Tâhir bin Hüseyin

**Tâhir bin Hüseyin**, aynı zamanda **Zül-Yamīneyn** olarak da bilinir ("iki elini de kullanan") ve **el-A'war** ("tek gözlü"), Abbasi Halifeliği döneminde general ve valiydi. Özellikle Dördüncü Fitne sırasında Memûn'un komutasında görev yaptı ve Emîn'i yenerek Memûn'u *[[Hilâfet|halife]]* yapacak ordulara liderlik etti.

Tâhir bin Hüseyin daha sonra ödül olarak Horasan valiliğine atandı ve bu Tâhirîlerin başlangıcı oldu.

## Erken dönem

Tahir, Horasan'ın antik Herat kentine yakın bir köy olan Pushang'da doğmuştur. Kendisi, Abbâsî İhtilâli'nden bu yana öne çıkan ve daha önce Abbâsîlere yaptığı hizmetlerden dolayı doğu Horasan'da küçük valiliklerle ödüllendirilen, soylu bir İranlı *dehkan* ailesinden geliyordu. Büyük büyükbabası Ruzaiq, Sistan'ın valisi olarak görev yapan Khuza'a kabilesinden bir Arap asilzadesi olan Talha bin Abdullah el-Khuza'i'nin *mevlasıydı*. Ruzaiq'in oğlu Mus'ab, Pushang ve Herat'ın valisiydi. Tahir'in babası Mus'ab'ın oğlu Hüseyin, babasının Pushang ve Herat valiliği görevini sürdürmüştür.

Horasan valisi Alî bin Îsâ bin Mâhân'ın yönetimi altında, Tahir'in ailesi de dahil olmak üzere diğer soylu ailelere karşı ikincisinin zulmü ve zulmü nedeniyle eyalette isyanlar çıktı; Tahir bir süre cezaevinde kaldı ve kötü muameleye maruz kaldı. Serbest bırakıldığında, 808'de Harthama ibn A'yan'ın yanında Rafi ibn al-Layth'e karşı savaştı, ikincisi Semerkant'ta isyan etti, ancak Abbasi *[[Hilâfet|halifesi]]* Harun al-Rashid, Alî bin Îsâ bin Mâhân'ı tahttan indirip general Harthama'yı gönderdi. İbn A'yan, Rafi'ye karşı itaate döndü. Olay sırasında Tahir bir kaza sonucu gözünü kaybetti ve bu durum ona *el-A'war* ("tek gözlü") lakabını kazandırdı. Tahir, birisinin onu gözüyle seçmesi, hatta bir şiirinde kaybettiği gözünü nedeniyle kendisini küçük düşüren bir şairi tehdit etmesi halinde hemen gücenmiş görünüyor. Halife Harun el-Raşid daha sonra 809'da öldü ve yerine oğlu Emîn geçti.

## Abbasi iç savaşı

810'da halife Emîn ve kardeşi Memûn birbirleriyle çatışmaya girdiler ve bu daha sonra bir iç savaşa yol açtı; Ocak 811'de Emîn, Alî bin Îsâ bin Mâhân'ı Horasan'ın valisi olarak atadığında ve onu *ebna*' olarak bilinen elit bir gruptan oluşan 40.000 kişilik alışılmadık derecede büyük bir ordunun başına getirdiğinde resmen Büyük Abbasi İç Savaşı'nı başlattı. Memûnn'u tahttan indirmesi için. Alî bin Îsâ bin Mâhâ, Horasan'a doğru yola çıktığında, Memûn'u bağlayıp Bağdat'a geri götürmek için yanına bir dizi gümüş zincir aldığı bildirildi. Ali'nin yaklaştığı haberi Horasan'ı paniğe sürükledi ve Memûn bile kaçmayı düşündü. Elindeki tek askerî güç, Tahir komutasındaki 4.000-5.000 kişilik küçük bir orduydu. Tahir, Ali'nin ilerleyişiyle yüzleşmek için gönderildi, ancak bu, Tahir'in kendi babası tarafından bile neredeyse bir intihar görevi olarak değerlendirildi. İki ordu, Horasan'ın batı sınırındaki Rey'de karşılaştı ve ardından gelen savaş (3 Temmuz 811), Ali'nin öldürüldüğü ve ordusunun batıya doğru kaçarken parçalandığı Horasanlılar için ezici bir zaferle sonuçlandı.

Tahir'in beklenmedik zaferi belirleyici oldu: Memûn'un konumu güvence altına alınırken, ana rakipleri *Abna* adamlarını, prestijini ve en dinamik liderlerini kaybetti. Tahir şimdi batıya doğru ilerledi, Hemedan yakınlarında bir dizi zorlu çatışmanın ardından Abdurrahman bin Cebele komutasındaki 20.000 kişilik başka bir *abna* ordusunu mağlup etti ve kışın Hulwan'a ulaştı. Emîn artık umutsuzca güçlerini Arap kabileleriyle, özellikle de Cezire'deki Banu Şeyban ve Suriye'deki Banu Kays'la ittifaklar kurarak güçlendirmeye çalıştı. Gazi Abdülmelik bin Salih, Alî bin Îsâ bin Mâhân'ın oğlu Hüseyin ile birlikte birliklerini seferber etmek için Suriye'ye gönderildi. Ancak Emîn'in çabaları, Qaysis ve Kelb arasında uzun süredir devam eden kabileler arası bölünmeler, Suriyelilerin iç savaşa katılma konusundaki isteksizliği ve ayrıca *Abna'nın* Arap kabileleriyle işbirliği yapma ve barış yapma konusundaki isteksizliği nedeniyle başarısızlıkla sonuçlandı. Onlara siyasi tavizler veriliyor. Arapların desteğini sağlamaya yönelik bu başarısız çabalar, *Abna'nın* kendi çıkarlarına en iyi şekilde hizmet edip edemeyeceğinden şüphe duymaya başlamasıyla Emîn'e ters tepti. Mart 812'de Hüseyin ibn Ali, Bağdat'ta Emîn'e karşı kısa ömürlü bir darbe düzenledi ve Memûn'u gerçek Halife olarak ilan etti, ta ki *abna*' içindeki diğer grupların önderlik ettiği bir karşı darbe Emîn'i yeniden iktidara getirene kadar. tahtına. Ancak savaşın ana kışkırtıcılarından biri olan Fadl ibn el-Rabi, Emîn'in davasının kaybolduğu sonucuna vardı ve mahkeme görevlerinden istifa etti. Aynı sıralarda, Memûn resmi olarak halife ilan edilirken, veziri Fadl ibn Sehl, hem sivil hem de askeri yönetim üzerindeki kontrolünü simgeleyen eşsiz *Zil-Ri'asatayn* ("iki reislik sahibi") unvanını aldı.

812 baharında Harthama ibn A'yan komutasında daha fazla birlikle takviye edilen Tahir, saldırısına yeniden başladı. Huzistan'ı işgal ederek Muhallebi valisi Muhammed ibn Yezid'i mağlup edip öldürdü, bunun üzerine Basra Muhallebileri ona teslim oldu. Tahir ayrıca Kufe ve el-Meda'in'i de alarak batıdan Bağdat'a doğru ilerlerken Harthama doğudan yaklaştı. Aynı zamanda Memûn'un destekçileri Musul, Mısır ve Hicaz'ın kontrolünü ele geçirince Emîn'in otoritesi çöktü; Suriye, Arminiya ve Azerbaycan'ın çoğu yerel Arap aşiret liderlerinin kontrolü altına girdi. Tahir'in ordusu Bağdat'a yaklaşırken Emîn ile *Abna'<nowiki/>* arasındaki uçurum, çaresiz Halife'nin yardım için şehrin sıradan halkına dönüp onlara silah vermesiyle daha da sertleşti. *Abna*' sürüler halinde Tahir'e kaçmaya başladı ve Ağustos 812'de Tahir'in ordusu şehrin önüne çıktığında, geleneksel olarak bir *ebna'nın* kalesi olan Harbiyya banliyösünde karargâhını kurdu.

İslam alimi Hugh N. Kennedy, şehrin daha sonra kuşatılmasını, Bağdat'ın şehir proletaryasının savunduğu gibi, "erken dönem İslam toplumu tarihinde neredeyse benzeri olmayan bir bölüm" ve "erken İslam tarihinin sosyal devrim girişimine en yakın olanı" olarak nitelendirdi. Şehirleri bir yılı aşkın süredir şiddetli bir şehir gerilla savaşındaydı. Aslında şehrin düşüşüne neden olan, kıtlık ve kuşatanların profesyonel uzmanlığı kadar şehirdeki bu "devrimci" durumdu: Eylül 813'te Tahir, daha zengin vatandaşlardan bazılarını, Dicle Nehri üzerindeki duba köprülerini kesmeye ikna etti. Şehri dış dünyaya açarak Memûn'un adamlarının şehrin doğu banliyölerini işgal etmesine izin verdi. Tahir daha sonra son bir saldırı başlattı; bu saldırıda Emîn, eski aile dostu Harthama'ya sığınmaya çalışırken Tahir'in emriyle yakalanıp idam edildi.

## Horasan Valiliği ve ölümü
Tahir daha sonra halkın gözünden uzakta, Rakka'da önemsiz bir göreve nakledildi. Ancak daha sonra görevden alınarak Horasan valiliğiyle ödüllendirildi. Tahir daha sonra bölge üzerindeki otoritesini sağlamlaştırmaya başladı ve Sistan valisi olarak atanan Muhammed bin Hüseyin Kusi de dahil olmak üzere belirli makamlara birkaç yetkili atadı. Tahir daha sonra 822'de Cuma hutbesinde Memûn'dan hiç bahsetmeyerek Abbasi imparatorluğundan bağımsızlığını ilan etti. Ancak aynı gece öldü. Bazı kaynaklara göre Memûn'un emriyle zehirlenmiştir. Yine de Memûn, Tahir'in oğlunu babasının görevine devam etmesi için atadı. Tahir'in son sözlerini ana dili olan Farsça söylediği söyleniyor.

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* 
* 
* 
*