Nebi Şemuil Muharebesi

**Nebi Şemuil Muharebesi** (17–24 Kasım 1917), I. Dünya Savaşı sırasında Sina ve Filistin Cephesi dâhilinde, Mısır Seferi Kuvveti’ne bağlı Britanya İmparatorluğu kuvvetleri ile Yıldırım Ordular Grubu’na bağlı Osmanlı İmparatorluğu kuvvetleri arasında gerçekleşen ve Kudüs Muharebesi’ndeki belirleyici İngiliz zaferinin bir parçası olan muharebedir. Kudüs Muharebesi, İngiliz kuvvetlerinin Birüssebi Muharebesi ve Üçüncü Gazze Muharebesi’nde Osmanlı Ordusu’nu kesin olarak yenilgiye uğratmasının ardından kazanılan Mughar Sırtı Muharebesi’nin iki gün sonrasında başlamıştır.

Bu muharebe, Britanya İmparatorluğu kuvvetlerinin Kudüs’ü ele geçirme yönündeki ilk teşebbüsü olmuştur. Nebi Şemuil köyü, aynı zamanda “(Samuel’in Kabri)” olarak da bilinir; Kudüs’ün önündeki Osmanlı savunma hattının bir parçasıydı ve ele geçirilmesi, şehrin nihai olarak alınması bakımından hayati önemde görülmekteydi. İngiliz taarruz kuvveti, ikisi piyade biri süvari olmak üzere üç tümenden oluşmaktaydı.

Köy, 75. Tümen’e bağlı 234. Tugay tarafından 21 Kasım 1917’de ele geçirilmiştir. Ancak İngilizler, köyü neredeyse her gün tekrarlanan Osmanlı karşı taarruzlarına karşı savunmak zorunda kalmışlardır. Ağır silahlarının desteğinden yoksun kalan İngiliz piyadeleri, Osmanlıların ana savunma hattını yaramamış ve saldırı Kudüs hedefine ulaşmada başarısız olmuştur.

## Arka Plan
Kasım 1917’de General Edmund Allenby komutasındaki Britanya İmparatorluğu’na bağlı Mısır Seferi Kuvveti, Üçüncü Gazze Muharebesi ve Mughar Sırtı Muharebesi’nde Osmanlı İmparatorluğu kuvvetlerini mağlup etti. Geri çekilen Osmanlı ordusunu takip eden 75. Tümen, 14 Kasım’da Kavşak İstasyonu’nu ele geçirdi. İstasyonun ele geçirilmesi, Kudüs ve ülkenin geri kalanıyla olan demiryolu hattını keserken, Britanya kuvvetlerine yeni bir tatlı su kaynağı sağladı. Bu gelişme ayrıca Osmanlı 7. ve 8. Orduları’nın birbirinden ayrılmasına neden oldu. Ertesi gün, ANZAC Süvari Tümeni Ramle ve Ludd şehirlerini, istasyonun 5 mil kuzeyinde ve Akdeniz kıyısında olmak üzere, ele geçirdi; ardından 16 Kasım’da Yeni Zelanda Süvari Tugayı Yafa limanını işgal etti. Gazze Muharebesi’nden itibaren geçen on gün içinde Britanya kuvvetleri yaklaşık 60 mil ilerleme kaydetmiş, ancak 6.000 zayiat vermişti. Osmanlı kuvvetlerinin ölü sayısı bilinmemekle birlikte, 10.000 asker esir alınmış, ayrıca seksen parça topçu ve 100 adet makineli tüfek ele geçirilmişti. Bu kayıplara rağmen Osmanlı ordularının büyük kısmı göreli olarak düzenli şekilde geri çekilmeyi başarmıştı; fakat bu birlikler birbirinden kopmuş ve saldırıya uğradıklarında birbirlerine destek veremeyecek hâle gelmişlerdi. Ayrıca, Britanya kuvvetlerinin sağ cephesinde bulunan Osmanlı Yedinci Ordusu, Filistin demiryolu hattından kesilmiş olup, tüm lojistiği karayoluyla sağlanmak zorundaydı.

Kudüs’e yönelik taarruz hazırlıkları kapsamında, ANZAC Süvari Tümeni ile 54. (Doğu Anglia) Tümeni kıyı ovasında bir savunma hattı kurarken, XXI. Kolordu Yahudiye Dağları’na doğru ilerledi. Allenby, Kudüs’e doğrudan bir saldırı yerine, öncelikle şehrin kuzeydeki ikmal hatlarını kesmeyi planlıyordu. Bu plan çerçevesinde iki piyade tümeni – solda 75. Tümen, merkezde 52. (Lowland) Tümeni – ve sağ kanatta Yeomanri Süvari Tümeni’ne bağlı atlı birlikler Kudüs yönüne ilerleyecek, 75. Tümen ise ana Yafa–Kudüs yolunu kullanacaktı. Dış kanattaki iki tümenin, Kudüs’ün kuzeyinde yaklaşık 10 mil uzaklıkta bulunan Bire’de buluşması öngörülmüştü.

75. Tümen’in önünde, “Samuel'in Kabri” olarak da bilinen Nebi Şemuil köyü yer alıyordu; burası, İncil’e göre peygamber Samuel’in geleneksel mezar yeridir. Nebi Şemuil, deniz seviyesinden 2.979 fit yükseklikte bir tepe üzerinde, Kudüs’ün yaklaşık 3,1 mil kuzeyindedir. Köyden Kudüs’e bakılabilmekte olup, batıdan kıyı bölgesinden gelen yol ile kuzeyde Samarya’dan şehre uzanan yolu kontrol etmektedir. Köy, Kudüs’ün önündeki Osmanlı savunma hatlarının bir parçasıydı ve ele geçirilmesi, şehrin nihai olarak alınması bakımından hayati öneme sahipti.

## Taarruz

Taarruz 18 Kasım’da başladı; Avustralya Süvari Tümeni 75. Tümen’in ilerleyişi önündeki Latrun’u temizledi. Ertesi gün, en uzun mesafeyi kat etmesi gereken Yeomanri Süvari Tümeni ilk olarak harekete geçti. Onu 52. (Lowland) Tümeni, Ludd’dan; ve 75. Tümen ise Latrun’dan yola çıkarak takip etti. Diğer iki tümen, yalnızca iz yollar üzerinden ilerlemek zorunda kaldığından, daha zor şartlarla karşılaştı ve araçlarıyla ağır silahları geri dönmek zorunda kaldı. İlerleme aynı zamanda kış yağmurlarının başlamasıyla çakıştı; bu da sadece araziyi etkilemekle kalmadı, çöl savaşı için donatılmış ve kışlık giysileri bulunmayan birlikler için de ciddi sorunlara yol açtı. Buna rağmen 52. Tümen Beit Likia’ya, Yeomanry Tümeni ise Beit Ur el Tahta’ya ilk günün sonunda ulaştı. 75. Tümen, bölgedeki tek gerçek karayolu üzerinden ilerleyerek önemli mesafe kat etti; Osmanlıların tepe üstü savunmalarını aşarak Saris ve Kuryet el Enab köylerini 20 Kasım’da ele geçirdi. İlk köy öğleden sonra, ikinci köy ise gece çökmeden önce, yoğun bir sis perdesinin sağladığı örtü altında icra edilen bir piyade taarruzuyla alındı; bu sis, savunmacıların görüşünü engellemişti. Ancak bu noktada sadece Osmanlı artçı birlikleriyle karşılaşılmıştı ve asıl Osmanlı kuvvetleriyle henüz çarpışılmamıştı.

Diğer yandan, 52. Tümen bir miktar ilerleme kaydederken, Yeomanry kuvvetleri Bire’nin batısındaki Zeitun sırtlarında topçu desteğiyle desteklenen 3.000 kişilik güçlü bir piyade mevzisiyle karşılaştı. Çatışmanın karşılıklı taarruzlarla sürdüğü esnada, Yeomanry birlikleri mevziyi kısa süreliğine ele geçirse de 21 Kasım’da geri püskürtüldüler.

Aynı gün 75. Tümen, taarruzun yönünü kuzeydoğuya, Biteh istikametinde ilerleyen süvari tümeniyle birleşmek üzere değiştirdi. Ancak birlikler Biddu ve Nebi Şemuil tepelerinde durduruldu. Gün boyu süren çatışmaların ardından köy, akşam saatlerinde 234. Tugay tarafından ele geçirildi. Ancak her iki piyade tümeni de bu noktada sıkışıp kalmış ve ileriye dönük herhangi bir ilerleme sağlanamamıştı.

22 Kasım’da Britanya taarruzu El Jib’e yönelik olarak devam etti. Ancak her iki piyade tümeni de takviyeye ihtiyaç duyuyor ve topçu desteğinden yoksundu; çünkü topçular dağ yollarına ulaşamamıştı. Üç gün süren çatışmalar sonucunda Osmanlı ana savunma hattı kırılamamış ve taarruz duraksamıştı. İzleyen iki hafta boyunca Osmanlı Ordusu, Nebi Şemuil’i yeniden ele geçirmeye çalıştı. Bu süreçte Britanya kuvvetleri 750 esir aldı. Ancak Osmanlılar bu girişim esnasında ağır zayiat vermiş ve bu durum, Britanya’nın Kudüs’e yönelik bir sonraki taarruzunu engelleme kapasitelerini ciddi biçimde zayıflatmıştı.

Kendi komutasındaki birliklerin ağır kayıplar verdiğini göz önünde bulunduran General Bulfin, hattın XX. Kolordu tarafından devralınmasını talep etti ve 28 Kasım itibarıyla XXI. Kolordu’ya bağlı çeşitli birliklerin yer değişimi tamamlandı. Yahudiye sırtlarının en zorlu tepelerinde tutunma başarısı gösteren 52. ve 75. tümenlerin çabaları, General Allenby’nin Kudüs’ü ele geçirmek üzere yeni bir plan başlatmasına olanak sağladı; böylece bu başarıda 53. Tümen, 60. Tümen (zaten Latrun’da XX. Kolordu’ya bağlıydı) ve Yeomanry Süvari Tümeni ile birlikte 75. Tümen de onur sahibi olmuştur.

## Muharebe Sonrası
  
  
  
Britanya’nın Kudüs’ü ele geçirmeye yönelik ilk girişimi, topçu desteğinin eksikliği, takviye birlik ihtiyacı, olumsuz hava koşulları ve güçlü Osmanlı savunması nedeniyle durakladı.

İkinci taarruz öncesindeki duraklama süresince Britanya kuvvetleri, bölgedeki yolları ve patikaları iyileştirme fırsatını değerlendirdi; bu sayede ağır topçularını, mühimmatını, su ikmalini ve diğer malzemeleri cepheye sevk etmeyi amaçladılar. Allenby ayrıca, kıyı ovasında daha sakin bir dönem geçirmiş olan XX. Kolordu’nun XXI. Kolordu’nun yerine geçmesine karar verdi.

Ancak Osmanlı Ordusu bu süreçte pasif kalmadı; Kasım sonu ve Aralık başında Britanya birliklerine yönelik bir dizi saldırı düzenledi. Bu saldırılarda, Mart 1918’de Batı Cephesi’nde Almanlar tarafından uygulanacak olan Alman Bahar Taarruzu’na benzer taktikler kullanıldı. Britanya kuvvetlerine takviyeler ulaştı ve bu destek Osmanlı saldırısını durdurdu; ardından 7 Aralık’ta Britanya kuvvetleri taarruza geçti. Osmanlı kuvvetleri, 8 Aralık’ı 9 Aralık’a bağlayan gece Kudüs’ten çekildi ve sivil idareciler şehri Britanya kuvvetlerine teslim etti.

Bu muharebede üstlendiği rol dolayısıyla 75. Tümen’in arma sembolü bir anahtar şeklinde belirlenmiştir; bu, muharebenin Kudüs’ün ele geçirilmesinde bir "kilit" teşkil ettiğini simgeler. Muharebeye katılan Britanya İmparatorluğu alaylarına, bu katkılarının tanınması amacıyla Nebi Şemuil adlı muharebe onur nişanı verilmiştir.

## Kaynakça

#### Dipnot

#### Alıntı

*
*