Yeni ekosistem

**Yeni ekosistemler,** Antroposen döneminin insan yapımı, değiştirilmiş veya mühendislik ürünü nişleridir. İnsan müdahalesiyle yapı ve işlev bakımından değiştirilmiş yerlerde bulunurlar. Yeni ekosistemler, insan çevresinin ve nişinin (kentsel, banliyö ve kırsal alanlar dahil) bir parçasıdır, doğal benzerleri yoktur ve vahşi Dünya'nın dörtte üçünden fazlasını dönüştüren bir etkiye sahiptirler. Bu antropojenik biyomlar, güçlü enerji kaynaklarıyla (fosil ve nükleer) beslenen teknoekosistemleri ve yollar ile teknosol adı verilen benzersiz toprak kombinasyonları gibi teknoçeşitlilikle dolu ekosistemleri içerir. Eski binalardaki veya eski tarım arazilerindeki tarla sınır taş duvarları boyunca bulunan bitki örtüsü birlikleri, yeni ekosistem ekolojisi araştırmalarının geliştirildiği alanlara örnek teşkil eder.

## Genel Bakış
İnsan toplumu gezegeni öyle bir ölçüde dönüştürdü ki, *[[antroposen]]* olarak bilinen yeni bir çağa öncülük etmiş olabiliriz. Antroposenin ekolojik nişi, teknosoller, teknoçeşitlilik, antromlar ve teknosferi içeren tamamen yeni ekosistemleri içerir. Bu terimler, Dünya tarihinin evriminde bu eşsiz dönüşü işaret eden insan ekolojik olgularını tanımlar. Toplam insan ekosistemi (veya antrom), endüstriyel teknosferin ekosfere olan ilişkisini tanımlar.

Teknoekosistemler, rekabetçi ve parazitik yollarla doğal yaşamı destekleyen ekosistemlerle etkileşim halindedir. Odum (2001)  bu terimi Zev Naveh'in 1982 tarihli bir yayınına atfediyor: "Günümüz kentsel-endüstriyel toplumu sadece doğal yaşamı destekleyen ekosistemleri etkilemekle kalmıyor, aynı zamanda Zev Neveh (1982) tarafından ilk kez önerildiğine inanılan teknoekosistemler olarak adlandırabileceğimiz tamamen yeni düzenlemeler de yaratıyor. Bu yeni sistemler, doğada çok az veya hiç benzeri olmayan yeni, güçlü enerji kaynaklarını (fosil ve atom yakıtları), teknolojiyi, parayı ve şehirleri içeriyor."  Ancak teknoekosistem terimi ilk olarak 1976 tarihli bir teknik raporda  ve ayrıca Kenneth E. Boulding tarafından yazılan bir kitap bölümünde (bkz. Lamberton ve Thomas (1982)) basılı olarak ortaya çıkmıştır.

## Yeni Ekosistemler
Yeni ekosistemler "bileşim ve/veya işlev bakımından mevcut ve geçmiş sistemlerden farklıdır". Yeni ekosistemler, yakın zamanda önerilen antroposen çağının ayırt edici özelliğidir. Küresel iklim sistemlerindeki insan müdahaleleri, istilacı türler, küresel kitlesel yok oluş ve küresel azot döngüsünün bozulması nedeniyle doğal analogları yoktur. Yeni ekosistemler, karasal  ve deniz  koruma biyologları için birçok farklı türde ikilem yaratmaktadır. Daha yerel ölçekte, terk edilmiş arsalar, tarım arazileri, eski binalar, tarla sınır taş duvarları veya konut bahçeleri, yeni ekosistemlerdeki ekolojinin tarihi ve dinamikleri üzerine çalışma alanları sağlamaktadır. Yeni ekosistemlerin belirleyici bir özelliği, ya çok sayıda yerli türün yok olması ya da orijinal peyzajın, yerli olmayan türlerin kendi kendini sürdüren bütünleşik bir bütüne dönüşmesiyle birlikte, önceki bir "doğal duruma" geri döndürülmesinin olası olmadığı bir şekilde değişmesi nedeniyle "pratik olarak geri döndürülemezlik"tir. Ünlü ada yeni ekosistemleri arasında Ascension Adası ve Oahu bulunmaktadır.

### Antropojenik biyomlar
Ellis (2008), şu gruplara ayrılan yirmi bir farklı antropojenik biyom türünü tanımlar: 1) yoğun yerleşimler, 2) köyler, 3) tarım alanları, 4) mera alanları, 5) ormanlık alanlar ve 6) vahşi alanlar. Bu antropojenik biyomlar (veya kısaca antromlar), bizi çevreleyen teknosferi oluşturur ve çeşitli teknolojilerle (veya kısaca teknoçeşitlilikle) doludur. Bu antromlar içinde insan türü (milyarlarca türden biri), küresel net birincil üretimin %23,8'ini kendine mal etmektedir. "Bu, sadece bir türün neden olduğu biyosfer üzerindeki dikkat çekici bir etkidir." 

### Noosfer
Noosfer (bazen noösfer), "insan düşüncesinin küresi "dir. Kelime, Yunanca *νοῦς* (nous "zihin") + *σφαῖρα* (sphaira "küre") kelimelerinden türetilmiştir ve "atmosfer" ve "biyosfer" ile sözcüksel benzerlik gösterir. Pierre Teilhard de Chardin tarafından 1922'de  Kozmogenez adlı eserinde tanıtılmıştır. Başka bir olasılık ise, Chardin ile birlikte Sorbonne'da Vladimir Vernadsky'nin derslerini dinleyen Édouard Le Roy tarafından terimin ilk kez kullanılmasıdır. Vernadsky, 1936'da Boris Leonidovich Lichkov'a yazdığı bir mektupta Noosfer fikrini sunmuştur (ancak kavramın Le Roy'dan türediğini belirtmektedir).

### Technosfer
Teknosfer, Dünya'da teknoçeşitliliğin etkisini biyosfere yaydığı çevrenin bir parçasıdır. "Uygun restorasyon stratejilerinin geliştirilmesi için, enerji ve malzeme girdileri ve akışlarına, organizmalarına, doğal veya insani bilgiyle kontrol edilmelerine, içsel öz örgütlenmelerine ve yenilenme kapasitelerine göre, doğal ve kültürel güneş enerjili biyosfer ve fosil enerjili teknosfer manzaralarının farklı fonksiyonel sınıfları arasında net bir ayrım yapılmalıdır."  Dünya'nın teknosferinin ağırlığının 30 trilyon ton olduğu, gezegenin yüzeyinin her metrekaresi için 50 kilodan fazla bir kütle olduğu öne sürülmüştür.

### Teknoekosistemler
Teknoekosistem kavramı, ekolojistler Howard T. Odum ve Zev Naveh tarafından öncülük edilmiştir. Teknoekosistemler doğal sistemlerle etkileşime girer ve onlarla rekabet eder. Gelişmiş teknolojiye (veya teknoçeşitliliğe), paraya dayalı piyasa ekonomilerine sahiptirler ve büyük bir ekolojik ayak izine sahiptirler. Teknoekosistemlerin doğal ekosistemlerden çok daha fazla enerji ihtiyacı vardır, aşırı su tüketirler ve zehirli ve ötrofikasyona neden olan kimyasallar salarlar. Diğer ekolojistler, geniş küresel yol sistemleri ağını bir tür teknoekosistem olarak tanımlamışlardır.

### Teknoekotipler
"Biyo-tarımsal ve tekno-ekotoplar, daha büyük bölgesel peyzaj birimlerinde mekânsal olarak bütünleşmiştir, ancak ekosferde yapısal ve işlevsel olarak bütünleşmiş değillerdir. İkincisinin olumsuz etkileri ve biyo-ekotoplar üzerindeki büyük insan baskısı nedeniyle, bunlar hatta antagonistik olarak ilişkilidir ve bu nedenle tutarlı, sürdürülebilir bir ekolojik sistem olarak birlikte işlev göremezler."  

### Teknosoller
Teknosoller, Dünya Toprak Kaynakları Referans Tabanı'nda (WRB) yeni bir toprak grubu biçimidir. Teknosoller, "esas olarak organik ve mineral nitelikteki antropojenik ana materyalle karakterize edilir ve kökeni doğal veya teknojenik olabilir."  

### Teknoloji çeşitliliği
Teknoçeşitlilik, teknoekosistemlerde var olan teknolojik eserlerin çeşitliliğini ifade eder.

## Kaynakça