II. Dubays

**Dubays bin Sadaka** (Arapça: دبيس بن صدقة), genellikle **II. Dubays** olarak anılır, 12. yüzyılın başlarında hüküm sürmüş Mazyadi Emiriydi. Hille merkezli Mazyadiler, Irak'ta önemli bir Arap hanedanı olup, Abbasi Halifeliği ve Büyük Selçuklu İmparatorluğu ile karmaşık ilişkilere sahipti. Dubays'ın dönemi, bölgedeki siyasi çalkantılar, askeri çatışmalar ve iktidar mücadeleleriyle damga vurmuştur.

## Ailesi ve Tahta Çıkışı
Dubays, Mazyadi emiri Sadaka bin Mansur'un oğluydu. Babası Sadaka, M.S. 1108'de Selçuklularla yapılan bir savaşta öldürüldükten sonra Dubays tahta geçti. Genç yaşında emirliğe yükselen Dubays, babasının bıraktığı güçlü ancak hassas mirası devraldı. Mazyadiler, Fırat Nehri kıyısındaki Hille şehrini başkent edinmiş ve bölgede önemli bir askeri ve siyasi güç haline gelmişlerdi.

## Selçuklular ve Halifelikle İlişkileri
II. Dubays'ın emirliği, Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun Irak üzerindeki hakimiyetini sürdürdüğü bir döneme denk geldi. Selçuklu sultanları ile Abbasi Halifesi arasında süregelen iktidar mücadelesinde Mazyadiler genellikle bir denge unsuru olmaya çalıştılar. Ancak bu durum, Dubays'ı sıklıkla zorlu seçimler yapmaya itti. Dubays, zaman zaman Selçuklu sultanlarıyla ittifaklar kurarken, bazen de onlara karşı muhalif hareketlerde yer aldı. Özellikle Sultan Mahmud ve ardından Sultan Mesud ile ilişkileri dalgalı seyretti. Halife el-Müsterşid Bi'llah ile olan ilişkileri de benzer şekilde karmaşıktı. Halife, Selçuklu sultasının zayıfladığı dönemlerde kendi siyasi nüfuzunu artırma çabasındaydı ve bu da Mazyadiler gibi yerel güçlerle çeşitli etkileşimlere yol açtı.

## Didgori Savaşı (1121)
II. Dubays'ın tarihinde önemli bir dönüm noktası, 1121 yılında gerçekleşen Didgori Savaşı'dır. Bu savaş, Gürcistan Kralı IV. David'in hızla yükselen gücüne karşı Selçuklular ve müttefiklerinin düzenlediği büyük bir seferdi. Büyük Selçuklu Sultanı adına Artuklu Hükümdarı İlgazi Bey'in komutasındaki geniş Müslüman ordusuna II. Dubays da kendi kuvvetleriyle katıldı. Ancak, Gürcü kaynaklarında "mucizevi zafer" olarak geçen bu savaşta, Müslüman ordusu ağır bir yenilgiye uğradı. Didgori yenilgisi, II. Dubays için önemli bir askeri ve siyasi prestij kaybı anlamına geliyordu ve Mazyadi emirliğinin gelecekteki politikalarını etkiledi.

## Sonraki Yılları ve Ölümü
Didgori Savaşı'ndan sonraki yıllarda II. Dubays, hem Selçuklular hem de Abbasi Halifesi ile gerilimli ilişkilerini sürdürdü. Özellikle Halife el-Müsterşid Bi'llah ile defalarca çatıştı. Halife'nin Bağdat ve çevresindeki otoritesini pekiştirme çabaları, Dubays'ın Hille ve çevresindeki nüfuzunu tehdit etti. Bu çatışmalar, zaman zaman doğrudan askeri müdahalelere dönüştü. II. Dubays, karmaşık ve çalkantılı bir hayatın ardından 1135 yılında vefat etti. Ölümüyle birlikte Mazyadi Emirliği de giderek zayıflamaya başladı ve bölgedeki Arap hanedanlarının bağımsızlıkları kademeli olarak Selçuklu ve Abbasi merkezî otoritesinin güçlenmesiyle azaldı.

## Kaynakça
* Bosworth, C. E. (1996). The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual. Columbia University Press.

* Cahen, Claude. (1968). Pre-Ottoman Turkey: A General Survey of the Material and Spiritual Culture and History c. 1071-1330. Taplinger Publishing.

* İbnü'l-Esir. el-Kâmil fi't-Târih.

* Minorsky, V. (1953).

* Zambaur, E. von. (1927).

## Ayrıca bakın
İlgazi Bey