Avustralasya saçılma alanı

**Avustralasya saçılma alanı**, tektit saçılma alanlarının en genç ve en büyüğü olup, son tahminlere göre Dünya yüzeyinin %10 ila %30'unu kaplayabileceği düşünülmektedir. Araştırmalar, tektitlerin oluşumuna neden olan çarpmanın yaklaşık olarak 788.000 yıl önce gerçekleştiğini ve muhtemelen Güneydoğu Asya'da meydana geldiğini göstermektedir.

## Giriş
Yaklaşık olarak 788.000 yıl öncesine dayanan saçılma alanı, Güneydoğu Asya'nın büyük bir kısmını (Tayland, Laos, Vietnam, Kamboçya ve Güney Çin) kapsar. Çarpmadan kaynaklanan malzeme, Filipinler, Endonezya ve Malezya'yı da içerecek şekilde okyanus boyunca uzanmaktadır. Ayrıca, batıda Hint Okyanusu'na, güneyde ise Tazmanya dahil Avustralya'ya kadar uzanır. 1960'lardan beri, saçılma alanının güney Çin'deki Hainan Adası'ndan Avustralya'ya kadar uzandığı ve Dünya yüzeyinin yaklaşık %10'unu kapladığı kabul ediliyordu. Bu oran daha sonra, Afrika ve Tazmanya'daki buluntularla %20'ye çıkarıldı. Tibet'in kuzeyinde, Guangşi'de ve Antarktika'daki ek buluntular, saçılma alanının büyüklüğünü Dünya yüzeyinin yaklaşık %30'una veya yaklaşık  (yaklaşık tüm dünya kara kütlesinin büyüklüğü kadar) çıkardı.

## Kaynak krater
Mevcut genel kanı, Avustralasya saçılma alanının kaynağı olan çarpma kraterinin Güneydoğu Asya'da bir yerde olduğu yönündedir. Avustralasya saçılma alanının devasa büyüklüğü nedeniyle, kaynak çarpma kraterinin bilinen diğer saçılma alanlarının kaynak kraterlerinden önemli ölçüde daha büyük olması gerektiği savunulmaktadır. Bu kayıp kaynak krater için birçok yer önerilmiştir. Schmidt ve Wasson (1993), Mekong Vadisi'nin altında  çapında bir kaynak krater olabileceğini öne sürmüşlerdi. Hartung ve Koeberl (1994), Kamboçya'daki  uzunluğundaki Tonlé Sap gölünü önermiş, Glass (1994), kaynak kraterin  çapında olduğunu ve Kamboçya'da bulunduğunu tahmin etmiş ve Schnetzler (1996) ise güney Laos'ta  çapında bir yapıyı öne sürmüştür. Daha sonra Glass (1999) da güney Laos'u veya komşu bir bölgeyi olası bir kaynak olarak değerlendirmiştir. Lee ve Wei (2000), Avustralasya saçılma alanı kaynağının Hindiçin'de bulunan büyük bir çarpma krateri olduğu ve çapının  arasında olabileceği sonucuna varmıştır. Önerilen diğer yerler, Ma ve diğerleri (2001) tarafından güney Laos ile Hainan arasında veya Whymark tarafından iddia edildiği gibi muhtemelen Tonkin Körfezi'ndedir. Daha yakın bir tarihte, 2020 yılında Sieh ve arkadaşları, çeşitli kanıtlara dayanarak kraterin güney Laos'taki Bolaven volkanik alanının altında gömülü olduğunu öne sürdü. 1991 yılında Wasson ve arkadaşları, Tayland'ın merkezinde katmanlı tektitler üzerinde çalışmış ve fark edilebilir büyük bir kaynak kraterin olmamasını, bölgeye yayılmış küçük, dağınık, çoklu çarpma olaylarının varlığıyla açıklamışlardır. Bu açıklama, özellikle saçılma alanındaki tektitlerin çarpmanın meydana geldiği dönemde Kamboçya kumtaşından farklı bir kimyasal bileşime sahip olmasından kaynaklanan bazı sorunları da beraberinde getirir.

Güneydoğu Asya'da kolayca fark edilebilen bir kaynak kraterin olmaması, kraterin Güneydoğu Asya dışında bir yerde olabileceği öne sürülerek açıklanmaya çalışıldı. Güneydoğu Asya'nın dışında Avustralasya saçılma alanının kaynağı için önerilen bazı yerler arasında, Antarktika'daki Wilkes Toprakları krateri, Kazakistan'daki Zhamanshin krateri ve Sibirya'daki Elgygytgyn krateri bulunmaktadır.

## Brunhes-Matuyama kutup değişimi
Çarpmanın, 781.000 yıl önce gerçekleşen Brunhes-Matuyama kutup değişimi'ni tetiklemiş olabileceği öne sürülmüştür. Bu öneri, Brunhes-Matuyama kutup değişimi ile Avustralasya tektitlerinin pelajik derin çökeltilerin çekirdeklerindeki varlığının görünüşte aynı zamanda meydana gelmesi ve Fildişi Sahili saçılma alanı dahil olmak üzere diğer iki saçılma alanı tektitlerinin derin deniz çekirdeklerinde diğer manyetik kutup değişimiyle görünen ilişkisine dayanmaktadır. 1985 yılında Muller ve diğerleri, manyetik kutup değişimlerini çarpma olayına bağlı ve onu takip eden küçük bir buzullaşma ile ilişkili jeomanyetik alan şiddetindeki azalmanın sonucu olarak açıklayan bir jeofiziksel model önerdiler. 1990'ların başında Schneider ve diğerleri, derin deniz çekirdeklerinin ayrıntılı bir izotopik, jeofiziksel ve paleontolojik analizini yaptılar ve Avustralasya çarpma olayının Brunhes-Matuyama kutup değişimi'nden yaklaşık 12.000 yıl önce gerçekleştiğini, çarpma zamanı civarında alan şiddetinin arttığını ve ardından 4.000 yıl boyunca artmaya devam ettiğini tespit ettiler. Ayrıca, Muller ve diğerlerinin 1985 modelinde öngörüldüğü gibi, çarpmayı takiben iklimde fark edilebilir bir soğuma (küçük buzullaşma) belirtisi olmadığını buldular. Aynı zamanda, çarpmadan sonraki kritik bir zamanda aslında buzulların eridiğini tespit ettiler ve bu bulgulara dayanarak, Avustralasya çarpma olayı ile Brunhes-Matuyama kutup değişimi'nin birbirleriyle ilişkili olmadığını savundular. Fildişi Sahili saçılma alanı ile Jaramillo kutup değişiminin başlangıcı arasındaki ilişkiye dair benzer bir çalışma da, daha önce ima edildiği gibi eşzamanlı olmadıklarını ortaya koymuştur. Aralarında 30.000 yıllık bir zaman farkı vardır.

## ''Homo erectus''

Çin'in güneyindeki Baise, Guangşi'de bu tektitlerle birlikte bulunan arkeolojik eserler, çarpma sırasında ve sonrasında bölgede bir *[[Homo erectus]]* popülasyonunun yaşadığını göstermektedir. Enkaz alanında taş aletler ve muhtemelen çarpma sonucu çıkan yangınların neden olduğu bir kömür tabakası bulunmuştur. Yangınların ardından meydana gelen orman yok oluşunun, bu popülasyonun alet yapımında kullandıkları taşlara erişimini kolaylaştırdığı öne sürülmüştür.

## Ayrıca bakınız
* Avustralit
* Göktaşı bilimi sözlüğü
* İndokinit
* Dünya üzerindeki muhtemel çarpma yapılarının listesi

## Kaynakça