Uranil nitrat

**Uranil nitrat**, UO2(NO3)2.*n* H2O formülüne sahip, suda çözünür sarı renkli bir uranyum tuzudur. Hekza-, tri- ve dihidratlar bilinmektedir. Bileşik esas olarak nükleer yakıtların hazırlanmasında bir ara madde olarak kullanılma potansiyeliyle ilgi çekmiştir.

Uranil nitrat, uranyum tuzlarının nitrik asit ile reaksiyonu ile hazırlanabilir. Suda, etanolde ve asetonda çözünür. Nötron kırınımı ile belirlendiği gibi, uranil merkezi karakteristik olarak kısa U=O mesafeleriyle doğrusaldır. Kompleksin ekvator düzleminde, iki nitrata altı U-O bağı ve iki su ligandı bulunur.

## Kullanım alanları

### Nükleer yakıtların işlenmesi

Uranil nitrat, atık nükleer yakıtların yeniden işleme için önemlidir. Zenginleştirilmiş uranyumun hazırlanması için izotop ayrımı için daha fazla uranyum hekzaflorürün ayrılması ve hazırlanması için indirgenmiş harcanmış nükleer yakıt çubuklarının veya urania'nın nitrik asit içinde çözülmesiyle oluşan uranyum bileşiğidir. Uranil nitratın özel bir özelliği, uranyumun nitrik asit çözeltisinden çıkarılmasını sağlayan, tribütil fosfat () içindeki çözünürlüğüdür. Yüksek çözünürlüğü, lipofilik UO2(NO3)2(OP(OBu)3)2 maddesinin oluşumuna atfedilir.

### Arkaik fotoğrafçılık

19. Yüzyılın ilk yarısında, aralarında uranil nitrat da dâhil olmak üzere birçok ışığa duyarlı metal tuzu fotografik işlemler için denendi. Bu şekilde üretilen baskılara "uranyum baskıları" veya "uranotip" adı verildi. İlk uranyum baskı işlemleri İskoçyalı J. Charles Burnett tarafından 1855 ile 1857 yılları arasında icat edildi ve bu bileşiği hassas tuz olarak kullandı. Burnett, "Uranik ve Demir Oksitlerin Tuzları ile Basımı" karşılaştıran 1858 tarihli bir makale yazdı. İşlem, uranil iyonunun iki elektron alma ve ultraviyole ışık altında uranyumun (IV) daha düşük oksidasyon durumuna düşürme yeteneğini kullanır. Uranotipler, baskıdan baskıya, çok uzun bir ton derecesine sahip, daha nötr, kahverengi bir russetten güçlü Bartolozzi kırmızısına kadar değişebilir. Günümüzde kalan baskılar biraz radyoaktiftir, bu da onları zarar vermeyecek bir şekilde tiplerini tanımlamanın bir aracı olarak kullanılabilir. Bileşiği kullanan diğer birkaç daha ayrıntılı fotoğraf süreci, 19. yüzyılın ikinci yarısında "Wothlytype", "Mercuro-Uranotype" ve "Auro-Uranyum" süreci gibi isimlerle ortaya çıktı ve ortadan kayboldu. Uranyum kâğıtları, en azından 19. yüzyılın sonuna kadar ticari olarak üretildi ve gümüş halojenürlerin üstün hassasiyeti ve pratik avantajları nedeniyle ortadan kayboldu. 1930'lardan 1950'lere kadar Kodak, uranyum nitrat hekzahidrat kullanan bir uranyum toneri (Kodak T-9) kullandı. Bob Kiss ve Brittonie Fletcher gibi bazı alternatif süreç fotoğrafçıları bugün uranotip baskılar yapmaya devam ediyor.

### Mikroskopi

Uranil asetat ile birlikte elektron mikroskopisinde virüsler için negatif leke olarak kullanılır; doku örneklerinde nükleik asitleri ve hücre zarlarını stabilize eder.

### Reaktif olarak

Uranil nitratlar, diğer uranil bileşiklerinin sentezi için yaygın başlangıç malzemeleridir, çünkü nitrat ligandı kolayca diğer anyonlarla değiştirilir. Uranil oksalat vermek için oksalat ile reaksiyona girer. Hidroklorik asit ile muamele uranil klorür verir.

## Sağlık ve çevre sorunları

Uranil nitrat oksitleyici ve oldukça toksik bir bileşiktir. Yutulduğunda ciddi kronik böbrek hastalığına ve akut tübüler nekroza neden olur ve bir lenfosit mitojendir. Hedef organlar böbrekleri, karaciğeri, akciğerleri ve beyni içerir. Ayrıca oksitlenebilir maddelerle temas ettiğinde ısıtıldığında veya şoka maruz kaldığında ciddi bir yangın ve patlama riskini temsil eder.

## Kaynakça