223. Piyade Tümeni (2. Kuruluşu)

223. "Kızıl Bayrak Belgrad" Tümeni, 2. Dünya Savaşı sırasında Kızıl Ordu bünyesindeki Azerbaycan Tümeniydi. 

## Tarihçesi
Tümen, 14 Ekim 1941 tarihli SSCB Devlet Savunma Komitesi'nin 0104 numaralı emri  ve 14 Ekim 1941 tarihli 795cc numaralı kararı  ile Transkafkasya Cephesi'nde ihtiyat birliklerden 168. Yedek Piyade Alayına bağlı olarak kurulmuştur. Başlangıçta askerî birlik Sumgayıt'te konuşlandırılmıştır. Tümen personeli, Azerbaycan SSR topraklarındaki Kuba - Marneuli - Çarkı - Kusar - Davachi bölgelerinden alınmıştır. 2 Ocak 1942 tarihli SSCB Genelkurmay Başkanlığı'nın 170005 numaralı emriyle Mahaçkale bölgesine konuşlandırılmıştır.

### Kafkas Cephesi'nde
Tümen, SSCB Devlet Savunma Komitesi'nin 03.03.1942 tarihli Org/2/534 sayılı emriyle Azerbaycan Milli Tümenine dönüştürüldü. 15.05.1942'de (Transkafkasya Askeri Bölgesi'nin cepheye dönüştürülmesiyle) düzenli orduya dahil edildi. Tümen, Genelkurmay Başkanlığı'nın 06.07.1942 tarihli ve 170441 sayılı direktifiyle Bakü yönünü savunmak üzere Mahaçkale bölgesinde konuşlandırılan 44. Ordu'nun emrine verildi. Kızıl Ordu Genelkurmay Başkanlığı'nın 07.30.1942 tarihli ve 170536 sayılı emriyle Derbent ve Samur mevzilerini, 09.09.1942 tarihli ve 170628 sayılı emriyle ise Terek Nehri'in güney kıyısı boyunca savunma mevzilerini işgal etti.

16 Eylül 1942'de, 44. Ordu komutanı Tümgeneral I. Petrov, komutan Albay Heybat Heybatov ve alay komiseri A. Mammadov'a 100-110 km'lik bir yürüyüş için hazırlıklara başlamaları emrini verdi. Bu yürüyüş, Kizlyar'ın güneyinde bulunan Germenchi-Otar-Lüksemburg hattındaki Babayurd koyun çiftliğine ulaşmayı amaçlıyordu. 27 Eylül'de Tümen, 120 kilometrelik bir yürüyüşün ardından belirtilen mevzileri işgal etti. Kasım 1942'nin sonunda, 223. Tümen öncü birliklerin bir kısmının yerini aldı ve 1 Aralık 1942'ye kadar Hazar Denizi'nden Gudermes'e kadar olan hattın savunmasında görev aldı. Kafkas Savaşı'nın taarruz aşamasının bir parçası olarak Tümen, Mozdok - Stavropol (1-24 Ocak 1943) ve Tikhoretsk - Yeysk (24 Ocak-4 Şubat 1943) taarruz operasyonlarına katıldı. Daha sonra Tümen Krasnodar taarruz operasyonuna (9 Şubat-16 Mart 1943) katıldı. Kızıl Ordu Genelkurmay Başkanlığı'nın 29 Mart 1943 tarihli ve 46086 numaralı emrinin tamamlanmasının ardından, tümen 46. Ordu'ya dahil olan Millerovo bölgesine transfer edildi (6 Nisan 1943'te Yedek Cephe'ye transfer edildi ve bu cephe 4 Nisan 1943'ten itibaren Çöl Askeri Bölgesi'ne dönüştürüldü).

### Ukrayna Cephesi
1 Haziran 1943'te Tümen, 46. Ordu'nun diğer birlikleriyle birlikte Güneybatı Cephesi'ne transfer edildi. 23 Temmuz 1943'te tümen tekrar Genelkurmay Başkanlığı yedek kuvvetlerine dahil edildi, ancak 7 Ağustos 1943'te düzenli orduya geri döndü. Tümen, Donbas'taki taarruz operasyonuna (13.08–22.09.1943) ve ardından Dinyeper Muharebesi'ne (Dnipro Operasyonu 23.10.1943 - 23.12.1943) katıldı.

Dinyeper Muharebesi'nin sona ermesinin ardından, tümen Sağ Kıyı Ukrayna'yı kurtarma operasyonuna (Dinyeper- Karpat Operasyonu) katıldı. İlk olarak (Şubat 1944 sonuna kadar) 2. 57. Ordu'nun (22 Şubat 1944'ten itibaren 3. Ukrayna Cephesi) bir parçası olarak İngulet Nehri'nin sağ kıyısındaki köprübaşını korudu ve daha sonra Bereznegovato-Snigirevskaya (05-18-18.1944) ve Odessa (26.03-14.04.1944) taarruz operasyonlarında yer aldı.

Sağ Kıyı Ukrayna'nın kurtarılmasının tamamlanmasının ardından, tümen Ağustos 1944'e kadar savunma pozisyonlarında kaldı ve daha sonra Moldova'nın (Kişinev -İzmail operasyonu, 20-29 Ağustos 1944 ), Romanya ve Bulgaristan'ın kurtarılmasına katıldı. Eylül 1944'te askerî birlik Bulgaristan - Yugoslavya sınırında yeniden toplandı ve Yugoslavya'nın kurtarılmasında kahramanlık gösterdi. Belgrad taarruz operasyonu (20-28 Eylül 1944) sırasında, 223. Piyade Tümeni'nin birlikleri, 57. Ordu, 46. Ordu, Tuna Donanması ve Yugoslav Halk Kurtuluş Ordusu'nun diğer birlikleriyle birlikte 10 Ekim 1944'te Belgrad'a girdi. Şehrin kurtarılmasındaki büyük çabaları  nedeniyle Tümene "Belgrad Tümeni" onursal unvanı verildi.

### Balkan Cephesi'ndeki Çatışmalar
Belgrad Operasyonundan sonra Tümen, Macaristan'ın kurtuluşuna katıldı. Budapeşte taarruz operasyonunun bir parçası olarak tümen, Szekesfehervar-Esztergomskoy operasyonuna (20.12.1944–13.02.1945) çağrıldı. Bu operasyon sonucunda, Budapeşte şehrinin kuşatmasının dışında bir cephe oluşturuldu. Macaristan başkentinin ele geçirilmesinden sonra tümen, 2. Ukrayna Cephesi'nin bir parçası olarak Viyana operasyonuna (13.03.–04.15.1945) katıldı. Viyana saldırısının bir parçası olarak 223. Piyade Tümeni, Dyer operasyonuna (03.03.1945 - 04.04.1945) ve Avusturya başkentine doğrudan saldırıya (4-15 Nisan 1945) katıldı. Tümen, Viyana'nın kurtuluşunda gösterdiği seçkin hizmetlerden dolayı Kızıl Bayrak Nişanı ile ödüllendirildi.

Savaşın sonunda Tümen, Bratislava-Brnovsk harekâtına (25.03.1945 - 05.05.1945) katılarak Çekoslovakya'nın birçok bölgesini özgürleştirdi.

29 Mayıs 1945 tarihli Genelkurmay Başkanlığı'nın 11098 numaralı emriyle 223. Tümen, 46. Ordu'nun diğer birimleriyle birlikte Güney Kuvvetler Grubu'na dahil edildi.

Askerî birlik Azerbaycan Ulusal Tümeni olarak kabul edilse de zamanla bileşiminde ciddi kayıplar yaşanması ve bu kayıpların telafi edilmemesi nedeniyle askerî birlik içindeki Azerbaycanlıların oranı önemli ölçüde azaldı. 1 Ocak 1943'te tümen personelinin %86,1'ini Azerbaycanlılar oluştururken, 7 Temmuz 1943'te bu oran %24,6'ya, 1 Ocak 1944'te %19,4'e ve 1 Temmuz 1944'te ise sadece %11,2'ye düştü.

## Kadro
* 1037. Suvorov Nişanlı Viyana Alayı
* 1039. Kutuzov Nişanlı Piyade Alayı
* 1041. Suvorov ve Kutuzov Nişanlı Piyade Alayı
* 818. Bogdan Khmelnytskyi Nişanlı Topçu Alayı
* 332. Müstakil Tanksavar Tümeni (05.04.1942 tarihinden itibaren)
* 176. Uçaksavar Topçu Bataryası
* 669. Havan Tümeni
* 351. Keşif Taburu
* 587. İstihkam Taburu
* 752. Müstakil İletişim Taburu (785. Müstakil İletişim Taburu)
* 385. Müstakil Kimyasal Saldırı Taburu
* 320. Tıbbi ve Sağlık Taburu
* 422. Motorlu Ulaştırma Taburu
* 378. Sahra Fırını
* 71. Veteriner Hastanesi
* 1725. Sahra Posta İstasyonu
* Devlet Bankası Bölge Bilet Gişesi No. 853

## Tümen Komutanları
* Albay Romanov Vladimir Filippovich: 18.10.1941 - 26.02.1942
* Albay (10.11.1942'den itibaren Tümgeneral) Heybat Heybatov: 27.02.1942 - 30.05.1943
* Albay Shkodunovich Nikolai Nikolaevich: 31.05.1943 - 08.04.1943
* Albay (10.03.1944'ten itibaren Tümgeneral) Sukhanov Mikhail Afanasyevich: 05.08.1943 - 10.03.1944
* Albay Pyotr Mihayloviç Tatarçevski: 11.03.1944 - 04.09.1944
* Albay Ahnav Gaynutdinovich Sagitov: 05.09.1944 - 09.05.1945

## Aldığı Ödüller
* "Belgrad Tümeni" Onursal Ünvanı (1944)
* Kızıl Bayrak Nişanı (1945)

## Tümendeki Önemli Askerler
* Binbaşı Ivan Antonovich Bondarenko (1914–1944): 1041. Piyade Alayı komutanı. 3 Ekim 1944'te, Kirovograd bölgesinin Dolinsky ilçesindeki Varvarovka köyü yakınlarında düşman savunmasını yararak gösterdiği kahramanlıkla önplana çıktı. 21 Mart 1944'te geri çekilen Nazileri takip ederek Nikolaevo bölgesinin Voznesensky ilçesindeki Bugskoye köyü yakınlarında Güney Bug Nehri kıyısına ulaşan ilk Kızıl Ordu mensuplarından biriydi. Bu takip sırasında düşmanın 2 taarruz topu ve 37 aracını imah edip düşmana ciddi zayiat verdirdiler. 24 Mart 1944'te alayın bir kısmı Güney Bug'u geçerek sağ kıyısındaki köprübaşını ele geçirdi. Bondarenko, 3 Mart 1944'te, köprübaşını ele geçirme savaşında askerlerini süngü saldırısına yönlendirdi ve yaralanmasına rağmen savaş alanını terk etmedi. Bu savaşta hayatını kaybetti. 3 Haziran 1944'te Sovyetler Birliği Kahramanı unvanı ile Lenin Nişanı, Kızıl Bayrak Nişanı, 3. Derece Suvorov Nişanı ve Kızıl Yıldız Nişanı ile ödüllendirildi.
* Kıdemli Teğmen Fakhrudinov Mirgay Akhmaeviç (1915–1944): 1041. Piyade Alayı'nın makineli tüfek bölüğü komutanı. 24 Mart 1944'te askerleriyle birlikte Nikolaev bölgesinin Voznesensky ilçesi Bug Köyü yakınlarında Güney Bug Nehri'ni geçti, sağ kıyıda bir köprübaşı ele geçirdi ve askerleriyle düşmana önemli ölçüde zarar verdi. 28 Mart 1944'te aldığı yaralar nedeniyle hayatını kaybetti. 3 Haziran 1944'te kendisine Sovyetler Birliği Kahramanı unvanı ile Lenin Nişanı ve Kızıl Yıldız Nişanı verildi.
* Nevsky Nikolai Leontyevich: 818. Topçu Alayı'nın komutanıdır. Alexander Nevski Nişanı'nı üç kez alan iki kişiden biridir.
* 1041. Alay Binbaşısı Bahış Mehdiyev: 10 Mart 1944'te Mehdiyev, küçük bir savaşçı birliğiyle, Kızıl Ordu'nun ele geçiremediği Kotovka Köyü yakınlarındaki "Yüksek Mezarlar" çevresinde dairesel bir manevra yaptı. Düşman mevzilerine 3 km ilerledikten sonra, düşmana ani bir saldırı düzenleyerek "Yüksek Mezarlar"ı minimum kayıplarla ele geçirdi. Bu başarısından ötürü Mehdiyev'e Askeri Liyakat Madalyası, Kızıl Bayrak Nişanı, Kızıl Yıldız Nişanı, Vatanseverlik Savaşı Nişanı, Kızıl Bayrak Nişanı, Suvorov Nişanı, 1941-1945 Büyük Yurtsever Savaşında Almanya üzerinde Zafer Madalyası  ve Kızıl Bayrak İşçi Nişanı ile ödüllendirildi.

## Ayrıca Bakınız
* 77. Dağ Tümeni
* 77. Dağ Tümeni (2. Kuruluşu)
* 402. Piyade Tümeni
* 416. Piyade Tümeni

## Kaynakça