Yapı (futbol)

**Yapı**, Türk futbolunda adalet, şeffaflık ve tarafsızlık ilkesini engellediği iddia edilen organize bir sistem veya grup olarak tanımlanmıştır. Bu kavram, Türk futbolundaki hakem hataları, federasyon politikaları ve belirli kulüplere ayrıcalık tanındığı yönündeki tartışmalarda Fenerbahçe Spor Kulübü Başkanı Ali Koç tarafından sıkça gündeme gelmiştir.

## Arka plan
Ali Koç, başkanlık döneminde Türk futbolunda "yapı" olarak adlandırdığı bu sistemin, Fenerbahçe'nin başarısını engellediğini ve futbolun tüm paydaşları için adil bir zemin oluşturulmasını zorlaştırdığını savunmuştur.

Dönemin Fenerbahçe teknik direktörü José Mourinho, yaptığı basın açıklamalarında yapı hakkında sık sık konuşmuştur:

Aslında siz Türklerin bunu umursaması ve siz Türklerin bunu konuşması gerekiyor çünkü ben konuştuğum zaman bana saldırı olacak, sistem beni eleştirecek, cezalandıracak, benim ağzım kapatılacak. Belirtmiş olduğum gibi siz Türklerin burada neler olduğunu dile getirmeniz gerekiyor. Biz temiziz.

Galatasaray Başkanı Dursun Özbek, Fenerbahçe tarafının iddialarına karşı "Eğer bir yapı varsa zaten Galatasaray'a karşı var" demiştir.

TFF Başkanı İbrahim Hacıosmanoğlu, "Arka planda hakemler üzerinden 'birtakım şeyler oynanıyor diyoruz' ya. Sayın Cumhurbaşkanı'na yakın olduğunu söyleyenler de bu işin içinde. Burada bir yapı var." diyerek yapı adını ilk kez kullanan federasyon başkanı oldu.

### Bahis oynayan hakemler

28 Ekim 2025 tarihinde TFF başkanı Hacıosmanoğlu, Türkiye'deki 571 profesyonel hakemin 372'sinin bahis hesabı bulunduğunu, 152'sinin de aktif olarak bahis oynadığını açıkladı.

## Öne çıkan iddialar

### Hakem kararları

Ali Koç, hakemlerin belirli takımları kolladığını ve Fenerbahçe'nin sistematik olarak mağdur edildiğini öne sürmüştür. Hakemlerin bazı maçlarda tarafsız davranmadığı iddiası, yapı kavramının temelini oluşturur.

24 Ekim 2022 tarihinde 2-2'lik Alanyaspor maçı sonrasında "Ligi bitirtmeyiz." diyen Galatasaray SK Başkan Vekili Erden Timur, bir yapının olduğunu ve geçmişte Galatasaray dahil tüm takımların fayda sağladığını açıklamıştır. Fenerbahçe Teknik Direktörü Jose Mourinho, Süper Lig'de sistemin adil işlemediğini vurgulayarak, "Gerçeği söylemekten neden korkuyorsunuz? Bu ülkede insanlar neden korkuyor?" ifadelerini kullandı. Ayrıca, hakem kararlarının belirli takımları koruduğunu ima ederek, "Oynadığımız lig toksik bir lig" dedi.

29 Ocak 2025 tarihinde FIFA kokartlı eski hakem Ali Palabıyık, Galatasaray'a evinde kırmızı kart gösteren son hakem olduğunu belirtmiş ve bu karar sonrasında hakemlik kariyerinin etkilendiğini düşündüğünü ifade etmiştir. Ayrıca, diğer hakemlerin benzer kararları almaktan çekinebileceğine dair görüşlerini paylaşmıştır.

Adana Demirspor yönetim kurulu başkanı Murat Sancak, 9 Şubat 2025 tarihinde oynanan Galatasaray-Adana Demirspor karşılaşması tamamlanmadan takımını sahadan çektikten sonra, Süper Lig'deki yabancı VAR hakemlerinin de yapı ile bağlantılı olduğu açıklamasını yaptı.

### TFF politikaları

Türkiye Futbol Federasyonu'nun taraflı uygulamalar yaptığı ve yapı tarafından etkilediği belirtilmiştir. Özellikle hakem atamaları ve disiplin kurulu kararlarının yapı tarafından yönlendirildiği savunulmuştur.

### Medya ve kamuoyu

Yapının, medya aracılığıyla belirli bir algı oluşturduğu ve kamuoyunu manipüle ettiği iddia edilmiştir.

## Tepkiler

### Destekleyenler

Türk futbolunda "Yapı" iddialarını destekleyenler, Türk futbolunda uzun yıllardır adil olmayan uygulamaların yaşandığını ve bu durumun yapının etkisiyle sürdüğünü düşünmektedir.

2023 yılında Fenerbahçe Teknik Direktörü Jorge Jesus, Süper Lig'deki maçların sahada değil, masada kazanıldığını belirterek, "Bu ligin sportif gerçekliği yok. Kim kazanırsa kazansın bunu söylüyorum." ifadelerini kullanmıştır.

9 Şubat 2025 tarihinde, teknik direktör Aykut Kocaman, 2011 yılında yaşanan 3 Temmuz sürecine atıfta bulunarak, "3 Temmuz'un devamı yaşanıyor. 'Futbolu temizlemek için geldik' dediler, futbolu kirlettiler. Bugün geldiğimiz nokta, o günlerin eseridir. O gün döşenen taşların eseridir." ifadelerini kullanmıştır.

Galatasaray SK eski başkanı Burak Elmas yapı hakkında açıklamalarda bulunarak futbol'da hakem camiasının içinde bir yapının olduğuna işaret etti.

### Karşı çıkanlar

Bazı çevreler ise bu tür iddiaların yeterli kanıtlara dayanmadığını ve başarısızlıkların sorumluluğunu başka bir unsura yüklemek için ortaya atıldığını savunmaktadır.

Sergen Yalçın, Mourinho'nun açıklamalarını eleştirerek 'yapı' söyleminin bir bahane olduğunu söylemiştir.

Alanyaspor Başkanı Hasan Çavuşoğlu, "Yapı var diyorsunuz, isim söylemiyorsunuz. O zaman söyleyin kimden korkuyorsunuz? Ben şahsen böyle bir şey ima etsem, kim olduklarını söylerim." diyerek yapı söylemine karşı çıkmıştır.

## Sonuç ve etkiler
Ali Koç'un yapı hakkındaki açıklamaları, Türk futbolunda reform yapılması gerektiği yönünde geniş çaplı bir tartışma başlatmıştır. Bu durum, federasyon ve hakem camiasına yönelik güven sorunlarını daha da belirgin hale getirmiştir.

## Ayrıca bakınız
* Şike

## Kaynakça