Gaytarma Topluluğu

**Gaytarma**, Kırım Tatarlarının halk oyunları topluluğudur.

1939'da Yalta Filarmoni Orkestrası altında bir Tatar şarkı ve dans topluluğu oluşturuldu. 1937'de Halk Sanatları Evi bünyesinde ikinci şarkı ve dans topluluğu oluşturuldu ve sanat yönetmeni İlyas Bakhshish, müzik yönetmeni Yaya Sherfedinov ve bale ustası Usain Baggal oldu. Mart 1939'da bu iki topluluk, Moskova'daki Kırım kültür günlerine hazırlık amacıyla Simferopol'deki Kırım Devlet Filarmoni Orkestrası'na taşındı.

Mayıs 1944'te Stalin'in hazırladığı Kırım Tatarlarının tehcir edilmesi sonucunda topluluk faaliyetlerini durdurdu. Topluluk, 1957 yılında Taşkent'teki Devlet Filarmoni Orkestrası'nın "Kızıl Çalışma Bayrağı" Nişanı kapsamında faaliyetlerine yeniden başladı. Adında "Kırım Tatarı" kelimesinin kullanılması yasak olduğundan topluluk, aynı adı taşıyan Kırım Tatar halk danslarının adını taşımaya başladı.

İlyas Bakhshish, 1957'de topluluğun ilk sanat yönetmeni oldu. Topluluğun yeniden yapılanmasına 1960'ların sonlarına kadar toplulukta görev yapan Memet Abibullayev gibi savaş öncesi kadrodan birçok sanatçı katıldı. Ünlü Kırım Tatar koreografları Usein Baggal, Akim Cemilev ve Anvar Aliyev canlanma topluluğunda danslar sergiledi.

1964 yılında Taşkent'teki Özbekistan Devlet Filarmoni Orkestrası, besteci Edem Nalbandov'u Tatar şarkı ve dans topluluğunun sanat yönetmeni olarak seçti.

1965 yılında, tehcir yıllarının ardından ilk kez Tatar şarkı ve dans topluluğu, Orta Asya cumhuriyetleri ile Kazakistan, Kafkasya ve Kuzey Kafkasya cumhuriyetleri ile RSFSR'de turneye çıktı. 1970 yılında, "Gaytarma" topluluğu Özbek SSR'nin Lenin Komsomol unvanını ve Tüm Birlik Sanat Kolektifleri İncelemesi diplomasını aldı.

1992 yılında "Gaytarma" şarkı ve dans topluluğu Kırım'a döndü ve Kırım Devlet Filarmoni Orkestrası'nın bir parçası oldu. Topluluğun kuruluşundan bu yana Akim Cmilev dansçı olarak çalıştı, 1976-1980'de toplulukta solistlik ve koreograflık yaptıktan sonra 1984'te "Gaytarma Topluluğunun Dansları" kitabını yayınladı 

Topluluğun kuruluşundan bu yana, 1966 yılında Özbek SSR Onur Sanatçısı unvanına layık görülen Kırım MSSR Onur Sanatçısı şarkıcı Sabriye Erecepova solist olarak sahne aldı.

Özbekistan(1989) ve Ukrayna Halk Sanatçısı (1993) Fevzi Bilyalov uzun yıllar toplulukta çalıştı. Taşkent Konservatuvarı mezunu olan F. Bilyalov ilk kez 1957 yılında topluluğun solist ve vokalisti oldu. Bilyalov toplulukta türküler seslendirdi. 1970 yılında Ediye Topçi, Sabriye Erecepova gibi ünlü Kırım Tatar şarkıcılarının desteğiyle "Gaytarma" topluluğunun lideri oldu. Bilyalov'un hizmetleri cumhuriyet düzeyinde tanındı ve 1974'te kendisine Kırım'ın Onur Sanatçısı unvanı verildi. 1978'de topluluktan ayrıldı ve yalnızca beş yıl sonra solist olarak geri döndü. Dört yıl sonra 1987'de topluluk bünyesinde "Efsane" grubunu kurdu ve 1989'da topluluğun sanat yönetmeni oldu. Aynı yıl Özbekistan SSR Halk Sanatçısı unvanını aldı. 1992 yılında toplulukla birlikte Kırım'a döndü. Bir yıl sonra topluluktan tamamen ayrıldı.

Topluluk, 1992'den 2016'ya kadar Tacikistan Halk Sanatçısı Ramziya Baggal (Usein Baggal'ın kızı) tarafından yönetildi.

2016 yılında KMR ve Ukrayna Onur Sanatçısı ve KMR ödülünü kazanan Elmira Nalbantova, "Gaytarma" şarkı ve dans topluluğunun başına geçti.

Kırım'ın Rusya Federasyonu tarafından ilhak edilmesinin ardından "Gaytarma" topluluğu Rusya'da turneye çıktı.

Topluluk, 2017 yılında Kırım Tatar efsanesine dayanan aynı adlı yeni bir program olan "Altın Beşik" adlı performansını sergiledi.

## Kaynakça