Megabizos

**Megabizos** (   , Eski Farsça **Bagabuxša** kelimesinin halk etimolojik bir değişikliği olup "Tanrı kurtardı" anlamına gelir), Babil satrabı Zopyrus'un oğlu ve I. Darius'u tahta çıkaran yedi komplocudan biri olan I. Megabizos'un torunu olan bir Ahameniş Pers generaliydi. Babası, satraplık MÖ 484'te isyan ettiğinde öldürüldü ve Megabizos, şehri geri alan güçlere liderlik etti ve ardından gelecekteki isyanları önlemek için tanrı Marduk heykeli yıkıldı. Megabizos daha sonra Yunanistan'a ikinci Pers saldırısına (MÖ 480-479) katıldı. Herodot, Delfi'yi yağmalama emirlerine uymayı reddettiğini iddia eder, ancak böyle bir emir verildiği şüphelidir.

## Artabanes Komplosu
Çok güvenilir olmasa da genellikle tek kaynağımız olan Ktesias'a göre, Megabizos'un karısı ve I. Serhas'ın kızı Amytis, kısa bir süre sonra zina yapmakla suçlandı. Megabizos, Artabanus'un imparatoru öldürme komplosuna katıldı, ancak yeni imparator Artaserhas'ı da öldüremeden ona ihanet etti. Bir savaşta Artabanus'un oğulları öldürüldü ve Megabizos yaralandı, ancak Amytis onun adına araya girdi ve Megabizos iyileşti.

## Mısır seferi

Megabizos daha sonra Suriye satrabı oldu. Frigya satrabı Artabazos ile birlikte, Mısır'daki Inaros isyanını bastırmak üzere gönderilen Pers ordularının komutasını üstlendi. Ordu, MÖ 456'da Mısır'a geldi ve iki yıl içinde isyanı bastırarak Inaros'u ve onu destekleyen çeşitli Atinalıları ele geçirdi.

### Mısır seferinin kökeni
I. Serhas MÖ 465'te suikasta kurban gidince yerine oğlu I. Artaserhas geçti, ancak Ahameniş imparatorluğunun birçok bölgesi kısa süre sonra ayaklandı, bunların başında Baktriya ve Mısır geliyordu. Mısırlı Inaros, Artakserhas'ın kardeşi olan Mısır'ın Pers satrapı Ahameniş'i yenerek Aşağı Mısır'ın kontrolünü ele geçirmiştir. Resmen hâlâ Perslerle savaş halinde olan Yunanlarla temasa geçmiş ve MÖ 460'ta Atina, Inaros'u desteklemek için 200 gemi ve 6.000 ağır piyadeden oluşan bir sefer gücü göndermiştir. Mısır ve Atina birlikleri, Mısır'ın yerel Pers birliklerini yenmiş ve birkaç yıl boyunca kuşatma altında tuttukları Pers kalesi hariç, Memfis şehrini ele geçirmişlerdir.

### Memphis Kuşatması (MÖ 459–455)
Atinalılar ve Mısırlılar, Mısır'daki Beyaz Kale'de yerel Pers birliklerini kuşatmak için yerleşmişlerdi. Kuşatma açıkça iyi ilerlememiş ve muhtemelen en az dört yıl sürmüştür, zira Thukididis, seferlerinin tamamının 6 yıl sürdüğünü ve bu sürenin son 18 ayının Prosoptis Kuşatması ile geçtiğini söylemektedir.

Thukididis'e göre, Artaserhas ilk olarak Megabazos'u Spartalılara rüşvet vererek Atina kuvvetlerini Mısır'dan çekmelerini sağlamaya çalışması için göndermiştir. Bu başarısız olunca, Megabizos komutasında büyük bir ordu kurmuş ve Mısır'a göndermiştir. Diodorus'un da aşağı yukarı aynı hikâyesi var, ancak daha ayrıntılı; rüşvet girişimi başarısız olduktan sonra, Artaserhas Megabizos ve Artabazos'u 300.000 kişilik bir ordunun başına getirmiş ve isyanı bastırma talimatı vermiştir. Önce Perslerden Kilikya'ya gittiler ve Kilikyalılar, Fenikeliler ve Kıbrıslılardan 300 triremden oluşan bir filo topladılar ve bir yıl boyunca adamlarını eğittiler. Sonunda Mısır'a yöneldiler. Ancak modern tahminler, zaten zor durumda olan satraplıklardan daha fazla adam gücünden mahrum bırakmanın son derece pratik olmayacağı göz önüne alındığında, Pers birliklerinin sayısını 25.000 kişilik oldukça düşük bir rakam olarak ortaya koyuyor. Thukididis, Herodot tarafından ikinci Pers istilasına katıldığı bildirilen Artabazos'tan bahsetmez; Diodorus, bu seferdeki varlığı konusunda yanılıyor olabilir. Pers kuvvetlerinin Papremis'teki Mısır zaferine karşılık vermeleri dört yıl sürdüğü için, eğitimde uzun süre geçirmiş olmaları açıkça mümkündür. Her iki yazar da çok fazla ayrıntı vermese de, Megabizos sonunda Mısır'a vardığında, Memphis Kuşatması'nı hızla kaldırabildiği, Mısırlıları savaşta yendiği ve Atinalıları Memphis'ten sürdüğü açıktır.

### Prosopitis Kuşatması (MÖ 455)
Atinalılar, gemilerinin bağlı olduğu Nil deltasındaki Prosopitis adasına çekildiler. Megabizos, sonunda kanallar kazarak adanın etrafındaki nehri boşaltmayı başarana ve böylece "adayı anakaraya bağlayana" kadar 18 ay boyunca onları kuşatma altında tuttu. Thukididis'in anlatımına göre Persler daha sonra eski adaya geçtiler ve onu ele geçirdiler. Libya'dan Kirene'ye yürüyen Atinalı kuvvetlerden yalnızca birkaçı Atina'ya dönmek için hayatta kalmıştır. Ancak Diodorus'un versiyonunda, nehrin boşaltılması Mısırlıları (Thukididis'in bahsetmediği) kaçmaya ve Perslere teslim olmaya yöneltmiştir. Atinalılara saldırırken ağır kayıplar vermek istemeyen Persler, onların Kirene'ye serbestçe gitmelerine izin vermiş ve oradan Atina'ya dönmüşlerdir. Mısır seferinin yenilgisi Atina'da gerçek bir paniğe yol açtığından ve Delos hazinesinin Atina'ya taşınması da dahil olduğundan, Thukididis'in versiyonunun doğru olma olasılığı daha yüksektir.

## Kıbrıs seferi
Daha sonra dikkatlerini, Kimon önderliğindeki Atinalıların saldırısı altında bulunan Kıbrıs'a çevirdiler. Kısa bir süre sonra Persler ile Atina arasındaki düşmanlıklar Kallias Barışı ile son buldu

## İsyan
Bir süre sonra Megabizos da isyan etti. Ktesias, bunun sebebinin Amestris'in Mısır isyanındaki tutsakları idam ettirmesi olduğunu, ancak Megabizos'un onlara zarar verilmeyeceğine dair söz vermiş olması olduğunu söyler.

Mısır'dan Usiris ve kralın yeğeni Prens Menostanes komutasındaki ordular ona karşı gönderildi, ikisi de generaller arasında (ölümcül olmayan) düellolar için savaştan vazgeçti ve her iki durumda da Megabizos galip geldi. Kral, kardeşi Artarius'u, hadım Artoxares'i ve Amytis'i bir barış elçisiyle göndermeye karar verdi. Onuru iade edilen Megabizos teslim olmayı kabul etti ve affedilerek konumunu korudu. Bir süre sonra Megabizos, Artaserhas'ı bir avda bir aslandan kurtardı ve daha sonra ilk öldürme yetkisini ihlal ettiği için Kırti'ye sürüldü, ancak cüzzamlı gibi davranarak Susa'ya döndü ve affedildi.

Megabizos kısa bir süre sonra 76 yaşında öldü. Oğlu II. Zopyrus'un Atina'da sürgünde yaşadığı ve babasının sürgünü sırasında Kaunos'a yapılan saldırıya yardım ettiği ve burada bir kaya parçasıyla öldürüldüğü bilinmektedir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*Jona Lendering - Megabyzus