Virginia sarmaşığı

***Parthenocissus quinquefolia***, **Virginia sarmaşığı**, **Victoria sarmaşığı**, **beş yapraklı sarmaşık** veya **beş parmak** olarak bilinen, Vitaceae üzüm ailesine ait çiçekli bir sarmaşık türüdür. Doğu ve orta Kuzey Amerika'ya yerli olup, güneydoğu Kanada ve doğu Amerika Birleşik Devletleri'nden batıda Manitoba ve Utah'a, güneyde doğu Meksika ve Guatemala'ya kadar yayılır.

## Etimoloji
"Parthenocissus", Yunanca kökenli olup "bakire sarmaşık" anlamına gelir. "Quinquefolia", "beş yapraklı" demektir. "Quinque" – "beş" ve "folia" – "yapraklar".

## İsimler
"Virginia sarmaşığı" adı, bitkinin yerli olduğu yerlerden birine atıfta bulunur ve tüm Parthenocissus cinsi ve bu cins içindeki diğer türler için de kullanılır. *Parthenocissus* adı, Yunancada kelimenin tam anlamıyla "bakire sarmaşık" anlamına gelir ve bu türün yaygın İngilizce adından türemiş olabilir. Gerçek sarmaşık olan *[[Hedera]]* ile yakın bir akrabalığı yoktur. Özel sıfat *quinquefolia*, her bir bileşik (avuç içi şeklinde) yapraktaki yaprakçıklara atıfta bulunarak "beş yapraklı" anlamına gelir.

Bu bitki Kuzey Amerika'da **odunsu sarmaşık** olarak da bilinir, ancak odunsu sarmaşık başka bitki türleri için de kullanılabilir.

## Tanım

*Parthenocissus quinquefolia*, yabani ortamda  yüksekliğe ulaşabilen üretken bir yaprak döken tırmanıcıdır. Küçük çatallı sarmaşık ile pürüzsüz yüzeylere tırmanır ve bu dalların uçlarında  büyüklüğünde güçlü yapışkan yastıklar bulunur.

### Yapraklar
Yapraklar avuç içi bileşik şeklindedir, yaprak sapında merkezi bir noktadan birleşen beş yaprakçıktan (nadiren üç yaprakçık, özellikle genç sarmaşıklarda, bazen yedi) oluşur ve  (nadiren ) genişliğindedir. Yaprakçıkların kenarları dişlidir. Fidanlarda kalp şeklinde kotiledon yaprakları bulunur. Tür, aynı yapraklara sahip olan ancak sarılıcı dalların uçlarında yapışkan yastıkları olmayan *[[Parthenocissus vitacea|P. vitacea]]* veya "Sahte Virginia sarmaşığı" ile sıkça karıştırılır.

Bazen *[[Toxicodendron radicans]]* (zehirli sarmaşık) ile karıştırılır, ancak beş yaprakçığı vardır (zehirli sarmaşıkta üç yaprakçık bulunur). *P. quinquefolia* yaprakları urushiol üretmezken, yapraklar ve gövdelerdeki özsu, cildi delebilen ve hassas kişilerde tahriş ve kabarcıklara neden olan rafidler (kalsiyum oksalat iğne şeklinde kristaller) içerir.

Yapraklar sonbaharda bazen dekoratif parlak kırmızıya döner.

### Çiçekler ve meyveler
Çiçekler küçük ve yeşilimsi olup, geç ilkbaharda göze çarpmayan kümeler halinde üretilir ve yaz sonu veya erken sonbaharda  çapında küçük, sert, morumsu-siyah meyvelere olgunlaşır. Bu meyveler toksik miktarda okzalik asit içerir ve insanlarda böbrek hasarına ve ölüme neden olduğu bilinmektedir. Meyveler kuşlar için toksik değildir ve birçok kuş türü için önemli bir kış besin kaynağı sağlar.

## Yetiştirme ve kullanımlar

*Parthenocissus quinquefolia*, duvarları ve binaları hızla kaplama yeteneği ve sonbaharda (güz) derin kırmızıdan bordoya dönen yaprakları nedeniyle süs bitkisi olarak yetiştirilir. İlkbaharda alınan gövde çelikleriyle kolayca çoğaltılabilir.

Sıkça telefon direklerini veya ağaçları kaplarken görülür. Destekleyici bitkileri gölgede bırakarak ve fotosentez yapma yeteneklerini sınırlayarak kapladığı diğer bitkileri öldürebilir. Agresif büyümesiyle, daha yavaş büyüyen alttaki ağaçları ağırlığıyla aşırı yükleyebilir ve zarar verebilir. Kapsamlı kök sistemi yoluyla çoğalma yeteneği, onu ortadan kaldırmayı zorlaştırır.

Birleşik Krallık'ta, bu bitki Yaban Hayatı ve Kırsal Alan Yasası 1981’in 9. Ek Listesi’nde istilacı yabancı bir tür olarak listelenmiştir. Bu, Birleşik Krallık’ta satılmasını veya bahçelerde yetiştirilmesini engellemez, ancak Kraliyet Bahçecilik Topluluğu (RHS), yetiştirenlerin bunu yönetirken ve istenmeyen materyalleri atarken büyük özen göstermesini teşvik eder. RHS ayrıca bahçıvanları, 9. Ek Listesi’nde yer alan bitkiler yerine alternatif bitkiler yetiştirmeye teşvik eder.

*Parthenocissus quinquefolia*, yığma duvarlardaki binalar için gölgeleme sarmaşığı olarak kullanılabilir. Akrabası *[[Parthenocissus tricuspidata|P. tricuspidata]]* (Boston sarmaşığı) gibi, yüzeye delici köklerle değil disklerle tutunduğu için yığma duvarlara zarar vermez, ancak yaz aylarında duvar yüzeyini gölgeleyerek binayı serin tutar. Sarmaşık gibi, bitkiyi duvardan koparmak yapışkan diskleri geride bırakır. Kırılgan yüzeylere tutunuyorsa, önce sarmaşığı kökten keserek öldürülebilir. Yapışkan yastıklar sonunda bozulur ve tutuşlarını bırakır.

Bitki, istenmeyen alanlara büyümesini önlemek için düzenli olarak budanmalıdır. Eğer bir çerçeve evin duvarına nüfuz etmesine izin verilirse, duvarın içinde yukarı doğru büyür ve ortaya çıkacak bir yer bulur.

## Ayrıca bakınız
* Çalılık Sarmaşığı veya, Sahte Virginia sarmaşığı (*[[Parthenocissus inserta|P. inserta]]* veya *P. vitacea*)
* Boston Sarmaşığı veya Japon sarmaşığı (*[[Parthenocissus tricuspidata|P. tricuspidata]]*, veya *Ampelopsis veitchii*)

## Galeri

Image:Parthenocissus quinquefolia20110704 003.jpg|Çiçek
Image:Parthenocissus quinquefolia on wall, November 1, 2008.jpg|Sonbaharda yapraklar döküldükten sonra meyveler
File:Parthenocissus quinquefolia seedling.jpg|Kalp şeklinde kotiledon yapraklı fidan
Image:Parthenocissus_quinquefolia_Leaf.jpg|İlkbaharda ortaya çıkan yaprak
File:TreeVine.JPG|Kalın sarmaşık
File:Virginiacreepertendril.jpg|Metal bir kafese dolanmaya başlayan sarılıcı dallar
File:Kisus.JPG|Sonbahar rengi
Image:6370VirginiaCreeper.jpg|Sonbahar rengi
Cissus sicyoides.JPG|Bir bina duvarını kaplama
Bad Dürkheim Schlossgartenstraße 2 001 2020 10 20.jpg|Bir binayı kaplama
Parthenocissus quinquefoliar Ireland (2).jpg|Bir duvarı kaplama
Parthenocissus quinquefolia London 1.jpg|Londra'da bir duvarı kaplama
Marienthal (Ahr) - Ruine der Klosterkirche.jpg|Almanya'da bir harabeyi kaplama
Parthenocissus quinquefolia.jpg|Bir çitten apartman bloğuna uzanma


## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* CABI’nin İstilacı Türler Özeti Tarım ve Biyobilim Uluslararası Merkezi'nde
* USDA Bitki Veritabanı’nda
* ABD Orman Servisi veritabanında
* Görüntüler Vanderbilt Üniversitesi web sitesinde
* 
*