Arhelaos

**Arkhelaos** (; Grekçe: ; ö. MÖ 399) veya **I. Arkhelaos**, Antik Yunanistan'da, MÖ 413-399 yılları arasında görev yapmış Makedonya kralı. MÖ 413 yılında Yunanların Sirakuza'daki ağır yenilgisinin ardından, Atinalılara önemli ölçüde erzak yardımı yapmış ve bu sebeple *[[proxenos]]* ve *[[euergetes]]* ünvanlarını almıştır.

Devlet yönetimi, ordu ve ticarette yaptığı köklü değişikliklerle tanınan, yetenekli bir hükümdardı. Öldüğü zamana kadar Arkhelaos, Makedonya'yı önemli ölçüde daha güçlü bir güce dönüştürmeyi başarmıştı. Thukydides, Arkhelaos'un krallığının askeri altyapısı için, kendisinden önceki tüm hükümdarların toplamından daha fazlasını yaptığını belirtmiştir.

Sanata oldukça değer veriyordu: Pella'daki sarayında, tragedya yazarı Agathon ve "*Arkhelaos"* ve ''Bakkhalar'' eserlerinin yazarı Euripides, besteci Timotheos, ressam Zeukses gibi sanatçıları toplamıştır.

## Ailesi
Arkhelaos, II. Perdikkas ve karısı Simache'nin oğluydu. Simache'nin Arkhelaos'un amcası Alcetas tarafından bir zamanlar köleleştirildiği düşünülmektedir. Platon, *[[Gorgias (Diyalog)|Gorgias]]*'taki konuşmacıları aracılığıyla, Arkhelaos'un tahta çıkmak için hem amcası Alcetas'ı hem de isimsiz yedi yaşındaki üvey erkek kardeşini öldürdüğünü yazmıştır, ancak bu kesin değildir. Deliller, çocuğun annesi ve Arkhelaos'un üvey annesi Kleopatra'nın aslında Arkhelaos'un karısıyla aynı kişi olduğunu göstermektedir. Örneğin, Aristoteles *[[Politika (Aristoteles)|Politika]]* adlı eserinde Arkhelaos'un karısından Kleopatra olarak bahseder. Tarihçi Nicholas Hammond, bunun sadece bir tesadüf olduğunu ve Kleopatra'nın Makedonya'da kızlar için yaygın bir isim olduğunu iddia eder. Ancak, beşinci yüzyılda gerçekten sık kullanılan bir isim olduğuna dair çok az kanıt vardır. Yine de, Arkhelaos'un Kleopatra adlı bir kadınla en az bir çocuğu vardı.

Arkhelaos'un en az iki kızı vardı. Aristoteles, Arkhelaos'un en büyük kızını Lynkestis'e karşı bir savaşta Elimea kralına, küçüğünü ise gelecekteki hükümdar II. Amintas'a (onu Arkhelaos'un oğlu olarak tanımlar) verdiğini bildirir. Gerçek oğlu Orestes kral olmaya devam edecekti, ancakArkhelaos'un II. Argaeus ve Amintas'ın babası olup olmadığı konusunda belirsizlik vardır. Chioslu Theopompus, "hem Argaios'a hem de Pausanias'a Archelaos derler" diye yazmıştır, Hammond ise bunu "hem Argaeus'a hem de Pausanias'a Arkhelaos'un oğlu derler" şeklinde düzeltir. Argaeus'un bir Argaed olma olasılığı yüksektir ve dahası, bilim insanları I. Aleksandros'un diğer tüm torunlarını neredeyse hesaba katabilirler. Bu düşünce tarzı, Aloroslu Ptolemy ve II. Filip'e karşı daha sonraki kraliyet rakibi Pausanias'ın (II. Aeropus'un oğlu veya Philip'in suikastçısı olmayan), Arkhelaos'un oğlu olmasını da sağlayacaktır. Ancak, tüm tarihçiler aynı fikirde değildir ve bu iddia büyük ölçüde doğrulanamaz kalmaktadır.

Amyntas'ın büyük olasılıkla I. Aleksandros'un ikinci oğlu Menelaus'un oğlu olduğu, ancak Arkhelaos'un oğlu da olabileceği düşünülmektedir. Hammond tarafından öne sürülen yaygın görüş, Arkhelaos'un, Menelaus'un soyuyla gelecekteki bir güç mücadelesini önlemek için küçük kızını Amyntas'a veya Amyntas'ın oğluna verdiği yönündedir. Bu argüman, kısmen Aelian'ın *Varia Historia*'sındaki Amyntas'ın Menelaus'un oğlu olduğuna dair bir satıra dayanmaktadır. Alternatif teori ise, çok eşli Arkhelaos'un, aile bağlarını sağlamlaştırmak için oğlunu (Amyntas) kızıyla evlendirdiği şeklindedir: bir üvey erkek kardeş ve bir üvey kız kardeş.

## Hükümdarlık
Arkhelaos iktidarı ele geçirdikten hemen sonra, son yarım yüzyıldır büyük bir tehdit olan Atina ile Makedonya'nın ilişkisini tamamen tersine çevirmesine olanak tanıyan bir durumla karşı karşıya kaldı. Atinalılar, MÖ 413'ün sonlarında Siraküza'da gemilerinin çoğunun yok edildiği büyük bir yenilgi yaşadılar. Bu, Atinalıları yeni gemiler inşa etmek için büyük miktarda keresteye çaresizce ihtiyaç duyar hale getirdi ve Arkhelaos'u fiyatı belirleme konumuna getirdi. Arkhelaos, Atinalılara ihtiyaç duydukları keresteyi cömertçe sağladı. Bunun karşılığında Atinalılar, Arkhelaos'u ve çocuklarını *[[proxenos]]* ve *[[euergetes]]* unvanlarıyl a onurlandırdı.

Arkhelaos, birçok iç reformu yürürlüğe koymaya devam etti. Bol miktarda kaliteli sikke bastırdı. Kaleler inşa etti, düz yollar açtı (ordunun hareketleri için önemli) ve özellikle süvari ve hoplit piyadeleri olmak üzere ordunun organizasyonunu geliştirdi.

## Kültür

Arkhelaos, kültürlü bir adam olarak da biliniyordu ve güney Yunanistan ile kültürel ve sanatsal temaslarını genişletti. Pella'daki yeni sarayında (başkenti eski başkent Aegae'den buraya taşıdı), Agathon ve Euripides (Makedonya'da *[[Archelaus (oyun)|Archelaus]]* ve ''Bakkhalar'' trajedilerini yazan), müzisyenler ve Zeuksis (zamanının en ünlü ressamı) dahil olmak üzere büyük şairleri, tragedya yazarlarını ağırladı. Arkhelaos, Makedonya'nın Olimpiyatı olan Dion'da, Olimposlu Zeus ve Müzleri onurlandıran müzikal ve atletik yarışmalarla dini bir festival olan Olympia'yı yeniden düzenledi. Yunanistan'ın en büyük atletleri ve sanatçıları bu etkinliğe katılmak için Makedonya'ya geldi. Ayrıca Arkhelaos, hem Olimpiyat hem de Pythian Oyunları'nda Tethrippon'da yarıştı ve kazandı.

## Ölümü
Aelian'a göre, Arkhelaos MÖ 399'da bir av sırasında kraliyet uşaklarından Crateuas tarafından öldürüldü. Konstandinos Paparrigopulos'a göre, üç suç ortağı vardı: iki Tesalyalı (Crateuas ve Ellanokratis) ve bir Makedon, Decamnichos. İkincisi, Arkhelaos'un eskiden gözdesiydi (Aristoteles, bir noktada üçünün de öyle olduğunu söylüyor.) Ancak Decamnichos, bir keresinde Arkhelaos'un önünde trajik şair Euripides'i şairin iddia edilen ağız kokusu nedeniyle aşağıladı. Bu, Arkhelaos'u öfkelendirdi ve Euripides'in Decamnichos'u cezalandırma amacıyla dövmesine (veya dövdürmesine) izin verdi. Decamnichos'un Arkhelaoss'un sarayında kalmasına izin verildi; ancak, bu muameleyi unutmadı ve bu nedenle birkaç yıl sonra kralının öldürülmesine katıldı. Kralın ölümünün diğer versiyonları farklı kaynaklar tarafından bildirilmektedir.

## Notlar

## Kaynakça