Palaeoloxodon cypriotes

***Palaeoloxodon cypriotes,*** Geç Pleistosen döneminde Kıbrıs adasında yaşayan soyu tükenmiş bir cüce fil türüdür. Kalıntılar, adanın kuzeyinde bulunan 44 azı dişinden, güneydoğuda bulunan 7 azı dişinden, ölçülebilen tek bir uyluk kemiğinden ve çok seyrek ek kemik ve diş parçaları arasındaki tek bir savunma dişinden oluşuyor. Azı dişleri, büyük düz dişli filden *(Palaeoloxodon antiquus*) türediği düşüncesini destekler. Tür muhtemelen geç Orta Pleistosen yaşlı daha eski, daha büyük olan *P. xylophagou*'dan türemiştir; bu tür, belki düşük deniz seviyelerinin Kıbrıs ve Küçük Asya arasında düşük olasılıklı bir deniz geçişine müsaade ettiği Pleistosen buzul maksimumu sırasında adaya ulaşmıştı. Sonraki izolasyon dönemlerinde popülasyon, var olan azı dişi fosil dizisinin bir dereceye kadar doğruladığı, ada cüceliğinin evrim mekanizmaları dahilinde uyum sağladı. Tam gelişmiş *Palaeoloxodon cypriotes*'in ağırlığı 200&nbsp;kg'dan fazla değildi ve yaklaşık 1 metre yüksekliğe sahipti. Türün soyu yaklaşık 12.000 yıl önce, insanların Kıbrıs'ta ilk kolonileştiği sıralarda tükenmişti.

## Kronoloji
Kıbrıs cüce fili, erken Geç Pleistosen'den en erken Holosen'e, yaklaşık MÖ 11.000'e kadar uzanan fosillerden bilinmektedir. *P. cypriotes'<nowiki/>*in, Orta Pleistosen sonuna (DİK 7, 243-191.000 yıl önce) tarihlenen, Güneydoğu Kıbrıs'taki Xylofagou köyü yakınlarında toplanan parçalı bir kafatasından bilinen, *P. cypriotes'<nowiki/>*ten yaklaşık 3,5 kat daha büyük olan, ama yine de anakaradaki atasının yalnızca %7'si kadar büyük olan bir tür olan *Palaeoloxodon xylophagou'nun* soyundan geldiği öne sürülmektedir. Her iki türün de Avrupa anakarası ve Batı Asya'daki çok büyük *[[Palaeoloxodon antiquus|Palaeoloxodon antiquus'<nowiki/>]]*tan (düz dişli fil) türediği düşünülmektedir. Kıbrıs'a, deniz seviyesinin düşük olduğu bir dönemde, Karpaz Yarımadası ile Güneydoğu Anadolu arasındaki mesafeyi yüzerek ulaşmış olmaları muhtemeldir; bu mesafe, açıkta kalan ek kara alanı dikkate alındığında bile, en az 60&nbsp;km'dir ve filler için bilinen yüzme mesafesi rekorundan (48 kilometre) daha fazladır. *P. cypriotes*'in en genç kalıntıları günümüzden yaklaşık 12.000 yıl öncesine aittir.

## Tanım

*Palaeoloxodon cypriotes* yaklaşık 1 metre boyundaydı, Sicilyalı *[[Palaeoloxodon falconeri]]* ile birlikte cüce filler olarak bilinen en küçük fillerden biridir. *P. cypriotes'<nowiki/>*un tahmini beden ağırlığı yalnızca 200&nbsp;kg'dı, yaklaşık 10 ton ağırlığındaki atalarına göre %98 oranında daha hafifti. Yine de onların azı dişleri, ana karadaki düz dişli fillerin azı dişlerinin yaklaşık %40'ı kadardı (dişler *P. antiquus'<nowiki/>*un süt azı dişleri boyutundaydı), aynı uzunluk-genişlik oranını koruyordu, ancak lamel sayısı azalmıştı. Ana karadaki *P. antiquus*'un dişinde 18 lamel bulunurken, cüce filin üçüncü azı dişinde yalnızca 11 lamel vardı. Boyutun küçülmesi ada cüceleşmesinin bir sonucuydu; bu muhtemelen mevcut yiyeceklerin, avlanmanın ve rekabetin azalmasının bir sonucuydu.

## Paleoekoloji
Kıbrıs, Geç Pleistosen döneminde geri kalmış bir fauna sergiledi; diğer tek büyük memeli türü Kıbrıs cüce su aygırıydı; diğer tek karasal memeli türleri Kıbrıs faresi (hala mevcut) ve bir genetta türüydü (*Getta plesictoides*).

## Kazılar

1902'de Kıbrıs'ın Girne tepelerindeki bir mağarada ilk buluntu Dorothea Bate tarafından kaydedilip 1903'te Royal Society için bir makalede ve 1905'te Londra Kraliyet Cemiyeti'nin Felsefi Kayıtları için daha sonraki bir makalede tanımlanmıştır. Tür aynı zamanda *Elephas cypriotes* olarak sinonim diye de bilinmektedir. Bu filin tam veya parçalı iskeletlerinin bulunması çok nadirdir ve Kıbrıs cüce su aygırının sayıca çok gerisindedir.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* Davies, P., & Lister, A. M., ''Palaeoloxodon cypriotes'', the dwarf elephant of Cyprus: size and scaling comparisons with ''P. falconeri'' (Sicily-Malta) and mainland ''P. antiquus'' pp.&nbsp;479–480
* Masseti, M., Did endemic dwarf elephants survive on Mediterranean islands up to protohistorical times? in Cavarretta, Gioia, Mussi & Palombo, *La terra degli Elefanti, The World of Elephants* (Rome, 2001) pp.&nbsp;402–406
* Palombo, M. R., Endemic elephants of the Mediterranean Islands: knowledge, problems and perspectives in Cavarretta ''et al''*., op. cit.*
* Simmons, Alan H. (1999). *[https://books.google.com.tr/books?id=hCwYwyEBXEAC&printsec=frontcover&redir_esc=y Faunal extinction in an island society: pygmy hippopotamus hunters of Cyprus]*. Interdisciplinary Contributions to Archaeology. Kluwer Academic/Plenum Publishers. p.&nbsp;382. doi:10.1007/b109876. ISBN <bdi>978-0-306-46088-3</bdi>. OCLC 41712246

## Dış bağlantılar

* Kıbrıs'ta ikinci bir endemik fil türünün varlığına dair kafatası kanıtı