Nahçıvan-Meraga mimarlık okulu

**Nahçıvan-Meraga Mimarlık Okulu** ya da **Nahçıvan-Meraga mimarlık ekolü**, Azerbaycan topraklarında gelişim göstermiş mimarlık ekollerinden biridir. Bu mimarlık okulu 11. yüzyılda şekillenmeye başlamış ve Orta Çağ Azerbaycan mimarisinin üslup özelliklerini belirlemiştir.

Azerbaycan mimarisinin tarihi üzerine yapılan bilimsel araştırmalar, bölgede mimarlık okulu olarak tanınan ilk okulun Nahçıvan-Meraga mimarlık okulu olduğunu ortaya koymaktadır. Bunun başlıca sebebi, Nahçıvan mimarlık okuluna mensup birçok zanaatkarın adını taşıyan kitabenin günümüze kadar ulaşmış olmasıdır. 1162 tarihli Yusuf bin Küseyir Kümbeti'ndeki kitabede, Mimar Acemi Nahçıvani kendisini Nahçıvanlı bir mimar olarak tanımlamaktadır.

## Tarihi
11. yüzyılda şekillenmeye başlayan bu mimarlık okulu, Nahçıvan şehrinin Azerbaycan Atabeylerinin ikametgâhı haline gelmesiyle (1136-1225) kurumsal bir gelişim sürecine girmiş ve Mimar Acemi Nahçıvani'nin çalışmaları sayesinde Orta Doğu mimarlık geleneği içerisinde belirgin ve etkili bir konum kazanmıştır. Mimar Acemi tarafından geliştirilen bu okul tarzı sadece Nahçıvan ile sınırlı kalmamış, Güney Azerbaycan'daki Meraga şehrini, Kuzey'deki Berde şehrini ve Doğu Anadolu coğrafyasını da kapsayan geniş bir etki alanına ulaşmıştır. Genel olarak bu mimari üslup, Doğu dünyasının geniş bir bölümünde süreklilik göstermiş ve kompozisyonel anıtların ortaya çıkmasına önemli ölçüde ivme kazandırmıştır.

12. yüzyılda Azerbaycan'ın kültürel yaşamında gözlenen genel yükseliş; yerel devlet otoritesinin güçlenmesi, şehirlerin ekonomik yapısının iyileşmesi, ülkede edebiyat ve felsefi düşüncenin gelişmesi ile hümanist fikirlerin yaygınlık kazanması, Nahçıvan–Meraga mimarlık okulunun üslup özelliklerinin şekillenmesinde ve etkisinin artmasında belirleyici bir rol oynamıştır.

12. yüzyıl civarında, Nahçıvan şehrinin artan önemi nedeniyle, şehirde zanaatkârlık ve inşa faaliyetleri kayda değer bir gelişim göstermiştir. Yerel gelenekler, Azerbaycan mimarlık geleneğiyle kaynaşarak özgün bir kimliğe sahip bir mimari-sanat okulunun ortaya çıkmasını sağlamıştır. Nahçıvan mimarlık okulunun gelişimindeki başlıca kaynaklardan birini, Arran mimarlık okulunda ortaya çıkan mimari özellikler oluşturmuştur. Kısa bir süre içerisinde Nahçıvanlı zanaatkârlar, karşılaştıkları mimari ve inşa sorunlarını başarıyla çözebilecek bir yetkinliğe ulaşmış; hatta dönemin Azerbaycan mimarlığını temsil eden en üst düzeydeki eserleri ortaya koymayı başarmışlardır.

## Üslup özellikleri

### İnşaat tekniği
Nahçıvan-Meraga mimarlık okulu, döneminin en gelişmiş yapı tekniklerinin uygulanması, yapının teknik kurgusunun tektonik bütünlüğünün sağlanması ve sanatsal çözümlemeleri bakımından en üst düzeye ulaşmıştır

Meraga'daki Gök Kümbet Türbesi'nin kripta bölümünde yer alan tonoz/tavan sistemi, başta Acemi Nahçıvani ve Ahmed bin Eyyub el-Hafız Nahçıvani gibi dönemin deha mertebesindeki temsilcilerinin teknik katkılarıyla şekillenmiştir. Bu yapısal çözüm, Azerbaycan anıt mimarisinin gelişim sürecinde bir dönüm noktası oluşturarak, mühendislik ile estetiğin bütünleştiği ileri bir aşamayı temsil etmektedir.

İki katlı yapıya sahip olan (yer altı mezarı ve yer üstü kulesi) türbelerin üst kısmı, silindirik, kübik veya prizma şeklinde bir gövdeden oluşmaktaydı ve çift katmanlı bir kubbe ile örtülmekteydi. Acemi Nahçivani'nin günümüze ulaşan iki eseri prizmatik gövdeli türbelerdir. Ahmed Nahcivâni ise yuvarlak (silindirik) gövdeli türbeler inşa etmiştir.

Nahçıvan-Meraga mimari okuluna ait yapılar (Yusuf bin Küseyir Kümbeti, Mümine Hatun Türbesi, Berde Türbesi, Kırmızı Kubbeli Türbe, Gök Kubbeli Türbe vb.), genel yapı kurgusundaki anıtsallık, ayrıntılardaki zarafet, mimari bölümlerin iyimser görsel etkisi ve süslemelerdeki neşeli üslup ile karakterize edilmektedir.


Dosya:Mömünəxatun türbəsi 2018.jpg|Mümine Hatun Türbesi
Dosya:Nakhichevan Mausoleum.jpg|Yusuf bin Küseyir Kümbeti
Dosya:Gülüstan türbəsi bərpadan sonra.jpg|Gülistan Türbesi
Dosya:Barda TowerMausoleum 004 6814.jpg|Berde Türbesi
Dosya:Sheikh Safi Addin complex.jpg|Şeyh Safi Külliyesi
Dosya:Qarabağlar türbə kompleksinin ümumi görünüşü.jpg|Karabağlar Türbesi
Dosya:Blue (Kabud) Mosque - 1, Tabriz, Iran.jpg|Gök Mescid
Dosya:Central mosque (blue) of Yerevan 25.JPG|Gök Camii
Dosya:Ordubad cümə məscidi ümumi görünüş.jpg|Ordubad Ulu Camii
Dosya:Palace of Nakhchivan Khans.jpg|Nahçıvan Hunları Sarayı
Dosya:Behnam's Mansion.JPG|Behnam Evi
Dosya:Ordubadda Qeysəriyyə abidəsi 03.JPG|Geyseriye (Ordubad)
Dosya:Ceiling of Mozaffariyeh, Grand Bazzar of Tabriz, IRAN.jpg|Tebriz Çarşısı


## Ayrıca bakınız

* Azerbaycan mimarisi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Momina Khatun and Gudi Khatun Mousoleums in Nakhchivan, İRS jurnalı
* Нахичеванская архитектурная школа, İRS jurnalı