Mir Mehdi Çavuşi

**Mir Mehdi Çavuşi** (), şair, yazar, siyasetçi, 21. Azer hareketi katılımcısı. Azerbaycan Milli Hükümeti döneminde Azerbaycan Milli Meclisi'ne seçilmiş temsilci ve Şairler ve Yazarlar Cemiyeti üyesiydi. Göç ettikten sonra Azerbaycan Demokrat Fırkası'nın Kuba komitesinin başkanı seçilmiştir.

## Hakkında

### İlk yılları
Mir Mehdi Mir Habib oğlu 1909 yılında Tebriz'in Hokmavar Mahallesi'nde doğmuştur. İlköğretimini bir medresede, ortaöğretimini ise "Şemsi" Okulu'nda tamamlamıştır. Ailesinin maddi imkansızlıkları nedeniyle eğitimini sürdürememiş ve demircilik mesleğine yönelmiştir.

### 21 Azer hareketi
1941 yılında, Hacı Mirza Ali Şebüsteri, Ali Meşinçi, İsmail Şems, Sadık Padegan, Hilal Nasiri ve diğer birkaç isimle birlikte Tebriz'de "Azerbaycan Cemiyeti"ni kurmuşlardır. Yıllar içinde topladığı 500.000 tümeni faşizmle mücadele için Sovyet Ordusu'na bağışlamışlardır. 1943 yazında, Hilal Nasiri, Halil Azerbagadan, Hüseyin Rızvan ve Cafer Ahgari ile birlikte Tebriz'de Demokrasi Ocağı teşkilatını kurmuşlardır. Demokrasi Ocağı teşkilatının 1944'te Tudeh Partisi'yle birleşmesinden sonra Mir Mehdi Çavuşi de partinin üyesi olmuştur.

Mir Mehdi Çavuşi'nin ilk şiirleri "Vatan Yolunda" ve "Azerbaycan" gazetelerinde yayımlanmıştır. Şiirlerinde esas olarak hürriyeti ve bağımsızlığı savunmuş; mensubu olduğu halkı ve vatanını her zaman ön planda tutmuştur. Bu dönemde "Çavuşi" takma adını almıştır. 3 Ocak 1945'te "Vatan Yolunda" gazetesi altında kurulan "Şairler Meclisi"nin üyeleri arasında yer almıştır. Mayıs 1945'te, Azerbaycan'da Sovyet iktidarının kurulmasının 25. yıldönümü vesilesiyle Güney Azerbaycan'dan Bakü'ye davet edilen heyetin üyeleri arasında yer almaktaydı.

Azerbaycan Demokrat Fırkası'nın kurulmasının ardından partiye üye olmuş ve partinin Merkez Denetleme Komisyonu üyesi olarak seçilmiştir. 20 Kasım 1945'te Azerbaycan Halk Kongresi, Tebriz Ark Tiyatrosu binasında faaliyetlerine başlamıştır. 21 Kasım'da, seçimler tamamlanıp hükûmet kurulana kadar kararların uygulanmasını sağlamak için kongre delegelerinden bir Millî Komite oluşturulmuştur. Mir Mehdi Çavuşi, Millî Komite'ye seçilen 39 kişi arasında yer akmıştır. 27 Kasım-2 Aralık 1945 tarihleri arasında, İran tarihinde ilk kez kadınların da katıldığı serbest seçimler yapılmıştır. Seçimler sonucunda Mir Mehdi Çavuşi de seçimi kazanmış ve Eher'den Azerbaycan Millî Meclisi'ne temsilci olarak seçilmiştir.

5 Aralık 1946'da, Miyane'ye doğru saldıran Şah'ın birlikleri, Gulam Yahya önderliğindeki askerler tarafından durdurulmuştur. Azerbaycan'ın çeşitli bölgelerinden gelen insanlar, Şah'ın ordusuna karşı savaşmak için kendilerini silahlandırmaları konusunda Millî Hükûmete çağrıda bulunmuşlardır. Bunun ardından, Mir Cafer Pişevari liderliğinde Savunma Komitesi kurulmuştur. Komitenin ilk görevi, Tebriz'de sıkıyönetim ilan etmek ve "Babek" adı verilen gönüllü gruplar kurmak olmuştur. Gönüllü grupların başlangıçta 600 kişi katılmıştır. Daha sonra Mir Cafer Pişevari, Sovyetler Birliği'nden askeri destek talep etmiştir. Ancak, bu talebi karşılık bulmamıştır.

11 Aralık 1946'da Azerbaycan Millî Meclisi, kan dökülmesini önlemek amacıyla Kızılbaş Halk Ordusu ve fedai güçlerine Şah'ın birliklerine direnmemeleri ve savaş alanlarını terk etmeleri emrini vermiştir. O günden itibaren, yerel beylerin kurduğu silahlı gruplar ve sivil giyimli jandarmalar büyük katliamlar yapmaya başlamışlardır. Bu çeteler Tahran Radyosu tarafından "İranlı vatanseverler" olarak tanımlanıyorlardı. Çetelerin asıl amacı demokratları yok etmek ve Şah'ın birliklerinin şehirlere girmesini sağlamaktı. Tebriz ve Azerbaycan'ın diğer şehirlerinde geniş çaplı yağmalar başlamış, katliamlar yaşanmıştır. Azerbaycan Millî Hükümeti dağılmıştı. 4 Aralık 1946'da, Amerika Birleşik Devletleri ve Büyük Britanya'nın desteğiyle İran ordusu Tebriz'e girmiştir. İran ordusunun Tebriz'e girmesinin ardından yağmalar ve katliamlar devam etmiştir. Binlerce insan tutuklanmış, sürgüne gönderilmiştir. Meydana gelen katliamlarda, ADF üyeleri, fedailer ve tanınmış şairler Ali Fitret, Sadi Yüzbendi, Cafer Kaşif ve Muhammedbağır Niknam öldürülmüştür.

### Azerbaycan Millî Meclisi'nin dağılmasının ardından
Mir Mehdi Çavuşi de baskılardan kaçmak için Bakü'ye taşınmıştır. Başlangıçta edebi çalışmalarla meşgul olmasına rağmen, bu alandaki faaliyetleri daha sonra azalmıştır. Bakü'de bir süre yaşadıktan sonra Kuba'ya taşınmıştır. Burada 12 numaralı devlet meyve yetiştirme çiftliğinde mühendis olarak çalışmış, ADF'nin Kuba komitesinin başkanlığı görevini üstlenmiştir. Azerbaycan Demokrat Fırkası tarafından kendisine bağlanan ve Moskova tarafından onaylanan emekli maaşını kabul etmemiştir. 1950'lerde, devlet çiftliğinde tanıttığı yeni teknoloji sayesinde devlete milyonlarca ruble gelir getirdiği için Azerbaycan Komünist Partisi Merkez Komitesi tarafından 100.000 ruble ile ödüllendirilmiştir. Mir Mehdi Çavuşi bu ödülü anaokullarına ve yetimhanelere dağıtmıştır.

1967'de Kuba'da ölmüştür.

## Kaynaklar

### Kaynakça

### Bibliyografya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dış bağlantılar

* Mir Mehdi Çavuşi — Silinmez İzler / Bakü, Azeraşr, 1967