İsa duası

**İsa duası** veya **İsa zikri**, özellikle Doğu Hristiyanlığı ve Katolik Kilise tarafından tazim gören ve yapılması teşvik edilen kısa, kalıplaşmış bir duadır:

"Ya Rab İsa Mesih, Allah’ın Oğlu, ben günahkâra merhamet eyle**.**"

Sıklıkla bireysel asketisizmin bir parçası olarak zikredilir, kullanımı isihazm olarak bilinen münzevi dua geleneğinin ayrılmaz bir parçasıdır. İsa Zikri, bu geleneğin ruhani pederleri tarafından **Zihnin** **Duası**, **Noetik Dua** () ve **Kalbin Duası** () olarak adlandırılırdı. *Kalbin Duası,* Resul Pavlus'un Yeni Ahit'te savunduğu "her vakitte namaz" olarak kabul edilir. Münzevi Teofan, İsa Zikri'ni İsa'nın Kutsal Adının gücünden ötürü diğer tüm dualardan daha güçlü görürdü.

Doğu Hristiyanlığıyla daha yakından özdeşleştirilse de İsa Duası; Batı Hristiyanlığında, Katolik Kilisesi Din ve Ahlak İlkeleri'nde bulunur. Aynı zamanda yakın zamanlarda ortaya çıkan Anglikan tespihleri ile birlikte de kullanılır. Dua, Doğu Katolik Kiliseleri ve Doğu Ortodoks Kilisesi'nin tarihleri boyunca geniş çapta öğretilmiş ve üzerinde konuşulmuştur. Eski ve orijinal olan hali, sonradan eklenen eklenen "günahkâr" kelimesini içermiyordu. 14. asırda Gregori Palamas tarafından açıklanan Doğu Ortodoks İsa Duası teolojisi, 20. asra kadar Latin Kilisesi ilahiyatçıları tarafından genellikle reddedilirdi. Papa II. Ioannes Paulus, Gregori Palamas'ı bir aziz, büyük bir yazar ve ilahiyat konusunda bir otorite olarak nitelendirirdi. Ayrıca isihazmı takdir etmiştir ve isihazmdan "Doğu teolojisinin özellikle güçlü olan 'teosis' ve 'ilahlaşma' terimlerini kullandığı güçlü nur birliği" olarak bahsetmiş, İsa Zikri'nin meditatif yönlerini Katoliklik'de olan Rozari'ye benzetmiştir.
## Kökenleri

Duanın ortaya çıktığı mekân, 5. asırda münzevî Çöl Pederlerinin yaşadığı Mısır çölüdür. Mısır çölünde o döneme ait bir hücrenin harabelerinde İsa Duası yazılı olarak bulunmuştur.

MS 407'de vefat eden Yuhanna Hrisostomos'a atfedilen bir mektupta, İsa Duası'nın standart biçimine benzer bir formül bulunmaktadır. "Bir Başrahip'e Mektup" () diye bilinen mektupta, "Ya Rab İsa Mesih, Allah'ın oğlu, merhamet eyle bana" ve "Ya Rab İsa Mesih, Allah'ın Oğlu, bize merhamet eyle" ifadelerinin zikir olarak kullanılmasından bahsedilmektedir.

Bugün kullanılana benzer bir biçimde İsa Duasına yapılan en erken açık atıf, Filokalya'da olan "Abba Filimon Üzerine Söylev"de bulunabilir. Filimon, MS 600 civarında yaşamıştır. Filimon tarafından alıntılanan versiyon, "Ya Rab İsa Mesih, Allah'ın Oğlu, merhamet eyle bana" şeklindedir.

Benzer bir fikir; bir *monologistos*, veyahut tek kelimelik "İsa Duası" nın düzenli olarak uygulanmasını öneren İoannis Klimakos'un (523-606 civarı) İlahi Tekâmül Merdiveni'nde tavsiye edilmektedir. İsa Zikri'nin Filokalya geleneğine göre kullanımı, 19. asırda anonim bir yazar tarafından yazılan Rus manevi eserler arasında bir klasik olan Bir Rus Gezgincinin Anıları'nın konusudur. Zikir, orijinal haliyle "günahkâr" kelimesi kullanılmadan geçer.

## Doğu Ortodoksluğu

İsa Duası'nın isihastik uygulaması, Kitab-ı Mukaddes'de bulunan Allah'ın adının O'nun bulunduğu mekân olduğu inancına dayanmaktadır. Ortodoks mistisizminde imgeler veya temsili suretler yoktur. Mistik uygulama (İsa Zikri ve meditasyonu), Allah'ın duyu organlarıyla algılanabilecek bir şekilde algılanmasına yol açmamaktadır. Dolayısıyla, dua etmeye adanmış bir hayatın en önemli aracı, 5. asırdan beri Tebayid münzevileri veya daha sonraki Aynoroz münzevileri tarafından vurgulandığı gibi Allah'ın anılan ismidir. Ortodokslar için İsa Duası'nın gücü yalnızca duanın içeriğinden değil, aynı zamanda İsa'nın adının zikredilmesinden de gelir.

### Kitab-ı Mukaddes'deki Kökenleri
İsa Zikri, üç Kitab-ı Mukaddes ayetini birleştirmektedir. Bunlar Filipililer 2:6-11 (2:11 "ʿİsa Mesih Rabb'dir" der), Luka 1:31-35'te (1:35 "Allah'ın Oğlu" der) geçen Velâdet Sırrının Tebşiri ve Luka 18:9-14'te (18:11'de "Ferisi durdu, ve kendi kendine şöyle dua etti: Ya Allah, sana şükrederim ki, ben başka adamlar gibi, soyguncu, haksız, zina işleyici, yahut şu vergi mültezimi gibi de değilim. " der) geçen Ferisi ile Vergi mültezimi Kıssasıdır.

### Altındaki Teoloji Olan Palamizm
Negatif Teoloji olarak da bilinen Apofatizm, Doğu teolojik geleneğinin temel karakteristiğidir. Bilinemezlik özelliği, agnostisizm veya Allah'ı tanıyabilmeyi reddetmek olarak görülmemektedir; çünkü Doğu teolojisi (insanların aklında olan) soyut kavramlarla ilgilenmez; rasyonel anlayışın ötesinde bir tefekküre dayalıdır. Bu nedenle, dogmalar genellikle antinomik olarak ifade edilir. Bu tefekkür biçimi; Allah'ı deneyimlemek, aydınlanma, Allah'ın görünmesi veya (Yunanca'da) teoria olarak adlandırılır.

Doğu Ortodoksları için yaratılmamış enerjinin bilgisi veyahut noesisi (Nous ile kavranışı) genellikle apofatizme bağlıdır.

## Uygulanması

### Teknikleri
"Allah'ın varlığını göstermeye zorlayabilecek hiçbir mekanik, fiziksel veya zihinsel teknik olmadığı gibi dua edenler için sabit kurallar yoktur." (Metropolit Kallistos Ware)

Bir Rus Gezginci'nin Anıları'nda Rus gezginci şu tavsiyede bulunur: "Nefesinizi çekerken 'Ya Rab İsa Mesih' deyin veya dediğinizi hayal edin ve nefesinizi verdiğinizde, 'merhamet eyle bana' deyin." 

Bir şahıs, belirli bir durumdayken zikrin kelimelerin birine özellikle vurgu yapabilmektedir. Meselâ çaresiz durumlarda "merhamet eyle" kısmına vurgu yapmak daha rahatlatıcı veya uygun olabilir. Manevi başarısızlıkların olduğu zamanlarda da "bu günahkâra" kısmına vurgu yapılabilir.
### Duanın Seviyeleri
19. asırda yaşamış bir Ortodoks aziz olan Münzevi Teofan, üç seviyeden bahseder:

# Ağzın (dudakların) zikri normal bir tekrarlamadır, uygulayanın dışındadır.
# Aklın zikrin kelimelerine bizim kelimelerimizmiş gibi odaklandığı aklın zikri.
# Zikrin bizim yaptığımız bir şeyden ziyade biz olduğu kalbin zikri.

Rumen Ortodoks manastır maneviyatının en temsili manevi babalarından biri olan Peder Arhimandrit İlie Cleopa gibileri dokuz seviyeden bahseder:

# Dudakların zikri.
# Ağzın zikri.
# Dilin zikri.
# Sesin zikri.
# Aklın zikri.
# Kalbin zikri.
# Aktif zikir.
# Her şeyi gören zikir.
# Düşünerek yapılan zikir.

## Kaynakça