Gaixia Muharebesi

**Gaixia Muharebesi** (Çince: 垓下之戰), MÖ 202 yılında gerçekleşmiş, Batı Chu Hegemonyası ile Han Hanedanlığı arasında yapılan, Chu-Han Çekişmesi'nin en belirleyici ve son muharebesidir. Bu muharebe, Liu Bang liderliğindeki Han kuvvetlerinin, Xiang Yu liderliğindeki Chu güçlerini kesin bir yenilgiye uğratmasıyla sonuçlanmış ve Çin'in yeniden birleşmesinde kritik bir dönüm noktası olmuştur. Muharebe, Xiang Yu'nun dramatik intiharı ve Han Hanedanlığı'nın kuruluşunun önünü açmasıyla tarihe geçmiştir.

## Arka Plan
Qin Hanedanlığı'nın MÖ 206'da çökmesinin ardından, Çin'de bir güç boşluğu ortaya çıktı. Bu boşluk, iki ana güç arasında şiddetli bir mücadeleye yol açtı: Chu Devleti'nin soyundan gelen ve askeri dehası ile tanınan Xiang Yu ile, halktan gelerek yavaş yavaş yükselen ve stratejik zekasıyla dikkat çeken Liu Bang. Xiang Yu, Qin'in yıkılmasından sonra kendini "Batı Chu Hegemonyası Kralı" (Xī Chǔ Bà Wáng) ilan etmiş ve eski Qin topraklarını on sekiz krallığa bölmüştü. Liu Bang'ı ise Han bölgesine (bugünkü Sichuan ve Chongqing) sürgüne göndermişti. Ancak Liu Bang, Han bölgesinde gücünü toparladıktan sonra, Xiang Yu'nun otoritesine meydan okumaya başladı. Chu-Han Çekişmesi olarak bilinen bu beş yıllık (MÖ 206-202) süreç, sayısız muharebeye sahne oldu. Başlangıçta Xiang Yu'nun askeri üstünlüğü belirgindi ve Liu Bang birkaç kez ağır yenilgiler aldı (örneğin Pengcheng Muharebesi). Ancak Liu Bang, diplomatik yeteneği, generallerinin sadakati ve halk desteğini kazanma becerisi sayesinde yavaş yavaş avantaj elde etmeye başladı. Özellikle Xiao He'nin lojistik desteği, Han Xin'in askeri dehası ve Zhang Liang'ın stratejik danışmanlığı Han tarafının zaferinde kilit rol oynamıştır. MÖ 203'ün sonlarına doğru, Xiang Yu'nun kaynakları tükenmeye başlamış, müttefikleri onu terk etmiş ve ordusu yorgun düşmüştü. Liu Bang ise Han Xin'in Qi Devleti'ni fethi gibi önemli zaferlerle gücünü artırmıştı. Xiang Yu ve Liu Bang, Guangwu Boğazı'nda uzun bir süre karşılıklı olarak kilitlenmişlerdi. Sonunda bir barış anlaşması imzalandı ("Hong Kanalı Anlaşması" olarak da bilinir), bu anlaşmaya göre Çin ikiye bölünecek ve Xiang Yu batıya çekilecekti. Ancak Liu Bang, Zhang Liang ve Chen Ping'in tavsiyesi üzerine anlaşmayı ihlal etti ve Xiang Yu'yu takip etmeye karar verdi.

## Muharebe
Liu Bang, Xiang Yu'yu izleyerek onu Gaixia'da (bugünkü Anhui eyaleti, Lingbi ilçesi yakınlarında olduğu düşünülmektedir) kuşattı. Liu Bang'ın ordusu, Han Xin'in Qi'den gelen birlikleri ve Peng Yue'nin destek kuvvetleriyle birleşerek sayıca Chu ordusundan çok daha üstün hale geldi. Tarihi kayıtlara göre Han ordusunun 300.000 ila 600.000 arasında olduğu tahmin edilirken, Xiang Yu'nun ordusu 100.000'in altına düşmüştü. Kuşatma ve Psikolojik Harp Han ordusu, Chu kampını tamamen kuşattı. Gece çöktüğünde, Han kuvvetleri, Chu askerlerinin anadili olan Chu Şarkısı'nı (楚歌, Chǔ gē) söylemeye başladı. Bu, Chu askerlerinin moralini çökertmek için tasarlanmış deha ürünü bir psikolojik savaş taktiğiydi. Kendi ana vatanlarının şarkılarını duyan Chu askerleri, Han kuvvetlerinin Chu topraklarını tamamen işgal ettiğini ve ailelerinin artık güvende olmadığını düşündüler. Bu durum, onların zaten düşük olan morallerini daha da altüst etti. Xiang Yu, kendi çadırında bu şarkıları duyduğunda büyük bir şok yaşadı. Yanında çok sevdiği eşi Lady Yu (虞姬, Yú Jī) ve efsanevi atı Zhui (騅) vardı. Umutsuzluğa kapılan Xiang Yu, ünlü "Gaixia Ağıtı"nı (垓下歌, Gāixià Gē) besteledi: "Gücüm dağları yerinden oynatır, cesaretim dünyayı sarar; Ama zaman tersine döndü, Zhui de ilerleyemez oldu! Zhui ilerleyemezken ne yapabilirim? Yu'm, Yu'm, seni nasıl geri bırakabilirim?" Bu ağıt, Xiang Yu'nun içinde bulunduğu çaresizliği ve yenilgiyi kabul edişini simgeler. Lady Yu da, efendisine yük olmak istemediği için intihar etti. Xiang Yu'nun Son Direnişi ve Kaçışı Şarkıların ve moral bozukluğunun etkisiyle Chu ordusunda çözülme başladı. Birçok asker kaçtı veya teslim oldu. Xiang Yu, birkaç yüz sadık adamıyla birlikte kuşatmayı yarmaya karar verdi. Gece yarısı Han çemberini yarıp çıktı ve güneye doğru kaçmaya başladı. Liu Bang, Guanying'i (灌嬰) 5.000 süvariyle Xiang Yu'yu takip etmekle görevlendirdi. Xiang Yu, kaçışı sırasında birkaç kez Han süvarileriyle çatıştı ve her seferinde onları geri püskürtmeyi başardı. Anlatılara göre, Xiang Yu'nun kaçışı sırasında gösterdiği cesaret ve askeri yetenek, onun bir general olarak dehasını bir kez daha ortaya koymuştur. Ancak sayıca azlığı ve yorgunluğu ona karşı işliyordu.

## Wu Nehri'nde İntihar
Sonunda, Xiang Yu Wu Nehri'ne (bugünkü Anhui eyaletinde) ulaştı. Nehrin karşı kıyısında onun için bekleyen bir tekne vardı. Ancak Xiang Yu, atası Jiangdong'dan (江東) 8.000 sadık askerle yola çıktığını ve şimdi hiçbiri hayatta kalmazken memleketine dönmekten utanç duyduğunu söyledi. Tekneye binmeyi reddetti ve Han askerleriyle son bir kez çarpışmaya karar verdi. Wu Nehri kıyısında, Xiang Yu, son birkaç adamıyla birlikte Han süvarilerine karşı çarpıştı. Sima Qian'ın "Shiji"sinde anlatıldığına göre, son anlarında birçok Han askerini öldürdükten sonra kendini boğazını keserek intihar etti. Rivayete göre, başı Han generallerinden Wang Yi'ye (王翳) düştü ve bu, Han'ın nihai zaferini mühürledi. Xiang Yu'nun vücudu daha sonra beş Han generali arasında bölündü, çünkü Xiang Yu'yu yakalayan veya öldüren herkese büyük ödüller vadedilmişti.

## Sonuç ve Miras
Gaixia Muharebesi, Chu-Han Çekişmesi'ni kesin olarak sona erdirmiş ve Liu Bang'ın Çin'in tek imparatoru olarak yükselişinin önünü açmıştır. Muharebeden kısa bir süre sonra Liu Bang, Chang'an'da (bugünkü Xi'an) Han Hanedanlığı'nı kurdu ve ölümünden sonra Han Gaozu (漢高祖) adını aldı. Han Hanedanlığı, sonraki dört yüz yıl boyunca Çin'i yönetecek ve Çin tarihindeki en uzun ve en önemli hanedanlıklardan biri olacaktı. Gaixia Muharebesi'nin önemi, sadece askeri sonucunda değil, aynı zamanda Xiang Yu'nun dramatik sonu ve onun bir trajik kahraman figürü olarak Çin kültüründeki yerinde de yatmaktadır. "Gaixia Ağıtı" ve "Dört Taraftan Chu Şarkıları" (四面楚歌, Sìmiàn Chǔgē) ifadeleri, Çin dilinde ve kültüründe umutsuz bir durumda veya her yönden kuşatılmış bir durumda olmayı ifade eden kalıplaşmış deyimler haline gelmiştir. Xiang Yu, askeri dehasına rağmen politik ve stratejik hataları nedeniyle yenilmiş, Liu Bang ise stratejik zekası, halk desteği ve yetenekli danışmanlarıyla zafere ulaşmıştır. Gaixia Muharebesi, Çin tarihinde strateji, liderlik, psikolojik savaş ve kaderin rolünü gösteren önemli bir örnektir.

## Konum
Gaixia'nın tam konumu hala tartışmalıdır, ancak çoğu tarihçi ve arkeolog, modern Anhui eyaletindeki Lingbi ilçesi yakınlarında olduğuna inanmaktadır. Bölgede yapılan arkeolojik kazılar ve yerel efsaneler, bu konumlandırmayı desteklemektedir.

## Popüler Kültürde
Gaixia Muharebesi ve Xiang Yu'nun sonu, Çin operalarında, romanlarında, filmlerinde ve dizilerinde sıkça işlenen bir konudur. En bilinen adaptasyonlardan biri, Chen Kaige'nin yönettiği ve muharebenin psikolojik yönlerine odaklanan 1993 yapımı "Elveda Cariyem" (霸王別姬, Bà Wáng Bié Jī) filmidir. Bu film, Xiang Yu'nun Lady Yu ile olan ilişkisine ve Gaixia'daki trajik sonuna derinlemesine değinir.

## Kaynakça