Elgin, Moray

**Elgin** (/ˈɛlɡɪn/; İskoçça: *Ailgin*; İskoç Galcesi: *Eilginn*, IPA: ˈel(e)kʲɪɲ') tarihi bir şehirdir (eski katedral şehri) ve eskiden Kuzey İskoçya'daki Moray'da bir kraliyet kasabasıdır. Moray'ın idari ve ticari merkezidir. Kasaba, Lossie Nehri'nin güneyinde, Birnie kasabasının bulunduğu taşkın yatağının üzerindeki yüksek arazide kurulmuştur. Burada Birnie Kirk Kilisesi 1140 yılında inşa edilmiş ve bugüne kadar hizmet vermeye devam etmektedir.

Elgin, ilk olarak MS 1190'da Moray Kartuları (vakıfla ilgili orijinal belgelerin transkripsiyonlarını içeren bir Orta Çağ el yazması cildi veya rulosu)'nda belgelenmiştir. 12. yüzyılda İskoçya Kralı I. David tarafından bir kraliyet kasabası olarak kuruldu ve o zamana kadar kasabanın batısındaki bugünkü Lady Tepesi'nin üzerinde sadece bir kale vardı.

## Etimoloji
Elgin isminin kökeninin Keltçe olması muhtemeldir. Kelime anlamıyla güzelliği ifade eden ancak topografyada güzel bir yer veya vadi anlmına gelen 'Aille'den türetilmiş olabilir. Diğer bir olasılık ise hem 'İrlanda' hem de 'değerli' anlamına gelen 'ealg'dir. 'gin' veya 'in' son eki, küçük veya küçültülmüş biçimleri ifade eden Kelt ekleridir, dolayısıyla Elgin, güzel yer, değerli yer veya küçük İrlanda anlamına gelebilir.

## Tarihçe
1823'te High Street'in altında 9. yüzyıldan kalma II. Sınıf Pikt taşı olan Elgin Sütunu'nun keşfi, daha sonraki pazar bölgesinde Erken Hristiyan varlığının olabileceğini düşündürür, ancak 12. yüzyılda bir Royal Burgh olarak Elgin'in ortaya çıkmasından önce herhangi bir faaliyet olduğuna dair başka bir kanıt yoktur. Ağustos 1040'ta MacBeth'in ordusu, Elgin yakınlarındaki Bothganowan'da (Pitgaveny) I. Duncan'ı yendi ve öldürdü. Elgin ilk kez 1151'de I. David'in Urquhart Tarikatı'na yıllık gelir bağışladığı bir tüzüğünde kayıtlıdır. David, Moraylı Óengus'u mağlup ettikten sonra 1130 civarında Elgin'i kraliyet kasabası yapmıştır. David'in hükümdarlığı sırasında kale, şu anda Leydi Tepesi olarak bilinen yerin tepesine kuruldu. Kasaba, 1224 yılında II. Alexander'dan, yeni bir katedral için araziyi Moray Piskoposu Andrew'a verdiğinde bir kraliyet imtiyazı aldı. Bu nihayet çeşitli zamanlarda Kinneddar, Birnie ve Spynie'de bulunan piskoposluk görevini çözdü. Antik Darnaway Ormanı, Kraliyet Ormanı olarak belirlendi ve İskoç kralları tarafından avlanmak için kullanıldı.

II. Alexander, Elgin'in en büyük hayırseveriydi ve birçok kez kraliyet kalesine geri döndü. Kasabanın iki dini evini, batı yakasında Dominikanlar veya Blackfriar'ları ve doğuda Fransiskanlar veya Greyfriar'ları kurdu. Daha doğuda, yine II. İskender'in hükümdarlığı sırasında yoksul erkek ve kadınların kabulü için kurulan Maison Dieu (Tanrının evi) Hastanesi bulunuyordu.

19 Temmuz 1224'te yeni Elgin Katedrali'nin temeli törenle atıldı. Katedral 1242'den kısa bir süre sonra tamamlandı, ancak 1270'teki sebebi bilinmeyen bir yangınla tamamen yok oldu. Kalıntılar şu anda o yangının ardından yapılan yeniden inşadan kalma binalardır. Moray Kartuları'nda, tamamlanan katedrali "Ülkenin aynası ve krallığın ihtişamı" olarak tanımlamıştır.

İngiltere Kralı I. Edward Elgin'i iki kez ziyaret etti. 1296 yılındaki ilk ziyaretinde gördükleri karşısında çok etkilenmişti. Şu anda Britanya Kütüphanesi'nde saklanan Cotton yazmaları'nda yer alan sözleriyle, kaleyi ve Elgin kasabasını "bon chastell et bonne ville" (iyi kale ve iyi kasaba) olarak tanımlamıştır. Eylül 1303'teki ikinci ziyaretinde, İngiliz vali Henry de Rye'nin elindeyken kalenin ahşap iç kısmı yanmıştı. Bu sebeple Elgin'de yalnızca iki gün kaldı ve ardından 13 Eylül'den 4 Ekim'e kadar Kinloss Manastırı'nda kamp kurdu.

Kral Edward, Moray Piskoposu David de Moravia'nın Bruce ile birlikte İskoçya'nın özgürlük davasına katılması üzerine öfkelendi ve Edward, piskoposu aforoz edebilecek Papa'ya başvurdu, böylece papalık korumasını kaldırdı ve onun Orkney'e, ardından Norveç'e kaçmasına neden oldu. Robert Bruce'un İngilizlere karşı kazandığı zaferlerden sonra piskopos Elgin'e geri döndü. Temmuz 1307'de Edward'ın ölümünden sonra Robert the Bruce, Elgin'e saldırdı ve 1308'de İskoçya'yı geri aldı.

Ağustos 1370'te Moray Piskoposu Alexander Bur, topraklarının ve adamlarının korunması için Kral III. Robert'in kardeşi Badenochlu Wolf Alexander Stewart'a ödeme yapmaya başladı. Şubat 1390'da piskopos, korumayı sağlaması için Moray Kontu'nun oğlu Thomas Dunbar'a başvurdu. Bu eylem Stewart'ı çileden çıkardı ve Mayıs ayında Lochindorb'da bir adada bulunan kalesinden çıktı ve intikam almak için Forres kasabasını yaktı. Haziran ayında iki manastır, St Giles Kilisesi, Maison Dieu Hastanesi ve katedral de dahil olmak üzere Elgin'in çoğunu yaktı. Andrew of Wyntoun'un *[[Orygynale Cronykil of Scotland]]* adlı eserinde (İskoçya'nın 15. yüzyıldan kalma bir tarih belgesi), bu eylemi "çılgın, wykked Heland adamları" olarak tanımladı. Katedralin yeniden inşası yıllar sürdü; ancak 15. ve 16. yüzyıl duvar ustalarının kullanımına sunulan taşların kalitesiz olması nedeniyle çoğu parçalanmıştır, 13. yüzyıldan kalma yapı ise hâlâ ayaktadır. 1506 yılında büyük merkez kule çöktü ve yeniden inşa çalışmaları ertesi yıl başlamasına rağmen 1538 yılına kadar tamamlanamadı.

### Rönesans'tan 18. Yüzyıla
Daniel Defoe 1717'de İskoçya'yı gezdiğinde Elgin'i ziyaret etti ve şunları söyledi:*Bu zengin ülkede Elgin'in şehri, daha doğrusu kasabası var; Şehir diyorum çünkü eski zamanlarda keşişler buradan bir şehir olarak bahsediyorlardı; Katedral ise kalıntılarından, muhteşem bir yer olduğunu gösteriyor. Ülkenin bu kadar güzel, bu kadar zengin ve bu kadar hoş bir bölümünde, geri kalan her şey ondan bu kadar farklıyken, din adamlarının orantılı sayıda oturması da şaşılacak bir şey değil, çünkü biz bunu yapmalıyız. Onlara adaleti yerine getirin, eğer bir başka yerden daha zengin, daha verimli ve hoş bir yer varsa, onu bulmakta nadiren başarısız olurlar. Ülke zengin ve güzel olduğu için burada da pek çok zengin insan yaşıyor, özellikle de Elgin kasabasında; Beyler için, sanki burası [[Edinburgh]] ya da saraymış gibi, adanın bu kısmı için, kışın [[Highland]]'deki yerleşim yerlerini terk edip, toprakla haşır neşir olmak ve bol miktarda erzak için gelip burada yaşamak; ve bu nedenle toplumda ve tüm partilerde ve her fikirde çok çeşitli beyefendiler vardır. Londra'dan ölçülen 450 milin [725 km] üzerinde olması ve Edinburgh üzerinden gitmemiz gerekiyorsa mesafenin daha da fazla olması, uzaklığına rağmen bu, Elgin'i yaşamak için çok hoş bir yer haline getiriyor.*

### 19. Yüzyıl
19. yüzyılda eski Orta Çağ kenti Elgin elden geçirildi. Şehir merkezine yapılan ilk büyük eklenti, High Street ile North Street'in köşesinde, Masonların Trinity Locası tarafından 1821 yılında inşa edilen Toplantı Odalarıydı. 1819'da Dr Gray's Hastanesi boş araziye inşa edildi. Binanın heybetli sütunları ve kendine özgü kubbesi vardır. Doğu Hindistan Şirketi'nde çalışan ve buradan servet kazanan doktor Dr. Alexander Gray, hastaneye 26.000 £ bağışladı. 1828'de St Giles'ın yeni bölge kilisesi 10.000 £ maliyetle inşa edildi. Yine Doğu Hindistan Şirketi'nden Elgin'de doğan L. General Andrew Anderson, 1824'te öldü ve yaşlı yoksulların refahı ve yetimlerin eğitimi için bir kurum kurulması için kasabaya 70.000 £ miras bıraktı. Anderson Enstitüsü, 1832 yılında şehrin doğu ucunda 50 çocuk ve 10 yaşlıyı barındıracak şekilde inşa edildi. Burgh Adliyesi 1841'de inşa edildi, müze 1842'de tamamlandı ve Elgin Şerif Mahkemesi 1866'da inşa edildi.

Morayshire Demiryolu, 10 Ağustos 1852'de Elgin ve Lossiemouth'taki törenlerle resmen açıldı, buharlı lokomotifler deniz yoluyla Lossiemouth'a kadar getirildi. Bu, Aberdeen'in kuzeyindeki ilk demiryoluydu ve başlangıçta Elgin ve Lossiemouth arasında 9&nbsp;km. boyunca yalnızca 5 demiryolu istasyonu arasında çalışıyordu. Daha sonra güneye Craigellachie'ye kadar genişletildi. Büyük Kuzey İskoçya Demiryolu, 1863'te hattın çalışmasını devraldı ve Morayshire Demiryolları'nın borç batağına düşmesinin ardından 1881'de şirketi satın aldı.

Kasaba zenginleşiyordu ve 1882'de bir mevduat bankası, sigorta ve telgraf departmanları ve Bank of Scotland ve British Linen Company, Caledonian, Commercial, North of Scotland, Royal ve Union Banks şubelerinin bulunduğu bir Merkez Postanesi, Ulusal Menkul Kıymetler Mevduat Bankası, 48 sigorta şirketinin acenteleri, beş otel ve bir gazete  vardı.

Cooper Park tesisi 1908'de tamamlandı.

Percy Portsmouth tarafından tasarlanan, Elgin'deki savaş anıtı 1921 yılından kalmadır ve "Barış ve Zafer"i temsil etmektedir.

## Coğrafya ve jeoloji
Modern Elgin kasabası, kuzeyde Bishopmill banliyöleri ve güneyde New Elgin ile Lossie Nehri'nin iki yanında yer alır. İskoçya'da nadir görülen Permo-Triyas kayaları genellikle Elgin çevresinde bulunur. Bunlar, bu bölgenin çöl koşullarına maruz kalmasıyla oluşan rüzgârlı kumtaşlarından oluşmuştur. Kasabanın kenarındaki Quarry Wood'da, Elgin Sürüngenleri adı verilen uluslararası üne sahip fosillerden oluşan Cuttie's Hillock lakaplı bir oluşum bulunmaktadır. Elgin bölgesinde, Jura katmanlarının en alt grubuna ait kayalar, Oxford kili ve tebeşir; hem buzul birikintilerinde hem de yer yüzeyinde bulunur. Bu birikintilerin en büyüğü, kaya kili üzerinde kireçtaşı ve şistlerin bulunduğu Linksfield'dadır. Elgin'in şehir merkezinde, genellikle Elgin turist yolunun en önemli noktası olarak görülen büyük bir tepe vardır.

## İklim
Elgin'in iklimi; ılıman deniz iklimidir; denize yakınlığı nedeniyle serin yazlar ve nispeten ılıman kışlar yaşanır. Yağışlar batı ve güneybatıdaki dağların yağmur gölgesinde olduğundan oldukça azdır.

## Demografi

**Kaynak: [http://www.moray.gov.uk/ Moray Konseyi]** (2001 Nüfus sayımı verilerine göre)

Elgin'in 1901'deki nüfusu 8460'dır.

## Ekonomi
Elgin-Forres-Lossiemouth üçgeni istihdam açısından büyük ölçüde Kraliyet Hava Kuvvetleri istasyonlarına bağımlıdır. 2005 yılında RAF Lossiemouth, komşusu RAF Kinloss ile birlikte Moray ekonomisine 156,5 milyon £ (sivil harcamalar dahil) katkıda bulunmuştur ve bunun 76,6 milyon £'u yerel halka yansımıştır. Üsler doğrudan veya dolaylı olarak bölgedeki tüm istihdamın %21'ini sağlamaktadır, ancak 2010 yılında RAF Kinloss'un kapatılmasının bu rakamlar üzerinde önemli bir etkisi olmuştur. Hava Kuvvetlerinin bölge ekonomisi üzerindeki etkisinin farkında olan yerel halk, geleceği de şüpheli olan RAF Lossiemouth'u kurtarmak için bir kampanya başlattı. Bunun hükûmetin ve Savunma Bakanlığı'nın nihai kararı üzerinde ne kadar etkisi olduğu belirsizdir, ancak sonuçta üs kurtarıldı ve bunun yerine RAF Leuchars, aynı Stratejik Savunma ve Güvenlik İncelemesinin bir parçası olarak artık RAF Kinloss gibi bir ordu üssü haline gelecektir. Önemli istihdam sağlayan diğer alanlar ise yerel yönetim, inşaat ve emlak, yiyecek ve içecek, turizm, ulaştırma, ticari hizmetler ve toptan/perakendeciliktir.

Glen Moray damıtım evi, Miltonduff damıtım evi ve BenRiach damıtım evi, Elgin'e altı mil uzaklıkta olduğundan viski daha geniş yerel ekonominin önemli bir bileşenidir.

2006 yılında yapılan bir araştırmaya göre Elgin İskoçya'da mülk satın alınabilecek en pahalı kasabalardan biri olduğu ortaya çıkmıştır.

## Siyaset

### Ulusal hükümetler
Elgin, Birleşik Krallık Parlamentosu'nun Moray (Westminster) seçim bölgesinde yer almaktadır ve bu seçim bölgesi, Avam Kamarası'na 1 sandalye (MP) (şu anda İskoç Muhafazakarlarından Douglas Ross'tur.) göndermektredir.

Elgin, aynı adı taşıyan Birleşik Krallık Parlamentosu seçim bölgesinden biraz farklı olan İskoç Parlamentosu'nun Moray seçim bölgesinde yer almaktadır. Seçim bölgesi, İskoç Parlamentosu'nun (MSP) bir üyesini Holyrood'a (şu anda SNP'den Richard Lochhead) göndermektedir ve Highlands ve Islands seçim bölgesinin bir parçasıdır.

### Yerel yönetim

İskoçya'da yerel yönetimin yeniden düzenlenmesinin ardından Elgin'in artık her biri üç meclis üyesinden oluşan iki yerel yönetim bölümü vardır. Bu bölümler Elgin North ve Elgin South'tur.

### Kent ünvanı
Elgin, II. Elizabeth'in 2022'deki Platin Jübile kutlamalarının bir parçası olarak kent olma teklifini başarısızlıkla sonuçlandırdı. Kent haline gelen son İskoç kasabası 2022'de Dunfermline'dır.

## Ulaşım
Elgin, Aberdeen ve Inverness şehirlerini birbirine bağlayan A96 ana yolu üzerinde yer almaktadır. İlçede yoğun trafik ciddi sıkışıklığa neden olmaktadır. İskoç ulaştırma bakanı Tavish Scott, trafik yönetimi sorunlarıyla ilgilenmek ve bypass kampanyacılarıyla görüşmek üzere Ağustos 2006'da kasabayı ziyaret etti. Bir yan geçişin Elgin'in sokaklarındaki trafiğin yaklaşık üçte birini ortadan kaldıracağı tahmin edilmektedir. A941 yolu, Lossiemouth'tan başlayıp, Elgin üzerinden Rothes, Craigellachie, Dufftown ve Rhynie'ye kadar uzanmaktadır.

Elgin tren istasyonu ScotRail tarafından işletilmektedir. Demiryolu aynı zamanda Birleşik Krallık'taki diğer destinasyonlara tren seferleri bulunan Aberdeen ve Inverness'e de bağlanmaktadır.

Elgin'in otobüs terminali St Giles Center'ın bitişiğinde yer almaktadır ve esas olarak Stagecoach tarafından işletilmektedir. Elgin ve diğer yerel kasabaların yanı sıra, Aberdeen ve Inverness'e de hizmet vermektedir.

En yakın havaalanları, çoğunlukla İngiltere'deki destinasyonlara uçuşların yapıldığı Inverness Havaalanı ve İngiltere ve uluslararası uçuşların yapıldığı Aberdeen Havaalanı'dır.

## Eğitim

### Anaokulları

* Ark çocuk bakım evi, Mosstowie
* Jack 'n' Jill Okul Öncesi Merkezi, Kinder House, 22 Wardend Place, New Elgin
* Moray Eğlence Merkezi Okul Öncesi Anaokulu, Borough Briggs Yolu, Elgin
* Magic Roundabout Okul Öncesi Anaokulu, Thornhill Drive, Elgin
* St Sylvester Anaokulu
* Bishopmill Fidanlığı
* Deniz Alanı Fidanlığı
* Özgürlük Çocukları

### İlkokullar

* Aberlour House
* Bishopmill İlköğretim Okulu, Morriston Yolu, Bishopmill
* East End İlköğretim Okulu, Kurum Yolu
* Greenwards İlköğretim Okulu, Edgar Yolu, New Elgin
* Yeni Elgin İlköğretim Okulu, Bezack Caddesi, Yeni Elgin
* Seafield İlköğretim Okulu, Deanshaugh Terrace, Bishopmill
* West End İlköğretim Okulu, Mayne Yolu
* St Sylvester's RC İlköğretim Okulu, Abbey Caddesi
* Linkwood İlköğretim Okulu

### Ortaokullar

* Elgin Akademisi, Morriston Yolu, Bishopmill
* Elgin Lisesi, Lise Drive, New Elgin
* Gordonstoun, Gordonstoun Yolu, Elgin

### İleri eğitim

* Moray Koleji, Moray Caddesi, Elgin

## Sosyal altyapı

### Hastaneler

* Dr Gray Hastanesi

### Sağlık merkezleri

* Maryhill Sağlık Merkezi.
* Glassgreen Center'daki Linkwood Medical (2009'da taşınmasından önce eski adıyla Victoria Crescet Tıp Merkezi)

### Darülaceze

* Oaks Darülacezesi, Sherrifmill

## İbadet
Elgin'de aşağıdaki dini inançların ibadet yerleri vardır:

**İskoçya Kilisesi**

* St Giles', Ana Cadde
* St Columba'nın Güneyi, Moss Caddesi
* Birni Kirk
* Elgin Lisesi, Kuzey Guildry Caddesi

**İskoçya Özgür Kilisesi**

* Özgür Kilise, Güney Caddesi

**İskoçya Baptist Birliği**

* Elgin Baptist Kilisesi, Reidhaven Caddesi

**Roma Katolik Kilisesi**

* St Sylvester's, Institution Yolu
* Greyfriars Sisters of Mercy Manastırı, Elgin'de

**İskoç Piskoposluk Kilisesi**

* Holly Trinity, Trinity Place

**Diğerleri**

* İsa Mesih'in Son Zaman Azizleri Kilisesi, Pansport Yolu
* Yehova'nın Şahitleri, Linkwood
* Calvary Hristiyan Yaşam Merkezi, Lesmurdie Yolu
* Gerçek İsa Kilisesi, Lesmurdie Yolu
* Pentikostal Tanrı Kilisesi, Yeni Elgin Salonu Ek Binası
* Brethren, Riverside Gospel Salonu, Kuzey Caddesi
* Oasis Kilisesi COTN, Merkez, Tyock Sanayi Bölgesi 
* Elgin Camii, 1, Gordon Caddesi.

## Kültürel altyapı

* Elgin Müzesi, 1 Ana Cadde
* Elgin Kütüphanesi, Cooper Parkı
* Elgin Golf Kulübü, Hardhillock, Birnie Yolu
* Glassgreen Golf Sahası, Birnie Yolu
* Cooper Park: tekne gezintisi, atış ve vuruş, tenis
* İncil Bahçeleri
* Moray Eğlence Merkezi, Borough Briggs Yolu, yüzme havuzu, buz pateni pisti ve spor salonu içeren
* Moray Spor Merkezi, Linkwood
* Gösterilerin prodüksiyonu için oditoryumlu Belediye Binası
* Topluluk Merkezi, Trinity Yolu: badminton
* Fener Galerisi, 18 Güney Guildry Caddesi
* Red Shoes Tiyatrosu ve müzik mekanı, High Street
* Elgin Gençlik Kafesi, Francis Place
* Moray Caz Kulübü, Elgin City Futbol Kulübü'nün zemin katı, Borough Briggs Yolu
* Dandy Aslan heykeli, Plainstones

## Kardeş Şehirler

*  Landshut, Bavyera, Almanya, 1956'dan beri

## Önemli kişiler

* William Wiseman (fl. &thinsp;1295–1309 ), asilzade ve Elgin Şerifi. Hertfordshire'lı Capel Wiseman'ın (1635-1683) atası, İrlanda Kilisesi'nin Dromore Piskoposluğu (County Down) Piskoposu.
* Alexander Brodie Spark (1792–1856), bankacı ve tüccar.
* Teğmen William Rennie, (1822–1887).
* Mary Ann Maitland (1839–1919), yazar.
* Sir David Hardie (1856–1945), Avustralyalı tıp doktoru.
* John Grant (1876–1961), gaydacı ve besteci.
* Margaret Hasluck MBE (1885–1947), yazar ve antropolog.
* James Low (1894–1960), futbolcu.
* Masataka Taketsuru (1894–1979), Japon viski damıtıcısı.
* Frederick Fyvie Bruce (1910–1990), genellikle FF Bruce olarak anılır, ilahiyatçı.
* Başpiskopos Mario Conti (1934-2022), Glasgow, İskoçya Roma Katolik Başpiskoposu.
* Leslie Benzies (1971 doğumlu), video oyunu tasarımcısı ve yapımcısı.
* Joe Lennon (1940 doğumlu), Müzisyen.
* Kevin McKidd (1973 doğumlu), aktör, yönetmen ve şarkıcı.
* Steven Pressley (1973 doğumlu), eski uluslararası futbolcu ve Carlisle United'ın eski yöneticisi.
* Lesley Souter (1917–1981), Glasgow Üniversitesi'nden ilk kadın elektrik mühendisi.
* Chris Clark (1980 doğumlu), futbolcu.
* Richard Foster (1985 doğumlu), futbolcu.

## Ayrıca bakınız

* Moray bölgesi

## Kaynakça