Suriye İç Savaşı'ndaki savaş suçları

**Suriye İç Savaşı'ndaki savaş suçları** Suriye İç Savaşı sırasında gerçekleşen savaş suçlarıdır.

Çok sayıda siyasetçi, muhalif, yazar ve gazeteci, işlediği savaş suçları, Sünni karşıtı mezhepçi toplu katliamlar, kimyasal silah saldırıları ve etnik temizlik kampanyaları nedeniyle Beşşar Esad'a Suriye'nin "kasabı" lakabını takmıştır. Federal Soruşturma Bürosu (FBI), Suriye iç savaşı sırasında en az 10 Avrupa vatandaşının Esad rejimi tarafından alıkonulduğu sırada işkence gördüğünü ve Esad'ın savaş suçları nedeniyle Avrupa ülkeleri tarafından yargılanma ihtimalinin bulunduğunu açıklamıştır. BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Navi Pillay Aralık 2013'te yaptığı açıklamada, BM soruşturmalarının Beşşar Esad'ı insanlığa karşı suç işlemekten ve "cumhurbaşkanı da dahil olmak üzere hükümetin en üst düzeyinde" geliştirilen bir imha stratejisi izlemekten doğrudan suçlu bulduğunu belirtti.

ABD'nin Savaş Suçlarından Sorumlu Büyükelçisi Stephen Rapp, 2014 yılında Esad'ın işlediği suçların Nazi Almanyası'ndan bu yana görülen en kötü suçlar olduğunu ifade etmiştir. Mart 2015'te Rapp ayrıca Esad'a karşı açılan davanın, her ikisi de uluslararası mahkemeler tarafından suçlanan Sırbistanlı Slobodan Miloseviç ya da Liberyalı Charles Taylor'a karşı açılan davalardan "çok daha iyi" olduğunu belirtti. Orta Doğu Enstitüsü Terör ve Aşırıcılıkla Mücadele Programı Direktörü Charles Lister, Beşar Esad'ı "21. yüzyılın en büyük savaş suçlusu" olarak tanımlamıştır.

Şubat 2015'te BBC'ye verdiği bir mülakatta Esad, Suriye Arap Hava Kuvvetleri'nin varil bombası kullandığı yönündeki suçlamaları "çocukça" diye niteleyerek reddetmiş, kuvvetlerinin hiçbir zaman bu tür "varil" bombaları kullanmadığını iddia etmiş ve "tencere" de kullanmadığına dair bir şakayla karşılık vermiştir. Röportajı gerçekleştiren BBC Orta Doğu editörü Jeremy Bowen daha sonra Esad'ın varil bombalarıyla ilgili açıklamasını "kesinlikle doğru değil" olarak nitelendirdi. 2011-2012'de gösteriler başlar başlamaz Beşar Esad, Hafız Esad döneminden bu yana neo-Baasçı rejimin karakteristik yaklaşımı olan "Samson seçeneği "ni uygulamayı tercih etti; protestolar şiddetle bastırıldı ve göstericilere doğrudan silahlı kuvvetler tarafından ateş açıldı. Ancak Hafız'ın aksine Beşar'a karşı siyasi sadakat daha da azdı ve nüfusun çoğunluğunun yabancılaşmasıyla daha da kötüleşen siyasi kırılganlığa sahipti. Sonuç olarak Beşar, muhalefeti babasından çok daha kapsamlı ve sert bir şekilde bastırmayı seçti; ve sadece işbirliği iddiası bile suikasta uğramak için yeterli bir sebepti.

Fares Doğu Akdeniz Araştırmaları Merkezi Direktörü Nedim Şehadi, "1990'ların başında Saddam Hüseyin halkını katlediyordu ve biz silah denetçileri için endişeleniyorduk" dedi ve "Esad da bunu yaptı. Halkını katlederken bizi kimyasal silahlarla meşgul etti" dedi. Hafız Esad ve oğlu Beşar'ın politikalarını karşılaştıran Suriye'nin eski başkan yardımcısı ve Baasçı muhalif Abdül Halim Haddam şöyle demiştir:"Babasının aklı vardı ve oğlunun aklı kayboldu. Bir güvenlik görevlinizin hatalarına karşı yapılan bir protesto yüzünden ordu nasıl olur da tüm gücünü ve güvenlik birimlerini Suriye'yi yok etmek için kullanır. Babası olsa farklı davranırdı. Hafız Hama'yı kuşattıktan sonra vurdu, uyardı ve uzun bir kuşatmadan sonra Hama'yı vurdu... Ama oğlu farklıdır. Dera konusunda Beşar göstericilere ateş açılması talimatını verdi."İnsan hakları örgütleri ve ceza müfettişleri Esad'ın savaş suçlarını belgelemiş ve iddianame için Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne göndermiştir. Suriye Roma Statüsü'ne taraf olmadığı için Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Beşar Esad'ı mahkemeye gönderebilmesi için BM Güvenlik Konseyi'nden izin alması gerekmektedir. Talepler Esad'ı destekleyen Rusya tarafından sürekli veto edildiği için UCM yargılamaları gerçekleşmemektedir. Öte yandan, çeşitli Avrupa ülkelerindeki mahkemeler üst düzey Baas partisi üyelerini, Suriyeli askeri komutanları ve Muhaberat yetkililerini savaş suçu işledikleri iddiasıyla yargılamaya ve mahkûm etmeye başlamıştır. Eylül 2015'te Fransa, Esad hakkında insanlığa karşı işlediği suçlar nedeniyle soruşturma başlatmış ve Fransa Dışişleri Bakanı Laurent Fabius "İnsanlık vicdanını rencide eden bu suçlar, bu dehşet bürokrasisi ve insanlık değerlerinin inkârı karşısında, katillerin cezasız kalmasına karşı harekete geçmek bizim sorumluluğumuzdur" demiştir.

Şubat 2016'da BM Suriye Soruşturma Komisyonu Başkanı Paulo Pinheiro gazetecilere şunları söyledi: "Tutukluların kitlesel ölçekteki ölümleri, Suriye hükümetinin insanlığa karşı suç olarak imha anlamına gelen eylemlerden sorumlu olduğunu göstermektedir." BM Komisyonu, Suriyeli yetkililer tarafından tutulurken ölen yedi yaşından küçük kadın ve çocuklar da dahil olmak üzere "hayal bile edilemeyecek suiistimaller" tespit ettiğini bildirdi. Raporda ayrıca şu ifadelere yer verildi: "Bu gözaltı tesislerine komuta eden şube ve müdürlük başkanları da dahil olmak üzere yüksek rütbeli subayların, askeri polisten sorumlu olanların ve sivil amirlerinin gözaltı tesislerinde meydana gelen çok sayıda ölümden haberdar olduklarına inanmak için makul sebepler vardır... ancak istismarı önlemek, iddiaları soruşturmak veya sorumluları kovuşturmak için harekete geçmemişlerdir".

Mart 2016'da New Jersey Temsilcisi Chris Smith liderliğindeki ABD Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi, Obama yönetimine "ister Suriye Hükümeti yetkilileri ister iç savaşın diğer tarafları tarafından işlenmiş olsun" ihlallerin soruşturulması ve kovuşturulması için bir savaş suçları mahkemesi kurulması çağrısında bulundu.

Haziran 2018'de Almanya Başsavcısı, Esad'ın en üst düzey askeri yetkililerinden biri olan Cemil Hasan hakkında uluslararası tutuklama emri çıkardı. Hasan, Suriye'nin Hava Kuvvetleri İstihbarat Müdürlüğü'nün başındadır. Hava Kuvvetleri İstihbaratı tarafından yönetilen gözaltı merkezleri Suriye'deki en kötü şöhretli merkezler arasında yer alıyor ve binlerce kişinin işkence ya da ihmal nedeniyle öldüğüne inanılıyor. Hasan'a yöneltilen suçlamalarda, tesisler üzerinde komuta sorumluluğu olduğu ve bu nedenle istismardan haberdar olduğu iddia ediliyor.

Dr. Uğur Ümit Üngör ve Ensar Şehud, Tadamon Katliamı hakkında hazırladıkları bir araştırma raporunda, Esad'ın Suriye Askeri İstihbaratı'nda sivillerin öldürülmesi için Şebbiha'ya emir verdiğini doğrulayan tanıklar bulmuştur.

## 2023-2024 tutuklama emri ve yasal işlemler
15 Kasım 2023 tarihinde Fransa, Suriye'de sivillere karşı yasaklı kimyasal silahların kullanılması nedeniyle Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad hakkında tutuklama emri çıkardı. Mayıs 2024'te Fransız terörle mücadele savcıları, Paris temyiz mahkemesinden, görevdeki bir cumhurbaşkanı olarak mutlak dokunulmazlığını ileri sürerek Esad'ın tutuklama emrini iptal etmesini talep etti.

26 Haziran 2024 tarihinde Paris Temyiz Mahkemesi, Suriye iç savaşı sırasında savaş suçlarına iştirak ettiği iddiasıyla Esad hakkında Fransa tarafından çıkarılan uluslararası tutuklama emrinin geçerliliğini koruduğuna karar verdi. Bu karar davaya müdahil olan avukatlar tarafından da teyit edildi.

Associated Press'in haberine göre, avukatlara göre bu karar, görevdeki bir cumhurbaşkanının kişisel dokunulmazlığının mutlak olmadığının bir ulusal mahkeme tarafından kabul edildiği ilk örnek oldu.

## Kaynakça