Maria Gaetana Agnesi

**Maria Gaetana Agnesi** ( ,  , ; 16 Mayıs  1718 – 9 Ocak 1799), İtalyan bir matematikçi, filozof, ilahiyatçı ve yardımseverdi. Bir matematik kitabı yazan ilk kadın ve aynı zamanda bir üniversitede matematik profesörü olarak atanan ilk kadın olmuştur.

Hem diferansiyel hem de integral kalkülüs konularını tartışan ilk kitabı yazmasıyla tanınır ve hiç görev yapmamış olmasına rağmen Bologna Üniversitesi öğretim üyesiydi.

Hayatının son kırk yılını teoloji (özellikle patristik) okumaya, hayır işlerine ve yoksullara hizmet etmeye adamıştır. Dindar bir Katolikti ve entelektüel arayış ile mistik tefekkür arasındaki evlilik üzerine, özellikle de "Il cielo mistico" (Mistik Cennet) adlı makalesinde kapsamlı bir şekilde yazdı. Tanrı'nın rasyonel tefekkürünü, İsa Mesih'in yaşamı, ölümü ve dirilişi üzerine dua ve tefekkürün bir tamamlayıcısı olarak görmüştür.

Harpsikordist ve besteci Maria Teresa Agnesi Pinottini, onun kız kardeşiydi.

## Erken dönem yaşamı
Maria Gaetana Agnesi Milano'da varlıklı ve okur-yazar bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Zengin bir ipek tüccarı olan babası Pietro Agnesi, ailesini Milano soyluları arasına yükseltmek istiyordu. Bu amacına ulaşmak için 1717 yılında Brivius de Brokles ailesinden Anna Fortunato Brivio ile evlendi. Annesinin ölümü ona kamusal hayattan çekilmek için bir bahane sağladı. Evin yönetimini devraldı. 21 çocuktan biriydi. Ailesi Milano'nun en zengin ailelerinden biri olarak tanınıyordu.

Maria erken yaşta bir harika çocuk olarak tanındı; beş yaşında hem İtalyanca hem de Fransızca konuşabiliyordu. On birinci yaş gününe kadar Yunanca, İbranice, İspanyolca, Almanca ve Latince de öğrenmişti ve "Yedi Dilli Hatip (Seven-Tongued Orator)" olarak anılıyordu.

Agnesi, on iki yaşındayken gizemli bir hastalığa yakalanmış, bu hastalık aşırı ders çalışmasına ve okumasına bağlanmış, bu nedenle kendisine yoğun dans ve ata binme reçeteleri verilmiştir. Bu tedavi işe yaramadı; aşırı kasılmalar yaşamaya başladı, ardından itidalli olmaya teşvik edildi. On dört yaşına geldiğinde balistik ve geometri çalışıyordu. On beş yaşındayken, babası düzenli olarak Bologna'nın en bilgili adamlarından oluşan bir çevreyi evinde toplamaya başladı ve onların önünde en soyut felsefi sorular üzerine bir dizi tez okudu ve savundu. Bu toplantıların kayıtları Charles de Brosses'in *Lettres sur l'Italie* adlı eserinde ve babasının 1738'de 190 felsefi tezi savunduğu son performansının bir açıklaması olarak yayınladığı *Propositiones Philosophicae* adlı eserinde yer almaktadır.

Maria'nın annesi öldükten sonra, babası iki kez yeniden evlendi ve Maria Agnesi üvey kardeşleri de dahil olmak üzere 21 çocuğun en büyüğü oldu. Babası, matematik araştırmalarına devam ederse, istediği tüm hayır işlerini yapmasına izin verileceği konusunda onunla anlaştı. Gösterileri ve derslerinin yanı sıra kardeşlerini eğitmek de onun sorumluluğundaydı. Bu görev, onu bir manastıra girme hedefinden alıkoydu, çünkü son derece dindar olmuştu. Babası bu isteğini yerine getirmeyi reddetse de, o andan itibaren toplumla tüm etkileşimlerden kaçınarak ve kendini tamamen matematik çalışmalarına adayarak neredeyse manastıra özgü bir yarı-emeklilik hayatı yaşamasına izin verdi. 1739'da Marquis Guillaume de l'Hôpital'in *Traité analytique des sections coniques* kitabını okuduktan sonra, 1740'ta o dönemin en önemli İtalyan matematikçilerinden biri olan Olivetan keşişi Ramiro Rampinelli tarafından bu alana tam olarak tanıtıldı. Bu süre zarfında Maria onunla hem diferansiyel hem de integral kalkülüs çalıştı.

## Matematiğe katkıları
### ''Instituzioni analitiche''

Britannica'ya göre, "Batı dünyasında matematik alanında ün kazanmış ilk kadın olarak kabul edilir". Çalışmalarının en değerli sonucu, 1748'de Milano'da yayınlanan ve "Euler'in çalışmalarına mevcut en iyi giriş olarak kabul edilen" *Instituzioni analitiche ad uso della gioventù italiana* (*İtalyan Gençliğinin Kullanımı için Analitik Kuramlar*) adlı eseriydi. Agnesi'ye göre bu çalışmanın amacı, sonsuz küçükler hesabının farklı sonuç ve teoremlerinin sistematik bir gösterimini yapmaktı. Çalışmasının modeli, Charles-René Reynaud'nun *Le calcul différentiel et intégral dans l'Analyse* adlı eseriydi. Bu çalışmada matematiksel analiz ile cebiri bütünleştirme üzerine çalıştı. İlk cilt, sonlu büyüklükler analizini, ikincisi ise sonsuz küçükler analizini ele almaktadır.

İkinci cildin Fransızca çevirisi, P. T. d'Antelmy tarafından, Charles Bossut (1730-1814) tarafından yapılan eklemelerle birlikte, 1775 yılında Paris'te yayımlanmıştır; Cambridge Üniversitesi'nde Lucasian Matematik Profesörü olan John Colson (1680-1760) tarafından yapılan ve John Hellins tarafından "gözden geçirilen" tüm çalışmanın İngilizce çevirisi olan *Analitik Kuramlar (Analytical Institutions)* ise 1801 yılında Baron Maseres'in maddi desteğiyle yayımlanmıştır. Eser, Agnesi'ye elmas bir yüzük, kişisel bir mektup ve elmas-kristal bir çanta hediye ederek teşekkür eden İmparatoriçe Maria Theresa'ya ithaf edilmiştir. Agnesi'ye övgü dolu bir mektup yazan ve ona altın bir çelenk ve altın bir madalya gönderen Papa Benedict XIV de dahil olmak üzere pek çok kişi Agnesi'nin çalışmalarını övdü.

Agnesi, bu çalışmayı yazarken iki seçkin matematikçiden danışmanlık ve yardım almıştır: eski öğretmeni Ramiro Rampinelli ve Jacopo Riccati.

#### Agnesi Cadısı

Agnesi, *Instituzioni analitiche* adlı kitabında daha önce Pierre de Fermat ve Guido Grandi tarafından incelenen ve inşa edilen bir eğriyi tartışmıştır.

Agnesi bu eğriyi İtalyancada *her yöne dönmek* anlamına gelen *versoria* sıfatının eşanlamlısı olan *versiera* olarak tanımlamıştır. Aynı zamanda *versiera*, "şeytan" (Tanrı'nın Düşmanı; Adversary of God) için bir takma ad olan Latince *Adversarius* kelimesinden gelen "dişi şeytan" veya "cadı" için bir terim olarak kullanılmıştır. *Instituzioni analitiche*nin sonraki çevirileri ve yayınları ya bir çeviri hatası ya da muhtemelen bir kelime oyunu olarak eski anlamı devam ettirmiştir. Eğri, "Agnesi Cadısı (Witch of Agnesi)" olarak bilinir hale gelmiştir.

### Diğer

Agnesi aynı zamanda *Traité analytique des sections coniques du [[Guillaume de l'Hôpital|marquis de l'Hôpital]]* üzerine de bir şerh yazmıştır; bu şerh, el yazması halini görenler tarafından çok övülse de hiçbir zaman yayımlanmamıştır.

## Sonraki yaşamı
1750 yılında babasının hastalığı üzerine Papa Benedict XIV tarafından Bologna'da matematik ve doğa felsefesi ile fizik kürsüsüne atandı, ancak hiçbir zaman görev yapmadı. Bir üniversitede profesörlük unvanı alan ikinci kadındı, Laura Bassi ise ilk kadındı. 1751 yılında tekrar hastalandı ve doktorları tarafından okumaması söylendi. Babasının 1752'de ölümünden sonra uzun zamandır arzuladığı bir amacı gerçekleştirerek kendini teoloji ve özellikle Pederler çalışmalarına verdi ve kendini yoksullara, evsizlere ve hastalara adadı, aldığı hediyeleri dağıttı ve yoksullarla çalışmalarını sürdürmek için para dilendi. 1783'te Milano'nun yaşlıları için bir ev olan Opera Pia Trivulzio'yu kurdu ve yöneticisi oldu, burada kurumun rahibeleri gibi yaşadı. 9 Ocak 1799'da Maria Agnesi yoksul bir şekilde öldü ve diğer on beş cesetle birlikte yoksullar için yapılan bir toplu mezara gömüldü.

## Onurlandırılması
1996 yılında bir asteroide, 16765 Agnesi, Agnesi'nin adı verilmiştir.

Venüs'te Agnesi'nin adını taşıyan bir krater vardır.

Matematikte Kadınlar Derneği tarafından yayınlanan önemli kadın matematikçilerin yer aldığı bir iskambil destesinde yer almaktadır.

## Ayrıca bakınız
* Elena Cornaro Piscopia
* Cristina Roccati

## Notlar


## Kaynakça

## Konuyla ilgili okumalar
* 
* "Maria Gaetana Agnesi", Biographies of Women Mathematicians, Agnes Scott College
* 
* EUROPEAN MATHEMATICAL SOCIETY, NEWSLETTER No. 31, March 1999, S. 18
* D. J. Struik, editor, *A source book in mathematics, 1200–1800* (Princeton University Press, Princeton, New Jersey, 1986), pp.&nbsp;178–180. ,  (pbk).
* CSULA Instructional Web Server
* 
* Mazzotti, Massimo (2007). *The World of Maria Gaetana Agnesi, Mathematician of God*. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
* Oglivie, Marilyn, Harvey, Joy (2000). *The Biographical Dictionary of Women in Science*. New York: Routledge. 
* 

## Dış bağlantılar

* 
* 
* Podcast about this scholar
* Google doodle commemorating Maria Agnesi's 296th birthday
* Maria Gaetana Agnesi: bibliographical and biographical references. - Center for the History of Women Philosophers and Scientists