Mirkasım Çeşmezer

**Mirkasım Çeşmezer**, 1954-1959 yılları arasında Azerbaycan Demokrat Partisi'nin başkanlığını yapmış bir bilim insanıydı.

Azerbaycan Millî Hükümeti döneminde Tebriz fedai birliklerinin komutanı, Seyyid Cafer Pişevari'nin yardımcısı ve Azerbaycan Radyo Komitesi başkanı olarak görev yapmıştır.

## Hayatı
Mirkasım Mikayil oğlu Çeşmezer 1920 yılında doğmuştur. 1938 yılında Azerbaycan SSC'den İran'a sürgün edilmiştir.

1944 yılında kurulan Tudeh Partisi'nin Tebriz Komitesi üyeleri arasında yer almıştır. Azerbaycan Demokrat Fırkası Merkez Komitesi üyeleri arasında yer almıştır.

20 Kasım 1945'te Azerbaycan Halk Kongresi, Tebriz Ark Tiyatrosu binasında faaliyetlerine başlamıştır. Mirkasım Çezmezer de bu kongreye delege olarak katılmıştır. 10 Aralık 1945'ten 15 Ocak 1946'ya kadar Tebriz Fedai birliklerinin komutanı, Ocak-Haziran 1946 arasında Mir Cafer Pişevari'nin yardımcısı olarak görev yapmıştır. 26 Nisan 1946'da Azerbaycan Radyo Komitesi bünyesinde açılan Tebriz Radyosu'nun başkanlığı görevini üstlenmiştir. 3 Eylül 1946'da, Azerbaycan Demokrat Partisi'nin kuruluşunun birinci yıldönümünde, millî-demokratik harekete katılımından dolayı "Settar Han" nişanı ile ödüllendirilmiştir.

5 Aralık 1946'da, Miyane'ye doğru saldıran Şah'ın birlikleri, Gulam Yahya önderliğindeki askerler tarafından durdurulmuştur. Azerbaycan'ın çeşitli bölgelerinden gelen insanlar, Şah'ın ordusuna karşı savaşmak için kendilerini silahlandırmaları konusunda Millî Hükûmete çağrıda bulunmuşlardır. Bunun ardından, Mir Cafer Pişevari liderliğinde Savunma Komitesi kurulmuştur. Komitenin ilk görevi, Tebriz'de sıkıyönetim ilan etmek ve "Babek" adı verilen gönüllü gruplar kurmak olmuştur. Gönüllü grupların başlangıçta 600 kişi katılmıştır. Daha sonra Mir Cafer Pişevari, Sovyetler Birliği'nden askeri destek talep etmiştir. Ancak, bu talebi karşılık bulmamıştır.

11 Aralık 1946'da Azerbaycan Millî Meclisi, kan dökülmesini önlemek amacıyla Kızılbaş Halk Ordusu ve fedai güçlerine Şah'ın birliklerine direnmemeleri ve savaş alanlarını terk etmeleri emrini vermiştir. O günden itibaren, yerel beylerin kurduğu silahlı gruplar ve sivil giyimli jandarmalar büyük katliamlar yapmaya başlamışlardır. Bu çeteler Tahran Radyosu tarafından "İranlı vatanseverler" olarak tanımlanıyorlardı. Çetelerin asıl amacı demokratları yok etmek ve Şah'ın birliklerinin şehirlere girmesini sağlamaktı. Tebriz ve Azerbaycan'ın diğer şehirlerinde geniş çaplı yağmalar başlamış, katliamlar yaşanmıştır. Azerbaycan Millî Hükümeti dağılmıştı. 4 Aralık 1946'da, Amerika Birleşik Devletleri ve Büyük Britanya'nın desteğiyle İran ordusu Tebriz'e girmiştir. İran ordusunun Tebriz'e girmesinin ardından yağmalar ve katliamlar devam etmiştir. Binlerce insan tutuklanmış, sürgüne gönderilmiştir. Meydana gelen katliamlarda, ADF üyeleri, fedailer ve tanınmış şairler Ali Fitret, Sadi Yüzbendi, Cafer Kaşif ve Muhammedbağır Niknam öldürülmüştür.

Mirkasım Çeşmezer, Millî Hükûmet'in çöküşünden sonra bir süre Tebriz'de gizlice yaşamıştır. Birkaç ay sonra Bakü'ye göç etmiştir. Burada, "Azerbaycan Demokrat Fırkası'nın Kuruluşu ve Faaliyetleri" konulu bilimsel çalışmasını savunarak tarih bilimleri adayı (doktora dengi) unvanını almıştır. ANAS Doğu Araştırmaları Enstitüsü'nde "Güney Azerbaycan Tarihi" bölümünde bilimsel faaliyetlerde bulunmuştur.

Mirkasım Çeşmezer, 1954'te parti konferansında Azerbaycan Demokrat Fırkası'nın başkanı seçilmiştir. 1954'ten 1959'a kadar Azerbaycan Demokrat Fırkası'nın başkanlığını yapmıştır. 1986'da Bakü'de "Azerbaycan Demokrat Fırkası'nın Kuruluşu ve Faaliyetleri" adlı monografisini yayımlanmıştır. 1988'de başlayan Azerbaycan Millî Bağımsızlık Hareketi'ne katılmıştır.

2000 yılında vefat etmiştir.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*