Jost Bürgi

**Jost Bürgi** (ayrıca *Joost, Jobst*; Latinceleştirilmiş soyadı *Burgius* veya *Byrgius*; 28 Şubat 1552 - 31 Ocak 1632), özellikle Kassel ve Prag saraylarında aktif olan İsviçreli bir saatçi, astronomik alet yapımcısı ve bir matematikçiydi.

## Yaşamı
Bürgi, 1552'de Lichtensteig, Toggenburg'da, o zamanlar Aziz Gall Manastırı'na bağlı bir bölgede (şimdi İsviçre'nin bir parçası olan Aziz Gallen Kantonu) doğdu. 1579'da Kassel'de IV. William'ın sarayında astronom ve saatçi olarak çalışmaya başlamadan önceki hayatı veya eğitimi hakkında pek bir şey bilinmemektedir; matematik bilgisini Strasbourg'da, diğerlerinin yanı sıra İsviçreli matematikçi Conrad Dasypodius'tan edindiği teorisi ortaya atılmıştır, ancak bunu destekleyecek hiçbir veri yoktur.

Otodidakt olmasına rağmen, yaşadığı dönemde kendi kuşağının en mükemmel makine mühendislerinden biri olarak görülüyordu. İşvereni William IV, Landgrave of Hesse-Kassel, Tycho Brahe'ye yazdığı bir mektupta Bürgi'yi “ikinci Arşimet” (*quasi indagine Archimedes alter est*) olarak övmüştür. Bir başka otodidakt olan Nicolaus Reimers, 1587'de Kopernik'in *[[De Revolutionibus Orbium Coelestium]]* adlı eserini Bürgi için Almancaya çevirdi. Çevirinin bir kopyası Graz'da günümüze ulaşmıştır, bu nedenle “Grazer Handschrift” olarak adlandırılır.

1604 yılında Prag'da imparator II. Rudolf'un hizmetine girdi. Burada Johannes Kepler ile arkadaş oldu. Bürgi, çok doğru olduğu varsayılan bir sinüs tablosu (*Canon Sinuum*) oluşturdu, ancak tablonun kendisi kayıp olduğundan, gerçek doğruluğundan emin olmak zordur (örneğin, Valentinus Otho'nun *Opus Palatinum* adlı eserinin iddia edildiği kadar doğru olmayan kısımları vardı). Kepler'in bir kopyasında Bürgi'nin yöntemlerinden bazılarına giriş niteliğinde bir bölüm bulunmaktadır; bu bölümde cebirin (ya da o zamanki adıyla “Coss”un) ve ondalık kesirlerin temelleri tartışılmaktadır. Bazı yazarlar Bürgi'yi logaritmanın mucitlerinden biri olarak görmektedir. Mirası, yenilikçi mekanik astronomik modellerinde yer alan mühendislik başarısını da içermektedir. Prag'da geçirdiği yıllar boyunca II. Rudolf'un sarayında astronom Johannes Kepler ile yakın çalıştı.

## Saat ustası olarak Bürgi
Saat yapım becerilerini nerede öğrendiği belgelenmemiştir, ancak sonunda zamanının en yenilikçi saat ve bilimsel alet yapımcısı olmuştur. Başlıca horolojik buluşları arasında çapraz vuruşlu eşapman ve remontoire vardı; bu iki mekanizma zamanın mekanik saatlerinin doğruluğunu büyük ölçüde artırdı. Bu sayede ilk kez saatler, yıldızların (ve diğer gök cisimlerinin) teleskopların nişangâhlarından geçişini zamanlamaya yetecek doğrulukta bilimsel araçlar olarak kullanılmaya başlandı.

Kassel'de William IV, Landgrave of Hesse-Kassel'in sarayında alet yapımcısı olarak çalışarak ilk astronomik haritaların geliştirilmesinde önemli bir rol oynadı. Astronomik hesaplamaları için kendisine bir çalışma aracı olarak logaritmayı icat etti, ancak bir “kitap bilgini” olmaktan ziyade bir “zanaatkâr/bilim insanı” olarak icadını uzun süre yayınlayamadı.

1592 yılında, Kutsal Roma İmparatoru II. Rudolf, Prag'da amcası Landgrave of Hesse-Kassel'den bir Bürgi küresi teslim aldı ve Bürgi'nin bunu şahsen teslim etmesi konusunda ısrar etti. O andan itibaren Bürgi, Kassel ve Prag arasında gidip geldi ve nihayet 1604 yılında imparatorluk astronomu Johannes Kepler için çalışmak üzere imparatorun hizmetine girdi.

## Çalışmaları
Bürgi tarafından tasarlanan ve inşa edilen ve müzelerde günümüze ulaşan en önemli eserler şunlardır:

* Şu anda Paris'teki Musée des Arts et Métiers, Zürih'teki Swiss National Museum, Kassel'deki Orangerie (2 adet, 1580-1595) ve Weimar'daki Duchess Anna Amalia Library'de bulunan birkaç mekanize göksel küre
* Kassel'deki Orangerie'de, Dresden'deki Mathematisch-Physikalischer Salon'da ve Viyana'daki Kunsthistorisches Museum'da bulunan çeşitli saatler arasında kuartzdan yapılmış mekanik bir gök küresi () ve gezegensel hareketleri gösteren bir saat () bulunmaktadır.
* Prag'daki Ulusal Teknik Müzesi'nde Kepler için yapılan sekstantlar
* Kassel'deki Orangerie'de Ay'ın Dünya etrafındaki hareketinin düzensizliklerinin mekanik bir modeli ()
* Upsala, İsveç'te mekanik halkalı küre (armillary sphere: ekinoksları ve gündönümü tarihlerini gösteren bir astronomik alet)

## Matematikçi olarak Bürgi

### Bürgi'nin trigonometri üzerine çalışması

1586 yılına gelindiğinde Bürgi, Kunstweg adını verdiği birkaç algoritma kullanarak sinüsleri keyfi hassasiyette hesaplayabiliyordu. Bu algoritmaları «Canon Sinuum», yani 2 yay saniyesi adımlarla 8 basamaklı bir sinüs tablosu hesaplamak için kullandığı düşünülüyor. Bu tablo hakkında daha fazla bir şey bilinmemektedir ve bazı yazarlar aralığının sadece 45 derecenin üzerinde olduğunu tahmin etmişlerdir. Bu tür tablolar denizde seyrüsefer için son derece önemliydi. Johannes Kepler Canon Sinuum'u bilinen en hassas sinüs tablosu olarak adlandırmıştır. Bürgi algoritmalarını 1592 yılında İmparator II. Rudolf'a sunduğu *[[Fundamentum Astronomiae]]* adlı eserinde açıklamıştır.

Bürgi'nin algoritması aracılığıyla yinelemeli tablo hesaplaması temel olarak şu şekilde çalışır: hücreler aynı sütun içindeki önceki iki hücrenin değerlerini toplar. Son hücrenin değeri ikiye bölünür ve bir sonraki iterasyon başlar. Son olarak, son sütunun değerleri normalleştirilir. Sinüslerin oldukça doğru yaklaşımları birkaç iterasyondan sonra elde edilir. Ancak yakın zamanda Folkerts ve arkadaşları bu basit sürecin gerçek sinüslere yakınsadığını kanıtlamıştır.

Bürgi'nin algoritmalarından bir diğeri, bir tablo oluşturmak için farklılıkları kullanır ve bu, ünlü Tables du cadastre'nin bir öngörüsüydü.

### Bürgi'nin logaritma üzerine çalışması

Bürgi, John Napier'den bağımsız olarak, Napier'inkinden farklı bir yöntemle, bugün antilogaritma olarak anlaşılan bir ilerleme tablosu oluşturmuştur. Napier keşfini 1614'te yayınladı ve bu yayın Bürgi'nin Johannes Kepler'in emriyle yayınladığı zamana kadar Avrupa'da geniş çapta yayılmıştı. Bürgi ilerleme tablosunu 1600 civarında oluşturmuş olabilir, ancak tablosu Napier'inkiyle aynı amaca hizmet etse de Bürgi'nin çalışması logaritma için teorik bir temel değildir. Bir kaynak, Bürgi'nin net bir logaritmik fonksiyon kavramı geliştirmediğini ve bu nedenle logaritmanın mucidi olarak görülemeyeceğini iddia etmektedir.
 
Bürgi'nin yöntemi Napier'inkinden farklıdır ve açıkça bağımsız olarak icat edilmiştir. Kepler, Rudolphine Tabloları (1627) adlı eserinin giriş bölümünde Bürgi'nin logaritmaları hakkında yazmıştır: “... Justus Byrgius, Napier'in sistemi ortaya çıkmadan yıllar önce hesaplamaya yardımcı olarak bu logaritmalara yönlendirilmişti; ancak tembel ve iletişimsiz bir adam olduğu için çocuğunu kamu yararı için yetiştirmek yerine doğar doğmaz terk etti.”

## Onurlandırılması
Ay'daki bir kratere Bürgi'nin onuruna Byrgius adı verilmiştir.

## Notlar


## Kaynakça

## Galeri

## Dış bağlantılar
*
* Bürgi, Jost from Oliver Knill History pages
* Bürgi's Progress Tabulen (1620): logarithmic tables without logarithms from LOCOMAT The Loria Collection of Mathematical Tables 
*