open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2024 Yaz Olimpiyatları'nda atletizm - Kadınlar üç adım atlama

2024 Yaz Olimpiyatları'nda kadınlar üç adım atlama etkinliği, 2 ve 3 Ağustos 2024 tarihlerinde Paris, Fransa'da düzenlendi. Bu yarış, Yaz Olimpiyatları tarihinde 8. kez yarışma programında yer aldı. Müsabakayı Dominika'dan Thea LaFond kazandı ve bu başarı Dominika'ya tarihinin ilk Olimpiyat madalyasını getirdi.

## Özet
2017 Dünya Şampiyonası'ndan bu yana Yulimar Rojas katıldığı her büyük şampiyonayı kazanmıştı. Ancak, Nisan 2024'te İspanya'daki bir antrenman sırasında meydana gelen aşil tendonu sakatlığı nedeniyle ameliyat oldu ve 2024 Olimpiyatları'nı kaçırdı. Rojas'ın sezonu kapatmasıyla birlikte, diğer sporcular için altın madalya kapısı aralanmış oldu.

Üç büyük şampiyonada gümüş madalyası bulunan ve tüm zamanların en iyi dereceleri listesinde 21. sırayı paylaşan Shanieka Ricketts en güçlü aday olarak görünüyordu. Bir önceki olimpiyatın bronz madalyalı ismi Ana Peleteiro da yarışmadaydı. Marına Beh-Romançuk, Leyanis Pérez'in önünde son Dünya Şampiyonası'nın gümüş madalya sahibiydi. Yılın başlarında ise Thea LaFond, Pérez ve Peleteiro'yu geride bırakarak Dünya Salon Şampiyonası'nı kazanmıştı.

Elemelerde Liadagmis Povea, Jasmine Moore, Peleteiro ve Ricketts ilk denemelerinde doğrudan kalifikasyon derecesini geçtiler. Dariya Derkach ve LaFond ikinci denemelerinde baraj derecesini tam üzerine basarak yakaladılar. Pérez, eleme turlarının en iyi derecesi olan 14,68 metreyi çıkarmak için üç hakkını da kullandı. Beh-Romançuk ise doğrudan barajı geçemeyenler arasındaki en iyi dereceyle finale kaldı.

Finalde Peleteiro 14,55 metrelik bir açılış yaptı. Bu derece, turun son iki sporcusuna kadar liderliğini korudu. Önce Ricketts 14,61 metre ile öne geçti, ardından son atlayışçı Pérez bir santimetre farkla liderliği devraldı. İkinci turda rekabet kızıştı. Moore 14,67 metre ile liderliğe yükseldi ancak bu durum, LaFond'un 15,02 metrelik kişisel en iyi derecesini (PB) patlatmasına kadar sadece iki atlayış sürdü. Dördüncü sıraya gerileyen Ricketts, derecesini 14,87 metreye çıkararak gümüş madalya pozisyonuna yükseldi.
Ardından yağmur başladı. Dördüncü turda Peleteiro 14,59 metreye, beşinci turda ise Povea 14,64 metreye ulaşsa da her iki sporcu da Moore'u yakalayamadı. LaFond, yaklaşık 70.000 nüfuslu bir ada ülkesi olan Dominika'ya tarihindeki ilk olimpiyat madalyasını getirdi. Kazandığı dereceyle kendi ulusal rekorunu geliştirdi ve tüm zamanların en iyileri listesinde Beh-Romançuk ile birlikte 24. sıraya yerleşti.

## Rekorlar

## Elemeler

Kadınlar üç adım atlama etkinliği için eleme dönemi, 1 Temmuz 2023 - 30 Haziran 2024 tarihleri arasındaydı. En fazla ülke başına üç atlet olmak üzere toplam 32 sporcu, 14,55 m veya daha yüksek eleme barajını geçenler ya da bu daldaki Dünya Atletizm Birliği Sıralaması yoluyla yarışmaya katılma hakkı kazandı.

## Sonuçlar

### Elemeler
İlerleme kuralları: 14,35 metrelik baraj derecesini geçenler (Q) veya en iyi dereceyi yapan en az 12 atlet (q) finale yükselir.

### Final

## Kaynakça
De Loonse en Drunense Duinen Millî Parkı

**De Loonse en Drunense Duinen Millî Parkı** (), Hollanda'nın Kuzey Brabant ve Limburg illerinde bulunan bir millî parktır. 2002 yılında kurulmuş olup 35&nbsp;km² bir alana sahiptir ve ormanlar ve çok büyük kumullardan oluşmaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Dev Dağlar Millî Parkı (Çekya)

**Dev Dağlar Millî Parkı** (), Çekya'nın Liberec ve Hradec Králové bölgelerinde bulunan bir millî parktır. 17 Mayıs 1963 tarihinde kurulmuş olup 363,52&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Dev Dağlar'ın Çekya kısmını kapsamaktadır.

Dev Dağlar Millî Parkı, Polonya'daki Dev Dağlar Millî Parkı ile birlikte UNESCO'nun Dev Dağlar Sınıraşan Biyosfer Rezervi'nin parçasıdır.

## Kaynakça

## Ek okuma

* 

## Dış bağlantılar

*
Henry Gray (anlam ayrımı)

**[[Henry Gray]]** *(1827–1861*), İngiliz cerrah ve *[[Gray's Anatomy]]* adlı tıp kitabının yazarıydı.

**Henry Gray** ayrıca şunlara da atıfta bulunabilir:

* Henry Gray (Milletvekili), 1450'de Norfolk milletvekiliydi.
* Henry Gray (piskopos) (1873–1939), Kanada'da Anglikan piskoposu.
* Henry Gray (müzisyen) (1925–2020), Amerikalı blues piyanisti ve şarkıcısı.
* Henry Gray (politikacı) (1816–1892), Amerikan İç Savaşı sırasında Louisiana'dan Konfederasyon Kongresi üyesi ve ordu generaliydi.
* Henry Gray (İskoç cerrah) (1870–1938), İskoç cerrah
* Henry B. Gray (1867–1919), Alabama Vali Yardımcısı
* Henry Peters Gray (1819–1877), sanatçı
* Henry Gray (futbolcu) (doğum 2005), Yeni Zelanda futbolcusu
Šumava Millî Parkı

**Šumava Millî Parkı** (), Çekya'nın Pilsen ve Güney Bohemya bölgelerinde bulunan bir millî parktır. 20 Mart 1991 tarihinde kurulmuş olup 680,64&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Bohemya Ormanı'nı korumak amacıyla kurulmuştur.

## Kaynakça

## Ek okuma

* 
* 

## Dış bağlantılar

*
Elbe Kumtaşı Dağları

**Elbe Kumtaşı Dağları** (; ), Almanya ve Çekya arasında bulunan bir sıradağdır. Dağlar, iki ülke sınırında yer almaktadır. Her iki ülkede de, sıradağların çekirdek kısımları milli park ilan edilmiştir. Adı, erozyonla şekillenmiş kumtaşından gelmektedir. Elbe Nehri, sıradağları dik ve dar bir vadiden geçerek aşmaktadır. En yüksek zirvesi 723 metre yükseklikteki Děčínský Sněžník'tir.

Saksonya-Bohemya İsviçresi olarak da bilinen Sakson İsviçre ve Bohemya İsviçresi millî parkları, Elbe Kumtaşı Dağları'nın topraklarında yer almaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Elbe Sandstone Mountains
Yakubu Gowon

**Yakubu Dan-Yumma "Jack" Gowon**; (d. 19 Ekim 1934), Nijeryalı asker ve siyasetçi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*General Yakubu Gowon is told that he has been overthrown, July 29th 1975
*Gen. Gowon Speech Open's Emergency OAU Meeting After Portugal's Invasion of Guinea, December 1970
*Major General Yakubu Gowon interviewed after Biafra's Capitulation, January 1970
*Gowon, Obasanjo, Shonekan, Ekwueme, Osinbajo form choir
Guaneler

**Guane** halkı ağırlıklı olarak Güney Amerika'daki Kolombiya'nın  Santander, Bucaramanga ve Barichara şehirlerinde yaşayan bir yerli halktır. DANE (Departamento Administrativo Nacional de Estadística) tarafından 2005 yılında yapılan bir nüfus tahminine göre, Santander'de yaklaşık 812 kişi Guane olarak tanımlanmış olup, bunların 409'u erkek ve 403'ü kadındır.

## Kaynakça
Hiwiler

**Hiwi halkı**, Kolombiya'daki Meta ve Vichada nehirleri arasındaki geniş düzlüklerde yaşayan bir yerli halktır. Kendilerini "savan halkı" olarak adlandırırlar. Venezuela'da Hiwi halkı Apure, Guarico, Bolivar ve Amazonas eyaletlerinde yaşamaktadır. On yedinci ve on sekizinci yüzyıl tarihçileri Hiwi halkını göçebe avcı-toplayıcılar olarak tanımlamışlardır.

## Kaynakça
Ingalar

**Inga halkı**, Kolombiya, Ekvador ve Peru'nun bazı bölgelerine özgü, İnka İmparatorluğu ile tarihsel bir akrabalık ilişkisi olduğu iddia edilen bir yerli etnik gruptur.

Inga halkının neredeyse tamamı Inga ve İspanyolca olmak üzere iki dili konuşmaktadır; bu durum Inga dilinin tehlike altında olmasına yol açmıştır.

Francisco Tandioy Jansasoy, Kolombiya'daki üniversitelerde ve Inga dili konuşan topluluklarda kullanılmak üzere bir dizi çalışma ortaya koymuştur. Son 30 yılda Inga halklarıyla ilgili önemli dilbilimsel ve antropolojik çalışmalar yapılmıştır.

## Kaynakça
Podyjí Millî Parkı

**Podyjí Millî Parkı** (), Çekya'nın Güney Moravya bölgesiinde bulunan bir millî parktır. 1 Temmuz 1991 tarihinde kurulmuş olup 63&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Dyje Nehri vadisinin derinliklerinde yer alan neredeyse doğal ormanları korumaktadır. Batıda Avusturya'daki Thayatal Millî Parkı'na bağlanır. Parktaki biyomun iyi korunmuş hali, Orta Avrupa'da eşsiz olarak nitelendirilir.

## Kaynakça

## Bibliyografi

* 
* 

## Dış bağlantılar

*
Kamëntšálar

**Kamëntšá halkı** (), Kolombiya'da yalayan bir yerli halktır. Ağırlıklı olarak Kolombiya'nın güneyinde, Putumayo Departmanı'ndaki Sibundoy Vadisi'nde yaşamaktadırlar.

## Kaynakça
Sakson İsviçresi

**Sakson İsviçresi** (), Almanya'nın Saksonya eyaletinde Elbe Kumtaşı Dağları'nda yer alan bir engebeli bir dağcılık bölgesidir. Elbe vadisi çevresinde yer almakta olup Çekya'daki Bohemya İsviçresi ile komşudur. Çek kısmı ile birlikte bölge, Saksonya-Bohemya İsviçresi olarak bilinir.

Sakson İsviçre Millî Parkı, 1990 yılında kurulmuş olup Sakson İsviçresi'ni kapsamaktadır.

## Kaynakça

* Autorenkollektiv: *Brockhaus Reisehandbuch Sächsische Schweiz – Osterzgebirge.* Leipzig 1970.
* Wilhelm Lebrecht Götzinger: *Schandau und seine Umgebungen, oder Beschreibung der Sächsischen Schweiz.* Begersche Buch- und Kunsthandlung, Dresden 1812.
* Heinz Klemm: *Die Entdeckung der Sächsischen Schweiz.* Sachsenverlag, Dresden 1953.
* Alfred Meiche: *Die Burgen und vorgeschichtlichen Wohnstätten der Sächsischen Schweiz.* Wilhelm Baensch Verlagsbuchhandlung, Dresden 1907. (Reprint Leipzig 1979)
* Alfred Meiche: *Historisch-topographische Beschreibung der Amtshauptmannschaft Pirna.* Dresden 1927.
* Michael Bellmann: *Der Klettersteigführer: Klettersteige und Stiegen in der Sächsischen Schweiz.* Dresden 2019.

## Dış bağlantılar

*Official portal of the destination Saxon Switzerland (in English)
*Tourism Portal Saxon Switzerland
*Info-Portal Saxon Switzerland (en)
Lacheler

**Lache** halkı, günümüzde Kolombiya'nın orta kesimindeki Boyacá ve Santander departmanlarının kuzeyindeki yaylalarda, özellikle Gutiérrez ve García Rovira illerinde yaşayan yerli,  bir halktı. Cocuy Konfederasyonu'nun bir parçasıydılar ve Çipça dilini konuşuyorlardı; ticaretlerini ağırlıklı olarak Muisca, Guane, Pijao ve Chitarero gibi diğer Çipça konuşanlarla yapıyorlardı.< Ticaretleri, tuz ve tekstil ürünlerinin yanı sıra gıda maddelerini de içeriyordu. Lache halkı, diğer ürünlerin yanı sıra mısır, patates, kinoa ve pamuk yetiştiriyordu.

17. yüzyılda Lucas Fernández de Piedrahita, Laches halkının küçük erkek çocuklarını kültürel olarak kız gibi yetiştirme alışkanlığından bahsetmiştir.

Lache adı, Bogotá'nın Los Laches olarak bilinen bir *[[barrio]]*sunda kullanılmaktadır.

## Kaynakça

## Bibliyografya
* 
* 
*
Alışveriş sepeti

**Alışveriş sepeti**, müşterilerin alışveriş yapması için kullandığı sepet türüdür. Modern alışveriş sepetleri genellikle metal veya plastik malzemeden yapılır. Bazı sepetler bavul tarzı tekerleklere de sahip olabilir.

## Ayrıca bakınız
* Alışveriş arabası
* Alışveriş çantası

## Kaynakça
Philippsburg

1623 yılına kadar Udenheim olarak bilinen Philippsburg kasabası, Baden-Württemberg'deki Karlsruhe bölgesinin kuzeyinde yer almaktadır. Bölge dışında ise 2019 yılının sonunda hizmet dışı bırakılan Philippsburg nükleer santralinin bulunduğu yer olarak bilinmektedir.

## Kaynakça
Muzolar

**Muzo halkı**, Kolombiya And Dağları'nın doğu yamaçlarında yaşayan ve Cariban dilini konuşan bir yerli gruptur. Özellikle Muiska olmak üzere komşu yerli gruplarla sık sık çatışan, oldukça savaşçı bir kabileydiler.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* 
* 
* 
* 
*
Alışveriş listesi

**Alışveriş listesi**, bir alışverişçi tarafından satın alınması gereken ürünlerin listesidir. Tüketiciler genellikle bir sonraki market ziyaretinde satın alacakları ürünlerin bir alışveriş listesini hazırlarlar. Bu, kağıt veya elektronik biçimde olabilir. 

## Ayrıca bakınız
* Kontrol listesi
* Alışveriş bağımlılığı

## Kaynakça
Alâ Abd el-Fettah

**Alâ Ahmed Seyf el-İslâm Abd el-Fettah** (, ), bilinen adıyla **Alâ Abd el-Fettah** (; d. 1981), Mısırlı-İngiliz yazılım geliştiricisi, yazar, gazeteci, siyasi aktivist ve eski siyasi mahkûmdur. Dijital haklar ve ifade özgürlüğü alanındaki faaliyetleriyle bilinen el-Fettah, Mısır hükûmeti tarafından çeşitli davalar kapsamında yargılandı ve toplamda 12 yıl hapis cezasına çarptırıldı. 

Abd el-Fettah, 2006 yılında Mısır polisi tarafından tutuklandı ve 45 gün sonra herhangi bir suçlama yöneltilmeden serbest bırakıldı. İzin almadan siyasi protesto düzenlediği gerekçesiyle yeniden hapsedilen Abd el-Fettah, Mart 2014'te kefaletle tahliye edildi; ancak Eylül 2014'te tekrar tutuklandı ve kısa süre sonra yine kefaletle serbest bırakıldı. Şubat 2015'te beş yıl hapis cezasına çarptırıldı ve Mart 2019'un sonlarında cezasını tamamlayarak salıverildi. Eylül 2019'da, Mısır protestoları sırasında Ulusal Güvenlik Ajansı tarafından yeniden gözaltına alınan Abd el-Fettah, açıklanmayan suçlamalarla Devlet Güvenlik Savcılığına sevk edildi ve daha sonra "yalan haber yaymak" suçundan mahkûm edilerek beş yıl hapis cezasına çarptırıldı. Nisan 2022'de cezaevi koşullarını protesto etmek amacıyla açlık grevine başlayan Abd el-Fettah'ın ailesi, cezasının Eylül 2024'te sona ermesi gerektiğini savunmaktaydı; buna karşılık Mısırlı yetkililer, mahkemenin ön duruşma tutukluluğunu ceza süresinden saymama kararını gerekçe göstererek tahliye tarihinin Ocak 2027 olduğunu belirtti ve serbest bırakılmasını reddetti. 

Eylül 2024'te Abd el-Fettah'ın annesi Laila Soueif, oğlunun serbest bırakılması talebiyle Londra'daki Birleşik Krallık Dışişleri Bakanlığı binası önünde açlık grevine başladı; grev, 25 Ocak 2025'te Avustralyalı gazeteci Peter Greste'nin de katılımıyla sürdürüldü. Aynı dönemde, Ekim 2024'te Abd el-Fettah, İngiliz PEN tarafından verilen 2024 PEN Pinter Ödülü'nün sahibi Arundhati Roy tarafından, ödülü paylaşmayı tercih ettiği "Cesur Yazar" olarak ilan edildi. Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer ise Abd el-Fettah'ın serbest bırakılması için aktif biçimde kampanya yürüttü ve diplomatik girişimlerde bulunarak bu davayı hükûmeti açısından "en öncelikli konu" olarak nitelendirdi. 22 Eylül 2025'te Abd el-Fettah, önceki 12 yılın büyük bölümünü hapiste geçirmesinin ardından serbest bırakıldı ve Mısır Devlet Başkanı Abdülfettah es-Sisi tarafından diğer beş mahkûmla birlikte affedildi. 26 Aralık'ta seyahat yasağının kaldırılmasının ardından Birleşik Krallık'a taşınan Abd el-Fettah, ülkeye varışından sonra geçmişteki bazı sosyal medya paylaşımlarının açıkça ırkçı ifadeler ve şiddeti teşvik eden içerikler barındırdığı gerekçesiyle kamuoyunda tartışmalara konu oldu.

## Kaynakça
Şirinyalı

**Şirinyalı** aşağıdaki anlamlara gelebilir:

## Yerleşim yerleri
* Şirinyalı, Körfez - Kocaeli ili Körfez ilçesine bağlı mahalle
* Şirinyalı, Muratpaşa - Antalya ili Muratpaşa ilçesine bağlı mahalle
Hallaç Dere Manastırı

**Hallaç Dere Manastırı** veya **Hallaç Manastırı** (), Nevşehir ilinin Ürgüp ilçesine bağlı Ortahisar beldesi yakınlarında yer alan kaya oyma bir manastır-hastane kompleksidir. Manastırın 11. yüzyılda inşa edildiği düşünülmektedir ve adını hemen yanındaki Hallaç Deresi'nden almıştır.

## Etimoloji
Manastırın rahiplerinin bölge halkı için ilaçlar hazırladığı ve hastaları tedavi ettiği, bu yüzden halk arasında "hastane manastırı" olarak bilindiği belirtilmektedir. Manastırın 11. yüzyılda inşa edildiği ve rahiplerin bölge halkına ilaç hazırladığı, hastaları tedavi ettiği belirtilmektedir.

## Tarihçe
Kompleksin 11. yüzyılda Bizans döneminde inşa edildiği düşünülmektedir. Manastırın 11. yüzyılda inşa edildiği ve Kapadokya'da benzeri olmayan bir yapıdır. Rahiplerin manastırda hazırladıkları ilaçlarla bölgede yaşayanların tedavilerini üstlendikleri, hatta akıl hastaları için özel bölümler olduğu söylenir. Yapı "hastane manastırı" olarak bilinmektedir ve burada ilaçların hazırlandığı, hastaların tedavi edildiği ve akıl hastaları için alanlar ayrıldığı belirtilmektedir.

### Günümüzde
Manastır günümüzde Kapadokya'nın ziyaret edilen turistik alanlarından biridir. Kayalara oyulmuş avlu ve kilise yapıları, fresk ve rölyef kalıntıları bulunmaktadır ve girişler ücretsizdir.

## Konum ve mimarî
Manastır, Ortahisar beldesine yaklaşık 1&#8239;km uzaklıktaki Hallaç Vadisi'nde yer alır. Üç tarafı kapalı, güneyi açık bir avlu etrafına oyulmuş büyük salonlar ve bir kaya kilisesinden oluşur. Tüf kayalara oyulan kompleksin Ortahisar yönünden erişimi yeraltı tünelleriyle sağlanmıştır. Hallaç Manastırı'nın hastane manastırı olarak hizmet verdiği ve Ortahisar-Ürgüp bölgesi halkına ilaç hazırlayıp tedavi uyguladığı belirtilir. Manastır terk edildikten sonra yerel halk tarafından güvercinlik olarak kullanılmıştır.Ortahisar, Nevşehir maddesi: Hallaç Manastırı'nın kuzeydoğuda üç tarafı kapalı bir avluya sahip kaya oyma kompleks olduğu ve terk edilmesinin ardından yerel halkın yapıyı güvercinlik olarak kullandığı belirtilir.

## Kaynakça
Batu Mağaraları Tren İstasyonu

**Batu Mağaraları** **Tren istasyonu**, Batu Mağaraları'nın, Gombak Bölgesi'ndeki Selangor'da bulunan tren istasyonudur. İstasyon yeniden tasarlandıktan sonra Ağustos 2010'da yeniden hizmete açılmıştır. İstasyon, 2010 yılından itibaren KTM Banliyö'nün Port Klang Hattı'nın (Batu Caves-Port Klang güzergâhı) kuzey istasyonu olarak hizmet vermiştir. Aralık 2015'te Seremban Hattı'nın (Batu Caves-Pulau Sebang Hattı) güzergâhı değiştirilerek Rawang yerine istasyon, hattın son istasyonu olmuştur.

## Tarihçe
Batu Caves tren istasyonu, 1 Kasım 1905 tarihinde inşa edilmiştir. Yıllar içinde istasyon, ihmal ve kullanılmamasından dolayı kötü bir duruma düşmüştür. Sentul ile Batu Caves arasındaki hat, Altıncı Malezya Planı (1990-1995) kapsamında Kuala Lumpur ile Sentul arasındaki hattın çift hat ve elektrifikasyon çalışmalarına dahil edilmedi. O tarihten beri istasyon yeniden inşa edildi ve hat elektrifikasyona tabi tutuldu. Sentul ile Batu Caves arasındaki mevcut tek demiryolu hattı çift hat haline getirildi ve Taman Wahyu, Kampung Batu ve Batu Kentonmen dahil olmak üzere yeni istasyonlar inşa edildi. Bu projenin 2001 yılından önce başlaması planlanıyordu ve yüklenici firma DRB-Hicom Berhad'dı. Niyet mektubu, 13 Nisan 2001 tarihinde Ulaştırma Bakanlığı tarafından şirkete verildi. Ancak, ihale sonucu bildirimi yapılmadı ve 17 Kasım 2006'da şantiye YTL Corporation'a devredilene kadar hiçbir ilerleme kaydedilmedi. Projenin Nisan 2010'da tamamlanması bekleniyordu. Ancak istasyon, Ağustos 2010'da açıldı.

## Çevre alanı

* Batu Mağaraları

## Ayrıca bakınız

* Malezya'da demiryolu ulaşımı

## Kaynakça
Mokanálar

**Mokaná** (veya **Mocaná**), Kolombiya'nın Atlántico Departmanı'nda yaşayan bir yerli halktır. Departmandaki tek yerli topluluktur. Malibu dil ailesinin bir parçası olan Mokaná dili yok olmuştur; dilden geriye sadece 500 kelime günümüze ulaşabilmiştir.

## Kaynakça
Yolcu trafiğine göre en yoğun şehir havalimanı sistemlerinin listesi

Dünyanın en yoğun şehir havalimanı sistemleri, bir şehir veya metropol alanı içindeki tüm havalimanlarından gelen toplam yolcu sayısı ile ölçülmektedir. Metropol alanına hizmet veren altı ticari havalimanıyla Londra, dünyanın en yoğun şehir havalimanı sistemidir, ancak Atlanta Hartsfield-Jackson Uluslararası Havalimanı dünyanın en yoğun bireysel havalimanıdır.

## 2024
Aşağıdaki liste, Uluslararası Havaalanları Konseyi'nin dünyanın en iyi 30 havalimanı için verdiği yıllık rakamlara dayanmaktadır.

## Kaynakça
De Meinweg Millî Parkı

**De Meinweg Millî Parkı** (), Hollanda'nın Limburg ilinde bulunan bir millî parktır. 1995 yılında kurulmuş olup 18&nbsp;km² bir alana sahiptir ve bölgedeki doğa şekillerini korumak amacıyla kurulmuştur.

2002 yılında, Almanya-Hollanda sınırındaki sınır ötesi koruma alanı olan Maas-Swalm-Nette Parkı'nın bir parçası haline geldi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Sinir Krizinin Eşiğindeki Kadınlar

***Sinir Krizinin Eşiğindeki Kadınlar***, yönetmenliği ve senaristliği Pedro Almodóvar tarafından gerçekleştirilen, başrollerinde Carmen Maura, Antonio Banderas ve Julieta Serrano'nun yer aldığı 1988 çıkışlı İspanyol yapımı sinema filmi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
John Barrow (fizikçi)

**John David Barrow** (29 Kasım 1952, Londra - 26 Eylül 2020), İngiliz bir kozmolog, teorik fizikçi ve matematikçiydi. 2008-2011 yılları arasında Gresham College'da profesör olarak görev yapmıştı.

## Kaynakça
Odon (Lidya)

**Odon**, antik Lidya bölgesinde yer alan, Helenistik ve Roma dönemlerinde yerleşim görmüş bir kasabadır. Şehrin ismi antik yazarların eserlerinde geçmemekle birlikte; varlığı, kitabeler (epigrafik buluntular) ve diğer arkeolojik kanıtlar aracılığıyla tespit edilmiştir. *Odon* ismi, bölgede bulunan mezar stelleri ve onurlandırma yazıtları sayesinde gün ışığına çıkmıştır.

*Odon*, antik çağda Katakekaumene olarak bilinen volkanik bölgenin sınırları içinde veya çok yakınında yer almaktadır. Bu coğrafya, siyah bazalt taşları ve verimli topraklarıyla bilinir. Odon halkının da büyük olasılıkla bu bölgedeki üzüm bağlarından elde edilen şarap ticaretiyle geçindiği tahmin edilmektedir.

Odon, Lidya'nın iç kesimlerini Frigya'ya bağlayan ikincil ticaret yolları üzerinde küçük bir durak veya tarım merkezi niteliğindedir. Büyük şehirler olan Sardes veya Philadelphia (Alaşehir) kadar görkemli yapılar barındırmasa da, kırsal Lidya yaşamını anlamak için önemli bir örnektir.

Kentin yerleşimi, günümüzde Batı Anadolu'da, Manisa iline bağlı Köprübaşı ilçesinin Borlu mahallesi yakınlarındaki *Şelekler* mevkii civarında bulunmaktadır.

Selekler ve Borlu çevresinde yapılan yüzey araştırmalarında Roma tipi sütun başlıkları ve mermer bloklara, gündelik kullanıma ait Helenistik ve Roma dönemi çanak çömlek parçaları ve kasabanın çevresinde yerel kireç taşından yapılmış basit kaya mezarları ve lahit parçalarına rastlanmıştır.

## Kaynaklar
Crespin, Nord

**Crespin**, Fransa'nın Hauts-de-France bölgesine bağlı Nord ilinde bulunan bir komündür.

## Kaynakça
Abdulgani Aşık

**Abdulgani Aşık** (d. 25 Şubat 1937, Kayseri) Türk ilahiyatçı, diplomat ve siyasetçidir. TBMM 16. dönem CHP Kayseri milletvekilidir.

## Hayatı ve kariyeri
25 Şubat 1937'de Kayseri'de doğdu. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesinden mezun oldu. Çeşitli devlet kurumlarında memurluk yaptı. Birçok il ve ilçede müftü olarak görev aldı. Batı Berlin ve Stuttgart'ta yer alan Türkiye Başkonsolosluk Ataşeliğinde din görevlisi sıfatıyla çalıştı. 1976'da Artvin'e tayini çıktı.

1977 Türkiye genel seçimlerinde CHP'den Kayseri milletvekili adayı olarak gösterildi ve seçildi. Cumhuriyet gazetesinde köşe yazarlığı da yaptı. Evlidir ve dört çocuğu vardır.

## Kaynakça
Orchis militaris

***Orchis militaris***, Salepgiller ailesine bağlı, **asker salebi** olarak bilinen, bir orkide türüdür.

## Kaynakça
Taşköprizâde Kemâleddin Efendi

**Kemâleddin Mehmed** (1553 – 22 Ağustos 1621) bir Osmanlı alimidir.

## Hayatı
Osmanlı İmparatorluğu'nun İstanbul şehrinde, Taşköprülü ailesinde doğmuştur. Babası, tanınmış Osmanlı tarihçisi Taşköprülüzade Ahmed tarafından eğitilmiştir. Ayrıca Şeyh Hafız Ahmed Buhari ve Aziz Mahmud Hüdâyî'den de ders almıştır.

Birkaç medresede müderrislik yapmıştır. Nisan 1576'da Unkapanı'na müderris olarak atanmıştır. Ekim 1585'te Haseki Medresesi'nde müderrisliğe yükselmiştir. Daha sonra kadı olarak çalışmıştır. Kemâleddin Mehmed, Mayıs 1591'de Selanik'te kadıydı. Daha sonra Cemâziyelevvel'de (Şubat 1593) Üsküdar'da kadı olmuştur. Daha sonra Halep ve Şam'da kadı olmuştur (Haziran 1596). Tekrar Halep ve Bursa'da kadılıkları yapmıştır. 1598 kışında Kahire'ye kadı olarak atanmış, ancak oraya varmadan tekrar Bursa'ya atanmıştır. Mart 1599'da Galata'da kadı olmuştur. Şubat-Mart 1600'de tekrar Selanik'te kadı olarak atanmıştır. Mayıs 1603'te doğduğu yer olan İstanbul'da kadı olmuştur.

Cemâziyelevvel 1012'de (Ekim 1603) Anadolu kazaskerliğine atanmış ve orduyla birlikte Macaristan'a gitmiştir. 1612'de Gelibolu kendisine mülk olarak verilmiştir. Ekim 1615'te ikinci kez Rumeli kazaskerliğine atanmıştır. Bu görevde Nisan 1617'ye kadar kalmıştır. Ocak 1621'de tekrar Rumeli kazaskerliğine atanmıştır. Rumeli'deki üçüncü görevi sırasında eleştirilen bir fetva vermiştir.

## Çalışması
Kemâleddin Efendi, bazıları Arapça olmak üzere birçok eser üretmiş ve tercüme etmiştir. Babasının eserini tercüme edip eklemelerle genişletmiş ve ilk Osmanlı Ansiklopedisi olan *Mevzuatii l-ulum'u* basmıştır.

Diğer eserleri arasında, manzum ve düzyazı olarak yazılmış *Risale-i Hüseyin Vâiz* ve *Hadis-i Erbaîn* çevirileri de bulunmaktadır. Bunlar tek tip bir üsluba sahiptir ve dipnotlar içermektedir. Ayrıca *Kasîde-i Bür' e Tahmî* ve *Sûre-i Kehf'i* de kaleme almıştır. Başka bir eser olan *Târîh-i Sâf da* sıklıkla ona atfedilir, ancak aslında başka bir yazar tarafından kaleme alınmıştır.

Kemâleddin'in beş oğlu vardır. Ebussuud Efendi'den mulazamlık alan damadı Abdullah Efendi'ye de öğretmenlik yapmıştır.

## Kaynakça
Rawang Tren İstasyonu

**Rawang tren istasyonu**, Rawang'ın, Gombak Bölgesi'ndeki, Selangor'da bulunan tren istasyonudur. KTM Banliyö'nün Tanjung Malim-Port Klang Hattı ve KTM ETS tarafından 2015 yılından beri istasyon hizmet vermektedir

KTM Banliyö tarafından işletmenin başlamasından 2015 yılına kadar, Rawang-Seremban Hattı'nın yolcu taşımacılığı için en kuzeydeki istasyonuydu. 2015 yılında, KTM çift hat iyileştirme projesine hizmet etmek üzere Rawang ile Port Klang arasındaki deneme güzergâhı faaliyete geçti. 2016 yılında Rawang-Port Klang ile Rawang-Tanjung Malim Hattı birleştirilrek Rawang'ın hattın kuzey istasyonu rolü sona erdi.

İstasyon, KTM Banliyö'nün işletmeye başlamadan önce Klang Vadisi'nde buraya uğrayan başka bir banliyö veya toplu taşıma hizmeti bulunmadığından, Rawang banliyösündeki trafiği karşılamak için inşa edilmiştir.

## Genişletme projeleri
21 Nisan 2007'de, Rawang ve Rasa arasındaki hat işletmeye başladı. KTM Banliyö'nğn ağını 22 km uzatan bu hat kapsamnda, Serendah, Batang Kali ve Rasa olmak üzere üç yeni istasyonu açılmıştır. Bu, sıklıkla arızalanan Rawang-Ipoh elektrifikasyonu ve çift hat projesinin faaliyete geçen ilk etaptır. Hat, 5 Ocak 2008'de Kuala Kubu Bharu'ya kadar uzatılmıştır. 1 Haziran 2009'da hat, Tanjung Malim'e kadar uzatılmıştır.

## Dış bağlantı
KL MRT ve KTM Banliyö Entegrasyonu
Olaeis

**Olaeis** (), antik çağda Anadolu'nun batısında, antik Karya bölgesinde yer almış bir kasaba ve şehir devletidir (*[[Polis (şehir)|polis]]*). Günümüzde Batı Anadolu'da Muğla ilinin Ula ilçesine bağlı Kızılağaç köyü yakınlarında konumlandırılmaktadır.

*Olaieis*'in tarihi hakkında neredeyse hiçbir şey bilinmemektedir. Her ne kadar bir "polis" yani bağımsız bir şehir devleti olarak listelenmiş olsa da, gerçek statüsü tam olarak anlaşılamamıştır. Bu yorum, temel olarak Olaieis'in Klasik Dönem'de (MÖ 5. yüzyıl) Atina önderliğindeki Delos Deniz Birliği'ne üye olmasına dayanmaktadır. Kent, birliğin vergi listelerinde yalnızca bir kez, MÖ 453/452 yılında görülmektedir.

Kentin vatandaşları için "Olaieus" (Ὀλαιεύς) etnik ismi (hemşerilik adı) kullanılmaktaydı.

## Kaynaklar
Tomás Belmonte

**Tomás Belmonte** (d. 27 Mayıs 1998), Arjantinli profesyonel futbolcu. Orta Saha mevkiinde görev almaktadır. Primera División (Arjantin) ekiplerinden Boca Juniors'da forma giymektedir.
Francisco Ortega (1999 doğumlu futbolcu)

**Francisco Ortega** (d. 19 Mart 1999), Arjantinli profesyonel futbolcu. Defans mevkiinde görev almaktadır. Super League (Yunanistan) ekiplerinden Olimpiakos'da forma giymektedir.

## Başarıları
;Olympiacos
* UEFA Konferans Ligi: 2023–24
* Super League (Yunanistan): 2024–25
* Kipello Ellados: 2024–25
Joaquín Blázquez

**Joaquín Blázquez** (d. 28 Ocak 2001), Arjantinli profesyonel futbolcu. Kaleci mevkiinde görev almaktadır. Primera División (Arjantin) ekiplerinden CA Independiente'de forma giymektedir.
Pedro de la Vega

**Pedro de la Vega** (d. 7 Şubat 2001), Arjantinli profesyonel futbolcu. Orta Saha mevkiinde görev almaktadır. MLS ekiplerinden Seattle Sounders FC'de forma giymektedir.
Martín Payero

**Martín Payero** (d. 11 Eylül 1998), Arjantinli profesyonel futbolcu. Orta Saha mevkiinde görev almaktadır. Serie A ekiplerinden US Cremonese'de forma giymektedir.

## Başarıları
;Boca Juniors
* Primera División (Arjantin): 2022
* Supercopa Argentina: 2022
Naves, Nord

**Naves**, Fransa'nın Hauts-de-France bölgesine bağlı Nord ilinde bulunan bir komündür.

## Kaynakça
Michael Woud

**Michael Woud** (d. 16 Ocak 1999), Yeni Zelandalı profesyonel futbolcu. Kaleci mevkiinde görev almaktadır. A-League ekiplerinden Auckland FC'de forma giymektedir.

## Başarıları
;Auckland FC
* A-League: 2024-25
Jack Schlossberg

**John Bouvier Kennedy Schlossberg** (d. 19 Ocak 1993), Amerikalı bir siyasi yorumcu ve yazardır. Caroline Kennedy ve Edwin Schlossberg'ün oğludur. Annesi aracılığıyla, Başkan John F. Kennedy ve First Lady Jacqueline Kennedy Onassis'in tek erkek torunudur.

11 Kasım 2025'te Schlossberg, 2026 ABD Temsilciler Meclisi seçimlerinde New York'un 12. kongre bölgesinde Demokrat aday olarak yarışacağını açıkladı. Schlossberg, seçimi kazanırsa görevden ayrılacak mevcut temsilci Jerry Nadler'ın boşaltacağı koltuğu devralacak.

## Kaynakça
2026 Fenerbahçe SK olağanüstü seçimli genel kurulu

**2026 Fenerbahçe Spor Kulübü olağanüstü seçimli genel kurulu** veya **92. Fenerbahçe Spor Kulübü Olağanüstü Kongresi**, Fenerbahçe Spor Kulübü'nün Başkanını belirlemek için 2025-26 futbol sezonun sonunda düzenlenmesi planlanan kongredir.

## Kaynakça
Liberato Cacace

**Liberato Cacace** (d. 27 Eylül 2000), Yeni Zelandalı profesyonel futbolcu. Defans mevkiinde görev almaktadır. EFL Championship ekiplerinden Wrexham AFC'de forma giymektedir.

## Milli Takım golleri

## Başarıları
;Yeni Zelanda
* OFC Erkekler Uluslar Kupası: 2024

## Dış bağlantılar
*
Elías Figueroa Brander Stadyumu

**Elías Figueroa Brander Stadyumu** (), Şili'nin Valparaiso kentinde bulunan bir çok amaçlı stadyumdur. Stadyum, 25 Aralık 1931 tarihinde açılmış olup 20.575 kişi kapasiteye sahiptir ve Primera B takımlarından Santiago Wanderers'in ana stadyumudur.

## Kaynakça
And Dağları Geçişi

**And Dağları Geçişi** (), 19 Ocak-13 Şubat 1817 tarihlerinde Arjantin ordusu ve Şili Vatanseverleri'nin And Dağları'nı geçerek Şili'yi kurtardıkları bir askerî harekâttı. And Dağları'. Geçiş, Arjantin ve Şili bağımsızlık savaşlarının en önemli başarılarından biriydi. Arjantinli askerler ve Şilili sürgünlerden oluşan birleşik bir ordu, Arjantin'i Şili'den ayıran And Dağları'nı geçerek Şili'yi ele geçirdi ve İspanyol egemenliğinden kurtardı.

General José de San Martín önderliğinde ve Ocak 1817'de Mendoza'dan yola çıkan ordu, başarılı geçişi 21 günde tamamladı. Ordu, ortalama 3.000 metrelik yüksekliklerde ilerledi. Bu başarı, Hannibal ve Napolyon'un Alpleri geçişleriyle karşılaştırıldı ve askeri tarihte türünün en büyük başarılarından biri olarak kabul edilir.

## Kaynakça

## Ek okuma

* Harvey, Robert. "Liberators: Latin America's Struggle For Independence, 1810&ndash;1830". John Murray, London (2000). 
* 
* 
*
*
2024-25 Azerbaycan Kuboku

**2024-25 Azerbaycan Kuboku**, Azerbaycan futbolunun kupa organizasyonu Azerbaycan Kuboku tarihindeki 33. sezondur. 12 Ekim 2024'teki maçlarla başlayan organizasyon, 31 Mayıs 2025'teki final maçıyla tamamlandı. Mehdi Hüseyinzade Stadyumu'nda oynanan finalde karşılaştığı Karabağ'a, normal süredeki 2-2'lik eşitliğin ardından, uzatmalarda 3-2 üstünlük sağlayan Sabah, tarihinde ilk kez Azerbaycan Kupası'nı müzesine götürdü.

## 1. Tur

## 2. Tur

## Son 16

## Çeyrek final

----

----

----

## Yarı final

----

## Final

## Kaynakça
2024 Yaz Olimpiyatları'nda atletizm - Kadınlar gülle atma

2024 Yaz Olimpiyatları'nda kadınlar gülle atma etkinliği, 8 ve 9 Ağustos 2024 tarihlerinde Paris, Fransa'da düzenlendi. Bu yarış, Yaz Olimpiyatları tarihinde 30. kez yarışma programında yer aldı.

## Özet
Tokyo'nun ilk ikisi, Gong Lijiao ve Raven Saunders geri döndü. Bronz madalya sahibi Valerie Adams ise iki altın da dahil olmak üzere tam bir madalya setiyle emekli oldu. Gong, 2022 Dünya Şampiyonası'nda gümüş, 2023'te ise bronz madalya kazandı. Artık evli olan ve Chase Jackson adıyla yarışan Chase Ealey, 2022 ve 2023 yıllarında şampiyon oldu. Jessica Schilder 2022'de bronz, Sarah Mitton ise 2023'te gümüş madalya kazandı ve Paris'e 2024'ün dünya lideri olarak geldi. Mitton, Schilder ve Jackson 2024'te birkaç kez 20 metrenin üzerine çıkarken, Yemisi Ogunleye ve Jaida Ross bunu birer kez başarabildi.

Son iki şampiyonada üst üste dünya şampiyonu olan Jackson, sürpriz bir şekilde finale yükselemedi. Yağmur altında, müsabakanın ilk atışını yapan Ross, 19,28 m ile aksiyonu başlattı. Kayganlaşan halkaya ilk çıkışında Ogunleye kayıp düştü ve atışını tamamlayamadı. İlk turda sadece Gong 19,08 m ile 19 metreyi aşabildi. Fanny Roos turu 18,47 m ile üçüncü sırada bitirdi. Yılın başındaki Dünya Salon Şampiyonası'ndaki dördüncülük derecesi en büyük başarısı olan Maddi Wesche, 19,58 m ile liderliği ele geçirdi. İkinci turda Ogunleye, 19,55 m atarak liderliğe yaklaştı. Üçüncü turun sonundaki asıl büyük şok ise, dünya bir numarası Mitton'un ikinci turdaki 17,48 m'lik en iyi derecesiyle ilk sekizin dışında kalmasıydı. Dünya iki numarası Schilder da zorluk yaşadı ve üçüncü turdaki 18,91 m'lik atışı tüm müsabaka boyunca yaptığı tek geçerli atış oldu. Üçüncü turda kimse 19 metreyi geçemedi, bu yüzden sıralama yeniden düzenlendiğinde Wesche sonraki turların son atışını yapma hakkını kazandı. Dördüncü turda, önceki Olimpiyatın beşincisi Song Jiayuan, 19,32 m ile üçüncü sıraya yerleşti. Beşinci turda Gong derecesini 19,27 m'ye çıkardı ancak bu onu beşincilikten kurtarmaya yetmedi. Ogunleye 19,73 m ile liderliği ele geçirdi. Turun son atışında Wesche'den yanıt geldi ve 19,86 m'lik kişisel en iyi derecesiyle tekrar zirveye döndü. Herkesin tek bir atış hakkı kalmıştı ancak Ogunleye'ye kadar kimse derecesini geliştiremedi. Ogunleye, 20,00 m'lik bir atış yaparak liderliğe oturdu. Wesche'nin tekrar karşılık verme şansı vardı ancak 19,68 m'de kaldı.

## Arka plan
Kadınlar gülle atma, 1948 yılından beri Olimpiyat atletizm programında yer almaktadır.

## Elemeler

Kadınlar gülle atma etkinliği için eleme dönemi, 1 Temmuz 2023 - 30 Haziran 2024 tarihleri arasındaydı. En fazla ülke başına üç atlet olmak üzere toplam 32 sporcu, 18,80 m veya daha yüksek eleme barajını geçenler ya da bu daldaki Dünya Atletizm Birliği Sıralaması yoluyla yarışmaya katılma hakkı kazandı.

## Sonuçlar

### Elemeler
Elemeler, 8 Ağustos'ta yapıldı. 32 atlet, eleme barajı derecesi ya da dünya sıralaması yoluyla ilk tura katılma hakkı kazandı.

### Final
Final 9 Ağustos'ta yapıldı.

## Kaynakça
Marijan Čerček

**
**Marijan Čerček''' (3 Şubat 1949 - 31 Aralık 2025), Hırvat kökenli Yugoslav eski millî futbolcudur.

## Kulüp takımları kariyeri
1966–67 Şehirlerarası Fuarlar Kupa Turnuvası'nda, Leeds United'a karşı oynanan ilk maçta 1-0 biten karşılaşmadaki tek golü kaydetti.

## Uluslararası kariyeri
Čerček, Yugoslavya formasıyla ilk maçına Eylül 1969'da Sovyetler Birliği'ne karşı oynanan hazırlık maçında çıktı. Bu, onun tek uluslararası maçı oldu.

## Ölümü
Marijan Čerček, 31 Aralık 2025 tarihinde, 76 yaşında Zagreb'de hayatını kaybetti.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Nutabeler

**Nutabeler** (veya "Nutabae"), Kolombiya'nın Antioquia departmanında yaşayan bir yerli halktır. Sayıları, 16. yüzyılın ilk yarısından itibaren Amerika kıtasının Avrupalılar tarafından kolonize edilmesi nedeniyle hızla azalmaya başladı. İspanyol kayıtları, bu kabilenin modern Itagüí, Envigado ve Sabaneta gibi belediyelerin ve Toledo, San Andrés de Cuerquia ve Ituango kasabalarının yakınındaki Aburrá Vadisi'nde ve çevresinde yaşadığını göstermektedir. 1998 yılında, Nutabe şefi Virgilio Sucerquia Chancí, paramiliter bir grupla yaşanan bir çatışmada suikaste uğradı.

## Kaynakça
Marmolejo Dağı

**Marmolejo Dağı** (), Şili ve Arjantin arasında bulunan bir stratovolkandır. Dağ, San José Yanardağı'nın 9 km güneyinde yer almaktadır. Arjantin'e ait kısım, Manzano/Portillo de Piuquenes Çok Amaçlı Kullanım ve Doğal Rekreasyon Eyalet Koruma Alanı içinde yer almaktadır. En yüksek zirvesi 6.108 metre yükseklikteki Tupungato'dur.

## Kaynakça

## Ek okuma

*  (includes Marmolejo)
*  (in Spanish; also includes volcanoes of Argentina, Bolivia, and Peru)
* 

## Dış bağlantılar

* SI Google Earth Placemarks - Smithsonian Institution Global Volcanism Program: download placemarks with SI  Holocene volcano-data.
* Elevation information about Marmolejo
* Weather Forecast at Marmolejo
Piaroalar

Kendilerini *Huottüja* veya *De'aruhua* olarak adlandıran **Piaroa** halkı, modern Kolombiya ve Venezuela'da, orta Orinoko Havzası'nda, Belçika'dan daha büyük bir alanda yaşayan, kabaca Suapure, Parguaza (kuzey), Ventuari (güneydoğu), Manapiare (kuzeydoğu) ve Orinoko'nun sağ kıyısı (batı) ile çevrili bir Güney Amerika yerli etnik grubudur. Günümüzdeki nüfusları yaklaşık 15.000'dir. Kolombiya'da, Orinoko Nehri'nin sol kıyısında, Vichada (kuzey) ve Guaviare (güney) arasındaki çeşitli rezervasyonlarda tahmini 2.500 kişi yaşamaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Piaroa (Barışçıl Toplumlar)
* Huottüja Vakfı
Pijaolar

**Pijao** (ayrıca **Piajao**, **Pixao**, **Pinao** olarak da bilinir), Kolombiya'da yaşayan bir yerli halktır.

Pijao dili 1950'lerden beri yok olmuş durumdadır ve sınıflandırılmamıştır. Kaufman'ın (1994) çalışmasında da yer almamaktadır.

## İleri okumalar

*  (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. .
*  (2005). *Ethnologue: Languages of the world* (15th ed.). Dallas, TX: SIL International. . (Online version: http://www.ethnologue.com).
*  (1994). "The native languages of South America", in C. Mosley & R. E. Asher (Eds.), *Atlas of the world's languages* (pp.&nbsp;46–76). London: Routledge.

## Dış bağlantılar

* Pijao Etnologu
* Encyclopædia Britannica'da Pijao
Tupungatito Yanardağı

**Tupungatito Yanardağı** (), Şili ve Arjantin arasında bulunan bir stratovolkandır. Dağ, Şili'nin başkenti Santiago'nun 80&nbsp;km doğusunda yer almaktadır ve Güney And Dağları'nın tarihsel olarak aktif olan en kuzeydeki stratovolkanıdır. Kaldera buzla doludur ve volkan üzerindeki buzullar, Maipo Nehri ve Santiago için önemli su kaynaklarıdır.

## Kaynakça

## Bibliyografi

* 
* 
* 

## Dış bağlantılar

*
San José Yanardağı

**San José Yanardağı** (), Şili ve Arjantin arasında bulunan bir stratovolkandır. Dağ, Şili'nin başkenti Santiago'nun 90 km doğusunda Maipo Kanyonu'nun bitişiğinde yer almaktadır.

## Bibliyografi

* 
*  (in Spanish; also includes volcanoes of Argentina, Bolivia, and Peru)
*
Patángorolar

**Patángoro**, aynı zamanda **Pantágoro** olarak da adlandırılır, Kolombiya'da Magdalena Nehri kıyılarında yaşayan bir Amerikan yerli halkıydı. Sınıf katmanları yerine, anaerkil veraset uygulayan kabileler halinde gruplandırılmışlardı. Yapay kafatası deformasyonu, Patángoro toplumunun bir özelliğiydi.

## Kaynakça
Pancheler

**Panche** veya **Tolima**, Kolombiya'da yaşayan bir yerli halktı. Cundinamarca departmanının güneybatı kısımlarında ve Tolima departmanının kuzeydoğu bölgelerinde, Magdalena Nehri'ne yakın yerlerde yaşamışlardır. İspanyol fethi sırasında, 30.000'den fazla Panche, Yeni Granada Krallığı bölgesinde yaşamaktaydı.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* 
* 
*
Sionalar

**Siona** halkı (**Sioni**, **Pioje** veya **Pioche-Sioni** olarak da bilinir), Ekvador ve Kolombiya arasındaki sınıra yakın bir konumda, Aguarico Nehri, Cuyabeno Nehri ve Putumayo nehirleri kıyısında yaşayan bir yerli etnik gruptur. Siona halkı, Ekvador'daki Sucumbios Eyaleti'nde, ağırlıklı olarak Cuyabeno Yaban Hayatı Koruma Alanı'nda ve Putumayo Nehri kıyısındaki Putumayo Bölgesi'nde yaşamaktadır. Dağınık topluluklar halinde yaşayan yaklaşık 400 kişilik bir nüfusa sahiptirler. Siona halkı kendilerine Putumayo Nehri'ne atıfta bulunarak "Yabani Kamış Nehri Halkı" anlamına gelen *Gãtiya Bãĩ* adını vermektedir.

## Kaynakça
Tahamíler

**Tahamíler**, Yeni Granada'nın İspanyol fethi sırasında Magdalena Nehri'nin batısındaki Antioquia Departmanı bölgesinde yaşayan birKolombiya yerli halkıydı. Nutabeler kuzey komşuları, Muiskalar ise güneydoğu komşularıydı. *Yüzyıl Sözlüğü'nde* Muiskalara kıyasla daha gelişmiş olarak tanımlanmışlardı ve kalıtsal yöneticileri yoktu. Ölülerin altınla gömülmesi adetti.

## Kaynakça
Tegualar

**Tegua** veya **Tecua**, Kolombiya'da Arawak dilini konuşan ve 19. yüzyılda soyu tükenmiş bir yerli halktı.

## Kaynakça
Páramo

**Páramo**, Güney Amerika'daki And Dağları'nda bulunan çeşitli alp tundra ekosistemlerini ifade etmektedir. Bazı ekologlar páramoyu genel olarak "sürekli ağaç sınırının üzerindeki tüm yüksek, tropikal, dağlık bitki örtüsü" olarak tanımlamaktadır. Daha dar bir açıklamada, páramo Güney Amerika'nın kuzey Andları ve bitişik güney Orta Amerika'daki bölgesel konumuna göre sınıflandırılmaktadır. Páramo, sürekli orman sınırının üzerindeki ancak kalıcı kar sınırının altındaki bölgelerin ekosistemidir. "Esas olarak dev rosette bitkileri, çalılar ve otlardan oluşan bir bitki örtüsüne sahip Neotropikal yüksek dağ biyomu"dur. Bilim insanlarına göre, páramolar "evrimsel sıcak noktalar" olabilir, yani Dünya'daki en hızlı evrimleşen bölgeler arasındadır.

## Kaynakça
Sutagaolar

**Sutagaolar**, Kolombiya'nın Cundinamarca departmanında, Fusagasugá'daki Bogotá savanı bölgesinde yaşayan ve Çipçaca konuşan bir yerli halktır. Sutagao hakkındaki bilgiler bilim adamı Lucas Fernández de Piedrahita tarafından sağlanmıştır.

## Kaynakça
Tinigualar

**Tinigua**, Yari, Caguan nehir havzasında ve modern Kolombiya'nın Caquetá Departmanında yaşayan bir  yerli halktır. Tinigua ismi kendi dillerinde atalarına atıfta bulunan bir kelimeden türetilmiştir: Tini muhtemelen "kadimlerin sözü" anlamına geliyordu.

## Kaynakça
Dişlik

**Dişlik** veya **ağız koruyucu**, dişleri ve diş etlerini örten, dişlere, diş kemerlerine, dudaklara ve diş etlerine gelebilecek yaralanmaları önleyen ve azaltan ağız için koruyucu bir alettir. Ayrıca çenelerin tamamen bir araya gelmesini önleyerek çene eklemi yaralanmaları ve beyin sarsıntısı riskini azaltır. Dişlik en sık temas sporlarında yaralanmayı önlemek, bruksizm veya TMD tedavisi olarak veya diş beyazlatma veya uyku apnesi tedavisi gibi bazı diş prosedürlerinin bir parçası olarak kullanılır.

## Kaynakça

## Ek okuma

* Tribst, J. P. M., de Oliveira Dal Piva, A. M., Borges, A. L. S., & Bottino, M. A. (2018). Influence of custom‐made and stock mouthguard thickness on biomechanical response to a simulated impact. Dental Traumatology, 34(6), 429-437.
* "Tooth surface loss; Part 3: Occlusion and splint therapy" *British Dental Journal*, Vol. 186, No. 5, 1999-03-13, via nature.com. Retrieved on 2007-08-18.
* Widmalm, Sven E. "Bite Splints in General Dental Practice", (Website, lectures from author's homepage), University of Michigan, 2003-11-14. Retrieved on 2007-08-19.
* Widmalm, Sven E. "Use and Abuse of Bite Splints", (Website, lectures from author's homepage), University of Michigan, 2004-10-27. Retrieved on 2007-08-19.
Dizlik

**Dizlik**, sporcunun bacağının ön kısmına takılan ve onu yaralanmalardan koruyan bir ekipman parçasıdır. Genellikle futbol, voleybol, hentbol, beyzbol, buz hokeyi, çim hokeyi, lakros, kriket ve dağ bisikleti yarışları gibi sporlarda kullanılır. Ayrıca kickboks, karma dövüş sanatları, taekwondo, karate ve profesyonel güreş gibi dövüş sporları ve dövüş sanatları müsabakalarında da kullanılır. Bunun nedeni, ya sporun kuralları gereği zorunlu olması ya da katılımcılar tarafından koruyucu önlem olarak gönüllü olarak takılmasıdır.
Kinabalu Dağı

**Kinabalu Dağı** (Dusun: *Gayo Ngaran* veya *Nulu Nabalu*, ), Malezya ve Denizel Güneydoğu Asya Bölgesi'nin en yüksek dağıdır ve Borneo adasında, Sabah'ta yer almaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* 
* Sabah Parks website
* Sabah's Fitus species
* The Sensei, Reel Rock episode about 2012 climbing project by Yuji Hirayama (Part I, Part II)
* List of climbers who have hiked Mount Kinabalu
Klaritromisin

**Klaritromisin**, boğaz enfeksiyonu, zatürre, deri enfeksiyonları, *[[Helicobacter pylori|H. pylori]]* enfeksiyonu ve Lyme hastalığı gibi çeşitli bakteriyel enfeksiyonları tedavi etmek için kullanılan bir antibiyotiktir.  Klaritromisin, hap veya sıvı olarak ağızdan alınabilir.

Sık görülen yan etkileri bulantı, kusma, baş ağrısı ve ishaldir. Şiddetli alerjik reaksiyonlar nadiren de olsa görülebilir. İlaç kullanımıyla oluşan karaciğer sorunları da bildirilmiştir. Hamilelik sırasında alınması zararlı olabilir. Makrolid sınıfındadır ve bazı bakterilerin protein üretimini azaltarak etki gösterir.

Klaritromisin 1980 yılında geliştirildikten sonra 1990 yılında tıbbi kullanım için onaylandı. Dünya Sağlık Örgütü'nün Temel İlaçlar Listesi'nde yer alan Klaritromisin jenerik ilaç olarak mevcuttur. Gelişmekte olan ülkelerdeki toptan satış maliyeti doz başına 0,13 ile 0,79 ABD doları arasındadır. Amerika Birleşik Devletleri'nde bir tedavi kürü için 50-100 dolar civarındadır ve orta derecede pahalıdır. Eritromisinden üretilir ve kimyasal olarak 6-O-metileritromisin olarak bilinir.

## Kaynakça
Dağ ekosistemi

**Dağl ekosistemleri**, dağların yamaçlarında bulunan ekosistemlerdir. Bu bölgelerdeki dağ iklimi, sıcaklıkların rakım arttıkça düşmesi ve ekosistemin tabakalaşmasına neden olması nedeniyle ekosistemi güçlü bir şekilde etkiler. Bu tabakalaşma, dağlık ekosistemler için bitki topluluğunu, biyoçeşitliliği, metabolik süreçleri ve ekosistem dinamiklerini şekillendirmede çok önemli bir faktördür. Orta rakımlarda, ılıman sıcaklıklar ve yüksek yağış nedeniyle yoğun dağ ormanları yaygındır. Daha yüksek rakımlarda iklim daha serttir, sıcaklıklar daha düşüktür ve rüzgarlar daha yüksektir, bu da ağaçların büyümesini engeller ve bitki topluluğunun dağlık otlaklara ve çalılıklara veya alp tundrasına dönüşmesine neden olur. Dağlık ekosistemlerin benzersiz iklim koşulları nedeniyle, daha fazla sayıda endemik tür içerirler. Dağlık ekosistemler ayrıca karbon depolama ve su temini gibi ekosistem hizmetlerinde de çeşitlilik göstermektedir.

## Kaynakça
Bulut ormanı

**Bulut ormanı**, **sis ormanı**, **su ormanı**, **primas ormanı** veya **tropikal dağ bulut ormanı** olarak da adlandırılır, genellikle tropikal veya subtropikal, yaprak dökmeyen, dağlık, nemli bir ormandır ve genellikle ağaç tepesi seviyesinde, kalıcı, sık veya mevsimsel düşük seviyeli bulut örtüsü ile karakterize edilir; *Uluslararası Bulut Atlası'nda* (2017) resmi olarak **silvagenitus** olarak tanımlanmıştır. Bulut ormanları genellikle zemini ve bitki örtüsünü kaplayan bol miktarda yosun oluşumunu destekler; bu durumda **yosunlu ormanlar** olarak da adlandırılırlar. Yosunlu ormanlar genellikle dağların sırtlarında gelişir; burada çöken bulutlar tarafından taşınan nem daha etkili bir şekilde tutulur.

Bulut ormanları, çok sayıda türün doğrudan veya dolaylı olarak kendilerine bağlı olduğu, dünyanın en zengin biyoçeşitlilik içeren biyomları arasındadır.

## Kaynakça
U'walar

**U'wa** halkı, Kolombiya'nın kuzeydoğusundaki bulut ormanlarında yaşayan bir yerli halktır. Tarihsel olarak, U'wa halkının sayısı 20.000'e kadar ulaşmış ve Venezuela - Kolombiya sınırını kapsayan geniş bir coğrafyaya yayılmışlardır. Günümüzde yaklaşık 7-8 bin U'wa hayatta kalmıştır.

U'wa halkı, komşu yerli halklar tarafından "düşünen insanlar" veya "iyi konuşan insanlar" olarak bilinir. Eskiden *Tunebo* olarak adlandırılırlardı, ancak bugün "insanlar" anlamına gelen *U'wa* olarak bilinmeyi tercih etmektedirler.

## Kaynakça
Yagualar

**Yagua**, Kolombiya ve kuzeydoğu Peru'da yaşayan, sayıları yaklaşık 6.000 civarında bir yerli halktır. Günümüzde Amazon, Napo, Putumayo ve Yavari nehirleri ile bunların kolları yakınlarında yaşamaktadırlar. 2005 yılı itibarıyla, bazı Yagualar kuzeye, Kolombiya'ya, Leticia belediyesi yakınlarına göç etmişlerdir.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* Chaumeil, J. P. 1983. *Historia y migraciones de los yagua.*  Lima: Peru.
* Fejos, Paul. 1943. *Ethnology of the Yagua.*  Viking.
* Powlison, Paul. 1985. *Yagua Mythology: Epic Tendencies in a New World Mythology.*  Dallas:
* Handbook of Amazonian languages, vol. 2, ed. by Desmond C. Derbyshire and Geoffrey Pullum. The Hague: Mouton.
* Payne, Thomas E. 1993. *The Twin Stories: Participant Coding in Yagua Narrative.* Los Angeles: University of California Press.
Yariguiler

**Yariguí halkı**, And bulut ormanında yaşadıkları dağlık bir bölgeye adını veren bir Kolombiya yerli kabilesiydi. İspanyol sömürge yönetimine boyun eğmektense toplu intihar ettikleri söylenmektedir.

## Kaynakça
Yukpalar

**Yukpalar**, Kolombiya'nın kuzeyindeki Cesar Departmanı'nın kuzeydoğu kesiminde ve Venezuela sınırındaki Serranía del Perijá'da yaşayan bir Amerikan yerlisi etnik grubudur. Inter Press Service'te yayımlanan bir habere göre, sayıları yaklaşık 10.000 olan Yukpaların çoğunluğu Venezuela'da yaşamaktadır, ancak bazı topluluklar hala Kolombiya sınırının ötesindeki dağlarda bulunmaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Ethnologue.com: the Yukpa language
* everyculture.com: Yukpa
* Red de Gestores Sociales: Yukpa
* ESTUDIO SOBRE LAS CONDICIONES Y CALIDAD DE VIDA DE LA ETNIA YUKPA
* ESTUDIO SOBRE LAS CONDICIONES Y CALIDAD DE VIDA DE LA ETNIA YUKPA Scribd
* David M. Howard account of protestant missionaries among Yukpa Indians
* "Venezuela Returns More Land to Yukpa People in 2011," *Indian Country Today*
* "Taking the Gospel to the Yukpa" The Wall Street Journal
Mestizo Kolombiyalılar

**[[Mestizo]] Kolombiyalılar** (), Avrupa (çoğunlukla İspanyol) ve Yerli kökenli karışık Kolombiyalılardır.

## Kaynakça