Hudaveng Manastırı

**Dadivank** () veya **Khutavank** (}) Manastırı, Azerbaycan'ın Kelbecer rayonunda bulunan bir Ermeni Apostolik manastırıdır. 9. ve 13. yüzyıllar arasında inşa edilmiş olup Orta Çağ Ermenistan'ının başlıca manastır komplekslerinden biridir.

Azerbaycan'da manastıra Dadivəng veya Hudaveng adı verilmektedir Azerbaycan, manastırın Ermeni dini ve kültürel mirasını reddeder ve bunun yerine onu "Kafkas Alban tapınağı" olarak kabul etmektedir.

## Tarihi ve mimarisi

Manastırın, MS 1. yüzyılda Doğu Ermenistan'da Hristiyanlığı yayan Havari Thaddeus'un öğrencisi Aziz Dadi tarafından kurulduğu söylenmektedir. Ancak manastırdan ilk olarak 9. yüzyılda bahsedilmiştir. Temmuz 2007'de, Aziz Dadi'ye ait olduğu söylenen mezar, ana kilisenin kutsal sunağının altında keşfedilmiştir. Yukarı Haçeen prensleri de Dadivank'ta, kilisenin *gavitinin* (narteks) altında gömülüdür.

Manastır, Ermeni Apostolik Kilisesi'nin Artsakh Piskoposluğuna bağlıdır ve Kutsal Meryem Ana katedral kilisesi, şapel, mutfak ve yemekhane ile birkaç başka binadan oluşmaktadır. Ana kilisenin duvarlarında, 13. yüzyıldan kalma birkaç freskin yanı sıra Ermeni yazısı da kazınmıştır 1214 yılında inşa edilen Dadivank Katedrali'nin güney cephesindeki kabartma, prensesin kiliseyi oğullarının anısına bağışladığını göstermektedir Paolo Cuneo'ya göre, Dadivank, büst motiflerinin (muhtemelen manastırların bağışçıları) bulunduğu Genceser ile birlikte iki manastırdan biridir. Antony Eastmond, Dadivank'ın inşasını, on üçüncü yüzyıl Yakın Doğu dünyasında dinî yapıların kadın himayesiyle gerçekleştirilmesine dair örneklerin oluşturduğu daha geniş bir bağlam içine yerleştirir.

### Modern dönem
1994 yılında, Birinci Dağlık Karabağ Savaşı'nın sona ermesinin ardından manastır yeniden hizmete girdi ve 2004 yılında Ermeni-Amerikalı iş kadını Edele Hovnanian'ın finansmanıyla bir yenileme süreci başladı ve bu süreç 2005 yılında tamamlandı. Restorasyon çalışmalarında, katedralin yanı sıra Tahranlı İranlı-Ermeni Edik Abrahamian tarafından şapel de restore edildi.

Ağustos 2017'de, daha önce Dadivank'ta restorasyon çalışmaları yürüten İtalyan uzmanlar, manastırın restorasyonuna devam etmek üzere geri döndüler. Dört şapel ve fresklerini zaten restore etmişlerdi ve şapellerin kapılarının yakınındaki yazıtları ve süslemeleri restore etmeyi planlıyorlardı. Tüm restorasyon projesinin 2020 yılına kadar tamamlanması planlanıyordu.

### 2020 savaşı ve mevcut durum
2020'de Ermeni güçlerinin Kelbecer rayonundan çekilmesini ve bölgenin Azerbaycan'a iadesini öngören ateşkes anlaşmasıyla sonuçlanan Dağlık Karabağ savaşının ardından, manastır Azerbaycan kontrolüne geçecek bölgeye dahil edildi. Dadivank Manastırı başrahibi, Azerbaycan hükûmeti tarafından tahrip edilmekten korunması amacıyla manastırın önemli kalıntılarını (çan, haç ve haçkar dahil) Ermenistan'a taşımaya karar verdi. Azerbaycan bunu "yasadışı bir faaliyet" olarak nitelendirdi ve yasal prosedürleri uygulamak için harekete geçeceğini ekledi.

28 Kasım 2020'de Azerbaycan Savunma Bakanlığı manastırın içinden görüntüler yayınladı. 4 Aralık 2020'de Azerbaycan'ın Udin cemaatinin temsilcileri manastırı ziyaret ederek manastırın içinde dua ettiler Ertesi gün, Udin Hristiyan Ortodoks cemaatinin başkan yardımcısı Rafik Danakari manastıra vaiz olarak atandı.

16 Aralık'ta Ermenistan'ın başkenti Erivan'daki Halk Sanatları Müzesi'nde *Dadivank'tan [[Erivan|Erivan'a]] adlı* bir sergi düzenlendi. Ermeni güçlerinin bölgeden çekilmesinin ardından manastır, Rus barış güçlerinin koruması altına alındı. Aralık ayının sonlarında manastıra ek Ermeni din adamları geldi ve savaştan sonra ilk düğün töreni Rus barış güçlerinin koruması altında gerçekleştirildi.

## Kaynakça