Ebû Bekir bin Ömer

**Ebû Bekir bin Ömer bin İbrahim bin Turgut**, bazen **el-Sanhâcî** veya **el-Lamtuni'nin** son ekidir (ö. 1087; ) Lemtûne Berberi kabilesinin reisi ve 1056'dan ölümüne kadar Murâbıtların emiriydi. Fas'ın Marakeş şehrini kurduğu kabul edilir ve onun yönetimi altında sapkın Barghawatalar yok edilmiştir. Seferleri arasında Gana İmparatorluğu'na saldırmak da olabilir, ancak tarihçiler arasında Murâbıtların Sahra altı devletler üzerindeki etkisi ve ilişkileri tartışmalıdır. Ebû Bekir, 1087 yılının Kasım ayında, bugünkü Moritanya'da zehirli bir okla öldürüldü.

## Arka plan
Ebû Bekir bin Ömer, Lemtûne Berberilerinin bir kolu olan Banu Turgut'a mensuptu. Amcası Yahya İbn İbrahim, 1040'ların başlarında Mâlikî alimi Abdullah bin Yasin ile birlikte Murâbıtlar (*Murâbıtun*) hareketini başlatan Lemtûne kabilesinin reisiydi.

## Emir el-Müslimin
Yahyâ bin Ömer'in 1056 baharında Tabfarilla Muharebesi'nde ölmesi üzerine, manevi lider Abdullah bin Yasin, Ebu Bekir'i Murâbıtlar'ın yeni askeri komutanı ve emiri olarak atamıştır. Aynı yıl Ebu Bekir, Zenate konfederasyonunun Magrava'sından Sijilmassa'yı geri almıştır. Şehir daha önce Yahya tarafından alınmış ancak daha sonra kaybedilmiş; Ebu Bekir 1056'nın sonlarında şehri kesin olarak Murâbıtlar adına geri almıştır.

Ebu Bekir, Sijilmassa'yı bir daha kaybetmemek için, güney Fas'ın yollarını ve vadilerini güvence altına almak için bir sefer başlatmıştır. Derhal Draa vadisini ele geçirmiş, sonra Anti-Atlas'ın kenarı boyunca (Lemta ve Gazzula'nın (Jazzula) Sanhâce kabilelerinin Murâbıt hareketine bağlılığını alarak) Vadi Nul boyunca ilerlemiştir. Ebu Bekir, 1057 yılında güney Fas'taki Sous vadisinin fethine öncülük ederek yerel başkent Taroudannt'ı ele geçirmiştir. Abdullah bin Yasin, müzakereler sonucunda Yüksek Atlas Dağları'ndaki Mesmuda Berberileriyle bir ittifak kurmuş ve bu da Murâbıtların dağ sıralarını çok az bir olayla geçmelerini ve 1058'de çok az bir direnişle Zenata yönetimindeki kritik Aghmat kalesini ele geçirmelerini sağlamıştır. İlerlemelerinin kolay olmasından hoşnut olan Abdullah bin Yasin, yalnızca hafif bir korumayla Batı Fas'taki Berghwata topraklarına girdi ve hemen öldürüldü. O sıralarda Ağmat'ın kuzeyindeki bölgeyi temizleyen Ebu Bekir, Murâbıt ordusunu bölgeden dolaştırarak acımasız bir intikam harekâtıyla Berghwata'yı fethetmiştir.

Manevi lider Abdullah bin Yasin'in ölümüyle Murâbıtlar, Ebû Bekir'in tek başına komutası altına girmişlerdir. Ebû Bekir, kendisinde dini otorite iddiasında bulunmadan Murâbıt programını yürütmeye devam etmiştir. Ebû Bekir, daha sonraki Murâbıt hükümdarları gibi, halife *[[Emîrü'l-mü'minîn|emir el-Müminin]]* ("Müminlerin Komutanı") unvanı yerine, nispeten mütevazı bir unvan olan *emir el-Müslimin* ("Müslümanların emiri") unvanını almıştır.

Ebû Bekir, Güney Fas'ın karmaşık siyasetinde yolunu bulmasına yardımcı olan Ağmat'ın en zengin kadını Zeyneb en-Nefzeviye ile evlendi. Fakat çölde savaşan köylü Ebû Bekir, kalabalık Ağmat'ı ve oradaki saray hayatını boğucu buluyordu. 1060/61 yılında Ebû Bekir ve Sanhace yardımcıları şehri terk ederek Tensift Nehri kıyısındaki otlaklara çadırlarını kurdular ve sanki Sahra Çölü'ne geri dönmüşler gibi karargâhlarını kurmuşlardır. Zamanla çadırların yerini taş binalar alacak ve kamp alanı, o dönem için alışılmadık görünen, çöl yaşamını çağrıştıran, ekili palmiyeler ve vaha benzeri bir his veren Marakeş şehrine dönüşecekti.

Ebû Bekir, amcasının oğlu Yusuf bin Taşfin'i Ağmet'in başına getirmiş ve onu kuzeyde Zenata'ya karşı cepheyi koruma sorumluluğuyla görevlendirmiştir. 1060'lı yıllarda bir dizi sefer düzenleyen Ebû Bekir, Marakeş'te hüküm sürerken, Yusuf da Murâbıt ordularını kuzey Fas'a yönelterek Zenata kalelerini birer birer ele geçirmiştir. 1070 yılında Fas'ın başkenti Fez nihayet Murâbıtlar'ın eline geçmiştir. Ancak Murâbıtlar saflarında hoşnutsuzluk baş göstermişti.

## Çöle Dönüş
Sahra'daki çöl klanlarının çoğu kuzeye yapılan seferleri pahalı ve anlamsız buluyordu. Daha önce Murâbıt koalisyonundan ayrılan Guddala kabilesi, diğer çöl kabilelerini de aynı yolu izlemeye çağırmaya başladı. Fez'in düşmesinden sonra, Fas'ın artık güvende olduğunu hisseden Ebû Bekir, çöl topraklarındaki anlaşmazlıkları yatıştırmak için Sahra'ya dönmenin zamanının geldiğine karar vermiştir. Kendisinin yokluğunda Fas'ın başına Yusuf bin Taşfin'i getirmiştir. Uzun süreli askeri seferler öncesinde Sanhâce kabileleri arasında yaygın olduğu üzere, Ebû Bekir, Zeyneb'i terk etmeden önce boşadı ve eğer korunmaya ihtiyacı varsa Yusuf ile evlenmesini tavsiye etti.

Sahra'daki huzursuzluğu bastıran Ebû Bekir, 1072'de kuzeye, Fas'a döndü. Fakat Yusuf bin Taşfin iktidarın tadını çıkarmıştı ve onu bırakmak istemiyordu. Yeni karısı Zeyneb'in zorlamasıyla Yusuf, Ebû Bekir ile Burnu ovasında (Marakeş ile Aghmat arasında) buluştu ve büyük miktarda altın, sığır ve diğer hediyelerle onu kuzeydeki toprakları kendisine bırakmaya ikna etti. Yusuf, eski liderine bir nezaket olarak, ölümüne kadar Ebu Bekir'in adını Murâbıtlar sikkelerinde tuttu.

Ebû Bekir, Murâbıtların güney kanadına komuta etmek için Sahra çölüne döndü, putperest Sudan'a baskın düzenledi ve belki de Gana İmparatorluğu'na saldırdı, ancak tarihçiler arasında Murâbıtların Sahra altı komşuları üzerinde egemenlik kurup kurmadıkları konusunda görüş ayrılıkları mevcuttur. Eğer Gana gerçekten fethedildiyse, bu büyük ihtimalle 1076 yılında Ebû Bekir'in oğlu Yahya tarafından yapılmıştır.

## Ölümü
Moritanya sözlü geleneği, Ebû Bekir'in "Gangara" (Güney Moritanya'nın Tagant Bölgesi'nden Soninke Wangara) ile bir çatışmada öldürüldüğünü ve yaşlı, kör bir Gangara şefinin Khma geçidinde (Tagant ve Assab dağları arasında, Gana'ya giderken) zehirli bir okla vurularak öldürüldüğünü anlatır. Mezarı, Tidjikja'nın eteklerinde Quddiya'ya on the outskirts 15 km uzaklıkta Tagant bölgesindeki Maksam'dadır. Wolof sözlü geleneğine göre, Amar Godomat adlı bir Serer okçusu onu Rkiz gölü yakınlarında öldürdü (Godomat'ın adı görünüşe göre bu ölümden kaynaklanmaktadır).

### Tarihlendirme
İbn Ebî Zer'i takiben, Ebû Bekir İbn Ömer'in ölümü genellikle 1087 olarak tarihlendirilir. Bu, o tarihe kadar Ebû Bekir adına Sicilmassa'da basılan sikkelerle desteklenmektedir. Ancak İbn İdhari, onun çöle dönüşünden sadece 3 yıl sonra, 1075 veya 1076'da öldüğünü kaydeder. İbn Ebî Zer'in anlatımındaki açık abartılar, belki de onun tarihlerine şüpheyle yaklaşmak için bir nedendir. Gana'ya karşı yapılan seferin muhtemelen Ebû Bekir'in oğlu Yahya tarafından yönetilmiş olması gerçeği de aynı şekildedir.
Hiçbir tarihçi şimdiye kadar, Murâbıt tarihçiliğinin İbn İdhari'nin kronolojisini, İbn Ebi Zar ve İbn Haldun'un aktardıklarının pahasına, Ebû Bekir'in ölüm tarihi dışında her aşamada ne kadar kolay benimsediğini açıklamamıştır.



## Mirası
Kayıtlar az olsa da, Ebû Bekir'in yerine oğlu Güney Murâbıtlar'ın emiri olarak geçmiş ve 200 yıl sürecek bir hanedanlık kurmuş olabilir.

Sözlü gelenek, Ebû Bekirr'in vefatında hamile bir Fula eşi olan Fâtimata Sal'ı bıraktığını ve bu eşin efsanevi Amadou Boubakar ibn Ömer, daha çok Ndiadiane Ndiaye olarak bilinen, bir oğul doğurduğunu ve daha sonra Senegal Nehri'nin alt kesiminde Waalo'daki Wolof krallığını ve Jolof İmparatorluğu'nu kurduğunu kaydeder. Ancak iki tarih arasındaki fark, doğrudan bir bağlantı kurulmasını imkânsız kılıyor. Daha büyük olasılıkla Ndiaye, Ebû Bekir'in soyundan geliyordu ve hanedanın çöküşü üzerine iktidara gelen liderlerden biriydi.

## Ayrıca bakınız
* İslam imparatorlukları

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* 
* 
* Ibn Idhari, *[[al-Bayan al-Mughrib|Al-bayan al-mughrib]]* Part III, annotated Spanish translation by A. Huici Miranda, Valencia, 1963.
* N. Levtzion & J.F.P. Hopkins, *Corpus of early Arabic sources for West African history*, Cambridge University Press, 1981,  (reprint: Markus Wiener, Princeton, 2000, ). Contains English translations of extracts from medieval works dealing with the Almoravids; the selections cover some (but not all) of the information above.