Program değerlendirme ve gözden geçirme tekniği

**Program değerlendirme ve gözden geçirme tekniği** (PERT), belirli bir projeyi tamamlamak için gereken işlerin analiz edilmesi ve gösterilmesi amacıyla tasarlanmış, proje yönetiminde kullanılan istatistiksel bir araçtır.

PERT, ilk olarak 1958 yılında Charles E. Clark tarafından Amerika Birleşik Devletleri Donanması için geliştirilmiştir; genellikle aynı yıl tanıtılan Kritik Yol Yöntemi (CPM) ile birlikte kullanılmaktadır.

## Genel Bakış
PERT, bir projenin tamamlanmasında yer alan işlerin, özellikle her bir işin tamamlanması için gereken sürenin analiz edilmesi ve projenin toplamda tamamlanması için gereken asgari sürenin belirlenmesi yöntemidir. Tüm faaliyetlerin detayları ve süreleri tam olarak bilinmeden proje planlaması yapılabilmesini sağlayarak belirsizliği dikkate alır. Başlama ve bitiş odaklı olmaktan çok, olay odaklıdır ve maliyet yerine zamanın öncelikli kısıtlama olduğu projelerde daha yaygın kullanılır. Çok büyük ölçekli, tek seferlik, karmaşık, rutin dışı altyapı projeleri ile Ar-Ge projelerinde uygulanır.

PERT, bir yönetim aracı sunar, bu araç, *faaliyetler* ve *olayların* ok ve düğüm diyagramlarına dayanır: oklar, toplam projenin her tamamlanmış aşamasını gösteren düğümler veya olaylara ulaşmak için gereken *faaliyetleri* veya işleri temsil eder.

PERT ve CPM tamamlayıcı araçlardır, çünkü "CPM her faaliyet için tek bir süre ve maliyet tahmini kullanırken; PERT her faaliyet için üç süre tahmini (iyimser, beklenen ve kötümser) kullanabilir ve maliyet tahmini içermez. Bu belirgin farklara rağmen, PERT terimi giderek tüm kritik yol planlamaları için kullanılmaktadır."

## Terminoloji
### Olaylar ve faaliyetler
Bir PERT diyagramında temel yapı taşı *olay*dır ve bu olaylar, bilinen önceki ve sonraki olaylara bağlanır.

* *PERT olayı*: bir veya daha fazla faaliyetin başlangıcını veya tamamlanmasını gösteren nokta. Zaman veya kaynak kullanmaz. Bir veya daha fazla faaliyetin tamamlanmasını gösterdiğinde, o olaya *tüm* faaliyetler tamamlanmadan ulaşılmaz (gerçekleşmez).
* *önceki olay*: başka bir olaydan hemen önce gelen, arada başka olay bulunmayan olay. Bir olayın birden fazla önceki olayı olabilir ve birden fazla olayın önceki olayı olabilir.
* *sonraki olay*: başka bir olayı hemen takip eden, arada başka olay bulunmayan olay. Bir olayın birden fazla sonraki olayı olabilir ve birden fazla olayın sonraki olayı olabilir.

Olayların yanı sıra, PERT faaliyetleri ve alt faaliyetleri de takip eder:

* *PERT faaliyeti*: zaman tüketen ve emek, malzeme, alan, makine gibi kaynak gerektiren bir görevin fiilen yerine getirilmesidir. Bir olaydan diğerine geçiş için gereken süre, çaba ve kaynakları temsil ettiği düşünülebilir. Bir PERT faaliyeti, önceki olay gerçekleşmeden başlayamaz.
* *PERT alt faaliyeti*: bir PERT faaliyeti, daha küçük alt faaliyetlere ayrılabilir. Örneğin, A1 faaliyeti A1.1, A1.2 ve A1.3 alt faaliyetlerine bölünebilir. Alt faaliyetler, faaliyetlerin tüm özelliklerine sahiptir; özellikle, tıpkı faaliyetler gibi önceki veya sonraki olaylara sahiptirler. Alt faaliyetler, daha ince alt faaliyetlere de ayrılabilir.

### Süre
PERT, bir faaliyetin tamamlanması için gereken dört tür süre tanımlar:

* *iyimser süre*: bir faaliyetin (o) veya yolun (O) en az mümkün olan süresi; her şeyin normalden daha iyi gitmesi varsayılarak hesaplanır.
* *kötümser süre*: bir faaliyetin (p) veya yolun (P) en fazla mümkün olan süresi; her şeyin ters gitmesi durumunda (ancak büyük felaketler hariç) hesaplanır.
* *en olası süre*: bir faaliyetin (m) veya yolun (M) en iyi tahmini süresi; her şeyin normal gittiği varsayılarak hesaplanır.
* *beklenen süre*: bir faaliyetin (te) veya yolun (TE) en iyi tahmini süresi; her şeyin her zaman normal gitmediği dikkate alınarak hesaplanır (bu, beklenen sürenin görevin birçok kez tekrarlandığı uzun bir dönemde ortalama süresi olduğu anlamına gelir).
:::  te = \frac{o + 4m + p}{6} 
:::  TE = \sum_{i=1}^n te_i 
*süre standart sapması*: bir faaliyetin (σte) veya yolun (σTE) tamamlanma süresinin değişkenliği  

Süre standart sapması şu şekilde hesaplanır:  
* Faaliyetlerin süre standart sapması:  

\sigma_{te} = \frac{p - o}{6}  

* Yolun (projedeki faaliyetlerin toplam süresi) standart sapması:  

\sigma_{TE} = \sqrt{\sum_{i=1}^n \sigma_{te_i}^2}

Burada;  
* *p* = kötümser süre  
* *o* = iyimser süre  
* *n* = faaliyet sayısı  
* \sigma_{te_i} = i. faaliyetin süre standart sapmasıdır.

### Yönetim araçları
PERT, yönetimde kullanılmak üzere aşağıdaki kavramları tanımlayan çeşitli araçlar sağlar:

* *serbest süre veya fazla süre*: bir görevi tamamlamak için mevcut olan fazladan zaman ve kaynak miktarını ölçen değerdir. Bir proje görevinin geciktirilebileceği süreyi ifade eder; bu gecikme sonraki görevleri etkilemeyebilir (*serbest süre*) veya tüm projeyi etkileyebilir (*toplam fazla süre*). Pozitif fazla süre *planın önünde* olunduğunu, negatif fazla süre *planın gerisinde* olunduğunu, sıfır fazla süre ise *planla uyumlu* olunduğunu gösterir.
* *kritik yol*: ilk olaydan son olaya kadar olan en uzun sürekli yol. Proje için gerekli toplam takvim süresini belirler; dolayısıyla kritik yol üzerindeki herhangi bir gecikme, son olayın gerçekleşmesini en az o kadar geciktirir.
* *kritik faaliyet*: toplam fazla süresi sıfır olan faaliyettir. Serbest fazla süresi sıfır olan bir faaliyet mutlaka kritik yol üzerinde olmayabilir çünkü yolu en uzun olmayabilir.
* * (öncül süre)*: belirli bir PERT olayının tamamlanabilmesi için öncesinde gerçekleşmesi gereken faaliyetlere yeterli zamanı sağlamak amacıyla, bir önceki olayın tamamlanması gereken süredir.
* *lag time* (gecikme süresi): bir sonraki olayın belirli bir PERT olayını takip edebileceği en erken süredir.
* *hızlandırma (fast tracking)*: kritik faaliyetlerin paralel olarak daha fazla sayıda yürütülmesi.
* *kritik yol süresini kısaltma (crashing)*: kritik faaliyetlerin sürelerinin kısaltılması.

## Ayrıca bakınız

*Faaliyet diyagramı
*Ok diyagram yöntemi
*PERT dağılımı
*Kritik zincir proje yönetimi
*Serbest süre (proje yönetimi)
*Gantt şeması
*GERT
*Öncelik diyagram yöntemi
*Proje ağı
*Proje yönetimi
*Proje planlaması
*Üçgen dağılım
*PRINCE2

## Kaynakça