Aşırı aktif mesane

**Aşırı aktif mesane** (**AAM**), kişinin hayatını olumsuz etkileyecek derecede sık sık idrar yapma ihtiyacı hissinin olduğu yaygın bir durumdur. Sık idrara çıkma ihtiyacı gündüz, gece veya her ikisinde birden ortaya çıkabilir. Mesane kontrol kaybı (**sıkışma inkontinansı**) bu durumla birlikte ortaya çıkabilir.

Aşırı aktif mesane nüfusun yaklaşık %11'ini etkiler ve aşırı aktif mesaneli kişilerin %40'ından fazlasında idrar kaçırma vardır. Bunun aksine, idrar kaçırmanın yaklaşık %40 ila %70'i aşırı aktif mesaneden kaynaklanır.

Aşırı aktif mesane yaşamı tehdit etmez ancak bu durumdaki çoğu insan yıllarca sorun yaşar.

Özel bir tedavi her zaman gerekli değildir. Tedavi isteniyorsa pelvik taban egzersizi, mesane eğitimi ve diğer davranışsal yöntemler başlangıçta önerilir. Fazla kilolu kişilerde zayıflamak, kafein tüketimini azaltmak ve orta derecede sıvı içmek de faydalı olabilir. Genellikle anti-muskarinik tür ilaçlar, yalnızca diğer önlemlerin etkili olmaması durumunda tavsiye edilir. Davranışsal yöntemlerden daha etkili değiller ancak özellikle yaşlı insanlarda yan etkilerle ilişkilidirler. Bazı invaziv olmayan elektriksel uyarım yöntemleri kullanım sırasında etkilidir. Mesaneye botulinum toksin enjeksiyonu başka bir seçenektir. İdrar sondası veya cerrahi işlem genellikle önerilmez. Sorunları izlemek için günlük tutma, tedavilerin işe yarayıp yaramadığını belirlemenize yardımcı olabilir.

Aşırı çalışan mesanenin erkeklerin %7-27'sinde ve kadınların %9-43'ünde olduğu tahmin edilmektedir. Yaşla birlikte rahatsızlık daha yaygınlaşır. Bazı çalışmalar bu durumun kadınlarda, özellikle de mesane kontrolünün kaybıyla ilişkilendiğinde daha yaygın olduğunu ileri sürmektedir.

Aşırı aktif mesanenin ekonomik maliyetinin Amerika Birleşik Devletleri'nde 2000 yılında 12,6 milyar ABD Doları ve 4,2 milyar Euro olduğu tahmin edilmektedir.

## Belirtiler ve semptomlar
Aşırı aktif mesanenin dört belirtisi vardır: aciliyet, idrar sıklığı, noktüri ve acil idrar kaçırma. Sıkışma inkontinansı "kuru" sınıflandırmasında değildir.

İdrar aciliyeti, AAM'nin ayırt edici belirtisi olarak kabul edilir ancak neyin aciliyet teşkil ettiğine dair net kriter yoktur ve çalışmalarda sıksık başka kriterler kullanılır.

2002 yılında Uluslararası Kontinans Derneği (ICS) tarafından aciliyet, "Ertelenmesi zor olan ani, zorlayıcı idrar çıkarma isteği" olarak tanımlandı. Önceki tanım "Sızıntı veya ağrı korkusunun eşlik ettiği güçlü işeme isteği" biçimindeydi. Eski tanım, işeme dürtüsünün acilliğini ifade etmediğinden ve soyut olduğundan eleştirilmişti.

Kişi günde sekiz defadan fazla idrara çıkıyorsa idrar sıklığı anormal kabul edilir. Bu sıklık genellikle kişinin idrara çıkma olaylarını kaydettiği bir işeme günlüğü tutmasıyla izlenir. Atakların sayısı uykuya, sıvı alımına ve ilaçlara bağlı olarak değişir ve diğer faktörlerle tutarlıysa yediye kadar atak normal kabul edilir.

Noktüri, kişinin işeme dürtüsü nedeniyle uykunun bölünmesinden şikayet ettiği ve idrar sıklığı bileşeni gibi benzer yaşam tarzı ve tıbbi faktörlerden etkilendiği bir semptomdur. Bireysel uyanma olayları anormal olarak kabul edilmez. Finlandiya'da yapılan bir araştırma gecede iki veya daha fazla idrara çıkmanın yaşam kalitesini etkilediğini ortaya koymuştur.

Sıkışma inkontinansı yukarıda tartışıldığı gibi idrar aciliyeti hissedilirken görünür bir neden olmaksızın olan istemsiz idrar kaçağıyla anlatılan idrar kaçırma şeklidir. Sıklık gibi, kişi semptomların teşhisine ve tedavisine yardımcı etmek için idrar kaçırma durumunu bir günlükte izleyebilir.

Sıkışma inkontinansı ped testleriyle de ölçülebilir ve bunlar sıklıkla araştırma amaçlı kullanılır.

Sıkışma inkontinansı olan bazı kişilerde aynı zamanda stres inkontinansı da vardır ve bu, klinik çalışmaları karmaşıklaştırabilir.

Hem uzman klinisyenin hem de aşırı aktif mesaneli kişinin 'aciliyet' teriminde fikir birliğine varmalıdır. AAM'yi tanımlamak için çok kullanılan bazı ifadeler şöyledir: 'Gitmem gerektiğinde gitmeliyim' veya 'Gitmem gerektiğinde acele etmeliyim çünkü sanırım kendimi ıslatacağım.' Bu nedenle 'kaçak korkusu' terimi insanlar için önemli bir kavramdır.

## Nedenleri
İnsanların genellikle tedaviye başvurmadan önce uzun süre şikayetleri vardır. Bu durum bazen kişinin bakısı tarafından tespit edilir. AAM'nin nedeni belirsizdir ve aslında birden fazla nedeni olabilir.

Genellikle, ürodinamide gözlemlenen mesane kası kasılma modeli olan detrüsör idrar kasının aşırı çalışmasıyla ilişkilidir. Artan kasılma özelliğinin ürotelyum ve lamina propriadan kaynaklanması da mümkündür ve bu dokudaki anormal kasılmalar, detrüsörde veya mesanenin tamamında işlev bozukluğunu uyarabilir.

Risk faktörleri arasında obezite, kafein ve kabızlık vardır.

Kötü kontrol edilen diyabet, zayıf fonksiyonel hareketlilik ve kronik pelvik ağrı semptomları kötüleştirebilir.

### Kateterle ilişkili tahriş
Mesane spazmları meydana gelirse veya bir kateter yerleştirildiğinde drenaj torbasında idrar yoksa, kateter kan, kalın tortu veya kateter veya drenaj borusundaki bükülme yüzünden tıkanmış olabilir.

Bazen spazmlara kateterin mesaneyi, prostat veya penis'i tahriş etmesi neden olur. Bu tür spazmlar bütilskopolamin gibi ilaçlarla kontrol edilebilir ancak çoğu insan sonunda tahrişe alışır ve spazmlar kaybolur.

## Teşhis
Teşhis, kişinin belirti ve semptomlarına dayanır ve idrar yolu enfeksiyonu veya nörolojik rahatsızlıklar gibi diğer sorunların bu belirtilerden dışlanmasını gerektirir. Her işemede idrar miktarı nispeten azdır. İşerken ağrı, aşırı aktif mesane dışında bir sorun olduğunu düşündürür.

AAM tanısı öncelikle kişinin belirti ve semptomlarına göre ve enfeksiyon gibi diğer olası nedenlerin dışlanmasıyla yapılır.

Ürodinami, mesane muayenesi ve ultrason genellikle gereksizdir. Ayrıca enfeksiyonu elemek için idrar kültürü yapılabilir.

Sıklık/hacim tablosu korunabilir.

Tümör ve böbrek taşı'nı elemek için sistoüretroskopi yapılabilir.

Semptomları açıklayan altta yatan bir metabolik veya patolojik durum varsa semptomlar AAM değil, o hastalığın bir parçası olarak değerlendirilebilir.

Psikometrik açıdan sağlam, kendi başına doldurulan anketler genellikle kişinin belirtileri ölçmenin geçerli yoludur ancak ideal bir anket yoktur.

Bu araştırmalar, alt üriner sistem semptomlarının araştırmalar ve aşırı çalışan mesaneye özel araştırmalar olarak iki gruptur.

Genel anketler: Amerikan Üroloji Derneği Semptom İndeksi (AUASI), Ürogenital Sıkıntı Envanteri (UDI), İnkontinans Etki Anketi (IIQ), ve Bristol Kadın Alt İdrar Yolu Semptomları (BFLUTS).

Aşırı aktif mesane anketleri: Aşırı Aktif Mesane Anketi (OAB-q), Acil Durum Anketi (UQ), Birincil OAB Semptom Anketi (POSQ) ve İnkontinans Hakkında Uluslararası Konsültasyon Anketi (ICIQ).

AAM, idrar yolu enfeksiyonu (İYE), mesane kanseri ve iyi huylu prostat hiperplazisi (BPH) gibi diğer bazı durumlara benzer semptomlara neden olur.

İdrar yolu enfeksiyonlarında sıklıkla ağrı ve hematüri (idrarda kan) görülür ve bunlar tipik olarak AAM'de yoktur.

Mesane kanseri genellikle hematüri içerir ve her ikisi de AAM ile ilişkili olmayan ağrıyı da içerebilir ve AAM'nin yaygın semptomları (aciliyet, sık idrara çıkma ve noktüri) mevcut olmayabilir.

BPH sıklıkla işemede oluşan semptomların yanı sıra bazen ağrı veya hematüri de içerir ve bunların tümü genellikle AAM'de mevcut değildir.

Diabetes insipidus mutlaka acil olmasa da yüksek sıklığa ve hacme neden olur.

### Sınıflandırma
AAM'nin sınıflandırılması ve tanısı hakkında çeşitli tartışmalar vardır.

Bazı kaynaklar aşırı aktif mesaneyi iki farklı türe ayırır: "ıslak" (yani istemsiz idrar kaçırma ile birlikte acil idrara çıkma ihtiyacı) veya "kuru" (yani acil idrara çıkma ihtiyacı ancak istemsiz sızıntının olmaması).

Islak türler kuru türlerden daha çoktur. Ayrım mutlak değildir. Yapılan bir çalışmaya göre, "kuru" olarak sınıflandırılan pek çok kişinin aslında "ıslak" olduğunu ve herhangi bir sızıntı geçmişi olmayan kişilerin başka sendromları olabileceğini öne sürülmüştür.

Aşırı idrar kaçırma, stres idrar kaçırmadan farklıdır ancak birlikte ortaya çıktıklarında bu durum karışık idrar kaçırma olarak bilinir.

## Tedavi
Aşırı aktif mesaneli bir kişi için önerilen ilk normal tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri yapması, kişinin pelvik tabanını güçlendirmeye yönelik egzersizler ve kişinin gün içinde ne kadar ve ne zaman sıvı içtiğini idaresinin ("sıvı yönetimi") bileşiminden oluşur. Bu üç ilk yaklaşımın semptomları hafifletmede etkili olmaması durumunda yararlı olabilecek bazı ilaçlar da vardır.

Son olarak, eğer ilaçlar ve invazif olmayan davranışsal/yaşam tarzı ve güçlendirme yaklaşımları işe yaramazsa, cerrahi müdahale veya yöntemler önerilebilir.

### Yaşam tarzı ve davranış terapisi
Yaşam tarzı değişikliği (sıvı kısıtlaması, kafein'den kaçınma), mesanenin yeniden eğitimi ve pelvik taban kası (PFM) egzersizi gibi ilaç dışı yöntemler, aşırı aktif mesane sendromu olan kişiler için genellikle ilk basamak tedavi olarak önerilir.

Mesane eğitimi, kişinin idrar yapma arasındaki süreyi güvenli bir şekilde nasıl kademeli olarak artıracağını öğrendiği seanslardan oluşur. Kişinin genellikle bir grafik kullanarak ilerlemesini takip etmesi teşvik edilir. Aşırı aktif mesanesi olan kişilerin %50'si yalnızca mesane eğitimiyle iyileşme görebilir ancak bu kesin kanıtı yoktur. Antikolinerjik tedavisi gibi ilaçlarla karşılaştırıldığında mesane eğitimiyle ilişkili yan etkiler daha azdır.

Zamanlı işeme, zayıf mesane kontrolünden kaynaklanan kazaların sıklığını azaltmak için biyolojik geri bildirimi kullanan bir mesane eğitimi şeklidir. Bu yöntem kişinin idrara çıkma zamanı, yeri ve sıklığı üzerindeki kontrolünü geliştirmeyi amaçlar. Zamanlanmış işeme programları idrara çıkma için bir program oluşturulmasını içerir. Bunu yapmak için kişi işeme ve sızıntı tablosunu doldurur. Tabloda görünen desenlere göre kişi, idrar kaçırmadan önce mesanesini boşaltmayı planlayabilir. Bazı kişiler, tuvaleti kullanmayı hatırlamalarına yardımcı olmak için titreşimli bir hatırlatıcı saat kullanmayı faydalı bulur. Titreşimli saatler, saate bağlı olarak belirli aralıklarla veya gün içinde belirli saatlerde çalacak şekilde ayarlanabilir. Bu mesane eğitimi egzersizi sayesinde kişi, mesanesinin idrar depolama ve boşaltma programını değiştirebilir.

Pelvik taban kas eğitimi genellikle fizyoterapistler tarafından önerilen ve aşırı aktif mesane semptomlarını azaltmak için kişinin pelvik taban kaslarındaki kontrolünü geliştirmeyi amaçlayan egzersizlerden oluşur. Bu yaklaşımın, aşırı aktif mesane semptomlarının tedavisinden ziyade stres üriner inkontinansı olan kişiler için daha çok önerildiği düşünülmektedir.

Davranışsal terapi tipik olarak mesane eğitim egzersizleri gibi eğitim egzersizlerinin biyogeribildirim pelvik taban kas eğitimi ile birleştirilmesinden oluşur. Kadınlarda idrar kaçırmayla ilgili çalışmaların 2019 yılındaki sistematik incelemesi, davranış terapisinin tek başına veya diğer tedavilerle birlikte kullanılmasının genellikle diğer tek başına tedavilerden daha etkili olduğunu bulundu. Davranış terapisi, hasta memnuniyetini artırmak da dahil olmak üzere acil idrar kaçırmayı iyileştirmek veya tedavi etmek için kullanılmıştır.

Bu derleme, mesane eğitiminin AAM tedavisindeki etkisine odaklanmıştır. Ancak kanıtların çoğunun kesinliği azdı. Az kesinlikteki kanıtlara dayanarak, mesane eğitimi tedavi verilmemesine kıyasla OAB'yi tedavi edebilir veya iyileştirebilir. Mesane eğitimi, AAM'yi iyileştirmek için antikolinerjiklere göre daha etkili olabilir ve daha az yan etkisi olabilir. Mesane eğitimi ile PFMT arasında etkinlik veya güvenlik açısından hiçbir fark olmayabilir. Kesin sonuca varmak için daha iyi tasarlanmış çalışmalara gerek vardır.

### İlaçlar
İlaçlar aşırı aktif mesane sendromu olan kişiler için yaygın bir tedavi seçeneğidir. Aşırı aktif mesaneyi tedavi etmek için sıklıkla antimuskarinik ilaçlar (örneğin darifenasin, hiyosiyamin, oksibutinin, tolterodin, solifenasin, trospium, fesoterodin) kullanılır. Ancak uzun süreli kullanım demans ile ilişkilendirilmiştir. β3 adrenerjik reseptör agonistleri (örn. mirabegron, vibegron) da kullanılabilir. Ancak hem antimuskarinik ilaçlar hem de β3 adrenerjik reseptör agonistleri yan etki riski nedeniyle ikinci basamak tedavidir.

Çok az kişi ilaçlarla tam rahatlama elde eder ve tüm ilaçlar orta derecede etkili olmaktan öteye geçemez.

Aşırı aktif mesaneli bir kişi günde 12 kez idrara çıkabilir. İlaç tedavisi bu sayıyı 2-3 kadar azaltabilir ve idrar kaçırma olaylarını ise günde 1-2 adet azaltabilir.

### Ameliyat
Non-invaziv ve farmakolojik yaklaşımlar yararlı olmazsa, bazı kişiler aşırı aktif mesaneyi tedavi etmede cerrahi yönteme uygun olabilir. Cerrahi seçenekler arasında idrar saptırma, sakral nöromodülasyon veya büyütme sistoplastisi yer alabilir.

Genellikle son çare olarak kullanılsa da, cerrahi müdahale ile bağırsak dokuları kullanılarak mesane büyütülür. Bu yöntem mesanedeki idrar hacmini büyük ölçüde artırabilir.

### Yöntemler
Botulinum toksini A (Botox), multipl skleroz ve omurilik yaralanması dahil olmak üzere nörolojik rahatsızlıkları olan yetişkinlerde A.B.D. Gıda ve İlaç İdaresince onaylanmıştır.

Mesane duvarına Botulinum Toksin A enjeksiyonları, sinir sinyallerini engeleyerek istemsiz mesane kasılmalarını baskılayabilir ve 9 aya kadar etkili olabilir.

Aşırı aktif mesanenin patofizyolojisi hakkında artan bilgi, farmakoterapinin bu alanında çok sayıda temel ve klinik araştırmayı ateşlemiştir.

AAM, mesane çevresinde gerilen ve idrarın dışarı çıkmasına neden olan kas kasılmalarını azaltmayı amaçlayan elektriksel uyarıyla tedavi edilebilir. İnvaziv ve invaziv olmayan elektriksel uyarı seçenekleri vardır.

İnvaziv olmayan seçenekler arasında vajinaya veya anüse bir sondanın yerleştirilmesi veya ince bir iğneyle ayak bileği yakınındaki bir sinire bir elektrik sondası yerleştirilir. Bu invaziv olmayan seçenekler, kullanım sırasında semptomları azaltır gibi görünür ve hiç tedavi yapılmamasından, ilaçlarla tedavi edilmesinden veya pelvik taban kas tedavisinden daha iyidir ancak tatmin edici kanıtlar azdır. Hangi elektriksel uyarı seçeneğinin en iyi sonucu verdiği bilinmemektedir. Ayrıca tedavinin kesilmesinden sonra da faydaların devam edip etmediği belirsizdir.

### Alternatif tıp
Akupunkturun, bu durum için tedavi aramayan bir kişiyle karşılaştırıldığında kişinin semptomlarında çok küçük bir iyileşme sağlayabileceğine dair az kanıt vardır.

## Prognoz
Aşırı mesane semptomları olan birçok kişide bu semptomlar bir yılda azalmıştır. Tahminler %39'a kadar çıkabilir ancak çoğunda semptomlar birkaç yıl sürer.

## Epidemiyoloji
Daha önceki raporlar, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'da yaklaşık altı yetişkinden birinin aşırı mesane hastası olduğunu tahmini yazardı. AAM'den etkilenen insan sayısı yaşla birlikte artar, dolayısıyla, gelişmiş dünyada yaşayan insanların ortalama yaşı arttıkça AAM'nin gelecekte daha yaygınlaşması beklenmektedir. Ancak, Finlandiya'da yakın zamanda yapılan nüfusa dayalı bir araştırma, önceki raporlarda yaş dağılımı ve az katılımla ilgili yöntemsel eksiklikler yüzünden etkilenen insan sayısının büyük ölçüde olduğundan çok tahmin edildiğini öne sürüldü. Bu nedenle, AAM'nin daha önce bildirildiği gibi bireylerin yaklaşık yarısını etkilediğinden şüphelenilmektedir.

Amerikan Üroloji Derneği erkeklerde %7'den %27'ye, kadınlarda ise %9'dan %43'e kadar oranları gösteren çalışmaları bildirmektedir. Sıkışma inkontinansının kadınlarda daha yüksek olduğu rapor edilmiştir. Yaşlı insanların etkilenme olasılığı daha yüksektir ve semptomların sayısı yaşla birlikte artar.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
*