Beta Cassiopeiae

**Beta Cassiopeiae** (Latince: **β Cassiopeiae**; **Beta Cas** veya **β Cas** olarak kısaltılır), Kraliçe takımyıldızında yer alan Delta Scuti türü bir değişen yıldızdır. **Caph** olarak adlandırılan ve F2 tayf sınıfından bir dev olan bu yıldızın ortalama görünür büyüklüğü +2,28 kadir, mutlak büyüklüğü ise +1,3'tür.

## Adlandırma
Beta Cassiopeiae, yıldızın Bayer belirtmesidir. Yıldız aynı zamanda, Arapça *keff* (كف) kelimesinden gelen ve "avuç içi" (Ülker'den uzanan el) anlamına gelen geleneksel *Caph*, *Chaph* ve *Kaff* isimlerini ve "Devenin Hörgücü" anlamındaki *Sinâm-ün-nâka* adını da taşımıştır. Uluslararası Astronomi Birliği, 2016 yılında yıldız adlarını kataloglayıp standartlaştırmak için bir Yıldız Adları Çalışma Grubu (WGSN) oluşturmuştur. WGSN'nin Temmuz 2016'daki ilk bülteninde yayımlanan onaylı isimler tablosunda, bu yıldıza resmen *Caph* adı verilmiştir.

İslam öncesi dönemde "kınalı el" anlamına gelen Arapça *el-Keff el-Hadîb* adı, başlangıçta Kraliçe takımyıldızının 'W' şeklini oluşturan beş yıldızın tamamını tanımlıyor ve kına ile boyanmış bir eli tasvir ediyordu. Bu isim zamanla kısaltılarak yalnızca β Cassiopeiae'yi ifade eder hale gelmiştir. "Kınalı el"in parçası olduğu *Thuraya* adlı eski asterizm ise Ülker'i "baş" olarak kabul edip Boğa ve Kahraman takımyıldızları üzerinden Kraliçe'ye kadar uzanırken, asterizmin diğer "eli" Balina takımyıldızında yer alıyordu.

Çin astronomisinde, Bacaklar takımyıldızı içinde yer alan 王良 (*Wáng Liáng*) adlı asterizm, β Cassiopeiae, κ Cassiopeiae, η Cassiopeiae, α Cassiopeiae ve λ Cassiopeiae'den oluşur. Dolayısıyla β Cassiopeiae'nin Çince adı, "Wang Liang'ın Birinci Yıldızı" anlamına gelen 王良一 (Wáng Liáng yī)'dir.

Caph, Alfa Andromedae (Alpheratz) ve Gama Pegasi (Algenib) ile birlikte ekinoks gök çemberini belirleyen "Üç Rehber" olarak bilinen üç parlak yıldızdan biridir. Bu yıldızlar, Beta Cassiopeiae'den başlayıp güneye doğru Alfa Andromedae üzerinden göksel ekvatora uzanan hayali bir hat oluşturur. Bu hat Güneş'in yörüngesi olan ekliptiğin, her ilkbahar ve sonbahar ekinoksunda göksel ekvatoru kestiği noktayı belirtir.

## Gözlem bilgisi
+2,28 kadir ortalama görünür büyüklüğüyle, kendisinden biraz daha parlak olan Schedar'ın (Alfa Cassiopeiae) yanında, Kraliçe takımyıldızının 'W' şeklini oluşturan beş yıldızdan biridir. Tarihi öneme sahip olan ve Tycho'nun Yıldızı olarak bilinen SN 1572 süpernovası da 1572 yılında Caph'ın yaklaşık 5 derece kuzeybatısında belirmiştir.

Gökyüzünün kuzey yarım küresinin derinliklerinde yer alan Beta Cassiopeiae, kuzey yarım küredeki gözlemciler için belirgin bir konumdayken güney yarım kürede nadiren görülür. Öyle ki, Kraliçe takımyıldızı Tazmanya'dan ufkun üzerine hiç çıkmaz, Avustralya'nın Cairns şehri gibi konumlardan ise ufka çok yakın bir seviyede gözlemlenebilir.

## Özellikler

Beta Cassiopeiae, yıldız sınıflandırması F2 III olan sarı-beyaz renkte bir devdir. Güneş'ten üç kat daha büyük ve 21 kat daha parlak olan Caph'ın mutlak büyüklüğü ise +1,3'tür. Geçmişte Güneş'in yaklaşık iki katı kütleye sahip A-tipi bir yıldız olan Caph, günümüzde kırmızı dev olma yolunda soğuma ve genişleme evresindedir. Çekirdeğindeki hidrojeni tükettiği düşünülen yıldızın merkezi küçülüp ısınırken, dış katmanlarındaki hidrojen zarfı genişleyerek soğumaktadır. Bu tür yıldızlar bu evrede uzun süre kalmaz ve nispeten nadirdir. Ayrıca Caph'ın koronasının alışılmadık derecede zayıf olduğu gözlemlenmiştir.

Beta Cassiopeiae, bir Delta Scuti türü değişen yıldızdır ve bu türün Denebola, Vega ve Altair'den sonra en parlak dördüncü örneğidir. Yıldız, tek periyotlu bir zonklayan yıldızdır ve parlaklığı 2,5 saatlik bir periyotla +2,25 ile +2,31 kadir arasında değişkenlik gösterir. Delta Scuti değişenleri, çekirdeklerindeki hidrojen füzyonunu tamamlama aşamasına gelmiş, genellikle F5–A0 tayf sınıfına ve 1,5–2,5 güneş kütlesine sahip altdev veya anakol yıldızlarıdır. Bu yıldızların zonklamaları, Hertzsprung-Russell diyagramında klasik Sefe değişenlerinin de bulunduğu Helyum kararsızlık kuşağı ile ilişkilidir ve Delta Scuti yıldızları bu kuşağın anakol ile kesiştiği bölgede yer alır.

Beta Cassiopeiae, kritik hızının yaklaşık %92'si gibi yüksek bir süratle dönmekte ve bir tam turunu her 1,12 günde tamamlamaktadır. Bu hızlı dönüş, kutuplarından basık bir sferoit şekli almasına neden olur ve ekvatoral şişkinliği kutup yarıçapından %24 daha fazladır. Bu şekil, kutup bölgeleri ile ekvator arasında yaklaşık 1.000 K'lik bir sıcaklık farkı yaratır ve kutupların daha sıcak olmasına yol açar. Yıldız, Dünya'dan neredeyse kutbu dönük bir açıyla gözlemlenir ve yıldız ekseni, bakış doğrultumuza yaklaşık 20 derece eğiktir.

Beta Cassiopeiae'nin geçmişte 27 günlük yörüngeye sahip sönük bir yoldaşı olan spektroskopik ikili yıldız olduğu düşünülse de güncel veriler yıldızın tek başına olduğunu göstermektedir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar