Suriye'nin adı

**Suriye** adı  (*Suría*) kelimesinden latinceleştirilmiştir. Toponimik tipolojide Suriye terimi koronimler (bölge ve ülke özel adları) arasında sınıflandırılır. Terimin kökeni ve kullanımı hem antik yazarlar hem de modern akademisyenler arasında ilgi konusu olmuştur. MÖ 9. yüzyıl ile MÖ 2. yüzyıl arasında erken Hitit, Luvi, Kilikya ve Yunan kullanımında Συρία (*Suría*) ve Ασσυρία (*Assuría*) terimleri neredeyse birbirinin yerine kullanılmıştır. Roma İmparatorluğu'nda Suriye ve Asurya terimleri farklı coğrafi bölgelerin adları olarak kullanılmaya başlandı. Roma döneminde "Suriye" Suriye bölgesine (Batı Levant) atıfta bulunurken, Asurya (Asōristān, Athura) Part İmparatorluğu'nun ve ardından Sasani İmparatorluğu'nun bir parçasıydı ve sadece çok kısa bir süre Roma kontrolü altına girdi, MS 116-118, Roma genişlemesinin tarihsel zirvesini işaret ediyordu. Bundan sonra Yunanlar "Suriyeli" terimini Mezopotamya, Kuzeydoğu Suriye ve Güneydoğu Anadolu'daki gerçek Asurlular arasında ayrım yapmadan ve daha önce kendilerine ya da topraklarına bu terim uygulanmamış olan Levant'taki Aramiler ve Fenikeliler için de kullandılar.

Etimolojik olarak *Suriye* adı, MÖ 25. yüzyılda günümüz Kuzey Irak'ında kurulmuş büyük bir antik Mezopotamya uygarlığı olan *Asurya* (Akadca **) ile bağlantılıdır. Tunç Çağı'nın sonlarına doğru Güneydoğu Anadolu ve Kuzeydoğu Suriye'nin bazı bölgelerini içine alacak şekilde genişlemiş ve imparatorluğu Demir Çağı'nda Batı Asya'nın büyük bir kısmını fethederek kuzeyde Kıbrıs'tan batıya Kafkasya'ya, doğuda İran'a ve güneyde Mısır ve Arabistan'a kadar ulaşmıştır. Orta Asur İmparatorluğu döneminde (MÖ 1365-1050) Suriye, Asurya'nın kuzeydoğu köşesi dışında "Amoritlerin Ülkesi" (Amurru) olarak biliniyordu. Yeni Asur İmparatorluğu döneminde (MÖ 911-605) Eber-Nari ve Aram olarak anılmıştır. Modern Suriye için bu adlandırmalar Ahameniş İmparatorluğu (MÖ 539-332) tarafından devam ettirilirken, Asur Ahamenişler tarafından Asurya olarak bilinmeye devam etti.

Theodor Nöldeke 1871'de, John Selden'e (1617) kadar uzanan bir öneriyi takip ederek *Suriye* ve *Asurya*'nın aynı etimolojiye sahip olduğu varsayımına filolojik destek veren ikinci kişi olmuştur. Günümüzdeki modern akademik görüş bu bağlantıyı kuvvetle desteklemektedir.

Modern Suriye () adını 1865'te kurulan Osmanlı Suriye vilayetinden (Vilâyet-i Sûriye) almaktadır. Vilayetlerin başkentlerine göre adlandırılması şeklindeki daha yaygın bir Osmanlı uygulaması yerine eski bölgesel adın seçilmesi, o dönemde yerel entelektüeller arasında artan tarih bilincinin bir yansıması olarak görülmüştür.

Bölgenin Klasik Arapça adı بلاد اَلشَّأم *biladü'ş-Şam*'dır (“Nuh'un en büyük oğlu Sam'ın ülkesi”; Modern Standart Arapça اَلشَّام *eş-Şām* شأم *š'm* "sol el; kuzey"). Buna karşılık, Baalshamin (), Kenan/Fenike ve antik Palmira'da yaşayan bir Sami gök tanrısıydı. Dolayısıyla, Şam (*cennet* veya *gökyüzü*) anlamına gelir.

## Etimoloji
Modern bilim adamlarının çoğunluğu, 'Suriyeli' ve Süryani'nin gerçekten de 'Asurlu' kelimesinden türediği şeklindeki zaten baskın olan görüşü güçlü bir şekilde desteklemektedir ve MÖ 8. yüzyıldan kalma, Luvi ve Fenike dillerinde yazılmış iki dilli Çineköy yazıtının yakın zamanda (1997) keşfedilmesi, Suriye'nin nihayetinde Asurca *Aššūrāyu* teriminden türediğini açıkça doğruluyor gibi görünmektedir.

Çineköy yazıtındaki Suriye/Asurya terimlerinin yorumlanmasına ilişkin sorular üzerinde akademik fikir birliğine dikkat çeken bazı araştırmacılar, diğer çağdaş yazıtlarda geçen bazı benzer terimleri de analiz etmiş ve bazı ek yorumlar önermişlerdir.

Bu soru Erken Klasik Dönem'den Rönesans Dönemi'ne kadar Herodot, Strabon, Justinus, Suriyeli Mihail ve John Selden gibi yazarlar tarafından ele alınmış ve bunların her biri Suriye/Süryani'nin Asurya ile eşanlamlı ve türevi olduğunu belirtmiştir. Helenistik dünyada MÖ 5. yüzyıl gibi erken bir dönemde Hint-Avrupa terimi olan Suriyenin çok daha eski olan Asuryadan türetildiği kabul edilmekteydi.

Ernest Renan gibi bazı 19. yüzyıl tarihçileri iki yer adının etimolojik özdeşliğini reddetmişlerdir. *[[Subartu]]*'dan (modern akademisyenlerin çoğunun aslında Kuzey Mezopotamya'da bulunan Asur için erken bir isim olduğunu kabul ettiği bir terim), Hurrice toponim *Śu-ri* veya *Ṣūr*'dan (Sur'un Fenikece adı) türetme dahil olmak üzere çeşitli alternatifler öne sürülmüştür. Suriye, Mısır'ın Amarna Dönemi'nde *Ḫrw* (*Ḫuru*, Arami istilasından önceki Hurrili sakinlere atıfta bulunur) ve Kutsal İbranicede אֲרָם, *ʾĂrām* olarak bilinir. J. A. Tvedtnes, Yunanca *Suria*'nın Kıpticeden ödünç alındığını ve *Ḫrw*'nin **Šuri*'ye düzenli bir Kıptice gelişiminden kaynaklandığını öne sürmüştür. Bu durumda, isim doğrudan izole bir dil konuşan Hurrilerin isminden türemiş olacak ve *Aššur* adıyla ilgisi olmayacaktır. Tvedtnes'in açıklaması 1992'de Frye tarafından pek olası bulunmayarak reddedilmiştir.

İki terim arasındaki etimolojik bağlantılar konusunda çeşitli teoriler ileri sürülmüştür. Bazı akademisyenler Asur teriminin Arapçadaki "El-" işlevine benzer şekilde belirli bir tanımlık içerdiğini öne sürmektedir. Theodor Nöldeke 1871'de *Suriye* ve *Asurya*'nın aynı etimolojiye sahip olduğu varsayımına filolojik destek vermiştir; bu öneri John Selden'e (1617) kadar uzanmakta ve Asurluların Yokshan'dan geldiğine dair kendi İbrani geleneğine dayanmaktadır. Çoğunluk ve ana akım mevcut akademik görüş, Suriye'nin Asurya'dan geldiğini kuvvetle desteklemektedir. Türkiye'de Çineköy'de bulunan ve MÖ sekizinci yüzyıla tarihlenen Kue (yani Kilikya) vasal kralı Urikki'ye ait Luvice ve Fenikece iki dilli bir anıtsal yazıtta (Çineköy yazıtı), kendi krallığı ile Asurlu derebeyleri arasındaki ilişkiye atıfta bulunulmaktadır. Luvice yazıtta *su-ra/i* okunurken Fenikece çeviride *ʾšr*, yani *ašur* "Assur" okunur ve ayrıca Rollinger'a göre "sorunu kesin olarak çözen" *ʾšrym* "Asurlular"dan söz edilir.

Farklı bir hipoteze göre *Suriye*'nin adı, Fenikelilerin (özellikle Saydalıların) Hermon Dağı'na verdikleri ve ilk olarak Baal ve Anat hakkındaki bir Ugaritik şiirde geçen "*Sirion*" ( *Širyôn*, "göğüs zırhı" anlamına gelir) adından türemiş olabilir:

## Tarihçe
Suriye teriminin tarihsel kullanımı üç döneme ayrılabilir. MÖ 8. yüzyıldan itibaren görülen ilk dönem, o dönemde Aramea ve Eber-Nari olarak bilinen modern Suriye'den (tarihsel olarak Asur'un kuzeydoğusu bir yana) ziyade, Asurya için açık bir eşanlamlı olarak Suriye teriminin orijinal Luvi ve Kilikya kullanımını yansıtmaktadır. Böyle bir kullanım iki dilli (Luvice-Fenikece) Çineköy yazıtında kaydedilmiştir.

Eski Yunanlar da Luviler, Kilikyalılar ve Fenikelilerle temasları sayesinde eş anlamlı olarak kullanılan her iki varyantı da (Suriye/Asurya) öğrenmişler, ancak daha sonra bazı ayrımlar getirmeye başlamışlar, böylece Yunan tarihçi Herodot'un (MÖ 5. yüzyıl) eserleri tarafından onaylanan ikinci (geçiş) dönemin başlangıcını işaret etmişlerdir. Yazılarındaki bazı örnekler, Mezopotamya ve Anadolu'daki Asur halkı için kullanıldığında Suriyeli ve Asurlu tanımlamalarının orijinal (eşanlamlı) kullanımını yansıtmaktadır. Herodot Yunanlar tarafından Suriyeli olarak adlandırılanların Yunanlı olmayanlar tarafından Asurlu olarak adlandırıldığını açıkça belirtmiş, diğer taraftan Suriyelilerin Persler tarafından Kapadokyalılar olarak adlandırıldığını ifade etmiştir. Herodot ayrıca Suriye ve Asur terimlerinin bölgesel kapsamına ilişkin bazı ayrımlar getirmiştir. Randolph Helm, Herodot'un Suriye terimini hiçbir zaman Asurya'nın Mezopotamya ve Anadolu bölgesine uygulamadığını ve her zaman "Asurya" olarak adlandırdığını vurgulamıştır.

Üçüncü dönem, Suriye teriminin Asurya'dan farklı olarak kesin bir şekilde bölgeselleştirilmesiyle işaretlenmiştir. Bu süreç, bölgede Helenistik (Yunan) kavramların uygulandığı ve Mezopotamya, güneydoğu Anadolu ve kuzeydoğu Suriye'de jeopolitik bir varlık olarak varlığını sürdüren antik Asurya ile ilgisi olmayan batı bölgelerine (antik Aram) karşılık gelen Koele-Suriye gibi özel terimlerin ortaya atıldığı Seleukos döneminde (MÖ 312-64) tamamlanmıştır.

Bu ayrımlar daha sonra Fırat'ın batısındaki bölgeler için Suriye eyaletini kuran Romalılara miras kalırken, Asurya kuzey ve doğu Mezopotamya ile güneydoğu Anadolu'da Asurluların yaşadığı bölgelerle ilgili farklı bir coğrafi terimi temsil ediyordu. Roma İmparatorluğu'nda "Suriye" en geniş anlamıyla Küçük Asya ile Mısır arasında kalan toprakları, yani batı Levant'ı ifade ederken, "Asurya" Athura olarak Part İmparatorluğu'nun bir parçasıydı ve sadece çok kısa bir süre Roma kontrolü altına girdi (MS 116-118, Roma genişlemesinin tarihsel zirvesini işaret ediyor) ve burada *[[Asurya (eyalet)|Assyria Provincia]]* olarak biliniyordu.

1864 yılında, Suriye Vilayeti'ni oluşturmak için Osmanlı Vilayet Kanunu çıkarıldı. Yeni vilayet kanunu 1865 yılında Şam'da uygulandı ve reforme edilen vilayete, yerel entelektüeller arasında artan bir tarih bilincini yansıtan Suriyye/Suriye adı verildi.

## Ayrıca bakınız
* Suriye (bölge)
* Asurlular
* Suriye tarihi
* Süryaniler
* Çineköy yazıtı

## Notlar

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*