Imbolc

**İmbolc** veya **İmbolg,** diğer adıyla **Azize Brigid Günü** (İrlandaca: *Lá Fhéile Bríde*; İskoç Galcesi: *Là Fhèill Brìghde*; Man Adası Galcesi: *Laa’l Breeshey*), her yıl 1 Şubat'ta kutlanan bir Gal festivali olup baharın başlangıcını simgeler. Hristiyanlıkta ise İrlanda'nın koruyucu azizesi Azize Brigid’in yortusuna denk gelir. Tarihsel olarak, bu festivale ait pek çok halk geleneği İrlanda, İskoçya ve Man Adası’nda yaygın biçimde uygulanmıştır. İmbolc, kış gündönümü ile ilkbahar ekinoksu arasındaki dönemin tam ortasında yer alır ve Gal kültürünün dört mevsimsel festivalinden biri olarak Bealtaine, Lughnasadh ve Samhain ile birlikte anılır.

İmbolc, erken İrlanda edebiyatında—diğer mevsimsel festivallere kıyasla daha az sıklıkla—anılır. Tarihçiler, İmbolc’un başlangıçta pagan döneme ait, kuzulama mevsimi, baharın gelişi ve muhtemelen tanrıça Brigid ile ilişkili bir festival olduğunu; azize Brigid ve yortu gününün bu eski inançlardan Hristiyanlaştırma yoluyla devşirilmiş olabileceğini öne sürerler. Aziz Brigid yortusuna ilk kez Orta Çağ’da değinilmiş, ancak gelenekleri erken modern döneme kadar ayrıntılı şekilde kaydedilmemiştir. Son yüzyıllarda, Azize Brigid Günü’nde Brigid haçları örülüp kapı ve pencerelere asılarak yangın, hastalık ve kötülükten korunma amacıyla kullanılmıştır. Brigid’in bez bebek biçimindeki temsili Brídeóg hazırlanır; kız çocukları bu bebeği bazen saman kıyafetli saman çocukların eşliğinde kasaba içinde dolaştırırdı. Brigid’in Arife gecesi evlere uğradığına ve bereket getirdiğine inanılırdı. Bunun için ev sahipleri Brigid’e bir yatak hazırlar, yiyecek ve içecek bırakır, kutsama yapması amacıyla giysilerini kapı eşiğine sererdi. Ayrıca kutsal kuyular ziyaret edilir, özel bir sofra hazırlanır ve gün, geleneksel olarak hava durumuyla ilgili kehanetlerle ilişkilendirilirdi.

20. yüzyılda birçok geleneği kaybolmuş olsa da, İmbolc hâlâ bazı Hristiyanlarca dini bir bayram, bazı Hristiyan olmayanlarca da kültürel bir etkinlik olarak kutlanmaktadır. Ayrıca, bazı bölgelerde gelenekleri yeniden canlandırılmıştır. 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Kelt neopaganları ve Vikalar da İmbolc’u dini bir ritüel olarak benimsemişlerdir. 2023’ten bu yana ise İrlanda’da “İmbolc/Aziz Brigid Günü” resmi tatil ilan edilmiştir.

## İsmi
*İmbolc* ya da *İmbolg* kelimesinin kökeni tam olarak bilinmemektedir**.** En yaygın açıklamalardan biri, bu adın Eski İrlandaca *i mbolc* (Modern İrlandaca: *i mbolg*) ifadesinden geldiğidir; bu da “karında” anlamına gelir ve yılın bu döneminde koyunların hamile olmasına işaret eder. Dilbilimci Joseph Vendryes, kelimenin Eski İrlandaca *imb-* (yoğunlaştırıcı ön ek) ve *folc* (yıkamak, arındırmak) sözcüklerinden türediğini öne sürer. Bu bağlamda, *folcaim* (“yıkanmak, temizlenmek”) fiiliyle ilişkilendirerek İmbolc'un ritüel bir arınma törenine işaret ettiğini ileri sürer. Bir diğer görüş, Eric P. Hamp’a aittir. O, bu kelimeyi hem “süt” hem de “arınma” anlamlarını taşıyan bir Proto-Hint-Avrupa kökene dayandırır 10. yüzyıldan kalma Sanas Cormaic adlı sözlükte ise İmbolc, *Oímelc* olarak geçer ve ilkbaharın başlangıcı olarak tanımlanır. Sözlükte bu sözcüğün *oí-melg* (yani “koyun sütü”) ifadesinden türediği, bunun da “koyunların süt vermeye başladığı zaman” anlamına geldiği belirtilir. Ancak modern dilbilimciler bu açıklamayı halk etimolojisi olarak görür; yazarın kelimeye mantıklı bir köken uydurmak için yazımını değiştirdiği düşünülmektedir.

12. yüzyıldan kalma Leinster Kitabı’ndaki *[[Táin Bó Cúailnge]]* destanında, Imbolc’un (metinde *imolg* ve *imbuilg* olarak geçer) 1 Kasım’daki Samhain kutlamasından üç ay sonra gerçekleştiği belirtilir. Aynı destanın 14. yüzyıla ait daha sonraki bir versiyonu olan *Stowe* nüshasında ise Imbolc adı artık kullanılmaz; bunun yerine *Fél Brigde* yani Azize Brigid Günü yer alır. Bu değişim, Brigid Günü’nün zamanla pagan kökenli Imbolc’un yerini aldığını gösteriyor olabilir. Ayrıca, *[[Dindshenchas|Metrical Dindshenchas]]* adlı kaynakta Táin’a dair yazılmış eski bir şiirde "*iar n-imbulc, ba garb a ngeilt*" şeklinde bir dize yer alır. Bu dize, Edward Gwynn tarafından “Candlemas’tan sonra, sürüleri yönetmek zordu” şeklinde çevrilmiştir. Candlemas, 2 Şubat'ta kutlanan Hristiyan bayramıdır ve İrlanda'da “*Lá Fhéile Muire na gCoinneal*” olarak bilinir. Bu da Imbolc'un zamanla Hristiyan takvimine entegre edilerek, onunla özdeşleşen bir güne dönüşmüş olabileceğini gösterir.

## Kökeni

Tarihçiler Ronald Hutton ve Dáithí Ó hÓgáin, Imbolc'un kökenlerinin büyük olasılıkla Hristiyanlık öncesi döneme uzandığını öne sürmektedir. Bu dönemin, kuzu doğumlarının başladığı zamanla örtüştüğü, kıtlık sonrası taze koyun sütüne erişimin mümkün hâle geldiği ve ilkbahar ekimi için hazırlıkların yapıldığı bir mevsim olduğu düşünülmektedir.Joseph Vendryes ile Christian-Joseph Guyonvarc'h, Imbolc'un ayrıca Antik Roma'da aynı dönemlerde kutlanan Februa ya da Lupercalia gibi bir arınma ve temizlik festivali işlevi görmüş olabileceğini ileri sürmüştür.

Bazı araştırmacılar, Imbolc'un tarihinin İrlanda'da Neolitik Çağ'dan beri önemli olduğunu ileri sürmektedir. İrlanda'daki bazı geçit mezarlarının, Imbolc ve Samhain dönemlerindeki gün doğumuyla hizalı olduğu gözlemlenmiştir. Bu yapılar arasında Tara Tepesi'ndeki *Mound of the Hostages* ve *Slieve na Calliagh*’deki *Cairn L* de bulunmaktadır. Ancak Frank Prendergast, bu tür hizalanmaların son derece nadir olduğunu ve muhtemelen rastlantısal bir şekilde oluştuğunu savunmaktadır.

Ronald Hutton’a göre Imbolc, önceleri pagan takviminde önemli bir yere sahipti ve sonradan “İrlanda’nın Ana Azizesi” Brigid’in yortusuna dönüştürüldü. Geç 7. yüzyılda Cogitosus, 1 Şubat’ta Kildare’de Azize Brigid için bir yortu düzenlendiğini kaydeden ilk kaynaktır. Brigid’in 6. yüzyılda yaşadığı, Kildare’de bir manastır kurduğu ve zamanla güçlü bir kült figürüne dönüştüğü kabul edilse de, hakkında somut tarihsel veriler çok sınırlıdır; erken dönem hagiografileri çoğunlukla mucize öyküleri ve İrlanda’nın pagan anlatılarından derlenen anekdotlara dayanır. Azize Brigid’in, adını taşıyan eski doğurganlık tanrıçası Brigid’den esinlenmiş olabileceği veya gerçek bir kişinin efsanelerinin tanrıça mitleriyle kaynaşmış olabileceği öne sürülür. Hem hristiyan azize hem de tanrıça Brigid, *[[Sanas Cormaic|Sanas cormaic]]* ve *[[Lebor Gabála Érenn]]*’de bilgelik, şiir, şifa, koruma, demircilik ve hayvancılıkla ilişkilendirilir. Kuzu doğumlarının başlangıcını simgeleyen Imbolc’un, Brigid’in doğurganlık ve sütle bağlantılı özellikleri üzerinden bu figürle birleştirilmiş olması muhtemeldir. Hutton, tanrıça Brigid’in Imbolc’la önceki dönemde de bağının bulunduğunu ve bu tarihin azizenin yortusu olarak benimsenerek sürdürüldüğünü öne sürer. Başka bir görüşe göre ise, Imbolc’un süt teması; Brigid’in İsa’nın sütanneliği yaptığına dair efsanelerle örtüşerek, bu günün azizesiyle özdeşleştirilmesine zemin hazırlamıştır.

## Tarihi gelenekler
Erken İrlanda el yazmalarında Imbolc festivali zikredilse de özgün ritüel ve gelenekleri hakkında ayrıntılı bilgi bulunmamaktadır. Gaelik İrlanda’da Imbolc, Beltane (1 Mayıs), Lughnasadh (1 Ağustos) ve Samhain (1 Kasım) ile birlikte dört ana mevsimsel festivalden biriydi. 10. yüzyıla tarihlenen *[[Tochmarc Emire]]* öyküsü, Imbolc’u “ilkbaharda koyunların sağım zamanı” olarak tanımlayan dört mevsimsel festivalden biri olarak listeler. Festivalin koyun sağımına yaptığı vurgu, kuzuların erken doğumuna ve sağımın kış sonu dönemde mümkün olan en kısa sürede yeniden başlatılmasına yönelik eski tarımsal uygulamaları yansıtıyor olabilir. Bu dönemde seyrek kalan bitki örtüsünde koyunlar ineklere kıyasla daha iyi beslenir; bu yüzden çiftçiler süt üretimine kesintisiz devam edebilmek için sağımı erkene almıştır. *Hibernica Minora* derlemesinde yer alan bir Eski İrlandaca şiirde ise Kuno Meyer’in (1894) çevirisine göre, “Imbolc’ta el, ayak ve baş yıkanmalıdır” ifadesi geçer; bu da festivalin ritüel bir arınma töreni içerdiğini göstermektedir. Mevsimsel bir kutlama olarak Imbolc'un başlangıç tarihi muhtemelen kuzuların doğum zamanına ve çakal eriğinin çiçek açmasına bağlı olarak esnek şekilde belirleniyordu.

## Kaynakça