Arnavutluk-Güney Afrika Cumhuriyeti ilişkileri

**Arnavutluk-Güney Afrika ilişkileri**, komünist dönemden ve ilk çok partili seçimlerden sonra Arnavutluk Cumhuriyeti ve Frederik de Klerk'in başkanlığı sırasında apartheid Güney Afrika Cumhuriyeti ile 1992 yılında kurulan Arnavutluk Cumhuriyeti ve Güney Afrika Cumhuriyeti arasındaki resmi diplomatik ilişkileri ifade eder.

## Tarihçe

### Diplomatik ilişkilerin kurulmasından önce
1979 yılında İspanya'da sürgünde bulunan ve Leka Zogu Skander (İspanya'nın Benidorm kentindeki Hotel Bristol'de Arnavutluk'un Leka'sı olarak taç giymiştir) liderliğindeki Arnavut kraliyet ailesi (Zogu Hanedanı), İspanyol magazin basını tarafından “Nuestra Señora de Guadalupe” olarak bilinen Pozuelo de Alarcón'daki malikanelerinde yapılan aramada önemli miktarda savaş silahı bulunmasının ardından 1961'den beri kendilerini barındıran ülkeyi terk etmek zorunda kalmıştır. Leka'yı İspanya Kralı olmadan önce şahsen tanıyan Juan Carlos I de Borbon Kraliyet Hanedanı'nın desteğiyle İspanya Dışişleri Bakanlığı ile yapılan görüşmelerin ardından ailenin İspanya Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla ülkeyi terk etmesine izin verilmiştir.

Leka'yı İspanya Kralı olmadan önce şahsen tanıyan Juan Carlos I de Borbon'un desteğiyle İspanya Dışişleri Bakanlığı ile yapılan görüşmelerin ardından ailenin ülkeyi hava yoluyla terk ederek Cumhurbaşkanı El Hadj Omar Bongo Ondimba'nın kendilerine koruma sözü verdiği Gabon'a gitmesine izin verildi. Gabon uçağı hiçbir zaman gelmedi ve İspanyol Kraliyet Hanedanının daha fazla müdahalesinin ardından Adolfo Suárez'in yöneticisi aileyi Libreville'e (Liberya) götürmek üzere bir Spantax uçağı kiraladı. Uçak iner inmez Liberya makamları, karaya çıkmalarına izin vermek için aileden 35 milyon peseta avans talep etti. İspanyol diplomasisi devreye girdi ve Spantax uçağı Libreville havaalanında bir gün pistte bekledikten sonra 3 Şubat 1979'da Ian Douglas Smith'in bu tür tuhaf yolcuları kabul etmeye onay verdiğini ifade ettiği Güney Rodezya'ya doğru yola çıktı. Spantax ailesinin 3 Şubat 1979'da Liberya'nın Libreville şehrine inmesine izin verildi.

1980 yılında Rodezya'nın Zimbabve'ye dönüşmesi ve geleceğin diktatörü olacak olan Robert Mugabe'nin yönetime gelmesi Zogu Hanedanı için iyi olmadı ve tekrar harekete geçtiler. Bu kez Güney Afrika'ya gittiler ve burada diplomatik statü ve Johannesburg'da resmi ikamet aldılar.

Bu statü komünist Arnavutluk ile apartheid Güney Afrika arasındaki ilişkilerin lehine olmadı, çünkü Leka ülkede monarşiyi yeniden tesis etmek için Arnavutluk hükûmetine karşı eylemlerde bulunuyor olarak görülmekteydi. Hatta 26 Eylül 1982'de sürgünlerden oluşan bir milis Arnavutluk kıyılarına saldırdıktan sonra, haber ajansları tarafından doğrudan kralın emri altındaki monarşist bir milis olarak nitelendirdi.

#### Resmi ilişkilerin kurulması
Arnavutluk ve Güney Afrika Cumhuriyetleri arasındaki diplomatik ilişkilerin resmiyet kazanması ancak 1992 yılında, Arnavutluk tarihinde siyasi kampanya yapılan ilk çok partili seçim olan 1992 parlamento seçimlerinin ardından gerçekleşmiştir (bir önceki yıl yapılan kurucu seçimlerde neredeyse hiç siyasi kampanya yapılmamıştı). Bu seçimlerin ardından Aleksandër Meksi Arnavutluk Başbakanı, Sali Berisha ise Soğuk Savaş'ın büyük bölümünü otarşik bir devlet olarak geçiren Arnavutluk için zorluklarla dolu bir ilk dönemde Cumhurbaşkanı oldu. Buna ek olarak, Leka Johannesburg'dan Tiran'a (Arnavutluk) taşındı.

Aynı zamanda Güney Afrika, Apartheid rejimi altında yaşamış ve bu da önemli ölçüde uluslararası izolasyona yol açmıştı, ancak Afrika'daki dekolonizasyon sürecinde komünizmin etkisinden korkarak komünist veya sosyalist devletlerle diplomatik ilişkiler kurmayı bile düşünmemişti. 1990'lara gelindiğinde Frederik de Klerk'in (NP) cumhurbaşkanlığına yükselmesi bu sistemin sonunu getirmeye başladı. 1992 yılı sadece beyaz azınlığın oy kullanma hakkına sahip olduğu son yıl oldu.

1992 yılında iki cumhuriyet arasında diplomatik ilişkiler başlamış, ancak bu ilişkiler Aralık 1993'e kadar resmen kurulmamıştır.

Bugüne kadar, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler her iki taraf için de yüksek bir öncelik olmamıştır; Güney Afrika'nın Arnavutluk ile konsolosluk faaliyetleri İtalya'daki büyükelçiliğe indirgenmiştir, ancak Tiran'da fahri bir konsolosluk bulundururken, Arnavutluk'un Afrika ülkesinde herhangi bir diplomatik misyonu bulunmamaktadır.

### Ticaret borsası
Arnavutluk'un Güney Afrika'ya ihracatı 1,5 milyon doların biraz üzerinde olup, ayakkabı ve deri ürünleri en önemli kalemlerdir. Öte yandan, Güney Afrika'nın Arnavutluk'a ihracatı Güney Afrika sanayisi için 40 milyon doların biraz üzerindedir ve demir alaşımlı ürünler en önemli kalemleri oluşturmaktadır.

## Kaynakça