Pullar üzerinde kristalografi

**Pullar üzerinde kristalografi**nin tasviri, 1939 yılında X-ışınlarını keşfeden Wilhelm Röntgen'i anmak için Danzig pulunun basılmasıyla başladı. Kristalografik pullar, kristalografi eğitimine ve halkın bilimi anlamasına katkıda bulunur.

Pullar üzerindeki kristalografi, 2014 Uluslararası Kristalografi Yılı kapsamında tanıtılmıştır.

## Kapsam

Bir kristalografi pulu, aşağıdaki özelliklerden birine veya birkaçına sahiptir:

* Kristalografi alanında önemli çalışmalar yapmış bir kristalograf veya çok yönlü bir bilim insanını tasvir eder
* Kvasikristaller gibi bir kristalografi kavramını veya X-ışını difraksiyonu için hazırlanmış bir kristal gibi bir kristalografi nesnesini tasvir eder
* Bragg yasası gibi bir kristalografik sembol veya formülü tasvir eder.
* Uluslararası bir kongre veya kristalografi alanında uluslararası bir yıl gibi bir kristalografik olayı anar.

Aşağıdaki türdeki malzemeler kapsam harici tutulmuştur (ancak kristalografi pul koleksiyoncuları tarafından bunlar da toplanabilirler):

* Posta kağıtları, örneğin kristalografik olmayan bir pul yapıştırılmış bir kristalografı tasvir eden bir kartpostal
* Cinderella, yerel, özel veya kişisel basımlar, yani resmi olmayan pullar
* Posta dışı pullar, örneğin gelir pulları
* Var olmayan/tanınmayan ülkeler tarafından ve/veya gerçek posta gereksinimlerini aşan miktarda basılan pullar

## Örnekler

### Kristalograflar

Bazı ülkeler, önemli ulusal kristalograflarının doğum veya ölüm yıldönümlerini anmak için bazen bireysel kristalografları tasvir eden pullar basmaktadır. Örneğin, 6 Ağustos 1996'da İngiliz posta servisi (Royal Mail), protein kristalografisinin öncülerinden Dorothy Hodgkin'i onurlandırmak için bir pul basmıştır (Hodgkin, 1964 yılında kimya dalında Büyük Britanya'nın ilk kadın Nobel ödülü sahibi olmuştur). Bazı ülkeler, kristalografi ile ilişkili uluslararası üne sahip bilim insanlarını tasvir eden pullar da çıkarmıştır. Örneğin, 2023 yılına kadar, 40 ülkeden 55 pul, X-ışınlarının keşfi Wilhelm Röntgen'i anmak için çıkarılmıştır.

Birçok kristalograf Nobel Ödülü'ne layık görülmüş ve daha sonra pulların üzerinde yer almıştır. Aşağıdaki Nobel ödüllü kristalograflar (veya çalışmaları) pulların üzerinde tasvir edilmiştir: Charles Glover Barkla, Paul D. Boyer, Lawrence Bragg, William Henry Bragg, Georges Charpak, Emmanuelle Charpentier, Francis Crick, Robert Curl, Clinton Davisson, Peter Debye, Johann Deisenhofer, Louis de Broglie, Jennifer Doudna, Ben Feringa, Andre Geim, Herbert A. Hauptman, Dorothy Hodgkin, Jerome Karle, Martin Karplus, Aaron Klug, Brian Kobilka, Harry Kroto, Robert Lefkowitz, Michael Levitt, Hartmut Michel, Konstantin Novoselov, Ardem Patapoutian, Linus Pauling, Max Perutz, Venki Ramakrishnan. Wilhelm Röntgen, Jean-Pierre Sauvage, Dan Shechtman, Richard Smalley, Thomas A. Steitz, Fraser Stoddart, George Paget Thomson, Max von Laue, Arieh Warshel, James Watson, Maurice Wilkins, Ada Yonath.

### Kristalografik kavramlar ve nesneler

Kristalografik bir kavramı veya nesneyi tasvir eden pullar bazen, bu kavramı veya nesneyi icat eden kristalografın portresiyle birleştirilir. Kristalografik kavram ve nesnelerin örnekleri yukarıdaki galeride gösterilmektedir: 1958 tarihli Belçika pulu, gövde merkezli kübik yapıyı; 1963 tarihli Kanada pulu, madencilik faaliyetlerini; 1978 tarihli Sovyet pulu ise kristal oluşumunu tasvir etmekte ve Sovyet-Polonya uzay uçuşu işbirliğini anmaktadır.

### Kristaller ve kristalografik semboller

Kristalleri veya kristalografik sembolleri tasvir eden pullar yukarıdaki galeride gösterilmektedir: bir jeolog ve garnet kristallerini tasvir eden 1968 tarihli Sovyet pulu, dörtlü Re-Re bağına sahip bir renyum dimerik anyonu (Re2Cl82-) tasvir eden 1968 tarihli Sovyet pulu ve ametist kristallerini tasvir eden 2006 tarihli Romanya pulu gibi.

## Uluslararası Kristalografi Yılı

Uluslararası Kristalografi Yılı (IYCr) 2014 yılında kutlandı. Kristalografiyi tanıtmak amacıyla aşağıdaki ülkeler IYCr'yi anmak için pullar bastırdı: Avusturya (kişiselleştirilmiş), Belçika, Hindistan, İsrail, Lihtenştayn, Meksika, Moldova (kişiselleştirilmiş), Kuzey Kore, Polonya, Portekiz, Güney Kore, Slovakya, Slovenya ve İsviçre.

## Yayınlar
Kristalografik pullar konusunda henüz özel bir kitap yayınlanmamıştır, ancak Edgar Heilbronner ve Foil Miller'ın *A philatelic ramble through chemistry* ("Kimya üzerine filatelik bir gezinti") adlı kitabında kristalografi ile ilgili birçok bilgi yer almaktadır.

Daniel Rabinovich, Uluslararası Kristalografi Yılı hakkında makaleler yayınlayan ve 2007'den 2013'e kadar *[[Chemistry International]]* dergisinde kimya, kristalografi ve fizik filateli konularını ele alan 35 makale yayınlamıştır.

Amerikan Topikal Derneği'nin Pullar Üzerinde Kimya ve Fizik Çalışma Birimi (CPOSSU - The Chemistry and Physics on Stamps Study Unit), 1979'dan beri üyelerine yönelik *Philatelia Chimica et Physica* dergisini yayınlamaktadır ve bu dergide kristalografi konularını ele alan birçok makale bulunmaktadır.

Kristalografik pulların yeni baskılarının listeleri aylık ''Scott'' Pul dergisinde ve Linn's Stamp News'de yer almaktadır; ayrıca Ekim 2010'dan bugüne kadar Bilim & Teknoloji bölümünde çevrim içi olarak da mevcuttur.

## Kaynakça