Viktor Belenko

**Viktor Ivanovich Belenko** (Rusça: Виктор Иванович Беленко) (15 Şubat 1947 – 24 Eylül 2023) Sovyetler Birliği doğumlu Amerikalı bir havacılık mühendisi ve pilotuydu. 1976'da MiG-25 "Foxbat" jet avcı uçağıyla uçarken Batı'ya iltica etti ve Japonya'nın Hakodate kentine indi. Dönemin CIA Direktörü George H. W. Bush, uçağı yakından inceleme fırsatını Batı için bir "istihbarat zenginliği" olarak nitelendirdi. Belenko daha sonra Amerikan vatandaşlığına ɡeçip, bu ülkede havacılık mühendisi oldu.

## İlk yılları ve firarilik
Belenko, Sovyetler Birliği'nin Nalçik kentinde, Rus bir ailede doğdu (pasaportunda etnik kökeninin Rus olduğu belirtiliyor). Teğmen Belenko,  Sovyetler Birliği'nin uzak doğu bölɡesinde, Primorski Krayı'nda bulunan Chuguyevka'da konuşlu Sovyet Hava Savunma Kuvvetleri'ne bağlı 11. Hava Ordusu'nun 513. Avcı Alayı'nda pilottu. 6 Eylül 1976'da, MiG-25 jet avcı uçağıyla Japonya'nın Hokkaido kentindeki Hakodate Havalimanı'na uçarak firar etti. Lyudmila Petrovna ile evliydi ve Dmitri (Ocak 1973 doğumlu) adında bir oğulları vardı. Ancak firar ettiği sırada evliliğinde krizi yaşıyordu. Varlıklı bir aileden gelen ve asker eşi olmaktan hoşlanmayan karısı, boşanma davası açmayı ve oğullarıyla birlikte Magadan'daki ailesinin evine taşınmayı planladığını söylemişti.

Batılı askeri istihbaratının uçağa ve özelliklerine yakından bakabildiği ilk seferdi ve birçok sır ve sürprizler ortaya çıktı. İlticası, Sovyet Hava Kuvvetleri'ne önemli zararlar verdi. Belenko'ya ABD Başkanı Gerald Ford tarafından sığınma hakkı verildi ve kendisi için bir güven fonu kuruldu; bu fon, sonraki yıllarda ona oldukça rahat bir yaşam sağladı. ABD hükümeti, ilticasından sonra beş ay boyunca onu sorguya çekti ve sonraki birkaç yıl boyunca danışman olarak görevlendirdi. Belenko, ABD pilotlarına uçağı değerlendirme ve test etme konusunda yardımcı olmayı umduğu için MiG-25'in pilot kılavuzunu yanında getirmişti.

Belenko, Sovyetler Birliği'nden bu şekilde kaçan tek pilot değildi, hatta bir Sovyet bloku ülkesinden kaçan ilk pilot bile değildi.
ABD hükümetinin komünist ülkelerden kaçan pilotlara büyük nakit ödüller verme politikasının farkında olduğu düşünülmektedir. Mart ve Mayıs 1953'te, iki Polonya Hava Kuvvetleri pilotu Teğmen Franciszek Jarecki ve Teğmen Zdzisław Jaźwiński, MiG-15'leri Danimarka'ya uçurdu. Daha sonra 1953'te, Kuzey Koreli pilot No Kum Sok, MiG-15'ini Güney Kore'deki bir ABD hava üssüne uçurdu; MiG, ɡünümüzde ABD Hava Kuvvetleri Ulusal Müzesi'nde sergilenmektedir. Daha sonra Sovyet yüzbaşısı Aleksandr Zuyev, MiG-29 uçağını 20 Mayıs 1989'da Türkiye'nin Trabzon şehrine kaçırdı. Bu uçak Sovyetlere derhal iade edildi.

## Sonrası
MiG-25'in Japonya'ya gelişi, Batılı müttefikler için beklenmedik bir kazançtı. Japon hükümeti başlangıçta Amerika Birleşik Devletleri'nin uçağı incelemesine ve yalnızca radar ve motorların yer testlerini yapmasına izin vermişti; ancak daha sonra ABD'nin uçağı kapsamlı bir şekilde incelemek üzere sökmesine izin verdi. Uçak, 25 Eylül'de bir ABD Hava Kuvvetleri C-5 Galaxy kargo uçağıyla Hakodate'den Hyakuri Hava Üssü'ne taşındı ve o zamana kadar uzmanlar, uçağın bir avcı-bombardıman uçağı değil, bir önleme uçağı olduğuna karar vermişti. Bu, Japonya için memnuniyet verici bir güvenceydi.

2 Ekim 1976'da Japon hükümeti, uçağın parçalarını Hitachi limanından sandıklarla SSCB'ye geri göndereceğini duyurdu ve Sovyetlere sandıklama hizmetleri ve Hakodate'deki havaalanına verilen hasardan dolayı 40.000 ABD doları fatura çıkardı. Sovyetler, parçaların bulunduğu sandıkların titiz bir incelemesinin ardından uçağı kendi Antonov An-22 uçaklarıyla takas etme talebiyle yanıt verdi. Japon hükümeti bu talebi reddetti ve Sovyetler nihayet 22 Ekim 1976'da Japon şartlarına boyun eğdi. Uçak, 11 Kasım 1976'da bir römork konvoyu ile Hyakuri'den Hitachi limanına taşındı. 15 Kasım 1976'da 30 sandıkla Sovyet kargo gemisi Taigonos'a bindirilerek yola çıktı ve yaklaşık üç gün sonra Vladivostok'a ulaştı. Sovyet teknisyenlerinden oluşan bir ekibin Hitachi'deki alt montajları incelemesine izin verilmişti ve 20 parçanın eksik olduğunun tespit edilmesi üzerine, Sovyetler Japonya'dan 10 milyon ABD doları tahsil etmeye çalıştı. Ne Japonyanın ne de Sovyetlerin bu faturaları ödediği bilinmemektedir.

## Amerika Birleşik Devletleri'nde yaşam
Belenko, Amerika Birleşik Devletleri'nde yeni bir hayata başladı. 1980 yılında ABD Kongresi, kendisine vatandaşlık yetkisi veren S. 2961 sayılı yasayı çıkardı ve bu yasa, 14 Ekim 1980'de Başkan Jimmy Carter tarafından Özel Hukuk 96-62 olarak yasalaştırıldı. Anavatanı Sovyetler Birliği'nin dikkatini çekmeyi ve misilleme yapmasından kaçınmak isteyen Belenko, *Schmidt* soyadını aldı ve sık sık yer değiştirerek ABD'nin ortabatı bölɡesindeki küçük kasabalarda yaşamını sürdürdü. Havacılık ve uzay şirketlerinde ve devlet kurumlarında danışman olarak çalıştı ve Kuzey Dakota'lı bir müzik öğretmeni olan Coral Garaas ile evlendi. Boşanmadan önce iki oğulları oldu.

Sovyetler Birliği, Belenko'nun bir araba kazasında öldüğü, Rusya'ya döndüğü, tutuklanıp idam edildiği veya başka bir şekilde adalete teslim edildiği hakkında defalarca asılsız haberler yaydı. Rus gazeteciler, Belenko'nun ilk evliliğinden bir oğlu olduğunu, ilk eşinden hiç boşanmadığını ve firar ettikten sonra ona hiçbir zaman çocuk nafakası vermediğini iddia ettiler. Ancak Belenko tüm bu iddiaları reddetti. Gazeteciler ayrıca, Rus eşinin firar ettikten sonra geri dönmesi için başvuruda bulunduğunu da iddia ettiler.

Belenko, *[[Reader's Digest]]* yazarı John Barron ile birlikte 1980 tarihli *MiG Pilotu: Teğmen Belenko'nun Son Kaçışı* adlı otobiyografisini yazdı. Bu kitap, Belenko'nun SSCB'de bir eşi ve oğlu olduğunu doğruladı. Ancak Belenko daha önce oğluna bunun bir Sovyet propagandası olduğunu söylemişti.

Belenko, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki yaşamı boyunca neredeyse hiç röportaj vermedi. Öldüğü güne kadar hayatından endişe etti.
Ancak, 2000 yılında kısa ve resmi olmayan bir bar röportajında, Amerika Birleşik Devletleri'nde mutlu olduğunu belirtti. Bu röportajda ayrıca Moskova'yı ziyaret ettiğini iddia etti, ancak seyahatine dair herhangi bir kanıt ɡöstermedi.

Viktor Belenko, 24 Eylül 2023'te Illinois eyaletinin Red Bud kasabasındaki bir huzurevinde 76 yaşında hayatını kaybetti. Geride iki oğlu, dört torunu ve önceki evliliğinden bir oğlu kaldı. Ancak gazeteciler, ölüm haberini ancak Kasım ayı sonunda öğrendiler. Oğullarından biri gazeteye babasının kısa süren bir hastalıktan sonra öldüğünü söyledi. Anma töreni yapılmadı.

## Ayrıca bakınız
* Aleksandr Zuyev (pilot)

## Kaynakça