Türkbilik Revüsü

**Türkbilik Revüsü** (Osmanlıca: تورك بيليك ره&zwnj;ووسى; Fransızca: *Revue de Turcologie*), eski Maarif ve Sıhhiye Vekili Dr. Rıza Nur tarafından 1931 ile 1938 yılları arasında Mısır’ın İskenderiye şehrinde neşrolunan yıllık Türkoloji dergisidir. Türkiye Cumhuriyeti'nin erken devrinde, yazarının mecburî gurbet hayatı yaşadığı bir vakitte neşredilen dergi; Türk tarihi, dili, edebiyatı ve folkloru üzerine ilmî tetkiklerin yanı sıra, zamanın resmî tarih ve dil tezlerine muhalefet eden, polemik seviyesi yüksek bir matbuat faaliyeti vasfındadır. Dergi, Rıza Nur'un şahsî imkanlarıyla çıkardığı, yazılarının tamamına yakınını bizzat kaleme aldığı bir neşir faaliyeti olarak Türk matbuat ve düşünce tarihinde hususî bir yere sahiptir.

## Arka Plan
Dr. Rıza Nur'un uzun yıllardır yaptığı ilmî araştırmalar ile beraber 1926 yılında Türkiye'den ayrılarak önce Paris'e, ardından Mısır'a yerleşmesi Türkbilik Revüsü’nün ortaya çıkış zeminini hazırlamıştır. Rıza Nur, Paris'te bulunduğu müddette Bibliothèque Nationale ve diğer Avrupa kütüphanelerinde tafsilatlı bir araştırma faaliyetine başlamış, burada tespit ettiği el yazmaları ve nadir eserler üzerinden Türkoloji çalışmalarını devam ettirmiştir.

Dergi, her yılın şubat ayında çıkmış ve toplamda 8 sayı (cilt) olarak neşredilmiştir. Yayın yeri İskenderiye olmakla birlikte, derginin künyesinde basım yeri olarak *Société de Publications Egyptiennes* ve *Imp. Al-Bassir* gibi matbaaların isimleri geçmektedir. 1931 tarihli birinci sayı "Société de Publications Egyptiennes" (Mısır Neşriyat Şirketi) tarafından, 1932 ve 1933 tarihli iki ve üçüncü sayılar "Imp. Al-Bassir" matbaasında, dördüncü sayı "Darü't-Terakki Matbaası"nda, beşinci sayı "Imp. D. Mordo"da, son üç sayısı ise "Imp. Hamouda" tarafından basılmıştır.

Derginin finansmanı, idaresi, yazımı ve dağıtımı tamamen Rıza Nur tarafından üstlenilmiştir. Rıza Nur, derginin yedinci sayısında yer alan bir izahatta, revüyü tek başına çıkardığını, hem ilmi hem idari kısmını hem de tabını kendisinin yaptığını, bu iş için "hem dimağıyla, hem parasıyla, hem de ömrüyle fedakârlık ettiğini" belirtmiştir. Derginin sayfa sayıları çeşitlilik göstermiştir. Namık Kemal'e ayrılan altıncı sayı, bir kitap hacminde olup en hacimli sayıdır.

Derginin neşri, Dr. Rıza Nur'un 1938 yılında, Atatürk’ün vefatının ardından Türkiye'ye dönmesiyle sona ermiştir. Türkiye'ye dönüşünden sonra Rıza Nur, Türkbilik Revüsü’nde neşrettiği ilmî müktesebatını İstanbul'da çıkardığı Tanrıdağ dergisine taşıyarak devam ettirmiştir.

## Muhtevası
Türkbilik Revüsü'nün muhtevası, Rıza Nur'un alaka duyduğu pek çok sahayı yansıtacak şekilde çeşitlilik gösterse de esas noktası Türkolojidir. Makaleler Türkçe ve Fransızca olarak iki dilde yazılmıştır. Buradaki hedef, Rıza Nur'un ifadesiyle "Türk'ün ilmini ve medeniyetini Avrupalılara bildirmek, Türkler hakkındaki yanlış fikirleri düzeltmek ve Türk'ün şerefini artırmaktır".

Derginin sekiz sayılık serüveni boyunca, üç sayı (üçüncü, dördüncü ve altıncı sayılar) monografik bir vasıf taşıyarak sadece tek bir mevzuya hasredilmiştir. Diğer sayılar ise farklı makalelerden müteşekkildir.

**Monografiler:** 1933 yılında neşrolunan üçüncü sayı, "L'histoire du croissant" (Hilalin Tarihi) başlığını taşımaktadır. Bu sayıda Rıza Nur, minare alemlerinden, paralara ve armalara kadar Türk kültüründe hilal motifinin menşeini ve tarihini incelemiş, meselenin daha önce etraflıca çalışılmadığını iddia etmiştir. 1934 tarihli dördüncü sayı, "Şehname ve Turan-İran Cenkleri" konusuna ayrılmıştır. Rıza Nur bu çalışmada, Firdevsî'nin Şehname'sini Türkoloji cihetinden tetkik ederek İran-Turan savaşlarını ve eserde geçen Türk adlarını tahlil etmiş, ayrıca eserin Türkçe bir hülasasını sunmuştur. En hacimli sayı olan 1936 tarihli altıncı sayı ise Namık Kemal için hususî olarak hazırlanmıştır. Rıza Nur, bu eserde Namık Kemal'in hayatını, eserlerini, şairliğini ve fikirlerini tafsilatlıı bir şekilde ele almış, onun "büyük bir Türk şairi ve ideologu" olduğunu belirtmiştir. Bu sayıda, Namık Kemal'in şiirleri, onun eserlerinin ve hakkında yazılanların tahlili ve Rıza Nur'un topladığı diğer bilgiler bulunmaktadır.

**Diğer Sayılardaki** **Mühim Makaleler:** Muhtelif makalelerin yer aldığı sayılarda da Rıza Nur'un hususî araştırmaları yer almaktadır. 1931 tarihli ilk sayıda Türkçede ünlü uyumu (*l'harmonie vocalique*), Türk şiirinin vezni ve şekilleri, Köroğlu ve Oğuzname üzerine tetkikler bulunmaktadır. Namık Kemal hakkında bir giriş, 17. yüzyıldaki Türklerin müzik ve şiirlerine dair bir el yazması hakkında bilgiler ve Tevfik Fikret üzerine bir tenkit de 1932 tarihli ikinci sayının mühim makalelerindendir. 1935 tarihli beşinci sayı, Türk musikisinde "Besté" şekli, Ali Şir Nevaî, Türk kafiye sistemi ve Paris Millî Kütüphanesi'ndeki Türkçe el yazmalarının kataloğu gibi mühim mevzulara sahipken; Köroğlu üzerine tafsilatlı bir tahlil ve Fuat Köprülü'nün bir eserine dair yapılan oldukça sert tenkidi de içinde bulundurmaktadır. 1937 ve 1938 tarihli son iki sayıda ise Rıza Nur, kendi şiirlerine, hatıratından parçalara ve bazı opera-komiklerine yer vermiş; Üveysî, Kuloğlu, Demiroğlu gibi şairleri tanıtmış; ayrıca Ziya Şakir, Nadir Nadi, Nizamettin Nazif, Hüseyin Cahit Yalçın gibi isimlerin kendisi hakkındaki yazılarına ağır cevaplar vermiştir. Bilhassa son sayıda Namık Kemal'in Rüya isimli eserinin adaptasyonu ve Hürriyet Kasidesi'nin sadeleştirilmesi ayrıca dikkat çekicidir.

## Dil ve Alfabe
Türkbilik Revüsü'nün en dikkat çekici hususiyetlerinden biri, Türkiye'de 1928 yılında gerçekleşen Harf İnkılabı'na rağmen Türkçe metinlerde hâlâ Arap harfli Türk alfabesinin kullanılmasıdır. Rıza Nur, derginin yedinci sayısında bu tercihinin sebeplerini maddeler halinde sıralamıştır. Ona göre, neşriyatındaki metinlerin aslına sadık kalabilmesi için eski harflerle yazılması ilmî bir mecburiyettir ve Latin harfleriyle bu metinlerin doğru şekilde transkripsiyonunu yapmak mümkün değildir. Ayrıca, bu çalışmaların uzun yıllara dayanan bir terakümün mahsulü olduğunu ve inkılaptan önceki yıllara tesadüf eden o devirde eski harflerle kaleme alındığını belirten Rıza Nur, kendisi ve nesli için eski yazının daha kolay olduğunu, Latin harflerinin Fransızcada kolay gelmesine rağmen Türkçede kendisine zor geldiğini itiraf etmiştir. Bu tavır, derginin Türkiye'deki resmî kültür politikalarına muhalif duruşunun da bir işaretidir. Buna karşılık, derginin Avrupa'daki şarkiyatçılara hitap eden kısımları ve ilmî tahlillerin mühim bir kısmı Fransızca olarak kaleme alınmıştır.

## İdeoloji ve Yazar Kadrosu
Dergi, yazar kadrosu noktasından "tek adam" dergisi hüviyetindedir. Hüseyin Nihâl Atsız ve Mesud Koman gibi isimlerin yardımı revünün bazı kısımlarında zikredilmektedir.

Muhtevasındaki makalelerin neredeyse tamamı, bazen "Rıza Nur", bazen "R.N." rumuzuyla, bazen de imzasız olarak Rıza Nur tarafından kaleme alınmıştır. Dergide, Rıza Nur'un Türkçülük telakkisi ve milliyetçi tarih görüşü hâkimdir. Rıza Nur, Türk tarihini ve kültürünü, İslamiyet öncesi devirden başlayarak şümullü bir şekilde ele almış, bilhassa Türk dilinin ve edebiyatının orijinalliğini savunmuştur. Misalen, Türk aruzunun Acem aruzu değil, milli Türk aruzu olduğunu iddia eden makaleler neşretmiştir.

Dergi, aynı zamanda Rıza Nur'un Türkiye'deki ilmî ve siyasî çevrelere dair tenkitlerini yazdığı bir yer olmuştur. Fuat Köprülü gibi devrin önde gelen Türkoloji otoritesine dair sert polemikler ve sahtekârlık suçlamaları dergi sayfalarında yer bulmuştur. Rıza Nur, Türkiye'deki dil inkılabının faaliyetlerini ve "Güneş Dil Teorisi" gibi zamanın resmî tezlerini, bazen açıkça bazen de dolaylı yoldan tenkit etmiş, kelimelerin etimolojileri ve telaffuzları konusundaki resmî görüşlere karşı çıkmıştır.

## Mecmuanın Sonu ve Mirası
Türkbilik Revüsü, Rıza Nur'un 1938 yılında Türkiye'ye dönmesiyle birlikte sekizinci sayısından sonra bir daha neşrolunmamıştır. Rıza Nur'un Türkiye'ye dönüşünden sonra çıkardığı Tanrıdağ dergisi, Türkbilik Revüsü'ndeki fikirlerin ve fikrî çizginin bir devamı sayılabilir. Derginin sekizinci sayısı ise Rıza Nur'un vefatının bir yılın üzerinden fazla zaman geçmesine rağmen yasaklanmış ve toplattırılmıştır. Türkçü camia, hususiyetle Nihal Atsız ve takipçileri, Türkbilik Revüsü'nü Rıza Nur'un Türklüğe hizmetinin ve gurbetteki mücadelesinin şerefli bir vesikası olarak kabul etmişler ve dergiyi sahiplenmişlerdir. Dergide yer alan Namık Kemal ve Şehname gibi bazı çalışmalar, yıllar sonra yeni harflere aktarılarak Türkiye'de kitap olarak basılmıştır. Akademik literatürde ise dergi, erken Cumhuriyet devri Türk milliyetçiliğinin muhalefet cephesinde yer alan bir numunesi olarak Türkçülük faaliyetleri içinde tetkik edilmektedir.

## Kaynakça