Baruk ben Neriya

**Baruk ben Neriya** ( romanize: *Bārūḵ ben Nērīyyā*; ) Tanah peygamberi Yeremya'nın kâtibi, öğrencisi, sekreteri ve sadık arkadaşıydı. Geleneksel olarak Baruk Kitabı'nın yazarı olarak tanınır.

## Biyografi
Josephus'a göre Baruk, Yahudi bir aristokrattı, Neriya'nın oğlu ve Yehuda Kralı Sidkiya'nın mabeyincisi Seraiah ben Neriya'nın kardeşiydi.

Baruk, peygamber Yeremya'nın yazıcısı oldu ve kendisine dikte edildikleri şekliyle kehanetlerinin birinci ve ikinci baskılarını yazdı. Baruk, büyük peygamberin öğretilerine ve ideallerine sadık kaldı, ancak efendisi gibi zaman zaman neredeyse umutsuzluğa kapılıyordu. Yeremya, Kral Yehoyakim'in gazabından kaçınmak için saklanırken, Baruk'a uyarı kehanetlerini oruç gününde Kudüs'teki Tapınak'ta toplanan halka okumasını emretti. Görev hem zor hem de tehlikeliydi, ancak Baruk bunu gözünü kırpmadan yerine getirdi ve muhtemelen peygamberin ona kişisel mesajını verdiği durum buydu (Yeremya 45).

Hem Baruk hem de Yeremya, MÖ 587-586 yıllarında Babil'in Kudüs kuşatmasına tanıklık ettiler. Kudüs kuşatmasının ortasında Yeremya, Babil ordularının kamp kurduğu Anatot'ta bir arazi satın aldı (Kudüs'ün nihai olarak yeniden inşasına olan inancın bir sembolü olarak; Yeremya 32) ve Josephus'a göre Baruk, onunla birlikte Mizpa'da ikamet etmeye devam etti. 

Jerome tarafından korunan bir geleneğe göre, Yeremya ile birlikte Mısır'a götürüldü ve kısa bir süre sonra orada öldü. Diğer iki gelenek ise, II. Nebukadnezar'ın Mısır'ı fethinden sonra onun tarafından Babil'e gittiği veya götürüldüğünü belirtir.

Baruk'un Yeremya ile yakın ilişkisinden kaynaklanan önemi, sonraki nesillerin onun ününü daha da yüceltmesine yol açtı. Baruk Kitabı ve diğer iki Yahudi kitabı ona atfedildi.

## Tarihsellik

1975 yılında, Baruk'un mührünü ve adını taşıdığı iddia edilen bir kil bulla antika piyasasında ortaya çıktı. Alıcısı, tanınmış bir İsrailli koleksiyoncu olan İsrailli arkeolog Nahman Avigad'ın bullayı yayınlamasına izin verdi. Kaynağı kesin olarak bilinmemekle birlikte, Yigal Shiloh tarafından kazılan "yanmış ev"den kaynaklandığı tespit edildi. Bulla şu anda İsrail Müzesi'ndedir. 17 x 16 milimetre (0,67 x 0,63 inç) ölçülerindedir ve 13 x 11 milimetre (0,51 x 0,43 inç) oval bir mühürle damgalanmıştır. Eski İbrani alfabesiyle yazılan yazıt şu şekildedir:

1996 yılında aynı simgeyi taşıyan ikinci bir kil bulla ortaya çıktı; Muhtemelen aynı mühürle damgalanmıştı. Bu bullada da bir parmak izi vardı;  Diğerlerinin yanı sıra Hershel Shanks, parmak izinin Baruk'a ait olabileceğini ileri sürdü; ancak bu bullaların gerçekliği tartışmalıdır. Ve artık çoğu bilim insanı tarafından sahte olarak kabul ediliyorlar.

### Akademik teoriler
Richard Elliott Friedman, belgesel hipotezini savunduğu *İncil'i Kim Yazdı?* adlı kitabının ikinci baskısında, Tesniye'den II. Krallar'a kadar olan kitapları yazdığı veya düzenlediği düşünülen Tesniye yazarının Baruk ben Neriya olduğu iddiasını ortaya attı. Bu iddiayı, Yeremya Kitabı'ndaki çeşitli ifadeleri diğer kitaplardaki ifadelerle karşılaştırarak savundu. Bazıları bu iddiayı, kanıtların ötesine geçtiği gerekçesiyle reddediyor.

## Dini gelenekler
### Rabbinik literatür

Hahamlar Baruk'u sadık bir yardımcı ve Yeremya'nın kan bağı olan biri olarak tanımladılar. Rabbinik literatüre göre, hem kohanim hem de din değiştiren Rahab'ın torunları olan Baruk ve Yeremya, Tanrı'nın sözüne kulak veren az sayıdaki kişi arasında yer aldıkları için çağdaşları için aşağılayıcı bir örnek teşkil ediyordu. Sifre'deki bir Midraş, Baruk'u, Yeremya'yı zindandan kurtaran Etiyopyalı Ebed-melek'le özdeş görüyordu, ve bir Etiyopyalının derisinin beyaz bir kişininkiyle tezat oluşturması gibi, sarayın rahat yaşamıyla tezat oluşturan dindarlığından dolayı Baruk ("kutsanmış") unvanını aldığını belirtir.Bir Süryanice anlatıma göre, dindarlığı Tapınağın yıkılmasını önleyebileceğinden, Tanrı ona, koruyucu varlığını ortadan kaldırmak için felaketten önce Kudüs'ü terk etmesini emretti. Anlatıya göre Baruk, İbrahim'in Hebron'daki meşe ağacından, daha önce kutsal kapları saklayan melekler tarafından Tapınağın ateşe verildiğini gördü.

Tannaim, Baruk'un peygamberler arasında sınıflandırılıp sınıflandırılmayacağı sorusu konusunda oldukça bölünmüş durumda. Mekilta'ya göre, Baruk kehanet armağanının kendisine verilmemesinden şikayetçi oldu. "Neden" dedi, "benim kaderim diğer peygamberlerin müritlerininkinden farklı mı? Yeşu Musa'ya hizmet etti ve Kutsal Ruh onun üzerine kondu; Elişa İlyas'a hizmet etti ve Kutsal Ruh onun üzerine kondu. "Benim durumum neden farklı?" Tanrı ona şöyle cevap verdi: "Baruk, bağ olmayan yerde çitin, koyun olmayan yerde çobanın ne faydası var?" Bu nedenle Baruk, İsrailliler Babil'e sürgün edildiğinde artık peygamberlik sözü söylemeye gerek kalmaması gerçeğinde teselli buldu.

Ancak Seder Olam (xx.) ve Talmud,Baruk'u peygamberler arasında sayar ve onun yıkımdan sonraki dönemde kehanetlerde bulunduğunu belirtir. Ezra, Tevrat üzerine Baruk ile birlikte Babil'de de çalıştı. Öğretmeni hayattayken Yahudiye'ye dönmeyi düşünmedi, çünkü Tevrat'ı çalışmayı Tapınağın yeniden inşasından daha önemli görüyordu; ve Baruk, yaşı nedeniyle geri dönen sürgünlere katılamadı.

### Hıristiyan geleneği

Bazı Hristiyan efsaneleri (özellikle Suriye ve Arabistan'dan) Baruk'u Zerdüşt ile özdeşleştirir ve onun hakkında çok bilgi verir. Peygamberlik armağanının kendisine reddedilmesinden ve Kudüs ile Tapınağın yıkılmasından dolayı öfkelenen Baruk, İsrail'i terk ederek Zerdüşt dinini kurdu. İsa'nın bakireden doğum yapması ve Müneccimlerin Hayranlığı kehanetleri de Baruk-Zerdüşt'e atfedilir. Yahudiler, Hıristiyanlar ve Araplar arasında bir peygamberin, Zerdüşt gibi bir büyücüyle bu şekilde tuhaf bir şekilde özdeşleştirilmesinin kökenini açıklamak zordur. De Sacy bunu, Arapçada peygamber Yeremya'nın adının, Zerdüşt'ün yaşadığı söylenen Urmiye şehrinin adıyla neredeyse aynı olması gerekçesine dayanarak açıklar.

Ancak, yukarıda bahsedilen Yahudi efsanesi (Rabbbinik literatürde Baruk altında), Yeremya 38:7'deki Etiyopyalı'nın şüphesiz Baruk ile aynı olduğunu ileri sürerek, bu Arap-Hristiyan efsanesiyle bağlantılı olabilir. Clementine literatüründe Zerdüşt'ün Ham'ın soyundan geldiğine inanılıyordu; ve Tekvin 10:6'ya göre, Etiyopyalı Kuş, Ham'ın oğludur. "Tanınmalar"a göre, Persler Zerdüşt'ün bir savaş arabasıyla ("ad coelum vehiculo sublevatum") göğe alındığına inanıyorlardı; ve Yahudi efsanesine göre, yukarıda bahsedilen Etiyopyalı cennete diri diri taşınmıştı, bu olay, tıpkı İlyas'ın çevirisi gibi, bir "vehiculum" aracılığıyla gerçekleşmiş olmalıydı. Yahudi efsanesinin bir başka anımsaması da Baruk-Zerdüşt'ün İsa hakkındaki şu sözlerinde bulunur: "O benim ailemden gelecektir", zira Agada'ya göre Baruk bir rahipti; İsa'nın annesi Bakire Meryem ise rahip ailesindendi.

Doğu Ortodoks Kilisesi'nde Baruk bir aziz olarak kabul edilir ve bu nedenle 28 Eylül'de anılır (geleneksel Jülyen Takvimi'ni takip edenler için bu, Gregoryen Takvimi'nin 11 Ekim'ine denk gelir).

Katolik Kilisesi, Baruk'u diğer Kitab-ı Mukaddes peygamberleriyle birlikte bir Aziz olarak kabul eder, dini bayram günleri 28 Eylül ve 15 Kasım'dır.

Bazı kaynaklarda anma töreninin tarihi 21 Ekim olarak geçer.

## Baruk'un mezarı
Baruk'un mezarı bilinmemektedir. Ezekiel'in mezarından bir mil uzakta, Mashhad Ali olarak bilinen bir kasabanın yakınında olduğu bildirilmektedir; ancak var olduğuna dair hiçbir kayıt bulunmamaktadır. Haham kaynakları, yaprakları altın tozuyla serpilmiş garip bir bitkinin üzerinde yetiştiğini bildirmiştir. 

*Baruk'un Süryani Vahiy* kitabına göre, bedeniyle birlikte cennete taşınmıştır. Mezarın da mucizevi olduğu ve Yahudilerin hac yeri olduğu söylenmektedir.

Ancak, El-Kifl'deki Al-Nuhailah Camii'nin içinde Baruk'a adanmış bir türbe bulunmaktadır. Daha önceki efsaneye uygun olarak, aynı binada bulunan Hezekiel'in Türbesi'nin yakınında yer almaktadır.

## Ayrıca bakınız
*Baruk Kitabı
*Baruk'un Paralipomenası
*Yeremya Mektubu
*Yeremya Kitabı
*Yeremya

## Notlar

## Kaynakça

### Özel

### Genel

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Dış bağlantılar
*Prophet Baruch Eastern Orthodox icon and synaxarion