Demiryolu tutkunu

**Demiryolu tutkunu**, **demiryolu hayranı**, **demiryolu meraklısı**, **demiryolu gözlemcisi** veya **ferroekinolog**, demiryolları, trenler ve raylı ulaşım sistemleriyle eğlence amaçlı ilgilenen kişilerdir.

Demiryolu tutkunları genellikle ilgi alanlarını diğer hobileriyle, özellikle fotoğrafçılık ve videografi, radyo tarama, demiryolu modelleme, demiryolu tarihini inceleme ve tren istasyonları ile demiryolu araçlarının korunması çalışmalarına katılma ile birleştirirler. Demiryolu tutkunlarına adanmış pek çok dergi ve web sitesi bulunmaktadır; bunlar arasında *[[Trains (dergi)|Trains]]*, *[[Railfan & Railroad]]*, *[[The Railway Magazine]]*, *[[Locomotive Publishing Company|Locomotive Magazine]]* ve *[[Railway Gazette International]]* yer almaktadır.

## Diğer isimler
Birleşik Krallık'ta demiryolu tutkunlarına genellikle **trainspotter (tren gözlemcisi)** veya **anorak** denir. *[[Oxford English Dictionary|Oxford İngilizce Sözlüğü]]'ne* göre, *gricer* terimi İngiltere'de en az 1969'dan beri kullanıldığı ve 1938'de Manchester Lokomotif Topluluğu üyeleri arasında yaygın olduğu belirtilmektedir. Terimin, avlandıktan sonra ölü orman tavuklarını toplayan kişi olan "grouser"dan türediği yönünde spekülasyonlar olsa da, başka etimolojiler de öne sürülmüştür.

Avustralya'da bunlara bazen "" denilmektedir.

Japonya'da demiryolu tutkunları *[[densha otaku]]* olarak bilinmektedir, ancak trenleri fotoğraflama ve/veya filme alma tutkunları için *Toritetsu*, trenle seyahat etmeyi seven kişiler için *Nori-tetsu* ve tren istasyonu mimarisi tutkunları için *Eki-tetsu* gibi kategoriye giren aktiviteleri tanımlamak için çok sayıda başka terim vardır.

Amerika Birleşik Devletleri'nde, bu kişilere aşağılayıcı bir şekilde "" denilmektedir. Bu terimin kökeni konusunda bir tartışma vardır. Bazıları, model tren yapımında manzara ve peyzaj oluşturmak için straforun yaygın olarak kullanıldığını söylerken diğerleri bunun kökenini ilgili terim olan "Foamite"e (bu terim "Uzak ve Zihinsel Olarak Yetersiz Tren Tutkunu" anlamına gelir) dayandırmakta veya bunun "ağzından köpükler saçarak çılgınlık yapma kavramı"na atıfta bulunduğunu iddia etmektedir.

"Ferroekinolog" terimi ise ilk buharlı lokomotifler için "demir at" lakabının kullanılmasından türetilmiştir.

## Etkinlikler

Bu hobi, raylı ulaşım sistemlerinin her alanına uzanmaktadır. Demiryolu tutkunlarının ilgi duyduğu bir veya daha fazla konu olabilir, örneğin:
* Demiryolu lokomotifleri ve vagonları
* Halen kullanılan veya kullanılmayan demiryolu hatları, köprüler, tüneller, istasyonlar, sinyal kutuları ve diğer altyapılar
* Metrolar ve diğer yerel raylı ulaşım sistemleri
* Demiryolu tarihi
* Demiryolu fotoğrafçılığı
* Demiryolu kitapları ve dergileri
* Demiryolu turları
* Demiryolu sinyalizasyonu
* Tren simülatörleri kullanmak
* Demiryolu modelleme, hem fiziksel hem de sanal model demiryolları, oyuncak tren koleksiyonculuğu, canlı buharlı ve açık hava minyatür demiryolları ve model mühendisliği.
* Özellikle demiryolu eserleri koleksiyonu: biletler, sefer saati çizelgeleri, posterler, demiryolu kağıtları, güzergâh haritaları, tren düdükleri, numara plakaları, üretici plakaları, üretici fotoğrafları, rozetler, üniformalar, demiryolu tabak takımları ve diğer demiryolu eşyaları. Sefer saati çizelgeleri ve demiryolu evrakları gibi pek çok öğe, yalnızca koleksiyonluk bir eşya olarak değil, inceleme amacıyla da toplanmaktadır.
* Demiryolu sanatı veya mimarisi
* Demiryolu işletmeciliği, ekonomisi veya ticareti
* Demiryolu savunuculuğu ve demiryollarıyla ilgili politikalar (bazı demokratik ülkelerde)
* Demiryolu koruma ve restorasyonu
* Hemzemin geçitler ve alt yapıları. Bu noktada demiryolu tutkunlarının ilgisini çekebilecek diğer bir konu da demiryolu veya "hemzemin" geçit sinyalleridir.
* Radyo tarayıcısı ile demiryolu radyo haberleşmelerinin izlenmesi.

Konunun kapsamı o kadar geniştir ki, meraklılar ilgi alanlarını belirli bir ülkeye, şehre, demiryolu şirketine, faaliyet alanına veya tarihteki belirli bir döneme veya bunların herhangi bir kombinasyonuna da yoğunlaştırabilirler.

### Demiryolu fotoğrafçılığı

Tren fotoğrafçılığı demiryolu tutkunlarının sıklıkla yaptığı bir aktivitedir. Çoğu demiryolu tutkunu, özel bir mülk sahibinin arazisini kullanma izni olmadığı sürece, fotoğraflarını kamuya açık arazide çekmektedir. Bazen, özellikle 11 Eylül sonrası güvenlik endişeleri nedeniyle, şüpheli olarak görüldükleri için kolluk kuvvetleriyle sorunlar yaşamaktadırlar. Örneğin 2004'te New York City Metrosu, sert bir muhalefetle karşılaşan ve sonunda iptal edilen bir fotoğraf yasağı uygulamaya çalıştı. Bunun tam tersine, Trans-Hudson Liman İdaresi (PATH) hala yürürlükte olan bir fotoğraf yasağını başarıyla uyguladı (her ne kadar 11 Eylül saldırılarından ve 1993 Dünya Ticaret Merkezi bombalamasından önce olsa da); bu, PATH sisteminde el koymalara ve tutuklamalara yol açtı.

* Birleşik Krallık'ta, National Rail (Ulusal Demiryolu) ağındaki tüm istasyonlarda fotoğraf çekilmesine izin verilmektedir. Ancak Transport for London (Londra Ulaşım), izin alınmadan ve TfL Film Ofisi'nden alınan izin olmadan fotoğraf çekilmesine izin vermemektedir. Ayrıca, yardımcı ekipman olmaksızın kişisel kullanım için fotoğraf çekimine izin verilmemektedir. Tyne ve Wear Metrosu, sistem operatörleri olan Nexus'un yazılı izni olmaksızın her türlü fotoğraf çekimini yasaklamaktadır. 2015 yılı itibarıyla Birleşik Krallık'ta böyle bir politikaya sahip tek sistemdir.
* Singapur'da, film yapımları veya düğün fotoğraf çekimleri haricinde, özel fotoğrafçılığa her zaman izin verilmektedir; bunlar için toplu taşıma operatörlerinin ofislerinden onay alınması gerekebilir.
* İspanyol devlet demiryolu şirketi Renfe daha önce izin alınmasını gerekli bulmaktayken 2018'den bu yana bu gereklilik bulunmamaktadır.
* Yunanistan'da, tüm demiryolu ağlarında fotoğrafçılığa izin verilmektedir.
* Rusya'da, tüm demiryolu ağlarında fotoğrafçılığa izin verilmektedir.
* İtalya'da 11 Temmuz 1941'de çıkarılan 1161 sayılı "Askeri Sırlar" hakkındaki Kraliyet Kararnamesi, kamu demiryolları da dahil olmak üzere çok sayıda sivil ve askeri tesisin içinde ve çevresinde her türlü fotoğraf ve video çekimini yasakladı. Demiryolu fotoğrafçılığı büyük ölçüde zımni bir anlaşmayla hoş görülüyordu, ancak bir suç olarak kovuşturulabiliyordu. Kanun, 15 Mart 2010'da yürürlüğe giren 66 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yürürlükten kaldırıldı.
* Almanya'da Deutsche Bahn tripod gibi ek bir ekipman kullanılmadığı sürece ticari olmayan fotoğrafçılığa izin vermektedir.
* Endonezya'da Kereta Api Indonesia, özel kullanım amacıyla, halka açık alanlarda ve tripod ve drone gibi yardımcı ekipmanlar kullanılmadan tren istasyonlarında ve trenin içinde fotoğraf çekilmesine izin vermektedir. Bu tür ekipmanların kullanımı için istasyon şeflerinden veya işletme bölümlerinin halkla ilişkiler birimlerinden ek izin alması gerekmektedir.

### Tren gözlemleme

Tren gözlemcileri, görülen lokomotiflerin işaretlendiği, söz konusu lokomotif veya ekipmanın listelendiği bir veri kitabını kullanabilir. İlk tren gözlemcilerinden biri, 1861'de Great Western Main Line (Büyük Batı Ana Hattı)'daki Westbourne Park Metro İstasyonu'ndan geçen lokomotiflerin isimlerini kaydeden 14 yaşındaki Fanny Gordon'du. Bu hobiye Edith Nesbit'in 1905 tarihli çocuk kitabı *[[The Railway Children]]'da* atıfta bulunulmaktadır. Büyük Britanya'da, hobinin bu yönü, 1942'den itibaren Southern Railway (Güney Demiryolu) lokomotifleri hakkında bilgi almak için kamuoyunun taleplerine yanıt olarak yayımlanmaya başlayan Ian Allan "ABC" kitapçık serisinin yayınlanmasıyla büyük bir ivme kazandı.

### Tren yolculukları
#### Çentikleme (Bashing)
Genel anlamda, İngiliz demiryolu tutkunları tarafından kullanılan bir terim olan "çentikleme (bashing)", çoğunlukla trende seyahat ederek mil biriktirme veya demiryolu ağının keşfedilmemiş kısımlarını keşfetme amacıyla yapılan, çoğunlukla tren yolculuğu içeren bir gezi veya tatili tanımlamaktadır.

Çentik uygulaması, daha tutkulu tren gözlemcilerinin hangi buharlı lokomotiflerin arkasında seyahat ettiklerini not etmek istemeleriyle başlayıp buharlı lokomotif operasyonlarının azalmasına kadar uzanmaktadır. 1968'de ana hat demiryollarında buharlı lokomotiflerin kullanımdan kaldırılmasının ardından, yeni nesil çentikçiler dizel lokomotiflerin arkasında kilometrelerce yol kat etmeye başladı; dizel lokomotif türlerinin çeşitliliği, bunların arkasında seyahat edilecek yerler ve yolcu sınıflarını aydınlatma çabası, dizel lokomotiflerin arkasında çentikçilik yapmanın popülerliğini artırdı. Günümüzde, İngiliz trenlerinin çoğunluğu çoklu birimlerden oluşmasına rağmen, trenleri gözlemlemek hâlâ demiryolu tutkunları arasında popüler bir eğlence olmaya devam etmektedir.

"Depo çentikleme" ise mümkün olduğunca çok sayıda demiryolu deposuna gitmeyi ifade etmektedir. Bu etkinlik 1950'li ve 1960'lı yıllarda çok popülerdi. Alınması zor bir izin gerektirdiklerinden, bazı "depo çentikleme" etkinlikleri yasadışıydı.

#### Tutkun gezileri (Fantrips)

Birçok demiryolu koruma grubu, restore edilmiş trenleri kullanan demiryolu meraklıları için, genellikle düzenli yolcu seferi görmeyen "nadir kilometreli" hatlarda özel geziler düzenlemektedir. Bu geziler hem sosyal bir etkinlik hem de tren tutkunlarının sıra dışı trenleri fotoğraflama fırsatı sunmaktadır. Fotoğraf çekmek amacıyla bir tutkun gezisinin peşinden gitmek, Avustralya'da sıklıkla "motorlu araba yolculuğu" olarak adlandırılmaktadır.

### Diğer etkinlikler
Bazı tutkunlar, trenlere olan ilgilerini radyo iletişimlerini izleme hobisiyle birleştirerek, bir radyo tarayıcısı kullanarak demiryolu operasyonlarının radyo iletişimlerini dinleme konusunda uzmanlaşmaktadır.

Bazı yoğun demiryolu koridorlarında, yerel yönetimler, bazen bir park alanının veya yakındaki demiryolu müzesinin bir parçası olan demiryolu tutkunları için izleme platformları planlamış, inşa etmiş ve bakımını yapmıştır; bunları diğer turistik cazibe merkezleriyle birlikte tanıtmaktadırlar. Bunun bir örneği, ABD'nin Georgia eyaletine bağlı Folkston şehrindeki CSX hattında bulunan Folkston Demiryolu Tutkunu Platformu'dur. Burada gözlemciler, Florida'daki düzenli demiryolu yük trafiğinin yanı sıra günlük Auto Train de dahil olmak üzere Amtrak yolcu trenlerini de izleyebilmektedir.

Kanada gibi bazı demokratik ülkelerde, birçok demiryolu tutkunu, demiryolu altyapısının genişletilmesi için siyasi olarak savunuculuk yapmakta ve demiryollarının daha da geliştirilmesini teşvik eden toplumsal katılımı desteklemektedir.

## Emniyet

İstasyonlarda ve demiryolu altyapısının diğer alanlarına yakın yerlerde bulunmaları nedeniyle, demiryolu tutkunlarından bazen demiryollarına ve yasal makamlara güvenlik ihlallerini ve suç olaylarını gözlemleme ve raporlama konusunda yardımcı olmaları istenmektedir. BNSF, ABD'deki demiryolu tutkunlarından suçları ve şüpheli faaliyetleri bildirerek demiryolu bölgelerini daha güvenli hale getirmelerini istemiştir.

Birleşik Krallık'ta İngiliz Ulaştırma Polisi, tren gözlemcilerinden istasyonlardaki olağandışı davranışları ve faaliyetleri bildirmelerini istemiştir.

Amerika Birleşik Devletleri'nde terörizmle ilgili endişeler, tren tutkunlarının yerel kolluk kuvvetleri veya ulaşım polisi tarafından takip edildiği veya karşı karşıya getirildiği durumlara yol açmıştır. Bu durum, bazı ulaşım kuruluşlarının sistem genelinde fotoğraf yasağı uygulamasına da sebep olmuştur.

2008 Chatsworth tren kazasında bir tren tutkunu da rol oynadı, çünkü kazadan sorumlu olan makinist, trenin başındayken bir tren tutkununa mesaj atarak dikkati dağılmış ve bu da trenin tehlike sinyalini geçmesine ve yaklaşmakta olan Union Pacific yük trenine çarpmasına neden olmuştu. Bu kazada 25 kişi ölmüş, 135 kişi yaralanmıştı.

BNSF, halkın demiryollarındaki şüpheli faaliyetleri bildirebilmesi için "Demiryolu Güvenliği İçin Vatandaşlar (CRS)" programını başlattı. Bu kartı edinmek demiryolu tutkunları için yaygın bir durum olup, BNSF'nin çalışanlar için hazırladığı "On Guard" programının bir türeviydi. Ancak bu kart demiryolu tutkunlarını çalışan olarak tanımıyor ve onlardan demiryolu mülklerinden uzak durmalarını istiyordu. Artık bu kart alınamamaktadır. Amtrak da benzer bir program olan "Amtrak Emniyeti ve Güvenliği için Ortaklar" (PASS) programını sunmaktadır.

Japonya'da *toritetsular*, trenleri fotoğraf çekerken gösterdikleri davranışlar nedeniyle sıklıkla eleştirildi; bunlar arasında vandalizm ve kameralar kurmak için kısıtlı alanlara izinsiz girme, rayların görünümünü temizlemek için hat kenarındaki eşyaları ve bitkileri tahrip etme, pahalı kameralar için kaynak sağlamak amacıyla satmak üzere eşya çalma, demiryolu ekipmanlarını çalma, istasyon personeline ve tren sürücülerine karşı kaba davranma, fiziksel istismar ve yolcuları ve yol kullanıcılarını istemeden faaliyetlerine müdahale ettikleri için korkutma girişimleri yer aldı.

İngiliz demiryolu altyapısı sahibi ve istasyon işletmecisi olan Network Rail, istasyonlarındaki demiryolu meraklılarının davranış ve sorumluluklarına ilişkin yönergeler hazırladı. Mayıs 2010'da, aktif bir demiryolu hattı yakınında dikkatsizce hareket etmenin tehlikeleri, *[[BR Standard Class 7 70013 Oliver Cromwell|Oliver Cromwell]]'i* fotoğraflamak için çift hatlı bir demiryolu hattının hemen yanında duran bir tutkunun, diğer yöndeki rayda yaklaşık 112&nbsp;km/s (70 mil/saat) hızla yaklaşan bir Bombardier Turbostar ekspres trenini fark edememesi ve trene çarpma tehlikesiyle karşı karşıya kalmasıyla gündeme geldi.

## Ayrıca bakınız
* Anorak (argo)
* Demiryoluyla ilgili süreli yayınların listesi
* Demiryolu terminolojisi
* Demiryolu taşımacılığı modellemesi
* Birleşik Krallık'taki demiryolu tutkunları toplulukları
* *[[RR]]* (James Benning'in 2007 tarihli demiryolu tutkunu filmi)
* *[[Sensible Train Spotting]]*, dünyanın ilk bilgisayarlı tren gözlem simülatörü
* *[[The Station Agent]]*, Peter Dinklage'ın, kendisine bir tren istasyonu miras kalan bir tren tutkununu canlandırdığı 2003 yapımı film.
* Tren düdüğü
* Birleşik Krallık'taki tren gözlemcileri
* *[[Tracks Ahead|Tracks Ahead (Önümüzde İzler)]]*

### Benzer hobiler
* Uçak gözlemleme
* Otobüs gözlemleme
* Araba gözlemleme
* Gemi gözlemleme
* Gongoozlers, Birleşik Krallık'taki su kanalı tutkunları
* Yol tutkunları
* Yangın tutkunları, itfaiyecilik ve acil durum hizmetleri tutkunları

### Sözlükler
* Kuzey Amerika demiryolu terimleri sözlüğü
* Avustralya demiryolu terimleri sözlüğü
* Birleşik Krallık demiryolu terimleri sözlüğü
* Yeni Zelanda demiryolu terimleri sözlüğü

## Konuyla ilgili yayınlar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dış bağlantılar

## Kaynakça
; Özel

; Genel
* 
*