Çağaniyan Prensliği

**Çağaniyan Prensliği**, Arapça kaynaklarda **el-Saghaniyan** olarak bilinir, 5. yüzyıldan 7. yüzyıla kadar Heftalit Konfederasyonunun bir parçasıydı.  Bundan sonra, MS 7. yüzyılın sonundan MS 8. yüzyılın başına kadar Çağaniyan bölgesini yöneten yerel, muhtemelen İranlı bir hanedan tarafından yönetildi.  Bu yöneticiler “Çagan Hude” (Orta İranca ; *Čagīnīgān Xvaday*, “Çağaniyan efendisi” anlamına gelir) unvanlarıyla tanınıyorlardı.  

## Tarihi

### Ak Hun yönetimi
Çağaniyan, Denov ve Tirmiz arasında bulunan bir "Ak Hun tampon prensliği" idi ve MS 563-567'de Sasani İmparatorluğu ve Birinci Türk Kağanlığı'na karşı aldıkları yenilginin ardından Ak Hunlar için bir sığınak haline geldi. Yeni kralları Faganiş'in yönetimi altında, bir hanedan kurarak, Çağaniyan ve Tokharistan'ın diğer bölgelerine yerleştiler. Kısa süre sonra, Çağaniyan'ın da mensup olduğu Ceyhun'un kuzeyindeki yeni Heftalit toprakları Batı Türk hakimiyeti altına girerken, Ceyhun'un güneyindeki topraklar nominal olarak Sasani İmparatorluğu'nun kontrolü altına girdi. Türklerin kontrolündeki topraklar 581 yılında isyan etti.

Çağaniyan'da basılan paralar, bazen yerel yöneticilerin isimlerinin eklenmesiyle, I. Hüsrev'in Sasani paralarının bir taklidiydi.

648-651 yıllarında Çağanlı *Pukarzate* adlı bir elçinin Semerkant Kralı Varkhuman'ı ziyaret ettiği ve diğer Orta Asyalı elçilerle birlikte Efrasiyab duvar resimlerinde yer aldığı bilinmektedir. Yanındaki bir yazıtta şöyle yazmaktadır: "Ben Çağaniyan'ın dapirpatı (şansölyesi) Pukarzate'yim. Çağaniyan'ın efendisi Turantaş'tan buraya geldim". Turantaş adlı Çağaniyan Kralı, bir Ak Hun hükümdarı veya Ak Hunlar ile birlikte yaşamış gibi görünen yerel Çağan-Hude'lerden biri olabilir.


Dosya:ChaghaniyanSogdiancoin.jpg|alt=Hephthalite coin of the Principality of Chaghaniyan, with crowned King and Queen, in Byzantine fashion, circa 550-650 CE. Legend in Sogdian.| Bizans tarzında, taçlı kral ve kraliçenin bulunduğu, Çağaniyan Prensliği'ne ait Heftalit sikkesi, yaklaşık MS 550-650. Soğdca yazı.
Dosya:Afrasiab_Sogdian_inscription.jpg|alt=Afrasiab Sogdian inscription mentioning the embassy of Turantash| Turantaş elçiliğinden bahseden Efrasiyab Soğdca yazıt


### Çağan Hude Yönetimi
MS 7. yüzyılın sonlarında, Çağaniyan, Ak Hun yönetiminden bağımsız hale geldi ve muhtemelen "Çağan Hude" olarak bilinen İranlı yerel yöneticilerin kontrolü altına girdi. Müslümanların İran'ı fethi sırasında Çağan Hude, Sasanilerin Râşidîn Halifeliği'ne karşı mücadelesinde onlara yardım etti. Ancak Araplar, Sasani İmparatorluğu ile mücadele ettikten sonra, aralarında Çağan Hude ve diğer birçok yerel yöneticinin de bulunduğu Horasan'ın yerel yöneticilerine odaklanmaya başladılar. 652 yılında Çağan Hude, Talukan, Guzgan ve Faryab hükümdarlarıyla birlikte Araplara karşı Güney Toharistan hükümdarına yardım etti. Ancak Araplar savaştan galip çıkmayı başardılar. Ancak, Raşidun Halifeliği kısa sürede iç savaşa sürüklendi ve Emevi Halifeliği'ni kuran başka bir Arap ailesi tarafından fethedildi.

705 yılında Arap generali Kuteybe bin Müslim, ismi Tiş olarak geçen Çağan Hude'ye Emevi hakimiyetini kabul ettirmeyi başarmıştır. Ancak Tiş'in teslim olmasının gerçek nedeni, kendisine karşı akınlar düzenleyen Kuzey Tokharistan'daki Akharun ve Şuman'ın yerel yöneticilerini yenmek için yardım almaktı. Kuteybe kısa sürede iki hükümdarı da mağlup etti ve onları Emevi otoritesini tanımaya zorladı.

Ancak 718 yılında Tiş, Semerkant kralı Gurak, Kumadh kralı Narayana ve Buhara'nın Buhara Hüdası Tuğşada ile birlikte Çin'deki Tang Hanedanı'na bir elçilik göndererek Araplara karşı yardım istediler. Buna rağmen Çağaniyan Beyliği Türgişlere karşı Arapları desteklemeye devam etti ve Yevm el Atkal Muharebesi'nde Arapların yanında yer aldı; ancak bu savaşta Araplar yenildiler ve Çağan Hude öldürüldü. Muharebeden sonra Horasan'ın Çağaniyan hariç büyük kısmı Arapların kontrolünde kaldı. Nasr bin Seyyar döneminde Çağaniyan yeniden Emevi Halifeliğinin vasalı oldu. Bundan sonra Çağan Hude kaynaklardan silinmeye başlar. 8. yüzyılın sonlarında Çağaniyan, 750 yılında Emevi Halifeliği'nin yerini alan Abbasi Halifeliği'nin doğrudan kontrolü altına girdi. 10. yüzyılda Çağaniyan'ın kontrolünü ele geçiren bir İran hanedanı olan Muhtecidler, Çağan Hude soyundan gelmiş olabilir.

## Notlar

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* 
* 
* 
*
*
* 
* 
* 
* 
*