Hizbullah çatışması

**Hizbullah çatışması**, 1980'ler ile 2000'ler arasında Kürt Hizbullahı tarafından yönetilen suikastlar, silahlı çatışmalar, kaçırmalar ve diğer saldırıların olduğu bir dönemdi. Çatışmalar, Kürt Hizbullahı ilk kurulduğunda başladı ve Hüseyin Velioğlu tarafından 2000'de polis operasyonunda öldürülene kadar ve ardından 2001'den 2002'de grubun silahsızlandığını duyurana kadar İsa Altsoy tarafından yönetildi. Hizbullah'a karşı zaman zaman Türk hükûmetinin baskınları devam etti ve çatışma hala devam ediyor.

## Arka plan
Türk yetkililer, Kürt Hizbullahı'nın İran tarafından finanse edildiğini ve savaşçılarının İran İslam Cumhuriyeti'nde eğitildiğini, İran'ın Kürt Hizbullahı'nı Türk hükûmetini devirmek ve İran tarzı bir İslam Cumhuriyeti kurmak için kullanmayı planladığını iddia ettiler. Yine de, Kürt Hizbullahı bu hedefi terk etti ve Kürt ayrılıkçılığına öncelik vermeye başladı.

Kürt Hizbullahı, Türkiye'yi baskıcı bir devlet ve İslam düşmanı olarak gördü ve PKK'yı bir tehdit olarak gördü. Kürt Hizbullahı, Türkiye'deki Kürtlerin tek temsilcisi olduğunu iddia etti ve PKK'yı gayri meşru olarak gördü, PKK ise onlara karşı aynı şekilde hissetti. Kürt Hizbullahı üyeleri, PKK'yı "Partiya Karkerên Kurdistanê" adıyla tanımayı reddetti ve yalnızca "Partiya Kafirên Kurdistanê" ifadesini kullandı. Hüseyin Velioğlu tarafından yazılan Kürt Hizbullah manifestosunda, grubun resmi hedefi Kürt bağımsızlığıydı.

## PKK ile çatışma
Kürt Hizbullahı, başlangıcında PKK ile savaşmak istemedi ve hatta zaman zaman PKK ile barış yapmayı defalarca denediler, ancak başarısız oldular. Barış yapmak ve PKK ile gelecekteki iş birliğini görüşmek üzere Bekaa Vadisi'ni ziyaret etmek üzere bir heyet gönderdiler, ancak 17 Mayıs 1991'de PKK'nın sebepsiz yere Şırnak'ta üst düzey bir Kürt Hizbullahı üyesinin ailesini öldürmesiyle kesintiye uğradılar. Kürt Hizbullahı, cenaze töreninde PKK'ya savaş ilan etti ve 3 Aralık 1991'de Kürt Hizbullahı üyesi Muhammed Ata, PKK bölge görevlisi Mihail Bayro'yu ve korumalarını öldürdü. Ata daha sonra Türk güçleriyle çatışmalarda öldürüldü. PKK ile Kürt Hizbullahı arasındaki çatışmalar 1995'e kadar devam etti ve PKK yaklaşık 500 savaşçısını, Kürt Hizbullah ise yaklaşık 200 savaşçısını kaybetti. 1995'ten sonra Hizbullah ve PKK birbirlerini hedef almayı bıraktılar ve resmi bir anlaşmaları olmamasına ve düşman olarak kalmalarına rağmen tüm dikkatlerini Türk hükûmeti ile savaşmaya verdiler.

1990'lar boyunca Kürt Hizbullah, PKK ile savaşmak istemediğini ve aralarındaki çatışmanın sadece Kürtlere zarar verirken Türkiye ve derin devlete fayda sağladığını sık sık dile getirdi. Hizbullah ayrıca PKK'nın hoşgörüsüz olduğunu ve çatışmayı başlatanın kendisi olduğunu iddia etti.

Türkiye'ye göre, PKK ve Hizbullah 1998'de resmi ve tamamen etkili bir ateşkes yaptı ve ilişkileri yavaş yavaş gelişmeye başladı ve gelecekteki iş birliklerinin yolunu açtı. Hüseyin Velioğlu, Abdullah Öcalan'dan sonra Türkiye'de en çok aranan adam olarak hızla yükseldiğinde bu sıralardaydı.

Kürt Hizbullahı, Türk devletiyle işbirliği yaptığına dair suçlamaları reddetmekte ve bunun PKK propagandası olduğunu iddia etmektedir. Türk hükûmeti de Kürt Hizbullahı'nı bir terör örgütü ve tehdit olarak görüyor, ancak ilk başta Kürt Hizbullahı'na, PKK ile savaştıkları için müsamaha gösterdikleri iddia edildi. Hüseyin Velioğlu'nu şahsen tanıyan bir Kürt Hizbullah muhalifi, bir röportajında, Kürt Hizbullahının Türk devletiyle hiçbir bağının olmadığını ve Türk devletinin de Hizbullah'a müsamaha göstermediğini iddia etti. Türk devletinin Hizbullah'a odaklanmak yerine PKK ile savaşmakla çok meşgul olduğunu ve bunun da Hizbullah'ın büyümesine olanak sağladığını, ancak Öcalan tutuklandığında ve PKK zayıfladığında Türk devletinin Hizbullah'ı hızla yendiğini belirtti. Emekli bir JİTEM yetkilisi, Türkiye'nin Kürt Hizbullahına PKK'ya karşı yardım teklif ettiğini doğruladı, ancak Hüseyin Velioğlu bunu reddetmeye devam etti ve Türkiye'ye olan nefretlerini ve PKK ile barış çabalarını yeniden teyit etti.

Kürt Hizbullahı, Türk devletinin Hizbullah'ı kurduğunu ve kullandığını söyleyen kişilerin tüm ifadelerinin yalan olduğunu iddia etmiş, buna karşılık Kesire Yıldırım (Öcalan'ın eski eşi) ve MİT içinde yer alan kişilerin ifadelerine yer vermiş, ayrıca Ergenekon iddialarına yer vererek Türk devletinin PKK'yı kurduğunu ve kullandığını ileri sürmüştür. Hizbullah, bu açıklamaları yalnızca PKK'ya sürekli olarak asılsız suçlamalarla karşı karşıya kalmanın nasıl bir şey olduğunu göstermek için yaptıklarını belirtmiş ve ayrıca "PKK'nın 'devlet kurdu' veya 'devlet Hizbullah'ı kullandı' ifadelerini kullanmayı bırakması gerektiğini" ve "ne PKK devlet tarafından kuruldu ne de Hizbullah. Ne PKK devletin işbirlikçisi ne de Hizbullah." ifadelerini kullandı.

2012'deki bir röportajında Cemil Bayık, "Hizbullah'a karşı herhangi bir saygısızlık, gerginlik, çatışma ve nefret başlatma niyetimiz yok. Geçmişte çok derin acılar ve ağır bedeller yaşanmış olsa da, bunu hala bir kan davasına dönüştürmüyoruz. Bizim için önemli olan halkımızın özgürlüğü ve çıkarlarıdır. Yaklaşımımız bu şekildedir." demiştir. Hizbullah, PKK'nin Hizbullah'ı dışlayarak Kürt halkı adına konuşmasını eleştirmesine rağmen Bayık'ı ve açıklamasını övdü ve PKK'nin "dün 'düşman' dediği şeyi bugün 'dost'a dönüştürdüğünü, bugün 'dost' dediğini yarın 'düşman' ilan edebileceğini" iddia etti. Hizbullah ayrıca "Cemil Bayık'ın verdiği mesajlar kısmen zehirli bal olsa da dileğimiz ve umudumuz balın galip gelmesi ve zehir etkisini yenmesidir." dedi.

2013 yılında Dicle Üniversitesi'nde kışkırtıcı bildiriler atıldıktan sonra Hizbullah taraftarları ile PKK taraftarları 3 gün boyunca çatıştı. Hür Dava Partisi Genel Başkanı Hüseyin Yılmaz, Türkleri iki taraf arasında kışkırtma yapmakla suçladı ve "PKK-Hizbullah çatışması kasıtlı olarak yaratılmak isteniyor." dedi. Yılmaz, Hür Dava Partisi'nin Çözüm Süreci'ni desteklediğini iddia etti ve PKK ile Hizbullah arasında kalıcı bir ateşkesin onlar için daha da önemli olduğunu belirtti. HDP milletvekili Altan Tan da bunu destekledi ve "PKK-Hizbullah çatışmasının her ne pahasına olursa olsun önlenmesi gerektiğini söyledi. Bunu ısrarla isteyen insanlar var." Tan ayrıca Hür Dava Partisi taraftarları ile HDP taraftarları arasındaki gerginliğin sona ermesi çağrısında bulundu.

2014 yılı sonlarında Diyarbakır'da PKK yanlılarıyla Hizbullah yanlıları arasında çıkan çatışmada 10 kişi hayatını kaybetmişti. Hizbullah, "Allah adına, kamuoyuna PKK ile çatışma istemediğimizi, bu çatışmanın savunucusu olmadığımızı ve Müslüman halkımızın böyle bir çatışmadan büyük zarar gördüğünü defalarca duyurduk. Ancak bu politikaya rağmen, bize başka alternatif yol bırakmayan PKK'nın kışkırtması sonucu aramızda kavga çıktı. PKK bu çatışmanın başlatıcısı olduğu gibi, onu kötüye kullanan ve yayılmasına ve Kürdistan halkına zarar vermesine neden olan da onlar. Bu nedenle kendimizi eleştirmek veya özür dilemek için hiçbir nedenimiz yok. Suçlu özür diler, af diler. Suçlu olan PKK olduğu için özür dilemesi ve af dilemesi gerekenler onlardır." İsa Altsoy, çatışmalar hakkında konuşurken, ölen Hizbullah destekçilerinden "şehit" olarak bahsetti ve "PKK, Hizbullah'ı Kürdistan'ın meşru bir gücü olarak kabul etmediği ve Hizbullah'ı ortadan kaldırmak istediği bir düşman olarak gördüğü sürece sorunları etkili ve kalıcı bir şekilde çözmenin mümkün görünmediğini" iddia etti.

## Türkiye ile çatışma
Türk yetkililer 1992 ve 1996 yılları arasında 1.550'den fazla Hizbullah üyesini tutuklarken, PKK üyelerini de tutuklasalar da, her iki grubun da Türkiye-PKK çatışmasını sürdürme gücüne sahip olmaması için birbirleriyle savaşmasını umarak, PKK ve Hizbullah arasında devam eden savaşı görmezden geldiler. Ancak, Hüseyin Velioğlu'nun artan Kürt milliyetçiliği, Hizbullah'ın PKK ile ateşkesi, Hizbullah'ın güneydoğu Türkiye'deki Kürtler arasında artan varlığı ve Hizbullah'ın Türkiye'ye karşı artan düşmanlığı nedeniyle, Türk yetkililer Hizbullah'ı artık görmezden gelemediler ve 1997'den 2000'e kadar 6.000'den fazla üyesini tutukladılar. Birçok Kürt Hizbullah üyesi JİTEM tarafından kaçırıldıkları ve bir daha hiç görülmedikleri iddia edildi.

Türk yetkililer Hizbullah militanlarını Süleymancılar veya Nurcular (sık sık hedef aldıkları bir grup) gibi giyinmekle ve terörizmden şüphelenilmemek için onları toplum içinde taklit etmekle suçladı.

Türk yetkililer Hizbullah'a baskı yapmaya ve hareketlerini izlemeye başladı. Yüksek alarma geçen Hizbullah liderliği, Türk hükûmeti veya MİT için muhbir olduğundan şüphelendikleri üyelerinden herhangi birini infaz etmeye başladı. Hizbullah, Türk yetkililere ve sivillere yönelik vur-kaç saldırılarını artırdı.

Türk istihbaratı, Kürdistan İslam Hareketi (HİK) ve PKK'nın ayaklanma boyunca Hizbullah'a yardım ettiğini belirtti. Bir Türk polis şefi, PKK ve Hizbullah'ın aynı elin farklı parmakları olduğunu bile söyledi. 1998'de Türk yetkililer, Hüseyin Velioğlu ve önemli sayıda Hizbullah savaşçısının Kuzey Irak'a seyahat ettiğini ve Osman Abdülaziz liderliğindeki Kürdistan İslam Hareketi'nden (İMK) daha sonra Türkiye'ye karşı kullanılmak üzere eğitim aldığını iddia etti. 2005'te silahsızlandırılıp Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nde siyasi parti olarak tescil edilmeden önce, İMK Irak Kürdistanı'nda çok güçlü bir silahlı gruptu ve daha sonra Ensaru'l İslam Kürdistan ve KJG ile birlikte Kürdistan İslam Emirliği'ni kurmak için savaştı. Azam Barzani, 1999'da Hüseyin Velioğlu ve 300 Kürt Hizbullah militanına Soran şehrinde eğitim verdi.

Abdullah Öcalan'ın 1999'da tutuklanmasının ardından Türk yetkililer, sürekli olarak kimsenin fark etmediği bir yerde dolaşması nedeniyle yeri bilinmeyen Hüseyin Velioğlu'na odaklanmaya başladılar.

1990'larda Hizbullah yaklaşık 593 cinayet ve 43 adam kaçırma olayı gerçekleştirdi. 1998'de İslamcı feminist aktivist Konca Kuriş'i kaçırmış ve daha sonra öldürmüşler. Ayrıca 29 Aralık 1999'da teravih hazırlığı yaparken Nurcu aktivisti İzzettin Yıldırım'ı da kaçırmışlar. Cesedi 2000 İstanbul baskınları sırasında Hizbullah'ın bir hücre evinde bulundu.

Uğur Mumcu'nun 1993'teki öldürülmesinden hem PKK hem de Hizbullah sorumlu tutuldu. and Hezbollah. Mustafa Karasu, Mumcu'nun Türk devleti tarafından, PKK'nin MİT tarafından sızdırıldığı gerçeğini yaymasını önlemek için öldürüldüğünü iddia etmiş.

2000 yılının başlarında, Türk yetkililer Hüseyin Velioğlu'nu öldürdükleri ve Hizbullah'ın çöküşüne yol açan 2000 İstanbul baskınlarını başlattılar. Türk hükûmeti daha sonra tahmini 20.000 Hizbullah üyesinin 15.000'den fazlasını tutukladıkları büyük bir baskına başladı. Türkiye'ye göre, Hüseyin Velioğlu bir süre İran'daydı ve baskınlardan 2 ay önce Türkiye'ye dönmüştü. Yıllar sonra, Amerikan teknoloji şirketi IBM, Edip Gümüş'ün Beykoz'da Türk polisiyle girdiği çatışmada yok etmeye çalıştığı bilgisayarların hasarsız sabit disklerinden dosyaları çıkardı. IBM dosyaları bir Diyarbakır mahkemesine gönderdi. Bir TBMM raporu, 1995 yılında 400-500 Kürt gencinin Türk güçlerine karşı bir saldırıya hazırlık olarak Hizbullah tarafından askeri eğitim için İran'a gönderildiğini ortaya koydu.

Kürt Hizbullahı, PKK ile ateşkes ve Velioğlu ile Öcalan arasındaki uzlaşmanın Türkiye'nin onları ciddiye almasına neden olduğunu iddia etti.

Kürt Hizbullah'ın son büyük saldırısı ve Hüseyin Velioğlu'nun öldürülmesine olası misilleme, daha önce ölüm tehditleri verdikleri, 2001'de Diyarbakır İl Emniyet Müdürü Gaffar Okkan suikastiydi; bu suikastta 5 polis memuru daha hayatını kaybetti.

Türk devleti camilerde Hizbullah'a baskı yaptı ve bu da neredeyse tüm camilerin Hizbullah faaliyetlerinden temizlenmesine yol açtı. Hizbullah yanlısı dersler vermekle suçlanan binlerce Kürt şeyhi hapis cezasına çarptırıldı. Hizbullah'ın katılımı azaldı. Tutuklanmayan Hizbullah üyeleri büyük sayılarda saklanmaya başladı ve yüzlerce üst düzey Hizbullah üyesi tutuklanmadan önce Irak, Suriye veya Avrupa'ya kaçtı. Saklanan bir Hizbullah üyesi, Türk polisinin kendisini Hizbullah üyesi olmakla suçlamaması için Risale-i Nur'un cep boyutunda bir kopyasını taşımak zorunda kaldığını itiraf etti. Tutuklanan Hizbullah üyeleri, Türk yetkililer tarafından işkence gördüklerini iddia ettiler ve işkence iddiaları Uluslararası Af Örgütü'nün Acil Eylemleri'nde (UA) yer aldı.

2002'de İsa Altsoy liderliğindeki Kürt Hizbullahı silahlı faaliyetlerini sonlandırdı ve çeşitli yeniden markalanmış örgütlerin bir parçası olarak Kürt yoksulları için hayır işlerine odaklanmaya başladı.

27 Nisan 2009'da Türk polisi, İstanbul 2000'den bu yana gruba karşı gerçekleştirdikleri en büyük operasyonda Elazığ'daki bir Hizbullah evine baskın düzenledi ve İzzettin Yıldırım'ın öldürülmesinin videosunu buldular.

Türkiye başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, 2011 yılında, Kürt Hizbullahı'nın yoğun bir şekilde bulunduğu Batman'da yaptığı bir konuşmada, grubu tekfir etme ve onların sadece bir terörist grup olduğunu söyleme riskini aldı. Meral Akşener, yıllar sonra Erdoğan'ın "PKK'yı sol elinde, Hizbullah'ı sağ elinde tuttuğunu" söyledi.

Mart 2022'de Terörle Mücadele Şube Müdürlüğü'ne bağlı polis ekipleri, İstanbul'un 3 ilçesinde 4 eve baskın düzenledi ve Hizbullah, IŞİD ve İBDA-C'ye yönelik baskınlarda 3 kişiyi tutukladı.

Kürt Hizbullahı'nın, büyük çoğunluğu Sünni Şâfiî olanlardan, Oniki İmamcı Şii ve Selefi azınlıklara kadar çeşitli üyeleri vardı. Kürt Hizbullahı, diğer İslam mezheplerine karşı hoşgörüsüne rağmen, Nur Cemaati'ne karşı çıkmaya ve onu hedef almaya devam etti. Hüseyin Velioğlu, ortak Kürt Müslüman kimliklerini vurgulayarak ve mezhepçilikten kaçınarak farklı fraksiyonları bir arada tutmayı başardı. Velioğlu'nun ölümünden ve Hizbullah'ın dağılmasından sonra, Sünniler ya Hizbullah'ın yeniden markalandırdığı çeşitli örgütlere katıldılar ya da Türkiye'yi terk ettiler, Şii ve Selefi azınlıklar ise normal hayatlarına geri döndüler. Türkiye'yi terk eden üyelerin çoğu Avrupa'da, özellikle Almanya'da yeniden örgütlenmeye başladı ve Hizbullah'ın yeniden markalandırdığı örgütlerin yanı sıra Hizbullah yanlısı camiler açmaya başladı.

## Sonrası
2000 yılında İstanbul'da Hizbullah'a düzenlenen baskınları yöneten polis şefi Niyazi Palabıyık, olayları hatırlarken Hizbullah'tan "çok barbar bir örgüt" olarak bahsetti.

Hizbullah'ın 2002'de silahlı faaliyetlerine son vermesinin ardından, eski Hizbullah üyeleri 2003'te Mustazaflar ile Dayanışma Derneği'ni (Mustazaf Der) kurdular. Ayrıca, Mustazaflar Hareketi olarak da tanındı. Mustazaf Der, Muhammed'in doğum gününü (Mevlid) kutlamak için Güneydoğu Anadolu'daki şehirlerinde kitlesel toplantılar düzenlemekte aktifti. 20 Nisan 2010'da, bir mahkeme, Mustazaf-Der'in "terör örgütü Hizbullah adına faaliyet gösterdiği" gerekçesiyle kapatılmasına karar verdi. Karar, Yargıtay tarafından 11 Mayıs 2012'de onandı. Aralık 2012'de, Hür Dava Partisi olarak bilinen bir siyasi parti kuruldu. 2022'de Büro-İş Sendikası, Hür Dava Partisi'nin iddia edilen Hizbullah geçmişi ve Türk anayasasını ihlal ettiği iddiaları nedeniyle kapatılması için Yargıtay'a başvurdu. Hür Dava Partisi, Türk milliyetçileri tarafından birçok kez protesto edildi. Hür Dava Partisi, 2023 Türkiye seçimleri sırasında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Cumhur İttifakı'na katılıp tartışmalı bir konu haline gelene kadar nispeten bilinmiyordu. Daha sonra 2023'te Trabzon'da Hür Dava Partisi üyeleri tepki aldı, partinin genel başkanı Zekeriya Yapıcıoğlu saldırının Ümit Özdağ tarafından kışkırtıldığını belirtti ve Özdağ hakkında suç duyurusunda bulunduğunu duyurdu. Yine 2023'te Hür Dava Partisi, Yapıcıoğlu'nun Hizbullah ve PKK'nın terörist gruplar olmadığını iddia etmesi nedeniyle tartışma konusu oldu. Hür Dava Partisi, Hizbullah ile hiçbir bağlantısının olmadığını ve onların devamı veya siyasi kanadı olmadıklarını iddia etti. Binali Yıldırım, Süleyman Soylu ve Devlet Bahçeli de Hür Dava Partisi'nin belirlenen terör örgütü Hizbullah ile hiçbir bağlantısının olmadığını iddia ettiler. Her ikisi de PKK ve Hizbullah'ın siyasi kanadı olmakla suçlanan HDP ve Hür Dava Partisi arasında da bir rekabet vardı, ancak 26 Şubat 2024'te DEM ve Hür Dava Partisi'nin Batman il başkanları bir Batman Petrolspor maçında birlikte görüldüler ve bunu sosyal medya hesaplarından paylaştılar. Kürt milliyetçileri olayı kutlayarak partiler arasında kalıcı bir uzlaşma çağrısında bulundular.

## Kaynakça