Kirakos Gandzaketsi

**Kirakos Gandzaketsi** (; y. 1200/1202–1271) 13. yüzyıl Ermeni tarihçisiydi ve 4. yüzyıldan 12. yüzyıla kadar olan olayların bir özeti ve kendi günlerinin olaylarının ayrıntılı bir anlatımı olan *Ermenistan Tarihi* kitabının yazarıdır. Çalışma öncelikle Orta Çağ Ermenistan'ının tarihi ile Kafkasya ve Yakın Doğu'de meydana gelen olaylara odaklanmaktadır. Eser, Moğol istilalarının incelenmesi için birincil kaynak görevi görülmekte ve hatta Moğolca kaydedilen ilk kelime listesini de içermektedir. Eser Latince, Fransızca ve Rusça dahil birçok dile çevrilmiştir.

## Hayatı
Kirakos, 1200 yılı civarında Gandzak bölgesinde (Gence civarında, günümüzde Azerbaycan'da) doğmuştur. 1209-1212 yıllarında Kayen bölgesindeki Tandzut köyündeki Yeni Getik (daha sonra Goşavank olarak anılacaktır) okuluna gitmiştir (dersler başlangıçta bir mağarada]] veriliyordu ve ancak daha sonra tek odalı bir binaya taşındılar). Kendisi, memleketi Gandzak'tan bir bilim adamı ve yerli olan Vanakan Vardapet'in öğrencisiydi. 1215 yılında Kirakos, sınıf arkadaşları ve öğretmenleri Vanakan ile birlikte Tavuş'taki Khoranashat manastırının okuluna okumak için taşındı. Okul, Mhitar Goş'un öğrencisi Vanakan Vardapet tarafından kurulmuştur.

1230'lu yıllardaki Moğol istilasıyla Kirakos ve akıl hocası, 1236 baharında Moğol kuvvetleri tarafından ele geçirildiler. Ancak esir olarak o ve Vanakan, Moğollara sekreter olarak hizmet etmeyi başardılar. Bu aslında kölelikti. Bu süre zarfında Kirakos Moğol dilini öğrendi ve daha sonra bu konudaki bilgisini Ermenice anlamlarıyla birlikte 55 kelimelik bir liste halinde derledi. O yılın yazında Vanakan'ın serbest bırakılması için fidye ödendi ancak Kirakos da aynı gece kaçmayı başararak Getik kasabasına döndü.

1251 yılında Vanakan'ın ölümünün ardından Kirakos eski öğretmenlik görevlerini üstlendi ve Yeni Getik'teki okulun müdürü oldu. 1255 yılında, Kilikya Ermeni Krallığı'nın hükümdarı I. Hethum ile Vardenis (Aragatsotn'da) kasabasında bir görüşmeye kabul edildi ve kendisine bölgedeki misyonerlik çalışmaları hakkında bilgi verildi.

Birkaç yıl daha Yeni Getik'te kaldı; 1271'de öldü ve oraya gömüldü.

## Çalışmaları
Kirakos yaşamı boyunca birçok eser tamamladı; ancak en göze çarpan eseri *Ermenistan Tarihi'dir* (*Patmutʻiwn Hayotsʻ*, Ermeni tarihlerine verilen genel bir başlık). Kitabı, 19 Mayıs 1241'de yazmaya başlamış ve 1265'te tamamlamıştır. İki bölüme ayrılan tarihinin ilk bölümü, Ermeni Apostolik Kilisesi'nin koruyucu azizi Lusavoriç Krikor'un hayatıyla başlar ve büyük ölçüde Ermeni kilisesinin üçüncü yüzyıldan on ikinci yüzyıla kadar olan tarihine ayrılmıştır. İkinci bölüm, Haçen prensi Hasan Celalyan'ın işkencesi ve ölümü de dahil olmak üzere, Türk ve Moğol istilalarının bölge halkına verdiği sonuçlar ve fiziksel hasara odaklanmaktadır. Ana kaynağı olarak operasyonlara katılan Prens Prosh Khaghbakian'ı kullanarak Moğolların Bağdat Kuşatması'nı (1258) ayrıntılı bir şekilde anlatır.

*Ermenistan Tarihi'nin* 65 bölümünden yaklaşık 47 kopyası günümüze ulaşmış ve Ermenistan'ın başkenti Erivan'da Matenadaran ve Viyana, Londra, Paris ve Sankt-Peterburg'daki müzeler de dahil olmak üzere dünya çapında çok sayıda yerde bulunabilir.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar
* 

## Dış bağlantılar
*An English translation of Kirakos Gandzaketsi's History of the Armenians by Robert Bedrosian.
* English translation of the History of the Armenians - *mirror if main site is unavailable*