Rusya'da ayrılıkçılık

**Rusya'da ayrılıkçılık,** Rusya Federasyonu'nun belirli federal birimleri veya bölgeleri için ayrılma veya özerklik taleplerini ifade eden hareketler bütünüdür. Tarihsel olarak Rus İmparatorluğu ve Sovyetler Birliği'nden ayrılmak için birçok girişim olmuştur ancak modern ayrılıkçılık, Sovyetler Birliği'nin dağılması ve Kırım'ın ilhak edilmesinden sonra Rusya'da şekillenmiştir. Modern Rusya'da ayrılıkçı hareketler 1990'larda ve 2000'lerin başında en yoğun dönemini yaşadı. Konu , 2022 yılında Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmesinin ardından tekrar gündeme geldi. Ayrılıkçılığın başlıca nedenleri özerk cumhuriyetlerdeki milliyetçilik, ekonomik bağımlılık ve coğrafi izolasyondur. Rusya'da ayrılıkçılığın teşvik edilmesi yasadışıdır.

## Çağdaş tarih
Rus filozof ve bölgeselci Vadim Ştepa, Rusya'daki ayrılıkçılık ve bölgeciliğin tarihinin 3 bölüme ayrılabileceğine inanıyor: 

* Rus İmparatorluğu (1917 devriminden önce)
* Sovyet İmparatorluğu (Sovyetler Birliği'nin dağılmasından önce)
* Modern Rus İmparatorluğu (1993 anayasasından sonra)

Egemen Devletler Birliği projesinin başarısızlığı, Rusya'nın Sovyetler Birliği'nin halefi devlet olarak yerini almasına yol açtı ve yeni federal konular arasında özerkliğin eşitsiz bir şekilde dağılmasına neden oldu ve oluşturulan ulusal cumhuriyetler, Rus çoğunluklu bölgelere göre çok daha fazla özerkliğe sahipti.  Ancak 1993 yılına gelindiğinde federasyon ilkesi ve cumhuriyetlerin Rusya Federasyonu'nun bir parçası olarak egemenliği anayasada yer almıyordu ve çift başlı kartal gibi eski Rus İmparatorluk dönemi sembolleri geri getirildi. 

1993 anayasa krizi aynı zamanda Rusya Federasyonu'nun çöküşüne de neden olmuş, bazı cumhuriyet başkanları gerçek bir iç savaş riski olduğunu söylemişlerdi.

1990'larda, Rusya'nın Batı'dan ayrı, Avrasyacı Rus milliyetçisi bir devlet olma fikri elitler arasında daha popüler hale geldi ve bu da "Rus dünyası" fikrini oluşturdu. 

2000'li yılların başında Rusya Anayasa Mahkemesi tarafından tüm cumhuriyetlerin anayasalarından egemenlik kelimesini çıkarmak zorunda bırakıldılar. Bu, federal hükûmet tarafından daha da fazla merkezileşme eğiliminin başlamasına neden oldu. 

Vladimir Putin, bölgesel partileri yasaklayarak, Beslan kuşatmasının ardından doğrudan valilik seçimlerine son vererek ve cumhuriyet başkanlarının unvanlarını cumhurbaşkanı veya başka bir unvan yerine cumhuriyet başkanı olarak değiştirerek Boris Yeltin'in merkeziyetçilik politikalarını sürdürdü. 2008 yılına gelindiğinde Vyacheslav Volodin'in aktardığı " Putin varsa Rusya var, Putin yok Rusya yok " fikri bazı politikacılar arasında popülerlik kazandı. 

2013 yılında ayrılıkçılığı teşvik etmek yasadışı hale geldi. Ayrımcılık propagandası yaptıkları gerekçesiyle tutuklanan veya hapse atılan kişilerin büyük çoğunluğu konuyu sosyal medyada tartışıyordu. Mesajların çoğunda şiddete yönelik çağrılar yer almıyordu, sadece bir bölgenin bağımsızlığına ilişkin fikirler dile getiriliyordu. 

2015 yılında Moskova'da "Ulusların diyaloğu - Halkların kendi kaderlerini tayin hakkı ve Çok Kutuplu Dünyanın İnşası" konulu konferans düzenlendi. Gazeteciler buna "ayrılıkçıların kongresi" adını verdiler. Etkinliğin başlıca organizatörü, Rus hükûmeti tarafından finanse edilen Rusya'daki Küreselleşme Karşıtı Hareket idi. Konferansa yalnızca Rusya dışındaki ayrılıkçı hareketler katıldı ve katılan örgütlerin çoğu çok az desteğe veya üne sahipti. Rusya'nın dış politikasında diğer ülkelerde ayrılıkçılığı kullanması ilk kez değildi. 

Vadim Shtepa, 2010'ların ortalarında Rusya'nın başarısız bir federasyon (başarısız devlet alegorisi) ve tebaanın gerçek bir özerkliğe sahip olmadığı bir post-federal devlet haline geldiğini belirtmiştir. 

Rus Hükûmeti üyeleri ve Rusya muhalefeti üyelerine göre, Rusya'nın dağılması modern Rusya için en büyük tehditlerden biridir. 

## Dış ülkelerden destek
Rus hükûmeti, Rusya'daki ayrılıkçılığın başlıca nedeninin yabancı müdahaleler olduğunu sıklıkla ileri sürse de, Ukrayna hariç hiçbir ülke Rusya'daki ayrılıkçıları doğrudan desteklememiştir. Ukrayna'nın işgali ile birlikçe ayrılıkçı hareketler Özgür Milletler Birliği adında çatı bir kuruluş oluşturmuştur.

### Gürcistan
Gürcistan, Çeçen-Rus çatışması sırasında Pankisi geçidinden silah, mühimmat ve Çeçen isyancıların geçişine izin verdi.

### Finlandiya ve Estonya
Rus kaynakları Finlandiya ve Estonya'yı içerideki Fin Ugor kökenli insanları bağımsız yanlısı hareket için kışkırttılarını iddia etmiştir. Rusya Federasyonu Güvenlik Konseyi başkanı Nikolay Patruşev Finlandiya'yı sıkça Kareliya'da bağımsızlık yanlısı hareketlere destek verdiği gerekçesiyle suçlamıştır.

### Ukrayna
Rusya'daki ayrılıkçı hareketleri açıkça destekleyen tek ülke Ukrayna'dır. Donbas'taki savaşın başlangıcından itibaren Ukrayna, ulusal taburların oluşturulmasına izin verdi. Ukrayna aynı zamanda Çeçenistan'ın işgal altındaki bir bölge olduğunu iddia ederek, Çeçenistan'ın bağımsızlığını tanıyan tek BM üyesidir.

9 Kasım 2022'de Ukrayna Yüksek Şurası milletvekilleri, Tataristan ve Başkurdistan'ın işgal altındaki topraklar olarak tanınması için bir önerge başlattı.

#### Ayrılıkçı gönüllü taburları

## Birincil nedenler

### Etnik ve dini nedenler

* Pan-Türkizm — Yirminci yüzyılın başlarında ortaya çıkmıştır. Esas olarak Türkiye tarafından desteklenmiştir. Türk halkları, ayrıca Buryatlar, Kalmıklar ve Tungus-Mançu grubu halkları için Rus karşıtı bir pekiştirici faktördür. 
* Sibirya bölgeciliği / Sibirya Cumhuriyeti — Sibirya ve Uzak Doğu'daki Rusların bölgesel farklılıklarından dolayı özerklik hak ettiklerine dair inanç. Kökeni 19. yüzyılın ikinci yarısına dayanmaktadır.  Rusya'nın Kuzeyi ve Uzak Doğusu'nun coğrafi ve ekonomik olarak izole edilmiş bölgeleri genellikle daha fazla özerklik talep ediyor, izolasyon yerel halkın kendi kültürünü korumasına veya geliştirmesine neden oluyor.
* Pan-Finnizm / Fin-Ugor milliyetçiliği — Fin-Ugor halklarını yerli olarak görür ve Rusya'nın Avrupa kısmının kuzey yarısında ve Batı Sibirya'da topraklara hak sahibi olduklarını düşünür. Yerel Fin-Ugor etnik gruplarının bulunmadığı Rusya Federasyonu'nun bu konularında, "ulusal bilinç uyanışı" yaşadıktan sonra Fin-Ugor olduklarını iddia eden meraklılar vardır. 
* Yarı-etnik konfederalizm ve Rus ayrılıkçılığı — Birçok alanda federal merkezin politikalarından duyulan hoşnutsuzluğu istismar eder, ayrı bir ulus oluşturan ilgili bölgelerdeki Rusların "Volgarlar", "Urallılar", "Pomorlar" vb. olduğu fikrini yaratmaya çalışır. 
* Yeni dini mezhepler — Neo-paganlar, genel bir istikrarsızlık durumunda yalnızca durumu daha da kötüleştiren ek bir faktör olarak tehdit oluşturabilirler. 
* Vehhabilik — Kuzey Kafkasya, Tataristan ve Başkurdistan'da yaygındır. Bu bölgelerdeki güvenliğe yönelik en büyük tehditlerden biridir. 

### Diğer nedenler

* Bölgesel elitler ile merkezi hükûmet arasındaki çatışma. 2014'ten sonra daha da yaygınlaşmıştır.
* Organize suç — yerel halk arasında destek kazanmak için sıklıkla hükûmet karşıtı kullanılan söylemler. Özellikle Urallar, Sibirya ve Uzak Doğu'da yaygındır.

## Kaynakça