1968 kuşağı protestoları

**1968 kuşağı**, ağırlıklı olarak sol siyasetin yükselişi, savaş karşıtlığı, sivil hakların aciliyeti gibi sebeplerden ötürü, devlet ordularına ve bürokrasilerine karşı protestoların yapıldığı; sessiz kuşak ve baby boomer (bebek patlaması) kuşağı içindeki genç karşı kültürünün de içinde olduğu halk isyanlarıyla karakterize edilmiş sosyal çatışmaların ve eylemlerin dünya çapında tırmanışını içeren dönemdir.

Amerika Birleşik Devletleri'nde protestolar, Kara Panter Partisi gibi devrimci hareketleri ortaya çıkaran Sivil Haklar Hareketi için bir dönüm noktası olmuştur.

Tet Taarruzu'na tepki olarak, Amerika'nın yanı sıra Londra, Paris, Berlin ve Roma'da da Vietnam Savaşı'na karşı geniş çaplı bir protesto hareketi başlatılmıştır.

Kitle hareketleri Amerika Birleşik Devletleri'nin yanı sıra başka yerlerde de büyümüş, Batı Avrupa ülkelerinin çoğunda protesto hareketi öğrenciler tarafından domine edilmiştir.

Bunun en önemli tezahürü, Fransa'da öğrencilerin ve on milyon işçinin de katıldığı aynı zamanda vahşi grevlerin yaşandığı ve birkaç gün boyunca hareketin hükûmeti devirebilecek gibi göründüğü Mayıs 1968 protestolarıydı.

Kuzey İrlanda'da Troubles sorunlarının başlaması, Meksiko'daki Tlatelolco katliamı ve Brezilya'da askerî diktatörlüğe karşı gerilla savaşının tırmanması gibi, diğer birçok ülkede de diktatörlüklere, siyasi gerilimlere ve otoriter yönetime karşı mücadeleler 1968'deki protestolara damgasını vurmuştur.

Komünist partilerin yönetimindeki Doğu Avrupa ülkelerinde, komünist bürokratik ve askerî elitler tarafından, ifade özgürlüğünün kısıtlanması ve diğer sivil hakların ihlal edilmesine karşı protestolar düzenlenmiştir. Orta ve Doğu Avrupa'da (özellikle Çekoslovakya'daki Prag Baharı), Varşova, Polonya ve Yugoslavya'da tırmanan yaygın protestolar yaşanmıştır.

## Arka plan
1968'deki protestoları yaratan çok sayıda faktör vardı. Birçoğu hükûmetlerin -ABD'de Johnson yönetiminin- adaletsizliklerine tepki olarak ortaya çıkmıştı. Protestolar büyük ölçüde askere alınmaya ve ABD'nin Vietnam Savaşı'na katılmasına karşı çıkmıştır.
### Savaş sonrası

II. Dünya Savaşı'ndan sonra, dünyanın büyük bir kısmında alışılmamış bir durum olarak doğumlarda artış yaşandı ve demografik yapıda büyük bir dalgalanma oldu. Bu bebekler çoğu ülke için barış ve refah döneminde doğdular ve televizyonların evlere girdiğini gören ilk kuşak oldular. Bu kuşak üzerinde televizyonun iki şekilde derin etkisi oldu; birincisi, televizyon sayesinde bu kuşak dünyayı görebilecekleri ortak bir bakış açısına sahip oldu. Bu dönemde büyüyen çocuklar sadece televizyonda izledikleri haberleri ve programları paylaşmadılar, aynı zamanda birbirlerinin dünyalarına da göz attılar. İkinci olarak, televizyon önemli kamusal olayları deneyimlemelerini sağladı. Kamu eğitimi daha geniş katılımlı hâle geliyor ve başka bir ortak deneyim yaratıyordu. Zincir mağazalar ve franchised restoranlar dünyanın farklı bölgelerindeki insanlara ortak alışveriş ve yemek deneyimleri sunmaya başladı.

Küba Füze Krizi ve Soğuk Savaş bu kuşağın bir başka ortak deneyimiydi. Bir nükleer saldırının her an hayatlarına son verebileceği düşüncesi, sınıflardaki "eğil ve saklan" bomba tatbikatlarıyla pekiştirildi. Her yerde mevcut bir korku atmosferi yaratılmaya başlandı. Bu kuşağın yaşı ilerledikçe savaş karşıtlığı, sivil haklar, barış ve kadın-erkek eşitliği sonucu doğan feminist hareket dünyanın pek çok yerinde güç hâline geldi.

### Sosyal hareketler

İkinci Dünya Savaşı'nı izleyen on yıllarda Doğu Bloku; Macar Devrimi, Doğu Almanya'daki ayaklanma ve Polonya'daki birkaç işçi grevi, özellikle de 1956'daki Poznań Ayaklanması gibi önemli protestolar dâhil olmak üzere birçok kitlesel protestoya sahne olmuştur.

1960'lar boyunca yaşanan toplumsal hareket dalgaları, 1968'de öğrenci olan neslin kişisel değerlerini şekillendirmeye başladı. Amerika'da sivil haklar hareketi zirvedeydi, ancak aynı zamanda 4 Nisan'da beyaz üstünlüğünü savunan bir ırkçı tarafından Martin Luther King'e suikast düzenlenmesi ve bu gibi olaylar, protestoların en şiddetli dönemini oluşturmuştur.

Kuzey İrlanda'da dinî bölünme, İrlandalı cumhuriyetçiler ile İrlandalı birlikçiler arasında onlarca yıllık bir çatışmaya sebep oldu. İtalya ve Fransa sosyalist bir hareketin ortasındaydı. Yeni Sol siyasi hareketi birçok Avrupa ve Güney Amerika ülkesinde siyasi çalkantılara neden oluyordu. Çin'de Kültür Devrimi zirveye ulaşmıştı. İsrail-Filistin çatışması çoktan başlamış, İngiliz savaş karşıtı hareket gücünü korumuş ve Afrika bağımsızlık hareketleri sayıca artmaya devam etmişti. Polonya'da Mart 1968'de Varşova Üniversitesindeki öğrenci gösterileri, hükûmetin Adam Mickiewicz'in 1824'te yazılan *[[Dziady (şiir)|Dziady]]* oyununun Varşova'daki Polonya Tiyatrosu'nda sahnelenmesini "Sovyet karşıtı referanslar" içerdiği gerekçesiyle yasaklaması üzerine patlak vermiştir. Bu olay Mart 1968 olayları olarak bilinir hale gelmiştir.

Kadın özgürlüğü hareketi sayesinde kadın kuşakları, kadınların eşit olmayan bir şekilde güçlendirildiği küresel statükoyu sorgulamaya başladı. Savaş sonrası bebek patlaması kuşağı, kadınların evlilik ve annelik konusundaki önceliklerinin yeniden değerlendirilmesini ve tanımlanmasını sağladı. Barış hareketi kadınların, otoriteyi her zamankinden daha fazla sorgulamalarına neden oldu.

Üniversiteye başlayan gençlerin çoğunluğu kuruluş karşıtı kültür ile özdeşleşmiş ve bu da kampüsleri ve tüm dünyayı kasıp kavuran isyan ve yeniden hayal etme dalgasının itici gücü olmuştur. 1968'in üniversite öğrencileri ilerici, liberal politikaları benimsemiş ve bu ilerici eğilimler ve otoriteye karşı şüphecilikler 1968'in küresel protestoları için önemli bir itici güç olmuştur.

Sovyet Bloku'nda o yıl yaşanan dramatik olaylar radikal sol hareketin komünizm ile ilişkisi konusunda kararsız olduğunu ortaya koymuştur.
 
Yugoslavya'nın başkenti Belgrad'da 2-3 Haziran 1968 öğrenci gösterileri, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra ülkedeki ilk kitlesel protestoydu. Yetkililer protestoları bastırırken, Devlet Başkanı Josip Broz Tito öğrencilerin bazı taleplerini kabul ederek protestoların yavaş yavaş sona ermesini sağlamıştır. Protestolar Yugoslav cumhuriyetlerinin diğer başkentlerinde de patlak verdi -Saraybosna, Zagreb ve Ljubljana- ancak Belgrad'dakinden daha küçük ve kısaydılar.

1968 yılında Çekoslovakya Prag Baharı olarak bilinen bir süreçten geçti. Ağustos 1968'de Sovyetlerin Çekoslovakya'yı işgali sırasında Çekoslovakya vatandaşları egemenliklerine yönelik saldırıya pasif direnişle karşılık verdi. Sokak tabelaları boyanırken, su tesisatları gizemli bir şekilde kesilirken ve binalar çiçekler, bayraklar ve "Bir fil bir kirpiyi yutamaz" (*An elephant cannot swallow a hedgehog*) gibi sloganlarla süslenirken Sovyet birlikleri hayal kırıklığına uğradı. Yoldan geçenler Sovyet tanklarının yanlarına gamalı haçlar çizdi. Kırsal kesimdeki yol işaretleri, Sovyet birliklerine ülkeyi terk etmeleri mesajını vermek için, Rusça "Москва" (Moskova) yazacak şekilde boyanmıştı.

25 Ağustos 1968'de sekiz Rus vatandaşı Sovyetlerin Çekoslovakya'yı işgalini protesto etmek için Moskova Kızıl Meydan'da bir gösteri düzenledi. Yaklaşık beş dakika sonra göstericiler dövüldü ve karakola götürüldü. İçlerinden yedisi birkaç yıla varan ağır hapis cezalarına çarptırıldı.

## Protestolar

1968'deki protestolar, dünyanın dört bir yanında giderek şiddetlenen devlet baskısıyla karşı karşıya kalan çok sayıda işçi, öğrenci ve yoksul insanı içeriyordu. Devlet baskısından kurtulmanın kendisi, aşağıda listelenen tüm protestolarda en yaygın akımdı ve birincil amaçtı. Bunlar birbirleriyle yankılanan çeşitli sosyal nedenlere dönüştü: Örneğin sadece Amerika Birleşik Devletleri'nde sivil haklar, nükleer silahlara karşı, Vietnam Savaşı'na karşı ve kadınların kurtuluşu için yapılan protestolar bu yıl içinde bir araya gelmiştir. Bu kuşağın siyasi kimliğinin oluşmasında çok etkili olan televizyon, devrimcilerin tercih ettiği bir araç hâline geldi. Savaşlarını sadece sokaklarda ve üniversite kampüslerinde değil, medya yayınlarıyla televizyon ekranlarında da verdiler.

1960'ların protesto dalgaları 1968'de yeni bir zirveye ulaşırken, Meksika, Brezilya, İspanya, Polonya, Çekoslovakya ve Çin'deki toplumsal çatışmalara yaygın polis baskısı, silahlı saldırılar, infazlar ve hatta katliamlar yoluyla baskıcı hükûmetler damgasını vurdu. Batı Berlin, Roma, Londra, Paris, İtalya, birçok Amerikan şehri ve Arjantin'de işçi sendikaları ve öğrenciler önemli roller oynamış ve siyasi baskıya maruz kalmışlardır.
### Kitle hareketleri

Çevreci hareketlerin başlangıcı 1968 protestolarına kadar uzanmaktadır. Çevrecilik hareketi nükleer karşıtı hareketten gelişmiştir. Fransa özellikle çevresel kaygılarla ilgili hareketler yapmaktaydı; 1968'de Fransız Doğa Koruma Dernekleri Federasyonu ve Friends of the Earth'ün Fransa şubesi açıldı ve Fransız bilim topluluğu *Survivre et Vivre* (Hayatta Kal ve Yaşa) örgütü kuruldu. Roma Kulübü 1968 yılında kurulmuştur.

İskandinav ülkeleri çevreciliğin ön saflarında yer almıştır. İsveç'te öğrenciler hidroelektrik planlarını protesto etmiş, Danimarka ve Hollanda'da çevre eylem grupları çevre kirliliği ve diğer çevre sorunları hakkında protestolar düzenlemiştir. Kuzey İrlanda sivil haklar hareketi başlamış, ancak şimdi *[[Kuzey İrlanda sorunu|Sorunlar]]* adı ile bilinen çatışmayla sonuçlanmıştır.

Ocak ayında polis, ABD Dışişleri Bakanı Rusk için verilen bir akşam yemeğinin dışında 400 savaş karşıtı/Vietnam Savaşı karşıtı protestocuya cop kullandı. Şubat ayında Harvard, Radcliffe Koleji ve Boston Üniversitesi öğrencileri Vietnam Savaşı'nı protesto etmek için dört günlük bir açlık grevi düzenledi. On bin Batı Berlin öğrencisi Amerika'nın Vietnam'a müdahalesine karşı bir oturma eylemi düzenledi. Kanada'daki insanlar Vietnam Savaşı'nı protesto etmek için "Kanada'daki Askerlik Çağındaki Göçmenler için El Kitabı" (Manual for Draft Age Immigrants to Canada) adlı ciltsiz kitabın 5.000 kopyasını Amerika Birleşik Devletleri'ne postaladı. 6 Mart'ta beş yüz New York Üniversitesi öğrencisi Dow Chemical aleyhinde gösteri yaptı çünkü şirket ABD ordusu tarafından Vietnam'da kullanılan napalmın ana üreticisiydi. 17 Mart'ta Londra'daki Grosvenor Meydanı'nda düzenlenen savaş karşıtı gösteri 86 kişinin yaralanması ve 200 göstericinin tutuklanmasıyla sonuçlandı. Japon öğrenciler Vietnam Savaşı nedeniyle Amerikan ordusunun Japonya'daki varlığını protesto etti. Mart ayında İngiliz öğrenciler (Vietnam Savaşı karşıtı), İngiliz Savunma Bakanı, Eğitimden Sorumlu Devlet Bakanı ve İçişleri Bakanı'na fiziksel saldırıda bulundu. Ağustos ayında, Chicago'daki 1968 Demokrat Parti Ulusal Kongresi, binlerce protestocunun beş gün süren sokak gösterileri ile kesintiye uğradı. Şikago Belediye Başkanı Richard J. Daley, protestoları bastırmak için Ulusal Muhafızlar ve orduya emir vererek ayaklanmaları tırmandırdı. 7 Eylül'de kadın özgürlüğü hareketi, yıllık *Miss America* güzellik yarışmasında protesto yaptığında uluslararası tanınırlık kazandı. Protesto ve yarışmanın kesintiye uğratılması, kadınlar için eşit haklar konusuna önemli ölçüde dikkat çekmiş ve "güzellik yarışmaları"nın sonunun başlangıcını işaret etmiştir.

### Brezilya

28 Mart'ta Brezilya Askerî Polisi, bir restoranda "düşük gelirli öğrenciler için daha ucuz yemek" amacıyla yapılan protestoda lise öğrencisi Edson Luís de Lima Souto'yu öldürdü. Souto'nun ölümünün ardından Brezilya'daki askerî diktatörlüğe karşı ilk büyük protestolardan biri gerçekleşti ve yıl boyunca diktatörlük karşıtı ulusal öğrenci gösterileri yapıldı.

### Çekoslovakya ve Sovyetler Birliği

Prag Baharı olarak bilinen olayda, Çekoslovakya'nın ilk sekreteri Alexander Dubček, yerini açık sivil protestolara bırakan ve ancak SSCB'nin Ağustos ayında ülkeyi işgal etmesiyle sona eren bir reform dönemi başlattı. 25 Ağustos'ta savaş karşıtı protestocular Kızıl Meydan'da toplandı ancak kalabalık zorla dağıtıldı. Bu olay 1968 Kızıl Meydan gösterisi olarak adlandırılmıştır.

### Fransa

Fransız Mayıs protestoları üniversite reformu üzerine öğrenci protestolarıyla başladı ve protestolar bir ay sürdü. Sendikalar da protestolara katılarak genel grev yaptılar.

### İtalya

1 Mart'ta Roma La Sapienza Üniversitesi Mimarlık Fakültesinde öğrenciler ve polis arasında Valle Giulia Savaşı olarak bilinen bir çatışma meydana geldi. Mart ayında İtalyan öğrenciler savaş karşıtı bir protesto sırasında Roma Üniversitesini 12 gün boyunca kapattı.

### Japonya

Japonya'da sosyalist öğrenci grubu Zengakuren tarafından organize edilen Vietnam Savaşı karşıtı protestolar, USS ''Enterprise'' gemisinin Sasebo ziyaretiyle aynı zamana denk gelen 17 Ocak'ta başladı. Mayıs ayında, birçok Japon üniversitesinde şiddetli öğrenci protestoları patlak verdi; protestolar yılın başlarında daha fazla öğrenci hakkı ve daha düşük harç ücretleri için öğretim üyeleri ve öğrenciler arasında çıkan anlaşmazlıklarla başlamıştı. Öğrenciler binaları işgal etti, personelle çatıştı ve halka açık "duruşmalar" düzenledi.

### Meksika

Meksikalı üniversite öğrencileri Meksika hükûmetinin otoriterliğini protesto etmek için harekete geçti ve Meksika'da geniş çaplı siyasi ve kültürel değişiklikler istedi. 1968 Mexico City Olimpiyatları'nın açılışına kadar geçen yaz boyunca, geniş bir destekçi halk kitlesine sahip Meksikalı öğrenciler ile polis arasında bir dizi çatışma yaşandı. Meksika Devlet Başkanı Gustavo Díaz Ordaz kitlesel ve büyük ölçüde barışçıl gösterileri Meksika'nın dünya sahnesindeki imajına ve hükûmetinin düzeni sağlama becerisine yönelik bir tehdit olarak gördü. Meksika hükûmetine karşı yaz boyunca süren protestoların ve Meksika Ulusal Özerk Üniversitesinin (UNAM) merkez kampüsünün ordu tarafından işgal edilmesinin ardından 2 Ekim'de Mexico City'deki Tlatelolco Plaza'da düzenlenen bir öğrenci gösterisi polis, paraşütçüler ve paramiliter birliklerin öğrencilere ateş açması ve sayısı belirlenemeyen kişinin ölmesi ve yaralanmasıyla sona erdi.

Meksika seferberliğinin bastırılması 2 Ekim katliamıyla sona erdi ve olimpiyat oyunları başka gösteriler olmadan açıldı, ancak olimpiyatların kendisi başka siyasi meselelerin odağı oldu. Güney Afrika takımının kabul edilmesi Apartheid konusunu 1968 Yaz Olimpiyatları'na taşıdı. 40'tan fazla takımın boykot tehdidinde bulunmasının ardından komite yeniden düşündü ve Güney Afrika takımını tekrar yasakladı. Olimpiyatlar, Siyah Hareketini kamuoyunun dikkatine sunmak için yüksek profilli bir mekân olarak hedeflenmişti. Televizyonda yayımlanan madalya töreninde, ABD'li siyahi atletizm yıldızları John Carlos ve Tommie Smith siyah eldivenli ellerini kaldırarak siyah güç selamı verdi ve ABD Olimpiyat Komitesi, Uluslararası Olimpiyat Topluluğu'nun (USOC), bunu yapmaması hâlinde tüm atletizm takımını eve göndermekle tehdit etmesinin ardından da olsa, onları derhâl evlerine gönderdi.

### Türkiye

### Pakistan

Kasım 1968'de Pakistan'da Eyüb Han'ın askerî diktatörlüğüne karşı kitlesel öğrenci hareketi patlak verdi. Harekete daha sonra işçiler, avukatlar, beyaz yakalılar, fahişeler ve diğer toplumsal katmanlar da katıldı. Eşi benzeri görülmemiş bir sınıf dayanışması sergilendi ve din, cinsiyet, etnik köken, ırk, milliyet, klan ya da kabile önyargıları devrimci mücadelenin kızıl sıcağında buharlaştı. 1968'de kendisine karşı hareketin zirvesindeyken, Karaçi ve Lahor'daki genç protestocular onu bir köpek (Ayub Khan Kutta!) olarak tanımlamaya başladı. Askerler ateş açarak onlarca kişiyi öldürdü ve yüzlerce öğrenci ve işçi yaralandı. Mart 1969'da Eyüp Han istifa etti ve iktidarı ordu şefi Yahya Han'a devretti.

### Polonya

30 Ocak'ta Varşova Üniversitesi ve Ulusal Tiyatro Okulu'ndan 300 protestocu öğrenci, devlet tarafından ayarlanan anti-protestocular tarafından sopalarla dövüldü.

1968 Polonya siyasi krizi öğrenci hakları için yürüyen Varşova Üniversitesi öğrencilerinin sopalarla dövülmesiyle 8 Mart günü başlamıştır. Ertesi gün iki binden fazla öğrenci kampüsteki polis müdahalesini protesto etmek için yürüdü ve tekrar coplanıp tutuklandı. 11 Mart'a gelindiğinde halk da protestolara katılmış, sokaklarda öğrenciler ve polis arasında şiddetli çatışmalar yaşanmıştı. Hükûmet protestoculara karşı onları Siyonist olarak yaftalayan bir propaganda kampanyası yürüttü. Yirmi gün süren protestolar, devletin tüm üniversiteleri kapatması ve binden fazla öğrenciyi tutuklamasıyla sona erdi. Çoğu Polonya Yahudisi hükûmetin zulmünden kaçınmak için ülkeyi terk etmiştir.
### Güney Afrika

Güney Afrika'da, (sadece beyazlara açık) Cape Town Üniversitesi (UCT) Konseyi'nin Apartheid hükûmetinin baskısı nedeniyle Archie Mafeje'nin (siyah) kıdemli öğretim görevlisi pozisyonu teklifini iptal etme kararı öğrencileri kızdırdı ve 15 Ağustos 1968'de protestolara ve ardından UCT yönetim binasında dokuz gün oturma eylemi yapılmasına yol açtı. Protestocular hükûmetten, karşıt göstericilerden ve diğer üniversitelerden Afrikaans öğrencilerinden gelen gözdağıyla karşılaştı. Polis oturma eylemine verilen desteği hızla bastırdı. Olayların ardından Mafeje ülkeyi terk etti ve 2000 yılına kadar geri dönmedi.

### İspanya
Diğer ülkelerle karşılaştırıldığında, 1968'in İspanya'daki yankıları çok daha küçük olmuş, çoğunlukla Franco rejimi tarafından bastırılan protestolar ve grevler yaşanmıştır. İşçilere Madrid Üniversitesi öğrencileri de katılarak polisin diktatör Francisco Franco rejimine karşı demokrasi, eğitim reformu, sendika ve işçi hakları talep eden gösterilere karışmasını protesto ettiler. Nisan ayında İspanyol öğrenciler Franco rejiminin Adolf Hitler için bir ayin yapılmasına izin vermesini protesto ettiler. Baharın başında Madrid Üniversitesi, öğrenci gösterileri nedeniyle otuz sekiz gün süreyle kapatıldı.

### İsveç

3 Mayıs'ta aktivistler İsveç'in Båstad kentinde düzenlenen uluslararası tenis yarışmasına iki apartheid ülkesi olan Rodezya ve Güney Afrika'nın katılımını protesto etti. Protesto, 1960'larda İsveç polisi ile göstericiler arasında yaşanan en şiddetli protestolardan biriydi ve şiddetin tırmanmasını engellemek için İsveç Hükümeti ile organizatörler arasında bir görüşme yapıldı. Maç daha sonra gizlilik içinde oynandı ve İsveç 4-1 kazandı.

Stockholm Üniversitesinde solcu öğrenciler hükûmete siyasi bir mesaj vermek amacıyla 24-27 Mayıs tarihleri arasında Holländargatan'daki Öğrenci Birliği Binası'nı işgal etti. Aynı ayın başlarında Fransa'daki protestolardan esinlenen Stockholm protestoları Paris'tekilere kıyasla daha sakin geçti. Protestolara tepki olarak sağcı öğrenciler, liderleri arasında geleceğin başbakanları Carl Bildt ve Fredrik Reinfeldt'in de bulunduğu *[[Borgerliga Studenter]]* veya "Burjuva Öğrenciler" örgütünü kurdular. Öğrenci Birliği binası daha sonra Stockholm School of Economics tarafından kullanılacaktı.

### Tunus
Tunus'ta, Polonya'daki protestolardan ve 1968 Mısır protestolarından esinlenerek Mart ayında kampüslerin önünde öğrencilerin öncülüğünde gösteriler ve sokak protestoları başladı. Ancak öğrenci protestoları polis tarafından bastırıldı ve hareket ezildi; kısa süren dönemde bir hafta boyunca barışçıl protestolar ve gösteriler yapıldı.

### Birleşik Krallık
1968 yılının Mayıs ve Temmuz aylarında Birleşik Krallık genelinde bir dizi sanat okulu işgali yapıldı. Hornsey Sanat Koleji'nin (şimdi Middlesex Üniversitesi) işgal edilmesi, İngiliz üniversitelerinin modern tarihinde sembolik bir olay olarak kalmıştır. Aynı zamanda Cambridge öğrencileri 13 Şubat 1970 tarihinde Garden House isyanına katılmışlardır.

#### Kuzey İrlanda

24 Ağustos 1968'de Kuzey İrlanda sivil haklar hareketi Coalisland'dan Dungannon'a ilk yürüyüşünü düzenledi. Takip eden yıl boyunca daha birçok yürüyüş düzenlendi. Ulster sadıkları (özellikle Ulster Protestan Gönüllüleri üyeleri) bazı yürüyüşlere saldırdı ve yürüyüşlerin yasaklanması için karşı gösteriler düzenledi. Polisin saldırılara tepki göstermemesi nedeniyle İrlanda milliyetçilerinin, neredeyse tamamı Protestan olan Ulster Kraliyet Polisini sadıklara destek oluyor ve saldırıların gerçekleşmesine izin veriyor olarak gördü. 5 Ekim 1968'de Derry'de düzenlenen sivil haklar yürüyüşü Kuzey İrlanda hükûmeti tarafından yasaklandı. Yürüyüşçüler yasağa karşı çıkınca RUC görevlileri yürüyüşçülerin etrafını sardı ve onları ayrım gözetmeksizin ve provokasyon olmaksızın dövdü. Aralarında çok sayıda milliyetçi siyasetçinin de bulunduğu 100'den fazla kişi yaralandı. Olay televizyon haber ekipleri tarafından filme alındı ve dünya çapında gösterildi. Olay, Katolikler ve milliyetçiler arasında öfkeye neden oldu ve Derry'de milliyetçiler ile RUC arasında iki gün süren ayaklanmalara yol açtı. Birkaç gün sonra Belfast'ta "People's Democracy" adlı bir öğrenci sivil haklar grubu kuruldu. Kasım ayı sonlarında O'Neill sivil haklar hareketine bazı taviz sözleri verdi, ancak bunlar milliyetçiler tarafından çok az, sadıklar tarafından ise çok fazla olarak görüldü.

Bu protestolar şiddete dönüşmeye başlamıştı. Bir yıl sonra başlayan ayaklanmalar, Kuzey İrlanda'yı yaklaşık 30 yıl boyunca bölecek olan mezhepsel bir çatışmanın başlangıcı olmuştur.

### Amerika Birleşik Devletleri

Amerika Birleşik Devletleri'nde Sivil Haklar Hareketi, Siyah Gücü Hareketi sayesinde ve adil konut hakkı ve benzeri etkenlerle güneyden kuzeye ve batıdaki şehirlere yayıldı. Sivil haklar hareketi Siyah Gücü ve Kara Panter Partisi örgütlerinin ortaya çıkmasıyla birleşmiş ve uluslararası tanınırlık kazanmıştır. 8 Şubat 1968'de Orangeburg, Güney Karolina'da yapılan bir sivil protesto, üç üniversite öğrencisinin katledilmesiyle tehlikeli bir hâl aldı. Mart ayında Kuzey Karolina'daki öğrenciler bir öğle yemeği etkinliğinde oturma eylemi düzenledi ve bu eylem 15 şehre yayıldı. Mart ayında Doğu Los Angeles'taki beş devlet lisesinden öğrenciler, Los Angeles Birleşik Okul Bölgesi liselerindeki eşitsiz koşulları protesto etmek amacıyla sınıflarını terk etti. Sonraki birkaç gün içinde farklı yerlerdeki on beş okulda da benzer yürüyüşler düzenlendi. 4 Nisan'da gerçekleşen Martin Luther King Jr. suikastı, başta Louisville, Baltimore ve Washington, D.C. olmak üzere 100'den fazla Amerika şehrinde şiddetli protestolara neden oldu. 23 Nisan'da Columbia Üniversitesi öğrencileri üniversitenin ırkçı politikaları olduğunu iddia ederek protestolar düzenledi; üç okul yetkilisi 24 saat boyunca rehin alındı. Bu, 1968'deki Columbia Üniversitesi protestolarından sadece bir tanesidir. Ağustos ayında Demokratik Parti Ulusal Kongresi, Vietnam Savaşı ve Johnson Yönetimine karşı yapılan büyük gösteriler için bir mekân hâline geldi. Kongrenin televizyon yayınlarının bir parçası olarak görülen gösteri, Chicago polisinin kongre merkezinin önündeki kalabalığa dalıp protestocuları dövdüğü ve binadaki medya figürlerine saldırdığı bir karmaşayla sonuçlandı. 1968 Mexico City Olimpiyatları'nda televizyonda yayımlanan madalya töreni sırasında atletizm yıldızları John Carlos ve Tommie Smith siyah güçle dayanışma için eldivenli yumruklarını havaya kaldırdılar ve bunun sonucunda Olimpiyatlardan uzaklaştırıldılar.

### Batı Almanya

Batı Alman öğrenci hareketi, büyük ölçüde Batı Alman hükûmetinin ve diğer Batı hükûmetlerinin otoriterliği ve ikiyüzlülüğüne karşı bir tepkiydi. Özellikle öğrencilerin kötü yaşam koşullarıyla ilgili tepkileri ön plandaydı. 108 Alman üniversitesindeki öğrenciler; Doğu Almanya'nın tanınması, Nazi geçmişi olan hükûmet yetkililerinin görevden alınması ve öğrencilerin hakları için protestolar düzenlediler. Şubat ayında, Bonn Üniversitesindeki profesörler, üniversitenin rektörünün savaş sırasında toplama kamplarının inşasındaki rolü nedeniyle istifasını talep eden protestolar düzenledi.

### Yugoslavya
Yugoslavya'daki protestolar; 1968 yılında Fransa, Meksika ve Amerika Birleşik Devletleri gibi yerlerde gerçekleşen küresel öğrenci ayaklanmalarının bir parçasıydı. Bu protestolar, özellikle Belgrad Üniversitesi merkezliydi ve Josip Broz Tito liderliğindeki Yugoslavya'nın siyasi atmosferinde önemli bir etki yarattı.

#### Bağlam

1968'de Yugoslavya, Tito'nun İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana liderliğini yaptığı, benzersiz bir komünist öz yönetim sistemi altındaydı. Sovyet kontrolünden nispeten bağımsız olmasına rağmen, ülkede ekonomik zorluklar, artan eşitsizlik ve otoriterlik nedeniyle gerginlikler vardı.

#### Protestoların nedenleri

#Sosyal ve ekonomik eşitsizlik: Öz yönetim sistemine rağmen, siyasi elitlerle genel nüfus arasındaki (özellikle işçiler ve gençler) uçurum büyüyordu.
#Eğitim erişimi: Genişleyen eğitim sistemi, artan genç mezun için yeterli istihdam fırsatı sağlamıyordu ve bu durum öğrenciler arasında hoşnutsuzluk yaratıyordu.
#Uluslararası hareketlerin etkisi: Fransa ve Çekoslovakya gibi ülkelerdeki protestolar, Yugoslav öğrencileri de etkileyerek demokratik reform çağrıları yapmalarına yol açtı.
#Tito'nun liderliğinin eleştirisi: Tito, Yugoslavya’yı Sovyet kontrolünden bağımsız tutmasıyla takdir edilse de, öğrenciler rejimin özellikle yolsuzluk ve siyasi baskı gibi yönlerini eleştirmeye başladılar.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* 1968'de Avrupa
* 1968'de İtalya
* 1968'in NPR Yankıları 
* BBC Radyo 4 - 1968: Efsane mi Gerçek mi?
* 1968 Özel Raporu, *[[The Guardian]]*
* Herkes Barikatlara - Avrupa 1968 - Sean O'Hagen, *The Guardian*
* 1968'in Zaman Çizelgesi, *International Socialism*, Sonbahar 2008
* 1968'de İtalya: Devrim ya da Soğuk İç Savaş
* 1968'de Avrupa protest müziği - müzikte Avrupa kimliklerinin doğuşu
* 1968'den Occupy hareketine. Mappingthepresent.org 
* San Francisco bölgesindeki 1968/1969 protestolarının fotoğraflarını içeren bir arşiv