Koro kıyafeti

**Koro kıyafeti**, **koro cübbesi** veya **koro elbisesi,** Hristiyan kiliselerinin ruhban sınıfının, ilahiyat öğrencilerinin ve din adamlarının, Efkaristiya'yı ortak kutlamak dışında, halka açık dua ve kutsal ayinlerin yönetimi için giydikleri geleneksel giysidir. Efkaristiya'yı kutlayanların giydiği giysilerden farklıdır; genellikle giysilerde kullanılan ince brokarların aksine, yün, pamuk veya ipek gibi kumaşlardan yapılır. Ayrıca, yardımcı rahipler ve korolar gibi laik yardımcılar tarafından da giyilebilir. On altıncı yüzyıl Reformu'ndan sonra gelişen Protestan kiliselerinin çoğu tarafından terk edilmiştir.

Tıpkı Efkaristiya giysileri gibi, koro kıyafeti de aslen Hristiyanlığın ilk yüzyıllarında Roma İmparatorluğu'nun resmi laik kıyafetinden türemiştir. Bu kıyafet, moda değiştikten sonra bile kilise kullanımında varlığını sürdürmüştür. Koro kıyafeti, ayin bağlamının dışında (ister evde ister sokakta) giyilen "ev kıyafeti"nden farklıdır. Ev kıyafeti resmi veya  olabilir.

## Roma Katolik koro elbisesi

Katolik Kilisesi'nde koro kıyafeti, özellikle Saatler Ayini olmak üzere, rutin pazar ayini dışındaki bir ayine başkanlık ederken veya ayini kutsarken diyakozlar, rahipler, din adamları, piskoposlar ve kardinaller tarafından giyilir. İkinci Vatikan Konsili'nden önce kıyafet daha gösterişliydi. Düzinelerce çeşidi ve rengi vardı. İkinci Vatikan Konsili'nden sonra ise azaltıldı; ancak bazen katedral bölümleri için istisnalar tanınmaktadır.

Mevcut kıyafet, Efkaristiya'yı kutlamadan veya uygulamadan ayine katılırken giyilir. İlahiyat öğrencileri, din görevlileri ve yardımcıları, sunak görevlileri ve koro üyeleri tarafından ayinlerde veya diğer ayin etkinliklerinde giyilir.

Koro kıyafetinin temel bileşenleri şunlardır:

* cübbe, bele takılan saçaklı veya saçaksız kuşak,
* Kişi, kendi kıyafeti olan bir dini tarikatın (Benediktinler, Fransiskenler, Dominikenler, vb.) kardeşi veya rahibi ise, cüppe yerine kıyafet giyilir,
* cübbe (veya giyen kişi piskopos, kardinal veya rahip ise tığ işi) ve
* biretta (laik rahipler için isteğe bağlı, piskoposları gerekli görmediği sürece, zorunlu).

Seminer öğrencileri, diyakozlar ve rahipler için cübbe, normal cübbeleriyle aynıdır: siyah düğmeli, siyah bir cübbe ve siyah bir kuşak.

Ek onurlara sahip rahipler farklı bir cübbe giyebilirler: Papalık Efradı'na ait din adamları mor kenarlı, düğmeli ve fasya desenli siyah bir cübbe giyerler; fahri piskoposlar ve apostolik protonoterler ise mor kenarlı, kırmızı kenarlı ve düğmeli mor bir cübbe giyerler. Mor kenarlı, amarant kenarlı ve düğmeli siyah bir cübbe, fahri piskopos veya apostolik protonoterler için akademik elbise olarak kullanılır. Rahipler, bölüm tarafından belirlenen özel renkleri olan, kendine özgü bir mozzetta ile roşe giyebilirler (eğer papalık tarafından bölüme *usus rochetti* verilmişse).

Piskoposlar yukarıda belirtilen kırmızı kenarlı mor cüppeyi giyerler ve yeşil ve altın rengi bir kordondan sarkan bir göğüs haçı, roşetin üzerine bir mozzetta ve bürettanın altına mor bir zucchetto eklerler. Bir kardinal kırmızı kenarlı kırmızı bir cüppe, kırmızı ve altın rengi bir kordon üzerinde göğüs haçı, roşetin üzerine kırmızı bir mozzetta ve kırmızı bir zucchetto giyer. Papa'nın koro kıyafeti beyaz bir cüppe, roşe, kırmızı ipek mozetta ve kırmızı brokar şal içerir; göğüs haçı altın bir kordondan sarkar. Bazı rahipler haçlarını bir kurdele üzerinde takarlar, ancak yalnızca bir piskopos haçı bir kordon üzerinde takabilir. Yeni düzenlemelere göre, ne piskoposlar ne de rahipler kürk kenarlı *kappa* giyemezler.

Rahip bir ayine başkanlık ettiğinde (örneğin, ayin sırasında nikah töreni yapılmıyorsa) veya dualara başkanlık eden din adamı tarafından (örneğin, Saatler Ayini'nde Vesper'in ciddi bir kutlamasına başkanlık eden rahip, koro kıyafetinin üzerine cüppe ve şal giyebilirken, orada bulunan diğer din adamları cüppe ve cübbeden oluşan sade bir koro kıyafeti giyerler) başörtüsü ve şal, koro kıyafetinin üzerine giyilebilir.

Rahip olmayan kardeşlerin de bir tür koro kıyafeti vardır: Manastır cübbesiyle birlikte tam manastır kıyafeti, Saatler Liturjisi'ne veya Ayin'e katılırken giydikleri resmi kıyafettir.

2006 yılından bu yana, Mesih Kral Egemen Rahip Enstitüsü rahipleri, Floransa Başpiskoposu tarafından kendilerine verilen kendi koro kıyafetlerine sahipler. Koro kıyafetlerinde bir tığ, bir mozzetta, mavi-beyaz bir kurdele üzerinde Aziz François de Sales haçı ve mavi ponponlu bir biretta yer alıyor. Enstitüye göre,

## Doğu Kilisesi koro kıyafeti

Doğu Ortodoks, Oryantal Ortodoks ve Doğu Katolik kiliselerindeki din adamlarının koro kıyafetleri nispeten benzerdir. İç cübbenin (*rasson* veya *podrasnik*) üzerine, genellikle siyah olan derin kollu bir *exorason* (*riassa*) giyilir. Rus Ortodoks Kilisesi'nde evli din adamları genellikle gri, manastır din adamları ise siyah giyer. Paskalya döneminde, hem manastır hem de evli din adamları genellikle beyaz bir iç cübbe giyer. Bazı Rus Metropolitleri, Kutsal Litürji'yi kutlamak için resmi olarak geldiklerinde beyaz bir iç cüppe ve mavi bir dış cüppe giyerler.

### Bizans Ayini
Doğu Ortodoksluğu ve Bizans Katolikliği'nde rahipler, dış cüppenin üzerine siyah bir pelerin, yani *mandya* giyerler. Mandya, keşişin çenesinin altını tamamen örter ve yere kadar uzanır. Yunan geleneğinde, mandya genellikle yalnızca belirli ayin görevlerini yerine getirirken giyilir; Slav geleneğinde ise, Stavrofor veya üzeri rütbedeki tüm rahip ve rahibeler, kendi manastırlarında oldukları sürece her ayinde mandya giyerler. Bir başrahibin mandyası siyah ipekten, bir başrahip veya piskoposun mandyası ise renkli ipektendir (özel kullanımlar yargı bölgesine göre farklılık gösterir) ve üzerinde dört kare "tablet" bulunur: ikisi boyunda, ikisi ayaklarda. Bir piskoposun mandyasının üzerinde ayrıca "akış" bulunur: altın (Yunan uygulaması) veya kırmızı-beyaz (Slav uygulaması) olmak üzere üç yatay şerit.

Manastır din adamları, evli din adamlarından farklı başörtüsü takarlar. Evli din adamları renkli bir *[[kalimaukion]]* veya *[[skufia]]* takarlar; manastır din adamları ise siyah bir kalimaukion ve peçe (ikisi birlikte *klobuk* olarak bilinir) takarlar. Manastır mensupları için skufia ev kıyafetlerine, klobuk ise kilisede giyilir. Rus başpiskoposlarının klobuklarının ön kısmına mücevherli bir haç takılır; Rus Metropolitleri mücevherli haçlı beyaz bir klobuk takarlar. Bazı Ortodoks Patrikler ise koukoulion adı verilen yuvarlak bir başörtüsü takarlar.

Göğüs haçı ile ödüllendirilen rahipler, bu haçı koro kıyafetleriyle birlikte takarlar (bu göğüs haçları çeşitli derecelerde olabilir: gümüş, altın veya mücevherli). Piskoposlar, göğüs haçı yerine bir *[[panagia]]* (Tanrı Anası ikonu) takarlar. Başpiskoposlar bir göğüs haçı ve bir panagia takabilirler. Tüm primatlar ve primat rütbesinin altındaki bazı piskoposlar, bir *enkolpion* (İsa ikonu), bir göğüs haçı ve bir panagia takma onuruna sahiptir.

Bir hükümdar başrahibi (kendi manastırında olduğu sürece) ve bir piskopos, kilisedeyken *paterissasını* (asası) taşıyabilir. Ancak, paterissa asla kutsal alanın içine taşınmamalıdır; bunun yerine, rahip sunağa girdiğinde, paterissa ya bir sunak görevlisine verilir ya da Kutsal Kapılar'ın dışındaki ikonostasise yaslanmış halde bırakılır.

Kuzey Amerika ve Büyük Britanya'da bazı Ortodoks din adamları Roma yakası (din adamı gömleği) giymeye başlamıştır. Bu uygulama, daha geleneksel Ortodokslar arasında hoş karşılanmamaktadır.

#### Örnekler
Her otosefal kilisede renk ve tasarım farklılıkları mevcuttur, ancak aşağıdaki diyagramlar Doğu Ortodoks koro kıyafetlerine dair bazı örnekler vermektedir:

### Oryantal Ortodoks

Süryani Ortodoks Kilisesi'nde evli rahipler siyah bir takke veya *phiro* takarken, manastır rahipleri şema veya *eskimo* takarlar. Bazı kutsal törenler için rahip veya piskopos epitrachelion (şal) takar.

## Anglikan koro kıyafeti

Anglikanizm'de *koro kıyafeti* geleneksel olarak cübbe ve atkıdan (tippet) oluşur. Akademik bir başlık da giyilebilir. 1964'ten beri İngiltere Kilisesi'nde, rahibin takdirine bağlı olarak bir cübbe giyilebilir. 

Ancak temel giysi, on dördüncü yüzyıla gelindiğinde her yerde temel koro giysisi haline gelen ve hala kullanılan cübbeydi. Cüppe, 1552 Dua Kitabı'nda piskoposlar hariç din adamlarına izin verilen tek giysiydi; piskoposlar ise standart iç giysi olarak cüppe giyerdi. 1559 tarihli Elizabeth Dua Kitabı, Süslemeler Rubriği olarak adlandırılan bölümü içeriyordu. Yasal yorumu on dokuzuncu yüzyılda tartışıldı; 1662 Ortak Dua Kitabı'na dahil edilmesinin, VI. Edward döneminde kullanımda olan Reformasyon öncesi Efkaristik giysilerini (chasuble, dalmatic, tunicle, alb, amice ve maniple) emrettiği iddia edildi. Ancak Elizabeth piskoposları, cübbenin kullanımını zorunlu kılmak için mücadele ettiler. Efkaristiya giysilerinin kullanımı, 19. yüzyılın ortalarında Oxford Hareketi'nden sonra, birçok katedral ve cemaat kilisesinde yeniden kullanıma sunulana kadar durduruldu. Birçok düşük kilise piskoposluğu ve cemaatinde, koro kıyafeti Efkaristiya'da bile norm olmaya devam etti. Cübbe, taç giyme törenlerinde ve bazı katedrallerde kullanılmaya devam etti, ancak bu "koro kıyafeti"nin bir uzantısı olarak düşünülebilir ve 1603/4 kanonları tarafından onaylanmıştır. 

Rahipler ve diyakozlar için cübbe neredeyse her zaman siyahtır. Geleneksel bir Anglikan cübbesi çift düğmelidir ve önden düğmelenmek yerine omuzdan düğmelenir (giyildiğinde akademik başlığı tutturmak için göğsün ortasına dikilmiş tek bir düğme olabilir). Birçok Anglikan din adamı, özellikle (ancak yalnızca değil) Anglikanizm'in Katolik geleneğindekiler, Latin tek düğmeli cüppeyi giymeyi tercih eder. Cüppe, bir fasyaya benzeyen bir kumaş kuşak veya basit bir ip kuşak ya da deri kemer şeklini alabilen bir kuşakla giyilir. Bunun üzerine , bazen dizlerin oldukça altına kadar ulaşan, Roma Katolik din adamlarının giydiğinden daha uzun ve daha dolgun olan cüppe giyilir. Geleneksel olarak, omuzların etrafına ve sırta doğru bir akademik başlık giyilir ve enseye takılan ve önden düz bir şekilde aşağı doğru sarkan siyah bir atkı veya eşarp takılır. Başlık ve atkı bir zamanlar almuce adı verilen tek bir giysiydi. (Atkı, benzer şekilde giyilen ancak koro kıyafetinin bir parçası olmayan şal ile karıştırılmamalıdır. Efkaristiya ve diğer kutsal ayinlerde giyilir.) Bazı din adamları yakalarına Cenevre bantları (veya "vaaz şeritleri") de takarlar. Ayin sırasında giyilmese de Canterbury kepi, İngiltere Kilisesi din adamlarının geleneksel başlığıdır; bazıları biretta'yı (aşağıya bakın) veya havan tahtasını tercih eder. İkisi de yaygın olarak giyilmez. Cüppe ve atkıdan oluşan kare bir başlık, 1960'larda yeni kanunların yürürlüğe girmesine kadar İngiliz kilise hukukunda din adamlarının "açık hava kıyafeti" veya "ev kıyafeti"nin bir parçası olarak belirtilmiştir. Tarihin bazı dönemlerinde, Kutsal Komünyon'da kullanılmak üzere ayrılmış olan cüppe yerine, sabah ve akşam duaları için akademik veya 'Cenevre' siyah bir cübbe giyilirdi. Cüppe, bando, cübbe, akademik başlık ve atkı, İskoçya Kilisesi ve diğer Reform ve Presbiteryen kiliselerinin rahipleri için hala normal ayin kıyafetidir.

Silahlı Kuvvetlerdeki din adamları, resmi olarak onaylanmış rozetleri ve kazandıkları madalyaları taşıyan atkılar giyerler. Bir piskopos veya rahip, diplomasını aldığı ilahiyat okulunun armasını taşıyan bir atkı takabilir. İngiltere'de bazı katedral din adamları, üzerinde ayırt edici sembol veya katedral arması işlenmiş atkılar giyerler. Yüksek kilise üyeleri veya kilisenin Anglo-Katolik kısımları, bazen başlık ve atkı hariç, daha kısa bir cüppe (veya *cotta*), bir şal (ve bazen biretta) içeren daha Roma Katolik tarzında koro kıyafeti giyerler.

Okuyucular, görev yaparken genellikle mavi bir atkı veya Amerika Birleşik Devletleri'nde piskoposluk armasını gösteren siyah bir atkı takarlar. Kutsal Kitap okuyucuları, Dua Kitabı'nın son versiyonlarında ifade edildiği gibi, cemaatin rolünü vurgulamak için Efkaristiya'da sokak kıyafetleri giyebilirler. Ancak bazı cemaatlerde okuyucular, Yüksek Ayin'de yardımcı diyakozun geleneksel kıyafetlerini giyerler: beyaz bir kuşak ve bir tünikle tutturulmuş bir cübbe. Diğer cemaatlerde ise koro üyeleri gibi cüppe ve cübbe giyerler.

Anglikan piskoposları genellikle mor bir cüppe giyerler. Bunun üzerine kırmızı veya siyah kuşaklı ve uyumlu manşetli bir tığ işi şapka, siyah atkı ve bazen de akademik bir başlık takarlar.

## Ayrıca bakınız

* Mozzetta
* Zucchetto
* Mitre
* Camauro
* Falda
* Fanon
* Papalık ferulası
* Flabellum
* Pallium

## Notlar


## Kaynakça
**Özel**

**Genel**

*
* 
* 

## Dış bağlantılar
* Roma Katolik Din Adamlarının Kıyafeti 
*Mozzetta Bilgi ve fotoğraflar
*Mantelletta
*Kanonlar
*Chaplains of His Holiness Papalık efradındaki din adamlarının Vatikan II'den önce ve sonra giydikleri koro kıyafetleri hakkında ayrıntılı bilgi