Wassenaar Düzenlemesi

**Wassenaar Düzenlemesi, Konvansiyonel Silahlar ve İkili Kullanım Eşyaları ve Teknolojileri için İhracat Kontrolleri** 12 Temmuz 1996 tarihinde, Wassenaar, Hollanda yakınlarında kurulan bir çok taraflı ihracat kontrol rejimidir. Wassenaar Düzenlemesi belgesine göre, bu anlaşma "konvansiyonel silahların ve ikili kullanıma uygun malların ve teknolojilerin transferlerinde şeffaflık ve daha fazla sorumluluk geliştirerek bölgesel ve uluslararası güvenlik ve istikrara katkıda bulunmak için kurulmuştur. Katılımcı devletler, bu maddelerin transferlerinin bu hedefleri zayıflatan askeri kabiliyetlerin gelişimine veya güçlendirilmesine katkıda bulunmadığından ve bu kabiliyetleri desteklemek için yönlendirilmediğinden emin olmak için ulusal politikaları aracılığıyla çalışmaktadır".

Soğuk Savaş dönemi Çok Taraflı İhracat Kontrol Komitesinin (CoCom) halefidir. Wassenaar Düzenlemesi, CoCom'dan çok daha az katı bir yapıdadır ve esasen ulusal ihracat kontrol rejimlerinin şeffaflığına odaklanmaktadır; bireysel üyelere örgütsel kararlarda vetolar vermemektedir. Anlaşmayı yöneten bir Sekretarya Viyana, Avusturya'da bulunmaktadır. Ancak, CoCom gibi, bu da bir antlaşma değildir ve bu nedenle yasal olarak bağlayıcı değildir.

Her altı ayda bir, üye ülkeler, sekiz geniş silah kategorisi altında yer alan konvansiyonel silahların Wassenaar üyesi olmayan ülkelere teslimatları hakkında bilgi alışverişinde bulunmaktadır: savaş tankları, zırhlı muharebe araçları, büyük kalibreli toplar, askeri uçaklar, askeri helikopterler, savaş gemileri, füzeler veya füze sistemleri ve küçük silahlar ve hafif silahlar.

Kapsamında 42 katılımcı devlet bulunmaktadır; bunlar arasında birçok eski Comecon (Varşova Paktı) ülkesi, Rusya da bulunmaktadır.

## Kontrol Listeleri

Anlaşmanın ana hatları, "Kılavuzlar ve Prosedürler, İlk Unsurlar" başlıklı bir belgede belirtilmiştir. kısıtlı teknolojiler listesi iki bölüme ayrılmıştır: "İkili Kullanım Eşyaları ve Teknolojileri Listesi" (diğer adıyla *Temel Liste*) ve "Mühimmat Listesi". Temel Liste, artan seviyedeki sofistike düzeylere dayanan on kategori içerir:

* Kategori 1 – Özel Malzemeler ve İlgili Ekipman
* Kategori 2 – Malzeme İşleme
* Kategori 3 – Elektronik
* Kategori 4 – Bilgisayarlar
* Kategori 5 – Bölüm 1 – Telekomünikasyon
* Kategori 5 – Bölüm 2 – Bilgi Güvenliği
* Kategori 6 – Algılayıcılar ve Lazerler
* Kategori 7 – Navigasyon ve Havacılık
* Kategori 8 – Denizcilik
* Kategori 9 – Havacılık ve İtici

Temel Liste, "Hassas" ve "Çok Hassas" olmak üzere iki alt bölüm içerir. Çok Hassas Liste'de yer alan maddeler arasında gizlilik teknolojisi için kullanılan malzemeler de bulunmaktadır; yani, denizaltı tespiti, gelişmiş radar ve jet motoru teknolojileri için kullanılabilecek ekipmanlar.

Her bir kategorinin içinde, 5 tür kontrol edilen madde bulunmaktadır. Bunlar yaklaşık olarak aşağıdaki gibidir:
* A – Fiziksel mallar ve bileşenler
* B – Malların üretimi için tesis, test ekipmanları vb.
* C – Malların oluşturulabileceği tipik malzemeler
* D – Malların geliştirilmesi, üretimi veya kullanımı için tipik olarak kullanılan yazılım
* E – Malların geliştirilmesi, üretimi veya kullanımı için tipik olarak kullanılan teknoloji
Maddelerin B, C, D ve E türleri genellikle A türü maddelere atıfta bulunmaktadır, ancak belirli bir malın belirtilmediği durumlar da vardır.

Wassenaar Düzenlemesi Listesi kategorileri genellikle işlenir ve diğer kaynaklarla birleştirilir; örneğin, Kategori 5.A.2, ABD ECCN 5A002 ve AB kontrol sınıflaması 5A002 ile eşleşmektedir.

Mühimmat Listesi, etiketlenmemiş 22 kategoriden oluşmaktadır.

Bir maddenin listelere alınabilmesi için, üye devletler aşağıdaki kriterleri dikkate almalıdır:
* Katılımcı devletler dışındaki yabancı bulunabilirlik
* Malların ihracatını etkin bir şekilde kontrol etme yeteneği
* Maddelerin net ve nesnel bir tanımını yapma yeteneği
* Avustralya Grubu, Nükleer Tedarikçiler Grubu veya Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi gibi başka bir çok taraflı ihracat kontrol rejimi tarafından kontrol edilmesi

## Üye Olma Gereksinimleri

Üyelik için devletlerin aşağıdaki gereklilikleri karşılaması gerekmektedir:

* Silah veya hassas endüstriyel ekipman üreticisi veya ihracatçısı olmak
* Yayılmayı önleme politikalarını ve uygun ulusal politikaları sürdürmek, bunlar arasında:
** Nükleer Tedarikçiler Grubu, Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi ve Avustralya Grubu gibi (uygun olduğu yerlerde) yayılmayı önleme politikaları
** Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması, Biyolojik Silahlar Sözleşmesi, Kimyasal Silahlar Sözleşmesi ve uygun yerlerde START I (lisbon protokolü de dahil) gibi uluslararası anlaşmalara uyum sağlamak
* Tam etkili ihracat kontrol sistemlerini sürdürmek

Anlaşma, belirlenen kriterleri karşılayan potansiyel katılımcılara global ve ayrımcı olmayan bir şekilde açıktır. Yeni üyelerin kabulü, tüm üyelerin konsensüsü ile gereklidir.

Hindistan, 7 Aralık 2017 tarihinde 42. katılımcı devlet olarak katıldı. "Wassenaar Düzenlemesi katılımcı devletleri, Hindistan'ın kabulü için gerekli prosedürel düzenlemelerin tamamlanmasının hemen ardından, Düzenleme'nin 42. katılımcı devleti olarak kabul edilmesi konusunda uzlaşmaya vardı" şeklinde bir açıklamada bulundu. Hindistan'ın başvurusu Rusya, Amerika Birleşik Devletleri, Fransa ve Almanya tarafından desteklenmiştir.

## 2013 Değişiklikleri

Aralık 2013'te, ihraç kısıtlaması olan teknolojiler listesi, internet tabanlı gözetim sistemlerini de kapsayacak şekilde değiştirildi. İhracat kontrol rejimine dahil edilen yeni teknolojiler arasında, bir bilgisayar veya ağın koruyucu önlemlerini aşmak amacıyla tasarlanmış "sızma yazılımları" ve internet protokolü bilgisayar ve ağ gözetimi sistemleri bulunmaktadır.

Değişikliklerin amacı, Batılı teknoloji şirketlerinin insan hakları ihlallerini kötüye kullanan hükûmetlere gözetim teknolojisi satmalarını önlemektir. Ancak, bazı teknoloji şirketleri, kontrollerin kapsamının çok geniş olabileceğinden ve güvenlik araştırmacılarının güvenlik açıklarını tanımlama ve düzeltme yeteneklerini sınırlayabileceğinden endişe duymaktadır. Google ve Facebook, bu anlaşmanın, penetrasyon testi gibi etkinliklere ve tehditler hakkında bilgi paylaşımına ve hata ödül programlarına getireceği kısıtlamaları eleştirmiştir. Bu kısıtlamaların, katılımcı ülkelerin bilgisayar güvenliğini zayıflatacağını ve katılmayan ülkelerden gelen tehditleri azaltmada pek bir etkisinin olmayacağını savunmuşlardır.

## Kuantum Teknolojileri
Mayıs 2024'te, Kanada, 34 qubit'ten fazla ve belirli bir kontrol edilen NOT kapısı eşik teoremi hata oranının altında bulunan kuantum bilgisayarlarının satışı için İhracat kısıtlaması getirdi; ayrıca daha fazla qubit ve daha yüksek hata oranına sahip kuantum bilgisayarları için de kısıtlamalar getirildi. Bu kısıtlamalar hızla Birleşik Krallık, Fransa, İspanya ve Hollanda'da da uygulanmıştır. Bu eylemlerle ilgili çok az açıklama yapılmıştır, ancak hepsi Wassenaar devletleridir ve kısıtlamaların ulusal güvenlik endişeleri ile ilişkili olduğu, muhtemelen kuantum kriptografi veya rekabetten korunma ile ilgili olduğu düşünülmektedir.

## Üyelik

Aralık 2017 itibarıyla katılan 42 devlet şunlardır:
* 
* 
*  
*   
*   
*   
*   
*   
*   
*   
*   
* 
* 
* 
*   
*   
*  
* 
*   
*   
*   
*  
* 
*   
* 
*  
*   
*   
*   
* 
*   
*   
*   
*   
* 
*  
* 
*  
*  

 – Avrupa Birliği üyesi devlet.  – NATO üyesi.

## Kaynaklar

## Dış bağlantılar

*