Scabiosa

**Scabiosa**, Caprifoliaceae familyasına mensup çiçekli bitkilerden bir cinstir. Bu cinsteki birçok türün isminde "scabiosa" kelimesi geçer ancak bazı "scabiosa" olarak bilinen bitkiler, aslında **[[Knautia]]** ve **[[Succisa]]** gibi yakın akraba cinslere dahildir. Bu bitkilerin bir kısmı geçmişte Scabiosa cinsinde sınıflandırılmıştı.

## Etimoloji
"Scabiosa" ismi Latince kökenli "scabiosus" kelimesinden türemiştir. Bu kelime "uyuzlu, pütürlü veya kaşıntılı" anlamına gelir ve bitkinin geleneksel tıpta uyuz hastalığını tedavi etmek için kullanılan bir geleneksel ilaç olarak geçmişteki kullanımına referans verir.

## Tanım
Scabiosa cinsinde bazı türler bir yıllık, diğerleri ise çok yıllık bitkilerdir. Bazıları otsu bitkilerdir, diğerlerinin ise odunsu anaçları vardır. Çoğu türün yaprakları kısmen tüylü ve loblara ayrılmıştır, ancak bazıları düzgün ve bazı türlerin de basit yaprakları vardır.

Çiçekler, kepçe şeklinde düzenlenmiş salkımlarda açar. Her bir salkım, her biri zar benzeri, tabak şeklinde bir brakte ile kaplı birçok küçük çiçekçik içerir. Kaliks (çanak yapraklar) neredeyse taç yaprağı uzunluğunda olan beş dikensi sepaldan oluşur. Çiçekler solduktan sonra, kaliksler ve brakteler birleşerek "yıldızçiçeği" isminin kaynağı olabilecek dikenli bir top haline gelir. Kaliks yapısı kalıcıdır ve meyve döküldükten sonra bile bir taç gibi üzerinde kalır. Korolla (taç yapraklar) ise, tüylü bir boğazı olan dar bir huniyi çevreleyen dört ila beş loba sahiptir. Huni, loblardan biraz daha uzundur. Her çiçek dört adet, tüpün üst kısmına yerleşmiş ve dışarıya doğru çıkan erkek organa (stamen) sahiptir. Her meyvenin sadece tek bir tohumu bulunur.

Birkaç Scabiosa türünde çiçek başakları sapsız (direkt olarak gövde üzerinde) konumlanırken, çoğu türde ise tek başına uzun bir saplık üzerinde taşınır.

Scabiosa türleri ve çeşitleri çiçek renkleri bakımından farklılık gösterse de, çoğu tür açık lavanda mavisi**,** leylak rengi veya krem beyazı tonlarında çiçek açar.

## Taksonomi
Scabiosa cinsi ilk olarak 1753 yılında Species Plantarum adlı eserin 98. sayfasında yayımlanmıştır.

## Türler
Plants of the World Online tarafından kabul edildiği üzere;

* *[[Scabiosa adzharica]]* 
* *[[Scabiosa africana]]* 
* *[[Scabiosa albanensis]]* 
* *[[Scabiosa amoena]]* 
* *[[Scabiosa andryifolia]]* 
* *[[Scabiosa angustiloba]]* 
* *[[Scabiosa arenaria]]* 
* *[[Scabiosa atropurpurea]]* 
* *[[Scabiosa austroafricana]]* 
* *[[Scabiosa balcanica]]*   
* *[[Scabiosa × beauverdiana]]* 
* *[[Scabiosa bipinnata]]* 
* *[[Scabiosa buekiana]]* 
* *[[Scabiosa canescens]]* 
* *[[Scabiosa cartenniana]]* 
* *[[Scabiosa cephalarioides]]* 
* *[[Scabiosa cinerea]]* 
* *[[Scabiosa colchica]]* 
* *[[Scabiosa columbaria]]* 
* *[[Scabiosa comosa]]* 
* *[[Scabiosa correvoniana]]* 
* *[[Scabiosa corsica]]* 
* *[[Scabiosa crinita]]* 
* *[[Scabiosa daucoides]]* 
* *[[Scabiosa drakensbergensis]]* 
* *[[Scabiosa eremophila]]* 
* *[[Scabiosa farinosa]]* 
* *[[Scabiosa fumarioides]]* 
* *[[Scabiosa galianoi]]* 
* *[[Scabiosa holosericea]]* 
* *[[Scabiosa imeretica]]* 
* *[[Scabiosa incisa]]* 
* *[[Scabiosa ispartaca]]* 
* *[[Scabiosa japonica]]* 
* *[[Scabiosa jezoensis]]* 
* *[[Scabiosa lacerifolia]]* 
* *[[Scabiosa lachnophylla]]* 
* *[[Scabiosa libyca]]* 
* *[[Scabiosa lucida]]* 
* *[[Scabiosa × lucidula]]* 
* *[[Scabiosa mollissima]]* 
* *[[Scabiosa nitens]]* 
* *[[Scabiosa ochroleuca]]* 
* *[[Scabiosa owerinii]]* 
* *[[Scabiosa paphlagonica]]* 
* *[[Scabiosa parielii]]*  
* *[[Scabiosa parviflora]]* 
* *[[Scabiosa praemontana]]* 
* *[[Scabiosa pyrenaica]]* 
* *[[Scabiosa semipapposa]]* 
* *[[Scabiosa silenifolia]]* 
* *[[Scabiosa sirnakia]]* 
* *[[Scabiosa sivrihisarica]]* 
* *[[Scabiosa solymica]]* 
* *[[Scabiosa sosnowskyi]]* 
* *[[Scabiosa taygetea]]* 
* *[[Scabiosa tenuis]]* 
* *[[Scabiosa thysdrusiana]]* 
* *[[Scabiosa transvaalensis]]* 
* *[[Scabiosa triandra]]* 
* *[[Scabiosa triniifolia]]* 
* *[[Scabiosa turolensis]]* 
* *[[Scabiosa tuzluca]]* 
* *[[Scabiosa tysonii]]* 
* *[[Scabiosa velenovskiana]]* 
* *[[Scabiosa vestina]]* 
* *[[Scabiosa webbiana]]* 

## Yayılım

Bu cinsin üyeleri Afrika, Avrupa ve Asya'ya özgüdür. Bazı Scabiosa türleri, özellikle küçük kadife çiçeği (S. columbaria) ve Akdeniz tatlı kadife çiçeği (S. atropurpurea), bahçıvanlar için kültür çeşitleri haline getirilmiştir.

1782 yılında Avusturyalı bir hekim, botanikçi ve dağcı olan Belsazar Hacquet, "Plantae alpinae Carniolicae" adlı eserinde Scabiosa trenta isminde, gizemli, soluk sarı bir kadife çiçeği tanımladı. Bu keşif, daha sonra Jülyen Alpleri'ni keşfeden botanikçiler ve dağcılar, özellikle Julius Kugy için büyük bir ilham kaynağı oldu. Ancak Avusturyalı botanikçi Anton Kerner von Marilaun daha sonra Belsazar Hacquet'in yeni bir tür keşfetmediğini, zaten bilinen Akdeniz alt türü Cephalaria leucantha'nın bir örneğini tanımladığını kanıtladı.

Scabiosa cinsine ait örneklerde çeşitli habitatlara uyum sağlama söz konusudur. Örneğin, Scabiosa solymica (daha önce Lomelosia solymica olarak adlandırılıyordu) *chasmophyte* olarak tanımlanır. Bu bitki, Türkiye'nin güneyinde, Antalya'nın batısındaki Toros Dağları'nın batı kesiminde yer alan Tahtalı Dağı'nın denize bakan dik yamaçlarında yarık ve oyuklarda yaşamaya adapte olmuştur.

## Ekoloji
Scabiosa çiçekleri, nektar açısından zengindir ve birçok böceği kendine çeker. Bunlara kelebekler ve güveler, özellikle de altı noktalı ateşböceği güvesi dahildir. Bazı kadife çiçeği türleri, Lepidoptera (kelebek ve güveler) familyasının bazı türlerinin tırtılları için besin kaynağıdır. Örneğin, gri tırtıl güvesi bu bitki ile beslenir.

## Kaynakça