John Maxwell (İngiliz Ordusu subayı)

General **Sir John Grenfell Maxwell**, (11 Temmuz 1859 – 21 Şubat 1929), bir Britanya Ordusu subayı ve sömürge valisiydi. Sudan'daki Mehdi Savaşı, II. Boer Savaşı ve I. Dünya Savaşı'nda görev yaptı. İrlanda Başkumandanı olarak, 1916'daki Paskalya Ayaklanması'na verilen karşılıkta mühim bir rol oynadı; isyan sonrasındaki askerî mahkemeleri yönetti. Maxwell 1922'de emekliye ayrıldı.

## Erken hayatı
Maxwell, 11 Temmuz 1859'da Liverpool'un Aigburth semtinde, İskoç Protestan mirasına sahip bir ailede doğdu. ’nde tahsil gördü, 1878’den itibaren ’nda okudu ve Mart 1879’da ’na tayin edildi.

## Askerî kariyer
Maxwell, Anglo-Mısır Harbi’nde Black Watch ile görev yaptı; Tel-El-Kebir Muharebesi’nde Mısır tahkimatlarının hücumla alınmasına katıldı ve yüzbaşı rütbesine yükseldi. İlk defa, Nil Seferi (1884–1885) sırasında yardımcı  ve ordugâh kumandanı olarak resmî raporlarda adı geçmiştir. Sudan’daki Mısır hudut kuvvetleriyle faal bir rol oynadı ve Ginnis Muharebesi’ndeki hizmetlerinden ötürü Seçkin Hizmet Nişanı (DSO) ile taltif edildi; ayrıca 1888’deki Gemaizah Muharebesi’nde de hazır bulundu. Kasım 1889’da fahri binbaşı nasbedildi.

Sudan’ın Anglo-Mısır tarafından yeniden fethi esnasında 2. Mısır Tugayı’na kumanda etti ve yarım maaşlı izinde iken Eylül 1897’de binbaşılığa terfi ettirildi; 1881-1899 Mehdi Savaşı sırasındaki Atbara Muharebesi ve Omdurman Muharebesi’nde hazır bulundu; burada Halife Abdullah bin Muhammed’in sarayına giren ilk kişilerden idi. 1897’de Nubya Valiliği’ne ve 1898’de Omdurman Valiliği’ne tayin edildi. Mısır’daki hizmetleri için, 1900 yılı başlarında Sultan II. Abdülhamid tarafından 2. sınıf Mecidiye Nişanı ile taltif edildi.

### Boer Savaşı
Maxwell, II. Boer Savaşı (1899–1902) sırasında Güney Afrika’da görev yaptı. Şubat 1900’de *SS Mexican* ile Southampton’dan ayrıldı, ve ertesi ay Cape Town’a vararak bir kurmay tayinine başladı. Lord Roberts’in Pretoria’ya yürüyüşünde 14. Tugay’a kumanda etti ve şehrin muvaffakiyetle işgali sonrasında, 1900’den Mart 1902’ye kadar Pretoria ve Batı Transvaal Cumhuriyeti’nin Askerî Valisi olarak hizmet etti; bu vazifeyi, sivil idarenin tedricî genişletilmesine imkân tanımak üzere bıraktı. Vali olarak, çağdaş bir haber raporuna göre, “müşkül bir makamı büyük bir incelik ve kabiliyetle doldurdu … umumî efkârın itimadını ve hürmetini kazandı.” Pretoria'dan ayrıldıktan sonra Batı bölgesinde bir kumanda tuttu; harbin bitiminden bir ay sonra, Temmuz 1902'de Birleşik Krallık'a döndü. Haziran 1902'de Güney Afrika'dan gönderdiği son tebliğinde, başkumandan (C-in-C) Korgeneral Lord Kitchener, Maxwell'i “enerjik bir zekâya ve sağlam bir muhakemeye sahip; bunlar, onun nazik ve düşünceli mizacıyla birleşince, kendisine kıymetli hizmetler ifa etme imkânı vermiştir” sözleriyle tavsif etti. Harpteki hizmetlerinden ötürü, Nisan 1901 Güney Afrika Taltifleri listesinde Bath Nişanı Komutan Şövalyesi (KCB) yapıldı (nişanın tarihi 29 Kasım 1900'e götürülmüştür) ve 1902 Taç Giyme Taltifleri listesinde Aziz Mihail ve Aziz George Nişanı verildi, ve her iki nişan da 24 Ekim 1902'de Kral VII. Edward tarafından Buckingham Sarayı'nda tevcih edildi.

Dönüşünden sonra, Maxwell Kasım 1902'de III: Kolordu’nun kurmay subayı tayin edildi; bu kolordu o sırada İrlanda’da konuşlanmıştı, ve albay rütbesine terfi aldı, fakat kurmayda geçici olarak tuğgeneral rütbesiyle görev yaptı. Ağustos 1903’te, Kral VII. Edward’ın 1903 İrlanda ziyaretine yardım ettiği için Kraliyet Victoria Nişanı verildi. Mayıs 1904’te kuvvetler genel müfettişine kurmay subay yapıldı ve görevde bulunduğu müddetçe tuğgeneral rütbesini muhafaza etmesine izin verildi. Maxwell, Temmuz 1905’te Connaught Dükü Prens Arthur ile birlikte Coburg’a giderek Saxe-Coburg ve Gotha Dükü Charles Edward’ın reşit olma merasimlerine katıldı; Eylül 1906’da Silezya’yı ziyaret ederek Alman İmparatorluk Ordusu’nun manevralarını izledi, ardından Baden’e geçti. Aralık 1906’da tümgeneral rütbesine terfi ettirildi. Eylül 1907’de Viyana’yı ziyaret ederek nı teftiş etti; burada Franz Joseph Nişanı Büyük Haçı ile taltif edildi. Aralık 1907’de Genelkurmay’da tümgeneral yapıldı.

1908’de Mısır’daki Britanya Kuvvetleri Kumandan Generali oldu, Ağustos 1912’de korgeneralliğe terfi etti, ve Ocak 1914’ten itibaren, Korgeneral Sir John Chetham McLeod’un yerine Black Watch’ın albayı oldu.

### Birinci Dünya Savaşı
Birinci Dünya Savaşı’nin başlamasından iki yıl sonra Batı Cephesi’ne sevk olundu.

1914 sonlarında tekrar Mısır Kumandanlığı’na döndü. 2 Kasım 1914’te, Osmanlı İmparatorluğu harbe girdikten sonra, Maxwell Mısır’da matbuata sansür tedbirleri ilân etti; bunun neticesinde birçok Arapça gazete, meselâ Ahmed Lutfi es-Sayed’in *[[Al Jarida]]*sı, tiraj kaybederek azaldı veya neşriyatını durdurdu. Süveyş Kanalı Baskını’na karşı Kanal’ı muvaffakiyetle müdafaa etti.

Eylül 1915’te Gelibolu Harekâtı’ndaki Tümgeneral Alexander Godley, Gelibolu’dan Mısır’a gönderilen hasta ve yaralıların pek azının tekrar cepheye iade edildiğinden şikâyet etti; Maxwell, Godley’ye şu şekilde mukabelede bulundu: *“Çanakkale’nin insan iştihası olağanüstü ve muzır olmuştur.”*

### Paskalya Ayaklanması
Paskalya Ayaklanması, yani İrlanda’daki Britanya idaresine karşı bir isyan, 24 Nisan 1916’da patlak verdikten sonra, İrlanda Lord Naibi Lord Wimborne, hem Dublin şehri hem de eyalette sıkıyönetim ilân etti. Aynı zamanda Birleşik Krallık hükûmeti, 8 Ağustos 1914’te Birleşik Krallık Parlamentosu’nda kabul edilen 1914 Kraliyet Müdafaası Kanunu (DORA) ihlâl eden kişilerin İrlanda’da askerî mahkemelerce muhakeme edilmelerini sağlayacak tedbirleri yürürlüğe koydu. Maxwell, 28 Nisan’da Dublin’e geldi; Lovick Friend’in yerine İrlanda Başkumandanı oldu ve isyancıların teslimini kabul etmek üzere tam zamanında yetişti. Üstlerinden tam selâhiyetler alarak, Maxwell geçici askerî vali tayin edildi ve alenen niyetini şöyle ilân etti: “bütün tehlikeli Sinn Feincileri tevkif etmek”, bunun içinde “hareketin bizzat bugünkü isyanda olmasa bile, faal bir parçası olmuş olanlar” da vardı.

Ardından 3.430 erkek ve 79 kadın tutuklandı; bunların 425’i yağma sebebiyleydi. Charles Blackader’in başkanlığında 2 Mayıs’ta başlayan bir dizi askerî mahkemede, çoğu Richmond Kışlası’nda olmak üzere, 187 kişi muhakeme edildi. Maxwell’in kararıyla bu mahkemeler kapalı oturumda (*[[in camera]])* yapılacak, müdafaa vekili veya jüri bulunmayacaktı; Kraliyet hukuk müşavirleri daha sonra bu usulün kanunsuz olduğunu ilân ettiler. Muhakemeleri icra eden subaylardan bazıları, ayaklanmayı bastıran birliklere kumanda etmişti ki bu, Britanya Askerî El Kitabı'nda men edilmiş bir menfaat çatışması idi. Doksan kişiye idam hükmü verildi; bunlardan on beşinin (içlerinde İrlanda Cumhuriyeti'nin İlanı'nın yedi imzacısının tamamı bulunuyordu) cezaları Maxwell tarafından tasdik olundu ve on dördü, 3–12 Mayıs tarihleri arasında Kilmainham Cezaevinde kurşuna dizilerek idam olundu.

Ne var ki, Britanya Başvekili H. H. Asquith ve kabinesi, hadiselerin sürati ve gizliliği sebebiyle kısa zamanda kaygıya kapıldılar ve daha fazla idamı durdurmak için müdahalede bulundular. Özellikle DORA düzenlemelerinin askerî mahkemelerde tatbik edilmediği endişesi vardı. Bu düzenlemeler, on üç üyeden mürekkep tam bir mahkeme, meslekten bir hâkim, bir hukuk müşaviri ve duruşmaların alenî yapılmasını öngörüyordu; bunlar bazı idamları önleyebilirdi. Maxwell, Haziran'da Asquith'e sunduğu raporda, liderlerin soğukkanlılıkla ve muhakemesizce katledildikleri intibaının, isyancılar lehine doğan “bir hissiyat inkılâbı”na yol açtığını kabul etti; bunun, 1914 Kraliyet Müdafaası Kanunu'nun tatbiki ile sıkıyönetimin tatbiki arasındaki karışıklıktan doğduğunu ve kendisinin aslında en baştan beri sıkıyönetimi tercih ettiğini söyledi. Bunun neticesinde Maxwell, geri kalan idam cezalarını kürek mahkûmiyetine çevirdi. Asquith, mahkeme zabıtlarını yayımlamayı taahhüt etmiş olmasına rağmen, tutanaklar 1999'a kadar kamuya açıklanmadı.

Mayıs sonlarında Maxwell, Westminster'daki hükûmeti, Yüzbaşı John Bowen-Colthurst'un, Thomas Dickson, Patrick MacIntyre ve Francis Sheehy-Skeffington cinayetleri için askerî mahkemede yargılanmasına ikna etti; aksi hâlde sivil mahkeme olacaktı. Bu muhakemenin resmî zabıtı hiç yayımlanmadı, ancak duruşma açık mahkemede görüldü.

Bu, Maxwell'in İrlanda'daki son vazifesi oldu; 1916'nın ilerleyen aylarında İngiltere'ye döndü.

### 1916 sonrası

1916'da Maxwell, York’ta Kuzey Kumandanlığı’na Kumandan General olarak tayin edildi. Haziran 1919’da tam general rütbesine terfi etti ve 1922’de emekliye ayrıldı. 21 Şubat 1929’da vefat etti ve hatıra kitabesi York Minster’ın kriptasında bulunmaktadır.

## Özel hayatı
Maxwell, 1892’de Charles Bonynge’nin kızı Louisa Selina Bonynge ile evlendi ve bu evlilikten bir kız çocuğu oldu.

William Manchester’ın Winston Churchill biyografisi, Churchill’in annesi meşhur Jennie, yani Lady Randolph Churchill’in pek çok sevgilisi olduğunu ve Lady Maxwell’in de aynı Britanya ordusu subayı Binbaşı Caryl John Ramsden ile, 1898’de Mısır’ın Kahire şehrinde münasebet yaşadığını nakleder. Jennie, Kahire’de Ramsden ile birlikte kaldığı otele ansızın döndüğünde, onu Lady Maxwell ile yatakta buldu. Jennie derhâl münasebetini sonlandırdı; bu, sevgililerinin en meşhurlarından biri olan, daha sonra VII. Edward unvanıyla tahta çıkacak olan Galler Prensi’nin eğlencesine sebep oldu. Prens ona alaycı bir not gönderdi: “Nil seferine çıkacağınıza eski dostlarınıza sadık kalsaydınız daha iyiydi! Eski dostlar en hayırlısıdır!”

Mısır'daki bulunduğu sıralarda Maxwell, arkeolojiye merak saldı. Mısır Keşif Cemiyeti'ne üye oldu ve ordudan emekli olduktan sonra cemiyetin reisliğine yükseldi. Bu cemiyet vasıtasıyla Lord Carnarvon'u tanıdı ve onun vasiyetinin icracılarından biri oldu. Bu sıfatla Maxwell, Lady Carnarvon'a, kocasının Tutankhamun’un mezarı kazı imtiyazını devralmasında tavsiyelerde bulundu; ayrıca hem ona hem de Howard Carter'a, Mısır makamlarıyla muhtelif hukukî ihtilafların idaresinde müşavirlik yaptı.

## Mirası
1916'dan sonra Alman madalyacı Walther Eberbach, Maxwell'in Ayaklanma'daki idaresini hicveden bir hatıra madalyası bastı.

16 Mart 1929'da Maxwell'in külleri York Minster'ın kriptasına konuldu. Naaşı Londra'da yakılmıştı, ancak York'ta Kuzey Kumandanlığı Generali olarak hizmet ettiği için, York'un onun için en münasip istirahatgâh olduğu düşünüldü. Külleri bir vazoya, vazo bir mahfazaya ve mahfaza, tabut vazifesi görmek üzere daha büyük bir sandukaya konuldu. Külleri Londra'dan York'a trenle nakledildi ve askerî personel eşliğinde York Minster'a götürüldü. Külleri ihtiva eden sanduka, kripta mihrabının önündeki toprağa açılan bir oyukta yerleştirildi. Ayin, York Dekanı Lionel Ford tarafından icra edildi. York Minster'da bu nevî bir merasim ilk defa yapılmış oldu.

Mayıs 2011'de Maxwell'in nişanları ve madalyaları Dix Noonan Webb tarafından Londra'da müzayedeye çıkarıldı ve 26.000£ Sterlin gibi bir bedelle ismi açıklanmayan bir müzayedeciye satıldı.

## Kaynakça