Mayerling vakası

**Mayerling vakası**, Avusturya Veliaht Prensi Rudolf ile sevgilisi Barones Mary Vetsera’nın bir cinayet-intihar sözleşmesiyle sonuçlandığı düşünülen olaylar silsilesidir. İkilinin cansız bedenleri 30 Ocak 1889’da Mayerling’deki bir imparatorluk av köşkünde bulundu. Belçika Prensesi Stéphanie ile evli olan Rudolf, İmparator Franz Joseph ve İmparatoriçe Elisabeth’in tek oğluydu ve Avusturya-Macaristan tahtının kesin veliahtı konumundaydı.

Rudolf’un sevgilisi, Avusturya sarayında diplomat olan Albin von Vetsera’nın kızıydı. Albin’e 1870 yılında Baron (Freiherr) unvanı verilmişti. 30 yaşındaki Rudolf ile 17 yaşındaki Mary’nin cansız bedenleri, 30 Ocak 1889 sabahı başkentin 26,6 kilometre güneybatısında, Viyana Ormanları’ndaki Mayerling İmparatorluk av köşkünde bulundu.

Veliaht Prens'in ölümü, Habsburg hanedanının doğrudan veraset soyundaki o sarsılmaz güveni sekteye uğrattı. Rudolf'un erkek evladı olmadığı için tahtın varisliği Franz Joseph'in kardeşi Arşidük Karl Ludwig'e ve onun en büyük oğlu Arşidük Franz Ferdinand'a geçti.

Bu istikrarsızlık, imparatorluğun Avusturya ve Macaristan kanatları arasında giderek güçlenen uzlaşma sürecini tehlikeye attı. Sonrasında yaşanan gelişmeler, Haziran 1914’te Saraybosna’da Arşidük Franz Ferdinand ve eşi Sophie’nin, bir Yugoslav milliyetçisi ve etnik Sırp olan Gavrilo Princip tarafından suikasta uğramasına ve Birinci Dünya Savaşı’nın fitilini ateşleyen Temmuz Krizi’ne yol açtı.

## İntihar

1889 yılına gelindiğinde, Rudolf’un ebeveynleri ve eşi Stéphanie de dahil olmak üzere saray çevresindeki pek çok kişi, Rudolf ile Mary arasındaki ilişkiden haberdardı. Rudolf’un Stéphanie ile olan evliliği pek de mutlu gitmiyordu ve bu birliktelikten sadece "Erzsi" lakabıyla bilinen Elisabeth adında bir kız çocukları dünyaya gelmişti. Rudolf, eşine belsoğukluğu bulaştırarak onun yeniden anne olabilme imkanını elinden almıştı. &#x5B; ** &#x5D;

29 Ocak 1889'da Franz Joseph ve Elisabeth, 31 Ocak'ta Macaristan'ın Budin kentine yapacakları yolculuk öncesinde bir aile yemeği verdiler. Rudolf, rahatsız olduğunu ileri sürerek yemeğe katılmadı. 30 Ocak sabahı erkenden Mayerling av köşkünde bir günlük sürek avı planlamıştı; ancak uşağı Loschek onu uyandırmaya gittiğinde hiçbir yanıt alamadı. Arşidük'ün av arkadaşı Joseph Hoyos da seslenmesine rağmen bir cevap çıkmadı. Kapıyı zorlayarak açmaya çalışsalar da kapı yerinden oynamadı.

Sonunda Loschek, kapıyı içeriden açabilmek için bir çekice sarıldı ve kapının ahşap bölmesini kırarak elini içeri uzattı. İçeri girdiğinde odayı kepenkleri sıkıca kapatılmış ve loş bir halde buldu. Rudolf, yatağın yanında hareketsiz bir şekilde oturur (bazı anlatılara göre ise uzanır) vaziyetteydi; gövdesi öne doğru eğilmişti ve ağzından kan geliyordu. Hemen önündeki komodinin üzerinde bir bardak ile bir ayna duruyordu. Yetersiz ışıkta daha detaylı bir inceleme yapma fırsatı bulamayan Loschek, striknin zehirlenmesinin kanamaya yol açtığını bildiğinden, Veliaht Prens'in bardaktaki zehri içtiğini düşündü. Yatakta ise Barones Mary von Vetsera'nın cansız bedeni yatıyordu ve vücudu çoktan kaskatı kesilmişti.

Hoyos daha fazla beklemeyip istasyona koştu ve özel bir trenle Viyana’ya hareket etti. İmparatorun başyaveri Paar’ın yanına giderek acı haberi hükümdara bizzat vermesini rica etti. Ancak Hofburg Sarayı’ndaki her hareketi belirleyen o boğucu protokol kuralları, haberin iletilme sürecine de hükmetti. Paar, bu denli vahim bir haberi imparatora ancak imparatoriçenin verebileceğini savundu. Bunun üzerine İmparatoriçe’nin Saray Nazırı Baron Nopcsa çağrıldı. Nopcsa da, Majestelerinin nasıl bilgilendirilmesi gerektiğine karar vermesi için İmparatoriçe Elisabeth’in en sevdiği Macar nedimesi Ida Ferenczy’yi yanına çağırtı.

Elisabeth o sırada Yunanca dersindeydi ve bölünmekten hiç hoşlanmamıştı. Ferenczy, dudakları bembeyaz bir halde Baron Nopcsa'nın çok acil bir haberi olduğunu bildirdi. Elisabeth, Nopcsa'nın beklemesi ve daha sonra gelmesi gerektiğini söylese de Ferenczy, Baron'un derhal huzura kabul edilmesi gerektiğinde ısrar etti; en sonunda ise Veliaht Prens hakkında çok vahim bir haber olduğunu ekledi. Bu anlatı, bizzat Ferenczy'nin kendisinden, ayrıca Elisabeth'in olaya dair anılarını dikte ettirdiği Arşidüşes Marie Valerie'den ve imparatoriçenin günlüğündeki notlardan günümüze ulaşmıştır.

Ferenczy odaya tekrar girdiğinde Elisabeth’i perişan bir halde, hıçkıra hıçkıra ağlarken buldu. Bu sırada İmparator, eşinin dairesinin önünde belirmişti ve kendini zor zapt eden Nopcsa ile birlikte orada beklemek zorunda kaldı. İmparatoriçe, acı haberi kocasına baş başa kaldıkları bir anda verdi.

Polis Bakanı derhal huzura çağrıldı; milli güvenlik servisleri ise imparatorluk av köşkünü ve çevresini tamamen kordon altına aldı.

## Örtbas etme girişimi
Cisleytanya Başbakanı Eduard von Taaffe, öğle saatlerinde İmparator adına yaptığı açıklamada Rudolf’un "kalbindeki bir anevrizmanın yırtılması sonucu" öldüğünü duyurdu. Hanedan üyeleri ve saray çevresi ise hâlâ onun zehirlendiği kanısındaydı. Görünen o ki, Mary’nin annesi Helene von Vetsera bile başlangıçta buna inanmıştı.

Dr. Hermann Freiherrn von Widerhofer başkanlığındaki saray sağlık heyeti o öğleden sonra Mayerling’e ulaştı ve ölüm nedenini daha net bir biçimde saptadı. Widerhofer, ertesi sabah saat 06:00’da raporunu imparatora sundu. Viyana’nın resmi gazetesi ise o gün hâlâ ilk açıklamaya sadık kalıyordu: "Kraliyet ve İmparatorluk Altesleri, Veliaht Prens Arşidük Rudolf, dün Baden yakınlarındaki Mayerling av köşkünde, kalbindeki bir anevrizmanın yırtılması sonucu vefat etmiştir."

Vetsera'nın Venedik yolunda öldüğünü iddia etmeye çalıştılar; hatta çifte intiharı gizlemek için amcalarına, köşkten ayrılırken cesedini bir süpürge sapıyla dik tutturmuşlardı. Vetsera, diğer intihar edenlerle birlikte apar topar gömüldü ve saray yönetimi, annesinin kızının mezarını ziyaret etmesine defin işleminden sonra iki ayı aşkın bir süre boyunca izin vermedi.

Yabancı muhabirler Mayerling’e akın etti ve kısa süre içinde Rudolf’un sevgilisinin de bu ölümle bir ilgisi olduğunu öğrendi. İlk resmi açıklama olan "kalp krizi" hikayesi hızla rafa kalktı ve yerini "kalp yetmezliği" şeklinde değiştirilen yeni bir sürüme bıraktı. Ardından, Veliaht Prens'in bir intihar anlaşması uyarınca önce baronesi vurduğu, birkaç saat boyunca cesedinin başında beklediği ve sonra da kendi canına kıydığı duyuruldu. Rudolf ile İmparator'un yakın zamanda şiddetli bir tartışma yaşadıkları ve Franz Joseph’in, oğlundan henüz reşit olmayan sevgilisiyle olan ilişkisini bitirmesini sert bir dille talep ettiği biliniyordu. Polis, belli ki İmparator'un arzusu doğrultusunda, soruşturmayı şaşırtıcı bir acelecilikle kapattı.

Franz Joseph, Rudolf'un İmparatorluk Mahzeni'ne gömülmesi için Kilise'nin onayını almak adına elinden gelen her şeyi yaptı. Veliaht Prens'in kasten cinayet ve intihar işlediği kabul edilseydi, bu durum imkansız hale gelecekti. Vatikan, Rudolf'un "akli dengesinin yerinde olmadığı" bir sırada bu eylemi gerçekleştirdiğine dair özel bir izin belgesi yayımladı; böylece Rudolf, Viyana'daki Kapuçin Kilisesi'nde bulunan İmparatorluk Mahzeni'nde, diğer 137 Habsburg üyesiyle birlikte istirahatgahına çekildi. Oysa Rudolf, annesine bıraktığı veda notunda Mary Vetsera'nın yanına, Alland'a gömülmeyi vasiyet etmişti. Bu durum Elisabeth'in yakasını bırakmadı; Rudolf'un ruhunun kendisini ziyaret edip dileklerini fısıldayacağı umuduyla Kapuçin Mahzeni'ni sık sık ziyaret etti. Soruşturma dosyası ve ilgili tüm belgeler, teamüllerin aksine devlet arşivlerine hiçbir zaman teslim edilmedi.

Rudolf’un, Barones von Vetsera ile olan ilişkisi nedeniyle imparatorla şiddetli bir kavgaya tutuştuğu hikayesi, siyasi açıdan liberal görüşlere sahip olan Rudolf’tan pek haz etmeyen Almanya Şansölyesi Otto von Bismarck’ın ajanları tarafından yayılmış olabilir. Şansölyeyi şahsen tanıyan Rudolf’un pek çok yakın akrabası, bu iddiaya kesinlikle şüpheyle yaklaşıyordu.

Alman İmparatoriçesi Victoria şunları yazdı:

Ardından annesi Kraliçe Victoria'ya şöyle yazdı:

Çifte intihar süsü verilmiş bir cinayet iddiası da zaman zaman gündeme getirilmiştir. Viyana'nın bulvar gazetesi Kronen Zeitung'a bir dizi mülakat veren ve bu olaydan ancak üç yıl sonra dünyaya gelen İmparatoriçe Zita, Avusturya Veliaht Prensi Rudolf ile sevgilisinin ölümlerinin bir intihar anlaşması olmadığını, aksine Georges Clemenceau tarafından gönderilen Fransız ajanların işlediği bir cinayet olduğuna inandığını dile getirmiştir.

## Sonrası
Rudolf’un ölümü bir hanedan krizine yol açtı. Rudolf, Franz Joseph’in tek oğlu olduğu için imparatorun kardeşi Karl Ludwig, Avusturya-Macaristan tahtının muhtemel veliahtı oldu. Ancak Karl Ludwig, birkaç gün sonra veraset haklarından en büyük oğlu Franz Ferdinand lehine feragat etti.

Franz Ferdinand'ın 1914'teki suikastının ardından, yeğeni ve Karl Ludwig'in torunu olan Karl, tahtın muhtemel varisi konumuna yükseldi. Karl, en nihayetinde 1916 yılında büyük amcasının yerine İmparator I. Karl olarak tahta çıktı.

## Motivasyon

Temmuz 2015'te Avusturya Millî Kütüphanesi, Vetsera'nın annesine ve diğer aile üyelerine yazdığı veda mektuplarının kopyalarını yayımladı. Daha önce kaybolduğu ya da imha edildiği düşünülen bu mektuplar, 1926 yılında bir Avusturya bankasındaki kiralık kasaya emanet edilmiş halde bulundu. Ölümlerinden kısa süre önce Mayerling'de kaleme alınan mektuplar, Vetsera'nın Rudolf ile birlikte intihar etmeye hazırlandığını hiçbir şüpheye yer bırakmayacak kadar net bir biçimde ortaya koyuyordu:

### Teoriler
Brigitte Hamann, *Rudolf, Crown Prince and Rebel* adlı kitabında, Rudolf'un çifte intihar teklifini ilk olarak dönemin ünlü simalarından Mizzi Kaspar'a sunduğunu belirtir. Bu teklifin reddedilmesi üzerine Rudolf, çok daha kolay etki altında kalabilecek olan Vetsera ile ölüm anlaşmasını yapmıştır. Hamann bir mülakatında, Rudolf'un "melankolik ve çok fazla kafa yoran, şair ruhlu bir genç" olduğunu savunur: "Frengi hastasıydı ve eşine de bu hastalığı bulaştırdığı için derin bir suçluluk duyuyordu." Bu görüş, tarihçiler arasında en yaygın kabul gören teoridir.

Bir başka teoriye göre ise çocukluğunda maruz kaldığı kötü muamelenin ruh sağlığı üzerindeki yıkıcı etkileri, sonunda bu intihar anlaşmasıyla doruğa ulaştı. Evliliği ve çeşitli gönül ilişkileri süresince dengesi iyice bozulan Rudolf, bu ölüm teklifini pek çok farklı kişiye götürmüştü. Henüz 17 yaşındaki Vetsera ise Rudolf olmadan yaşayamayacağına inanıyordu; bu durum, Rudolf'un Vetsera'yı öldürdükten birkaç saat sonra kendi canına kıydığı o ortak sonu hazırladı.

Gerd Holler, "Mayerling: 100 Yıl Sonra Trajedi Üzerine Yeni Belgeler" adlı kitabında, Mary'nin Rudolf'tan üç aylık hamile olduğunu savunur. İddiaya göre Rudolf, Mary için bir kürtaj ayarlamış ancak genç kadın bu işlem sırasında can vermiştir; bunun üzerine Rudolf da intihar etmiştir. Tarihçi Lucy Coatman ise Mary'nin Hermine Tobis'e yazdığı mektuplardan birini kaynak göstererek bu teorinin mümkün olmadığını belirtir: "Mary, Hermine'e yazdığı mektupta, 'İkimiz de kendimizden geçtik ve ben artık bir kadın oldum! Artık bedenimizle ve ruhumuzla birbirimize aitiz,' diyordu. Bu mektup, yaşananın Mary'nin ilk cinsel deneyimi olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Bu da kürtaj teorisini çürütüyor; zira ölümlerine kadar geçen sürede hamileliğin anlaşılması mümkün görünmüyor."

Clemens M. Gruber, "Mayerling'in Kader Günleri" adlı çalışmasında, Rudolf'un bir içki kavgası sırasında öldüğünü savunur. Gruber'in anlatısına göre, Vetsera'nın akrabaları köşke zorla girmiş, Rudolf ise tabancasını çekince yanlışlıkla baronesi vurmuştur. Ardından, baronesin akrabalarından biri tarafından öldürülmüştür.

## Fethi kabir ve adli kanıtlar
Freiin von Vetsera’nın cenazesi Mayerling’den alınarak Heiligenkreuz’daki mezarlığa defnedildi. 1946 yılında bölgeyi işgal eden Sovyet birlikleri, muhtemelen mücevher yağmalama ümidiyle mezarın üzerindeki granit plakayı yerinden oynatarak Vetsera’nın tabutuna zorla girdi. Bu olay, Kızıl Ordu’nun Avusturya Devlet Antlaşması uyarınca ülkeden çekildiği 1955 yılına kadar fark edilmedi.

1959 yılında, bölgede görevli Gerd Holler adında genç bir hekim, Vetsera ailesinden bir üye ve defin muhafazası uzmanları eşliğinde genç kadının kalıntılarını inceledi. Holler, bir kurşun deliği izi bulabilmek amacıyla kafatasını ve diğer kemikleri titizlikle tetkik etti ancak böyle bir kanıta rastlamadığını belirtti. Bu durumdan etkilenen Holler, Vatikan'a başvurarak hadiseyle ilgili 1889 yılı arşivlerini inceleme talebinde bulunduğunu ve Papalık elçisinin yürüttüğü soruşturmanın tek bir kurşun sıkıldığı sonucuna vardığını iddia etti. İkinci bir kurşuna dair adli kanıt bulamayan Holler, Vetsera'nın muhtemelen bir kürtaj operasyonu sırasında kaza eseri öldüğü ve bunun üzerine Rudolf'un intihar ettiği teorisini öne sürdü.

Holler, 1959'da cesedin yeni bir tabuta yeniden konulmasına tanık oldu.

1991 yılında Vetsera’nın mezarı, bu kez Mayerling hadisesine saplantılı olan Linzli mobilya satıcısı Helmut Flatzelsteiner tarafından tekrar açıldı. İlk raporlar, kemiklerin yetkililerce toplanması için mezarlık etrafına saçıldığını bildirse de Flatzelsteiner, masraflarını bizzat üstlendiği ve nihayet Şubat 1993’te gerçekleşen özel bir adli tıp incelemesi için kemikleri gece vakti oradan kaçırmıştı.

Flatzelsteiner, uzmanlara bu kalıntıların yaklaşık 100 yıl önce öldürülen ve muhtemelen başından vurulan ya da bıçaklanan bir akrabasına ait olduğunu söyledi. Uzmanlardan biri bunun mümkün olabileceğini düşünse de kafatası sadece çürümekle kalmayıp aynı zamanda eksik olduğu için bu durum kesinleştirilemedi. Bunun üzerine Flatzelsteiner, hem hikayeyi hem de Vetsera'nın iskeletini satmak amacıyla Kronen Zeitung'dan bir gazeteciyle temasa geçti. Yapılan adli tıp incelemeleri sonucunda bu kalıntıların gerçekten de Vetsera'ya ait olduğu teyit edildi. Cenaze, Ekim 1993'te asıl mezarına yeniden defnedildi ve görülen davanın ardından Flatzelsteiner, manastıra 2000 € tazminat ödedi.

## Medyada
Mayerling olayı şu yapımlarda dramatize edilmiştir:

### Edebiyat

* *Görkemli Bir Kaygı: Viyana, 1888–1889* – Frederic Morton tarafından yazılmış popüler bir tarih eseri 
* *Mayerling: Bir Veliaht Prensin Aşkı ve Trajedisi* – Claude Anet'in (Jean Schopfer'in takma adı) bir romanı.
* *Angel's Coffin (Ave Maria/Tenshi no Hitsugi)* – You Higuri'nin 2000 Japon mangası .

### Sahne

* *Marinka* - 1945 prömiyeri; Macar besteci Emmerich Kálmán'ın opereti; Libretto George Marion Jr. ve Karl Farkas'a, sözleri George Marion Jr.'a ait.
* *Mayerling* - Barbara Giuranna'nın 1957 operası
* *Mayerling* – Kenneth MacMillan tarafından 1978'de yaratılan bale
* *Elisabeth* – 1992 müzikali; kitap/sözler Michael Kunze, müzik Sylvester Levay . Olay, stilize edilmiş bir dans sekansı olarak dramatize edilmiştir.
* *Mayerling : Requiem einer Liebe* – Ricardo Urbetsch'in 2006 Alman çapraz operası, sözleri Siegfried Carl'a ait 
* *Rudolf* - Frank Wildhorn ve Steve Cuden'ın 2006 müzikali; prömiyeri 26 Mayıs 2006: Operett Színház, Budapeşte
* *Rudolf* – David Logan'ın 2011 tarihli oyunu, Veliaht Prens Rudolf'un hayatının son birkaç haftasını dramatize ediyor 
* *Utakata No Koi* ("Geçici Aşk") – 1983 prömiyeri; Takarazuka Revue'nun Japon oyunu

### Film

* *Habsburg Hanedanında Trajedi* – Alexander Korda'nın yönettiği 1924 yapımı Alman sessiz filmi
* *Habsburg Hanedanının Kaderi* – Rolf Raffé tarafından yönetilen 1928 yapımı Alman sessiz filmi
* *Mayerling* - Anatole Litvak'ın yönettiği 1936 Fransız filmi
* *De Mayerling à Saraybosna* - Max Ophüls'ün yönettiği 1940 Fransız filmi
* *Le Secret de Mayerling* - Jean Delannoy'un yönettiği 1949 Fransız filmi
* *Kronprinz Rudolfs letzte Liebe* - Rudolf Jugert'in yönettiği 1955 Avusturya filmi
* *Mayerling* – 1968 yapımı İngiliz/Fransız filmi (İngilizce), yönetmen: Terence Young
* *Özel Ahlaksızlıklar, Kamu Erdemleri (Vizi privati, pubbliche virtù)* - Miklós Jancsó'nun yönettiği 1976 İtalyan / Yugoslav filmi (İtalyanca)
* *[[Sihirbaz (film, 2006)|İllüzyonist]]* – Neil Burger tarafından yönetilen 2006 yapımı Amerikan filmi; olayın kurgusal bir tasvirini içerir.

### Radyo

* *Mayerling'in Hikayesi* – 1950 Amerikan radyo oyunu, *Theater of Romance* (CBS ); bölüm 244: 1 Ağustos 1950 
* *Mayerling Yeniden Ziyaret Edildi* – 1977 *CBS Radyo Gizem Tiyatrosu'nda* yayınlanan Amerikan radyo oyunu; bölüm 0648: 16 Mayıs 1977. Çağdaş olayların modern çerçeve öyküsü .

### Televizyon

* *Mayerling* – 1957 yapımı Amerikan televizyon dizisi *Producers' Showcase'in* (Avrupa'da sinemalarda gösterime girdi) Anatole Litvak tarafından yönetilen bölümü.
* "Veliaht Prens İçin Ağıt" – 1974 yapımı İngiliz televizyon dizisi *Fall of Eagles* ; 4. bölüm
* *Kronprinz Rudolfs letzte Liebe* (*Veliaht Prens başlıklı ABD sürümü)* - Robert Dornhelm tarafından yönetilen 2006 Avusturya TV filmi

## Ayrıca bakınız

* Meksika Kralı I. Maximilian
* Avusturya İmparatoriçesi Elisabeth

## Kaynakça

## İleri okumalar

* Barkeley, Richard. (1958). *Mayerling'e Giden Yol: Avusturya Veliaht Prensi Rudolph'un Hayatı ve Ölümü* . Londra: Macmillan.
* Franzel, Emil. (1974). *Veliaht Prens Rudolph ve Mayerling Trajedisi: Gerçek ve Kurgu* . Viyana: V. Herold.
* Judtmann, Fritz. (1971). *Mayerling: Efsanenin Ardındaki Gerçekler* . Londra: Harrap.
* King, Greg ve Wilson, Penny. (2017). *İmparatorluğun Alacakaranlığı: Mayerling'deki Trajedi ve Habsburgların Sonu*, New York: St. Martin's Press
* Listowel, Judith . (1978). *Bir Habsburg Trajedisi. Veliaht Prens Rudolf* . Londra: Ascent.
* Lonyay, Károly. (1949). *Rudolph: Mayerling Trajedisi* . New York: Yazar.
* Wolfson, Victor . (1969). *Mayerling Cinayeti* . Englewood Cliffs: Prentice-Hall.