Sadık Padegan

**Sadık Padegan** (), siyasetçi, Tudeh Partisi ve Azerbaycan Demokrat Fırkası'nın kurucularından biri. Hiyabani ve 21 Azer hareketlerine katıldı. Mir Cafer Pişevari'nin ölümünden sonra 1947-1954 yılları arasında Azerbaycan Demokrat Fırkası'nın başkanlığını yaptı.

## Hakkında

Sadık Padegan 1899 yılında Tebriz'de doğmuştur. 1920 yılında Mahammad Hiyabani hareketine katılmıştır. Hareketin çöküşünden sonra SSCB'ye gitmiş ve Moskova'da yüksek ekonomi eğitimi almıştır. 1938 yılına kadar Nahçıvan'daki kooperatif sisteminde çalışmıştır. Daha sonra Tebriz'e geri dönmüştür.

25 Ağustos 1941'de Sovyet ordusu Güney Azerbaycan'a girmiştir. Bu sürecin ardından birçok parti ve örgüt ortaya çıkmaya başlamıştır. Sadık Padegan ise, bu süreçte 1941'de kurulan Tudeh Partisi'nin üye olmuştur. Ekim 1941'de Tebriz'de Azerbaycan Cemiyeti kurulmuştur. Cemiyetin kurucuları arasında Hacı Mirza Ali Şebüsteri, Ali Meşinçi, İsmail Şems, Hilal Nasiri ve diğer bazı isimler bulunmaktaydı. Ocak 1942'de kurulan Azerbaycan Emekçiler Teşkilatı Merkez Komitesi üyeleri arasında yer almıştır. 1945'e kadar Tudeh Partisi'nin Tebriz il teşkilatının başkanlığı görevini üstlenmiştir. 6 Eylül 1945'te Tudeh Partisi'nin Azerbaycan teşkilatının il genel kurulu, partinin Azerbaycan teşkilatı üyelerinin Azerbaycan Demokrat Fırkası'na katılmaları gerektiğine karar vermiştir. Bunu sağlamak için Sadık Padegan, Zeynelabidin Gıyami, Mehmeet Hüseyin Burhani, Yadulla Kalenteri ve Abulhasan Vagif'ten oluşan bir komisyon kurulmuştur.

14 Eylül 1945'te Tebriz'de Azerbaycan Demokrat Fırkası'nı kurmak üzere Sadık Padegan'ın da üye olduğu 14 üyeli bir Organizasyon Komitesi kurulmuştur. 2 Ekim 1945'te Azerbaycan Demokrat Partisi'nin ilk kuruluş kongresi gerçekleştirilmiştir. Burada ADF'nin tüzüğü kabul edilirken, 3 Eylül İtirazı'nda yer alan hükümler bir kez daha tasdik edilmiştir. Kongrede, ADF Merkez Komitesi başkanlığına Seyid Cafer Pişevari ve başkan yardımcılığına Hacı Mirza Ali Şebüsteri ile Sadık Padegan seçilmiştir. Seyid Cafer Pişevari, Hacı Mirza Ali Şebüsteri, Sadık Padegan, Muhammed Biriya ve Salamulla Cavit, ADF Merkez Komitesi Yönetim Kurulu üyeliklerine seçilmiştir.

20 Kasım 1945'te Azerbaycan Halk Kongresi, Tebriz'deki Ark Tiyatrosu'nda faaliyetlerine başlamıştır. 21 Kasım'da, seçimler tamamlanıp hükûmet kurulana kadar kararların uygulanmasını sağlamak amacıyla kongre delegelerinden bir Millî Komite oluşturulmuştur. Sadık Padegan da Millî Komite'ye seçilen 39 kişiden biriydi. 27 Kasım 1945 ile 2 Aralık 1945 tarihleri arasında, İran'da tarihte ilk kez kadınların da katıldığı serbest seçimler gerçekleştirilmiştir. Seçimler sonucunda Sadık Padegan seçimi kazanmış ve Tebriz'den Azerbaycan Millî Meclisi'ne temsilci olarak seçilmiştir.

12 Aralık 1945'te Azerbaycan Millî Hükümeti kurulmuştur. Aynı gün düzenlenen Azerbaycan Millî Meclisi'nin ilk oturumunda Sadık Padegan, Milli Meclis başkanı seçilen Hacı Mirza Ali Şebüsteri'nin yardımcısı olarak seçilmiştir. 15 Ocak 1946'da Azerbaycan Millî Hükûmeti Anayasası taslağını hazırlamak üzere 15 üyeli bir komisyon kurulmuştur. Sadık Padegan da bu komisyona dahil edilmiştir.

28 Nisan 1946'da, Seyid Cafer Pişevari liderliğindeki heyetin bir üyesi olarak müzakereler için Tahran'a gitmiştir.

1946'da, millî-demokratik harekete katılımından dolayı "Setterhan" nişanı ile ödüllendirilmiştir.

1 Ağustos 1946'da, Hacı Mirza Ali Şebüsteri, Sadık Padegan, General Mahmud Panahiyan, Albay Murtazavi ve Binbaşı Tograi'den oluşan, Salamulla Cavit liderliğindeki bir heyetle müzakereler için ikinci kez Tahran'a gitmiştir.

5 Aralık 1946'da, Miyane'ye doğru saldıran Şah'ın birlikleri, Gulam Yahya önderliğindeki askerler tarafından durdurulmuştur. Azerbaycan'ın çeşitli bölgelerinden gelen insanlar, Şah'ın ordusuna karşı savaşmak için kendilerini silahlandırmaları konusunda Millî Hükûmete çağrıda bulunmuşlardır. Bunun ardından, Mir Cafer Pişevari liderliğinde Savunma Komitesi kurulmuştur. Mirza Ali Şebüsteri, Gazi Muhammed, Gulam Yahya, Mahmud Panahiyan ve Sadık Padegan bu komitenin üyeliğine seçilmişlerdir. Komitenin ilk görevi, Tebriz'de sıkıyönetim ilan etmek ve "Babek" adı verilen gönüllü gruplar kurmak olmuştur. Gönüllü grupların başlangıçta 600 kişi katılmıştır. Daha sonra Mir Cafer Pişevari, Sovyetler Birliği'nden askeri destek talep etmiştir. Ancak, bu talebi karşılık bulmamıştır.

11 Aralık 1946'da Azerbaycan Millî Meclisi, kan dökülmesini önlemek amacıyla Kızılbaş Halk Ordusu ve fedai güçlerine Şah'ın birliklerine direnmemeleri ve savaş alanlarını terk etmeleri emrini vermiştir. O günden itibaren, yerel beylerin kurduğu silahlı gruplar ve sivil giyimli jandarmalar büyük katliamlar yapmaya başlamışlardır. Bu çeteler Tahran Radyosu tarafından "İranlı vatanseverler" olarak tanımlanıyorlardı. Çetelerin asıl amacı demokratları yok etmek ve Şah'ın birliklerinin şehirlere girmesini sağlamaktı. Tebriz ve Azerbaycan'ın diğer şehirlerinde geniş çaplı yağmalar başlamış, katliamlar yaşanmıştır. Azerbaycan Millî Hükümeti dağılmıştı. Binlerce kişi tutuklanmıştır. Meydana gelen katliamlarda, ADF üyeleri, fedailer ve tanınmış şairler Ali Fitret, Sadi Yüzbendi, Cafer Kaşif ve Muhammedbağır Niknam öldürülmüştür. 4 Aralık 1946'da, Amerika Birleşik Devletleri ve Büyük Britanya'nın desteğiyle İran ordusu Tebriz'e girmiştir. İran ordusunun Tebriz'e girmesinin ardından yağmalar ve katliamlar devam etmiştir. Azerbaycan Millî Hükûmeti'nin çöküşünden sonra Sadık Padegan, bazı hükûmet üyeleriyle birlikte Azerbaycan'a göç etmiştir.

Mir Cafer Pişevari'nin 1947'deki ölümünden sonra Azerbaycan Demokrat Fırkası'nın başkanlığı görevini üstlenmiştir. Bu görevinden Eylül 1954'te ayrılmıştır.

Kasım 1981'de Bakü'de ölmüştür.

## Kaynaklar

### Kaynakça

### Bibliyografya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* }
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*