Paskalya mumu

**Paskalya mumu,** Batı Hristiyanlığındaki kutsal ayinlerde kullanılan büyük, beyaz bir mumdur. Paskalya mumu her sene Paskalya Pazarı kutsanır ve Pentekost'a kadar olan Paskalya Devresi boyunca kullanılır. Vaftiz ve cenaze törenleri gibi özel günlerde de kullanılır.

Doğu Ortodoks Kilisesi'ndeki Paskalya mumunun karşılığı, hem stil hem de kullanım açısından farklılık gösteren Paskalya trikirionu'dur .

## Etimoloji
*Paskalya* terimi, İbranicede 'Fısıh' anlamına gelen İbranice *Pesah* sözcüğünden gelen Latince *Pascha* sözcüğünden gelir ve Paskalya'nın kurtuluş gizemiyle ilgilidir. Bazen "Mesih mumu" olarak da anılır.

## Biçimi
Paskalya mumu kullanıldığı ayinlerde ibadet alanındaki en büyük mumdur. Günümüzde çoğu Paskalya mumunda ortak semboller vardır:

# En belirgin sembol olan ve onu en açık şekilde Paskalya mumu olarak tanımlayan haç
# Tanrı'nın başlangıç ve son olduğunu simgeleyen Yunan harfleri Alfa ve Omega (Vahiy Kitabından)
# Mevcut cemaatin arasındaki Tanrı'yı temsil eden mumun kullanıldığı yıl
# İsa'nın beş yarasını temsil etmek için Paskalya Nöbeti sırasında mumun içine gömülen (bazen balmumu "çiviler" ile kaplanmış) beş tütsü tanesi (çoğunlukla kırmızı): ellerini ve ayaklarını delen üç çivi, böğründeki mızrak yarası ve başını taçlandıran dikenlere.

[Orta Çağ] Kilisesi'nde Paskalya mumları genellikle muazzam bir boyuta ulaşırdı. Salisbury Katedrali'ndeki Paskalya mumunun 11 metre uzunluğunda olduğu söyleniyor. Bugün, Amerika Birleşik Devletleri ve Güney Avrupa'da (örneğin, İtalya ve Fransa) mumun çapı yaklaşık 10 santimetre ve yüksekliği 91 ila 122 santimetre; Kuzey Avrupa'da mumun yüksekliği daha kısa (48 ila 61 santimetre ) ve çapı daha geniş (7,6 ila 12,7 santimetre) olma eğilimindedir. Manila Katedrali'nin Paskalya mumu genellikle 10 veya 11,43 santimetreye ulaşır ve 127 santimetre yüksekliği olur.

## Kullanımı

### Paskalya Nöbeti

Kutsal Cumartesi gecesi Paskalya Nöbeti'ni kutlayan kiliseler için Paskalya mumunun yakılması, ayinin en kutsal anlarından biridir. Latin Katolik, Lüteriyen, Anglikan, Metodist ve Presbiteryen Kiliselerinin Paskalya Nöbeti ayinleri neredeyse aynıdır.

Aynı haftanın Kutsal Perşembe günü tüm mumlar ve lambalar söndürülerek tüm kilise karartılır. Bu, Tanrı'nın olmadığı bir dünyanın karanlığını temsil eder.

Paskalya Nöbeti'nin açılışında "yeni bir ateş" yakılır ve kutlanır. Papaz, Paskalya mumunun üzerindeki sembolleri takip edecek ve şuna benzer sözler söyleyecektir: "Mesih, dün ve bugün, başlangıç ve son, Alfa ve Omega . Tüm zamanlar ve tüm çağlar; tüm yücelik O'na aittir. ve egemenlik şimdi ve sonsuza kadar onundur. Amin." Daha sonra çarmıhın beş noktasına Mesih'i çarmıhta tutturmak için kullanılan çivileri hatırlatan beş tütsü tanesi yerleştirir ve şöyle der: "Rabbimiz Mesih, kutsal ve görkemli yaralarıyla bizi korusun."

Paskalya mumu, bu kutsal ateşten çıkan alevle yakılan ilk mumdur ve Mesih'in dünyaya gelen ışığını temsil eder. Bu, karanlığı (ölümü) dağıtan ışığın (yaşam) sembolü olarak dirilen Mesih'i temsil eder. Işık yanarken, bakan şuna benzer sözler söyleyebilir: "Mesih'in ihtişamla yükselen ışığı, kalplerimizin ve zihinlerimizin karanlığını dağıt."

Genelde, cemaat daha sonra Paskalya mumunun önderlik ettiği kiliseye doğru ilerler. Alay sırasında mum üç kez kaldırılır ve "Mesih'in Işığı" ilahisi eşliğinde cemaat buna "Tanrıya şükür" diye yanıt verir.

Bazı topluluklarda, yakındaki farklı Hristiyan mezheplerine ait kiliselerin (örneğin Katolik, Lüteriyen, Anglikan, Metodist ve Presbiteryen) yeni Paskalya Ateşini birlikte yakmaları ve bundan sonra her cemaatin kendi Paskalya töreniyle kendi kilisesine geri dönmesi yaygındır. Paskalya Nöbeti kutlamaları için mum; bu ekümenizmin teşviki olarak kabul edilir.

Alayın ardından *[[Exultet]]* geleneksel olarak bir diyakon tarafından söylenir, ancak rahip veya kantor tarafından da söylenebilir. *Exultet* mumun kutsanmasıyla sona erer.

Bazı geleneklerde, ayinin geri kalanına devam etmeden önce mumun tabanı ritüel olarak vaftiz kurnasına batırılabilir.

Bu mum geleneksel olarak Paskalya töreni için diğer tüm ışıkların alındığı mumdur.

### Yılın diğer zamanları
Mum, Pentekost günü sona eren Paskalya devresi boyunca ayinlerinde yanık kalır (veya bazı geleneklerde, İncil okumasından hemen sonra söndürülen Yükseliş Günü'ne kadar  ), bu süre zarfında mum, Kutsal bölgede sunağa yakın bir yerde bulunur. Paskalya devresinden sonra sıklıkla vaftiz kurnasının yakınına yerleştirilir. 1955'ten önce, Pentekost Nöbeti'nde vaftiz kurnasını kutsama seçeneği mevcuttu ve bu, Yükselişten sonra ayinlerde Paskalya mumunun yakılacağı tek zamandı.

Paskalya mumu, Vaftizci Yahya'nın Mesih'te vaftiz edilenlere vadettiği Kutsal Ruh'u ve ateşi simgelemek için vaftizler sırasında da yakılır. Birçok gelenekte vaftiz ayini sırasında, topluluğun bir üyesi tarafından yeni vaftiz edilen kişiye yanan küçük bir mum verilir ve şuna benzer sözler söylenir: "Sizin ışığınız insanların önünde öyle parlasın ki, iyi işlerinizi görerek göklerdeki Babanız'ı yüceltsinler!” (Matta 5:16)

Roma Riti Olağan Form'da; Paskalya Ayini ve Requiem Ayini gibi cenaze törenleri sırasında Paskalya mumu yakılır ve tabutun veya vazonun yanına yerleştirilir. Bu, Hristiyanların vaftiz edildiği diriliş umudunu ifade etmek içindir.

## Doğu kullanımı
Doğu Ortodoks ve Doğu Katolik kiliselerinde Batı Paskalya mumunun doğrudan bir karşılığı yoktur. Bununla birlikte, Aydınlık Hafta boyunca, rahip tüm ayinlerde, özellikle de buhurdanlık yaparken, Küçük Giriş sırasında veya Paskalya selamını verirken bir haç ve trikirionu taşır. Trikirion, rahibin sol elinde taşıdığı bir şamdan içinde yanan üç mumdan oluşur. Slav geleneğinde üç mum beyaz veya yeşil, kırmızı, mavi renkte olabilir. Diyakoz ayrıca bir ektenia veya buhur düzenlediğinde tek bir büyük mum olan özel bir Paskalya mumu taşır.

## Kaynakça