Humeynizm

**Humeynizm** veya **Humeynicilik,** 1979 İran İslam Devrimi'nin lideri Ruhullah Humeyni'nin dini ve siyasi fikirlerini ifade eder. Ayrıca Humeynicilik, Humeyni'nin kurduğu İran İslam Cumhuriyeti'ni yöneten din adamı sınıfının ideolojisini de ifade ediyor olabilir. Bu aynı zamanda İran, Irak ve Lübnan'daki On İki İmamcı Şii nüfusun bazı kesimlerinin "radikalleşmesine" ve İran hükûmetinin Afganistan, Pakistan, Suudi Arabistan ve Afrika'daki Şii azınlıkları "silah altına almasına" atıfta bulunmak için de kullanılabilir. Humeynicilikten türetilen Humeynici ve Humeyniciler kelimeleri aynı zamanda İran'ın dini yöneticilerinin üyelerini tanımlamak ve onları "normal" (Velayet-i Fakih'i desteklemeyen) Şii Müslüman din adamlarından ayırmaya çalışmak için de kullanılabilir.

Humeyni'nin liderliği altında İran, bin yıllık monarşisini teokratik bir cumhuriyetle değiştirdi. Humeyni Şii İslam'da büyük bir paradigma değişikliğine yol açtı. O, İslam hukukçularının dini ve siyasi otoritenin gerçek sahipleri olduğunu, onlara "Allah'a itaatin bir ifadesi" olarak itaat edilmesi gerektiğini ve kurallarının "İslam'daki namaz, oruç ve hac ibadeti gibi tüm ikincil emirlerden üstün olduğunu" ilan etti. Humeyni'nin öğretileri Şii İslam'ın anlayışı üzerinde büyük bir etki yaratacaktı; bin yıldır geleneksel olarak ulema arasında siyasi sessizliğin kabul gördüğü bir ortamda. Bir diğer önemli revizyon, Onikincilerin İmamlarının yeniden ortaya çıkacağına ve O'nu beklemenin doğru yol olduğuna dair var olan Mehdi inancı hakkındaydı. Geleneksel Oniki İmamcı ilahiyatçılar inananları onun dönüşünü sabırla beklemeye çağırırken, Humeyni ve takipçileri Şii Müslümanları Mehdi'nin küresel İslami yönetiminin yolunu aktif olarak açmaya çağırdı.

En az bir akademisyene göre, ölümünden bu yana İran İslam Cumhuriyeti'nin hukuk alanındaki siyaseti "büyük ölçüde Humeyni'nin mirasına sahip çıkma girişimleriyle tanımlandı" ve "onun ideolojisine sadık kalmak tüm siyasi faaliyetler için bir turnusol testi oldu".

Veli Nasr'a göre İran dışında Humeyni'nin etkisi Irak ve Lübnan'daki büyük Şii nüfus arasında da görülüyor. Gayrimüslim dünyada Humeyni'nin Batı ve hatta Batı popüler kültürü üzerinde etkisi oldu; burada "İslam'a karşı korku ve güvensizlik aşılayan" "İslam'ın sanal yüzü" haline geldiği söyleniyor.

## Görüşleri
### Mehdicilik
Humeyni'nin Şii din adamlarının seçilmiş üyeleri tarafından yönetilen bir dini devlet konusundaki ısrarı, Mehdilik hakkındaki Oniki İmamcı Şii inançlarını yeniden formüle etmesiyle yakından bağlantılıydı. Geleneksel Oniki İmamcı Şii inancı, adaletsizliğin hüküm sürdüğü on ikinci İmam'ın gaybeti sırasında Müslümanların siyasetin yozlaşmasından uzak durması ve On İkinci İmam Mehdi'nin yeniden ortaya çıkışını sabırla beklemesi gerektiğini savunuyordu. Bu ilkeye temelden karşı çıkan Humeyni, Şiilerin bir dini devlet kurarak "Mehdi'nin küresel devrimine hazırlanmaları" gerektiğini öne sürdü. Böyle bir hükûmete, 12. İmam adına ülkeyi yönetecek olan Şii din adamlarından oluşan bir oligarşi başkanlık edecekti. Bu bin yıllık inanç, *[[Velayet-i fakih|Velayet-i Fakih]]* (hukukçuların velayeti) sisteminin arkasındaki temel mantık haline geldi.

Humeyni'nin Mehdiyet hakkındaki fikirleri onun ölümünden sonra daha da gelişecektir; en önemli halefi Ali Hamaney ve usulcü din adamı Muhammed-Taki Misbah-Yezdi tarafından. Yezdi, Mehdilik ideolojisine ve değerlerine dayalı bir nesil yetiştirilmesi çağrısında bulundu. Ali Hamaney, Humeyni'nin fikirlerini temel alarak bin yıllık çerçevenin bir parçası olarak beş aşamayı belirledi: "İslam Devrimi, İslami rejim, İslami hükûmet, İslami toplum ve İslam medeniyeti." Mehdilik doktrini İslamcı ilahiyat okullarında öğretiliyor ve aynı zamanda Besic ve Devrim Muhafızları kurumlarının temel ideolojik özelliklerinden biri. 2009 Yeşil Hareketi'nin ortaya çıkışından bu yana, gençleri laik fikirleri benimsemekten caydırmak amacıyla Devrim Muhafızları ve devlet destekli din adamları tarafından bir "Mehdizm kültü" yoğun bir şekilde desteklendi. Dini Liderlik Ofisi baş personeli Muhammed Gulpayigani, Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgalini destekledi ve bunun 12. İmam'ın "yeniden ortaya çıkışının başlangıcı" olduğunu iddia etti.

### Komplo teorileri
Humeyni'nin siyasi kariyeri boyunca inancının önemli bir yönü, yabancılar ve onların İranlı ajanları tarafından İslam'a ve Müslümanlara karşı geliştirilen komploların ve bu komploların varlığına dair her zaman mevcut olan inançtı. Abrahamian, İran'daki çoğu siyasi görüşün taraftarları arasında değişen derecelerde paylaşılan bu inancın, İslam Devrimi'ne kadar geçen 200 yıl boyunca İran siyasetinin önce Rusya ve İngiltere, daha sonra da ABD tarafından yabancı güçler tarafından kontrol edilmesiyle açıklanabilir. İran'ın üç askeri darbesinin tamamına yabancı ajanlar karıştı: 1908 (Rusya), 1921 (İngiliz) ve 1953 (İngiltere ve ABD).

İslam hukukçularının Müslüman ve gayrimüslim dünyaları yönetmesi gerektiğini savunduğu bir dizi konuşmasında Humeyni, teokratik yönetimin gerekli olduğunu, çünkü bunun Müslüman dünyasını sömürgecilerin komplolarından koruyan tek yönetim biçimi olduğuna inandığını açıkladı.Sömürgeci güçlerin yıllarca İslam'ı ve Kuran'ı yanlış yorumlamak için Doğu'ya Oryantalistler gönderdiğini ve sömürgeci güçlerin hem dini dinginlik hem de laik ideolojiler, özellikle sosyalizm, liberalizm, monarşizm ve milliyetçilik yoluyla İslam'ı zayıflatmak için komplo kurduklarını savundu.İngiltere'nin 1905 Anayasa Devrimi'ni İslam'ı yıkmak için kışkırttığını iddia etti: "Anayasa yasalarını hazırlayan İranlılar doğrudan İngiliz efendilerinden talimat alıyorlardı."

Humeyni aynı zamanda bir dizi güncel sorundan da Batı'yı sorumlu tutuyordu. Sömürgeci komploların ülkeyi fakir ve geri tuttuğunu, kaynaklarını sömürdüğünü, sınıf düşmanlığını alevlendirdiğini, din adamlarını böldüğünü ve onları kitlelerden uzaklaştırdığını, kabileler arasında fesada yol açtığını, üniversitelere sızdığını, tüketici içgüdülerini beslediğini ve özellikle kumar, fuhuş, uyuşturucu bağımlılığı ve alkol tüketimi gibi ahlaki yozlaşmayı teşvik ettiğini iddia etti.

Abrahamian, kendi deyimiyle bu "paranoyak tarz" ın 1981-82'deki kitlesel infazların önünü açtığına inanıyor; "İran'da daha önce hiç bu kadar dayanaksız bir suçlama nedeniyle idam mangaları bu kadar çok kişiyi bu kadar kısa sürede infaz etmemişti."

### Demokrasi
Humeyni'nin fikirlerinin demokrasiyle uyumlu olup olmadığı ve İslam Cumhuriyeti'nin demokratik olmasını isteyip istemediği tartışmalıdır. Öyle olmadığına inanan önemli İranlılar arasında devlet tarafından yönetilen *Aftab News'te* yazan Rıza Parsa'ya göre Muhammed Taki Misbah Yezdi (demokrasiye karşı çıkan İranlı aşırı muhafazakarların kıdemli din adamı ve ana teorisyeni), Ekber Genci (demokrasi yanlısı aktivist ve İslami hükûmete karşı olan yazar) ve Abdülkerim Süruş yer alıyor. Humeyni'nin demokrasiyi desteklediğini ve İslam Cumhuriyeti'nin demokratik olduğunu iddia eden diğer takipçileri arasında Ali Hamaney, Muhammed Hatemi ve Murteza Mutahhari yer alıyor.

Humeyni, hukukçuların teokratik yönetimini takipçilerine vaaz etti, ancak halka değil. Devrimden önce "demokrasiyi" desteklediğini, ancak iktidara geldiğinde ona karşı olduğunu belirten açıklamalar yaptı. Kasım 1978'de Paris'te Karin Samjabi ile devrim öncesi bir toplantıda, İran'ın gelecekteki hükûmetinin "demokratik ve İslami" olacağı iddia ediliyordu. Ancak İran'a döndükten bir ay sonra büyük bir İranlı kalabalığa, "Bu 'demokratik' terimini kullanmayın. Bu Batı tarzıdır" dedi.

Bu konum değişikliğinin bir açıklaması, Humeyni'nin iktidarı ele geçirmek için demokrasi yanlısı eğitimli orta sınıfın desteğine ihtiyaç duymasıydı. Destekçileri, Humeyni'nin "demokrasi"nin genel anlamda kastedilenden farklı bir tanımına sahip olduğunu ileri sürüyorlar. Bilim adamı Şaul Bahaş'a göre, Humeyni başkalarına İran'ın demokratik olmasını istediğini söylerken "Batı parlamenter demokrasisini" kastetmiş olması pek olası değil.

İslam Cumhuriyeti'nin anayasasını hazırlarken o ve destekçileri, seçilmiş bir parlamento ve cumhurbaşkanı gibi Batılı demokratik unsurları dahil etmeyi kabul etti; ancak bazıları onun hükûmette, Batı tarzı seçilmiş parlamento ve cumhurbaşkanı değil, İslami unsurların hakim olması gerektiğine inandığını iddia ediyor. İslami anayasanın onaylanmasının ardından bir röportajcıya, anayasanın hiçbir şekilde demokrasiyle çelişmediğini, çünkü "halkın din adamlarını sevdiğini, din adamlarına güvendiğini ve din adamlarının rehberlik etmesini istediğini" ve Yüce Lider'in din adamı olmayan görevlilerin işlerini denetlemesinin, onların hata yapmamalarını veya kanunlara ve Kuran'a karşı gelmemelerini sağlamak için doğru olduğunu söyledi.

Devrim sağlamlaştıkça, Batı'da övgüye değer görülen "demokrasi" ve "liberalizm" gibi terimler eleştiri sözcükleri haline gelirken, "devrim" ve "devrimci" övgü sözcükleri haline geldi.

Humeyni'ye göre "demokrasi"nin yanı sıra "İslami demokrasiyi" savunanlar da yanılgı içindedirler. 1980'deki bir röportajında şunları söyledi:"Ama 'demokrasiyi' 'İslami'nin yanına koysanız bile kabul etmeyiz. Hatta bunun dışında, daha önce de söylediğim gibi, “demokrasi” ile “İslami”yi yan yana getirmek İslam'a hakarettir.Devrimden bu yana geçen on yıllar boyunca İran, bazı reformistlerin ve demokratların öngördüğü gibi daha liberal, temsili demokratik bir sisteme doğru evrilmedi ve kurucusunun umduğu gibi İslam hukukçularının teokratik yönetimi diğer ülkelere yayılmadı.

### İnsan hakları
Humeyni iktidara gelmeden önce İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni desteklediğini ifade etti. "İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ne uygun hareket etmek istiyoruz. Özgür olmak istiyoruz. Bağımsızlık istiyoruz" dedi. Ancak Humeyni iktidara geldiğinde muhaliflere karşı sert bir tavır aldı ve teokrasi muhaliflerini uyardı: "Son kez tekrar ediyorum: toplantı düzenlemekten, küfür etmekten, protesto yayınlamaktan kaçının. Aksi takdirde dişlerinizi kırarım." Humeyni, İslami hükûmet İslam için gerekli olduğundan, hükûmeti tehdit eden şeyin İslam'ı da tehdit ettiğine inanıyordu.Cenâb-ı Hak bize Resûl'e ve otorite sahiplerine uymayı emrettiği için, onlara uymamız aslında Allah'a itaatin bir ifadesidir.İran, 1990'da (Humeyni'nin ölümünden bir yıl sonra) alternatif bir insan hakları beyannamesi olan İslam'da İnsan Hakları Kahire Bildirgesi'ni kabul etti; bu Bildirge, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nden farklı olup hukukun şeriata uygun olmasını şart koşarak kadınların erkeklerle tam eşitliğini reddediyor ve "Peygamberlerin şerefini" ihlal eden veya "ahlakı ve ahlaki değerleri baltalayan" söylemleri yasaklıyordu.

### Ekonomi
İktisat alanında Humeyni hem konuya ilgisizliği hem de çelişkili görüşleri ile tanınıyordu.

Devrimden önce, İslam Cumhuriyeti'nin İran ekonomisini nasıl yöneteceğine ilişkin bir soruyu, ekonominin "eşekler için" olduğunu ("aptallar için" olarak da tercüme edilebilir) söyleyerek yanıtladı ve bu konuda şikayette bulunanlara karşı sabırsızlığını ifade etti. Devrim sonrası enflasyon ve kıtlık karşısında şöyle diyordu: "Bütün bu fedakarlıkların amacının daha ucuz kavun elde etmek olduğuna inanamıyorum."

### Siyasette kadınlar
Ekim 1962'de Şah, (diğer şeylerin yanı sıra) kadınların da ilk kez oy kullanmasına izin verecek bir plan sunduğunda Humeyni (ve diğer dindarlar) öfkelendi: 'Rıza Han'ın oğlu, İran'da İslam'ı yok etmeye girişti. Damarlarımda kan dolaştığı sürece buna karşı çıkacağım. Dindar Müslümanlar tasarıya karşı çıktılar ve Şah geri adım attı. Tarihçi Ervand Abrahamian da Humeyni'nin "yıllarca kadınların oy hakkının İslami olmadığını" savunduğunu belirtiyor.

Ancak 1970'lerin sonlarında, Devrim'den önce Humeyni tutumunu değiştirdi:İslami bir düzende kadınlar erkeklerle aynı haklara sahiptir; eğitim, çalışma, mülkiyet, seçimlerde oy kullanma ve seçilme hakları. Kadınlar da tıpkı erkekler gibi kendi kaderlerine ve faaliyetlerine karar vermekte özgürdür.Devrimden sonra Humeyni, kadınların parlamentoda görev almasına, bunu fuhuşa benzeterek karşı çıktı.Biz bu fuhşa karşıyız. Bu tür yanlışlara karşı çıkıyoruz... Kadınların meclise gönderilmesiyle ilerleme sağlanır mı? Kadınları bu merkezlere göndermek yolsuzluktan başka bir şey değil.Humeyni Şii din sisteminde bir takım değişiklikler yaptı. Ocak 1989'da şeriatın devrime tabi olduğu yönündeki kararının yanı sıra, büyük bir ayetullah tarafından verilen fetvanın (Selman Rüşdi'yi öldürme fetvası gibi) ayetullahın ölümünden sonra da devam ettiğini geleneğe karşı ifade etti ve siyasi muhalifi Muhammed Kazım Şeriatmedari'yi dini makamından aldı.

### Ümmetin birliği
Vali Nasr'a göre Humeyni, özellikle Devrim'in ilk günlerinde ümmet arasında birlik kurmak ve "Şiiler ile Sünniler arasındaki uçurumu kapatmak" için çaba harcadı, çünkü "Müslümanların lideri olarak kabul edilmek istiyordu". Bunu yapmanın bir yolu, "onları bölebilecek dini sorunlar" yerine, Müslümanları birleştiren konulara - anti-Emperyalizm, anti-Siyonizm, anti-Amerikancılık ve "dışarıdakilere karşı mücadele" - odaklanmaktı. Şiilerin Ali'den önceki halifeleri (Şiilerin Ali'nin yerine seçilmemesi gerektiğine inandıkları) eleştirmesini yasakladı ve Şiilerin Sünni imamların arkasında namaz kılmasının caiz olduğunu ilan etti. İslami Vahdet Haftası'nı destekledi.

Ölmeden kısa bir süre önce ünlü Güney Asyalı İslamcı Ebul Ala Mevdudi, Humeyni'nin başardığını başarmış olmayı dilediğini ve devrimi kendi gözleriyle görmek için İran'ı ziyaret edebilmeyi çok istediğini söyleyerek Humeyni'ye iltifat etti.

Pek çok konuda olduğu gibi Sünni-Şii birlikteliğinde de 1970 öncesi ve sonrası Humeyni'nin görüşleri arasında uçurum vardı. Humeyni'nin ilk incelemesi "*[[Keşf el-Esrar|Keşfü'l Esrar]]*"da Sünni karşıtı görüşlerini dile getirdiği bildirildi. Sünni Müslümanlar tarafından büyük saygı duyulan Ebubekir ve Ömer'i *[[Kâfir|küfürle]]* ve Kuran'ı tahrif etmekle itham etti. Onları halife olmaya layık olmayan "cahil budalalar, serseriler ve zorbalar" olarak nitelendirdi ve sahabelerin büyük çoğunluğunu iddia edilen "suçlara" ortak olmakla suçladı. Ayrıca Humeyni'nin Sünnilerin siyasi amaçlarla hadis uydurduklarını ve bazı Sünni alimlerin Büyük Şeytan'ın piyonu olduklarını iddia ettiği de bildirildi. Humeyni, Şii olmayan okulları genel olarak yöneticilere itaatkar olarak tasvir ederken, Şiiler her zaman zorbalara karşı devrimi destekledi. Bununla birlikte Sünni kitlelere "Amerika ve Siyonizm"e karşı İslam Devrimi'nin yanında el ele verme çağrısında bulundu.

Said Havva'nın *el-Humeyniyye* adlı eserine göre Humeyni'nin asıl amacı, takiyye ve anti-Siyonist söylem gibi taktikleri kullanarak Şiiliği yaymaktı.

Humeynizmin ideolojik hedeflerini gerçekleştirmek için İran, Arap Dünyası'nda ve sonunda Müslüman Dünyası dışında da binlerce Şii militanı eğitmeye başladı.

Humeyni'nin ölümünden bu yana İranlı liderler daha mezhepçi oldu ve İranlı Sünniler sistematik ayrımcılığa maruz kalıyor.

Ayrıca Humeyni'nin "İslami kardeşliği", şiddetle nefret ettiği ve mürted olarak gördüğü Suudi Arabistan'daki Vehhabi rejimini kapsamıyordu. Onun liderliğinde İran hükûmeti Suudi Arabistan'la tüm ilişkileri kesti. Hatta Humeyni, İran'ın bir gün ABD veya Irak'la iyi diplomatik ilişkiler kurabileceğini, ancak Suudi Arabistan'la asla kuramayacağını bile ilan etti. İran, Humeyni'nin ölümünün ardından Mart 1991'e kadar Suudi Arabistan'la diplomatik ilişkileri yeniden kurmadı.

### Şii canlanma
İran devrimi, İran dışında Sünnilere bağlı olan dünya çapındaki Şiileri "uyandırdı". Şiiler "hak ve temsil taleplerinde daha cesur hale geldi" ve bazı durumlarda Humeyni onları destekledi. Pakistan'da, Pakistan askeri yöneticisi Ziya ül-Hak'a, eğer El-Hak Şiilere kötü davranırsa "Şah'a yaptığını" El-Hak'a da yapacağını söylediği bildiriliyor. Onbinlerce Şii, Sünni hukukuna dayalı İslami vergilerden muafiyet talebini protesto ettiğinde, el-Hak onların taleplerini kabul etti.

1980'lerde ortaya çıkan ve genellikle "Tahran'dan mali ve siyasi destek alan" Şii İslamcı gruplar arasında Musa el-Sadr'ın Emel Hareketi ve daha sonra Lübnan'daki Hizbullah hareketi, Irak'taki İslami Dava Partisi, Afganistan'daki Hizb-e Vahdet, Pakistan'da Tehreek-e-Jafaria, Bahreyn'de el-Vifaq ve Suudi Arabistan'da Hizbullah El-Hicaz ve el-Haraka el-İslahiya el-İslamiye yer alıyor. Şiiler, 1979-80'de petrol zengini Suudi Arabistan'ın doğusundaki isyan ve gösterilere, 1981 Bahreyn darbe girişimine ve 1983 Kuveyt bombalamalarına karışmıştı.

### Ne Doğu ne Batı
Humeyni, Doğu (komünist) ve Batı Bloku (kapitalist) uluslarıyla ittifak yapılmasına veya bu ulusların taklit edilmesine şiddetle karşı çıktı.... İç ve dış politikamızda... İslam'ın etkisinin dünya çapında yayılmasını hedef olarak belirledik... Siyonizmin, kapitalizmin ve komünizmin yozlaşmış köklerinin dünya çapında silinmesini diliyoruz. Yüce Allah gibi biz de bu üç temel üzerine kurulu sistemleri yıkmayı, Peygamber Efendimiz'in İslam düzenini yüceltmeyi diliyoruz...*İmam Humeyni Hazretleri'nin Siyasi ve İlahi İradesi adlı Son Mesajında,* batının veya doğunun veya batı yanlısı veya doğu yanlısı ajanların yaptıklarının tehlikeleri konusunda en az 21 uyarı bulunmaktadır.

Özellikle ABD'den nefret ediyordu;... İslam'ın en büyük düşmanı... doğası gereği her yerde her şeyi ateşe veren bir terörist devlet ... Müslüman milletlere yapılan zulm ABD'nin işidir...ve müttefiki İsrailUluslararası Siyonizm, kendi temel ve açgözlü arzularını gerçekleştirmek için hiçbir suçtan, dilin ve kalemin söylemekten ve yazmaktan utandığı suçlardan geri durmuyor.Humeyni, İran'ın kendi kendine yetmek için çabalaması gerektiğine inanıyordu. O, (devrim sırasında) dünyadaki iki bloktan birinin veya diğerinin yanında yer almak yerine, Müslüman devletlerin birbirleriyle ittifakını, daha doğrusu tek bir devlet altında birleşmesini tercih ediyordu. İslam Hükümeti adlı kitabında, İslami bir hükûmet kurulursa hükûmetlerin yakında hizaya gireceğini ima etti.Eğer İslam'ın istediği yönetim şekli ortaya çıksaydı, şu anda dünyada mevcut olan hiçbir yönetim buna karşı koyamayacaktı; hepsi teslim olacaktı.

## Etkilendikleri
Humeyni'nin "eserlerine dipnot verme" veya başkalarının, özellikle de "yabancı veya laik" ise, onun fikirleri üzerindeki etkisini kabul etme alışkanlığı yoktu. Bununla birlikte, İran'ın devrimci ve o zamanki Dini Lideri olarak fikirlerinin bir dizi kişiden etkilendiği düşünülüyor: Sünni İslamcılar, özellikle Seyyid Reşid Rıza, Hasan el-Benna (Müslüman Kardeşler örgütünün kurucusu), Seyyid Kutub, ve Abul A'la Mevdudi; ve ayrıca Şii düşünürler ve aktivistler arasında Fazlullah Nuri, Nevvab Safavi, Celal Al-i Ahmed, Ali Şeriati, Muhammed Bakır el-Sadr da vardı.

### Seyyid Kutub

Mısırlı İslamcı ve cihadçı ideolog Seyyid Kutub, 1964 tarihli manifestosunda (*[[Yoldaki İşaretler]]*) Humeyni'nin 1969 tarihli *[[Velâyet-i Fakih yâ Hükûmet-i İslamî|İslam Hükümeti]]* adlı eserinde Humeyni ile aynı fikirleri dile getirdi; yani Şeriat hukukunun gücüne son derece yüksek bir saygı ve gayrimüslimlerin İslam'a ve Müslümanlara yönelik sebepsiz saldırgan nefretinin acı ve yıkıma yol açtığı inancı (bazen "İslam'la Savaş" olarak da anılır).

Kutub, Batı'nın yüzyıllardır süren bir "İslam düşmanlığı" ve "Müslüman toplumun yapısını yıkmak için iyi düşünülmüş bir planı" olduğunu vaaz ediyordu, ancak aynı zamanda "medeniyetin bunu başaramayacağını da" biliyordu. Humeyni, Batılı kâfirlerin "bizi geri bırakmak, zenginliklerimizi sömürebilmek için bizi şu andaki sefil durumumuzda tutmak ..." istediklerini vaaz ediyordu.

Kutub'un eserleri, İranlı İslamcılar tarafından Farsçaya tercüme edildiğinden, devrimden önce ve sonra İran'da dikkate değer bir popülerlik kazandı. Mevcut İran Yüce Lideri Ali Hamaney ve kardeşi Muhammed Ali Hamaney, Aḥmad Aram, Hadi Hüsrevşahi vb. gibi önde gelen isimler Kutub'un eserlerini tercüme etti. 1984 yılında Humeyni yönetimindeki İran İslam Cumhuriyeti, Kutub'u parmaklıklar ardında gösteren ikonik bir posta pulu bastırarak onun "şehitliğini" onurlandırdı.

#### Garbzedegi

1962'de Celal Âl-i Ahmed gizlice *Garbzedegi (Batıdan Gelen Bir Veba)* adlı bir kitap veya broşür yayınladı. Batılı eğitimli/laik İranlıların (tipik olarak İslam din adamlarının tövbe çağrılarına karşı bağışık bir grup) "İslami kökler" arayışına "öncülük yaptı" ve İslam'a dönüş çağrısını toplumun "sınıf perspektifi yoluyla" "güçlü bir Marksist tat" ile birleştirdi.

En az bir tarihçi (Ervand Abrahamian), Humeyni'nin geleneksel Şii düşüncesinden popülizme, sınıf mücadelesine ve devrime yönelmesinde Al-i Ahmed'in etkisi olabileceğini öne sürüyor. Garbzedegi'ye karşı mücadele, 1979 İran Devrimi'nin ideolojisinin bir parçası haline geldi; sanayinin ulusallaştırılması, ekonomide "kendi kendine yeterlilik", yaşamın tüm alanlarında hem Batı (ve Sovyet) dünyasından bağımsızlığa vurgu. Aynı zamanda daha sonraki İslam Cumhuriyeti cumhurbaşkanı Ahmedinejad'ın da ana etkilendiklerinden biriydi. İslam Cumhuriyeti 1981 yılında Al-i Ahmed anısına bir posta pulu bastırdı.

Son derece dindar bir aileden gelen ancak Batı eğitimi almış ve Tudeh partisinin bir üyesi olan Al-i Ahmed, İran'ın Batı (*garb)* teknolojisi, kültürü, ürünleri ve dolayısıyla Batı'nın "toksinlerinin" veya hastalığının kurbanı olmuştu. Eğitimde, sanatta ve kültürde Batılı modellerin ve Batılı kriterlerin benimsenmesi ve taklit edilmesi, İran'ın kültürel kimliğinin kaybolmasına ve İran'ın Batı malları için pasif bir pazara ve Batı jeopolitiğinde bir piyona dönüşmesine yol açtı.

### Ali Şeriati

Ali Şeriati yirminci yüzyılın sonlarında son derece dindar bir aileden gelen, modern bir eğitim almış, Marksist düşünceye maruz kalmış ve eğitimli insanlar için Şii dinini yeniden keşfeden İranlı bir figürdü.

Şeriati, Sosyalist veya Kızıl Şii hareketinin "en açık sözlü temsilcisi" idi; İran'ın "genç entelijensiyası" arasında "olağanüstü popülerliğe" sahipti, gençliğin yanı sıra genç din adamlarını da etkiliyordu. Bu İran için önemliydi çünkü İran'ın eğitim sistemi komşularınınkinden "önemli ölçüde üstündü" ve 1979'a gelindiğinde yaklaşık 175.000 öğrenci vardı, bunların 67.000'i baskıcı güvenlik gücü SAVAK'ın denetiminden uzakta yurtdışında eğitim görüyordu. 1970'lerin başlarında, İranlı ortaöğretim sonrası öğrenciler de dahil olmak üzere dünya çapında "Marksist grupların çiçek açtığına" tanık olundu.

Sosyalist Şii, İmam Hüseyin'in yalnızca kutsal bir şahsiyet değil, aynı zamanda ilk mazlum kişi olduğuna ve onun katili Sünni Emevi Halifesi'nin, modern İran halkına "şah tarafından uygulanan baskının" benzerini uyguladığına inanıyordu. Onun Kerbela'da öldürülmesi sadece "gerçeğin ebedi bir tezahürü değil, aynı zamanda devrimci bir kahramanın devrimci eylemiydi". Humeyni üzerindeki etkisinin bir örneği, Humeyni'nin ona ait bir sloganı kullanmasıdır; 19. yüzyılda Şeriati'nin popüler hale getirdiği bir deyiş: 'Her yer Kerbela'ya, her ay Muharrem'e ve her gün Aşura'ya çevrilmelidir'.

## Çalışmaları

* *[[Velâyet-i Fakih yâ Hükûmet-i İslamî|Velayet-i Fakih]]*
* *[http://www.al-islam.org/fortyhadith/ Kırk Hadis]* (Kırk Hadis)
* *[http://www.al-islam.org/adab/ Edeb as Salat]* (Dua Disiplinleri)
* *[http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm Cihade Ekber]* (Büyük Mücadele)  

## Ayrıca Bakınız

* 2025-2026 İran protestoları 
* İran katliamları
* Kaveh Enteghamjou

## Kaynakça

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Willett,  Edward C. ;''Ayatollah Khomeini'', 2004, Publisher:The Rosen Publishing Group 
* 
* 
* 
* 
* 

## Makaleler

* 
* 

## Dış bağlantılar
Ruhullah Humeyni'nin yazdığı ve hakkındaki bazı kitaplar:

* Seyyid Ruhollah el-Musavi el-Humeyni - İslam Hükümeti (Hukumat-i İslami)
* Seyyid Ruhullah el-Musavi el-Humeyni - Son Vasiyet...
* Ruhullah Musavi Humeyni'nin konuşmalarından alıntı
* Rouhollah Humeyni'nin yazdığı ve onun hakkında kitaplar
* Humeyni'nin Mihail Gorbaçov'a yazdığı 1 Ocak 1989 tarihli ünlü mektup . Keyhan Gazetesi.

Ruhullah Humeyni'yi eleştirenler:

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kaynakça