Somut Olmayan Kültürel Miras Türkiye Ulusal Envanteri

**Somut Olmayan Kültürel Miras Türkiye Ulusal Envanteri (SOKÜM Türkiye Ulusal Envanteri)**, Türkiye'nin kendi toprağı üzerinde tespit ettiği yaşayan kültürel miras unsurlarını içeren ve UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi gereğince hazırlanıp güncellenen listedir.

Türkiye ulusal envanterini temelini il envanterleri oluşturur. Her ilde yaşayan kültürel miras unsurlarını tespit için çalışmaları İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün koordinasyonunda kurulan “İl Tespit Komisyonları” yürütür.  Öneriler yılda iki kere Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü'ne iletilir ve onaylanan unsurlar ulusal envantere eklenir. Sadece ulusal envantere kayıtlı olan yaşayan kültürel miras unsurları, uluslararası bir liste olan UNESCO SOKÜM Temsilî  Listesi'ne kaydolabilir.

Türkiye'nin yaşayan kültürel miras unsurlarının üreticisi, aktarıcısı ve taşıyıcısı olduğu tespit edilen kimseler, "*yaşayan insan hazinesi* " unvanı ile ödüllendirilir ve bu unvanı taşıyanlar  "*Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri* "olarak adlandırılan bir başka ulusal envantere kaydedilmektedir.

## Tarihçe
UNESCO'nun 2003 yılında hazıladığı UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi gereğince dünyada korunması gereken miras kapsamına somut olmayan kültürel miras (yaşayan miras) öğeleri de eklendi. Bu sözleşmeye Türkiye 2006'da taraf oldu. Taraf Devletlerin Sözleşme kapsamındaki birincil yükümlülüğü somut olmayan kültürel miras ulusal envanterinin oluşturulması ve sık sık güncellenmesidir.

Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi’ne istinaden Türkiye'de 2003 yılında UNESCO Türkiye Millî Komisyonu (UTMK) tarafından *Somut Olmayan Kültürel Miras İhtisas Komitesi* kuruldu. Türkiye, SOKÜM sözleşmesinin  27 Mart 2006'da TBMM’de onaylanması ile sözlşemeye resmen taraf oldu. SOKÜM İhtisas Komitesi, 2006 ve 2010'da *UTMK Yönetim Kurulu* adıyla yeniden kuruldu. Kütür ve Turizm Bakanlığı bünyesindeki Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü (AREGEM), icracı birim olarak belirlendi.

## Ulusal envantere  kayıt
Ulusal envanterin oluşturulması için 81 ildeki İl Kültür ve Turizm Müdürlüklerinin bünyesinde İl Tespit Kurulları oluşturulmuştur. Bu kurullarda ilgili araştırma kuruluşlarının ve STK'ların temsilcileri, uzmanlar yer alır. İl Tespit Kurulları, yılda iki kere Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü’ne SOKÜM unsuru önerilerini gönderir. Genel Müdürlük önerileri oluşturduğu Uzmanlar Kurulunda değerlendirir. Uzmanlar Kurulunun belirlediği unsurlar, Bakan onayından sonra SOKÜM unsuru ulusal envantere kaydedilir.

### Uluslararası envanterdeki bir unsurun  Temsilî  Liste'ye kaydı
Bir SOKÜM unsurunun UNESCO SOKÜM Temsilî  Listesinde kaydolması için ulusal envantere kayıt olmuş olması şarttır.  Ulusal envanterde kayıtlı unsurlar arasından SOKÜM Uzmanlar Kurulunca belirlenenler için dosya hazırlanır ve UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Temsilî  Liste’ye sunulur. 2023 itibarıyla Ulusal Envanterdeki 27 unsur Temsilî Liste'ye girmiştir.

## Gruplandırma
Temmuz 2024 itibarıyla envanterde 36 grupta toplanmış 341 somut olmayan yaşayan kültürel miras unsuru vardır. Ulusal envanterdeki miras unsurları şu başlıklar altında toplanmıştır:

* Klasik Türk süsleme sanatları
* Geleneksel zanaatkârlık
* Geleneksel mimari ve yapı ustalığı
* Dokuma sanatı gelenekleri
* Geleneksel giyim kuşam yapımcılığı ve kullanım gelenekleri
* Oya/nakış işleme, dikiş ve örgü gelenekleri
* Geleneksel çalgı yapımcılığı ve icracılığı
* Geleneksel çocuk oyunları ve oyuncakları
* Geleneksel toplantılar ve teşkilatlanmalar
* Kültürel mekanlara bağlı toplumsal uygulamalar
* Yardımlaşma, dayanışma ve hayır gelenekleri
* Ahiretlik, yol kardeşliği ve akrabalık gelenekleri
* Geleneksel Türk misafirperverliği ve ağırlama gelenekleri
* Uğurlama ve karşılama gelenekleri
* Doğum öncesi/sonrası ve çocukluk çağı gelenekleri
* Evlenme gelenekleri
* Ölümle ilgili gelenek ve uygulamalar
* İnanç ve inanışlara bağlı gelenek ve uygulamalar
* Önemli gün ve şahsiyetleri anma gelenekleri

* Geleneksel iletişim yöntem ve uygulamaları
* Geleneksel pazarcılık ve pazar kültürü
* Takvime bağlı inanış, kutlama ve gelenekler
* Yaylak ve kışlak gelenekleri
* Geleneksel festival ve şenlikler
* Halk anlatıları geleneği
* Ağıt yakma gelenekleri
* Halk ozanlığı ve aşıklık geleneği
* Halk müziği ve türkü söyleme geleneği
* Geleneksel halk dansları
* Geleneksel seyirlik sanatlar ve oyunlar
* Geleneksel sporlar
* Tarım ve bağ-bahçe uygulama ve gelenekleri
* Geleneksel hayvan yetiştiriciliği ve toplumsal uygulamaları
* Geleneksel şifa ve temizlik uygulamaları, bakım ürünleri yapımcılığı
* Türk mutfak kültürü/geleneksel yiyecek-içecek yapımı ve tolpumsal uygulamaları
* Geleneksel söz sanatları

## Örnekler

Dosya:Grand Bazaar Istanbul 2007 008.jpg|Lüle taşı işleme sanatı
Dosya:Turchia, marionette karagoz, xx secolo, karagöz e hacivat (protagonista e antagonista) 02.jpg|Karagöz ve Hacivat
Dosya:Yagli gures3.JPG|Güreş geleneği
Dosya:Edirnekari dolap.jpg|Edirnekâri
Dosya:Turkish coffee in Istanbul.jpg|Kahve kültürü


## Ayrıca bakınız

* Yaşayan İnsan Hazineleri Türkiye Ulusal Envanteri 

## Kaynakça