Kineposi Manastırı

**Kineposi Manastırı** (Gürcüce: კინეპოსის მონასტერი), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı ve eski adı Kineposi olan Elmadüzü köyünde Orta Çağ'da inşa edilmiş Gürcü manastırıdır.

## Tarihçe

Kineposi Manastırı'nın bulunduğu Tao bölgesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ın sınırları içinde yer alıyordu. Nitekim manastır 9. yüzyılda veya en geç 10. yüzyılda Gürcü egemenliği döneminde inşa edilmiştir. Tao bölgesi, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Osmanlıların eline geçmiş, manastır da bir süre sonra işlevsiz hale gelmiştir. Ana kilisesi başta olmak üzere, Kineposi Manastırı'nın bazı yapıları yıkık halde günümüze ulaşmıştır. Nitekim Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili'nin 1907 yılındaki araştırma gezisi sırasında Kineposi köyünde yaşayan Müslüman Gürcüler manastırın yapılarının taşlarını sökmüş ve evler inşa etmişti. Bu tarihte de yapıların kesme taşlarını sökmeye devam ediyorlardı.

## Mimari

Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, 1907 yılında Oltu bölgesine araştırma gezisi düzenlemiş ve Kineposi Manastırı'nı tanımlamıştır. Takaişvili'nin verdiği bilgiye göre, o tarihte küçük bir köy olan Kineposi yakınlarında, Kineposi Deresi'nin kayalık dar vadisinin eteklerinde manastırın yapıları bulunuyordu. Manastıra ait bütün yapıları taştan inşa edilmiş, bir kısmının cepheleri kesme taşlarla kaplanmıştı. O tarihten önce küçük kiliselerin bir kısmı yıkılmıştı. Kalan kiliseler arasında haç planlı, dört apsisli ve kubbeli ana kilise, diğerlerine göre daha görkemli bir yapıydı. Ana kilisenin kuzey cephesine bitişik biçimde üç şapel inşa edilmişti. Ana kilisenin doğu haç kolundaki apsisi dışarıya doğru uzanıyordu ve dıştan beşgen bir forma sahipti. Diğer haç kollarındaki apsisler ise, dışarıdan düz biçimde sonlanıyordu. Her apsiste birer adet pencere bulunuyordu. Doğu haç kolundaki apsisin iki yanında birer oda vardı. Bu odaların kapısı, üç basamakla yükseltilmiş olan sunağa değil, kilisenin iç kısmına açılıyordu. Kubbe kasnağı kısa ve sekiz cepheliydi. Burada dört adet uzun, dört adet yuvarlak pencere bulunuyordu. Ana kilisenin duvar resimleri tamamen tahrip edilmişti; bun rağmen sunakta ve kuzey duvarında Gürcü alfabesinin Asomtavruli karakteriyle yazılmış yazılarla birlikte duvar resimlerinden izler kalmıştı.

Ana kilisenin kuzey duvarına bitişik biçimde inşa edilmiş olan ilk şapel, dikdörtgen bir forma sahipti ve doğusunda apsis değil, yemek odası (trapez) vardı. Trapez, bir kapıyla ana kilisenin kuzeydoğu köşesindeki odaya açılıyordu. Bu şapele ve birbirine bitişik inşa edilmiş olan diğer iki şapel ise, apsisle son buluyordu. Ana kilisenin yaklaşık 10 metre güneyinde bulunan bazilikanın kaplama taşlarının yarısı sökülmüştü. Giriş kapısı kuzeyde olan bazilikanın batıda ve doğuda apsisin içinde birer penceresi vardı. Bazilikanın tavanı çökmüş, sadece apsis kısmında küçük bir parçası kalmıştı. Ana kilisenin batısında uzunca bir yapı olan ikinci bazilika, kesme taşlarla kaplıydı ve çatı örtüsü tamamen çökmüş, duvarları da yarıya kadar yıkılmıştı. Ana kilisenin doğsundaki üçüncü bazilika ise, küçük bir yapı olup görece sağlam kalmıştı ve giriş kapısı güneyde yer alıyordu. Ana kilise ile güneyindeki bazilika arasında kare planlı ve çan kulesi olduğu tahmin edilen yapı tamamen yıkılmıştı. 

Bütün yapılar eski tip kiremitle örtülüydü. Bu yapıların çevresinde başka yapıların yıkıntıları da vardı. Manastıra ait yapılar daha fazla harap olmuş halde günümüze ulaşmıştır.

## Kaynakça