Neşe sülünü

Tepeli sülün ya da wallich sülünü (Catreus wallichii), sülüngiller familyasından bir kümes hayvanı türüdür. Batı Himalayalar'da dağınık olarak bulunur ve burada orta dağlık bölgelerdeki çimenlik ve çalılıklarla kaplı, kayalık yamaçlarda yaşar. Tepeli sülün IUCN tarafından “savunmasız” olarak sınıflandırılmıştır. Catreus cinsinin tek temsilcisidir. Tür adı Danimarkalı doğa bilimci Nathaniel Wallich'e ithafen verilmiştir.

Alt Türleri: Monotipik

Ana Vatanları: Afganistan'dan Nepal'e kadar olan Himalayalar.

Üreme Yaşı: İlk yıl

Yıllık Yumurta Sayısı: 9-12 yumurta

Kuluçka Süresi: 26 gün.

Uzun kuyruğu, düzensiz ibiği ve göz çevresindeki kırmızı derisi ile büyük, soluk bir sülündür. Erkeği soluk gri renkte, baştan aşağı çubuklu, kuyruğunda kalın siyah bantlar, pas rengi bir alt sırt ve koyu renkli bir karın vardır. Dişi daha kahverengidir ve vücudunda beyaz çizgiler, kuyruğunda beyaz çubuklar, pas rengi bir karın ve göğsünde siyah benekler bulunur. Utangaçtır, genellikle Himalayalar'daki dik, çimenli yamaçlarda küçük gruplar halinde bulunur. Oldukça gürültülüdür, genellikle bir dizi ince ve cızırtılı nota çıkarır.

## Özellikleri

Tepeli sülünün horozu 90 ila 118 cm vücut uzunluğuna ulaşır ve bunun 45 ila 58 cm'lik kısmını kuyruk oluşturur. Kanat uzunluğu 235-270 mm ve ağırlığı 1,5 ila 1,7 kg arasındadır. Tavuk 61-76 cm ile oldukça küçüktür ve bunun 32-47 cm'sini kuyruk oluşturur. Kanat uzunluğu 225 ila 245 mm, ağırlığı ise 0,9 ila 1,4 kg arasındadır. Eşeysel dimorfizm mevcuttur, ancak diğer sülünlerde olduğu kadar belirgin değildir. Her iki cinsiyette de horozda önemli ölçüde daha uzun olan göze çarpan bir ibik vardır. Tepelik tüyleri kıla benzer ve horozda uçta hafifçe yukarı doğru kıvrıktır. Gözlerin etrafındaki tüysüz deri kırmızıdır ve dişilerde biraz daha mat renktedir. İris altın kahverengi renktedir. Kanatlar yuvarlaktır, birinci kanat onuncudan daha kısa, beşinci ise en uzundur. Uzun, sivri kuyruk 18 uçuş tüyünden oluşur, bunların ortadaki çifti diğerlerinden 4-5 kat daha uzundur ve bunlar da belirgin bir şekilde basamaklıdır. Güçlü gagası sarımsı ila mavimsi boynuz rengindedir. Nispeten kısa, güçlü bacaklar gri-kahverengi ila ten rengindedir ve horozda uzun bir mahmuza sahiptir, bu mahmuz tavukta en fazla bir ipucu halinde bulunur.

Erkek sülünün başının yanları ve tepesi, ibik de dahil olmak üzere siyah-kahverengi renktedir. Tüylerin kenarları açık kahverengi, en uzun uçları beyazdır. Çene, boğaz ve boynun yanları kirli beyaz tüy saçakları nedeniyle açık renkli görünür. Vücut tüylerinin çoğunluğu siyah, gri-bej veya paslı-sarı çapraz bantlı ve açık zemin üzerinde beneklidir. Subterminal, siyah bir bant metalik yeşil renkte parlar. Bu, özellikle üst tarafa güçlü ve düzensiz siyah çapraz bantlı bir görünüm verir. Açık renkli dikişlerin temel rengine bağlı olarak, vücudun çeşitli kısımları kirli beyazdan bej veya pas kahverengisine kadar değişen renklerde görünür. Temel renk boyun ve ön sırtta soluk gridir ve göğsün alt kısmı ile yanlarda bej-kahverengiye dönüşür. Karnın ortası siyahımsıdır. Vücudun üst tarafı açık kahverengimsi, sağrı ve üst kuyruk kapakları pas rengi bir ton gösterir. Daha uzun olan üst kuyruk örtüleri daha açık pas rengindedir ve sadece aralıklı olarak çapraz bantlıdır, benekli değildir. Uçuş tüyleri sarımsı bejdir ve belli aralıklarla geniş, siyah-kahverengi çapraz bantlara sahiptir. Kahverengi kısım kuyruğun ucuna doğru işaret eder. Dış uçuş tüylerinde bantlar giderek daha katı kestane-kahverengi renge dönüşür. En dıştaki kuyruk tüyleri paslı sarıdır ve daha koyu paslı renkli bantları vardır. Üst kanat örtüleri açık pas rengi zemin üzerinde siyah benekli ve açık bantlıdır, koyu kahverengi kanatlar çapraz olarak daha açık pas rengindedir.

Dişi sülünün başın üstündeki siyah-kahverengi tüyler pas rengindedir ve başın üst kısmını horozunkinden daha açık hale getirir. Çene ve boğaz beyaz-bej renklidir. Göğüs ve boyundaki siyah tüylerin geniş, beyaz saçakları vardır. Üst taraftakiler kırmızımsı kahverengi-siyah çizgilidir, açık bej gövde şeritleri, siyah bir alt terminal bandı ve açık renkli terminal dikişleri vardır. Alt göğüs ve yanlar pas kırmızısıdır ve dar, pas sarısı saçakların yanı sıra siyah enine bant ve beneklere sahiptir. Göbeğin ortası beyazımsıdır. Sağrı ve üst kuyruk örtülerinde erkeğin karakteristik özelliği olan yatay çizgiler bulunmaz. Kontrol tüyleri horozunkilerden daha kısadır, yoğun bir şekilde karalanmıştır ve bej renkte dar bantlıdır.

Genç kuşlar tavuklar gibi renklidir, ancak biraz daha soluktur. Hala tüy ibiklerinden yoksundurlar.

Sülün, 1200 ila 3350 m arasındaki yüksekliklerde serpiştirilmiş kayalık uçurumlar, vadiler ve dik yüzlere sahip dağ yamaçlarında kolonileşir. Tercih edilen bitki örtüsü uzun otlar, çalılıklar ve bodur çalılardan oluşur. Bunlar çoğunlukla kozalaklı ağaçlar ve yaprak döken ağaçlar, ardıçlar veya orman güllerinin yanı sıra otlatılan ve yaygın olarak ekilen alanların ortaya çıkan bitki örtüsü ile erken süksesyon aşamalarıdır. Bu alanlar genellikle yerleşim yerlerine yakın olduğundan, tür genellikle avlanma riski altındadır.

Türler çiftler halinde veya küçük aile grupları halinde yaşar, bazen 15'e kadar kuş gözlemlenmiştir. Yiyecek genellikle sabah saatlerinde açık alanlarda aranır. Kulaklı ya da parlak sülünler gibi tepeli sülünler de yumrular ya da kökler için toprağı kazar ve bazen derin çukurlar oluşturur. Geceyi kayalıklarda, bodur ağaçlarda ya da yerde geçirirler.

Tepeli sülünler tek eşli yaşarlar. Üreme mevsimi Nisan ve Haziran ayları arasındadır Yuva, bitki örtüsündeki kayaların dibinde bulunur ve genellikle ot tutamlarında oluşur. Yumurtalar 9-10, bazen de 14 bej yumurtadan oluşur. 54 × 39 mm boyutlarında olan bu yumurtalar genellikle işaretsizdir, ancak bazen küt uçlarında kırmızımsı kahverengi lekeler bulunur. Yumurtalar 26 gün boyunca tavuk tarafından kuluçkaya yatırılır, erkek sülün yakınlarda kalır ve daha sonra yavruların yetiştirilmesinde rol alır.

## Kaynakça