Nefertiti Büstü

**Nefertiti Büstü,** Mısır firavunu Akhenaten'in Büyük Kraliyet Eşi Nefertiti'yi tasvir eden, boyalı alçı kaplı kireçtaşı bir büsttür. Eser, Berlin Mısır Müzesi'nde sergilenmektedir.

Eserin, Amarna kentinde bulunan heykeltıraş atölyesinde keşfedildiği için, Tutmose tarafından MÖ 1345 yılında yapıldığı düşünülmektedir. Antik Mısır'ın en çok kopyalanan eserlerinden biridir.

Ludwig Borchardt liderliğindeki bir Alman arkeoloji ekibi, büstü 1912 yılında bir heykeltıraş atölyesindeki kazılar sırasında keşfetti. Keşfinden bu yana Almanya'da bir bankanın bodrum katı, Merkers-Kieselbach'taki bir tuz madeni, Dahlem Müzesi, Charlottenburg'daki Mısır Müzesi ve Altes Museum dâhil olmak üzere çeşitli yerlerde muhafaza edilmiştir. Büst, günümüzde Berlin'deki Neues Museum'un Antik Mısır'a ayrılmış kısmı olan Mısır Müzesi'nde sergilenmektedir; II. Dünya Savaşı'ndan önce de burada sergilenmişti. Mısır, büyük arkeolojik değere sahip eserlerin ülke dışına çıkarılmasını yasaklayan hükümleri gerekçe göstererek büstün iadesini talep etmekte ve Borchardt'ı büstün değerini gizlemek amacıyla onu paketlemek ve ülke dışına kaçırmakla suçlamaktadır.

Nefertiti Büstü, yalnızca Antik Mısır'ın tanımlayıcı bir simgesi olmakla kalmamış, aynı zamanda Avrupa sömürgeciliğinin Mısır'ın tarihi ve kültürü üzerindeki etkisinin de bir sembolü hâline gelmiştir. Büst, ilk kez 1924'te halka sergilendiğinde Mısır'ın iadesi yönündeki talepleriyle birlikte Mısır ile Almanya arasında tartışmalara konu olmuş, genel olarak da müzelerin sömürgecilik mirasını ortadan kaldırmadaki rolü üzerine yürütülen tartışmaları beslemiştir. Günümüzde de Mısır, büstün iadesini talep etmeyi sürdürmektedir; buna karşılık Alman yetkililer ve Berlin Müzesi, kazı sırasında Alman kazı ekibi ile Fransızların öncülük ettiği Mısır Eski Eserler Servisi arasında imzalanan resmî protokolü gerekçe göstererek mülkiyet haklarını savunmaktadır.

## Özellikler
Büst, 48 santimetre (19 inç) yüksekliğinde ve yaklaşık 20 kilogram (44 lb) ağırlığındadır. Kireçtaşı bir gövde üzerine boyalı alçı katmanlarıyla kaplanmıştır. Yüz tamamen simetrik ve neredeyse sağlamdır, ancak sol gözde sağ gözde bulunan kakma yoktur. Sağ gözün irisi, siyah boyayla işlenmiş kuvars bir kakmadan yapılmış olup balmumu ile sabitlenmiştir. Göz çukurunun arka zemini süslenmemiş kireçtaşıdır. Nefertiti, "Nefertiti başlığı tacı" olarak bilinen karakteristik mavi tacını takmaktadır; tacın etrafında yatay şeritler gibi dolanan ve arkada birleşen altın bir diadem bandı bulunmaktadır ve kaşlarının üzerinde artık kırılmış olan bir Uraeus (kobra) yer almaktadır. Ayrıca çiçek desenli geniş bir kolye takmaktadır. Kulaklar ise biraz hasar görmüştür. *Gardner's Art Through the Ages* eserinde, "Bu zarif büstle Thutmose, tacın ağırlığını ve neredeyse yılan biçimli boynun uzunluğunu abartarak, ince ve zarif sap üzerinde ağır bir çiçeğe göndermede bulunmuş olabilir" ifadesiyle eseri yorumlamaktadır.

David Silverman'a göre büst, Akhenaten döneminde geliştirilen Amarna sanat tarzının "tuhaflıklarından" ziyade klasik Mısır sanat tarzını yansıtmaktadır. Büstün tam işlevi bilinmemekle birlikte, sanatçının atölyesinde saklanan ve diğer resmi portreler için temel olarak kullanılacak bir heykeltıraş modeli olabileceği düşünülmektedir.

## Tarihçe

### Arka plan

Nefertiti, MÖ 14. yüzyılda Mısır'ın On Sekizinci Hanedanı firavunu Akhenaten'in Büyük Kraliyet Eşi (baş eşi) idi. Akhenaten, Güneş Diski Aten'e adanmış yeni bir tektanrılı ibadet biçimi olan Atenizm'i başlatmıştı. Nefertiti hakkında çok az şey bilinse de  kuramlar, onun doğuştan bir Mısırlı kraliyet mensubu, yabancı bir prenses ya da Tutankhamun'dan sonra firavun olan yüksek devlet görevlisi Ay'ın kızı olabileceğini öne sürmektedir. Nefertiti'nin, MÖ 1352–1336 yılları arasında hüküm süren Akhenaten ile birlikte Mısır'ın ortak naibi (eş-hükümdarı) olmuş olabileceği de ileri sürülmektedir. 

Nefertiti, Akhenaten'dan altı kız çocuğu dünyaya getirmiştir; bunlardan biri olan Ankhesenpaaten (Aten kültünün bastırılmasından sonra adı Ankhesenamun olarak değiştirildi), Nefertiti'nin üvey oğlu Tutankhamun ile evlenmiştir. Bir dönemlerde, Nefertiti'nin Akhenaten'in hükümdarlığının on ikinci yılında ölüm nedeniyle ya da yeni bir ad alması sebebiyle ortadan kaybolduğu düşünülse de "Nil'in doğu kıyısında, günümüzde Minya ilinde Amarna'nın yaklaşık on kilometre (6 mil) kuzeyinde yer alan Deir Abu Hinnis'te" bulunan bir kireçtaşı ocağı yazıtına göre kocasının hükümdarlığının on altıncı yılında hâlâ hayattaydı. Nefertiti'nin, kocasının ölümünden sonra kısa bir süreliğine tek başına firavun olmuş olabileceği de öne sürülen iddialardan biridir.

Nefertiti Büstü'nün yaklaşık MÖ 1345 yılında heykeltıraş Thutmose tarafından yapıldığı düşünülmektedir. Büst üzerinde herhangi bir yazıt bulunmamaktadır; ancak Nefertiti olarak kesin biçimde tanımlanabilmektedir, çünkü üzerinde, başka eserlerde de (ve açıkça adlandırılmış biçimde) betimlendiği karakteristik tacı taşımaktadır. Buna örnek olarak “ev sunağı” kabartması gösterilebilir.

### Keşif ve Mısır'dan çıkarılma
Büst, 6 Aralık 1912'de Amarna'da, Alman Doğu Cemiyeti ( *Deutsche Orient-Gesellschaft - DOG)* tarafından finanse edilen bir arkeoloji ekibi tarafından bulunmuştur. Cemiyet, Prusya'nın en zengin adamlarından biri olan James Simon tarafından kurulmuş gönüllü bir birlikti; Simon, Mısır ve Irak'tan 20.000’den fazla eseri ihraç etmiştir. 

Ekibe Alman arkeolog Ludwig Borchardt başkanlık ediyordu. Büst, heykeltıraş Thutmose'un atölyesi olduğu anlaşılan yerde, Nefertiti'nin diğer tamamlanmamış büstleriyle birlikte bulunmuştur. Buluntuya dair başlıca yazılı kaynak, Borchardt'ın günlüğüdür; Borchardt günlüğünde şu ifadeyi kullanır: "Birden ellerimizde en canlı Mısır eseri vardı. Onu kelimelerle tarif edemezsiniz. Görmelisiniz."

1924'te Alman Doğu Cemiyeti arşivlerinde bulunan bir belge, 20 Ocak 1913'te Borchardt ile kıdemli bir Mısırlı yetkili arasında 1912 yılı arkeolojik buluntularının Almanya ile Mısır arasında paylaşımını görüşmek üzere yapılan bir toplantıyı aktarır. Belgenin yazarı ve toplantıya katılan Cemiyet sekreterine göre, Borchardt büst için "onu bizim için kurtarmak istiyordu" diyerek Almanya'yı kastetmiştir.

Philipp Vandenberg, eserin elde edilişini "maceralı ve eşi benzeri olmayan" olarak tanımlarken *[[Time]]* dergisi bunu "En Çok Yağmalanmış 10 Eser" arasında listelemiştir. Borchardt, Mısır'ın Fransız baş antikalar müfettişi Gustave Lefebvre'e büstün '"Nefertiti'yi en iyi haliyle göstermeyen" bir fotoğrafını göstermiştir. Lefebvre kazıda bulunan eserleri incelediğinde, büst çoktan bir kutuya sarılmış ve loş bir odada bekletiliyordu. Lefebvre'nin "büstü kutudan çıkarıp çıkarmadığı" bilinmemektedir. Borchardt ayrıca büstün kireçtaşı yerine alçı taşı (gypsum) olduğunu iddia ederek yanlış bilgi vermiştir. Alman Doğu Cemiyeti ise kazı buluntularının adil biçimde paylaşıldığını savunmuş, Nefertiti büstünün değişim listesinde en üst sırada yer aldığını ve "müfettişin o sırada her şeyi yakından inceleyebileceğini" belirtmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*Neues Museum Berlin
*3D scan on Thingiverse
*3D scan on Sketchfab
* Nefertiti Büstü hakkında Deutsche Welle tarafından hazırlanan 13 dakikalık belgesel https://www.dw.com/en/nefertiti-bust-ambassador-or-hostage/video-69307717