Yedi Kapı Manastırı

**Yedi Kapı Manastırı** ya da **Yedi Kaplılı Manastır**, Hocavend rayonundaki Susanlık köyünde bulunan erken orta çağ Alban manastırıdır. Manastır kompleksi, üç büyük ve birkaç küçük yapıdan oluşmaktaydı; bunlar arasında ana kilise binası günümüze kısmen korunmuş durumda ulaşmıştır. Bilimsel literatürde, Susanlık köyünün eski adına atfen **Mohranis Kilisesi** olarak da adlandırılan bu yapı, alışılmışın dışında mimari düzeniyle diğer kubbeli Kafkas Albanyası tapınaklarından ayrılmaktadır.

Kompleksin ana kilise binasının yapısı, Güney Kafkasya ülkelerinin mimarisinde benzeri olmayan bir örnektir. Mohranis Kilisesi, plan şeması bakımından tetrakonkhos formunda olsa da; merkezi kubbeli kare mekanın dört yönde eksedralarla genişlediği standart örneklerden farklılaşmaktadır. Bu yapıda, ana kare mekanın köşelerine eklemlenmiş dört küçük niş (apsidiyol) yer alarak planı daha kompleks bir hale getirmektedir.

Efsaneye göre manastır kilisesi, vatan savunmasında şehit düşen yedi erkek kardeşin kız kardeşi tarafından inşa ettirilmiştir. Manastırın etimolojik kökeni, bu yedi kardeşin isimleriyle ve yapının —giriş açıklığının bulunduğu yön hariç— yedi apsisli (septakonkhos) mimari kurgusuyla ilişkilendirilmektedir.

## Tarihi
Yerel anlatılara göre manastır kilisesi, vatan savunmasında hayatını kaybeden yedi erkek kardeşin kız kardeşi tarafından inşa ettirilmiştir. Söz konusu baninin mezarı, manastır avlusunda yer alan pınarın yakınındaki 'Kız Kardeşin Mezarı' olarak adlandırılan türbede bulunmaktadır. Günümüzde bu türbeyi ziyaret edenlerin, yedi kardeşin anısına yedi mum yakma geleneğini sürdürdükleri görülmektedir. Yapının isimlendirilmesine dair etimolojik kökenin ise; hem bu yedi kardeşin isimlerine hem de kilisenin —giriş açıklığının bulunduğu yön hariç— yedi apsisli (septakonkhos) mimari kurgusuna dayandığı kabul edilmektedir.

Manastır bünyesinde, iki adet haç taşı (haçkar) üzerindeki epigrafik veriler dışında, korunmuş yazıt örneklerine  neredeyse hiç rastlanmamaktadır. Söz konusu taşlardan ilki apsis merkezindeki pencerenin altında, diğeri ise manastır avlusunda yer almaktadır. Arkaik üslup özellikleri sergileyen ve 10-12. yüzyıllar arasına tarihlenen ilk taşın üst segmenti asma yaprağı motifleriyle bezelidir; üzerindeki yazıtta ise "*Rab İsa Mesih, Ashot'u bağışla ve kurtar*" ifadesi yer almaktadır. İkinci haç taşı ise kesin tarihli olması bakımından önem arz etmektedir. Ermeni takvimine göre 493 yılına (M.S. 1044) tarihlendirilen bu taşın üzerindeki yazıtta, *"Ey Kutsal Haç! Kardeş Kandalia'yı Mesih'in huzurunda koru"* ibaresi yer almaktadır.

G. Memmedova, kompleksteki ana kilisenin inşasını; Kakheti bölgesinde bulunan Dzveli Gavazi Kilisesi ve Ninochminda Katedrali ile kurduğu tipolojik benzerlikler üzerinden 6. yüzyıla tarihlendirmektedir. Araştırmacıya göre bu tarihlendirme; kemer ve konkh formları, konkhlarda nef bulunmaması, apsislerin dış cephede çokgen yerine dairesel bir form sergilemesi ve dekoratif unsurların karakteriyle de desteklenmektedir. Shagen Mkrtchyan ise, yapının kesin inşa tarihinin belirsizliğini koruduğunu belirtmekle birlikte; mimari formlar, kütle-mekân kurgusu ve süsleme programı üzerindeki incelemeler neticesinde anıtın erken Orta Çağ dönemine tarihlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Mimar Murad Asratyan ise yapıyı 6. yüzyılın ikinci yarısına atfederek, anıtın yaklaşık inşa tarihinin 570'li yıllar olarak kabul edilebileceğini ifade etmektedir.

## Kaynakça

## Bibliyografya
* 
* 
*