Agra Muharebesi

**Agra Muharebesi**, 1857 Hint Ayaklanması sırasında uzun süren bir kuşatmanın sonunda gerçekleşen, nispeten küçük ama yine de belirleyici bir çatışmadır.

İsyanın ilk günlerinde, Agra çevresindeki kırsal kesimde yaygın bir kargaşa yaşanmıştır. East India Company'nin birçok yöneticisi, aileleri ve hizmetkarları kalenin korumasına sığındılar. Biritanya subaylarına karşı isyan eden ve çoğunlukla sepoylardan oluşan bir isyancı ordusu, Agra'ya yaklaştığında, yaşlı subaylar tarafından beceriksizce yönetilen garnizonun bir saldırısını püskürttüler. Ancak, isyancı ordu kaleye saldırmak için gerekli ağır topçu birliklerine sahip değildi ve bunun yerine Delhi'de İmparator II. Bahadır Şah'ın sözde liderliği altında toplanan isyancılara katıldılar.

Sonraki birkaç ay boyunca, kale içindeki Biritanyalılar düzensiz bir kuşatmaya direndiler. Kaledeki Biritanyalı liderler isyancılara karşı kesin bir eylemde bulunmadılar. Delhi Kuşatması, Biritanya zaferiyle sonuçlandığında, Delhi'den geri çekilen isyancıların saldırısından korktular ve yakındaki bir Biritanya birliğinin komutanından yardım istediler. Biritanya birliği kaleyi kurtardı, ancak rahat bir şekilde dışarıda kamp kurdu. Hint isyancılar saldırdı ve tam bir sürpriz gerçekleştirdi, ancak birliğin muaherbede tecrübe kazanmış askerleri toparlandı, isyancıları yenerek dağıttı. Bu, Biritanyalıların daha önce isyancıların elinde bulunan Kuzey Hindistan toprakları boyunca doğudan batıya zayıf iletişim kurmalarına ve hayati önem taşıyan Lucknow'un Kurtarılması için birlikleri yoğunlaştırmalarına olanak sağladı.

## Arka plan
Agra şehri ve kalesi, Tac Mahal'e yakın, Yamuna Nehri üzerinde yer almaktadır. İsyan patlak vermeden önce Agra, o zamanlar Kuzeybatı Eyaletleri olarak bilinen bölgenin (daha sonraki Kuzeybatı Sınır Eyaleti ile karıştırılmamalıdır) idari merkeziydi. John Russell Colvin, eyaletin Vali Yardımcısıydı. Yakındaki askeri kışlalarda 3. Bengal Tüfekçileri (East India Company ordusunun "Avrupalı" bir piyade alayı), beyaz birliklerden oluşan bir topçu birliği ve Bengal Yerli Piyadelerinin 44. ve 67. Alayları konuşlandırılmıştı. 3. Bengal Tüfekçileri yakın zamanda kurulmuştu ve hasta listesinde çok sayıda uyum sağlayamamış askeri mevcuttu. Askeri komutan yaşlı bir Tuğgeneral olan Polwhele idi.

Bengal Ordusu'ndaki sepoyların (Hint askerleri) sadakati, Doğu Hindistan Şirketi'nin eylemlerinin ve reformlarının Hint toplumunu, kendi kastlarını ve statülerini tehdit ettiğinden korktukları için birkaç yıldır sarsılıyordu. 1857 yılının ilk aylarında artan huzursuzluğun ardından, Meerut'taki sipahiler 10 Mayıs 1857'de isyan ettiler. Daha sonra Delhi'ye gelerek; burada daha fazla sipahiyi kendilerine katılmaya ve İmparator II. Bahadır Şah'ı ülke çapında bir isyana önderlik etmeye çağırdılar. Şehir kısa sürede isyancıların eline geçti. 16 Mayıs'ta, şehirden kaçmayı başaramayan 52 Biritanyalı, Kralın sarayının önünde idam edildiler.

İsyan haberi hızla yayıldı. Biritanyalılar, Delhi ele geçirilmeden önce gönderilen telgraf mesajları ile uyarılmıştı, ancak Hintli haberciler ve diğer gezginler de olayların heyecanlı versiyonlarını hızla yaydılar. Colvin 17 Mayıs'ta bir toplantı düzenledi. İlk içgüdüsü, Doğu Hindistan Şirketi yöneticilerini ve ailelerini Agra Kalesi'ne çekmekti, ancak baş yargıç Robert Drummond da dahil olmak üzere diğerleri tarafından, sipahilerin sadakati şüpheli olsa da, eyaletin genel nüfusunun Biritanyalılara sadık olduğu konusunda ikna edildi. Biritanyalıların herhangi bir panik belirtisi göstermesi karışıklıklara yol açacaktı. Aslında isyan haberi eyaletteki kamu düzeninin çok hızlı bir şekilde bozulmasına neden oldu. Ağır vergi tahsilatlarına karşı zaten bir hoşnutsuzluk vardı ve kısa süre sonra diğer topluluklar arası çekişmeler ortaya çıktı. Hazineleri ve hapishaneleri koruyan Hintli polis muhafızları firar etti ve silahlı çeteler kırsal kesimde dolaşmaya başladı.

## Sacheta'da yaşananlar
Agra'daki iki Bengal Yerli Piyade alayının subayları adamlarının sadık olduğunu ısrarla belirtse de, adamlarının giderek daha asık suratlı tavırları Biritanyalıları 31 Mayıs'ta onları silahsızlandırmaya sevk etmiştir. Silahsızlandırılan sipahiler evlerine izne gönderildiler. Biritanyalılar daha sonra Fatehpur yönünden büyük bir isyancı kuvvetin yaklaştığını duydu. Yaklaşna bu kuvvet büyük ölçüde Nimach ve Nasirabad'da konuşlanmış ve isyana katılmış olan Bengal Yerli tugaylarından oluşuyordu. Yaklaşık 7000 piyade, 1500 süvari ve 8 topçu birliği vardı. Bengal Ordusunun bu eski düzenli birlikleri genellikle iyi eğitimli ve organize birliklerdi.

Biritanyalıları desteklediği düşünülen Kotah eyaletinden bir birlik Fatehpur yolunu kapatmak için gönderildi. 4 Haziran'da Kotah birliği *topluca* taraf değiştirdi. Colvin, 6.000 Biritanyalı sivilin ve ailelerinin ve bakmakla yükümlü oldukları kişilerin (kırsaldaki karışıklıklardan kaçan birçok kişi de dahil) savunmasız sivil kışladan kaleye taşınmasına geç de olsa izin verdi. Acele ve hatta panikle yapılan taşınma sırasında sivillerin çoğu değerli eşyalarını ve diğer mallarını geride bırakmak zorunda kaldı.

7 Haziran'da Tuğgeneral Polwhele, birliklerini isyancı güçlerle yüzleşmek üzere yönlendirdi. Yanlarında yetersiz mühimmat ve su vardı. Piyadeler hala kalın kırmızı üniformalar giyiyordu ve hareket, yazın en sıcak gününde, saat 11:00'e kadar başlamadı. Sacheta (veya Sarsia) adlı bir köy, Fatehpur yoluna hakim konumdaydı. Polwhele'nin geç başlaması, isyancıların köyü işgal etmesine ve buradan Biritanya kuvvetlerine yoğun ateş açmasına olanak sağladı. 3. Bengal Tüfekçi Alayı'ndan bazı askerler sonunda köye saldırsa da, Polwhele'nin sadece az sayıda milis süvarisi vardı ve isyancı süvariler Biritanyalıları kuşatarak arka cephelerini tehdit etti. İsyancı süvarilerden bazıları kışladaki bazı evleri ele geçirip yaktı. Biritanyalılar, topçu bataryasının komutanı da dahil olmak üzere ağır kayıplar vermiş ve neredeyse tüm mühimmatlarını tüketmişti. Bir topu terk ederek düzensiz bir şekilde kaleye geri çekildiler. O öğleden sonra ve akşam, Biritanyalıların yenilgisi Agra şehrinde genel bir ayaklanmaya yol açtı. Polis firar etti ve birkaç bin mahkûmu serbest bırakarak genel düzensizliği artırdı. Kışladaki her ev kalabalıklar tarafından yağmalandı ve ateşe verildi. Bu sırada Tuğgeneral Polwhele, hiçbir şeyden habersiz, yemeğini yiyip yatağına çekildi.

Kale içinde, askerler ve siviller yaklaşan bir saldırıdan korktukları için genel bir panik hakimdi. Ancak isyancı güçlerin kalenin duvarlarını aşmak için gerekli ağır topları yoktu ve bunun yerine Delhi'deki isyancılara katılmak üzere yola koyuldular.

## Kuşatma
Mülteciler kaleye gelmeden önce, Colvin'den sonraki en kıdemli sivil olan Reade, kalenin içinde yeterli erzak stoklanmasını sağlamıştı, ancak hijyen ile sağlık tesisleri yetersizdi. Çok fazla karışıklık ve etkisiz tartışma vardı. Biritanyalılar, Sacheta'daki fiyaskodan ve şehirdeki ayaklanmadan kısa bir süre sonra Bengal Genel Valisi Lord Canning'e bir mesaj gönderebildiler. Canning'in cevabı Ağustos başında alındı. Bu, Polwhele'nin görevinden alınmasını sağladı. Colvin'in kendisi de durumu yönetmekte giderek daha yetersiz hale geldi ve acil konuları göz ardı ederek rutin yazışmalarla veya alakasız işlerle ilgilendi. Sağlığı bir süredir kötüydü ve Eylül başında öldü. Hindistan hükûmeti daha sonra eyaletteki genel yetkiyi Bengal Mühendislerinden Albay Hugh Fraser'e verilmesine karar verdi.

Yarbay Cotton, Polwhele'nin yerine askeri komutan olarak atanarak kale içindeki kaosa bir nebze düzen getirdi. Ayrıca Delhi ve Meerut yolundan yaklaşık  uzaklıktaki Aligarh'a bir keşif gezisi düzenledi. Sefer, diğer Biritanya kuvvetleriyle temas kurmayı başaramadı ve çok az şey başardı, ancak askerlerin sağlığını ve moralini büyük ölçüde iyileştirdi. Biritanyalılar fiilen kaleye hapsedilmişlerdi ve buradaki yaşam hareketsizlik ve can sıkıntısına dönüşmüştü.

## Destek
21 Eylül'de Delhi Kuşatması, Biritanyalıların şehre saldırmasıyla sona erdi. Günler içinde, zafer kazanan kuşatmacılar, şehrin etrafındaki kırsal alanı güvence altına alan birlikler organize ettiler. 750 Biritanyalı ve 1900 Sih ve Pencaplı askerden oluşan en güçlü birlik 9. Mızraklı Süvari Alayı, 1., 2. ve 5. Pencap Süvari Alaylarından müfrezeler (her birinden birer bölük), Hodson'ın Süvarileri (düzensiz birlikler), 8. ve 75. alaylar, 2. ve 4. Pencap Piyade alayları, iki Bengal Süvari Topçu birliği ve bir Bengal Topçu sahra bataryası ve 200 İstihkamcı ve Madenciden oluşuyordu. Birliğin komutanı, ast subayları tarafından genellikle pek saygı görmeyen Tuğgeneral Edward Greathed'di (eskiden 8. (Kraliyet) Alayı'nın komutanıydı). 24 Eylül'de Delhi'den ayrıldılar. Birçok subay, şehrin kuşatılması ve ele geçirilmesinden sonra birliğin çoğunun bitkin ve perişan halini göz önünde bulundurarak, kolun bu kadar çabuk hareket edebilmesine şaşırdı; ancak birliğin tüm askerleri, gömülmemiş birçok cesedin kokusuyla dolu Delhi'den kaçtıkları için memnundu.

Greathed'in birliğine Cawnpore'a hareket etmesi emredildi. Delhi'deki komutanların Oudh'daki durum hakkında ayrıntılı bilgileri olmamasına rağmen, Lucknow'un kuşatma altında olduğu ve Cawnpore'un tehdit altında olduğu biliniyordu. Kolordu, Büyük Ana Yol boyunca ilerleyerek Bulandshahr'da isyancılara karşı şiddetli bir çatışmaya girerek çeşitli Hint köylerine karşı ayrım gözetmeksizin cezalandırıcı önlemler aldı.

Bu arada Agra'yı savunanlar Delhi'nin ele geçirildiği haberini duyunca çok sevinmişlerdi, ancak Delhi'den kaçan isyancıların yakındaki Muttrah'a vardığı söylentileri üzerine aniden paniğe kapıldılar. Birçok sivil, Delhi'nin geri alınmasını Tac Mahal'i gezerek kutlamışlar ancak aniden düzensiz bir şekilde Agra'ya geri kaçmıştılar. Muttrah'taki isyancıların, Orta Hindistan'daki diğer isyancılar ve Gwalior Birliği (Bengal Ordusu'ndan esinlenerek oluşturulmuş ancak Gwalior Maharajahı Jayajirao Scindia'nın hizmetinde olan ve isyanın başlamasından kısa süre sonra isyana katılan bir birlik) ile birleşerek Agra'ya saldıracağından korkuyorlardı. Greathed'e bir dizi acil talep gönderdiler.

## Muharebe
Sonunda bu rica ve yalvarışlardan etkilenen Greathed, bölgenin kontrolünü sağlamak için Aligarh'da küçük bir birlik bıraktı ve askerlerini, fillerden, develerden ve öküz arabalarından oluşan büyük yük katarıyla  yürüterek Agra'ya yirmi sekiz saatte ulaştı. 10 Ağustos sabahı gelerek Yamuna'yı bir tekne köprüsüyle geçti. Kuvvetleri garnizondan soğuk bir karşılama gördü. Muharebe yorgunu, yıpranmış haki üniformalı Biritanya askerleri, sivil kadınların bazıları tarafından ilk başta Afgan aşiret mensupları sanıldı. Buna karşılık, sivillerin çoğu şık ve zarif giyinmişti ve garnizon askerleri hala kil ile boyanmış beyaz kemerli kırmızı üniformalarıyla göz kamaştırıyordu.

Daha önceki panik halinden kurtulan garnizonun kıdemli subayları, Greathed'e yaklaşma haberini alan isyancıların  uzaklıktaki Khara Naddi adlı bir akarsuyu geçerek geri çekildiklerini bildirdiler. Bir gece önce büyük gruplarının yürüyüş sesine dair subaylarını uyaran nöbetçi dikkate alınmadı. Greathed'in yorgun birliği bu nedenle Kaleye yaklaşık  uzaklıkta bir geçit töreni alanına yürüyerek kamp kurmaya başladılar. Geçit töreni alanının önünde, yaklaşan düşmanı görüş alanından gizleyen uzun boylu darı benzeri bir ürün olan *bajra* tarlaları olmasına rağmen, nöbetçi veya gözcü yerleştirmediler. Çadır ve erzak taşıyan yük hayvanları henüz gelmemişti ve kale sakinlerinin ve şehir halkının çoğu Greathed'in birliklerini görmeye gitti. Greathed ve kurmayları ise kahvaltı için kaleye gittiler.

Bir grup hokkabaz, 9. Mızraklı Süvariler ve Pencap Süvarilerinden bazılarına yaklaştıktan sonra aniden Müslüman fanatikler olduklarını ortaya koyarak kılıçlarını çektiler ve süvarilere saldırdılar. Aynı anda, isyancı süvarilerden iki birlik *bajradan* çıktı ve birliğin bazılarıyla el ele çatışmaya girdi; bu sırada birkaç ağır top Biritanya kamp alanını bombaladı. Yük hayvanlarının sürücüleri ve sivil seyirciler arasında büyük bir panik yaşandı. Ani saldırının şokuna rağmen, deneyimli Biritanya ve Pencaplı birlikler toparlandı ve çeşitli derecelerde çıplak halde saflarına girdiler. Saldıran süvarileri etkisiz hale getirdiler ve topçular isyancıların top atışlarına karşılık verdi. Kalenin içindeki birlikler, hala şık üniformalarıyla ve bandoları çalarken, geçit töreni alanına doğru yürüdüler. Onlar vardığında isyancılar çoktan kaçıyorlardı. İsyancılar muhtemelen Greathed'in birliğinin varlığına şaşırmış ve sadece kale garnizonuyla karşı karşıya olduklarını sanmışlardı. Yardım kolunun gelmesini engellemek için Yamuna üzerindeki köprünün yıkılması emrini vermişlerdi, ancak bu yapılmamıştı.

Greathed genel bir ilerleme emri verdi. Garnizonda bulunan Yarbay Cotton'ın Greathed'den kıdemli olduğu söyleniyordu ve durum hakkında bilgilendirildikten sonra bir süre gecikme yaşanmıştır; tüm kuvvet önde öncü birliklerle birlikte hat halinde ilerledi.  sonra, isyancıların terk edilmiş kampına ulaşıldı ve piyadeler orada durdu. Süvariler takibe devam ederek sonunda Khara Naddi'ye ulaştılar. İsyancıların terk ettiği on üç topu ele geçirdiler.

## Kayıplar
Greathed'in süvarileri kaçan isyancılardan çok azını öldürmüş olsa da, diğer görgü tanığı anlatımları Biritanya kampının önünün cesetlerle dolu olduğunu iddia etmektedir. Biritanyalıların kendileri 12 ölü, 54 yaralı ve 2 kayıp verirken, kamptaki 20 kişi de öldü veya yaralandı.

## Sonuçlar
Bu küçük ama şiddetli eylem, Delhi ve Cawnpore arasında İngilizlere karşı örgütlü muhalefeti kırmıştır. Zaferden sonra, garnizon komutanları önceki panik hallerine geri döndüler ve Agra'yı Gwalior'dan gelen isyancılara karşı korumak için Greathed'in bölgede kalmasını istediler. Ancak Greathed, Ganj ve Yamuna nehirleri arasındaki bölgeyi temizleme emrini yerine getirmekte ısrar etti. Ayrıca, Bulandshahr'dayken General Henry Havelock'tan aldığı ve Lucknow'u kurtarmaya gittiğini ve acilen takviye ve ulaşıma ihtiyacı olduğunu söylüyen not da onu ikna etti. Greathed'in kuvvetleri sonunda Lucknow'un İkinci Kurtarılması operasyonunu gerçekleştiren ordunun önemli bir bölümünü oluşturdu.

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* 
* 

## Dış bağlantılar
* 
*