Kuşan-Sasani Krallığı

**Kuşan-Sasani Krallığı** (veya **Hint-Sasanileri**), Sasani İmparatorluğu tarafından 3. ve 4. yüzyıllarda Baktriya'da kurulan bir devlettir. Sasani İmparatorluğu, 225 yılında bir dizi savaşın ardından gerileyen Kuşan İmparatorluğu'ndan Soğdya, Baktriya ve Gandhara eyaletlerini ele geçirmiştir. Daha sonra yerel Sasani valileri Kuşanşah (Baktarça KΟÞANΟ ÞAΟ *veya Koshano Shao*) veya "Kuşanların Kralı" unvanını alarak para basmışlardır. Bazen Sasani İmparatorluğu içinde bir "alt krallık" oluşturdukları düşünülür.

Bu yönetim, 360-370'e kadar devam etmiş, Kuşan-Sasaniler istilacı Kidarit Krallığı topraklarının çoğunu kaybetmişler; geri kalanı ise Sasani İmparatorluğu'na dahil edilmiştir. Daha sonra Kidaritler, Ak Hun İmparatorluğu tarafından yerlerinden edilmişlerdir.

Kuşanşahlar daha çok sikkeleriyle tanınmışlardır. Madeni paralar, Kâbil, Belh, Herat ve Merv'de basılmış olup, bu da onların krallıklarının genişliğini kanıtlamaktadır.

*Kuşan-şahinşah* ("Kuşanların krallarının kralı") ünvanıyla paralar basan I. Hürmüz Kuşanşah'ın (277-286) Sasani İmparatorluğu'nun çağdaşı imparator II. Behrâm'a (MS 276-293) karşı bir isyan gerçekleşmiş gibi görünmektedir ancak başarısızlıkla sonuçlanmıştır.

## Tarih

Sasaniler, Partlara karşı kazandıkları zaferden kısa bir süre sonra, 230 civarında I. Erdeşîr'in hükümdarlığı sırasında hakimiyetlerini Baktriya'ya doğru genişlettiler, ardından oğlu I. Şâpûr'un (240-270) hükümdarlığı sırasında  imparatorluğun batı Pakistan'daki doğu bölgelerine doğru genişlediler. Böylece Kuşanlar, batı topraklarını (Baktriya ve Gandhara dahil) Kuşanşahlar veya "Kuşan Kralları" olarak adlandırılan Sasani soylularının yönetimine kaptırdılar. Kuşan-Sasani Krallığı doğuya doğru en uzak sınırları Gandhara gibi görünmektedir ve görünüşe göre İndus Nehri'ni geçmediler, çünkü İndus'un hemen ötesindeki Taxila şehrinde neredeyse hiç sikkeleri bulunmamıştır.

I. Hürmüz Kuşanşah yönetimindeki Kuşan-Sasaniler, Sasani İmparatorluğu'nun hükümdarı imparator II. Behram'a (MS 276-293) karşı bir isyan başlatmış gibi görünmektedir, ancak başarısız oldular. *Panegyrici Latini'ye* (MS 3.-4. yüzyıl) göre, Ormis (Ormisdas) adında birinin kardeşi II. Behrâm'a karşı isyanı vardı ve Ormis, Saccis (Sistan) halkı tarafından destekleniyordu. I. Hürmüz Kuşanşah, muhtemelen imparatorluk Sasani yönetimine meydan okuyarak *Kuşanşahanşah* ("Kuşanların krallarının kralı") unvanıyla paralar bastırmıştır.

325 yılı civarında II. Şâpûr, ülkenin güney kesiminde doğrudan hakimiyet kurarken, kuzeyde Kuşanşahlar yönetimlerini sürdürmüşlerdir. Taxila şehrinde İndus'un ötesindeki Sasani sikkelerine ilişkin önemli buluntular yalnızca II. Şâpûr () ve III. Şâpûr () dönemleriyle başlar; bu da Sasani kontrolünün İndus ötesindeki genişlemesinin Ammianus Marcellinus tarafından tanımlandığı gibi II. Şapur'un 350-358'de "Chionitler ve Kuşanlarla" yaptığı savaşların sonucu olduğunu öne sürer. Muhtemelen Kidara hükümdarlığı altındaki Kidarit Krallığı yükselişine kadar kontrolü sürdürmüşlerdir.

Kuşanların gerilemesi ve Kuşan-Sasaniler ile Sasaniler tarafından yenilgiye uğratılmalarını Kidarit Krallığı'nın ve daha sonra Baktriya ve Gandhara'yı fetheden ve Orta Hindistan'a kadar ilerleyen Ak Hun İmparatorluğu (Alkon Hunları) yükselişi izlemiştir. Daha sonra bunları Türk Şahiler ve ardından da Müslümanların Hindistan'ın kuzeybatı bölgelerine gelişine kadar Hindu Şahları takip etmiştir.

## Dini etkiler

Şiva ve Nandi'yi tasvir eden sikkeler keşfedilmiştir, bu da Şaivizm'in güçlü bir etkisi olduğunu göstermektedir.

Maniheizm'in kurucusu olan peygamber Mani (210-276), Sasanilerin doğuya doğru yayılmasını takip etmiş ve bu da ona Gandhara'nın gelişen Budist kültürüyle tanıştırmıştır. Kendisine ait olduğu düşünülen birçok dini resmin bulunduğu Bamyan'ı ziyaret ettiği, bir süre burada yaşadığı ve ders verdiği düşünülmektedir. Ayrıca 240 veya 241 yılında günümüzde Pakistan sınırları içinde yer alan İndus Vadisi bölgesine gittiği ve Hindistan'ın Budist kralı Turan Şah'ını Hristiyanlığa döndürdüğü de söylenmektedir.

O dönem, çeşitli Budist etkilerin Maniheizm'e nüfuz ettiği anlaşılmaktadır: "Budist etkiler Mani'nin dini düşüncesinin oluşumunda önemliydi. Ruhların göçü bir Maniheist inanç haline gelmiş ve erkek ve kadın rahipler ('seçilmişler') ve onları destekleyen laik takipçiler ('dinleyiciler') arasında bölünmüş Maniheist topluluğun dörtlü yapısı, Budist sangha'nın yapısına dayanıyor gibi görünmektedir".

## Sikkeler
Kuşan-Sasaniler, bazen Kuşan sikkelerinden, bazen de daha açık bir şekilde Sasanilerden esinlenerek, Brahmi, Pehlevi veya Baktarça efsaneleriyle geniş bir sikke basmılardır.

Madeni paranın ön yüzünde genellikle gösterişli bir başlık takan hükümdar, arka yüzünde ise bir ateş tapınağı veya Nandi ile birlikte Şiva tasviri yer almaktadır.

Dosya:KUSHANO-SASANIANS_Ardashir_I_Kushanshah_Circa_AD_230-250.jpg|alt=Kushano-Sasanian ruler I. Erdeşîr Kuşanşah, circa 230-250 CE. Merv mint.| Kuşano-Sasani hükümdarı I. Erdeşîr Kuşanşah, MS 230-250 dolaylarında. Merv basımı.
Dosya:Ardashir_I_Kushanshah_in_the_name_of_Vasudeva_circa_230-245_CE.jpg|alt=Ardashir I Kushanshah in the name of Kushan ruler Vasudeva I, circa 230-245 CE.| Kuşan hükümdarı I. Vasudeva adına I. Erdeşîr Kuşanşah, MS 230-245 dolaylarında. 
Dosya:Hormizd_I_Kushanshah_Merv_mint.jpg|alt=Hormizd I Kushanshah with mention of Mazda and Anahita. Merv mint.| Mazda ve Anahita'dan bahseden I. Hürmüz Kuşanşah. Merv basımı.
Dosya:Indo-SassanianCoinage.jpg|alt=Indo-Sassanid coin.| Hint-Sasani parası.
Dosya:Indo-SassanianCoin.jpg|alt=A gold Indo-Sassanid coin.| Altın bir Hint-Sasani sikkesi.


## Kuşan-Sasani sanatı
Hint-Sasaniler, Sasani imparatorlarının avcılık veya adalet dağıtımını tasvir eden gümüş eşyalar ve tekstil ürünleri gibi malların ticaretini yapmışlardır.


Dosya:Kushano-Sasanian_footed_cup_with_medallion_3rd-4th_century_CE_Bactria_Metropolitan_Museum_of_Art.jpg|alt=Kushano-Sasanian footed cup with medallion, 3rd-4th century CE, Bactria, Metropolitan Museum of Art.| Madalyonlu Kuşan-Sasani ayaklı kupa, MS 3.-4. yüzyıl, Baktriya, Metropolitan Sanat Müzesi.
Dosya:Silverplate_with_investiture_scene._Sasanian_4th_century_CE,_possibly_Afghanistan._Middle_East,_52_Ancient_Iran_-_28174064678.jpg|alt=Possible Kushano-Sasanian plate, excavated in Rawalpindi, Pakistan, 350-400 CE. British Museum 124093.| Muhtemel Kuşan-Sasani levhası, Pakistan'ın Ravalpindi bölgesinde kazılan, MS 350-400. British Museum 124093.
Dosya:Head_of_a_Male_Figure_Kushano-Sasanian_period_Gandhara_region_4th-5th_century_CE_Terracotta_(823151389).jpg|alt=Terracotta head of a male figure, Kushano-Sasanian period, Gandhara region, 4th-5th century CE| Erkek figürünün pişmiş toprak başı, Kuşan-Sasani dönemi, Gandhara bölgesi, MS 4.-5. yüzyıl
Dosya:Sasanian_Gilt_Silver_Plate,_from_Northern_Wei_504_CE_tomb.jpg|alt=A probable Kushano-Sasanian plate with hunting scene, found in the 504 CE tomb of Feng Hetu in China. Shanxi Museum. It is dated the 3rd-4th century CE, and was probably manufactured in northern Afghanistan.| Çin'deki Feng Hetu'nun 504 CE mezarında bulunan, av sahnesi olan muhtemel bir Kuşan-Sasani tabağı. Shanxi Müzesi. 3.-4. yüzyıl CE'ye tarihleniyor ve muhtemelen Kuzey Afganistan'da üretildi.


### Sanatsal etkiler

Sasani sanatının örnekleri Kuşan sanatı üzerinde etkili olmuş ve bu etki Güney Asya'nın kuzeybatısında birkaç yüzyıl boyunca varlığını sürdürmüştür. Çin'deki Kuzey Vey mezarlarında da Kuşan-Sasani sanatına ait olduğu anlaşılan plakalar bulunmuştur; Feng Hetu'nun 504'te bulunan mezarında bulunan bir yaban domuzu avını tasvir eden bir plaka buna örnektir.

## Başlıca Kuşan-Sasani hükümdarları
Aşağıdaki Kuşan-Sasani hükümdarları olan Kuşanşahlar listelenmiştir:

* I. Erdeşîr Kuşanşah (230–245)
* I. Fîrûz Kuşanşah (245–275)
* I. Hürmüz Kuşanşah (275–300)
* II. Hürmüz Kuşanşah (300–303)
* II. Fîrûz Kuşanşah (303–330)
* Varahran Kuşanşah (330–365)

## Ayrıca bakınız

* Hint-Part Krallığı

## Kaynakça
;Özel

;Genel
*  
*  
* 
*  
* 
*  
* 
* 
* 
* 

## Dış bağlantılar
* Kuşan-Sasani sikkeleri