Sosyoekonomik durum

**Sosyoekonomik durum** (SED), bir bireyin veya ailenin ekonomik ve sosyal pozisyonunu, gelir, eğitim ve meslek gibi faktörlere dayanarak belirleyen birleşik bir ölçüttür. Bir ailenin SED'i incelendiğinde, hane geliri ile üyelerinin eğitim ve meslekleri değerlendirilir; bireyin SED'i için ise yalnızca kendi özellikleri dikkate alınır. Son araştırmalar, SED'in daha az bilinen bir özelliği olarak algılanan finansal stresi ortaya koymuştur; bu, "gelir ile gerekli harcamalar arasındaki denge"yi tanımlar. Algılanan finansal stres, bir kişinin her ayın sonunda yeterli, sadece yeterli veya yetersiz paraya ya da kaynaklara sahip olup olmadığını belirleyerek test edilebilir. Ancak, SED genellikle toplumdaki ekonomik farklılıkları tasvir etmek için kullanılır.

SED, tipik olarak bir ailenin veya bireyin düşebileceği üç seviyeye (yüksek, orta ve düşük) ayrılır. Bir aileyi veya bireyi bu kategorilerden birine yerleştirirken, üç değişkenden (gelir, eğitim ve meslek) herhangi biri veya hepsi değerlendirilebilir.

Yüksek sosyoekonomik ailelerde eğitim, hem ev içinde hem de yerel toplulukta genellikle çok daha önemli olarak vurgulanır. Gıda, barınma ve güvenliğin öncelikli olduğu daha yoksul bölgelerde, eğitim genellikle daha az önemli kabul edilir. Daha yoksul hanelerdeki gençler, istenmeyen gebelikler, bağımlılık, uyuşturucu kullanımı, diyabet ve obezite gibi birçok sağlık ve sosyal problem açısından özellikle risk altındadır.

Ayrıca, düşük gelir ve eğitim seviyelerinin, menenjit, solunum yolu virüsleri, artrit, koroner hastalıklar ve psikoz, şizofreni gibi çeşitli fiziksel ve mental sağlık problemlerinin güçlü öngörücüleri olduğu gösterilmiştir. Bu problemler, evde veya işyerlerindeki çevresel koşullardan kaynaklanabilir ya da sosyal nedensellik modelini kullanarak, engellilik veya mental hastalık, bir kişinin sosyal statüsüne, özgürlüklerine ve haklarına yol açan bir öncül olabilir.

## Diğer Değişkenler

### Varlık

Varlık, bir dizi ekonomik rezerv veya varlık olup, hane halkının acil durumlarla başa çıkma, ekonomik şokları absorbe etme veya rahat bir yaşam sürme yeteneğini sağlayan bir güvenlik kaynağı sunar. Varlık, nesiller arası geçişlerin yanı sıra gelir ve tasarruf birikimini de yansıtır.

Gelir, yaş, medeni durum, aile büyüklüğü, din, meslek ve eğitim, varlık ediniminin tüm öngörücüleridir.

Varlık uçurumu, gelir eşitsizliği gibi, Amerika Birleşik Devletleri'nde çok büyüktür. Bu, kısmen kurumsal ayrımcılıktan kaynaklanan gelir farklılıkları ve başarı farklılıkları nedeniyle bir ırksal varlık uçurumu vardır. Thomas Shapiro'ya göre, tasarruflardaki farklılıklar (farklı gelir oranlarından dolayı), miras faktörleri ve konut piyasasındaki ayrımcılık, ırksal varlık uçurumuna yol açar. Shapiro, tasarrufların artan gelirle birlikte arttığını, ancak Afrikalı Amerikalıların, Avrupa kökenli Amerikalılardan (beyazlar) önemli ölçüde daha az kazandıkları için buna katılamadıklarını iddia ediyor. Ayrıca, miras oranları Afrikalı Amerikalılar ile Avrupa kökenli Amerikalılar arasında büyük farklılıklar gösterir. Bir kişinin, yaşamı boyunca veya ölümünden sonra miras aldığı miktar, iki farklı birey veya aile arasında farklı başlangıç noktaları yaratabilir. Bu farklı başlangıç noktaları, konut, eğitim ve istihdam ayrımcılığına da etki eder. Shapiro'nun ırksal varlık uçurumu için sunduğu üçüncü neden, Afrikalı Amerikalıların konut piyasasında redlining ve daha yüksek faiz oranları gibi karşılaştıkları çeşitli ayrımcılıklardır. Bu tür ayrımcılıklar, Afrikalı Amerikalıların farklı başlangıç noktalarına ve dolayısıyla daha az varlığa sahip olmalarına neden olan diğer nedenlere katkıda bulunur.

## Psikolojik

Yüksek SED'e sahip ebeveynlerin çocukları, düşük SED'li akranlarına göre daha fazla ilgisizlik davranışları sergileme eğilimindedir. Michael Kraus ve Dacher Keltner tarafından yapılan bu çalışma, Aralık 2008'de Psychological Science dergisinde yayımlanmıştır. Bu bağlamda, ilgisizlik davranışları, kendini düzeltme, yakınlardaki nesnelerle oynama ve konuşulurken karalama yapma gibi davranışları içerir. Buna karşılık, ilgi gösteren davranışlar, baş sallama, kaş kaldırma, gülme ve partnerine bakma gibi davranışları içerir. Bu ipuçları, partnerine ilgi gösterme ve ilişkiyi derinleştirme arzusunu gösterir. Düşük SED'li katılımcılar, konuşma partnerlerine karşı daha fazla ilgi gösteren davranışlar sergileme eğilimindeyken, yüksek SED'li katılımcılar daha fazla ilgisizlik davranışları sergilemiştir. Yazarlar, SED arttıkça, kişinin ihtiyaçlarını karşılama kapasitesinin de arttığını ve bu durumun, yüksek SED'li bireylerin, gelecekte partnerlerinin yardımına daha az ihtiyaç duyacakları için, konuşma partnerleriyle uyum sağlama eğilimlerinin azalmasına yol açabileceğini öne sürmüşlerdir.

## Kaynakça