Almanya'nın Norveç'i işgali

İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası'nın Norveç'i işgali, 9 Nisan 1940'ta Weserübung Harekâtı'ndan sonra başladı. Alman işgaline karşı konvansiyonel silahlı direniş 10 Haziran 1940'ta sona erdi. Nazi Almanyası, Avrupa'daki Alman kuvvetlerinin 8 Mayıs 1945'te teslim olmasına kadar Norveç'i kontrol etti. Bu süre boyunca, Den nasjonale regjering ('Ulusal Hükûmet') adlı Alman yanlısı bir hükûmet Norveç'i yönetti. Bu sırada Norveç kralı VII. Haakon ve hükûmet, Londra'ya kaçarak sürgünde bir hükûmet kurdu. Sivil yönetim, Alman yanlısı kukla hükûmetle işbirliği içinde hareket eden Reichskommissariat Norwegen (Norveç Reich Komiserliği) tarafından fiilen üstlenildi. Bu askeri işgal dönemi, Norveç'te "savaş yılları", "işgal dönemi" veya kısaca "savaş" olarak adlandırılır.

## Arka Plan
Birinci Dünya Savaşı (1914-1918) boyunca tarafsızlığını koruyan Norveç'in 1933'ten beri dış ve askeri politikası büyük ölçüde üç faktörden etkilenmiştir:

*Mali açıdan muhafazakar partiler tarafından desteklenen mali kemer sıkma politikası;
*Norveç İşçi Partisi tarafından desteklenen pasifizm;
*Norveç'in tarafsız kalması durumunda savaşa girmesine gerek kalmayacağı varsayımına dayanan tarafsızlık doktrini.

Bu üç faktör, 1930'larda Avrupa'da gerilimler tırmanırken, 1930'ların sonlarına doğru, Norveç parlamentosu (Storting), güçlendirilmiş bir orduya ihtiyaç duyulduğuna karar verdi ve buna göre bütçeyi genişleterek, yurtdışından borç alındı. Ancak, bütçenin genişlemesine rağmen planların çoğu zamanında tamamlanmadı.

### Savaş öncesi İngiltere ile ilişkiler
Tarafsızlık en yüksek öncelik olmaya devam etse de, hükûmet genelinde Norveç'in her şeyden önce İngiltere ile savaş halinde olmak istemediği biliniyordu. 28 Nisan 1939'da Nazi Almanyası, Norveç ve diğer bazı İskandinav ülkelerine saldırmazlık paktları teklif etti. Tarafsızlığını korumak isteyen Norveç, İsveç ve Finlandiya Almanların teklifini reddetti.

1939 sonbaharına gelindiğinde, uzun batı kıyı şeridinin Kuzey Denizi ve Kuzey Atlantik Okyanusu'na erişim yollarına bakması nedeniyle aciliyet duygusu giderek artmıştı; Norveç, yalnızca tarafsızlığını korumakla kalmayıp, özgürlüğü ve bağımsızlığı için de savaşmaya hazırlanmak zorundaydı. Eylül 1939 ile Nisan 1940 arasında askeri hazırlık ve kapasiteyi geliştirme ve uzun süreli abluka sürdürme çabaları yoğunlaştırıldı. Norveç deniz sularında, özellikle Jøssingfjord'daki Altmark olayı gibi çeşitli olaylar, Norveç'in tarafsızlığını savunma yeteneğini büyük ölçüde zorladı. Norveç, bu koşullar altında hem Birleşik Krallık hem de Almanya ile elverişli ticaret anlaşmaları müzakere etmeyi başardı, ancak her iki ülkenin de diğerini Norveç'e ve kıyı şeridine erişimine engellemenin stratejik bir zorunluluk olduğunu anlaması fazla uzun sürmedi.

Mart ve Nisan 1940'ta, esas olarak Gällivare'deki İsveç demir cevheri madenlerine ulaşmak ve Almanya'yı devre dışı bırakmak amacıyla Norveç'e yönelik bir işgal planı hazırlandı. Bunun Alman kuvvetlerini Fransa'dan uzaklaştıracağı ve İsveç'in ɡüneyinde bir savaş cephesi açacağı umuluyordu.

Plan, Norveç sularına deniz mayınlarının yerleştirilmesini (Wilfred Operasyonu) ve ardından Narvik, Trondheim, Bergen ve Stavanger olmak üzere  Norveç'in dört limanına asker çıkarılmasını içeriyordu. Ancak, İngilizler ile Fransızların aralarında tartışmaları yüzünden, mayın döşeme tarihi 5 Nisan'dan 8 Nisan'a ertelendi. Ancak, 1 Nisan'da Adolf Hitler, Almanların Norveç'i işgalinin 9 Nisan'da başlamasını emretti; 8 Nisan'da, Norveç hükûmeti Müttefiklerin mayın döşemesine karşı protestolar yapmakla meşgulken, Alman askerleri çoktan harekete geçmişti.

## Alman işgali
  
İngiliz ve Fransızların demir sevkiyatını aksatmak için Norveç kıyılarına mayın döşemesinden kısa bir süre sonra, Almanya çeşitli nedenlerle Norveç'i işgal etti:

*Stratejik olarak, deniz kuvvetlerinin Kuzey Atlantik'i kontrol altına alabileceği buzsuz limanları güvence altına almak;
*İsveç'teki madenlerden demir cevheri teminini sağlamak;
*aynı amaçla bir İngiliz ve Fransız işgalini önlemek; ve
*"Germen imparatorluğu" propagandasını güçlendirmek.

Norveç Dışişleri Bakanı Halvdan Koht ve Savunma Bakanı Birger Ljungberg'in ihmali nedeniyle, Norveç, 8-9 Nisan 1940 gecesi gerçekleşen Alman askeri işgaline büyük ölçüde hazırlıksızdı. 7 Nisan'da çıkan büyük bir fırtına, İngiliz Donanmasının Alman işgal filosuyla temas kuramamasına neden oldu. Blitzkrieg taktiğine uygun olarak, Alman kuvvetleri Weserübung Operasyonu'nun devreye sokulmasıyla Norveç'e deniz ve hava yoluyla saldırdı. Alman saldırısının ilk dalgası yalnızca yaklaşık 10.000 askerden oluşuyordu. Alman gemileri Oslofjord'a girdi,
ancak Norveç'lierin Drøbak Boğazı Muharebesi'nde kullandıkları torpidolar Alman amiral gemisi Blücher'i ve Alman görev gücündeki diğer gemileri batırdığında veya hasar verdiğinde durduruldular. Blücher, Norveç'teki siyasî kontrolü sağlayacak güçleri taşıyordu ve 1.000'den fazla asker ve mürettebatın ölümü Almanları geciktirdi. Böylece Kral ve hükûmet Oslo'dan kaçma şansı buldu. Saldırıya uğrayan diğer şehirlerde Almanlar yalnızca zayıf veya hiç direnişle karşılaşmadı. Norveç'in bu tür büyük ölçekli bir işgale hazırlıksız olması ve sürpriz yaşanması, Alman kuvvetlerine ilk başarılarını kazandırdı.

Oslo'dan kuzeye doğru Narvik'e kadar (Almanya'nın deniz üslerinden 1.900&nbsp;km'den fazla uzakta) Norveç'in başlıca limanları, destroyerlerle taşınan Alman birliklerinin öncü müfrezeleri tarafından işgal edildi. Aynı zamanda, tek bir paraşütçü taburu Oslo ve Stavanger havaalanlarını ele geçirdi ve 800 operasyonel uçak Norveç halkını ezdi. Narvik, Trondheim (Norveç'in ikinci büyük şehri ve Norveç için stratejik kilit nokta), Bergen, Stavanger ve Kristiansand'daki Norveç direnişi çok hızlı bir şekilde aşıldı ve havaalanından gelen Alman birlikleri şehre girdiğinde Oslo'nun denizden gelen kuvvetlere karşı etkili direnişi etkisiz hale getirildi. Oslo'yu işgal eden ilk birlikler, Alman askeri bando takımının arkasında yürüyerek şehre küstahça girdiler. Norveç başkentinin ele geçirilmesinde sadece 1.500 paraşütçü yer aldı.

Oslo ve Trondheim'da mevziler kuran Almanlar, Norveç'in iç kesimlerindeki dağınık direnişe karşı kara saldırısı başlattılar. Müttefik kuvvetler birkaç karşı saldırı girişiminde bulundu, ancak hepsi başarısız oldu. Norveç'teki direnişin askerî açıdan pek bir başarısı olmasa da, Norveç hükûmetinin, kraliyet ailesi de dahil olmak üzere, kaçmasına olanak sağlaması açısından önemli etkisi oldu. Başkenti işgal etmek için ana kuvvetleri taşıyan Blücher ɡemisi, işgalin ilk gününde Oslofjord'da batırıldı. Midtskogen'de yapılan savunma, Almanların baskısını kırarak kralı ve hükûmeti ele geçirmesini engelledi.

Norveç'in seferberliği, işgalin ilk 24 saatinde en iyi teçhizatının büyük bir kısmının Almanlara kaybedilmesi, hükûmetin belirsiz seferberlik emirleri ve Almanların sürpriz saldırısının yarattığı muazzam psikolojik şokun neden olduğu genel karışıklık nedeniyle sekteye uğradı. Norveç Ordusu, ilk karışıklığın ardından toparlandı ve birkaç kez sert bir direniş göstererek Alman ilerlemesini geciktirmeyi başardı. Ancak, hızla Panzer ve motorlu makineli tüfek taburlarıyla takviye edilen Almanlar, üstün sayıları, eğitimleri ve teçhizatları nedeniyle durdurulamaz olduklarını kanıtladılar. Bu nedenle Norveç Ordusu, İngiltere'den takviye beklerken taktiksel olarak ɡeri çekildiler.

İngiliz Donanması 13 Nisan'da fiyortta bir denizaltı ve sekiz muhrip batırarak Narvik'e giden yolu açtı. İngiliz ve Fransız birlikleri 14 Nisan'da Narvik'te karaya çıkmaya başladı. Kısa bir süre sonra, İngiliz birlikleri sırasıyla kuzeyden ve güneyden Trondheim'a saldırmak için Namsos ve Åndalsnes'e karaya çıktı. Ancak Almanlar, Namsos'ta İngilizlerin arkasına yeni birlikler çıkardı ve Oslo'dan Gudbrandsdal'a doğru Åndalsnes'teki kuvvete karşı ilerlediler. Bu ɡeçen zamanda Almanların Norveç'te yaklaşık 25.000 askeri vardı.

23 Nisan'da Müttefik birliklerinin tahliyesi hakkında tartışmalar başladı ve 24 Nisan'da Fransız askerlerinin desteğiyle Norveç birlikleri bir Panzer ilerlemesini durdurmayı başaramadı. 26 Nisan'da İngilizler Norveç'i tahliye etmeye karar verdi.

2 Mayıs'a kadar İngilizler hem Namsos hem de Åndalsnes'i tahliye etmişti. 5 Mayıs'ta, Güney ve Orta Norveç'te kalan son Norveç direniş cepleri Vinjesvingen ve Hegra Kalesi'nde yenilgiye uğratıldı.

Kuzeyde, Alman birlikleri Narvik Muharebesi'nde şiddetli bir mücadeleye girişti. Kendilerinden sayıca beş kat daha fazla olan İngiliz ve Fransız birliğine karşı direnen Almanlar, nihayet 28 Mayıs'ta Narvik'ti terk etmeden önce teslim olmak üzereydiler. Doğuya doğru ilerleyen Almanlar, İngilizlerin 3 Haziran'da Narvik'i terk etmeye başlamasıyla şaşırdılar. Bu zamana kadar Fransa'daki Alman taarruzu o kadar ilerlemişti ki, İngilizler artık Norveç'te daha fazla savaşmayı göze alamaz hale gelmişti ve 25.000 İngiliz ve Fransız askerleri, elde ettikleri zaferlerinden sadece 10 gün sonra Narvik'ten tahliye edildiler. Kral Haakon VII ve hükûmetinin bir kısmı, Norveç sürgün hükûmetini kurmak için İngiliz kruvazörü HMS Glasgow ile İngiltere'ye gittiler.

Norveç'in kuzeyindeki çatışmalar 10 Haziran'a kadar devam etti. Müttefik kuvvetlerin tahliyesinden kısa bir süre sonra Norveç 6. Tümeni teslim oldu. Batı Avrupa'daki Alman işgali altındaki topraklar arasında bu durum, Norveç'i Alman işgaline en uzun süre (yaklaşık iki ay) direnen ülke yaptı.

Savaşın geri kalanında Norveç'te yaklaşık 300.000 Alman askeri konuşlandırıldı. Hitler, Norveç'i işgal ederek Almanya'nın İsveç'ten gelen demir cevheri tedarikinin korunmasını sağlamış ve İngiltere'ye saldırmak için kullanabileceği deniz ve hava üsleri elde etmişti.

## Alman işgalinin sonu

Mart 1945'te, Savaşın sonlarına doğru, Norveç Reichskommissar'ı Josef Terboven, Norveç'i Üçüncü Reich'ın son kalesi ve Alman liderleri için son sığınak haline getirme planlarını değerlendirmişti. Ancak, Adolf Hitler'in 30 Nisan'da intihar etmesinin ardından, Hitler'in halefi Amiral Karl Dönitz, Terboven ve Norveç'teki Alman kuvvetlerinin Başkomutanı General Franz Böhme'yi Flensburg'da bir toplantıya çağırdı ve onlara Genel Karargâhın talimatlarını izlemeleri emredildi. Norveç'e dönen General Böhme, komutanlarına "koşulsuz askeri itaat" ve "demir disiplin" emri veren gizli bir direktif yayınladı.

Danimarka'daki Alman kuvvetleri 5 Mayıs'ta teslim oldu ve aynı gün General Eisenhower, Norveç'teki direniş karargahına bir telgraf gönderdi; bu telgraf General Böhme'ye iletildi; telgraf, Müttefik Genel Karargahı ile nasıl temas kurulacağına dair bilgiler içeriyordu. Sadece yaklaşık olarak 30.000 kişilik bir askerî kuvvetle, General Montgomery, Norveç'in teslimiyetini Danimarka, Hollanda ve kuzeydoğu Almanya'yı da içeren 5 Mayıs teslimiyetlerinden hariç tutmayı tercih etti ve İskoç Komutanlığı Başkomutanı Sir Andrew Thorne'u Norveç'teki yaklaşık 350.000 Alman askerinin teslimiyetini müzakere etmekle görevlendirdi.

Dönitz, 7 Mayıs'ta Terboven'i Reichskommissar görevinden azletti ve onun yetkilerini General Böhme'ye devretti. Aynı gün saat 21:10'da Alman Yüksek Komutanlığı, Böhme'ye teslimiyet planlarını izlemesi emrini verdi ve Böhme saat 22:00'de yaptığı radyo yayınında Norveç'teki Alman kuvvetlerinin emirlere uyacağını ilan etti. Bu durum, Milorg yeraltı direniş hareketinin derhal ve tam olarak seferber edilmesine yol açtı; 40.000'den fazla silahlı Norveçli, Kraliyet Sarayı'nı, Oslo'nun ana polis karakolunu ve diğer kamu binalarını işgal etmek üzere çağrıldı.
Planlanan Norveç yönetimi bir gecede kuruldu.

Ertesi gün öğleden sonra, 8 Mayıs'ta, Müttefik bir askeri heyet Almanlara teslim olma şartlarını iletmek üzere Oslo'ya geldi. Şartlar arasında Alman Yüksek Komutanlığı'nın Müttefikler tarafından listelenen tüm Alman ve Norveçli Nazi partisi üyelerini tutuklayıp gözaltına alması, tüm SS birliklerini silahsızlandırıp gözaltına alması ve tüm Alman kuvvetlerini belirlenmiş bölgelere göndermesi yer alıyordu. Birkaç üst düzey Nazi ve SS yetkilisi teslim olmaktansa intihar etmeyi seçti. 8-10 Mayıs tarihleri ​​arasında intihar edenler arasında Terboven, Rediess ve Roch da vardı. Bu sırada Norveç'te, nüfusu üç milyonu bile bulmayan ülkede, en az 400.000 Alman askeri bulunuyordu.

Teslimiyetin ardından, düzenli Norveç ve Müttefik birliklerinden oluşan müfrezeler Norveç'e gönderildi; bunlar arasında İsveç'te eğitim görmüş 13.000 Norveçli ve 30.000 İngiliz ve Amerikalı bulunuyordu. Norveç sivil yetkililerinin resmi temsilcileri, bu askerî güçlerin hemen ardından geldi; Veliaht Prens Olav, 14 Mayıs'ta Sverre Støstad ve Paul Hartmann başkanlığındaki 21 kişilik Norveç hükûmet yetkililerinden oluşan bir heyetle birlikte bir İngiliz kruvazörüyle Oslo'ya geldiler; Norveç hükûmetinin geri kalanı ve Londra merkezli yönetim ise İngiliz askeri gemisi Andes ile onları takip etti. Son olarak, Norveç'in İsveç ile birliğinin dağılmasının 40. yıldönümü olan 7 Haziran'da, Kral VII. Haakon ve kraliyet ailesinin diğer  üyeleri, İngiliz kruvazörü HMS Norfolk ile Oslo'ya geldi. Norveç'teki Müttefik kuvvetlerinin Başkomutanı General Sir Andrew Thorne, aynı gün iktidarı Kral Haakon'a devretti.

Kurtuluşun ardından, Norveç sürgün hükûmeti, Einar Gerhardsen liderliğindeki bir koalisyon hükûmetiyle değiştirildi ve bu hükûmet, savaş sonrası ilk genel seçimlerin yapıldığı 1945 sonbaharına kadar iktidarda kaldı. Seçimlerde İşçi Partisi lideri Gerhardsen yeniden başbakan seçildi.

Kurtarılan Norveçliler Alman toplama kamplarından çıkmaya başladılar. Savaşın sonunda, 46.000'i İsveç'te olmak üzere toplam 92.000 Norveçli yurt dışındaydı. Alman işgalcilerin yanı sıra, Norveç'te çoğunluğu Almanlar tarafından tutulan ve artık özgür bırakılmış 141.000 yabancı uyruklu bulunuyordu. Bunların arasında 84.000 Rus da vardı.

Çatışmada veya esaret altında toplam 10.262 Norveçli hayatını kaybetti. İşgal sırasında Almanlar tarafından yaklaşık 50.000 Norveçli tutuklandı. Bunlardan 9.000'i, Stutthof toplama kampı da dahil olmak üzere Norveç dışındaki toplama kamplarına gönderildi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Danimarka, Finlandiya, İzlanda, Norveç ve İsveç arasında Benzer Tarafsızlık Kurallarının Oluşturulması Amacıyla Yapılan Bildiri ve Ekleri.