Balkan Savaşları Sonrası İstanbul'daki Muhacir Krizi ve Sivil İskân Seferberliği (1912-1913)

**İstanbul Muhacir Krizi**, Balkan Devletleri'nin (Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan ve Karadağ) saldırıları sonucu Rumeli’deki Osmanlı tebaasının kitleler halinde payitahta sığınmasıyla başlayan insani krizdir. Bu dönemde devletin askeri ve mali iflasın eşiğinde olması, yardım faaliyetlerinin merkezine **"Sivil Seferberlik"** olgusunu yerleştirmiştir.
----

## 1. Yardım Cemiyetlerinin Öncü Faaliyetleri
Savaşın başlamasıyla birlikte İstanbul’da çok sayıda cemiyet, hem cephedeki askere hem de şehirdeki muhacirlere yardım ulaştırmak için koordineli bir çalışma içine girmiştir.

## Hilal-i Ahmer (Kızılay) ve "Darülfünun Hastanesi"
Kızılay, modern anlamda insani yardımın omurgasını oluşturmuştur.

* **İaşe Durakları:** Sirkeci ve Yeşilköy gibi tren istasyonlarına "Aşhaneler" kurularak şehre giren her muhacire sıcak çorba ve ekmek sağlanmıştır.
* **Tıbbi Seferberlik:** Darülfünun (İstanbul Üniversitesi) binası geçici bir hastaneye dönüştürülmüştür. Burada sadece yaralı askerler değil, koleradan kırılan muhacir aileler de tedavi edilmiştir.
* **Uluslararası Destek:** Hilal-i Ahmer aracılığıyla Hindistan ve Mısır gibi İslam coğrafyalarından gelen bağışlar, muhacirlerin giydirilmesinde kullanılmıştır.

## Kadın Cemiyetleri ve "İffet" Temalı Yardımlar
Balkan Savaşları, Osmanlı kadınının kamusal alanda en aktif olduğu dönemdir.

* **Osmanlı Hanımları Müdafaa-i Memleket Cemiyeti:** Bu cemiyet, camilerde barınan kadın ve çocukların mahremiyetini korumak için paravanlar kurmuş, onlara temiz kıyafet temin etmiştir.
* **Milli Sanayi:** Muhacir kadınların ekonomik bağımsızlığını kazanması için dikiş haneler açılmış, orduya çamaşır ve torba diktirerek bu kadınlara yevmiye ödenmiştir.

----

## 2. Dönemin Basını ve Gazete Haberleri
Dönemin gazeteleri (*Tanin, İkdam, Tasvir-i Efkar*), halkı hem bilgilendirmek hem de bağış yapmaya teşvik etmek için adeta birer yardım bülteni gibi çalışmıştır.

## "Facia-i Beşeriye" Başlıkları
Gazeteler, Rumeli'den gelen mektupları ve tanıklıkları yayımlayarak halkın duygudaşlık kurmasını sağlamıştır.

* **Propaganda ve İnsaniyet:** Gazetelerde sıkça "Muhacir kardeşini unutma!" ibareleri yer alırdı.
* **İlanlar:** Zengin ailelerin evlerinin bir odasını muhacir bir aileye açtığına dair ilanlar gurur vesilesi olarak yayımlanırdı. Örneğin; bazı konak sahipleri *"Evimin selamlık kısmını on muhacire tahsis ettim"* şeklinde ilanlar vererek diğer zenginleri teşvik ediyordu.

## Kolera Haberleri ve Panik Yönetimi
Basın, aynı zamanda bir sağlık bülteni görevi görüyordu. Şehirde yayılan kolera salgınına karşı halka; suların kaynatılması, cami avlularından uzak durulması ve temizlik kurallarına uyulması yönünde sürekli uyarılar yapılıyordu.
----

## 3. Sosyal Hayata Yansımalar: "Cami Avlularında Yaşam"
İstanbul’un simge camileri (Sultanahmet, Ayasofya, Fatih), o dönemde ibadethaneden ziyade devasa birer sığınma evine dönüşmüştür.

----

## 4. Krizin Siyasi Sonucu: "Milli İktisat"ın Doğuşu
Bu kriz, Türk aydınlarında "Kendi kendine yetme" fikrini doğurdu. Muhacirlerin perişan hali, dış yardımların yetersizliği ve Avrupa devletlerinin kayıtsızlığı; Osmanlı’da yerli üretimi ve milli dayanışmayı esas alan **Milli İktisat** politikasının temelini attı.

İstanbul halkı, sadece ekmeğini paylaşmamış; aynı zamanda yaklaşmakta olan I. Dünya Savaşı ve sonrasındaki Milli Mücadele için gerekli olan "toplumsal direnç" genetiğini bu krizle kazanmıştır.