Białystok'taki sokak adları

Polonya'nın kuzeydoğusundaki Podlaskie Voyvodalığı'nın başkenti **[[Białystok|Białystok'taki]] [[sokak ya da yol adı|sokakların isimleri]]** tarihi, politik, coğrafi ve sembolik nedenlerden kaynaklanmaktadır. Tarihi boyunca şehir farklı ülkeler ve siyasi rejimler tarafından yönetilmiş, bu da çeşitli sokakların birden fazla kez yeniden adlandırılmasına yol açmıştır. Białystok'taki sokaklar, Polonya'nın başka yerlerinde olduğu gibi, kişilerin adını taşıyan sokaklar, tarihi olaylar, coğrafi yerler ve sembolik adlar gibi farklı konulara göre kategorize edilebilir.

## Genel Bakış
Białystok'un ana arterleri genellikle önemli kişilerin ve tarihi olayların adını taşır. Bu kişilerin bir kısmı ulusal olaylarla bağlantılıyken bir kısmı da yerel tarihle yakından ilgilidir. Ulusal düzeyde kişi ve olayların adını taşıyan sokaklara örnekler:

* Piłsudskiego - Polonyalı politikacı, İkinci Polonya Cumhuriyeti'nin kurucusu
* Mickiewicza - Polonyalı devrimci
* Sienkiewicza - Polonyalı devrimci
* 11 Listopada - Polonya'nın Ulusal Bağımsızlık Günü'nü kutlayan tarih
* Marii-Sklodowskiej - Polonyalı bilim adamı
* Wyszynskiego - Polonyalı kardinal
* Legionowa - Birinci Dünya Savaşı'ndaki Polonya Lejyonlarının anısına
* Jana Pawła II - Roma Katolik Kilisesi'nin Polonyalı Papası

Diğer sokaklara yerel tarih ve olaylarla bağlantılı kişilerin adı verilmiştir:

* Branickiego - yerel yönetici Jan Klemens Branicki'nin adını almıştır
* Elektryczna - Adını Elektryczna ve Branickiego caddelerinin kavşağında bulunan Białystok'taki ilk elektrik santralinden alıyor.
* Kaczorowskiego - Adını çocukluğunu şehrin Piaski Bölgesi'nde geçiren başkan Ryszard Kaczorowski'den alıyor.
* Liniarskiego - adını Białystok bölgesindeki İç Ordu'da savaşan Władysław Liniarski'den alıyor
* Marjańskiego - Adını 1920 Białystok Muharebesi'nde savaşan Józef Marjański'den almıştır.
* Malmeda - Adını Białystok Gettosu'nda hapsedilen ve Alman subaylarını öldüren Icchok Malmed'den alıyor.
* Sosnowskiego - adını diğerlerinin yanı sıra Św'yi de planlayan mimar Oskar Sosnowski'den alıyor . Roça Kilisesi .
* Szafranowskiego - Adını II. Dünya Savaşı'nın başlangıcında şehrin savunmasının organize edilmesine yardım eden Polonyalı subay Zygmunt Szafranowski'den almıştır.
* Zamenhofa - adını esperanto'yu yaratan ve bu sokakta doğan LL Zamenhof'tan alıyor.
* Plac Zbigniew Baum - adını Bialowny caddesini (Mazowieckiego caddesi) genişletme planının arkasında yer alan bir belediye yetkilisi ve mimarından alıyor.

Bazı sokaklar, başka yerlere giden bir yol olarak kendi adlarıyla asıl amaçlarını koruyor:

* Suraska - Suraż'a giden antik yolun kalıntısı.
* Wasilkowska - Wasilków'a giden yolun adını almıştır.
* Pałacowa - Branicki Sarayı'na giden yol.
* Towarowa - yük taşımak için kullanılan Białystok Fabryczny Tren İstasyonu'na paralel uzanan cadde nedeniyle.
* Skrajna - Wysoki Stoczek'e giden eski yol buradan geçiyordu ve adı Lniana caddesi uzantısıyla birlikte bu caddede de korunuyordu.

Białystok'un diğer bölgelerinde, ilgili konuların adlarını taşıyan komşu sokaklar vardır; örneğin, Dziesięciny I Bölgesi'ndeki çiçeklerle ilgili adları olan sokaklar veya Bacieczki Bölgesi'ndeki yıldızlar ve evrenle ilgili adları olan sokaklar.

Savaştan sonraki on yıllarda, kitlesel yıkımın ardından gelen büyük yeniden inşa ve imar çabaları kapsamında, yıkım, yeni caddelerin inşası ve genişletilmesi sırasında savaş öncesi çok sayıda cadde haritadan silindi. Bu tür isimler şunları içerir: Siedlecka, Cicha, Orlańska, Piesza, Szlachecka, Mińska, Syjońska, Palestyńska, Jasna, Kacza, Kosynierska, Różańska, Chmielna, Chmielna, Górna, Smolna, Łódzka, Niecala, Smutna, Rabińska, Chazanowicza, Tykoci ńska, Jastrzębia, Dobrzyniewska, Alta, Sportowa, Koszarowa, Zamkowa, Fastowska, Ciemna, Widna, Głucha, Zalewna, Mokra, Gęsia, Bożnicza, Opatowska, Bażantarska, Szkolna, Ceglana, Ordynarska, Stolarska, Czackiego, Alejowa, Skidelska, Indurska, Sienna, Berdyczowska, Wołkowyska, Książęca, Wronia, Okrągła, Grzybowa, Okopowa, Wisniowa ve Mazurska.

## Tarih
Bilinen en eski sokak adları 1799 şehir planında yer alan sokak adlarıdır:

## Rusya İmparatorluğu (1815-1915)
Polonya'nın bölünmesi ve 1807 Tilsit Antlaşması'nın ardından Białystok, Rus İmparatorluğu'nun bir parçası haline geldi ve zamanla Ruslaştırma sürecinden geçti ve bunun bir parçası olarak birçok cadde, Rus kültürünü ve ulusal kimliğini onurlandırmak için yeniden adlandırıldı. Bu nedenle Sienkiewicza Caddesi, Rusya İmparatoru I. Nicholas'tan sonra Nicholas caddesi olarak yeniden adlandırıldı.

## İkinci Polonya Cumhuriyeti (1919-1939)
Birinci Dünya Savaşı'nın ardından bağımsızlığın yeniden kazanılması ve İkinci Polonya Cumhuriyeti'nin kurulmasının ardından, yeni belediye yetkilileri, polonizasyon ve Polonya devletinin, tarihinin ve ulusal kimliğinin desteklenmesi amacıyla sokakların büyük çapta yeniden adlandırılmasına başladı. Bazı durumlarda sokak isimleri olduğu gibi tutuldu, bazılarında tamamen yeni bir isim verildi ve diğer durumlarda isimler Rusça isimden Lehçe'de aynı anlama gelen isme çevrildi. Eski ve yeni caddeler arasında:

Buna ek olarak, İkinci Polonya Cumhuriyeti'nin varlığı sırasında, ana caddelerin yeniden adlandırılması da yapıldı:

* Ocak 1925'te Kolejowa caddesinin bölümü Dąbrowskiego olarak yeniden adlandırıldı.
* 1930'da Mostowa caddesi Dr. Chazanowicza olarak değiştirildi.
* Mart 1931'de Lipowa caddesinin adı Piłsudskiego olarak değiştirildi (o zamanlar mevcut olmayan mevcut Piłsudskiego Bulvarı ile karıştırmamak için).
* 1932'de Pałacowa caddesi Żwirki i Wigury olarak yeniden adlandırıldı (savaştan sonra eski haline döndürüldü).
* 1934'te Warszawska caddesi Pierackiego olarak yeniden adlandırıldı (savaştan sonra eski haline döndürüldü).
* 1936'da Elektryczna caddesi Orlicz-Dreszera olarak yeniden adlandırıldı (savaştan sonra eski haline döndürüldü).

## Sovyet işgali (1939-1941)
Sovyetler Birliği'nin Polonya'yı işgalinin ardından Białystok , Beyaz Rusya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne (BSSR) ilhak edildi ve büyük bir Sovyetleştirme politikası uygulandı. Bu nedenle birçok cadde, Sovyet ve Komünist ideolojiyi ve anlatıyı teşvik edecek şekilde yeniden adlandırıldı. 8 Ocak 1940'ta Sovyet kontrolündeki belediye binası (Polonya'da *Miejski Komitet Wykonawczy w Białymstoku* olarak anılır) caddelerin yeniden adlandırılmasının listesini yayınladı (resmi olarak Tekstil, Gıda Birliği Konferansı sonrasında emekçilerin taleplerine göre) ve İnşaat Sektörü ve İşçi Konseyleri Temsilcileri Toplantısı). Değişiklikler arasında:

## Alman işgali (1941-1944)
Haziran 1941'de Alman Ordusu, Nazi Almanyası'nın Sovyetler Birliği'ne karşı savaşının bir parçası olarak Białystok'a girdi. Sokakların yeniden adlandırılması, Alman yetkililerin 1942'de yayınladığı şehir planında görülebiliyor. Sokak adlarındaki bu değişiklikler arasında şunlara dikkat çekilebilir:

## Polonya Halk Cumhuriyeti (1945-1989)
Polonya'da Komünist rejimin kurulması ve Białystok'un Halk Cumhuriyeti'nin yeni sınırlarına dahil edilmesiyle birlikte, yeni yetkililer Komünist ve Sovyet kimliğine ve kültürüne benzeyecek şekilde sokakları kitlesel olarak yeniden adlandırmaya başladı. Mevcut caddelerin yeniden adlandırılması ve yeni caddelerin isimlendirilmesi komünist dönem boyunca yapılırken, iki net dönem tanımlanabilir: 1947'den 1956'ya kadar ortaya çıkan yüksek stalinizmin ilk dönemi ve daha sonraki dönem, 1956'dan komünizmin sonuna kadar. 1989/1990 yılları arasında Polonya Halk Cumhuriyeti'nin komünist blok içerisinde Sovyetler Birliği'nden biraz daha bağımsız olduğu ve komünist kimliği yerel kimlikle birleştirmesine izin verildiği dönem.

1947'den 1950'lerin başlarına kadar Białystok Şehri Ulusal Konseyi (belediye parlamentosu), birçok sokağın yeniden adlandırılmasına yönelik bir dizi kararı kabul etti. Bunlar arasında şunlar yer almaktadır:

Ekim 1956'daki Çözülme'nin ardından, Sovyet ve komünist kimliğini yerel Polonya caddesi olarak vurgulamak için bir dizi cadde yeniden adlandırıldı (ya eski haline döndü ya da yeni isim verildi):

## Yeni toplu konut inşaatları sonucu yok olan sokaklar

### Antoniuk

# Jastrzebia
# Alta
# Dobrzyniewska
# Tykocińska

### Bema

# Kresowa
# Mierosławskiego
# Czwartaków
# Myszyniecka
# Podlaska
# Wołyńska
# Łowiecka
# Litewska

### Piasta

# Majowa
# Grzybowa
# Okopowa
# Graniczna

### Tysiąclecia

# Browarna
# Mala
# Gęsi Dwór

## Modern Polonya
Polonya'da Komünist rejimin çöküşü ve Üçüncü Polonya Cumhuriyeti'nin (modern Polonya Cumhuriyeti) kurulmasının ardından, yeni seçilmiş yetkililer, komünist isimlerin ve fikirlerin kamusal alanlardan kaldırılmasını da içeren bir komünizmden arındırma sürecini başlattı. Böylece Białystok'ta yeni bir yeniden adlandırma dalgası başladı. Yeniden adlandırma süreci, birçok caddenin eski ve orijinal adlarına, bazı durumlarda ise farklı yeni adlara dönülmesini içeriyordu.

## Kaynakça