Sovyetler Birliği'nde Alman savaş esirleri

İkinci Dünya Savaşı sırasında yaklaşık üç milyon Alman savaş esiri Sovyetler Birliği tarafından ele geçirildi, bunların çoğu savaşın son yılında Kızıl Ordu'nun büyük ilerleyişi sırasındaydı. Savaş esirleri, Sovyet savaş zamanı ekonomisinde ve savaş sonrası yeniden yapılanmada zorunlu işçi olarak çalıştırıldı. 1950'ye gelindiğinde hayatta kalan savaş esirlerinin neredeyse tamamı serbest bırakıldı ve son mahkûm 1956'da SSCB'den döndü  Sovyet kayıtlarına göre 381.067 Alman Wehrmacht savaş esiri NKVD kamplarında öldü. Batı Almanya hükûmeti tarafından kurulan bir komisyon, 3.060.000 Alman askerî personelinin SSCB tarafından esir alındığını ve 1.094.250 kişinin esaret altında öldüğünü tespit etti. Alman tarihçi Rüdiger Overmans'a göre 3.000.000 savaş esiri SSCB tarafından ele geçirildi. Sovyetlerin elindeki Alman savaş esiri ölümlerinin maksimum sayısını 1,0 milyon olarak belirledi. Overmans, araştırmasına dayanarak, Sovyet esaretinde 363.000 savaş esirinin ölümünün Deutsche Dienststelle (WASt) dosyalarıyla doğrulanabileceğine inanıyor ve ayrıca şunu savunuyor: "700.000 Alman askeri personelinin listede yer alması kanıtlanabilir olmasa da tamamen makul görünüyor. Kayıp aslında Sovyet gözetiminde öldü." 

Barbarossa Harekatı'nın ilk altı ayında çok az sayıda Alman Kızıl Ordu güçleri tarafından ele geçirildi. Moskova Muharebesi ve Alman kuvvetlerinin geri çekilmesinin ardından, Sovyet savaş esiri kamplarındaki mahkûmların sayısı 1942'nin başlarında 120.000'e yükseldi  Alman 6. Ordusu Stalingrad Muharebesi'nde teslim oldu, hayatta kalanların 91.000'i savaş esiri oldu ve bu sayı 1943'ün başlarında 170.000'e  ulaştı, ancak Stalingrad'da yakalanmalarını takip eden aylarda 85.000 kişi öldü, yalnızca yaklaşık 6.000'i hayatta kalarak savaştan sonra ülkesine geri gönderilecekti. 1943'te Sovyetler Birliği'ndeki umutsuz ekonomik durum hafifledikçe savaş esiri kamplarındaki ölüm oranı da azaldı. Aynı zamanda savaş esirleri, insan gücünden yoksun Sovyet ekonomisi için önemli bir zorunlu çalıştırma kaynağı haline geldi. Özgür Almanya için Ulusal Komite ve Alman Subaylar Birliği"nin kurulmasıyla, Sovyetlerle işbirliği yapan savaş esirleri daha fazla ayrıcalık ve daha iyi tayınlara kavuştu. Bagration Harekatı ve Doğu Cephesi'nin güney kısmının çökmesi sonucunda Alman savaş esirlerinin sayısı 1944'ün ikinci yarısında neredeyse iki katına çıktı. 1945'in ilk aylarında Kızıl Ordu Oder nehrine ve Balkanlara doğru ilerledi. Nisan 1945'e gelindiğinde savaş esirlerinin sayısı 2.000.000'e yükseldi.

Sovyet kayıtlarına göre, savaşın sonunda toplam 2,8 milyon Wehrmacht personeli Sovyetler Birliği tarafından savaş esiri olarak tutuldu. Sovyetler Birliği'nin aralarında Birleşik Krallık ve Fransa'dan daha az savaş esiri tuttuğu 1946'nın sonlarında  sayıda Alman savaş esiri serbest bırakılmıştı. Ekim 1949'da Almanya'nın Sovyet işgal bölgesinde Sovyet yanlısı Alman Demokratik Cumhuriyeti devletinin kurulmasıyla birlikte, 85.000 savaş esiri dışında tümü serbest bırakıldı ve ülkelerine geri gönderildi. Halen tutuklu bulunanların çoğu savaş suçlusu olarak hüküm giymiş ve zorunlu çalışma kamplarında genellikle 25 yıl olmak üzere uzun süreli cezalara çarptırılmıştı. Bu savaş mahkûmları sonuncuları, Batı Almanya Şansölyesi Konrad Adenauer'in Moskova'ya müdahalesinin ardından 1956'da ülkelerine geri gönderildi. Sovyetler Birliği Avusturyalı mahkûmları Almanlara göre çok daha hızlı bir şekilde serbest bıraktı, ancak son Avusturyalılar 1955'e kadar serbest bırakılmadı.

## Kaynakça