Graham Harman

**Graham Harman** (d. 9 Mayıs 1968), Amerikalı bir filozoftur. Los Angeles'taki Southern California Institute of Architecture'da (SCI-Arc) Felsefe Seçkin Profesörüdür. Nesnelerin metafiziği üzerine yaptığı çalışmalar, nesne yönelimli ontoloji  yaklaşımının gelişmesine yol açmıştır. Harman, çağdaş felsefedeki spekülatif realizm akımının önde gelen isimlerinden biridir.

## Hayatı
Harman, Iowa City'de doğmuş ve Mount Vernon, Iowa'da büyümüştür. Anne tarafından büyükbabası Lüksemburglu, büyükannesi ise Çek kökenlidir. 1990 yılında Maryland, Annapolis’teki St. John’s College’dan lisans derecesi almış, ardından Pensilvanya Üniversitesi’nde Alphonso Lingis’in danışmanlığında yüksek lisans yapmıştır. Doktorasını DePaul Üniversitesi’nde tamamlarken çevrim içi spor muhabirliği yapmış; bu deneyimin yazım tarzını ve üretkenliğini etkilediğini belirtmiştir. 1999’da doktorasını bitirdikten sonra Kahire Amerikan Üniversitesi Felsefe Bölümü'ne katılmış ve 2000-2016 yılları arasında burada öğretim üyeliği yapmıştır. Buradan "Seçkin Üniversite Profesörü" unvanıyla ayrılmıştır. Amsterdam, Innsbruck, Torino ve Yale üniversitelerinde de misafir öğretim üyeliği yapmıştır. 2013'ten beri Avrupa Lisansüstü Okulu'nda (European Graduate School) da görev yapmaktadır.

## Felsefi çalışmaları
Harman, çalışmalarına Martin Heidegger’in *[[Varlık ve Zaman]]* adlı eserindeki “alet çözümlemesi” kavramıyla başlamıştır. Ona göre, bu çözümleme nesnelerin özerk varoluşunu ciddiye almak için bir temel oluşturur ve fenomenolojinin, nesneleri insanla olan ilişkisine indirgemesi açısından eksikliklerini gösterir.

Harman, spekülatif realizm akımına dâhildir. Bu akım, insan merkezli “erişim felsefelerine” karşı çıkar ve Kant sonrası felsefenin varsaydığı “korelasyonculuk”u reddederek metafiziksel realizmi savunur. Quentin Meillassoux korelasyonculuğu şöyle tanımlar: "Düşünce ve varlık arasında bir korelasyon dışında hiçbir şeye ulaşamayız." 

Harman'a göre her şey bir nesnedir: bir posta kutusu, bir gölge, uzay-zaman, kurgusal bir karakter ya da Milletler Topluluğu fark etmez. Ancak fenomenolojiden hareketle iki tür nesne tanımlar: gerçek nesneler ve duyusal (ya da niyet nesneleri). Bu ayrım, onun felsefesini Bruno Latour’un düz ontolojisinden ayırır.

Gerçek nesneler, ilişkilerden tamamen bağımsızdır ve asla doğrudan erişilemezler. Bu nedenle, nesnelerin birbirleriyle nasıl ilişki kurabildiği sorunu doğar. Harman bu problemi “dolaylı nedensellik” kavramıyla çözer. Buna göre nesneler, yalnızca bir "niyetin" -ki kendisi de bir nesnedir- içinde etkileşime girebilir.

Harman’ın felsefesinin merkezinde “nesnelerin tükenmezliği” fikri vardır. Örneğin, bir polis bir muz yediğinde, o muz sadece mevcut bir biçime indirgenir; tıpkı bir maymunun yemesi, bir parazitin bulaşması ya da rüzgarla düşmesi gibi. Bu etkileşimlerin hiçbiri muzun tam anlamıyla ne olduğunu ortaya koymaz; "muz-varlığı" her zaman tüm ilişkilerin ötesinde kalır.

Heidegger'in ve fenomenolojik geleneğin dilsel dönüşünü aşarak Harman, nesneleri insanın boyunduruğundan kurtarmayı hedefleyen metafiziksel bir realizm geliştirir. Ona göre nesneler, "ilişkilerin ulaşamadığı bir varlık mahzeninde" titreşir: Kuyruklu yıldızın kendisi, maymunun kendisi, Coca-Cola'nın kendisi...

Panpsişizme (her şeyin zihinsel bir yönü olduğu fikri) büyük sempati duyan Harman, “spekülatif psikoloji” adını verdiği yeni bir felsefi disiplin önerir. Bu disiplin, “psişenin kozmik katmanlarını” araştırmayı ve “solucanlar, toz, ordular, tebeşir ve taşın özgül psişik gerçekliğini”  ortaya çıkarmayı amaçlar. Ancak panpsişizmi sınırsızca benimsemez; bunun yerine, tüm varlıklara yayılmayan bir "polipsişizm" önerir. “Algılayan” ve “algılamayan” nesneler arasında kesin bir ayrım olmadığını, aynı nesnede zaman zaman her ikisinin de bulunabileceğini savunur.

Harman, bilimciliğin karşıtıdır çünkü bunun da insan merkezli olduğunu düşünür: “Onlara göre, yağmur damlaları hiçbir şey bilmez, kertenkeleler çok az şey bilir ve bazı insanlar diğerlerinden daha bilgilidir.” 

## Bibliyografya

### Kendi yazdıkları
* 2002. *Tool-Being: Heidegger and the Metaphysics of Objects* (Open Court Publishing)
* 2005. *Guerrilla Metaphysics: Phenomenology and the Carpentry of Things* (Open Court Publishing)
* 2007. *Heidegger Explained: From Phenomenon to Thing* (Open Court Publishing)
* 2009. *Prince of Networks: Bruno Latour and Metaphysics* (re.press)
* 2010. *Towards Speculative Realism: Essays and Lectures* (Zero Books)
* 2010. *Circus Philosophicus* (Zero Books)
* 2010. *L'objet quadruple* (Presses Universitaires de France; republished in English as *The Quadruple Object*, 2011, Zero Books).
* 2011. *The Prince and the Wolf: Latour and Harman at the LSE* (Zero Books, with Bruno Latour and Peter Erdélyi)
* 2011. *Quentin Meillassoux: Philosophy in the Making* (Edinburgh University Press)
* 2012. *Weird Realism: Lovecraft and Philosophy* (Zero Books)
* 2013. *Bells and Whistles: More Speculative Realism* (Zero Books)
* 2014. *Bruno Latour: Reassembling the Political* (Pluto Press)
* 2016. *Immaterialism: Objects and Social Theory* (Polity Press)
* 2016. *Dante's Broken Hammer: The Ethics, Aesthetics, and Metaphysics of Love* (Repeater Books)
* 2017. *The Rise of Realism* (Polity Press, with Manuel DeLanda)
* 2018. *Object-Oriented Ontology: A New Theory of Everything* (Pelican Books)
* 2018. *Speculative Realism: An Introduction* (Polity Press)
* 2020. *Art and Objects* (Polity Press)
* 2020. *Is There an Object-Oriented Architecture? Engaging Graham Harman (Bloomsbury)*
* 2020. ''Skirmishes: With Friends, Enemies, and Neutrals'' (Punctum Books)
* 2021. *Artful Objects: Graham Harman on Art and the Business of Speculative Realism* ()
* 2022. *Architecture and Objects* (University of Minnesota Press)
* 2023. *The Graham Harman Reader* (Zero Books, edited by Jon Cogburn & Niki Young)
* 2023. *Objects Untimely: Object-Oriented Philosophy and Archaeology* (Polity Press, with Christopher Witmore)

### Editörlükleri
* ''The Speculative Turn: Continental Materialism and Realism'' (2011, yeniden basıldı, Levi Bryant ve Nick Srnicek ile birlikte)
* "Speculative Realism" serisinin editörü, (Edinburgh University Press)
* "New Metaphysics" serisinin Bruno Latour ile birlikte editörü, 
* *Open Philosophy'nin baş editörü*,  tarafından yayımlandı

## Ayrıca bakınız
* Spekülatif Realizm
* Nesne yönelimli ontoloji
* Ian Bogost
* Levi Bryant
* Timothy Morton

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Güney Kaliforniya Mimarlık Enstitüsü'nde (SCI-Arc) 2016'da yeni ana sayfa
* Kahire Amerikan Üniversitesi'ndeki (AUC) 2016 ana sayfası ve sürümleri (birkaç ek bağlantıyla birlikte) daha eski bir URL'de
* Nesne Yönelimli Felsefe
* Harman'ın konuşmalarının, özetlerinin vb. çok sayıda paylaşımı ve bağlantısı.
* Harman'ın konuşmalarının ses kayıtları
* Graham Harman'daki Friz
* Graham Harman ve diğer "spekülatif gerçekçilerin" katkılarını içeren ''Collapse'' dergisinin web sayfası
* 16 yayınlanmamış makale
* Robert Nelson: Filozof
* Fenomenolojinin Dehşeti Üzerine: Lovecraft ve Husserl
* Graham Harman ile röportaj/podcast (2013)
* Şekil/Zemin görüşmesi
* Estetik Nesnelerin Ontolojisi Üzerine: Graham Harman'ın Dante'nin Kırık Çekici - Rolando Pérez tarafından