Dünya dışı zekâ

**Dünya dışı zeka**, **Dünya dışı akıllı yaşam** veya **insan dışı zeka**, varsayımsal akıllı dünya dışı yaşamı ifade eder. Dünya'daki insanlar dışında Güneş Sistemi'nde böyle bir yaşamın varlığı kanıtlanmadı ve diğer yıldız sistemlerinde varlığı hala şüpheli. Başka yaşanabilir dünyaların var olup olmadığı sorusu eski çağlardan beri tartışılmaktadır. Kavramın modern biçimi, Kopernik Devrimi'nin Dünya'nın Güneş'in etrafında dönen bir gezegen olduğunu, diğer gezegenlerin ise tam tersine başka dünyalar olduğunu göstermesiyle ortaya çıktı. Yerleşik başka gezegenlerin veya uyduların var olup olmadığı sorusu bu yeni anlayışın doğal bir sonucuydu. Bilimdeki en spekülatif sorulardan biri haline geldi ve bilimkurgu ve popüler kültürün merkezi teması haline geldi.

## Zeka
Zeka, daha kesin bir kavram olan bilgelik ile birlikte, insanlarla benzer bilişsel yeteneklere sahip dünya dışı yaşamı tanımlamak için kullanılır. Bir başka değiştirilebilir terim de ilk olarak Karen Anderson tarafından türetilen ve kocası Poul Anderson'ın 1966 eserlerinde yayınlanan "sophoncy" (Antik Yunancada "akıllı varlık/yaşam") kavramıdır.

Bilinç gibi duyarlılık da bazen yanlışlıkla dünya dışı zeka ve zeka kavramına atıfta bulunmak için kullanılan bir kavramdır, çünkü akıllı olmayan yaşam biçimlerini dışlamaz.

*Dünya dışı uygarlık* terimi, dünya dışı zekanın daha özel bir durumunu kastetmektedir. Bu, zeki ve özellikle akıllı dünya dışı yaşamın olası uzun vadeli sonucudur.

## Olasılık
Kopernik ilkesi, insanların evrenin ayrıcalıklı gözlemcileri olmadığı şeklindeki görecelik kavramına genelleştirilmiştir. Aralarında Stephen Hawking'in de bulunduğu pek çok önde gelen bilim insanı, evrenin büyüklüğünün, akıllı yaşamın başka bir yerde ortaya çıkmamasını imkansız hale getirdiğini öne sürdü. Ancak Fermi Paradoksu, dünya dışı uygarlıkların var olma olasılığına ilişkin yüksek tahminler ile insanlığın bu tür uygarlıklarla teması veya kanıt eksikliği arasındaki bariz çelişkiyi vurguluyor.

Şu ana kadar, dünya dışı akıllı yaşam da dahil olmak üzere, dünya dışı yaşamın varlığına dair hiçbir kanıt bulunmuyor.

Kardaşev ölçeği, bir medeniyetin teknolojik ilerleme düzeyini, bir medeniyetin kullanabileceği enerji miktarına dayalı olarak ölçen spekülatif bir yöntemdir.

Drake denklemi, Samanyolu galaksisindeki aktif, iletişimsel dünya dışı uygarlıkların sayısını tahmin etmek için kullanılan olasılıksal bir çerçevedir.
 
## Dünya dışı zeka arayışı

Onlarca yıldır dünya dışı zekadan gelen sinyallere yönelik bir araştırma yapılıyor ancak önemli bir sonuç alınamıyor. Active SETI (Dünya Dışı Zeka için Aktif Arama), dünya dışı akıllı yaşama mesaj gönderme girişimidir. Active SETI mesajları genellikle radyo sinyalleri şeklinde gönderilir. Pioneer plağı gibi fiziksel mesajlar da aktif bir SETI mesajı olarak değerlendirilebilir.

Dünya dışı zeka ile iletişim (CETI), başka bir teknolojik uygarlık tarafından teorik olarak anlaşılabilecek mesajların oluşturulmasına ve şifrelerinin çözülmesine odaklanan dünya dışı zeka arayışının bir dalıdır. En bilinen CETI deneyi, Frank Drake ve Carl Sagan tarafından yazılan 1974 Arecibo mesajıydı. CETI araştırmalarıyla ilgilenen çok sayıda bağımsız kuruluş ve kişi bulunmaktadır.

ABD hükümetinin görüşü şu: "Mesafeler göz önüne alındığında, dünya dışı bir zeka ile temas kurma şansı son derece düşük."  Bu düşünce tarzı, bazılarının ilk temasın büyük olasılıkla biyolojik varlıklar yerine dünya dışı yapay zeka ile kurulacağı sonucuna varmasına yol açtı.

Wow! sinyali şimdiye kadar tespit edilen dünya dışı radyo sinyali için en iyi aday olmaya devam ediyor.

14 Haziran 2022'de Çin'in FAST teleskopuyla çalışan gök bilimciler, yapay (muhtemelen uzaylı) sinyaller tespit etme olasılığını bildirdiler, ancak kaynağın bir tür doğal radyo girişimi olup olmadığını belirlemek için daha fazla çalışmanın gerekli olduğu konusunda uyarıda bulundular. Daha yakın bir zamanda, 18 Haziran 2022'de, SETI ile ilgili çeşitli projelerin baş bilim insanı Dan Werthimer'in şunları kaydettiği bildirildi: “Bu sinyaller radyo parazitinden geliyor; bunlar dünya dışı yaşamdan değil, dünyalılardan kaynaklanan radyo kirliliğinden kaynaklanıyor”.

26 Temmuz 2023'te Meclis milletvekilleri, yürütme organının UAP'ler veya UFO'lar olarak da bilinen tanımlanamayan anormal olaylara ilişkin raporları nasıl ele aldığını incelemek için çarşamba günü bir duruşma düzenledi. Temsilciler Meclisi'nin ulusal güvenlik alt komitesi, hükûmetin UFO görüldüğüne dair raporları nasıl ele aldığına dair ilk elden bilgi sahibi olan, aralarında eski bir Donanma komutanının da bulunduğu üç tanığın ifadesini dinledi.

## Dünya dışı temasın olası kültürel etkisi
Dünya dışı temastan kaynaklanan potansiyel değişiklikler, dünya dışı uygarlığın teknolojik ilerleme düzeyine, iyilikseverlik veya kötü niyet derecesine ve kendisi ile insanlık arasındaki karşılıklı anlayış düzeyine bağlı olarak büyüklük ve tür açısından büyük farklılıklar gösterebilir. Bazı teoriler, dünya dışı bir uygarlığın biyolojiden vazgeçip gelişmiş bilgisayarların içinde yaşayacak kadar gelişmiş olabileceğini öne sürüyor. İnsanlığın temasa geçtiği ortam (elektromanyetik radyasyon, doğrudan fiziksel etkileşim, dünya dışı eserler veya başka bir şey) de temasın sonuçlarını etkileyebilir. Bu faktörleri birleştirerek, dünya dışı temasın etkilerini değerlendirmek için çeşitli sistemler oluşturulmuştur.

Dünya dışı temasın, özellikle de teknolojik olarak üstün bir uygarlıkla temasın sonuçları, sıklıkla, çok farklı iki insan kültürünün Dünya üzerinde buluşmasına benzetilmiştir; bunun tarihsel bir örneği Kolomb takasıdır . Bu tür toplantılar genellikle temas kuran medeniyetin yok olmasına yol açmıştır (teması başlatan "temasçının" aksine) ve bu nedenle insan medeniyetinin yok edilmesi olası bir sonuçtur. Ancak bugüne kadar böyle bir temasın olmayışı, bu tür bir varsayımın büyük ölçüde spekülatif olduğu anlamına geliyor.

## UFOloji
Dünya dışı hipotez, bazı UFO'ların dünya dışı varlıklar (bu bağlamda genellikle *[[Dünya dışı yaşam|uzaylılar]]* olarak adlandırılır) içeren veya onlar tarafından gönderilen araçlar olduğu fikridir. UFO'lara ilişkin bir açıklama olarak, dünya dışı zeka bazen Allen Hynek tarafından EDI (boyut dışı zeka) ile karşılaştırılmaktadır.

## Ayrıca bakınız
* Dünya dışı yaşam
** Nadir Dünya hipotezi
** Kozmik çoğulculuk
** Fermi Paradoksu
* Kurguda uzaylılar
** İlk temas (bilimkurgu)
** Mesaj (1997 yapımı film)
* (METI veya Active SETI)
* Sessiz ve gürültülü uzaylılar
* Bilgelik
* *Dünya Dışı: Dünyanın Ötesinde Akıllı Yaşamın İlk İşareti*, Avi Loeb'in 2021 popüler bilim kitabı

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Bir astrofizikçinin UFO'lara bakışı (Adam Frank ; *[[The New York Times|New York Times]]* ; 30 Mayıs 2021)