Alkol kilidi

**Alkol kontrollü konak kilidi cihazı** veya **ateşleme kilidi cihazı**, bireysel taşıtlara takılan bir alkolmetre cihazıdır. Sürücünün aracı çalıştırmadan veya kullanmaya devam etmeden önce cihazın ağızlığına üflemesi gerekir. Eğer ölçülen nefes alkol konsantrasyonu, programlanmış promil değerinden (ülkeye göre değişiklik gösterir) yüksekse, cihaz motorun çalıştırılmasını engeller. Ateşleme kilidi cihazı, aracın içinde, sürücü koltuğuna yakın bir konumda bulunur ve doğrudan motorun ateşleme sistemine bağlanır. Bu cihaz bir tür elektronik izleme sistemidir.

Alkol kontrollü kontak kilidi, ateşlemeden marşa giden sinyali geçici olarak keser ve yalnızca belirlenen yasal alkol seviyesinin altında bir nefes örneği verildiğinde aracın çalıştırılmasına izin verir. Motor çalıştırıldıktan sonra belirli bir zaman aralığında (örneğin araç motoru stop ettiğinde) tekrar başlatmak için nefes örneği gerekmez. Ancak, motor çalıştıktan sonra rastgele zamanlarda cihaz tekrar nefes örneği isteyebilir; bu, "sürüş sırasında tekrar test" olarak bilinir. Bu testin amacı, başkasının sürücü yerine nefes örneği vermesini önlemektir. Eğer numune verilmezse veya belirlenen kan alkol seviyesini aşarsa, cihaz bu olayı kaydeder, sürücüyü uyarır ve yasal düzenlemelere bağlı olarak bir alarm çalar (örneğin farlar yanıp söner, korna çalar). Yaygın bir yanlış anlama, ateşleme kilidi cihazlarının alkol tespit ettiğinde motoru kapatacağıdır. Ancak bu durum güvenli bir sürüş ortamını tehlikeye atacağından ve üreticiler için yasal sorumluluk doğurabileceğinden, ateşleme kilidi cihazları motoru otomatik olarak kapatma özelliğine sahip değildir.

## Tarihçe

İlk performansa dayalı ateşleme kilidi cihazları BorgWarner tarafından 1969 yılında geliştirildi. 1981'de New Jersey’deki bir öğrenci olan Jeffrey Feit, alkol ölçümüyle çalışan bir ateşleme kilidi cihazı için ilkel bir şema tasarlayarak eyalet çapında bir inovasyon yarışmasınada birinci oldu. 1983’te ise Limerickli Hans Doran, Dublin'de düzenlenen bir genç bilim insanı yarışmada çalışan bir prototip sundu. 1980’lerde alkol algılama cihazları yaygın hale geldi ve bu cihazlar yarı iletken alkol sensörleri kullanıyordu. Ancak, bu ilk cihazlar yüksek değerlere duyarlıydı, kalibrasyonu çok iyi tutmuyordu ve bazı durumlarda alkol dışında diğer kimyasallara da tepki vererek alkolsüz kaynaklara "alkollü" sonucu gösteriyordu. Cihazın ticarileştirilmesi ve daha yaygın bir şekilde benimsenmesi, dolandırıcılığı önlemeye yönelik sistemlerin iyileştirilmesi beklenerek ertelendi.

1990'lı yılların başında, daha güvenilir ve hassas olan "ikinci nesil" ateşleme kilidi cihazları üretilmeye başlandı. ABD'de, bu cihazların Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi (NHTSA) standartlarına uyması zorunludur.

## Tasarım
Modern ateşleme kilidi cihazları, alkolü belirleyen bir yakıt hücresi sensörü kullanır. Yakıt hücresi sensörü, alkolün platin kaplı bir elektrot yüzeyinde kimyasal oksidasyon reaksiyonuna girmesiyle elektrik akımı üretir. Bu akım ölçülerek alkol seviyesine dönüştürülür. Yakıt hücresi teknolojisi, kızılötesi spektroskopi kadar hassas değildir ancak daha ucuzdur ve etanol için daha spesifiktir.

Cihazlar, kullanım verilerini ve aracın elektrik sistemine ilişkin kayıtları saklar. Bu veriler, belirli periyotlarla (30, 60 veya 90 gün) gözden geçirilir ve yetkililer tarafından incelenebilir. Eğer ihlaller tespit edilirse, ek yaptırımlar uygulanabilir.

Bazı ateşleme kilidi cihazlarında kamera bulunur. Yargı bölgeleri tarafından zorunlu kılınabilir veya isteğe bağlı olarak kullanılabilir. Kameranın amacı, yanlış pozitif sonuçları tespit etmek ve nefes örneğini kimin verdiğini doğrulamaktır.

## Maliyet
Kurulum, bakım ve kalibrasyon maliyetleri genellikle kullanıcı tarafından karşılanır. Maliyetler dünya çapında değişiklik göstermektedir. 2015 itibarıyla ABD'de ateşleme kilidi cihazlarının kurulumu yaklaşık 70–150 ABD doları arasında, aylık bakım ve kalibrasyon maliyetleri ise 60–90 ABD doları arasındadır.

## Dünya Genelinde Kullanımı
Birçok ülke, alkollü araç kullanma suçundan mahkum olan sürücüler için ateşleme kilidi cihazlarını zorunlu hale getirmektedir. ABD'nin çoğu eyaletinde, hakimler bu cihazın takılmasını şart koşabilir ve bazı eyaletlerde ilk kez suç işleyenler için bile bu zorunluluk bulunmaktadır.

Bazı ticari ve kamu kuruluşları, alkollü sürüş nedeniyle oluşabilecek mali ve itibar zararlarını önlemek amacıyla kendi araç filolarında gönüllü olarak ateşleme kilidi cihazlarını kullanmaktadır.

Ateşleme kilidi cihazları farklı ülkelerde çeşitli şekillerde uygulanmaktadır.  
- **Avrupa:** Avusturya, Belçika, Danimarka, Finlandiya, Fransa, İtalya, Litvanya, Hollanda, Polonya, İsveç gibi ülkeler çeşitli aşamalarda bu cihazları kullanmaktadır.  
- **Amerika:** ABD ve Kanada'da belirli kurallar çerçevesinde kullanımı zorunlu hale getirilmiştir.  
- **Okyanusya:** Avustralya ve Yeni Zelanda'da mahkeme kararlarına bağlı olarak kullanımına izin verilmektedir.

## Genel Zorunluluk Önerileri
Bazı ülkeler, tüm yeni araçlara ateşleme kilidi cihazlarının zorunlu olarak takılmasını önermektedir. Ancak, cihazların doğruluğu, güvenilirliği ve kullanıcı kabulü gibi sorunlar nedeniyle uygulama henüz yaygınlaşmamıştır.

## Ayrıca bakınız
* İmmobilizer

## Kaynakça