2018 Bakü yangını

**2018 Bakü yangını**, 2 Mart 2018'de Azerbaycan Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı'na bağlı, Bakü şehrinin Hatai rayonunda, Zigh Otoyolu 13 adresinde bulunan Cumhuriyet Narkoloji Merkezi'nde meydana gelen yangındır.

Hastalar ve klinik personeli de dahil olmak üzere yaklaşık 200 kişi bölgeden tahliye edilmek zorunda kalırken, 34 kişi alevler içindeki binadan kurtarıldı. En az 26 kişi öldü ve dört kişi de hastaneye kaldırıldı. Yangının başlangıçta arızalı kablolamadan kaynaklandığı düşünülse de, daha sonra yangının aslında bir hastanın kendini yakarak intihar girişiminde bulunması sonucu başladığı ortaya çıktı. Kişi son anda fikrini değiştirmiş ve yanan battaniyesini ahşap koğuşa atarak sabahın erken saatlerinde çıkan yangını başlatmıştı.

Olaydan iki gün sonra yetkililer eski hasta Muhammed Memmedov'u tutuklayarak cinayet ve kundaklama da dahil olmak üzere çeşitli suçlardan yargıladı. İnsan hakları aktivistleri, kazaya yol açmış olabilecek tesisteki gevşek yangın güvenliği önlemlerinden hükûmet yolsuzluğunu sorumlu tuttu. Olayın ardından Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, kazanın temel nedenlerini araştırmak üzere bir komisyon kurdu ve yakında tam donanımlı bir rehabilitasyon merkezi inşa etme planlarını açıkladı.

## Arka plan

### Uyuşturucu krizi
Azerbaycan'ın hem Afganistan hem de İran'a yakınlığı ve "Balkan Rotası" olarak bilinen uyuşturucu rotası üzerinde bulunması, onu kolay bir uyuşturucu koridoru haline getirmekte; gevşek sınır kontrolü nedeniyle yasadışı uyuşturucuların çoğu (yaklaşık %90) ülkeden geçebilmektedir. Her yıl ülke üzerinden yaklaşık 1.000 ton uyuşturucunun kaçakçılığının yapıldığı tahmin edilmektedir. Tahminlere göre, 1996 yılında ülkede kayıtlı uyuşturucu bağımlılarının sayısı 7.000 iken, 2006 yılına gelindiğinde bu sayı 20.000'e yükselmiştir; bazı tahminler ise 30.000 civarında olduğunu belirtilmektedir. Uyuşturucu bağımlılığının tedavisi söz konusu olduğunda personel konusunda ciddi bir eksiklik bulunmaktadır. Uyuşturucu Bağımlılığı ve Yasadışı Uyuşturucu Ticareti Devlet Komisyonu çalışma grubu başkanı Araz Aliguliyev'e göre, bağımlılık rehabilitasyonu alanında çalışan "psikolog sayısı çok az, sosyal hizmet uzmanı ve STK'ler ise neredeyse hiç yok."

### Rehabilitasyon merkezlerinin durumu
Azerbaycan'da tek bir tedavi için yaklaşık 2,00 dolar harcanırken, Batı ülkelerinde ortalama harcama yaklaşık 100,00 dolardır. Ülkede uyuşturucu rehabilitasyon merkezleri konusunda belirgin bir eksiklik bulunmaktadır; ülke genelinde sadece 53 devlet destekli klinik ve dispanser bulunmaktadır. Bu merkezler genellikle Sovyet döneminden kalma, zaten harap durumda olan kışla benzeri binalarda kurulmaktadır. Cumhuriyet Narkoloji Merkezi 1986 yılında dispanser olarak inşa edilmiş ve 2011 yılında 250 hastaya hizmet verecek şekilde daha da genişletilmiştir.

Raporlara göre, dispanser 1900'lerden kalma eski, tek katlı, ahşap bir binada bulunuyordu. Bu tür malzemelerden yapılmış binalar yangın tehlikesi oluşturmaktaydı ve Azerbaycan'ın konut binalarında büyük çaplı yangınlar geçmişi vardı. Kaynaklara göre, kurbanların yakınları tesisin "harap" olduğunu, duvarlardan boyanın döküldüğünü, duvarların kontrplaktan yapıldığını ve tesiste kullanılan ekipmanın da Sovyetler Birliği'nin çöküşünden önce 1991 yılında satın alındığı için eski olduğunu belirtmişlerdir. Cumhuriyet Narkoloji Merkezi'nin eski başhekimi Araz Aliguliyev, görev süresi boyunca (2006'da sona erdi) söz konusu binanın sadece arşivlerin saklanması ve "bazı muhasebe amaçları" için kullanıldığını belirtti. Binanın 1990'lardan kalma eski ve harap bir bina olması nedeniyle hastaların hiçbir zaman burada barındırılmadığını söyledi. "Bunu neden hastaları tedavi etmek için kullandıklarını bilmiyorum" dedi.

## Yangın

Hükûmet, yangının yerel saatle 06:10 civarında çıktığını bildirdi. Tesisin dışında görevli bir güvenlik görevlisi, duman kokusunu aldığında kapıları açmayı başardı ve tahliyeye başladı. Ancak yangın kısa sürede binayı sardı. Olay yerine 10 ambulans ve 43 itfaiye aracıyla 10 itfaiye ekibi sevk edildi. Devlet İtfaiye Servisi'nin 160 personelinin yangını başarıyla söndürmesi yaklaşık üç saat sürdü

Başlangıçta tek katlı, ahşap koğuşta meydana gelen bir elektrik arızasından kaynaklandığı düşünülüyordu, ancak hükûmet daha sonra kundaklamanın sebep olduğunu belirtti. Binada otomatik yangın söndürme sistemi yoktu. Binanın ahşap iskeleti yangının ana yakıt kaynağıydı ve itfaiyeciler, binanın şiddetli rüzgarlar nedeniyle üç saatten fazla bir süre boyunca yoğun bir şekilde yandığını anlattılar. Hastaların yakınlarına göre, hastaların gece boyunca içeride kilitli tutulması rutin bir uygulamaydı. Bazı raporlar, diri diri yanan kurbanların rutin bir prosedür olarak yataklarına bağlanmış olabileceğini ve bu nedenle yangın binaya yayıldığında kaçamamış olabileceklerini öne sürmektedir. Binanın pencereleri, bağımlıların kaçmasını önlemek için yalnızca dışarıdan açılabilecek çelik çerçevelerle kapatılmıştı ve yangın çıktığında en az 55'i yatağa bağlıydı. Ancak, parmaklıklı pencerelere rağmen, müdahale eden itfaiyeciler hızla yayılan yangından düzinelerce insanı kurtarmayı başardı. Yerel saatle sabah 8.20'de itfaiyecilerin yangını kontrol altına aldığı ve 9:13'te tamamen söndürüldüğü bildirildi.

## Sonrası

### Yaralıların hastaneye kaldırılması
Sağlık Bakanlığı'na göre, yaklaşık 200 hasta ve personel hastaneden güvenli bir şekilde tahliye edildi, 34'ü ise yangının içinden kurtarılmıştı. İtfaiyeciler yangını söndürdükten sonra enkazda 25 ceset bulundu. Yaralılardan dördü hastaneye kaldırıldı. Üçü 1 Numaralı Klinik Tıp Merkezi Toksikoloji Bölümü'ne, biri ise 3 Numaralı Şehir Klinik Hastanesi'ne sevk edildi. Ölenlerin cesetleri morga taşındı, ancak yanmış kalıntıların tanınmaz halde olduğu bildirildi.

### Polis soruşturması

Cumhurbaşkanı İlham Aliyev olay yerine gitti ve resmi bir soruşturma başlatıldı. Hastaların ve personelin yakınlarının yanı sıra tanıkların yetkililerle iletişime geçebilmesi için Başsavcılık, İçişleri Bakanlığı ve Olağanüstü Hal Bakanlığı ofislerine bir acil yardım hattı kuruldu.

### Tutuklamalar ve yasal işlemler
3 Mart'ta Muhammed Memmedov adlı eski bir hasta tutuklandı ve önceden tasarlanmış çoklu cinayet ve mala zarar verme suçlarından yargılandı.

Memmedov'un merkezde tedavi gördüğü ancak ayrılmak istediği bildirildi. İntihar girişiminde battaniyesini ateşe verdi, ancak alevler onu sarmaya başlayınca fikrini değiştirdi. Daha sonra battaniyeyi üzerinden attı ve yangın yayılmaya başlayınca ve koğuşun ahşap altyapısı alev alınca binayı terk etti. Memmedov'un tutuklanması, yangının kısa devreden kaynaklandığına dair önceki raporlarla çelişiyordu. Tutuklamanın ardından Memmedov psikolojik ve psikiyatrik değerlendirmelere tabi tutuldu.

### Devlet komisyonu
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, başkan yardımcısı Abid Şerifov başkanlığında bir devlet komisyonu kurdu. Komisyona yangını araştırmak, mağdurların ailelerine yardım sağlamak, merkezin personelini ve hastalarını yeniden yerleştirmek ve yıkılan binanın hızla yeniden inşa edilmesini sağlamak görevi verildi. Komisyonda ayrıca Başsavcı ile sağlık, ekonomi, içişleri, kriz ve sosyal refah bakanları da yer aldı.

### Yeni bina planları
2 Mart'ta Sağlık Bakanlığı, Bakü'nün Sabunçu bölgesinde yeni bir Uyuşturucu Bağımlılığı Tedavi Merkezi inşa etme planlarının yapıldığını açıkladı. Yeni Rehabilitasyon Merkezi dört binadan oluşacak ve 300 hastayı barındıracaktı. Ayrıca en son teknoloji ekipmanlarla donatılacaktı.

### Yolsuzluk iddiaları
Azerbaycan'daki insan hakları grupları uzun zamandır Cumhurbaşkanı Aliyev'in otoriter rejimini, devlet kurumlarının işleyişini baltalayan yaygın yolsuzlukla suçlamaktaydı. Bu nedenle yerel sivil aktivistler, yangının başlıca nedenleri olarak kamu yolsuzluğunu ve yangın güvenliği yönetmeliklerine uyulmamasını öne sürdü. Mülkiyet Hakları adlı sivil savunuculuk grubunun başkanı, "Hastanenin Sovyet döneminden kalma ahşap binasında yangın güvenliği yönetmeliklerine uyulmadı" dedi. Ayrıca, "Sistematik yolsuzluk sonucu, Azerbaycan'da yangın güvenliği normlarına uyulması konusunda yeterli bir kontrol bulunmamaktadır" diye belirtti. Başsavcılık, yangın güvenliği yönetmeliklerinin olası ihlallerine ilişkin soruşturma başlattı.

## Tepkiler
 Çin — Xi Jinping, Çin Cumhurbaşkanı, İlham Aliyev'e taziye mektubu gönderdi. Mektupta, "Sayın Cumhurbaşkanı, Bakü'deki Uyuşturucu Bağımlıları Rehabilitasyon Merkezi'nde çıkan yangında çok sayıda can kaybı yaşandığına dair korkunç haberden derin üzüntü duydum" ifadelerine yer verdi.

 Rusya — Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'e başsağlığı dileklerini iletirken, Rusya Acil Durumlar Bakanlığı Başkanı Vladimir Puşkov da Azerbaycan Cumhurbaşkanı Kayameldin Haydarov'a "Sizinle birlikte yas tutuyoruz" diyerek başsağlığı dileklerini iletti.

 Türkmenistan — Türkmenistan Cumhurbaşkanı Gurbangulu Berdimuhamedov, taziyelerini ifade ederek şunları söyledi: "Bu zor zamanda, Türkmenistan halkı ve hükûmeti adına ve kendi adıma, kurbanların tüm yakınlarına ve dostlarına acılarını paylaştığımı ve sabır ve acil şifa dileklerimi iletmenizi rica ediyorum."

 Özbekistan — Shavkat Mirziyoyev, Özbekistan Cumhurbaşkanı, haberden derin üzüntü duyduğunu belirten bir taziye mektubu gönderdi.

 Türkiye — Cumhurbaşkanı Erdoğan, olaydan duyduğu derin üzüntüyü dile getirerek, mağdurlara ve ailelerine başsağlığı dileklerini iletti.

Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Thorbjorn Jagland, Belarus Cumhurbaşkanı Alexander Lukashenko, İran Cumhurbaşkanı Hassan Rouhani, Gürcistan Başbakanı Georgi Kvirikashvili ve Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev de kurbanlar ve aileleri için başsağlığı dileklerini ilettiler.

## Kaynakça