Nuha Kalesi

**Nuha Kalesi**, modern Şeki şehrinde yer alan bir kaledir.

Şeki şehri 1969 yılına kadar "Nuha" olarak adlandırıldığı için bu kale de "Nuha Kalesi" olarak biliniyordu. Azerbaycan Cumhuriyeti topraklarında günümüze kadar ulaşan en büyük orta çağ tahkimatı olmasına rağmen, Azerbaycan Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından "Kale Surları" adı altında (envanter no. 330) mimari anıt olarak tescil edilmiştir.

## Genel bilgiler
Bazı kaynaklara göre kale 1765 yılında inşa edilmiştir. Kale surlarının toplam uzunluğu 1300 metredir. Kuzey tarafındaki sur 4 metre, güney tarafındaki sur ise 8 metre yüksekliğindedir. Kale surlarının kalınlığı 2,2 metredir. Kalenin güney ve kuzey taraflarında iki kapısı ve koruma amaçlı kuleleri bulunmaktadır.

1825 tarihli bir kaynakta, kale duvarlarının pişmiş tuğladan inşa edildiği kaydedilse de, yapılan incelemeler surların ana malzemesinin nehir taşı olduğunu göstermektedir. Feridun Bey Köçerli'nin aktarımına göre; kale surlarının plan şeması, yukarıdan bakıldığında Arapça 'Muhammed... (han)' ibaresini oluşturacak bir şekilde inşa edilmiştir.

Hanlık döneminde, hanın kendisi, ailesi ve akrabaları kalede yaşamaktaydı. Günümüzde "Şeki Han Sarayı" olarak adlandırılan bina o zamanlar Divanhane idi. Rusların 1819'da Şeki Hanlığı'nı ortadan kaldırmasının ardından Divanhane, Şehir Mahkemesi (городской суд) olarak tesis edildi. 1819'dan sonra, Rus askerlerinin konaklaması için kalede kışla ve diğer özel amaçlı binalar inşa edildi. 1828'de Ruslar, kale içindeki camiyi küçük bir kiliseye çevirdiler. Kalede günümüze ulaşan ve "Yuvarlak Tapınak" olarak adlandırılan yapı, Şeki bölgesindeki tek Ortodoks kilisesiydi. Nuha'da ölen Rus yetkililer bu kilisenin arkasındaki araziye gömülmüştür. Raşid Bey Efendiyev'e göre, kalenin dört köşesinde yer alan dört büyük dairesel kule de Ruslar tarafından top atışı amacıyla inşa edilmiştir. 1895 yılında kalede bir hapishane binası yapılmış, bu yapı 20. yüzyılın 1960'lı yıllarına kadar asıl işlevini sürdürmüştür.

1867'de yayınlanan bir kaynak, Şeki Han Sarayı'na ek olarak kalede bir Ortodoks kilisesi ve 14 adet yapı bulunduğunu belirtmektedir.

Ancak 20. yüzyılın ortalarında, kale bölgesini inceleyen uzmanlar, cami ile Şeki Han Sarayı dışında, 6 hektarlık alanı kapsayan kalede hana ait başka hiçbir yapının günümüze ulaşmadığı sonucuna varmışlardır.

Nuha Kalesi'nin adı, Lev Tolstoy'un ünlü "Hacı Murad" romanında da geçmektedir. Romanda, Şeyh Şamil'in en yakın silah arkadaşlarından biri olan ve Ruslar tarafından esir alınan Hacı Murad, 1851-1852 yılları arasında bu kalede tutulmuştur.

## Resim galerisi


Nuxa qalası, plan, 1853.jpg| 1853 yılında çizilmiş Nuha Kalesi planı
The Plan of Fortress in Shaki.jpg| 1853 yılına ait renkli ve açıklayıcı bir kale planı. 1 - Han Sarayı, 2 - Kapı, 3 - Eski Cami (1828'de Ortodoks kilisesine dönüştürüldü), 4 - Hacı Han Camii, 5 - kışla, 6 - müştemilatlar
Nuxa, məscid və hamam.jpg|1871 yılında Yemakov tarafından çekilmiş fotoğraf. Fotoğrafın negatifi Tiflis Tarih Müzesi'nde, Yemakov'un kişisel arşivinde bulunmaktadır. Fotoğrafın biraz farklı bir kopyası ise Bakü'deki El Yazmaları Enstitüsü'nde saklanmaktadır. Her iki yerde de fotoğrafın altında Rusça olarak "Нуха; Мечеть и банья" yazmaktadır. Ancak, kalenin surlarına bitişik binada bir levha bulunmaktadır ve bu levhada Rusça olarak "Цейхгауз елицаветпольского местного батальона" (Yelisavetpol yerel taburunun silah deposu) yazmaktadır; bu nedenle fotoğraftaki kale Gence Kalesi de olabilir.
Shaki fortress 2.JPG|Kale duvarları
ShakiFortress SouthGate 004 3904.jpg|Kalenin güney girişi
ShakiFortress 004 3886.jpg|Kalenin burçlarından birisi



## Dış bağlantılar
* Nuxa qalasının vəziyyəti barədə mayor Lisaneviçin 1819-cu ildə tərtib etdiyi akt.
* Rəşid bəy Əfəndiyev. Nuxa qəzasındakı asarü-ətiqələr haqqında, Bakı, 1925.

## Kaynakça