open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2024-25 UEFA Kadınlar Şampiyonlar Ligi grup aşaması

**2024-25 UEFA Kadınlar Şampiyonlar Ligi grup aşaması**, 8 Ekim'de başladı ve 18 Aralık 2024'te sona erdi. 2024-25 UEFA Kadınlar Şampiyonlar Ligi'nde eleme aşamasına katılacak sekiz takımı belirlemek için grup aşamasında toplam 16 takım mücadele etti.

## Kura
16 takımın yer aldığı grup kuraları, 27 Eylül 2024'te dörder takımın dört torbaya dağıtılmasıyla çekildi.

*1. torba, doğrudan katılan dört takımdan oluşuyordu; yani Şampiyonlar Ligi'nin son şampiyonu ile 2024 kadınlar ülke katsayılarına göre ilk üç sıradaki federasyonun şampiyonları bu torbada yer aldı.
*2, 3 ve 4. torbalar, kalan takımlardan oluştu ve ve takımlar 2024 UEFA kadınlar kulüp katsayılarına göre seri başı yapılarak bu torbalara yerleştirildi.
Aynı federasyona ait takımlar, aynı gruba düşürülemiyordu. Kura çekimi öncesinde UEFA, iki ya da üç takımı bulunan federasyonlar için, televizyon izleyici kitlesi dikkate alınarak bir eşleştirme oluşturdu; buna göre bir takım A-B gruplarına, diğer takım ise C-D gruplarına yerleştirildi, bunun sonucunda bu iki takım farklı günlerde maç yapmış oldu.

## Takımlar
Aşağıda, seri başı torbalarına göre gruplandırılmış, turnuvaya katılan takımlar (2024 UEFA kulüp katsayılarıyla birlikte) yer almaktadır. 
*Bu aşamaya doğrudan giren 4 takım
*2. turu geçen 12 takım (Şampiyonlar Yolu'ndan 7, Lig Yolu'ndan 5 takım)

**Notlar**

## Format
Her takım çift devreli lig usulü ile grubunda 6 maç yapacaktır. Gruplarını ilk iki sırada bitiren takımlar çeyrek finale yükselecektir.

### Puan eşitliği
Takımlar puanlara göre sıralanır (galibiyet=3, beraberlik=1, mağlubiyet=0 puan). İki veya daha fazla takımın puanı eşitse, sıralamayı belirlemek için aşağıdaki eşitlik bozma kriterleri, verilen sırayla uygulanır (bkz. UEFA Kadınlar Şampiyonlar Ligi Talimatları, Madde 18 - Grup aşaması, puan eşitliği):
#İlgili takımlar arasındaki ikili maçlarda alınan puanlar
#İlgili takımlar arasındaki ikili maçlardaki averaj
#İlgili takımlar arasındaki ikili maçlarda atılan goller
#1-3 kriterler uygulanmasına rağmen iki takım arasında hala eşitlik varsa 1-3 kriterler iki takım için yeniden uygulanır. Hâlâ eşitlik varsa:
#Grup geneli averaj
#Grup geneli atılan goller
#Grup geneli deplasman maçlarında atılan goller
#Grup geneli galibiyet sayısı
#Grup geneli deplasman galibiyeti sayısı
#Grup geneli fair-play puanı (sarı kart=1, kırmızı kart=3, sarı + kırmızı kart=3 ceza puanı)
#UEFA kulüp katsayıları.

## Gruplar
Saatler, UEFA tarafından listelendiği şekilde 27 Ekim'e kadar OAYS, sonrasında ise OAS olarak verilmiştir (yerel saatler farklıysa parantez içinde gösterilmiştir).

### A grubu

----

----

----

----

----

### B grubu

----

----

----

----

----

### C grubu

----

----

----

----

----

### D grubu

----

----

----

----

----

## Notlar

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
*Fikstürler ve Sonuçlar, 2024-25, UEFA.com
Racquinghem

****, Fransa'nın Hauts-de-France bölgesine bağlı Pas-de-Calais ilinde bulunan bir komündür.

## Kaynakça
Clyde Donanma Üssü

**Clyde Donanma Üssü** (), İskoçya'nın Argyll ve Bute konsey alanında bulunan Kraliyet Donanması'na ait bir deniz üssüdür. 1940 yılında II. Dünya Savaşı sırasında kurulmuş olup Kraliyet Donanması'nın üç ana üssünden biridir. Gare Loch kıyısında yer almaktadır.

Üs, İskoçya'daki donanma karargahıdır ve en çok Trident füzeleriyle donatılmış nükleer denizaltılar biçimindeki Britanya'nın nükleer silahlarının üssü olarak bilinir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* 
* King's Bay Trident Refit Facility
İletişim Dikasteryumu

**İletişim Dikasteryumu** veya **Vatikan** **İletişim Dairesi** (, )*,* Kutsal Makam ve Vatikan Şehir Devleti'nin tüm iletişim birimlerini denetleme yetkisine sahip Roman Curia'nın bir dikasteryumudur (departman). Çeşitli birimlerine internet sitesi üzerinden erişilebilir. Bunlar arasında Papa'nın internet sitesi ve internetteki Vatikan News (televizyon için bölümler dağıtan eski Vatican Media Merkezi dahil), Kutsal Makam Basın Ofisi, *[[L'Osservatore Romano]]* gazetesi, Fotoğraf Servisi, Vatikan Radyosu, Vatican Press ve Vatikan Yayınevi gibi diğer birimler yer almaktadır. Sosyal İletişim Pontifikal Konsili bu yeni dikasteryuma dahil edilmiştir.

## Tarihçe
Papa Franciscus, Haziran 2015'te **İletişim Sekreterliği**'ni kurdu, ve ilk başkanı olarak Vatikan Televizyon Merkezi'nin eski direktörü Monsenyör Dario Edoardo Viganò'yu atadı. Viganò, emeritus Papa XVI. Benedictus'tan gelen bir mektubu yanlış yorumlamasının küresel çapta büyük tepkiye yol açmasından bir hafta sonra, 21 Mart 2018'de istifa etti.

23 Haziran 2018'de sekreteryanın adı İletişim Dikasteryumu olarak değiştirildi ve 5 Temmuz 2018'de Papa Franciscus, ödüllü laik gazeteci Paolo Ruffini'yi vali olarak atadı. O, Vatikan dikasteryumunun başına getirilen ilk laik kişiydi. Ruffini aynı zamanda Piskoposlar Sinodu'nun On Altıncı Olağan Genel Kurulu Bilgi Komisyonu'na da başkanlık etmektedir. Vatikan İnternet Servisi'nin eski başkanı Monsenyör Lucio Adrian Ruiz, bu kurumun sekreteri; Avvenire'nin eski Genel Müdürü Paul Nusiner ise genel müdür olarak görev yapmaktadır.

## Üyeler

13 Temmuz 2016'da Papa Franciscus, İletişim Dikasteryumu'na aşağıdaki kişileri üye olarak atadı:

*Patrik Moran Mor Béchara Boutros Raï
*Kardinal John Njue
*Kardinal Chibly Langlois
*Kardinal Charles Maung Bo
*Kardinal Leonardo Sandri 
*Kardinal Beniamino Stella
*Başpiskopos Diarmuid Martin
*Başpiskopos Gintaras Grušas
*Piskopos Marcello Semeraro
*Piskopos Stanislas Lalanne
*Piskopos Pierre Nguyễn Văn Khảm
*Piskopos Ginés Ramón García Beltrán
*Piskopos Nuno Brás da Silva Martins
*Alessandro Elia
*Kim Daniels
*Markus Schächter
*Leticia Soberón Mainero

12 Nisan 2017'de Papa Franciscus İletişim Dikasteryumu'nu genişletti ve 13 yeni danışman atadı:
	    
*Jacquineau Azétsop, S.J.
*Fernando Giménez Barriocanal
*Ann Carter
*Dino Cataldo Dell'Accio
*Graham Ellis
*Peter Gonsalves
*José María La Porte
*Ivan Maffeis
*James Martin, S.J.
*Paolo Peverini
*Eric Salobir, O. P.
*Michael Paul Unland
*Michael Warsaw

18 Aralık 2018'de Papa Franciscus, Andrea Tornielli'yi Yayın Yönetmeni olarak atadı ve 3 Aralık 2021'de Piskopos Emmanuel Adetoyese Badejo'yu dikasteryum üyesi olarak atadı.

## Ayrıca bakınız

*Kutsal Makam Basın Ofisi
*L'Osservatore Romano
*Vatikan Radyosu

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
*Index of Vatican news services
Famechon

**Famechon** aşağıdaki anlamlara gelebilir:

## Yerler
* Famechon, Pas-de-Calais
* Famechon, Somme

## Kişiler
* Johnny Famechon
Devonport Donanma Üssü

**Devonport Donanma Üssü** (), İngiltere'nin Plymouth kentinde bulunan Kraliyet Donanması'na ait bir deniz üssüdür. 1691 yılında III. William tarafından kurulmuş olup Kraliyet Donanması'nın üç ana üssünden biridir. Kentin batısında Devonport'ta yer almaktadır ve Batı Avrupa'nın en büyük deniz üssüdür.

## Kaynakça

## Bibliyografi

* 

## Dış bağlantılar

*
Tam donanımlı gemi

**Tam donanımlı gemi**, üç veya daha fazla direği olan ve bunların tamamı kare yelkenli olan bir yelkenli gemidir. Tam donanımlı gemiler, alt, üst ve en üst direk olmak üzere her direği üç segment halinde yerleştirilmiş bir gemi donanımına sahip olduğu veya gemi donanımına sahip olduğu bilinmektedir.

## Kaynakça

## Ek okuma

*  

## Dış bağlantılar

* The Development of the Full-Rigged Ship From the Carrack to the Full-Rigger
* Example of full-rigged ship: Stad Amsterdam
* Christian Radich
* Sørlandet
Zincirli ev

**Zincirli ev**, Bakü'deki İçerişehir'de bulunan yerel öneme sahip tarihi ve mimari bir yapıdır.

## Tanımı
Bina, 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarında Rzayev ailesi tarafından inşa edilmiştir. Bir süre sonra Rzayevler bu evi akrabaları Nuru Emiraslanov'a satmıştır. 1910 yılında bina, milyoner İsa Bey Hacinski tarafından satın alınmış ve kendisi burada daha yüksek bir yapı inşa etmeyi planlamıştır. Ancak bölgede yeraltı sularının bulunması, onu bu düşünceden vazgeçirmiş ve 1920 yılında binayı satmıştır. O yıldan itibaren bina, tüccar Hacı Memmedhüseyn Memmedov'a ait olmuş, 1928 yılında ise İçerişehir'in tanınmış tüccarlarından Melikov kardeşler tarafından satın alınmıştır. 1930 yılında mülk kamulaştırılarak devlete devredilmiş ve Neriman Nerimanov adına dikiş fabrikası olarak kullanılmıştır. Binanın son sahipleri Melikov kardeşleri olduğu için yapı, halk arasında “*Melikovların mülkü*” olarak bilinmektedir.

Daha sonraki dönemde bina Denizcilik İdaresi'ne tahsis edilmiştir.

Azerbaycan'ın bağımsızlığını yeniden kazanmasının ardından cami, Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulunun 2 Ağustos 2001 tarihli ve 132 sayılı kararıyla yeniden yerel öneme sahip taşınmaz tarih ve kültür anıtları listesine alınmıştır.

Günümüzde, binada Azerbaycan Arkeoloji ve Etnografya Enstitüsü'ne bağlı Arkeoloji ve Etnografya Müzesi faaliyet göstermektedir.

## Ayrıca bakınız

* İsa Bey Hacinski’nin evi
* Arkeoloji ve Etnografya Müzesi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Devonport

**Devonport** veya eski adıyla **Plymouth Dock**, İngiltere'nin Plymouth kentinde bulunan bir bölgedir.  Aslen ayrı bir yerleşim ve county borough olup Plymouth ve East Stonehouse ile birlikte üç kasabadan biridiydi. 1914 yılında bu üç kasaba birleşti ve 1928 yılında günümüz Plymouth kenti kuruldu.

Devonport, 1 Nisan 1974 tarihinde kadar civil parish olarak kalmış olup bu tarihten sonra Plymouth kenti ile birleşti.

## Kaynakça
Akjayık (ilçe)

**Akjayık ilçesi** (; ), Kazakistan'ın Batı Kazakistan ilinde bulunan bir ilçedir. Yüzölçümü 25.070&nbsp;km² olan ilçenin nüfusu 1 Ocak 2023 tarihi itibarı ile 36.040'tir. İlçenin merkezi Çapayev'dir.

## Kaynakça
Waben

****, Fransa'nın Hauts-de-France bölgesine bağlı Pas-de-Calais ilinde bulunan bir komündür.

## Kaynakça
Bilgisayar hoparlörü

**Bilgisayar hoparlörleri**, bilgisayarlarla kullanım için pazarlanan hoparlörlerdir. Bu tür hoparlörlerin çoğunda dahili bir amplifikatör bulunur ve bir güç kaynağına ihtiyaç duyarlar; bu güç kaynağı genellikle bir AC adaptörü aracılığıyla şebeke elektriği, piller veya bir USB bağlantı noktası olabilir. Sinyal giriş konnektörü genellikle analog 3,5 mm jak fişidir (genellikle PC 99 standardına göre açık yeşil renkte kodlanmıştır); bazen RCA konnektörleri de bulunabilir. Pille çalışan kablosuz hoparlörler hiçbir kablo gerektirmez. 

Çoğu dizüstü bilgisayarda düşük güç ve kalitede dahili hoparlörler bulunur; harici hoparlörler bağlandığında, varsayılan olarak dahili hoparlörleri devre dışı bırakırlar. Bazı masaüstü bilgisayar monitörlerinde oldukça basit entegre hoparlörler bulunur veya harici olarak uyumlu uydu hoparlörler veya soundbar takmak için bağlantı noktaları mevcuttur. Bilgisayar hoparlörlerinin kalitesi ve fiyatı oldukça değişkendir. Bilgisayar sistemleriyle birlikte gelen bilgisayar hoparlörleri genellikle küçük, plastik ve orta düzeyde ses kalitesine sahiptir. Bazı bilgisayar hoparlörlerinde bas ve tiz kontrolleri gibi eşitleme özellikleri bulunur. Daha gelişmiş bilgisayar hoparlörlerinde bas çıkışını artırmak için bir subwoofer ünitesi olabilir. Daha büyük subwoofer muhafazası genellikle subwoofer ve sol ve sağ hoparlörler için amplifikatörleri içerir.
2024-25 UEFA Kadınlar Şampiyonlar Ligi eleme aşaması

**2024-25 UEFA Kadınlar Şampiyonlar Ligi eleme aşaması**, 18 Mart 2025'te çeyrek finalle başladı ve 24 Mayıs 2025'te, 2024-25 UEFA Kadınlar Şampiyonlar Ligi şampiyonunu belirlemek için Lizbon, Portekiz'deki José Alvalade Stadyumu'nda oynanan finalle sona erdi.

## Turnuva takvimi
Turnuvanın maç takvimi aşağıdaki gibiydi (tüm kura çekimleri Nyon, İsviçre'deki UEFA merkezinde yapılmıştır).

## Takımlar
Eleme aşaması, grup aşamasındaki dört grubun her birinde birinci ve ikinci olarak üst tura çıkan toplam sekiz takımı kapsıyordu.



## Eşleşmeler


## Çeyrek final

Çeyrek final kurası 7 Şubat 2025'te çekildi.

### Özet

Birinci ayak maçları 18 ve 19 Mart'ta, ikinci ayak maçları 26 ve 27 Mart 2025'te oynandı.

|}

### Maçlar

*Arsenal, toplamda 3-2 yendi.*
----

*Lyon, toplamda 6-1 yendi.*
----

*Barcelona, toplamda 10-2 yendi.*
----

*Chelsea, toplamda 3-2 yendi.*

## Yarı final

Kuralar, 7 Şubat 2025'te çeyrek final kuralarının ardından çekildi.

### Özet

Birinci ayak maçları 19 ve 20 Nisan'da, ikinci ayak maçları 27 Nisan 2025'te oynandı.

|}

### Maçlar

*Barcelona, toplamda 8-2 yendi.*
----

*Arsenal, toplamda 5-3 yendi.*

## Final


Final, 24 Mayıs 2025'te Lizbon'daki José Alvalade Stadyumu'nda oynandı. Kura, 7 Şubat 2025'te çeyrek final ve yarı final kuralarının ardından çekilmişti.


## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
*UEFA Kadınlar Şampiyonlar Ligi maçları: 2024-25, UEFA.com
Sincan Hayvanat Bahçesi

**Sincan Hayvanat Bahçesi**, ya da diğer adıyla **Sincan Evcil Hayvanlar Parkı**, 2003 yılında hizmete açılmıştır. Tarım ve Orman Bakanlığından alınan “B Sınıfı Hayvanat Bahçesi Ruhsatı”na sahiptir. Hayvanat bahçesi içerisinde yürüyüş yolları, kondisyon aletleri, çardaklar ve çocuk oyun alanları bulunmaktadır.

Hayvanat bahçesine girişler ücretsizdir. Hayvan satışı yapılmamaktadır.

## Hayvanat bahçesinde yer alan türler

## Kaynakça
Bayterek (ilçe)

**Bayterek ilçesi** (; ; 2019'a kadar **Zelenov**), Kazakistan'ın Batı Kazakistan ilinde bulunan bir ilçedir. Yüzölçümü 7.721&nbsp;km² olan ilçenin nüfusu 1 Ocak 2023 tarihi itibarı ile 60.047'dir. İlçenin merkezi Peremyotnoye'dir.

## Kaynakça
Sansepolcrismo

**Sansepolcrismo**, Benito Mussolini önderliğinde faşizmden önce gelen hareketti. Adını, Mussolini'nin 23 Mart 1919'da Piazza San Sepolcro'da düzenlediği ve *[[Fasci Italiani di Combattimento]]*nun ilkelerini ilan ettiği mitingden almıştır. Mussolini bu ilkeleri Kasım 1914'te Avanti!'den ayrıldıktan sonra kurduğu *[[Il Popolo d'Italia]]* gazetesinde 6 Haziran 1919'da yayınlamıştır.
Kazakistan Cumhuriyeti’nin Birinci Cumhurbaşkanı Günü

**Kazakistan Cumhuriyeti'nin Birinci Cumhurbaşkanı Günü** Kazakistan’da her yıl 1 Aralık tarihinde anılan resmî bir gündür. Bu tarih, Kazakistan’ın ilk Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev’in bağımsız devletin inşasına, ülke birliğinin korunmasına, anayasal düzenin güçlendirilmesine ve insan ile vatandaş hak ve özgürlüklerinin güvence altına alınmasına yaptığı katkıların tanınması amacıyla ihdas edilmiştir. Gün, 2012–2021 yılları arasında devlet bayramı statüsünde kutlanmıştır.

## Tarihçe

1 Aralık 1991 tarihinde Nursultan Nazarbayev, Kazakistan Cumhurbaşkanlığı görevine halkoyuyla yapılan seçimler sonucunda seçilmiştir. Seçimlere seçmenlerin %88,2’si katılmış, Nazarbayev oyların %98,78’ini almıştır.

10 Aralık 2011 tarihinde Kazakistan Parlamentosu Senatosu’nun genel kurulunda, “Kazakistan Cumhuriyeti’nde Bayramlar Hakkında Kanun’a Ek Yapılmasına Dair Kanun” kabul edilmiştir. Söz konusu yasa, 14 Aralık 2011 tarihinde Cumhurbaşkanı tarafından imzalanarak 509-IV numarasıyla yürürlüğe girmiştir.

2012 yılından itibaren 1 Aralık tarihinde Kazakistan genelinde kültürel ve kitlesel etkinlikler düzenlenmiş, bu etkinliklerin temel amacı ülkede barışın ve toplumsal uzlaşının güçlendirilmesi olarak belirtilmiştir. Aynı zamanda bazı ulusal ölçekteki önemli gelişmeler de bu tarihle ilişkilendirilmiştir. Örneğin, 1 Aralık 2016 tarihinde hatıra niteliğinde 10.000 tengelik banknot dolaşıma sokulmuş ve Nurkent adlı yeni yerleşim yerinin resmî açılışı Almatı Bölgesi'nde gerçekleştirilmiştir.

Eylül 2022'de Kazakistan Parlamentosu Meclisi'nde, Birinci Cumhurbaşkanı Günü'nün; Devlet Sembolleri Günü ve Şükran Günü gibi toplumsal önemi yüksek anma günleriyle benzer bir statüde değerlendirilmesi ve devlet bayramları listesinden çıkarılması yönünde bir öneri gündeme gelmiş, buna ilişkin yasa kabul edilmiştir.

Kasım 2022'nin sonunda söz konusu gün, resmî tatil olmayan anma ve özel günler listesine dâhil edilmiştir.

## Kaynakça
Uljana Semjonova

**Uljana Larionovna Semjonova** (, 9 Mart 1952 - 8 Ocak 2026), Leton asıllı Sovyet basketbolcu.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
* 
* Uljana Semjonova, the Soviet paving roller of 2,13 meters www.abc.es/historia (Spanish)
* 
* 
*
Aya Nikola Kilisesi (Bakü)

**Aya Nikola Kilisesi**, Bakü'deki İçerişehir'de bulunan ve 1857'den 1930'a kadar faaliyet göstermiş bir Rus Ortodoks kilisesidir.

## Tarihi
Kilisenin inşasına 18 Mart 1850 tarihinde başlanmıştır. Temel taşının altına, yapım yılı, ayı ve günü belirtilmiş gümüş bir plaka yerleştirilmiştir. Projenin mimarı Tiflisli Belov, inşa eden iki usta ise iki Trabzonlu Yunan Semyon Giter ve Kharlampiy Polistov'dur. Yapı 28 Ekim 1857 tarihinde tamamlanmıştır. Gürcü Eksarhı Başpiskopos İsidore'un önerisi ve ısrarı üzerine, kiliseye antik Likya’daki Mira kentinde yaşamış Aziz Nikolaos’un adı verilmiştir. 1920'li ve 1930’lu yıllarda kilise kısmen yıkılmış, yalnızca alt kısmı günümüze ulaşabilmiştir. Şu anda bu bölümde "*Bakielektrikshebeke*" Sebail Şubesi faaliyet göstermektedir.

## Mimarisi
Yaklaşık 45 metre yüksekliğinde, haç planlı ve apsis kısmı kuzeye bakan Aya Nikola Kilisesi'nde iki sunak bulunmaktaydı. Bunlardan biri Aziz Nikolaos'a, diğeri ise Azize Meryem'e adanmıştı. Dört katlı ikonalarla süslenmiş duvarlardaki resimler 1853 yılında M. G. Panin tarafından yapılmıştı. Kenarlardaki iki katlı ikonalar ceviz ağacından oyulmuştu. Ahşap işçiliği Bakü'deki Meyer atölyesinde gerçekleştirilmişti. Üç katlı çan kulesinde beş çan bulunuyordu. Kilise Gürcü-Bizans stilinde, dört kollu haç biçiminde inşa edilmişti ve yaklaşık 500 kişilik bir kapasitesi bulunuyordu.

Yapının dış cephesi girintili-çıkıntılı formlara sahiptir. Rus mimarlık okuluna özgü unsurlar, özellikle pencere çerçeveleri ve korniş süslemelerinde görülür. Günümüzde binanın iç planı, elektrik idaresinin ihtiyaçlarına uygun olarak yeniden düzenlenmiştir. Yapının iç ve dış temelleri taş, örtü sistemleri ise ahşaptandır.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Aziz Bartalmay Kilisesi (Bakü)

## Dış bağlantılar

* 
* Aya ''Nikolas Kilisesi'' . '''icherisheher.gov.az'''. 
* Sırlarla dolu İçerişehir
Börülü

**Börülü ilçesi** (; ), Kazakistan'ın Batı Kazakistan ilinde bulunan bir ilçedir. Yüzölçümü 5.319&nbsp;km² olan ilçenin nüfusu 1 Ocak 2023 tarihi itibarı ile 58.293'tür. İlçenin merkezi Aksay'dır.

## Kaynakça
Vatikan'da yayımlanan gazeteler listesi

Aşağıda Vatikan'da yayınlanan gazetelerin listesi bulunmaktadır.

**[[L'Osservatore Romano]]*
**Donne Chiesa Mondo*
*Vatikan Bilgi Servisi
**[[Vatican News]]* (sadece çevrimiçi)

## Haber ajansları
*Agenzia Fides

## Ayrıca bakınız
*İletişim Dikasteryumu

## Kaynakça
Anno Lucis

**Anno Lucis** (Türkçe: Işığın Yılı), Masonlukta kullanılan bir takvim sistemidir. Terim, Latince annus (yıl) ve lux (ışık) kelimelerinden türetilmiştir. Masonik belgelerde ve ritüellerde Gregoryen takvime alternatif olarak kullanılır.
Martuni Rayonu (DKÖO)

**Martuni Rayonu** 8 Ağustos 1930 -26 Kasım 1991 yıllarında Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin eski Dağlık Karabağ Özerk Oblastı (NKAO) içindeki bir idari birimiydi.

Bölgenin idari merkezi Martuni kasabasıydı. Bu isim, Ermeni Bolşevik devrimci Aleksandr Myasnikyan'ın (1886-1925) gizli parti lakabı olan "Martuni"den türetilmiştir. Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi 26 Kasım 1991'de kaldırıldı. 13 Ekim 1992'de Martuni bölgesi, Hadrut bölgesiyle birleştirilerek Hocavend Bölgesi oluşturuldu.

## Tarihi
1990'ların başlarındaki Birinci Dağlık Karabağ Savaşı'nın ardından, Martuni bölgesi de dahil olmak üzere toprakların büyük bir kısmı Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin kontrolüne geçti. İkinci Dağlık Karabağ Savaşı'da toprakların güney kısmı Azerbaycan tarafından işgalden kurtarıldı. 2020 Dağlık Karabağ Ateşkes Antlaşması'na göre Hocavend şehri dahil, kuzey kısmı Rus barış gücü denetiminde Ermeni kontrolünde kaldı. 2023 Dağlık Karabağ çatışmalarından sonra Azerbaycan, bu topraklar üzerindeki tam egemenliğini ve kontrolünü yeniden tesis etti.

## Kaynakça
Martuni (anlam ayrımı)

**Martuni** bu anlamlara gelebilir:
* Martuni (köy) — Gürcistan'ın Samtshe-Cavaheti bölgesinde, Ahalkalaki Belediyesi'nde yer alan bir köy. 
* Martuni — eski Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin illerinden biri. 
* Martuni Rayonu (DKÖO) — Eski Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi'nin bir parçası olan Azerbaycan'ın ilçelerinden biri.
* Martuni (köy, Ermenistan) - Ermenistanda bir köy. 
* Martuni Rayonu (Ermenistan) - Ermenistanda bir ilçe. 
* Martuni (Ermenistan) - Ermenistanda bir şehir. 
* Mardakert ve Martuni Taarruzları — Karabağ Savaşı'nın başlamasıyla sonuçlanan Ermeni-Azeri çarpışmasının başlangıç noktalarından biri
AF (müzik grubu)

**AF**, 1995 yılında İstanbul'da kurulmuş, Kral TV Video Müzik Ödülü sahibi Türk rock müzik grubudur. 90'lı yıllarda "Kızancıklar" ve "Evelallah" şarkılarıyla tanınan grup, 1998 yılında "En İyi Rock Grubu" ödülünü kazanmıştır. Grup, kurucusu Ferit Tunçer önderliğinde çalışmalarına devam etmektedir.

## Tarihçe

### Kuruluş ve İlk Yıllar (1995–1996)
Grup, 1995 yılında Ferit Tunçer, Asrın Tuncer, Emre Irmak ve Barış Yıldırım tarafından kuruldu. İsimleri, solistler Asrın ve Ferit'in baş harflerinden gelmektedir.

1996 yılında Raks Müzik etiketiyle yayınlanan ilk albümleri *AF*, Trakya ezgilerini rock müzikle harmanlayan "Kızancıklar" şarkısıyla büyük ilgi gördü. Bu çıkış, gruba 3. Kral TV Video Müzik Ödülleri'nde "En İyi Grup" dalında adaylık getirdi.

### AF II, Barış Manço ve Sinan Çetin İşbirliği (1997–1999)
Grup, 1997 yılında kariyerinin dönüm noktası olan *Af II* albümünü yayımladı. Albümün çıkış parçası olan "Evelallah", Barış Manço'nun 1976 tarihli meşhur şarkısı "Nick the Chopper"ın cover versiyonudur. Şarkının Türkçe sözleri bizzat Barış Manço tarafından bu proje için yazılmıştır.

"Evelallah" şarkısının video klibi, ünlü yönetmen Sinan Çetin tarafından Tunus'ta ve Sahra Çölü'nde çekildi. Dönemin yüksek bütçeli prodüksiyonlarından biri olan bu klip ve şarkının başarısı, gruba 4. Kral TV Video Müzik Ödülleri'nde "En İyi Rock Grubu" ödülünü kazandırdı.

### 2000'ler ve Sonrası
2004 yılında Esen Müzik etiketiyle *46:19* albümü yayımlandı. "Yarının Anıları" şarkısıyla öne çıkan bu albümden sonra grup, Ferit Tunçer'in solo ve grup projeleriyle yoluna devam etti. 2026 yılında AF x Ferit Tunçer projesi ile iki tekli yayımladı. 

## Diskografi

### Albümler

* *AF* (1996)
* *AF II* (1997)
* *46:19* (2004)

### Tekliler

* "Beş Mevsim" (2001)
* "BU DA MI GOL DEĞİL" (2026)
* "zaman bana dar" (2026)

## Ödüller

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Spotify'da AF
Hoca (ünvan)

**Hoca** (), Orta Doğu, Güney Asya, Güneydoğu Asya, Balkanlar ve Orta Asya'da  kullanılan Farsça kökenli bir unvandır. Terimin genel anlamı "saygın kişi", "yüksek rütbeli kişi" veya "ilgili kişi"dir, ancak özel anlamları farklı ülkelerde, farklı halklar arasında ve farklı zamanlarda büyük ölçüde değişiklik göstermiştir.

## Kaynakça
Hasan Efendi Çeşmesi

**Hasan Efendi Çeşmesi**, Edirne ili Merkez ilçesi sınırları içerisinde bulunan ve 1759 tarihinde Hasan Efendi tarafından inşa ettirilmiş bir Osmanlı dönemi çeşmesidir.

## Tarihi
Üzerinde bir kitabesi bulunmayan çeşmenin Hicri 1173 (Miladi 1759) tarihinde Hasan Efendi tarafından inşa edildiği ifade edilmektedir.

Mülkiyeti Edirne Vakıflar Bölge Müdürlüğüne ait olan çeşme, 2005 yılında Edirne Eski Eserleri Koruma ve Yaşatma Derneği tarafından onarılmıştır. Bu onarım sırasında etrafındaki yol seviyesinin yükselmesi nedeniyle zemin kotu altına düşen kısımları kazılarak ortaya çıkarılmış, cephelerindeki kırılmış taşlar tamir edilmiş, hazne örtüsü yenilenerek özgün yalağı yerine muhdes bir yalak yerleştirilmiştir. Onarımdan sonra çeşme yanındaki Tütünsüz Baba Türbesi'nin etrafını çevreleyen duvarların genişletilmesi sırasında doğu ve batı cephesi kapatılmıştır.

## Mimarisi
Dikdörtgen planlı, tek cepheli, düz hazne örtülü, kesme taş malzemeli çeşmenin cephesinde kazıma yöntemiyle yapılmış kademeli sağır bir kaş kemer ve bu kemerin içinde dört adet lüle deliği bulunmaktadır. Kaş kemerin üst kısmında çeşmenin gördüğü onarımlar sonucunda silikleşmiş üç adet rozet yer almaktadır.

## Kitabesi
Ahmed Badî'nin aktardığı inşa kitabesi günümüzde mevcut değildir.

**Ahmed Badî tarafından aktarılan kitabesi transkripsiyonu:***Ervâh-ı teşnegâna şehîd-i Kerbelâ*
*Bu selsebîl-i ayn-ı hayâta açar dehen*
*Zîrâ misâl-i Kevser ü tesnîm iki taraf*
*Rûh-ı Hüseyine âb-ı revân çeşme-i Hasan*
*1173*



## Notlar


## Kaynakça


## Dış bağlantılar

*
Nur Ali Han

**Zeyrullah Nur Ali Gazi-Bahadır bin Ebü'l-Hayr Han** (; 1704-1790) veya kısaca **Nur Ali Han**, Genç Cüz'ün ikinci hanı. Ebü'l-Hayr Han'ın oğludur.

## Biyografi
Nur Ali Han, 1704 yılında Ebü'l-Hayr Han ve eşi Feride Begüm'ün en büyük oğlu olarak dünyaya geldi. Doğumunda Zeyrullah adını aldı ve tahta çıkana kadar bu adı kullandı. Babası aracılığıyla Zeyrullah, modern Astana'daki evinden Mekke'ye hac yolculuğunu tamamladıktan sonra hanlık rütbelerine yükselmesiyle tanınan Kazak mirzası Abdullah Sultan'ın torunuydu.

Zeyrullah Nur Ali Han, babasının ölümünün ardından 1748'de tahta çıktı. Saltanatı büyük ölçüde Kazak Hanlığı'nın üç cüze yeniden bölünmesiyle karakterize edildi. Nur Ali Han, Kazak halkını kendi yönetimi altında birleştirmeden önce babasının başlangıçta yönettiği Genç Cüz'ü yönetti.

Genç Cüz'ün hükümdarı olarak Nur Ali Han'a Batı ve Orta Kazakistan'ın büyük bir bölümü üzerinde tam yetki verildi, ancak başka hiçbir yerde yetkisini kullanamadı. Batıda Budist Kalmuklar ve doğuda Çing Hanedanlığı'ndan gelen tehditlerle karşı karşıya kalan Nur Ali Han, devletinin genişleyen yabancı komşulara karşı yıkılmasını önlemek için zamanının çoğunu kaynak toplamak ve güçlü birlikler oluşturmakla geçirdi.

Nur Ali Han, başlangıçta Rus yönetimini kabul etmekte tereddüt etti çünkü bunun Türk-İran, Sünni Müslüman Kazakların kültürel kimliğini yok edeceğini düşünüyordu. Babası Kazak Hanlığı'nı yabancı düşmanlardan korumak için Rus İmparatorluğu ile ittifak kurmuş olsa da, Nur Ali Han bu ittifakı bozdu ve 1752'de Rus İmparatorluğu'na karşı savaş açtı. Bu dönemde ordunun komutanı ünlü Kazak savaş kahramanı Nasrullah Nevruzbay Bahadır'du ve Nur Ali ile birlikte Müslüman Kazak gazilerini çoğu savaşta yönetti. Ancak sayısız askeri yenilgiden sonra Nur Ali, Ruslarla tekrar barış yaptı ve özerk bir devlet olarak Rus İmparatorluğu'na katılmayı kabul etti.

Nur Ali Han, 1786'da çok yaşlı ve hasta olduğu gerekçesiyle tahttan indirildi. Küçük kardeşi Car Muhammad Han, birkaç yıllığına onun yerine Genç Cüz tahtını devraldı ve onu Rusya'nın ticaret kenti Ufa'ya sürgün etti. Nur Ali Han, 1790 yılında Ufa'da 86 yaşında vefat etti.

## Kaynakça
Âlem Buysa (dizi)

***Âlem Buysa***, Doku Film imzalı, 1994 yılında Star TV'de yayımlanan, dram türündeki Türk televizyon dizisidir. Başrollerinde Mahsun Kırmızıgül, İpek Gümüşoğlu, Cansel Özzengin, Hakkı Kıvanç, Emel Tümer, Menderes Samancılar, Efkan Efekan ve Yüksel Arıcı yer aldı. Dizi, 13. bölümü ile sona erdi.

## Oyuncu kadrosu ve karakterler
* Mahsun Kırmızıgül - Mahsun 
* İpek Gümüşoğlu - Sultan
* Cansel Özzengin - Mihriban
* Hakkı Kıvanç - Deli Hamza
* Emel Tümer - Hacer
* Menderes Samancılar - Kenan Hoca
* Efkan Efekan - Burhan
* Yüksel Arıcı - Hasan
* Sami Hazinses - Turbişon
* Cesur Yılmaz - Orhan
* Güray Taşkan - Güray
* Aysun Kayacı - Aysun

## Dış bağlantılar
* https://www.sinematurk.com/film/8172-alem-buysa

## Kaynakça
Ben, Earl ve Ölen Kız

***Ben, Earl ve Ölen Kız***, yönetmenliği Alfonso Gomez-Rejon tarafından gerçekleştirilen, başrollerinde Thomas Mann, RJ Cyler ve Olivia Cooke'un yer aldığı 2015 çıkışlı Amerikan yapımı sinema filmi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Necdet Saruhan

**Necdet Saruhan** (d. 1945, Çayeli) Türk avukat ve siyasetçidir. TBMM 21. dönem DSP İstanbul milletvekilidir.

## Hayatı ve kariyeri
1945 yılında Rize ilinin Çayeli ilçesinde doğdu. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun oldu. Serbest avukatlık yaptı. 1999 Türkiye genel seçimlerinde DSP'den İstanbul milletvekili seçildi. Evlidir ve iki çocuk babasıdır.

## Kaynakça
İmatinib

**İmatinib**, kanser tedavisinde kullanılan bir ilaçtır. Özellikle, Philadelphia kromozomu pozitif (Ph +) olan kronik miyelojenöz lösemi (CML) ve akut lenfositik lösemi (ALL), bazı gastrointestinal stromal tümör (GIST) türleri, hipereozinofilik sendrom (HES), kronik eozinofilik lösemi (CEL), sistemik mastositoz ve miyelodisplastik sendrom için kullanılır. Ağız yoluyla alınır.

Sık görülen yan etkileri kusma, ishal, kas ağrısı, baş ağrısı ve döküntüdür. Ciddi yan etkiler arasında sıvı tutulumu, gastrointestinal kanama, kemik iliği baskılanması, karaciğer sorunları ve kalp yetmezliği bulunur. Gebelik sırasında kullanımı bebeğe zarar verebilir. İmatinib, Bcr-Abl tirozin kinazını durdurarak etki gösterir. İlaç, belirli kanser hücresi türlerinin büyümesini yavaşlatabilir veya programlanmış hücre ölümüne neden olabilir.

İmatinib, Amerika Birleşik Devletleri'nde tıbbi kullanım için 2001 yılında onaylandı. Dünya Sağlık Örgütü'nün Temel İlaçlar Listesi'nde yer almaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde toptan maliyet yılda yaklaşık 1.386,49–19.162,50 ABD dolarıdır. Amerika Birleşik Devletleri'nde bir yıllık tipik bir dozun toptan satış maliyeti 84.409 dolardır, Birleşik Krallık'ta ise NHS 2016 yılında yaklaşık 20.980 sterlin maliyeti vardı. 2017 yılı itibarıyla Birleşik Krallık'ta jenerik bir versiyonu kullanıma sunuldu.

## Kaynakça
Levosetirizin

L**evocetirizin**, alerjik rinit (saman nezlesi) ve nedeni belirsiz uzun süreli kurdeşen tedavisinde kullanılan bir antihistamindir. Eski antihistaminiklere göre daha az sakinleştirici etkiye sahip olan ilaç, ağız yoluyla alınır.

Yaygın yan etkileri uyuşukluk, ağız kuruluğu, öksürük, kusma ve ishaldir. Gebelikte kullanımı güvenli görünmektedir ancak yeterince araştırılmamıştır ve emzirme döneminde kullanımının güvenliği belirsizdir. İkinci nesil bir antihistamin olarak sınıflandırılır ve histamin  reseptörlerini bloke ederek etki gösterir.

Levosetirizin, Amerika Birleşik Devletleri'nde tıbbi kullanım için 2007 yılında onaylandı. Jenerik ilaç olarak mevcuttur. Birleşik Krallık'ta bir aylık tedarikin NHS'ye maliyeti 2019 itibarıyla yaklaşık 4,50 £'dur. Amerika Birleşik Devletleri'nde bu miktarın toptan maliyeti yaklaşık 3 ABD dolarıdır. 2017 yılında, üç milyondan fazla reçeteyle Amerika Birleşik Devletleri'nde en sık reçete edilen 175. ilaç olmuştur.

## Kaynakça
Aziz Bartalmay Kilisesi (Bakü)

**Aziz Bartalmay Kilisesi**, Bakü'deki İçerişehir bölgesinde yer alan, günümüze kalıntıları ulaşabilmiş eski bir kilisedir.

## Tanımı
Aziz Bartalmay Kilisesi, 1892 yılında, yerli Hristiyan halkın bağışlarıyla, Havari Bartalmay'ın şehit edildiğine inanılan yerde inşa edilmiştir. Küçük şapel biçimli Ortodoks kilisesinin iç mekanı, Bartalmay ve diğer azizlerin ikonalarıyla süslenmişti. Kilise, mimar Johann Edel'in projesine göre, Rus kiliselerinin mimari tarzında yapılmıştır.

Yapı, Bakü'nün ilk ve en eski kilisesinin temelleri üzerine inşa edilmiştir. İnanca göre, Kız Kulesi yakınlarında bulunan bu bölgede MS 71 yılında Havari Bartalmay, yerel putperestler tarafından çarmıha gerilerek öldürülmüştür. Kilise 1936 yılına kadar faaliyet göstermiş, daha sonra Sovyet döneminde dinle mücadele kampanyası kapsamında yıkılmıştır. Günümüzde, Aziz Bartalmay'ı anma günü olan 24 Haziran sabahları, Bakü piskoposluğu, kilisenin kalıntılarının bulunduğu yerde dua törenleri (*moleben*) düzenlemektedir. 2003 yılında, İstanbul Patriği Bartholomeos, Aziz Bartalmay'ın kalıntılarının bir kısmını Azerbaycan Hristiyanlarına hediye olarak Bakü'ye getirmiştir. Bu kutsal kalıntılar, günümüzde Kutsal Mür Taşıyıcıları Katedrali'nde muhafaza edilmektedir. Aziz Bartalmay Kilisesi'nin kalıntıları, 2015 yılında arkeolojik anıt olarak tescil edilmiştir.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Albanopolis
* Aya Nikola Kilisesi (Bakü)

## Dış bağlantılar

* 
* Sirlərlə dolu İçərişəhər
IOS Press

**IOS Press**, Amsterdam merkezli bir yayınevidir. 1987'de Einar Fredriksson tarafından kurulmuştur.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Mirza Adıgözel bey ailesinin türbeleri

**Mirza Adıgözel bey ailesinin türbeleri** Azerbaycan'ın Goranboy Rayonuna bağlı Rahimli köyünde, Karabağname eserinin yazarı Azerbaycanlı tarihçi Mirza Adıgözel Bey'in ve aile üyelerinin mezarlarının bulunduğu tarihi ve mimari anıtlardır.

Rahimli köyünün dışındaki mezarlıkta, 19. yüzyıl mimari anıtları olan Mirza Adıgözel Bey ailesine ait kubbeli, 6 türbe günümüze ulaşmıştır. Türbelerden dört tanesi büyük iki tanesi küçüktür. Büyük türbeler pişmiş kırmızı tuğladan, küçük türbeler ise kaldırım taşı ve çakıl taşından yapılmıştır. Bu türbeler Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu'nun 2 Ağustos 2001 tarih, 132 sayılı Kararı ile  devlet koruması altına alınmış ve mimari anıtlar listesine eklenmiştir.

Türbeler güneyden kuzeye iki sıra halinde bulunur. Sol  sırada, dört büyük türbe birbirinden  10 metre arayla inşa edilmiştir. Türbeler mimari bakımdan Gence türbelerine benzemektedir. Türbelerin kapı ve pencereleri kemerli, çatısı ise kubbe şeklindedir. Türbeler, hat sanatı, epigrafi, gravür ve resim açısından önemlidir. Türbelerdeki Arap alfabesiyle yazılan bilgiler, Azerbaycan'ın tarihi ve kültürü için çok önemlidir. Türbelerin üçü sekizgen, üçü ise dörtgendir. Ortadaki iki türbe teknik olarak daha iyi incelenmiştir. Türbeler ilk defa 1948 yılında N.Minkeviç-Mustafayeva ve S.Ahmedova tarafından araştırılmıştır. Türbelerdeki mezar taşları 1961 yılında meşhur epigraf, Azerbaycan Şöhret nişanı sahibi Meşedihanım Nemetova tarafından incelenmiştir.

Mirza Adıgözel Bey'in mezarının bulunduğu türbede dokuz mezar taşı bulunmaktadır. Türbenin batı cephesi duvarında türbedeki mezarların Mirza Adıgözel Bey ailesinin üyelerine ait olduğunu belirten, Arap harfleri ile alçı üzerine yazılmış bir bir yazı bulunmaktadır. Türbenin güney tarafında büyük bir ana giriş kapısı, batı, doğu ve kuzey taraflarında ise küçük kapıları bulunmaktadır. Türbenin kubbesi, 20x21x4 santimetre ölçülerinde tuğlalardan inşa edilmiştir. İç ölçüleri 5,8 x 5,8 metre olan türbenin cephe duvarı 82 santimetre kalınlığındadır. Türbede Mirza Adıgözel Beyin, eşi Fatıma hanımın, oğulları Hüseyin bey ve Hakverdi ağanın, kızı Balahanımın, torunları, Rüstem Ağa, Mehri hanım, Sayalı hanım ve Püsta hanımın mezarları bulunmaktadır.

Mirza Adıgözel Bey'in mezar taşında Arap harfleri ile yazılmış "Bu nurlu, temiz ve şerefli kabir, vefat etmiş bilginlerin önderi ve fakirlerin koruyucusu, erdemlilerin ve âlimlerin sığınağı, zamanının ve asrın tek örneği, yabancı ve yerli aileler arasında tanınan ve zorluklara çare bulan Hakverdi Ağa'nın oğlu Mirza Adigozel Bey'e aittir."  yazısı bulunmaktadır. Bu yazılar hattat Mirza Mehdi Gencevi tarafından yazılmıştır. Mirza Adıgözel Bey'in eşi Fatıma hanımın mezar taşında bitki süslemeleri ile kuş resimleri bulunmaktadır.

Mirza Adıgözel Bey'in türbesinin kuzeyinde bulunan sekizgen şekilli ikinci türbede beş mezar taşı bulunmaktadır. Türbenin iç duvarlarında derin olmayan nişler vardır. Türbenin iç kemerleri; önce kireç sıva üzerine çizilmiş ve daha sonra parlak renklerle boyanmış çiçek desenleriyle süslenmiştir.

## Ayrıca bakınız

* Mirza Adıgözal bey

## Kaynakça
Hacı Heybet Mescidi

**Hacı Heybet Mescidi**, Bakü'deki İçerişehir bölgesinde, Kiçik Gala Caddesi üzerinde yer alan eski bir mescittir. Günümüzde konut olarak kullanılmaktadır.

## Tanımı
Mescit, Hicri 1206 (Miladi 1791–1792) tarihinde mimar Hacı Heybet ibn Emir Ali tarafından inşa edilmiştir.

Küçük boyutlu mescit, konutların bulunduğu bir sıra içinde yer almaktadır. Dörtgen planlı olan yapıda kare biçimli bir giriş bölümü, bir hizmet odası ve içinde nişler bulunan bir harim bulunmaktadır.

Mescit yerel üslupta inşa edilmiştir. Yapıda taş kubbeler ve sivri kemerlerle birlikte, taçkapı şeklinde bir giriş ve Kur'an'dan alıntılar içeren kitabeler bulunmaktadır. Harimin iç kısmındaki köşelerden birinde yapının mimarının ve eşinin mezarı yer almaktadır.

## Galeri

Dosya:Hacı_Heybət_məscidi_(2).JPG
Dosya:Hacı_Heybət_məscidi.jpg
Dosya:Hacı_Heybət_məscidinin_daş_kitabəsi.JPG
Dosya:Hacı_Heybət_məscidinin_giriş_qapısı.JPG


## Ayrıca bakınız

* Azerbaycan'da İslam
* Azerbaycan'daki camiler listesi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Dingjia Adası Muharebesi (1275)

**Dingjia Adası Muharebesi**, 19 Mart 1275 tarihinde Yuan İmparatorluğu ile Song İmparatorluğu arasında, Moğol–Song Savaşları kapsamında gerçekleşen bir muharebedir. Muharebe, Moğol kuvvetlerinin Song İmparatorluğu'na karşı yürüttüğü son büyük seferlerden biri olup, Güney Song Hanedanlığı'nın çöküş sürecinde belirleyici bir rol oynamıştır.

## Arka plan
1274 yılında Kubilay Han, Song İmparatorluğu'na karşı düzenlenecek son büyük askerî harekât kapsamında Bayan'ı görevlendirdi ve emrine yaklaşık 100.000 kişilik bir ordu verdi. Bayan, Acu Noyan ile birlikte ve yaklaşık 10.000 gemilik bir donanmanın desteğiyle Han Irmağı boyunca ilerledi. Moğol kuvvetleri, yol üzerindeki kaleleri kuşatmadan geçerek Song'un nehir donanmasını ve sahra ordularını etkisiz hâle getirmeyi amaçladı.

## Muharebe
19 Mart 1275'te Dingjia Adası'nda gerçekleşen muharebede, Bayan ve Acu Noyan komutasındaki Moğol ordusu, Song başveziri Jia Sidao'nun komuta ettiği kuvvetlerle karşı karşıya geldi. Kaynaklarda, Song ordusunun yaklaşık 130.000 asker ve 1.000'den fazla tekneye sahip olduğu, Moğol kuvvetlerinin ise sayıca daha az olduğu belirtilmektedir.

Muharebe sırasında Bayan, Moğol süvarileri ile Çin piyadelerinden oluşan birlikleri koordineli biçimde kullanarak Song kuvvetlerine ağır kayıplar verdirdi. Çarpışmalar sonucunda Jia Sidao komutasındaki Song ordusu bozguna uğratıldı ve nehir üzerindeki Song direnişi büyük ölçüde kırıldı.

## Sonuçlar
Dingjia Adası Muharebesi'nde alınan yenilgi üzerine İmparatoriçe Şie, Jia Sidao'yu görevden aldı; Jia Sidao daha sonra öldürüldü. Muharebe, Moğol kuvvetlerinin Güney Çin'deki ilerleyişini hızlandırdı ve Song İmparatorluğu'nun askerî direncini büyük ölçüde zayıflattı.

Zaferin ardından Bayan komutasındaki Moğol orduları hızla güneye ilerledi. Çangzhou kenti Moğollara direndi ve kentte büyük bir katliam yaşandı. Song başkenti Lin'an (günümüzde Hangzhou) ise müzakerelere girişti. İmparatoriçe Dul Şie, çocuk yaştaki imparator adına teslim olmayı kabul ederek imparatorluk mührünü Moğollara teslim etti. Bu gelişme, Güney Song Hanedanlığı'nın fiilen sona ermesine giden sürecin önemli aşamalarından biri oldu.

## Kaynakça
* May, Timothy. *The Mongol Empire*. Edinburgh University Press, 2018, s. 271.
* Ostrowski, Donald G. & Raffensperger, Christian (Ed.). *Portraits of Medieval Eastern Europe, 900–1400*. Routledge, 2017. ISBN 9781351790222.
* Waterson, James. *Defending Heaven: China's Mongol Wars, 1209–1370*. London: Frontline Books, 2013.
* Yuan, Hong. *From the Khitans to the Jurchens & Mongols: A History of Barbarians in Triangle Wars & Quartet Conflicts*. iUniverse, 2022.
* Cisney, Vernon W. *Deleuze and Derrida: Difference and the Power of the Negative*. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2018, s. XXX.
Basseux

****, Fransa'nın Hauts-de-France bölgesine bağlı Pas-de-Calais ilinde bulunan bir komündür.

## Kaynakça
Azerbaycan-Uruguay ilişkileri

Azerbaycan ve Uruguay arasında diplomatik ilişkiler mevcuttur. Her iki ülkenin de daimi büyükelçisi yoktur.

## Tarihçe
1991 yılında Azerbaycan, 26 Aralık 1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından bağımsızlığını kazandı. 12 Ocak 1995'te Azerbaycan ve Uruguay diplomatik ilişkiler kurdu. Eylül 2011'de bir Uruguay heyeti, Azerbaycan'ın bağımsızlığının 20. yıldönümünü kutlamak için Azerbaycan'ı ziyaret etti. Temmuz 2012'de Azerbaycan Dışişleri Bakanı Elmar Mammadyarov, Uruguay'a resmi bir ziyarette bulundu ve Cumhurbaşkanı José Mujica ile görüştü.

Kasım 2012'de, Uruguay Parlamento Heyeti'nin Ermenistan'ı ziyareti sırasında Azerbaycan içindeki Ermenistan kontrolündeki Dağlık Karabağ topraklarına girmesiyle iki ülke arasında diplomatik bir kriz yaşandı. Uruguay'ın Dağlık Karabağ'ı Ermenistan'ın bir parçası olarak tanımasından korkan Azerbaycan, Parlamento Heyeti'ni yasadışı bir şekilde Azerbaycan topraklarına geçmek ve gelecekteki bir barış anlaşmasını tehlikeye atmakla suçlayarak Uruguay aleyhine resmi bir şikayette bulundu. Uruguay hükûmeti, Ermenistan kontrolündeki bu toprakları Ermenistan'ın ayrılmaz bir parçası olarak hiçbir zaman resmen tanımadı.

Ocak 2013'te Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, iki ülke arasındaki ilişkileri geliştirmek amacıyla Uruguay'dan resmi bir heyeti kabul etti. 2016 yılında Uruguay hükûmeti, Dağlık Karabağ'daki şiddetin tırmanmasından duyduğu endişeyi dile getirdi.

Mayıs 2013'te eski Uruguay Cumhurbaşkanı Luis Alberto Lacalle, Bakü'de düzenlenen Güney Kafkasya Forumu'na katılmak üzere Azerbaycan'ı ziyaret etti. Eski Cumhurbaşkanı Lacalle'yi Cumhurbaşkanı İlham Aliyev karşıladı. 2014 yılında Azerbaycan, Montevideo'da bir diplomatik temsilcilik açtı.

Mayıs 2019'da Uruguay Dışişleri Bakanı Rodolfo Nin Novoa, 5. Dünya Kültürlerarası Diyalog Forumu vesilesiyle Azerbaycan'ı ziyaret etti. Orada Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile görüştü; Azerbaycan Dışişleri Bakanı Elmar Mammadyarov, Ekonomi Bakanı Şahin Mustafayev ve Tarım Bakanı İnam Karimov ile görüştü.

Mayıs 2022'de Dışişleri Bakan Yardımcısı Elnur Məmmədov Uruguay'ı ziyaret etti.

## Anlaşmalar
Her iki ülke, Dışişleri Bakanlıkları Arasında İşbirliği Anlaşması (2007); Resmi ve diplomatik pasaport sahipleri için vize şartlarının kaldırılmasına ilişkin Anlaşma (2013); Gümrük İşbirliği Anlaşması (2016) ve Kültürel İşbirliği Anlaşması (2017) gibi çeşitli ikili anlaşmalar imzaladı.

## Ticaret
2016 yılında Azerbaycan ve Uruguay arasındaki ticaret hacmi 7,6 milyon ABD doları oldu. Uruguay'ın Azerbaycan'a başlıca ticaret ürünleri sığır ve ilaçlardır. Azerbaycan, Uruguay'a ürün ihraç etmemektedir.

## Yerleşik diplomatik misyonlar
* Azerbaycan'ın Montevideo'da diplomatik ofisi bulunmaktadır.
* Uruguay, Tahran, İran'daki büyükelçiliği aracılığıyla Azerbaycan'a akredite edilmiştir.

## Ayrıca bakınız
* Azerbaycan'ın dış ilişkileri
* Uruguay'ın dış ilişkileri
* Uruguay'ın demografisi

## Kaynakça
Azerbaycan-Karadağ ilişkileri

Azerbaycan ve Karadağ arasındaki diplomatik ilişkiler, Azerbaycan'ın Karadağ'ın bağımsızlığını tanımasının ardından 2008 yılında kurulmuştur. Azerbaycan'ın Podgorica'da bir diplomatik ofisi bulunmaktadır. Karadağ'ın ise Bakü'de bir büyükelçiliği vardır.

## Genel Bakış
Azerbaycan, Karadağ'ın bağımsızlığını 24 Temmuz 2006'da tanıdı. 24 Nisan 2008'de bu iki ülke arasında diplomatik ilişkiler kuruldu.

Azerbaycan'ın Romanya Büyükelçisi Eldar Hasanov (şu anda Azerbaycan'ın Sırbistan, Karadağ, Bosna Hersek Büyükelçisi olarak görev yapmaktadır), 28 Temmuz 2010 tarihli Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Karadağ Büyükelçisi olarak atandı. Sayın Hasanov, 6 Ekim 2010 tarihinde Karadağ Cumhurbaşkanı Filip Vujanovic'e güven mektuplarını sundu. Öte yandan, Karadağ'ın Türkiye Büyükelçisi aynı zamanda Azerbaycan Büyükelçisi olarak da görev yapmaktadır. Branko Milic, 28 Mart 2015'te Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından güven mektuplarının kabul edilmesinden bu yana Karadağ'ın Azerbaycan Büyükelçisidir.

Azerbaycan Diplomatik Misyonu, Nisan 2012'de Podgorica'da faaliyete başladı. Karadağ Fahri Konsolosluğu, Aralık 2013'te Bakü'de açıldı. Vugar Aliyev, Azerbaycan'da Portekiz Fahri Konsolosu olarak atandı.

## Üst Düzey Ziyaretler
Karadağ eski Cumhurbaşkanı Filip Vujanović, Eylül 2011'de Azerbaycan'a resmi bir ziyaret gerçekleştirdi; bunu 2012, 2013, 2015 ve 2017 yıllarındaki çalışma ziyaretleri izledi. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Mart ayında Karadağ'ı ziyaret etti. 2013. Karadağ'ın mevcut cumhurbaşkanı Milo Dukanovic, İlham Aliyev'in 7. Küresel Bakü Forumu'na katılım daveti üzerine Mart 2019'da Azerbaycan'ı ziyaret etti.

Devlet başkanlarının ziyaretlerinin yanı sıra, diğer yüksek rütbeli yetkililer (örneğin, 2012, 2014 ve 2015 yıllarında Karadağ Başbakanları, 2010 yılında Karadağ Dışişleri Bakanı, 2011 yılında Azerbaycan Dışişleri Bakanı, 2011 ve 2014 yıllarında Azerbaycan Ekonomik Kalkınma Bakanı, 2011 ve 2013 yıllarında Karadağ Kültür Bakanı, 2013 yılında Karadağ Tarım Bakanı, 2014 yılında Karadağ Turizm Bakanı) de karşılıklı ziyaretlerde bulundular. Karadağ Parlamentosu Başkanı Ranko Krivokapić 2014 yılında Azerbaycan'ı ziyaret ederken, Azerbaycan Milli Meclisi Başkanı Oğtay Asadov ise Mayıs 2016'da Karadağ'ın bağımsızlığının yeniden kazanılmasının 10. yıldönümü vesilesiyle Karadağ'ı ziyaret etti.

## Parlamentolar Arası İlişkiler
İki ülke arasındaki parlamentolar arası işbirliği, Azerbaycan'dan Azerbaycan-Karadağ Parlamentolar Arası İlişkiler Çalışma Grubu tarafından yürütülmektedir. Azerbaycan Ulusal Meclisi, 8 Nisan 2011 tarihinde Azerbaycan-Karadağ parlamentolar arası ilişkiler çalışma grubunu kurmuştur. Azerbaycan Ulusal Meclisi'nin 4 Mart 2016 tarihli kararına göre, Azerbaycan-Karadağ parlamentolar arası ilişkiler çalışma grubunun başkanı İgbal Mammadov'dur.

## Ekonomik ilişkiler
Azerbaycan ile Portekiz arasındaki ikili mal ticareti Ocak-Eylül 2018 döneminde toplam 1907 € olurken, Karadağ'ın ithalat hacmi 87 €, ihracatı ise 1821 € olmuştur.

## Ayrıca bakınız

* Azerbaycan'ın Dış İlişkileri
* Karadağ'ın Dış İlişkileri

## Kaynakça
Azerbaycan-Libya ilişkileri

**Azerbaycan-Libya ilişkileri** Azerbaycan ve Libya arasındaki ikili ilişkileri ifade eder. Libya'nın Bakü'de bir büyükelçiliği vardır. Azerbaycan'ın ise Kahire'de yerleşik olmayan bir büyükelçiliği bulunmaktadır.

## Diplomatik ilişkiler
30 Aralık 1991'de Libya hükûmeti Azerbaycan Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını tanıdı. Azerbaycan ve Libya arasındaki diplomatik ilişkiler 16 Mart 1992'de kuruldu. Libya'nın Bakü Büyükelçiliği Nisan 1995'ten beri faaliyet göstermektedir. Azerbaycan Ulusal Meclisi'nde (Milli Meclis) 19 Kasım 2008'den beri parlamentolar arası ilişkiler üzerine ortak bir Azerbaycan-Libya çalışma grubu faaliyet göstermektedir. Mart 2010'da, Libya'nın başkenti Trablus'ta Azerbaycan-Libya ortak Komisyonu'nun ikinci oturumu gerçekleştirildi ve bu oturumda diplomatik pasaport sahibi kişilerin vize rejiminden muaf tutulmasına ilişkin bir mutabakat zaptı gibi anlaşmalar imzalandı.

## Ekonomik İşbirliği
Birleşmiş Milletler Ticaret Ofisi (COMTRADE) istatistiklerine göre, 2010 yılında Azerbaycan'ın Libya'ya sondaj ve freze makineleri ihracatı 900 ABD doları tutarındaydı.

8 Mart 2010'da, Libya Ekonomik Kalkınma Bakanlığı, Azerbaycan İhracat ve Yatırım Teşvik Fonu (AzPromo) ve Libya Ticaret, Sanayi ve Tarım Odası'nın mali desteğiyle Trablus'ta Libya-Azerbaycan iş forumu düzenlendi.

Mayıs 2012'de Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi (SOCAR) yönetimi, Libya'da bir petrol rafinerisi inşaatına başlamaya ve bir otomobil benzin istasyonu ağı kurmaya karar verdi.

2013 baharında, iki hükûmet ortak petrol ve doğalgaz üretimine başlama konusunda anlaşmaya vardı. Hem kamu hem de özel şirketlerin katılımıyla bir dizi projenin hayata geçirilmesi planlanıyor.

2013 istatistiklerine göre, Azerbaycan'ın Libya ile dış ticaret hacmi 167,14 milyon ABD doları iken, ihracat hacmi 166,27 milyon ABD doları, ithalat hacmi ise 0,87 milyon ABD dolarıydı. Ticaret fazlası 165,40 milyon ABD dolarıydı. Libya'nın payı %0,48 olup, bunun %0,01'i ithalat, %0,69'u ise ihracattan kaynaklanmaktadır.

2013 yılında Libya ile dış ticaret hacmi %17,33 oranında artmış olup, ihracat 2012 yılına göre 16,72 kat artmıştır.

Azerbaycan şirketlerinin yöneticileri Libya'nın enerji sektörüne yatırım yapmaktadır.

**Ticaret cirosu (milyon ABD doları cinsinden)**

Azerbaycan'dan Libya'ya ihracatın temelini benzin (dizel yakıt), vb. oluşturmaktadır.

Libya'dan Azerbaycan'a ihracatın temelini plastik borular ve hortumlar, plastik bağlantı parçaları, birincil formda vinil polimerler, vb. oluşturmaktadır.

## Uluslararası işbirliği
Uluslararası alanda işbirliği, çeşitli uluslararası kuruluşlar çerçevesinde yürütülmektedir: Bağlantısızlar Hareketi, BM, İslam İşbirliği Teşkilatı, vb.

## İnsani yardım
Mart 2013'te, "önlenebilir körlüğe karşı mücadele" kampanyasının bir parçası olarak, Azerbaycan Uluslararası Kalkınma Ajansı (AIDA), Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı ve İslam Kalkınma Bankası (IDB), Libya'nın Ubara şehrine insani yardım gönderdi.

## Kaynakça