Sal amonyak

**Sal amonyak**, amonyum klorürden oluşan, formülü NH4Cl olan, nadir bulunan doğal bir mineraldir. Nişadır'ın mineral halidir ve tepkime sonucu değil, doğal olarak oluşur. İzometrik-heksoktahedral sınıfında renksiz, beyaz veya sarı-kahverengi kristaller oluşturur.

Çok zayıf bir bölünmeye sahiptir ve konkoidal kırılmaya karşı kırılgandır.

Mohs sertliğinin 1,5 ila 2 olması oldukça yumuşak olduğunu gösterir ve 1,5 gibi düşük bir özgül ağırlığa sahiptir. Suda çözünür. Sal amonyak aynı zamanda amonyum klorür kimyasal bileşiğinin eski adıdır.

## Tarihçe
Yaşlı Plinius, *[[Doğa Tarihi (Plinius)|Doğa Tarihi]]* adlı eserinin XXXI. kitabında, Roma'nın Cyrenaica eyaletinde üretilen ve yakındaki Jüpiter Amun (Grekçe: Ἄμμων *Ammon*) Tapınağına yakınlığı nedeniyle bu adla anılan *hammoniacum* adlı bir tuzdan söz eder. Ancak Plinius'un tuz için verdiği tanım amonyum klorürün özelliklerine uymamaktadır. Herbert Hoover'ın Georgius Agricola'nın *[[De re metallica]]* adlı eserinin İngilizce çevirisinde yaptığı yoruma göre, bu tuzun yaygın deniz tuzu olması muhtemeldir. Her durumda, bu tuz sonuçta amonyak ve amonyum bileşiklerine isimlerini vermiştir.

Amonyum klorür olarak "sal amonyak"a yapılan ilk atıf Pseudo-Geber'in "De inventione veritatis" adlı eserinde "De Salis armoniaci præparatione" bölümünde bir sal amonyak preparatı verilmiştir, "salis armoniaci" Orta Çağ'da sal amonyak için kullanılan yaygın bir isimdir.

Sal amonyak tipik olarak volkanik menfezlerin etrafında süblimasyon tarafından oluşturulan kabuklanmalar şeklinde oluşur ve volkanik fümerolelerin, guano yataklarının ve yanan kömür damarlarının etrafında bulunur. İlişkili mineraller arasında sodyum alüminat, doğal sülfür ve diğer fümerol mineraller bulunur. Önemli oluşumlar arasında Tacikistan; Vezüv Yanardağı, İtalya; ve Parícutin, Michoacán, Meksika bulunmaktadır.

## Kullanım
Sal amonyak genellikle vitray pencerelerin lehimlenmesinde havya temizlemek için kullanılır.

### Metal arıtma
Mücevher yapımında ve değerli metallerin rafine edilmesinde, hurdayı kirletmiş olabilecek demir veya çelik talaşlarını arındırmak için boraks kaplı bir potada altın ve gümüşe potasyum karbonat eklenir. Daha sonra hava ile soğutulur ve bire bir toz haline getirilmiş odun kömürü ve sal amonyak karışımı ile yeniden eritilerek ilgili metalden veya alaşımdan içeriğinde sterlin gümüş (%7,5 bakır) veya karatlı altın olan sağlam bir külçe elde edilir.

### Yiyecek
Sal amonyak, geçmişte fırın ürünlerinde kurabiyelere ve bisküvilere net dokularını vermek için de kullanılmıştır, ancak gıda ürünlerinin pişirilmesinde sal amonyak veya mayalayıcı özelliği olan amonyum karbonat (NH4)2CO3) yerine genellikle modern kabartma tozu kullanılmaktadır (sodyum bikarbonat).

Sal amonyak; salmiak likör, örneğin tuzlu meyan kökü veya salmiak pastil yapımında da kullanılır.

### Boya endüstrisi
Ayrıca sal amonyak, mineral ya da daha iyisi sentetik muadili, soğutma banyosu üretiminin yanı sıra boyama ve deri tabaklamada da kullanılır.

Sal amonyak (amonyum klorür), kuru pilin öncüsü olan  elektrolitti; bir karbon çubuk ve bir çinko çubuk veya silindir elektrotları oluşturmaktaydı.

### Tıp
Sal amonyak İslam hekimleri tarafından tıbbi amaçlarla farmakopelere dahil edilmiştir.

## Ayrıca bakınız
* Hidroklorik asit ve amonyak tepkimesi sonucu oluşan nişadır (amonyum klorür) tuzu

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Mineral galleries