Mekke Muharebesi (883)

**Mekke Muharebesi,** Mısır ve Suriye'nin Tolunoğulları hükümdarı Ahmed bin Tolun'un güçleri ile Saffârî emirliği tarafından desteklenen Abbâsî güçleri arasında 883 yılında yapılan silahlı bir çatışmadır. Muharebe, *[[Hac (İslam)|hac]]* sırasında şehrin velayetini kimin alacağını belirlemek için Batı Arap Yarımadası'nda Mekke'de gerçekleşmiştir. Abbasi-Saffari zaferi ve Tuluni güçlerinin Mekke'den sürülmesiyle sona ermiştir.

## Arka plan
Abbâsîler'in hizmetinde olan bir Türk askeri olan Ahmed bin Tolun, 868 yılında Mısır'a vali olarak atanmıştır. Sonraki birkaç yıl boyunca Abbasi merkezi hükûmetinin istikrarsızlığından yararlanmış ve Mısır'ı kendisi için güçlü bir güç üssüne dönüştürmeyi başarmış, yönetimi üzerinde mutlak hakimiyet kazanmış ve mali durumunu önemli ölçüde iyileştirmiştir. İbn Tolun, valiliğine giderek daha fazla sağlamlaştıkça, Abbasi halifesi Mutemid'in hükümdarlığını kabul etmeye devam etmiş, ancak aynı zamanda yavaş yavaş Mısır'ın ona sağladığı büyük gelir akışı ile oluşturduğu kendi kişisel ordusunun desteğiyle, kendi başına *fiili* özerk bir emir haline gelmiştir.

İbn Tolun'un gücü kısa sürede onu Abbasi devletinin etkili hükümdarı, Mutemid'in kardeşi ve naibi Muvaffak el-Abbâsî'a karşı büyük bir rakip haline getirdi ve ikincisi, 877'de İbn Tolun'u Mısır'dan kovmak için başarısız bir sefere bir ordu gönderdi. Ertesi yıl İbn Tolun, Suriye'nin ve Bizans İmparatorluğu ile sınır bölgesine kadar olan diğer bölgelerin kontrolünü yasadışı olarak ele geçirerek Abbasi naibi ile daha fazla çatışma yarattı ve 882'de Mutemid'in kardeşinin kontrolünden kaçmak için başarısız bir girişimi oldu. İbn Tolun'un sarayına kaçmak ilişkilerde tam bir bozulmaya neden oldu. Halifenin kaçışının ardından el-Muvaffaq, İbn Tolun'un imparatorluk genelindeki camilerde alenen lanetlenmesini emretti ve *hukuken* onu valiliklerinden uzaklaştırdı; İbn Tolun da benzer şekilde el-Muvaffaq'ı alenen lanetledi ve onun görevden alındığını ilan etti. Mutemid'in ikinci varisi ve ona karşı cihat ilan etti.

## Mekke'de Tolunoğulları'nın etkisi
İbn Tolun'un Abbasi hükûmetiyle ilişkileri kötüleştikçe dikkatini Batı Arap Yarımadası'ndaki Mekke şehrine çevirmeye başlamıştır. İslam'ın kutsal şehirlerinden biri olarak Mekke, önemli miktarda sembolik prestij taşıyordu ve yıllık hac veya hac ziyaretinin liderliği, halifeler için önemli bir meşruiyet kaynağı olarak görülüyordu. İbn Tolun, Mekke üzerinde vesayet hakkı talep ederek muhtemelen Müslüman dünyasında kendisi için daha fazla siyasi çekicilik elde etmeyi ve bu süreçte Abbasi sarayı nezdindeki konumunu iyileştirmeyi umuyordu.

Ancak İbn Tolun'un Mekke üzerinde hak iddia etme girişimi, ona karşı düşmanlığı körüklemesi kaçınılmazdı. Böyle bir hamle sadece doğal olarak el-Muvaffak'ın karşı çıkmasıyla kalmayacak,  aynı zamanda çeşitli sorumluluklar verilmiş olan Sistan'ın ve İslami Doğu'nun büyük bir kısmının güçlü Saffârî valisi Amr bin el-Leys ile de hac ve Kutsal Şehirler üzerinde çatışma yaratacaktı. İbn Tolun'da olduğu gibi Amr da Abbasi hükûmetinden yüksek düzeyde bağımsızlığa sahipti, ancak Mısır hükümdarının aksine bu dönemde halife sarayıyla nispeten samimi ilişkiler içindeydi ve Mekke konusunda özellikle onu koruma konusunda kıskanç olduğunu kanıtladı. Şehirdeki kendi hakları.

Bu engellere rağmen İbn Tolun, 881'de Mekke'ye yerleşmek için ilk girişimde bulunmuş ve kendi çıkarlarını temsil etmesi için bir süvari müfrezesiyle birlikte bir ajan göndermişti. Ancak vardıklarında kendilerini Amr'a sadık birlikler tarafından karşı karşıya buldular ve iki taraf, Mescid-i Haram'daki minberin sağına kimin efendisinin sancağını yerleştireceği konusunda tartışmaya başladı. Her iki grup da bu konuda kılıçlarını çekti ve savaş, Saffarid tarafını desteklemek için Zanj birliklerini konuşlandıran Abbasi Mekke valisi Harun ibn Muhammed ibn İshak el-Haşimi'nin müdahalesiyle kıl payı önlendi. Bu nedenle Amr'ın temsilcisi istediği gibi hareket edebildi ve sancağının minberin yanındaki şeref yerinde kalmasına izin verildi.

## Muharebe
883 yılında İbn Tolun, Mekke'de otoritesini yeniden savunmaya çalıştı ve subaylar Muhammed ibn el-Sarraj ve el-Ganavi'yi dört yüz yetmiş süvari ve iki bin piyadeden oluşan bir kuvvetle şehre gönderdi. Tuluni ordusu 8 Haziran'da (Zilhicce hac ayının başlangıcından iki gün önce) Mekke'ye ulaştı ve vali Harun ibn Muhammed'in o sırada Bustan ibn 'Amir'deyken şehirden uzakta olduğunu gördü. Geldiklerinde destek toplamak için halk arasında para dağıtmaya başladılar; Cezzarin ve Hannatin'e ikişer dinar  ve muhtarlara da yedi dinar verdiler.

Beş gün sonra, 13 Haziran'da Cafer ibn el-Baghamardi komutasındaki yaklaşık iki yüz atlıyla Mekke'ye girdi. Orada, şehre dönen ve valinin emrinde bulunan yüz yirmi atlı, iki yüz siyah, otuz Saffarid süvarisi ve Irak'tan iki yüz piyade ile takviye edilen Harun tarafından karşılandı. Bir grup Horasanlı hacıdan daha fazla yardım aldıktan sonra Cafer, dışarı çıkıp İbn Tolun'un birlikleriyle yüzleşmeye karar verdi. Mekke'nin çukurunda gerçekleşen savaş, İbn Tolun'un iki yüz adamını öldüren ve geri kalanını çevredeki tepelere kaçmak zorunda bırakan hükûmet güçlerinin zaferiyle sonuçlandı. Tulunid askerleri hayvanlarını kaçırırken paralarına el konuldu ve el-Ganavi'nin yaklaşık iki yüz bin dinar içeren çadırı Cafer tarafından ele geçirildi.

## Sonrası
Savaşın ardından Ja'far, Mısırlılar, Jazzarin ve Hannatin'i affetti. Mekke camilerinde olaydan dolayı İbn Tolun'a lanet eden bir mektup okundu ve tüccarların canlarının ve mallarının artık güvende olduğu ilan edildi.

İbn Tolun muharebenin etkisinden uzun süre çıkamadı; hastalandı ve Mayıs 884'te öldü ve yerine oğlu Humâreveyh geçti. İbn Tolun'un ölümünden kısa bir süre sonra Muvaffak el-Abbâsî, Tolunoğulları Suriye'sinin genel bir istilasını emretti (Nisan 885'te Tevahin Muharebesi'nde sonunda yenilgiye uğratıldı) ve Tolunoğulları ve Abbasiler sonraki birkaç yılı Suriye ve Cezire'nin kontrolü için birbirleriyle savaşarak geçirdiler.

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*