Reaktif artrit

**Reaktif artrit** (eski adıyla **Reiter sendromu**), vücudun başka bir bölgesindeki (genellikle genitoüriner veya gastrointestinal sistem) bir enfeksiyona yanıt olarak gelişen, seronegatif spondiloartropatiler grubunda yer alan enflamatuar bir artrit türüdür. Hastalık, bakteriyel patojenlerle temas ve gelişen enfeksiyon sonucunda tetiklenir (çapraz reaktivite). Semptomlar ortaya çıktığında, tetikleyici enfeksiyon genellikle iyileşmiş veya kronik vakalarda remisyona girmiş olduğundan, başlangıç nedenini belirlemek klinik açıdan zor olabilir.

Klinik tablo klasik olarak; büyük eklemlerin enflamatuar artriti, gözlerde enflamasyon (konjonktivit veya üveit) ve erkeklerde üretrit veya kadınlarda servisitten oluşan bir triad (üçlü) ile karakterizedir.

## Belirtiler ve Bulgular
Reaktif artrit sistemik bir hastalıktır ve belirtiler genellikle tetikleyici enfeksiyondan 1 ila 3 hafta sonra ortaya çıkar. Klinik tablo klasik olarak; büyük eklemlerin enflamatuar artriti, gözlerde enflamasyon (konjonktivit veya üveit) ve üretrit veya servisitten oluşan bir triad (üçlü) ile karakterizedir.

### Kas-İskelet Sistemi
* **Artrit:** Genellikle asimetrik oligoartrit (beşten az eklem tutulumu) görülür. En sık dizler, ayak bilekleri ve sakroiliak eklemler etkilenir. El bileği gibi küçük eklemlerde de görülebilir ancak daha nadirdir.
* **Entezit:** Tendonların kemiğe yapışma yerlerinde enflamasyon görülür. Özellikle Aşil tendonu insersiyosunda topuk ağrısı ve plantar fasiit sık görülür.
* **Daktilit:** Parmak veya ayak parmağının tamamının şişmesiyle karakterize "sosis parmak" görünümü, reaktif artrit ve psoriatik artrit gibi spondiloartropatilerin ayırt edici bir özelliğidir.

### Deri ve Mukoza
* **Keratoderma blennorrhagicum:** Ayak tabanlarında ve daha az sıklıkla avuç içlerinde görülen, hiperkeratotik, sarı-kahverengi, ağrısız vezikülo-püstüler lezyonlardır. Klasik triadın yokluğunda tanı koydurucu olabilir.
* **Sirkine balanit (Balanitis circinata):** Erkeklerin yaklaşık %20-40'ında peniste, özellikle glans peniste görülen, ağrısız, serpiginöz (kıvrımlı) döküntülerdir.
* **Oral Ülserler:** Ağız mukozasında ağrısız ülserler, coğrafi dil ve migratuvar stomatit görülebilir.

### Göz ve Üriner Sistem
* **Göz:** Hastaların yaklaşık %50'sinde konjonktivit görülür. Üveit (iritis) de gelişebilir ve görme bulanıklığı, fotofobi ve ağrıya neden olabilir.
* **Üriner:** Erkeklerde steril üretrit (dizüri, akıntı), prostatit; kadınlarda ise servisit, salpenjit veya vulvovaginitis görülebilir.

## Nedenleri ve Patofizyoloji
Reaktif artrit, HLA-B27 doku antijeni ile güçlü bir ilişki gösterir. Hastaların %75'inde HLA-B27 pozitiftir. Patogenezde "moleküler taklit" (molecular mimicry) mekanizması suçlanmaktadır; yani bağışıklık sistemi bakteriyel antijenlere saldırırken çapraz reaksiyon ile eklem dokularına da saldırmaktadır.

En yaygın tetikleyici enfeksiyonlar şunlardır:
* **Genitoüriner:** *[[Chlamydia trachomatis]]* (ABD ve gelişmiş ülkelerde en sık neden), *[[Ureaplasma urealyticum]]*.
* **Gastrointestinal (Enterik):** *[[Salmonella]]*, *[[Shigella]]*, *[[Yersinia]]*, *[[Campylobacter]]*.

## Tanı
Reaktif artrit için kesin bir tanı testi yoktur; tanı klinik bulgulara ve diğer artrit nedenlerinin (örneğin septik artrit) dışlanmasına dayanır. Amerikan Romatoloji Koleji (ACR) tanı için duyarlılık ve özgüllük kılavuzları yayımlamıştır.

* **Laboratuvar:** Akut faz reaktanları (CRP, ESR) genellikle yüksektir. Romatoid faktör (RF) ve ANA negatiftir (bu nedenle seronegatif olarak adlandırılır). HLA-B27 pozitifliği tanıyı destekler ancak şart değildir.
* **Kültür:** Üretra, serviks veya boğaz sürüntüleri ile dışkı kültürü, etken patojeni izole etmek için kullanılabilir. Eklem sıvısı (sinovyal sıvı) kültürü negatiftir; bu durum septik artritten ayrımda kritiktir.

## Tedavi
Tedavinin ana hedefi semptomları hafifletmek ve varsa altta yatan enfeksiyonu tedavi etmektir.
* **Antibiyotikler:** Aktif bir ürogenital (örn. Klamidya) enfeksiyon varsa antibiyotik tedavisi şarttır. Ancak artrit başladıktan sonra antibiyotik verilmesinin artrit seyrini değiştirip değiştirmediği tartışmalıdır.
* **NSAİİ:** Ağrı ve enflamasyon için Nonsteroidal antiinflamatuar ilaçlar (İndometazin, Naproksen vb.) ilk basamak tedavidir.
* **Kortikosteroidler:** NSAİİ'lere yanıt vermeyen şiddetli enflamasyonda eklem içi (intraartiküler) veya sistemik steroidler kullanılabilir. Topikal steroidler deri ve göz bulguları için kullanılır.
* **DMARD:** Kronikleşen (3-6 aydan uzun süren) vakalarda Sülfasalazin veya Metotreksat gibi hastalık modifiye edici ilaçlar kullanılır. Dirençli vakalarda Anti-TNF (örn. Etanercept, İnfliximab) ajanlar düşünülebilir.

## Tarihçe ve İsimlendirme
Hastalık uzun yıllar boyunca, I. Dünya Savaşı sırasında bir askerde triad belirtilerini tanımlayan Alman hekim Hans Conrad Julius Reiter'e atfen "Reiter Sendromu" olarak adlandırılmıştır. Ancak Reiter'in Nazi Partisi'ne üyeliği, Buchenwald toplama kampındaki zorla insan deneylerine katılımı ve Nürnberg Mahkemeleri'nde savaş suçlusu olarak yargılanması nedeniyle bu adlandırma günümüzde terk edilmiştir. Tıp camiası, hem etik nedenlerle hem de patofizyolojiyi daha iyi yansıttığı için "Reaktif Artrit" terimini kullanmaktadır.

## Ayrıca bakınız
* Ankilozan spondilit
* Psoriatik artrit
* Artrit
* HLA-B27

## Kaynakça

## Dış bağlantılar