Arvīds Pelše

**Arvīds Yanoviç Pelše** (, 7 Şubat 1899; Iecava Parish - 29 Mayıs 1983; Moskova) Sovyet Leton bilim insanı, tarihçi ve politikacı.

## Hayatı
Arvīds Pelše 7 Şubat 1899'da Kurlandiya Guberniyası'na bağlı Iecava Parish'de Johan Pelše ve eşi Lisa'nın oğlu olarak doğdu. Aynı yılın 14 Mart'ında köy kilisesinde vaftiz edildi. Riga'da bir işçi olarak 1915'te Letonya Sosyal Demokrat İşçi Partisi'ne katıldı. 1916'da İsviçre'de Vladimir Lenin'le tanıştı. 1914 ve 1918 yılları arasında Riga ve Vitebsk atölyelerinde, Harkov'daki buhar makinesi yapım tesisinde değirmen makinesi operatörü, Petrograd'da delme işçisi ve Arkhangelsk limanında yükleyici olarak çalıştı. Bu dönemlerde yerel komiteler adına devrimci propagandaya katıldı. Arkhangelsk parti örgütünün Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi 6. Kongresi delegesiydi. 1917 Şubat Devrimi'ne katıldı, Petrograd Sovyeti'nin bir üyesiydi. Ekim Devrimi'nin hazırlık ve yürütülmesinde aktif olarak yer aldı. Devrimden sonra 1918'de Çeka'ya katıldı. 1918'de Lenin tarafından devrimi yürütmek üzere Letonya'ya gönderildi. 1919'da Kızıl Ordu'ya katıldı ve daha sonra Letonya Sosyalist Sovyet Cumhuriyeti İnşaat Bakanlığı'nda yönetici oldu. Sovyet Letonya hükûmetinin düşmesinden sonra 1919'da Rusya SFSC'ye döndü.

1919-1929 yılları arasında Kızıl Ordu'da öğretim görevlisi ve siyasi komiser olarak görev yaptı. 1931 yılında Moskova'daki Kızıl Profesörlük Enstitüsü'nün tarih bölümünden mezun oldu ve 1931-1933 yılları arasında aynı enstitüde lisansüstü öğrenci olarak çalıştı. Aynı zamanda, 1929-1932 yılları arasında NKVD Merkez Okulu'ndaki Parti Tarihi Enstitüsü'nde öğretim görevlisi olarak çalıştı. 1933-1937 yılları arasında Devlet Çiftlikleri Komiserliği'nin (sovhoz) birinci yardımcısıydı. 1937-1940 yılları arasında Moskova Yüksek Öğretim Enstitüsü'nde tarih dersleri verdi. Haziran 1940'ta Letonya'nın Sovyetler Birliği'ne katılmasında öncü bir rol oynadı. Mart 1941-1959 yılları arasında Letonya Komünist Partisi Merkez Komitesi'nin propaganda ve ajitasyon sekreteri olarak görev yaptı. 1941-1945 yılları arasındaki Büyük Yurtseverlik Savaşı sırasında, Letonya'yı komünist bir devlete dönüştürmek için partiyi ve Sovyet kadrolarını hazırlamak için çalıştı.

1958'de Danimarka Komünist Partisi'nin 20. Kongresi'ne katılmak üzere Danimarka'ya gitti. Temmuz 1959 ile Kasım 1959 arasındaki dönem, Letonya Komünist Partisi'nden tüm yeni milliyetçiliğin tasfiye edildiği dönemdi. Parti liderleri ve aktivistlerinden yaklaşık 2.000'i görevden alındı. Sovyet hükûmeti 25 Kasım 1959'da tasfiye edilen Letonya Komünist Partisi Birinci Sekreteri Jānis Kalnbērziņš yerine Pelše'yi atadı. Ocak 1960'ta eski mevkidaşlarını "Leninist milliyet politikasını yürütmede doğru yoldan sapmakla" suçladı. Çeşitli kaynaklar Bu süreçten sonra ilk olarak Pelše tarafından temsil edilen Letonya Komünist Partisi Birinci Sekreterlerinin Sovyetlere boyun eğmenin sembolleri olarak görüldüğünü yazmaktadır.

1961 yılında Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi üyeliğine atandı. 1963 yılında Sergey Kirov suikastını araştıran "Pelše Komisyonu" lakaplı komisyona başkanlık etti. Komisyon çalışmalarını 1967 yılında tamamladı. 15 Nisan 1966'ya kadar Letonya Komünist Partisi Birinci Sekreteri olarak görev yaptı.

23. Parti Kongresi tarafından Sovyetler Birliği Komünist Partisi Politbürosu'na tam üye seçildi. Bu görevi Mayıs 1983'teki ölümüne kadar sürdürdü. Pelše ayrıca 1966'dan 1983'e kadar parti üyelerinin disiplinini denetleyen Sovyetler Birliği Komünist Partisi Parti Kontrol Komitesi'nin başkanıydı.

## Ölümü
Arvīds Pelše, 29 Mayıs 1983'te 84 yaşında Moskova'da öldü. Kremlin Duvarı Mezarlığı'na gömüldü.

## Ödülleri
*Lenin Nişanı (7 adet - 31 Mayıs 1946, 20 Temmuz 1950, 15 Şubat 1958, 1 Ekim 1965, 6 Şubat 1969, 2 Aralık 1971 ve 6 Şubat 1979)
*Sosyalist Emek Kahramanı (2 kez - 6 Şubat 1969 ve 6 Şubat 1979)
*Ekim Devrimi Nişanı (1974)
*Emek Cesareti Madalyası (25 Aralık 1959)
*Vladimir İlyiç Lenin'in 100. Yıldönümünü Anma Jübile Madalyası
*1941-1945 Büyük Yurtsever Savaşında Almanya üzerinde Zafer Madalyası
*"1941-1945 Büyük Vatanseverlik Savaşında Zaferin Yirmi Yılı" Jübile Madalyası
*"1941-1945 Büyük Vatanseverlik Savaşında Zaferin Otuz Yılı" Jübile Madalyası
*1941-1945 Büyük Yurtsever Savaşında Cesur Emek Madalyası
*Emek Emektarı Madalyası
*"SSCB Silahlı Kuvvetlerinin 50 Yılı" Jübile Madalyası
*"SSCB Silahlı Kuvvetlerinin 60 Yılı" Jübile Madalyası
*Sovyet Milisinin 50 Yılı Jübile Madalyası
*Kiev'in 1500. Yıldönümünü Kutlama Jübile Madalyası
*Klement Gottwald Nişanı (31 Ocak 1979)

## Kaynakça