Proto-Hint-Avrupa mitolojisi

**Proto-Hint-Avrupa mitolojisi**, varsayımsal Proto-Hint-Avrupa dilini konuşan Proto-Hint-Avrupalılarla ilişkilendirilen mitler ve tanrılar bütünüdür. Mitolojik motifler direkt olarak doğrulanmamış olsa da (Proto-Hint-Avrupa dilini konuşanlar, yazının bulunuşu öncesindeki toplumlarda yaşadıkları için), karşılaştırmalı mitoloji üzerine çalışan bilim insanları, Proto-Hint-Avrupalıların orijinal inanç sistemlerinin bazı kısımlarının sonraki geleneklerde hayatta kaldığı varsayımına dayanarak, Hint-Avrupa dilleri arasında bulunan benzerliklerden miras kalan ayrıntıları yeniden yapılandırdılar.

Proto-Hint-Avrupa panteonu, her ikisi de akraba (ortak bir kökene sahip ve dil bakımından kardeş) oldukları ve benzer nitelikler ve mitler topluluğuyla ilişkilendirildikleri için güvenilir bir şekilde yeniden yapılandırılmış bir dizi tanrıdan oluşur. Örneğin *''Dyḗws Ph₂tḗr'', gün ışığı-gökyüzü tanrısı; eşi *''Dʰéǵʰōm'', toprak ana; kızı *''H₂éwsōs'', şafak tanrıçası; oğulları İlahi İkizler ve sırasıyla bir güneş ve ay tanrısı olan *[[Sehul|*Seh₂ul ve *Meh₁not]]*. Hava tanrısı *''Perkʷunos'' veya çoban tanrısı *[[Peh₂usōn|*Péh₂usōn]]* gibi bazı tanrılar yalnızca sınırlı sayıda gelenekte (sırasıyla Avrupa ve Greko-Aryan) belgelenmiştir ve bu nedenle çeşitli Hint-Avrupa lehçelerine yayılmamış ve sonradan eklenmiş olabilir.

Bazı mitler, hem dilsel hem de tematik olarak miras aldıkları bir motifin kanıtlarını sundukları için Proto-Hint-Avrupa zamanlarına kadar güvenilir bir şekilde tarihlendirilir. Bunlara örnek olarak şu mitler verilebilir: Gök gürültüsüyle ilişkilendirilen efsanevi bir figürün çok başlı bir yılanı öldürmek için onun üzerine önceden biriktirilmiş bir sel indirmesi hikâyesi; dünyayı yaratmak için biri diğerini kurban eden iki kardeşi içeren bir yaratılış miti ve muhtemelen Öteki Dünya'nın bir bekçi köpeği tarafından korunduğuna ve oraya ancak bir nehri geçerek ulaşılabileceğine dair inanç.

Yeniden yapılandırılmış Proto-Hint-Avrupa mitolojisinin olası yorumlarına ilişkin çeşitli düşünce ekolleri mevcuttur. Karşılaştırmalı yeniden yapılandırmada kullanılan başlıca mitolojiler Hint-İran, Baltık, Roma, İskandinav, Kelt, Yunan, Slav, Hitit, Ermeni ve Arnavut mitolojileridir.

## Ayrıca bakınız

* *[[Interpretatio graeca]]*, Yunan tanrılarının Cermen, Roma ve Kelt tanrılarıyla karşılaştırılması
* Neolitik din

## Notlar

## Kaynakça

### Bibliyografya

*
*
*

*
*
*
*

*
*
*
*

*

*

*

* 
*

*

*
*
* 
* 
*

*
*
*
*

*
*
*

*

*
*
*

*
*
*
*

*

## Konuyla ilgili yayınlar

; Genel bakış:
* Calin, D. "Dictionary of Indo-European Poetic and Religious Themes", Les Cent Chemins, Paris 2017.
* 
*
* 
* Witczak, Krzysztof T. and Kaczor, Idaliana 1995. «Linguistic Evidence for the Indo-European Pantheon», in: J. Rybowska, K. T. Witczak (eds.), *Collectanea Philologica II in honorem Annae Mariae Komornicka*, Łódź, 1995. pp.&nbsp;265–278.

; Güneş tanrıları üzerine:
* Blažek, Václav. "The Indo-European motif of "Celestial wedding": the solar bride and lunar bridegroom". In: *wékwos*. 2022, vol. 6, No 1, p.&nbsp;39-65. ISSN 2426-5349.
* 
* Dexter, Miriam Robbins. "Dawn and Sun in Indo-European Myth: Gender and Geography". In: *Studia Indogermanica Lodziensia* II. Lodz: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1999. pp.&nbsp;103–122. 
* Gjerde, Jan Magne. "A Boat Journey in Rock Art 'from the Bronze Age to the Stone Age – from the Stone Age to the Bronze Age' in Northernmost Europe." In: *North Meets South: Theoretical Aspects on the Northern and Southern Rock Art Traditions in Scandinavia*. Edited by Skoglund Peter, Ling Johan, and Bertilsson Ulf. Oxford; Philadelphia: Oxbow Books, 2017. pp.&nbsp;113–43. www.jstor.org/stable/j.ctvh1dpgg.9.
* 
* 
* Lahelma, Antti. "The Circumpolar Context of the 'Sun Ship' Motif in South Scandinavian Rock Art". In: *North Meets South: Theoretical Aspects on the Northern and Southern Rock Art Traditions in Scandinavia*. Edited by Skoglund Peter, Ling Johan, and Bertilsson Ulf. Oxford; Philadelphia: Oxbow Books, 2017. pp.&nbsp;144–71. www.jstor.org/stable/j.ctvh1dpgg.10.
*
* Valent, Dušan; Jelinek, Pavol. "Séhul a jej podoby v hmotnej kultúre doby bronzovej" [Séhul and Her Representations in the Material Culture of the Bronze Age]. In: *Slovenská Archeológia* – Supplementum 1. A. Kozubová – E. Makarová – M. Neumann (ed.): Ultra velum temporis. Venované Jozefovi Bátorovi k 70. narodeninám. Nitra: Archeologický ústav SAV, 2020. pp.&nbsp;575–582. . DOI: https://doi.org/10.31577/slovarch.2020.suppl.1.49
* Valent, Dušan; Jelinek, Pavol; Lábaj, Ivan. "The Death-Sun and the Misidentified Bird-Barge: A Reappraisal of Bronze Age Solar Iconography and Indo-European Mythology". In: *Zborník Slovenského národného múzea* [Annales Musei Nationalis Slovaci]: Rocník CXV. Archeológia 31. Bratislava, 2021. pp.&nbsp;5–43. . DOI: https://doi.org/10.55015/PJRB2648
* 

; Fırtına tanrıları ve ejderha savaşı üzerine:
* 
* 
*
* 

; Demirci tanrısı üzerine:
* 
* 

; “Sulardaki ateş” motifi hakkında:
* Sterckx, Claude; Oudaer, Guillaume. "Le feu dans l'eau, son bestiaire et le serpent criocéphale". In: *Nouvelle Mythologie Comparée*, 2, 2014: 9.
* 

; Köpek muhafız hakkında:
* Andrés-Toledo, M. Á. (2013). "The Dog(s) of the Zoroastrian Afterlife". E. Pirart (ed.). *Le sort des Gâthâs. Études iraniennes in memoriam Jacques Duchesne-Guillemin*. Acta Iranica 54, Peeters, Leuven – Paris – Walpole: 13-23. .

; Diğer temalar:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dış bağlantılar

*