Cemşid Nahçıvanski

**Cemşid Caferoğlu Nahçıvanski** (; 23 Ağustos 1895 - 26 Ağustos 1938), aynı zamanda **Cemşid Han Nahçıvanski** olarak da bilinir, bir Rus İmparatorluğu, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti ve Sovyet askeri komutanıydı. Sovyet Ordusu'nda Combrig (Tuğgeneral'e eşdeğer) rütbesine yükseldi.

## İlk yılları
Jamshid Nahçıvanski, emekli Rus İmparatorluğu Süvari komutanı (Rittmeister) Cafargulu Han Nahçıvanski'nin ailesinde doğdu; kendisi General Adjutant Hüseyn Han Nahçıvanski'nin kardeşiydi. Nahçıvanskiler, kökenleri Kangarli Oğuz Türkleri kabilelerine dayanan ve Nahçıvan Hanlığı'nı yöneten bir aileden geliyordu. Yedi yaşında annesi Farrantaj-hanim ona Azerbaycanca yazmayı öğretti ve dadısı ona Rusça ve Fransızca öğretti. 1904 yılında "Tiflis Harbiyeli Birliği"ne kabul edildi ve 1911 yılında mezun oldu.

## Ordudaki Hizmeti

### İmparatorluk Rus Ordusu
30 Ağustos 1914'te "Yelizavetgrad Süvari Okulu"nda yunker rütbesiyle hizmete başladı. Dört aylık 1. sınıf yoğun eğitim kursunu tamamladıktan sonra praporşik (asteğmen) olarak atandı ve Kafkasya ve Transkafkasya'dan Müslüman gönüllülerden oluşan Kafkas Yerli Atlı Tümeni'nin Azerbaycan yedek süvari alayına atandı. 14 Haziran 1915'te Cemşid Han alaya transfer edildi ve 22 Ağustos'ta Kornet rütbesine terfi etti. 14 Şubat 1916'da, 4. derece Aziz Anna Nişanı ile ilk askeri ödülünü aldı. 26 Ocak 1917'de, iki kez yaralanmasına rağmen düşmanı yenmesi ve süvari saldırısına önderlik etmesi nedeniyle Aziz George kılıcı ile ödüllendirildi. Mart 1917'de, Romanya cephesi'ndeki cesareti nedeniyle 2. derece Aziz Stanislaus Nişanı ile ödüllendirildi. 15 Nisan'da 3. derece Aziz Anna Nişanı ve 22 Ağustos'ta 4. derece Aziz George Haçı ile ödüllendirildi.

30 Ekim 1917'de Nahçıvanski'ye piyade çavuşu rütbesi verildi ve alayı Rus Kafkas Ordusu'nun bir parçası haline getirilerek Kafkasya'ya taşındı. 1917 yılının sonunda, Özel Transkafkasya Komitesi'nin emriyle, Korgeneral Ali-Ağa Şikhlinski komutasında Müslüman (Azerbaycan) Kolordusu'nun kurulmasına başlandı.

### Azerbaycan Ordusu (ADR)
Mayıs 1918'in sonuna kadar kolordunun kuruluşu tamamlandı. 26 Haziran 1918'de Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin bağımsızlığının ilanından sonra, kolordu Azerbaycan Ordusu kolordusuna devredildi.

Temmuz 1918'de birlik dağıtıldı ve kısmen yeni gelen Türk 5. Kafkas ve 15. Hanahkala tümenleri ve Nuru Paşa liderliğindeki yeni kurulan Osmanlı İslam Ordusu ile birleştirildi. 27 Haziran - 1 Temmuz 1918 tarihleri arasında Göyçay'ın dış mahallelerindeki çatışmalarda İslam Ordusu, Kızıl Ordu'nun 1. Kafkas Kolordusu'nu imha etti. Cemşid Han, Orta Hazar Diktatörlüğü ve Ermeni Daşnaklar'a karşı Bakü Muharebesi'ne katıldı. Bakü, 15 Eylül 1918'de kurtarıldı.

Azerbaycan Ordusu'nda Cemşid Han, 1. Azerbaycan alayının 1. bölüğünün komutanı ve alay komutanının yardımcısıydı. 24 Mart 1920'de Azerbaycan Savunma Bakanı Samad Bey Mehmandarov, Yarbay Cemşid Han'ı 2. Karabağ süvari alayının komutanı olarak atadı. Karabağ'dayken Şuşa'nın kurtuluşuna katıldı.

### Sovyet Ordusu
Azerbaycan'da Sovyet yönetiminin kurulmasının ardından Karabağ tümeni Kızıl Ordu komutasına devredildi. 1920 Gence ayaklanmasının bastırılmasının ardından Bolşevikler, Nahçıvanski de dahil olmak üzere birçok Azerbaycanlı subayı tutukladı. Bakü Körfezi'ndeki Nargin adasında hapsedildi, ancak iki ay sonra Kızıl Komutanlar Okulu'nun idaresinde görev yapmak üzere serbest bırakıldı. Daha sonra 1921'den 1931'e kadar Azerbaycan Tüfek Tümeni Komutanı olarak görev yaptı.

22 Şubat 1931'de Tiflis'teki Kızıl Ordu kolordusuna çağrıldı ve burada tutuklanarak vatana ihanet ve Sovyet karşıtı casuslukla suçlandı. 30 Eylül 1931'de ölüm cezasına çarptırıldı, ancak Sergo Ordzhonikidze konuyu Politbüro'ya taşıyarak infazı engelledi ve Joseph Stalin, Nahçıvanski'nin Kafkasya'da çalışmaması ve yaşamaması şartıyla serbest bırakılmasını emretti. Nahçıvanski orduda rehabilite edildi ve daha ileri eğitim için Frunze Askeri Akademisi'ne gönderildi. 1933'te eğitimini tamamladı ve akademide askeri taktikler öğretmek üzere kaldı. 5 Aralık 1935'te Savunma Komiseri Kliment Voroshilov tarafından Kobrig rütbesine yükseltildi.

## Ölüm

Büyük Tasfiye sırasında Nahçıvanski, 20 Mayıs 1938'de tutuklandı ve 26 Ağustos 1938'de Lefortovo hapishanesi'nde Sovyet karşıtı faaliyetler ve casusluk ile suçlandı. Ölüm cezasına ve tüm kişisel mallarına el konulmasına mahkûm edildi. Nahçıvanski kurşuna dizilerek idam edildi. Cesedi, Moskova'nın 26&nbsp;km dışında bulunan NKVD baskı kurbanları için bir mezarlık alanı olan Kommunarka atış alanı'na taşınarak gömüldü. 22 Aralık 1956'da rehabilitasyonu gerçekleştirildi.

2007 yılında Azerbaycan'da Cemşid Nahçıvanski'nin 112. yıldönümü kutlandı. Bakü ve Nahçıvan'daki sokaklar ve Cemşid Nahçıvanski Askeri Lisesi Cemşid Han Nahçıvanski'nin adıyla anıldı. Azerbaycan hükûmeti tarafından Nahçıvan'da bir ev müzesi de açıldı.

## Ayrıca bakın
*Hüseyin Han Nahçivanski
*Cafergulu Han Nahçıvanski
*Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri

## Kaynakça