Azerbaycan-Fransa ilişkileri

**Azerbaycan-Fransa ilişkileri,** Azerbaycan Cumhuriyeti ile Fransa Cumhuriyeti arasında siyasi, sosyo-ekonomik, kültürel ve diğer alanlardaki ikili ilişkilerdir. Enerji (Total), çevre (Suez CNIM), ulaştırma (Alstom, Thales, Iveco, SYSTRA), tarım (Lactalis, Danone), uzay endüstrisi (Airbus, Thales), gaz sektörü, güvenlik, kültür, otel işletmeciliği (Accor), bankacılık (Societe Generale), havacılık vb. ilişkilerdir.

## Diplomatik ilişkiler

Fransız hükûmeti Ocak 1992'de Azerbaycan'ın bağımsızlığını tanıdı.

Azerbaycan ile Fransa arasında diplomatik ilişkiler 21 Şubat 1992'de kuruldu.

Fransa Büyükelçisi, Azerbaycan'da resmi faaliyetine başlayan Türk diplomattan sonra ikinci diplomattır.

Azerbaycan'ın Fransa'daki olağanüstü Büyükelçisi Rahman Mustafayev'dir. Zachary Gross, Fransa'nın Azerbaycan Büyükelçisidir.

Azerbaycan'ın 20 Kasım 1994'ten bu yana Paris'te büyükelçiliği bulunmaktadır. Fransa'nın da Şubat 1992'den beri Bakü'de bir temsilciliği bulunmaktadır.

Azerbaycan Milli Meclisi'nde Azerbaycan ile Fransa arasındaki parlamentolar arası ilişkiler konusunda bir çalışma grubu bulunmaktadır. Grubun başkanı Sultan Memmedov'dur.

Fransız Senatosu, Fransa ile Kafkasya (Azerbaycan, Gürcistan) arasında parlamentolar arası bir dostluk grubuna sahiptir. Grubun başkanı Alain Uper'dir.

Fransa Ulusal Meclisinde Pierre Alain Raphan başkanlığındaki Fransız-Azerbaycan parlamentolar arası dostluk grubu faaliyet gösteriyor.

## Yasal çerçeve
Yasal çerçeve: Azerbaycan ile Fransa arasında 53 belge imzalandı.

14 Mart 2017'de Azerbaycan ile Fransa arasındaki ikili anlaşmaların imza töreni Elysee Sarayı'nda gerçekleşti:

# Azerbaycan Ekoloji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı ile Fransa Çevre, Enerji, Deniz ve İklim Uluslararası İlişkiler Bakanlığı arasında mutabakat zaptı.
# Fransız Kalkınma Ajansı ile Azerbaycan Cumhuriyeti arasında kredi anlaşması.
# Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanına bağlı Kamu Hizmetleri ve Sosyal Yenilik Devlet Ajansı ile Fransa Cumhuriyeti Başbakanına bağlı Kamu Hizmetleri Alanında Devlet Reformları ve Sadeleştirmeden Sorumlu Devlet Sekreterliği arasında işbirliğine ilişkin mutabakat zaptı.
# Azerbaycan Cumhuriyeti Ulaştırma, İletişim ve Yüksek Teknolojiler Bakanlığı ile Fransa Cumhuriyeti Ekonomi, Sanayi ve Dijital Teknolojiler Bakanlığı arasında yenilik, bilgi ve iletişim teknolojileri alanında işbirliğine ilişkin mutabakat zaptı.
# Azerbaycan Cumhuriyeti Şehir Planlama ve Mimarlık Devlet Komitesi ile Fransa Cumhuriyeti Konut ve Sürdürülebilir Kalkınma Bakanlığı arasında niyet protokolü.

Mart 2019'da Azerbaycan Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Mehriban Aliyeva, Fransa Başbakanı Edouard Philippe ile bir araya geldi. Bir dizi anlaşma imzalandı:

# Demiryolu sektörünü geliştirme programı çerçevesinde Kuzey-Güney ulaştırma koridorunun Sumgayıt-Yalama demiryolu hattının yeniden inşasına ilişkin sözleşme.
# Azerbaycan Merkez Bankası ile Rotchild & Cie Bank arasında stratejik işbirliği anlaşması.
# Bakü Metro CJSC ile Thales International arasında "Operasyonel Kontrol Merkezi kurulmasına ilişkin araştırma anlaşması" ve "Hocasan deposunun alarm ve telekomünikasyon sisteminin uygulanmasına ilişkin anlaşma".

## Üst düzey ziyaretler
Azerbaycan'ın bağımsızlığından bu yana devlet başkanları 21 kez, Cumhurbaşkanı Yardımcısı iki kez, Başbakan üç kez, Meclis Başkanı iki kez, Dışişleri Bakanları ise 28 kez devlet, resmi ve çalışma çerçevesinde Fransa'yı ziyaret etmiştir. Fransa'ya gelince, devlet başkanları Azerbaycan'ı üç kez (iki resmi ve bir çalışma ziyareti), Senato başkanı bir kez, Dışişleri Bakanları ise üç kez Azerbaycan'ı ziyaret etti.

Haydar Aliyev, 3 Ekim 1993'te Cumhurbaşkanı seçildikten sonra ilk resmi ziyaretini 19-22 Aralık 1993 tarihlerinde Fransa Cumhurbaşkanı François Mitterrand'ın daveti üzerine Fransa'ya yaptı. Azerbaycan Cumhurbaşkanı ziyareti sırasında Fransız mevkidaşının yanı sıra Parlamento liderleri, Dışişleri Bakanı Alain Juppe, ülkenin sanayi ve diğer alanlarından temsilcilerle görüştü. Cumhurbaşkanları, iki ülke arasında dostluk, karşılıklı anlayış ve işbirliğine ilişkin bir anlaşma imzaladı. Paris ziyareti sırasında Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'nın ana sözleşmelerinden biri olan "Paris Şartı" da imzalandı. Şart, Doğu Avrupa sosyalist cumhuriyetlerinin ve eski Sovyet cumhuriyetlerinin demokrasiye ve piyasa ekonomisine geçişini öngörüyordu.

Ekim 1996'da Fransa Dışişleri Bakanı Herve de Charette'nin Azerbaycan'a resmi ziyareti gerçekleşti ve bu ziyaret sırasında gelişen Azerbaycan-Fransız ilişkileri görüşmelerde değerlendirildi. Fransa Dışişleri Bakanı'nın ziyaretinden üç ay sonra, Ocak 1997'de Azerbaycan devlet başkanı, Cumhurbaşkanı Jacques Chirac'ın daveti üzerine Fransa'ya ikinci ziyaretini gerçekleştirdi. Cumhurbaşkanının bu ziyareti sırasında Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi (SOCAR) ile Fransız şirketleri Total ve Elfakiten, Lenkeran-Deniz ve Talış-Deniz sahalarının ortak geliştirilmesini öngören bir sözleşme imzaladı. Taraflar, petrol sözleşmesinin yanı sıra hava taşımacılığı, serbest giriş-çıkış ve kültür alanında da anlaşmalar imzaladı.

Kasım 2002'de iki ülkenin cumhurbaşkanları Prag'da düzenlenen NATO Avrupa-Atlantik ortaklık zirvesinde bir araya gelerek Dağlık Karabağ ihtilafının çözümü konusunu tartıştılar. İlham Aliyev, Mayıs 2006'da NATO Parlamenter Asamblesi oturumuna katılmak üzere Fransa'ya yaptığı ziyarette, Rambouillet'teki görüşmelerin ardından Fransa Cumhurbaşkanı ile de görüştü.

29-31 Ocak 2007 tarihlerinde İlham Aliyev Fransa'ya resmi bir ziyarette bulundu; bu ziyaret sırasında Jacques Chirac, Başbakan Dominique de Vilpin ve Fransız hükûmetinin diğer liderleriyle bir dizi toplantı yaptı. İki ülke arasındaki ilişkiler yüksek düzeyde gelişiyordu. Fransa Başbakanı Dominique de Vilpin, 30 Ocak 2007'de İlham Aliyev ile yaptığı görüşmede Azerbaycan'ın her alanda gelişmesini, kültürünü, Azerbaycan ile Fransa arasındaki ilişkileri anlattı. Ziyaret sırasında iki ülke arasında bilimsel işbirliği, sivil savunma, havacılık, turizm, kadın ve çocukların toplumdaki yeri vb. alanlarda anlaşmalar imzalandı. Ayrıca bu ziyaret sırasında Azerbaycan Cumhurbaşkanına en yüksek ödül verildi. 29 Ocak 2007'de Elysee Sarayı, İlham Aliyev'e Onur Lejyonu Büyük Haç Komutanı Nişanı ve Jacques Chirac'a Haydar Aliyev Nişanı verilmesi törenine ev sahipliği yaptı.

İlham Aliyev, 20 Kasım 2007'de Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy ile görüştü. Toplantıda ikili işbirliğine ilişkin çok çeşitli konular ve Ermenistan-Azerbaycan Dağlık Karabağ sorununun barışçıl çözümüne yönelik müzakere süreci ele alındı.

Ekim 2009'da Bakü'de Azerbaycan Cumhurbaşkanı'na bağlı stratejik çalışmalar merkezi, Fransa'nın Azerbaycan Büyükelçisi Gabriel Keller'in de katıldığı "Bölgesel jeopolitik bağlamda Azerbaycan-Fransız ilişkileri" konulu tartışmalar düzenledi. Büyükelçi, şu anda Fransa'da Azerbaycan'ın devlet programı kapsamında 30 öğrencinin eğitim gördüğünü kaydetti.

20 Ocak 2010'da Fransa Dışişleri Bakanlığı, eski Azerbaycan'ın Fransa Büyükelçisi Tarık Aliyev'e Fransız Ulusal Onur Nişanı, kıdemli subay şeref derecesi verdi.

İlham Aliyev, 11 Şubat 2011'de Fransa Ulaştırma Bakanı Pieri Mariani ile görüştü. Pieri Mariani, iki ülke arasındaki ikili ilişkilerin son yıllarda genişlediğini kaydetti.

11 Mayıs 2014 tarihinde ülkeye resmi ziyarette bulunan İlham Aliyev, Mehriban Aliyeva ve Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande, Bakü Fransız Lisesi'nin inşaatı ile tanıştı.

25 Nisan 2015 tarihinde Bakü'ye çalışma ziyaretinde bulunan İlham Aliyev ile François Hollande arasında başbaşa görüşme gerçekleştirildi. Görüşmede Dağlık Karabağ sorununun çözümüne ilişkin geniş görüş alışverişinde bulunuldu. Toplantıda bölgesel, uluslararası ve karşılıklı çıkarları ilgilendiren diğer konular da tartışıldı.

3 Eylül 2015'te Haydar Aliyev Vakfı tarafından düzenlenen "Azerbaycan şehri"nin resmi açılışı Paris'in Palais Royal meydanında Louvre'un önünde gerçekleşti. Mihriban Aliyeva, 3 Eylül'de Elysee Sarayı'nda Francois Hollande ile görüştü.

Nisan 2016'da Mihriban Aliyeva, Fransa'daki Azerbaycan Dostları Derneği Başkanı Jean Francois Mansel başkanlığındaki bir Fransız heyetiyle görüştü.

Şubat 2017'de Fransa Başbakanı Jean-Vincent Platz başkanlığındaki Devlet Reformları ve Araştırmalardan Sorumlu Dışişleri Bakanı Bakü'ye bir çalışma ziyareti gerçekleştirdi. ASAN servisi ile e-devlet alanında işbirliği imkanları tartışıldı.

Temmuz 2018'de İlham Aliyev, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile bir araya geldi. Çok sayıda belge imzalandı.

Temmuz 2019'da İlham Aliyev, Bakü'de Fransız Ekonomi ve Maliye Bakanı Bruno Le Maire ile görüştü. Taraflar ekoloji, altyapı, ulaşım, petrol ve gaz bölgesi vb. alanlarda işbirliği olanaklarını tartıştı.

30 Eylül 2019'da Fransa-Kafkaslar Dostluk Grubu Başkanı ve Azerbaycan-Alain Juper Başkan Yardımcısı başkanlığındaki Fransız heyeti Azerbaycan'a gitti.

Ocak 2020'de Azerbaycan Cumhurbaşkanı'nın yardımcısı, Cumhurbaşkanlığı İdaresi Dış Politika Dairesi Başkanı Hikmet Hacıyev resmi bir ziyaret için Fransa'ya ziyarette bulundu. Tartışılan konular arasında Dağlık Karabağ sorunu, Fransa-Azerbaycan ilişkileri, bölgesel ilişkiler, Ortadoğu, AB-Azerbaycan ilişkileri, enerji ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı'nın daha geniş reform girişimleri yer aldı.

Hikmet Hacıyev Eylül 2020'de Fransa'ya bir çalışma ziyareti gerçekleştirdi. Fransa Cumhurbaşkanı'nın Kabine diplomatik danışmanı Emmanuel Bonne, Savunma Bakanlığı danışmanı Xavier Chatel ve Fransa Avrupa ve Dışişleri Bakanlığı Kıta Avrupası Departmanı Direktörü Frédéric Mondoloni ile bir dizi görüşme gerçekleştirildi.

## Ekonomik işbirliği
12 Mayıs 2014 tarihinde Bakü'de çeşitli şirketlerin ve hükûmet yetkililerinin 200'den fazla temsilcisinin katılımıyla Azerbaycan-Fransız ortak iş forumu düzenlendi.

Azerbaycan'da ekonomi, sanayi, enerji, ticaret, tarım vb. alanlarda 65 Fransız şirketi faaliyet göstermektedir.

Azerbaycan Fransız ekonomisine 2,1 milyon ABD doları yatırım yaptı. Fransa ise Azerbaycan ekonomisine yaklaşık 2,2 milyon ABD doları yatırım yaptı.

26 Kasım 2015 tarihinde Ekonomi ve Sanayi Bakanlığının girişimiyle, Yerinden Yönetim ve Kamu Hizmeti Bakanı Andre Vallini başkanlığında bölgesel reformlar için Devlet Bakanı başkanlığındaki heyetin ziyareti çerçevesinde Azerbaycan-Fransız iş toplantısı düzenlendi. Bakü İş Merkezi'nde gerçekleştirilen toplantıda Azerbaycan-Fransız Bölgesel İşbirliği Konseyi'nin kurulmasına yönelik yapılan çalışmalar ele alındı.

* Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi'ne göre, 2017 yılında iki ülke arasındaki ticaret cirosunun hacmi 739 milyon euro olarak gerçekleşti.
* Fransız Gümrük istatistiklerine göre 2018 yılında ticaret cirosu 614 milyon euro olarak gerçekleşti. Fransa'nın Azerbaycan'dan ihracatının hacmi 114 milyon euro oldu. Azerbaycan'ın Fransa'dan ihracatı ise 500 milyon euro oldu.
* Birleşmiş Milletler Ticaret Ofisi'nin (COMTRADE) istatistiklerine göre 2019 yılında Fransa'dan Azerbaycan'a ihracat hacmi 536,65 milyon ABD doları oldu.
* BM ticaret ofisi (COMTRADE) istatistiklerine göre 2019 yılında Azerbaycan'a ekipman, nükleer reaktör, kazan ithalatı hacmi 22,74 milyon ABD dolar olarak gerçekleşti.

2019 yılının ilk beş ayında ülkeler arasındaki ticaret hacmi %53 arttı.

Mayıs 2020'de Azerbaycan İhracat ve Yatırımı Teşvik Vakfı (AZPROMO), Fransız girişimciler örgütü (MEDEF) ve Azerbaycan-Fransa Ticaret ve Sanayi Odası'nın (AZPROMO) girişimiyle ortak bir web semineri düzenlendi.

Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi (SOCAR) ile Fransız petrol şirketi "Total" işbirliği yapıyor. Umid ve Babek açık deniz sahalarının araştırılması ve geliştirilmesi gibi projelerin hayata geçirilmesi planlanıyor.

Fransa'nın ana ihracatı elektrikli ekipmanlar, demirli metaller ve bunlardan yapılan ürünler, kimyasal ürünler, ilaçlar, gaz sayaçları, plastikler, mobilya, süt ürünleri, canlı bitkiler, otobüsler vb.'dir.

Azerbaycan ihracatının temelini ham petrol, metanol, ceviz, plastik torba ve poşetler, meyve suyu vb. oluşturmaktadır.

Azerbaycan-Fransız Ekonomik Komisyonu 1997 yılında kuruldu.

## Askeri-teknik işbirliği
2019 yazında Fransız Havacılık ve Uzay Endüstrisi Birliği'nin girişimiyle Paris Air Show-2019 Paris'te düzenlendi. Sergi çerçevesinde Azerbaycan Savunma Sanayii Bakanı Ferruh Vezirov'un danışmanı Nexter, Thales, CS Communication, Lacroix ve diğerleri gibi Fransız şirketlerinin başkanlarıyla görüştü. Çeşitli projeler tartışıldı: tekerlekli zırhlı araçların ortak üretimi vb.

Hava savunma sistemleri, Dassault Rafale avcı-bombardıman uçakları, uzay araçları ve benzerlerinin alımları yapılıyor.

## Uluslararası işbirliği
Uluslararası alanda çeşitli uluslararası kuruluşlar çerçevesinde işbirliği yürütülmektedir: Avrupa Konseyi, AGİT vb.

Fransa, Dağlık Karabağ ihtilafının çözümünde arabuluculuk yapan AGİT Minsk Grubu'nun (ABD ve Rusya ile birlikte) eşbaşkanlarından biridir.

Ekim 2014'te Fransız hükûmetinin girişimiyle Paris'te İlham Aliyev ile Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan arasında Dağlık Karabağ ihtilafı konusunda görüşmeler yapıldı.

## Kültürel bağlar
2007 yılında Haydar Aliyev Vakfı, Versailles Sarayı'nın iç mekanını restore etmek için belirli bir miktar tahsis etti. Vakıf, 2009 yılında Strazburg'daki Notre-Dame Katedrali'nin üç vitray penceresinin restorasyonu için 40.000 Euro (53.776 ABD doları) bağışta bulundu.

Sonra bir milyon euro Louvre'a ve mobil sanat sergisine bağışlandı.

2008 yılında Avrupa-Azerbaycan Topluluğu kuruldu. Şirketin başkanı Taleh Heydarov'dur. Topluluğun Paris şubesine Eliza Pieter başkanlık ediyor.

4 Temmuz 2013 tarihinde Haydar Aliyev Vakfı'nın girişimiyle Cannes'da (Fransa) 7 Temmuz'a kadar sürecek olan "Azerbaycan Kültür Günleri" projesi başlatıldı. Haydar Aliyev Vakfı'nın Azerbaycan kültürünün dünyada korunması ve tanıtılması projesi kapsamında 6 Temmuz'da klasik müzik gecesi düzenlendi. 7 Temmuz'da Azerbaycan sinemasının "Arşın Mal Alan" filminin gösterimi yapıldı.

10 Temmuz 2014 tarihinde Haydar Aliyev Vakfı'nın desteğiyle Cannes'da Azerbaycan Kültür Günleri başladı.

Etkinlikte, başlıcaları "Azerbaycan - geleneklerin ve geleceğin ülkesi" olarak adlandırılan konserler ve sergiler yer aldı. "Geleneklerin ve geleceğin ülkesi Azerbaycan" sergisi 31 Temmuz'a kadar Cannes Deniz İstasyonu binasında düzenlendi.

14-31 Temmuz 2015 tarihleri arasında Haydar Aliyev Vakfı'nın desteğiyle Cannes'da Azerbaycan Kültür Günleri düzenlendi.

"Sanatta Azerbaycan halıları" sergisi 15 Temmuz'da Cannes'daki Palais des Festivals'de açıldı. Sergide Azerbaycanlı sanatçılar Latif Kerimov, Vugar Muradov, Butunay Hagverdiev ve Elchin Veliyev'in eserleri yer aldı.

13 Temmuz 2017'de Haydar Aliyev Vakfı'nın desteğiyle Cannes'da Azerbaycan Kültür Günleri başladı. Kültür günleri kapsamında "Toğrul Nerimanbekov: Renklerin Melodisi" sergisinin açılış töreni kentin Gare Maritime sergi pavilyonunda gerçekleştirildi. Serginin açılışına Haydar Aliyev Vakfı Başkan Yardımcısı Leyla Aliyeva katıldı.

Şubat 2020'de Eğitim Bakanı Ceyhun Bayramov, Azerbaycan-Fransa Ticaret ve Sanayi Odası (CCIAF) başkanı ile "Eğitim Reformu: özel sektörün rolü" konulu bir görüşme yaptı. Toplantıya büyükelçilik, devlet kurumu vb. kurum temsilcileri de katıldı.

Son dönemde yapılan eğitim reformlarından, meslek okullarının sayısındaki artıştan ve özel sektör ile eğitim kurumları arasındaki işbirliği olanaklarından bahsedildi.

Azerbaycan'ın 12 şehri ile Fransa'nın 10 şehri ve 1 vilayeti arasında dostluk ve işbirliği anlaşması imzalandı.

Azerbaycan'da 300 okulda Fransızca öğretiliyor.

## Diğer alanlar
8 Haziran 2011'de Fransa hükûmeti ile Azerbaycan hükûmeti "telekomünikasyon ve dijital ekonomi" alanında işbirliği konusunda anlaşmaya vardı.

Ekim 2019'da Azerbaycan Ulaştırma, Haberleşme ve Yüksek Teknolojiler Bakanı Ramin Guluzade, Fransa'nın Azerbaycan Büyükelçisi Zachary Gross ile görüştü. Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) alanında ortak faaliyet olasılıkları tartışıldı.

## Fransız-Azerbaycan Üniversitesi (UFAZ)
Azerbaycan ve Fransa cumhurbaşkanlarının girişimiyle 2014 yılında kurulan Fransız-Azerbaycan Üniversitesi (UFAZ), Eylül 2016'dan bu yana faaliyet gösteriyor. Öğrenciler 4 teknik uzmanlık alanına kabul edilir:

* Kimya mühendisliği
* Bilgisayar mühendisliği
* Jeofizik mühendisliği
* Petrol ve gaz mühendisliği

Fransa tarafında ise proje, Strasbourg Üniversitesi (Unistra) liderliğindeki Fransız üniversitelerinden oluşan bir konsorsiyumu içeriyor. Azerbaycan tarafında proje, Azerbaycan Eğitim Bakanlığı ile yakın işbirliği içinde Azerbaycan Devlet Petrol ve Sanayi Üniversitesi (ASUNP) tarafından yönetilmektedir. Üniversitede eğitim, Fransız ve Azerbaycanlı öğretmenlerden oluşan uluslararası bir akademik kadro tarafından Fransız eğitim sistemine uygun olarak yürütülmektedir.

## Kaynakça