Gulam Yahya

**Gulam Yahya** — fedai, siyasetçi, tümgeneral, Tebriz'de kurulmuş Azerbaycan Millî Hükûmeti'nin Kızılbaş Halk Ordusu Bakan Yardımcısı, Azerbaycan Millî Hükûmeti'nin Milli Meclis üyesi. Komünist Partisi, Tudeh Partisi üyesi ve Azerbaycan Demokrat Partisi'nin başkanı.

Milli-demokratik harekete katıldığı için Azerbaycan Milli Hükûmeti tarafından "21 Azer" madalyası ve "Settarhan" nişanı ile ödüllendirilmiştir.

1986 yılında Bakü'de ölmüş ve Fahri Hiyaban'da defnedilmiştir.

## Hayatı

### İlk yılları
Gulam Yahya oğlu Danişian, 1906 yılında Serab bölgesinin Askerabad köyünde doğdu. 1918 yılında Bakü'ye gelerek babasıyla birlikte Sabunçu kasabasında yaşamıştır. 1920 yılından itibaren önce tornacı yardımcısı, daha sonra ise tornacı olarak çalışmıştır.

1925 yılında Komünist Partisi'ne üye oldu. 1927-1929 yılları arasında Bakü'de Parti Okulu'nda eğitim aldı. 1931 yılına kadar Bakü'de Lenin Rayonu Parti Komitesi'nde çalıştı. 1931'den 1935 yılına kadar Lenin Rayonu Parti Komitesi'nde kadrolar şubesi müdürü, ilçe emekçi milletvekilleri meclisi başkanı görevlerinde bulundu. 1935-1937 yılları arasında Azerbaycan Halk İktisadı Enstitüsü'nde eğitim aldı. 1937 yılında İran'a geri döndü. Kendi köyüne ulaşmadan önce İran polisi tarafından tutuklanarak Erdebil'de hapishaneye konuldu. 1939 yılında hapisten serbest bırakılarak doğduğu köye sürgün edildi. Daha sonra Miyana'ya giderek 1939'dan 1941 yılına kadar demiryolu idaresinde mekanik olarak çalıştı.

1941 yılının Ağustos–Eylül aylarında Britanya ve SSCB orduları İran’a girdiler. 17 Eylül 1941 tarihinde Rıza Şah tahtından feragat ederek İran'ı terk etti. Bundan sonra ülke genelinde hapiste bulunan siyasi mahkûmlar serbest bırakıldı ve çeşitli siyasi örgütler oluşmaya başladı. Gulam Yahya, 1941 yılında Tudeh Partisi'ne üye oldu. Partinin Serab eyalet komitesine başkanlık etti. 1942 yılında yeniden tutuklanarak Tahran'a götürüldü. 1943 yılında hapisten serbest bırakıldı ve partinin Miyana eyalet komitesine başkan seçildi. Miyana'da bulunan İşle köyünde Abbasali Penbeyi ile birlikte, toprak ağası Ensari ve onun yandaşları tarafından dövülerek diri diri gömüldü.

### 21 Azer herekatında
Eylül 1945'te kurulan Azerbaycan Demokrat Partisi'ne katıldı. Partinin I. Kongresi'nde Merkez Teftiş Komisyonu üyeliğine seçildi ve partinin Miyana şehir komitesini kurdu.

8 Kasım 1945'te Azerbaycan Demokrat Partisi Merkez Komitesi toplantısı yapıldı. Bu toplantıda fedai birliklerinin kurulmasına karar verilmiş ve Miyana fedailerinin başkanı Gulam Yahya seçilmiştir. 15 Kasım 1945'te, liderliğini yaptığı grup, Serab ve Miyana'da jandarma karakollarını silahsızlandırmıştır. Daha sonra 25 Kasım'da Miyana şehrinin Şah'ın birliklerinden kurtarılmasına öncülük etti. Böylelikle, Miyana şehri şah askerlerinden temizlenen ilk şehir olmuştur. 6 Aralık 1945'te Mircafer Pişeveri'nin emriyle Tebriz'e çağrıldı ve Tebriz jandarma birliğinin silahsızlandırılmasına öncülük etti.

27 Kasım - 2 Aralık 1945 tarihleri arasında İran'da kadınların da katıldığı ilk serbest seçimler yapıldı. Seçimlerin sonucunda Gulam Yahya, Azerbaycan Milli Meclisi'ne Serab'dan temsilci seçildi. 12 Aralık 1945'te Azerbaycan Milli Hükûmeti kurulduktan sonra Gulam Yahya, halk ordusu Bakanı Cafer Kavian'ın yardımcısı seçilmiştir. Milli Meclis'in ilk oturumu 12 Aralık'ta yapılmıştır. Bu oturumda seçilen 26 temsilci, görevde oldukları için katılamamıştır. Bunlardan biri de Gulam Yahya'dır.

Azerbaycan Milli Hükûmeti'nin Milli Meclisi, 20 Aralık 1945'te Kızılbaş Halk Ordusunun kurulmasıyla ilgili bir yasa kabul etti. Milli Hükûmet, yeni kurulan birliklerine, Şah İsmail Hatayi'nin ordusuna verdiği adı, "Kızılbaş" adını verdi. Kızılbaş Halk Ordusu'nun karargahı kuruldu. Bu karargaha Cafer Kavian, Abdülkasım Azimi, Gulam Yahya, Mircafer Pişeveri, Mirze Rebi Kebiri, Mahmud Penahiyan, Nevai, Mohsen Milaniyan, Abdülrza Azer seçildi.

1946 yılının Ocak ayında Zencan'da yürütülen çalışmalara destek vermek ve orada güvenliği sağlamak amacıyla gönderilen fedailere liderlik etti. 17 Şubat tarihinde, komutasındaki 600 fedaiyle birlikte Zülfikari'nin birliklerine karşı savaştı ve onları bölgeden çekilmeye mecbur bıraktı. Savaşlarda gösterdiği cesaretten dolayı general rütbesi alan üç kişiden biri oldu.

1946 yılında milli-demokratik harekete katıldığı için "21 Azer" madalyası ve "Settarhan" nişanı ile ödüllendirildi.

1946 yılı 13 Haziran'da İran ile Azerbaycan Milli Hükûmeti arasında imzalanan anlaşmaya göre, eyalet meclisi tarafından kurulan Nigehbanlık İdaresi'nin başkanlığına atandı. Ayrıca, anlaşmaya göre Zencan İran hükûmetine teslim edildiği için, Gulam Yahya ve komutasındaki fedailer Miyana'ya yerleştiler.

5 Aralık 1946'da Miyane yönünde saldıran Şah ordusu, Gulam Yahya'nın liderlik ettiği fedailer tarafından durduruldu. Azerbaycan'ın farklı bölgelerinden insanlar silahlanmak ve Şah ordusuna karşı mücadele etmek için Milli Hükûmet'e başvurdu. Bunun üzerine Mir Cafer Pişeveri'nin liderliğinde bir Savunma Komitesi kuruldu. Bu komiteye Hacı Mirza Ali Şebüsteri, Kazi Muhammed, Gulam Yahya, Mahmud Penahiyan ve Sadık Padegan üye oldular. Komitenin ilk işi Tebriz'de sıkıyönetim ilan etmek ve "Babek" adlı gönüllü birlikler oluşturmaktı. Gönüllü birliklere ilk etapta 600 kişi katıldı. Daha sonra Pişeveri, yeniden askeri destek almak için Sovyetler Birliği'ne başvurdu. Ancak bu isteği cevapsız kaldı. Gulam Yahya, 1946 yılının 10 Aralık tarihine kadar Şah'ın birliklerine karşı direniş göstermiştir. 10 Aralık'ta Tebriz'e çağrılmıştır. 11 Aralık 1946'da, Azerbaycan Eyalet Encümeni, kan dökülmesini önlemek amacıyla Kızılbaş Halk Ordusu ve fedai kuvvetlerine, Şah ordusuna karşı direnmemeleri ve savaş alanlarını terk etmeleri emrini verdi. O günden itibaren, İran ordusu büyük şehirlere girmeden önce, bu şehirlerde toprak ağalarının silahlı çeteleri ve sivil kıyafetli jandarmalar katliamlar yapmaya başladı. Bu gruplar, Tahran Radyosu tarafından "İran vatanseverleri" olarak adlandırılıyordu. Çetelerin temel amacı, demokratları ortadan kaldırmak ve Şah ordusunun şehirlere girişini sağlamaktı. Tebriz ve Azerbaycan'ın diğer şehirleri yağmalanarak katliamlara maruz kaldı. Azerbaycan Milli Hükümeti düştü. 14 Aralık 1946'da, ABD ve Büyük Britanya tarafından desteklenen İran ordusu Tebriz'e girdi. Bundan sonra da katliamlar ve yağmalar devam etti. Binlerce insan tutuklandı ve sürgüne gönderildi. Gerçekleşen katliamlarda ADF üyeleri, fedailer ve tanınmış şairlerden Ali Fitret, Sedi Yüzbendi, Cafer Kaşif ve Muhammedbağir Niknam öldürüldü.

### AMH dağıldıktan sonra
Gulam Yahya da takiblerden kurtulmak amacıyla, Milli Hükûmet dağıldıktan sonra siyasi mülteci olarak Kuzey Azerbaycan’a göç etti. Mircafer Bağırov’un talimatıyla, o ve diğer Fırka liderleri ilk olarak Merdakan’a yerleştirildi.

10 Haziran 1947'de Mircafer Pișeveri, Hacıkend’de eğitimde olan fedaileri ve o bölgeye yerleşmiş demokratları ziyaret etmek amacıyla yola çıktı. 11 Haziran’da Nuri Guliyev ve Gulam Yahya ile birlikte Gence’den dönerken bindikleri araç kaza yaptı. Üçü de yaralanarak hastaneye kaldırıldıysa da, Mir Cefer Pișeveri kurtarılamadı. 1954–1957 yılları arasında Moskova Yüksek Sendikalar Hareketi Okulu’nda eğitim aldı. 1957–1959 yılları arasında Bakü Yüksek Parti Okulu’nda dekan olarak görev yaptı.

Ağustos 1959'da Azerbaycan Demokrat Partisi'nin başkanı seçildi. Bu görevi Ekim 1979'a kadar sürdürdü.

1960 yılında Tudeh Partisi Merkez Komitesi İcra Kurulu üyeliğine seçilmiştir. SSCB Yüksek Sovyeti Prezidyumu’nun kararıyla, 60. yaşı münasebetiyle “Kızıl Emek Bayrağı” nişanı ile ödüllendirildi.

Gulam Yahya Danişian, 16 Ağustos 1986 tarihinde Bakü’de vefat etti ve Fahri Hiyaban’da defn edildi.

## Hatırası
1947 yılında yönetmeni ve senaristi Esfir Şub olan "*Araz’ın* *o tayında"* adlı film çekilmiştir. Film, 1945-1946 yıllarında var olan Azerbaycan Milli Hükûmeti'ni ve hükûmetin kurulmasından önce yaşanan süreçleri genel olarak ele almaktadır. Filmde ayrıca Gulam Yahya'nın fedailerle birlikte gerçekleştirdiği eğitimler ve savaş hazırlıkları da gösterilmiştir.

2016 yılında “İranlı Mühacirler Cemiyeti” Kamu Birliği'nin organizatörlüğü ile Gulam Yahya'nın 110. doğum yıldönümü kutlanmıştır.

Gulam Yahya Danişian kendi anılarını kaleme almıştır. Anılar kitabı 2006 yılında Bakü'de yayımlandı. 2021 yılında, Samed Niknam Gulam Yahya'nın hayat hikayesini anlatan "*Hatıralar"* kitabını Farsçaya çevirerek yayımladı.

## Kaynakça
### Özel

### Genel

*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*