Stalin Heykeli (Berlin)

**Stalin heykeli** (Almanca: *Stalindenkmal*), Sovyet lideri Yosif Stalin'in bronz bir tasviriydi. Bir Komsomol heyeti, heykeli 1951'de Üçüncü Dünya Gençlik ve Öğrenci Festivali vesilesiyle Doğu Berlin hükûmetine sunmuştu. Anıt, o zamanlar Berlin'in Friedrichshain semtinde inşa edilmekte olan yeni tasarlanmış ve etkileyici bulvar Stalinallee'deki bir konuma geçici olarak yerleştirildikten sonra 3 Ağustos 1951'de resmen adandı. Stalin'in anıtları, De-Stalinizasyon döneminde Sovyetler Birliği ve Doğu Almanya da dahil olmak üzere diğer ilişkili ülkelerin liderleri tarafından bulundukları yerlerden kaldırıldı. Berlin'de heykel ve Stalinallee'yi gösteren tüm sokak tabelaları bir gece gizli bir operasyonla alelacele kaldırıldı ve caddenin adı Karl-Marx-Allee ve Frankfurter Allee olarak değiştirildi. Bronz heykel parçalandı ve parçalar geri dönüştürüldü.

Eskiden Große Frankfurter Straße olan Stalinallee, II. Dünya Savaşı'nda ağır hasar görmüştü ve Stalin'in doğum günü olan 21 Aralık 1949'da Sovyet devlet başkanının onuruna yeniden adlandırılmıştı. Yeni tasarlanan cadde, 1951'de başlayan savaş sonrası yeniden inşa çabalarının politik bir ifadesiydi ve mağazalar, eğlence mekanları, gastronomi ve özellikle anıtsal yeni apartman bloklarının yer aldığı, ağaçlarla çevrili etkileyici bir bulvardan oluşuyordu. Bunlar işçiler tarafından ve işçiler için inşa edilecekti.

4,80 metre yüksekliğindeki bronz heykel, Sovyet parti ve devlet başkanını tipik bir askeri pozda, üniforma ve madalyalarla, sol elinde bir parşömenle gösteriyordu. Çeşitli şekillerde mermer, beton veya kumtaşından yapılmış olarak tanımlanan, hafif konik üç metre yüksekliğindeki kaide, taş bir platformun üzerine yerleştirildi. Andreasstrasse ile Koppenstrasse arasındaki geçici konum, 1951'de Dünya Gençlik ve Öğrenci Festivali için inşa edilen bir spor salonunun karşısındaydı. 1950'lerin sonlarında heykelin Stalinallee'deki Strausberger Platz'a taşınması yönündeki asıl niyetin aksine, bu önemli yer süslenmeye hazır olur olmaz orijinal yerinde konuldu.

Stalin 1953'te öldü. Cenaze töreninin yapıldığı 9 Mart günü, anıt, Doğu Berlin'de yedi saatten fazla süren bir cenaze yürüyüşü yapıldı. Çiçek ve çelenklerin bırakılması, siyah kreple kaplı bayraklar ve kamu binalarında bayraklar yarıya indirildi. Stalin'in ölümünün ertesi günü okullarda anısına saygı duruşunda bulunuldu.

17 Haziran 1953'teki halk ayaklanması, kısa sürede Alman Demokratik Cumhuriyeti (GDR) hükûmetine karşı yaygın bir isyana dönüştü ve birçok Doğu Almanya şehrini kapsıyordu. Berlin'deki gösterilerin ve çatışmaların odağı aslında Stalinallee'ydi. Taşlara hedef olan ancak hasar görmeyen Stalin anıtında da kargaşa yaşandı.

Stalin kişi kültü, diktatörlüğü ve suçları, Nikita Kruşçev'in 1956'da Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin 20. Kongresi'nde yaptığı gizli konuşmada kınandı. 1961'de Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin 22. Kongresi'nde Stalin'in kalıntılarının Moskova Kızıl Meydan'daki Lenin'in Mozolesi'nden kaldırıldı ve onun adını taşıyan birçok şehrin adının değiştirilmesine karar verildi.

Doğu Almanya dahil diğer sosyalist ülkelerin hükûmetleri de Stalin kültünden vazgeçti. 13 Kasım 1961'i 14 Kasım'a bağlayan gece, Berlin'deki Stalinallee'deki tüm sokak tabelaları gizli bir operasyonla kaldırıldı. Alexanderplatz ile Frankfurter Tor arasındaki batı kısmına Karl-Marx-Allee adı verildi, Frankfurter Tor ile Lichtenberg viyadüğü arasındaki doğu kısmına ise Frankfurter Allee adı verildi. Aynı gece, heykel bir buldozerle kaidesinden alındı ve alçak yüklü bir kamyon, bronz heykeli bir inşaat şirketi olan Bauunion'un fabrika binasına getirdi. Tugay lideri Gerhard Wolf komutasındaki Stalinallee inşaat ekibinin birkaç üyesi, güvenlik güçlerinin koruması altında heykeli küçük parçalara ayırma işini üstlendi. Sorumlu Stasi üyesi şu emirleri verdi: "Anıt tanınmaz hale getirilecek. Hiçbir kalıntı alınmayacak. Bu konu hakkında hiçbir şey söylenmeyecek." Heykelin kaidesi ertesi sabah Doğu Almanya Ulusal Halk Ordusu askerleri tarafından kaldırıldı.

## Ayrıca bakınız

* Karl-Marx-Allee
* Stalin Anıtı (Budapeşte)
* Stalin Anıtı (Gori)
* Stalin Anıtı (Prag)

## Kaynakça