Tersine beyin göçü

**Ters beyin göçü**, insan sermayesinin daha gelişmiş bir ülkeden, daha az gelişmiş bir ülkeye ters yönde hareket ettiği bir tür beyin göçüdür. Bu göçmenler, maddi birikimler yapabilir ve yurtdışında geliştirdikleri becerileri anavatanlarında kullanabilirler.

Beyin göçü, bilim insanları, mühendisler veya diğer entelektüel elitler, anavatanlarında eğitim ve istihdam fırsatlarının sınırlı olduğu alanlarda öğrenim görmek, araştırma yapmak veya iş deneyimi kazanmak için daha gelişmiş bir ülkeye göç ettiğinde gerçekleşebilir. Bu profesyoneller, birkaç yıllık deneyimden sonra anavatanlarına dönerek ilgili bir iş kurabilir, bir üniversitede öğretim yapabilir veya anavatanlarındaki birçok uluslu şirkette çalışabilirler. Bu dönüşleri "Ters Beyin Göçü"dür.

Ters beyin göçünün gerçekleşmesi, büyük ölçüde ülkenin kalkınma durumuna ve göçü tersine çevirmek için uzun vadeli stratejilere ve planlamalara bağlıdır. Geri dönen entelektüellere cazip gelen ülkeler, doğal olarak yabancı akademisyenleri, profesyonelleri ve yöneticileri çekmek için göç politikaları geliştirecektir. Bu, aynı zamanda bu ülkelerin yurtdışında bilgi ve beceri kazanmış kişiler için fırsatlar sunan bir ortam geliştirmesini gerektirir.

Geçmişte, gelişmekte olan ülkelerden gelen birçok göçmen, gelişmiş ülkelerde kalıcı olarak çalışmayı ve yaşamayı tercih ediyordu; ancak son zamanlarda anavatanlarında yaşanan ekonomik büyüme ve uzun vadeli çalışma vizesi almanın zorluğu, birçok göçmenin geri dönmesine neden oldu.

## Tanım
‘Ters beyin göçü’ terimi, beyin göçü ile yakından ilişkilidir. Ters beyin göçü, gelişmekte olan ülkelerden entelektüel elitlerin beyin göçü nedeniyle ortaya çıkan ve yüksek kaliteli insan kaynaklarının girişinin faydası anlamına gelen beyin kazanımının tersidir.

Ters beyin göçü bazen ‘beyin dolaşımı’ terimiyle ilişkilendirilir; bu, göçmenlerin düzenli veya ara sıra anavatanlarına dönerek, yurtdışında yaşarken ve çalışırken edindikleri beceri ve kaynakların faydalarını paylaştığı durumdur. Ev sahibi ülkeler, özellikle gelişmekte olan ülkeler için çeşitli faydalar sağlar, bu durum da hükûmetlerin dış göçü teşvik eden yeni yasalar ve vergi kuralları çıkarması için bir neden sağlar.

Ancak, "beyin dolaşımı", beyin kazanımının genişletilmiş tanımı olarak bilinir ve insan sermayesinin küresel pazarda uluslar arasında dolaşımına vurgu yapar, hem gönderen hem de alan uluslara fayda sağlar; ayrıca beyin göçü ve ters beyin göçünden farklı olarak beceri, sermaye ve teknolojinin iki yönlü akışını ifade eder.

### Başka bir biçim
Son zamanlarda farklı bir ters beyin göçü türü gelişiyor. Bu ters beyin göçü biçimi, yaygın olarak algılanan şekilden farklıdır. Hindistan'da eski Kurumsal ve Azınlık İşleri Devlet Bakanı Salman Khurshid bunu şöyle açıklıyor: "İkinci nesilden birçok Hintli ülkeye geri dönüyor". Bu nedenle, ters beyin göçü artık yalnızca yaygın olarak algılanan, birinci nesil göçmen tarafından gelişmiş bir ülkeden gelişmekte olan bir ülkeye göç olarak sınırlı değildir. Dünyanın önde gelen çok uluslu şirketlerinin çoğu, Hindistan'daki şirketlerini yönetmek için en iyi Hint beyinlerini göndermeye başlıyor ve ters beyin göçü fikri şu şekilde ortaya çıkıyor: "Bazılarımızı kaybettiğimizde, çoğunu geri kazanıyoruz."

## Ters beyin göçünü artırma
Ters beyin göçünün olduğu ülkeler gelişmekte olan ülkelerdir veya gelişmiş ülkelerden gelen ‘beyin göçü’nden önemli ölçüde etkilenmiş ülkelerdir. Hükûmetler, beyin göçünü tersine çevirmek için yeni sözleşmeler, burslar, hükûmet politikaları ve diğer yöntemler uygulamaya çalışabilirler. Ters beyin göçünü uygulama ve artırmanın üç yöntemi şunlardır: Hükûmetlerin öğrencilerini elde tutması, öğrencileri yurtdışında yükseköğrenim yapmaya teşvik etmesi ve dönmelerini teşvik etmesi ve diasporalarla etkileşim kurarak yurtdışındaki vatandaşların tasarruf göndermesini, yabancı yatırım ve ticaret için köprü olmasını ve beceri ve bilgi transferini kolaylaştırmasını teşvik etmesi. Bu üç yöntem ve diğer yöntemlerin başlıca örnekleri olan birkaç ülke şunlardır:

### Asya

#### Çin
Çin, genellikle gelişmekte olan bir ülke olarak görülmüştür ve yetkin beyinlerin gelişmiş dünyaya göçü yoluyla beyin göçünden etkilenmiştir. 
Çin'de geri dönüş göçünün akışına yardımcı olan şey, merkezi hükûmet politikalarıdır. Bu politikalar, yurtiçi ortamda değişiklikler, özgürce göç etme ve geri dönme özgürlüğü, siyasi istikrar ve hükûmetin insanları kullanma biçimindeki değişikliklerdir. Ayrıca, yerel hükûmet, geri dönenlere çeşitli avantajlar sağlamasıyla geri dönüş göçünün artmasında rol oynamıştır. Anavatanına geri dönmeyi teşvik eden diğer nedenler arasında Çin'deki daha yüksek sosyal statü, Çin'deki daha iyi kariyer fırsatları ve vatanseverlik sayılabilir.

Ayrıca, üniversiteler, araştırma laboratuvarları ve işletmeler arasındaki rekabet, geri dönen entelektüel elitlere mükemmel teşvikler sunmuştur. Örneğin, Pekin'deki Tsinghua Üniversitesi'ndeki yeni yaşam bilimleri okulunda, Çin'in gelişen ekonomisi, hükûmetin araştırmaya büyük yatırımları ve bir bilim programını sıfırdan inşa etme şansı sayesinde, daha önce ABD gibi gelişmiş ülkelerde bulunan birçok Çinli bilim insanını işe aldı.

Hükûmet politikaları ve ekonomik nedenlerin yanı sıra, geri dönme kararını etkileyen bazı aile faktörleri de vardı; bu nedenler arasında ebeveynlerin geri dönme hakkındaki görüşleri, çocuklar için endişeler ve eşin geri dönme konusundaki tutumu yer alıyordu.

#### Hindistan
Hindistan, ters beyin göçünün ilk gerçekleştiği ülkelerden biridir. Daha önce Hindistan, çok sayıda bilgi teknolojisi öğrencisinin daha iyi bir eğitim ve daha fazla iş fırsatı için Amerika'ya gittiği ülke olarak biliniyordu. Dönüm noktası, dot-com balonu sırasında oldu; bu dönemde birçok bilgi teknolojisi uzmanı, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki iş kayıpları ve durgunluk nedeniyle Hindistan'a dönmek zorunda kaldı.

Daha önce, Hindistan Hükûmeti beyin göçünden memnun değildi. On binlerce göçmen, lisansüstü mühendislik eğitimi için ABD'ye gitmiş ve profesyonel fırsatların sınırlı olduğu anavatanlarına dönmek yerine Silikon Vadisi’nde iş kabul etmişti.

Dot-com balonu krizi dışında, Hindistan'daki ekonomik ve istihdam fırsatları, birçok Hint girişimciyi orada ekonomik kalkınmayı teşvik etmeye yöneltti ve bu da entelektüelleri Hindistan'a dönmeye teşvik etti.

Birçok Hint yüksek becerili işçi, köklerine dönme arzusu, daha aile odaklı bir yaşam tarzı ve 11 Eylül sonrası dönemde Hintlerin genellikle Araplarla karıştırılması nedeniyle ayrımcılığa uğramasından kaynaklanan güvenlik endişeleri nedeniyle Hindistan'a geri dönmeye zorlandı.

Her ne kadar birçoğu geri dönmüş olsa da, daha fazlası kalmıştır. *The Seattle Times*, ABD'deki tüm yazılım geliştiricilerin %25'inin ya H1B vizesine sahip olduğunu ya da bir zamanlar sahip olduğunu tahmin ediyor ve Silikon Vadisi'nde bu oran %75'tir. Bu, yazılım geliştirmede iki milyondan fazla Hintnin, eşleri ve çocuklarıyla birlikte ABD'de kalıcı oturum sahibi olduğu anlamına gelir; çünkü H1B'lerin %90’ı Hintydi.

2018'de yayınlanan bir *The Seattle Times* makalesi, Seattle'daki yazılım geliştiricilerin yarısının yurtdışında doğduğunu tahmin etti. Bu, ülkedeki birçok şehir için de geçerlidir. H1B'ler için bir eksiklik olduğu iddiaları olmasına rağmen, ABD'deki yazılım geliştiricilerin toplam sayısı yılda yaklaşık %2 ila %4 oranında büyümüştür ve birçok kişi, Hindistan'dan ABD'ye bu beyin göçünün ABD hükûmeti tarafından desteklendiğini düşünüyor.

#### Nepal
Nepal Hükûmeti'nin Dışişleri Bakanlığı, Mayıs 2019'da bir *Beyin Kazanım Merkezi* açtı; bu merkezin açık amaçları, dünya genelindeki başarılı Nepal diasporası uzmanlarını ve profesyonellerini belirlemek, hükûmet içinde uzmanlıklarını tanıtmak ve hükûmet yetkilileri ile onlar arasında bağlantıları kolaylaştırmaktır.

#### Pakistan
11 Eylül saldırıları ve 2007-2010 mali krizinin ardından, Kuzey Amerika ve hatta Avrupa'daki Pakistan diasporasını oluşturan çok sayıda gurbetçi Pakistan’a dönmeye başladı. Geri dönen bu gurbetçilerin çoğu mükemmel niteliklere sahipti ve profesyonel ve kültürel geçmişleri sayesinde ülkeye kolayca uyum sağlayıp yeni iş fırsatları bulabildi - bu da genel bir "ters beyin göçü" etkisine katkıda bulundu. Öne çıkan bir örnek, Pakistan'daki medya patlamasıdır; bu, gazetecilik alanında çalışan birçok yurtdışı Pakistanlının ülkeye dönmesini ve ülkenin en büyük basın gruplarında ve kanallarında hazır pozisyonlar almasını teşvik etti ve ilham verdi. Bugün, Pakistan'da 47.000'den fazla Britanya vatandaşı bulunmaktadır; bunların çoğu Pakistan kökenlidir ve ülkenin ekonomik kalkınmasına katkıda bulunmak için geri dönmüştür.

#### Güney Kore
Güney Kore'nin ters beyin göçü, sosyal bir olgudan farklıydı çünkü bu, çeşitli politikalar ve Başkan Park Chung-hee’nin siyasi desteğiyle organize bir hükûmet çabasından kaynaklanıyordu. Kore’nin Ters Beyin Göçü politikalarının ana özellikleri, uygun bir yurtiçi ortamın yaratılması ve geri dönenlerin güçlendirilmesiydi.

Politikaların yanı sıra, entelektüel elitlerin eve dönmeleri için kültürel teşvikler de vardı; bunlar arasında Kore’nin ekonomik koşullarını ve rekabet gücünü iyileştirme arzusu, Kore ile Amerika arasındaki kültürel farklılıklar ve aileyle ilgili sorumluluklar ve endişeler yer alıyordu. Özellikle ailenin tek oğlu veya en büyük çocuğu olan ve Amerika Birleşik Devletleri’ne öğrenim görmek için göç eden birçok öğrenci, ailesiyle birlikte olmak için eve dönme zorunluluğu hissetti.

#### Tayvan
Daha önce, Tayvan, ABD’de lisansüstü eğitimini tamamlayan öğrencilerinin %80’inden fazlasını kaybetmişti, ancak Çin Cumhuriyeti hükûmeti buna yanıt vererek öğrencilerin geri dönüş göçünü artırmaya çalıştı. Çin Cumhuriyeti yetkilileri tarafından alınan bazı eylemler, Ulusal Gençlik Komisyonu (NYC), bir kabine düzeyinde hükûmet ofisi ve Tayvan’ın yurtdışındaki akademisyenlerini işe almak ve ilgili programları yürütmek için diğer organizasyonların kurulmasıydı. Ayrıca, Tayvan’ın resmi politikası iki bölümden oluşur:

# Yurtiçindeki yükseköğretim kurumlarını iyileştirme ve güçlendirme
# Tayvan’ın Amerika Birleşik Devletleri’ndeki "beyinlerini" geri dönmeye ve/veya Tayvan’ın ulusal kalkınmasına yetenek ve bilgilerini katkıda bulunmaya teşvik etme.

Üniversite öğrencilerinin yurtdışına gitme oranının artması ve geri dönenlerin oranının düşmesi, Tayvan’ın siyasi durumu ve 1979'da Çin Cumhuriyeti hükûmetiyle diplomatik ilişkilerin kesilmesinden kaynaklanıyordu; ancak siyasi şok yatıştıktan sonra yurtdışında öğrenim gören üniversite öğrencilerinin yüzdeleri yavaşça artmaya başladı.
1983'te Tayvan’a dönmenin en çok belirtilen iki nedeni, son derece normatif gurur ve Tayvan’ın kalkınma hedefiyle güçlü bir özdeşleşme ve bunda yer alma arzusuydu. Bu nedenlerin yanı sıra, geri dönen göçmenler tarafından verilen diğer sosyal ve kültürel nedenler şunlardı:

:* ABD’de kalmayı hiç düşünmedim.
:* Tayvan’da eşim ve çocuklarım var.
:* Ailem eve dönmemi istedi.
:* Tayvan’da ideal bir iş teklif edildi.
:* ABD’de ideal bir eş bulamadım.
:* ABD’de ayrımcılığa uğradım.
:* ABD’de iyi bir iş bulamadım.

### Latin Amerika

#### Meksika
Meksika federal hükûmeti, Bilim ve Araştırma Destek Programı’na dahil edilen kamu politikaları uygulamaktadır; bu politikalar, yerel akademik pazarı uluslararasılaştırmayı ve yurtdışında lisansüstü eğitim almış genç Meksikalı bilim insanlarını geri döndürmeyi amaçlamaktadır.

1991’den 1996’ya ve 2002’ye kadar Meksikalı araştırmacıların geri dönüşü ve tutulmasının sonucu, daha fazla Meksikalı araştırmacının Meksika’ya geri döndüğünü gösteriyor ve bu aşağıdaki tabloda görülebilir:

^ Daha önce Geri Dönüş ve Tutma olarak biliniyordu

Bu politikalar, genç Meksikalı bilim insanlarının yavaşça geri dönmesine yardımcı olmasına rağmen, politikalar yalnızca bireysel bilim insanlarına odaklanmamalı, geri dönüşün olumlu sonuçlarından dolayı daha genişletilmelidir.

### Afrika
Afrika’da, yaygın olarak ‘beyin göçü’ terimi yerine, bilim insanlarının gelişmekte olan ülkelerden yurtdışına göçünü tanımlamak için ‘teknolojinin ters transferi’ (RTT) terimi kullanılır. 
Uzman kaybını önlemek için Afrika, ABD'deki Afrikalı öğrencilerin eve dönme kararlarının altında yatan profesyonel, toplumsal ve kişisel faktörleri tanımlayan "arkadaşlar ve akrabalar etkisini gözlemlemiştir. Ayrıca, Afrika ülkeleri tarafından beyin göçüyle mücadelede en yaygın kullanılan araç, bir mezunun belirli bir süre eve dönmesini zorunlu kılan bağlayıcılık veya gelişmiş ülkelerle mezuniyetten hemen sonra eve dönmelerini gerektiren ikili anlaşmalardır. Bu yaklaşımlar, Asya ülkelerinde var olan ve işe yarayan politikalardan etkilenmiştir.

## İlgili sorunlar
Tersine beyin göçü sorunu, gelişmiş ülkelerdeki kaygı nedeniyle daha da kötüleşiyor. Bu, özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nde ciddi bir endişe kaynağı, çünkü lisans öğrencileri arasında doktora seviyesinde ileri derecede eğitim almak isteyenlerin sayısı yetersiz. Bu durum birkaç sonuca yol açıyor. İlk olarak, gelişmiş ülkenin entelektüel ve ekonomik açıdan en çok ilgi çeken alanlarında yerli doğumlu profesyonellerin ve akademisyenlerin yerini yaygın bir şekilde yabancı doğumlu profesyoneller ve akademisyenler alıyor. Bu bir sorun teşkil ediyor, çünkü Çin veya Hindistan gibi gelişmekte olan ülkelerden gelen yabancı doğumlu profesyoneller ve akademisyenler, kendi ülkelerindeki hızlı ekonomik büyüme, artan yaşam standartları ve çoğalan fırsatlar nedeniyle ülkelerine geri dönmeye giderek daha fazla motive oluyor. Yabancı doğumlu profesyonellerin ve akademisyenlerin tersine göçü, gelişmiş ülkelerde entelektüel sermaye eksikliğine yol açıyor. Bu, gelişmiş ülkelerde ekonomik dezavantajlara ve yerli doğumlu profesyoneller için fırsatların azalmasına neden olabilir. İstatistikler, Silikon Vadisi'ndeki son teknoloji patlaması sırasında girişimlerin %52’sinden fazlasının yabancı doğumlu girişimciler tarafından kurulduğunu gösteriyor. Ayrıca, "yabancı uyruklu araştırmacılar, küresel patentlerimizin %25’inden fazlasına katkıda bulundu… yabancı doğumlu işçiler, ABD’deki bilim ve mühendislik işgücünün neredeyse dörtte birini ve doktora sahibi bilim ve mühendislik çalışanlarının %47’sini oluşturuyor." Dahası, mühendislik doktoralarının %54’ü yabancı öğrencilere veriliyor ve bu öğrenciler mezuniyetten sonra ülkelerine geri dönüyor, bu da gelişmiş ülkelerdeki araştırma ve geliştirme yöneticilerini hayal kırıklığına uğratıyor.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*The reverse brain drain – by Doug Sanders
*NASA scientists want jobs with ISRO after Chandrayaan