Nisibis Muharebesi (217)

**Nisibis Muharebesi,** 217 yazında yeni tahta çıkan İmparator Macrinus komutasındaki Roma İmparatorluğu orduları ile Kral IV. Erdevân'ın Parthia ordusu arasında gerçekleşmiştir. Üç gün süren muharebe, her iki tarafın da büyük kayıplar verdiği kanlı bir Part zaferiyle sonuçlanmıştır. Muharebenin sonucu olarak Macrinus, Partlara büyük bir meblağ ödeyerek ve Caracalla'nın bir yıl önce başlattığı Mezopotamya işgalinden vazgeçerek barış aramak zorunda kalmıştır.

## Arka plan
Yüzyıllar boyunca Roma ve Part İmparatorluğu Orta Doğu'ya hükmetmiş ve birbirleriyle düşmanca bir ilişki içinde olmuşlardır. Bu dönemde, Part topraklarına Romalı liderler tarafından çeşitli işgaller düzenlenmiştir; bunların en önemlileri Crassus'un başarısız seferi ve Trajan'ın Mezopotamya'yı fethidir. 210'lu yılların başlarında, Part İmparatorluğu'nda bir iç savaş çıkmış ve IV. Erdevân, kardeşi VI. Vologasesa karşı ayaklanmıştır. Erdevân hızla batı topraklarının çoğunu kontrol altına almış ve bu da onu Roma İmparatorluğu ile temasa geçirmiştir. Bu noktada, kendisini ikinci bir İskender olarak gören Roma imparatoru Caracalla, Part çatışmasından yararlanmaya karar vermiştir. Erdevân'a bir ittifak teklif etmiş ve hatta kızıyla evlenmeyi istemiştir. İttifak kabul edildiğinde, Caracalla ordusuyla birlikte, görünüşte müttefiki ve gelecekteki kayınpederiyle görüşmek üzere, hiçbir direnişle karşılaşmadan Mezopotamya'ya girmiştir. Fakat Caracalla, Erdevân ve maiyetiyle karşılaştığında haince saldırmış ve birçoğunu öldürmüştür. Erdevân kaçmış, ancak Romalılar kış için Edessa'ya dönmeden önce Dicle'nin doğusundaki toprakları yağmalama özgürlüğüne kavuşmuşlardır.

Ancak 8 Nisan 217'de Caracalla, praetorian valisi Marcus Opellius Macrinus'un bir komplosunun kurbanı olmuş ve öldürülmüştür. Macrinus imparator olmuş, ancak Erdevân, Romalıların hain saldırısının intikamını almak için büyük bir ordu toplayarak yaklaşıyordu. Durum, Herodianus'un aktardığına göre, Macrinus'un ordusuna yaptığı konuşmada iyi bir şekilde özetlenmiştir:

Başlangıçta askeri tecrübesi olmayan ve savaştan kaçınmak isteyen Macrinus, Erdevân'ı yatıştırmaya ve onunla uzlaşmaya çalışarak tüm esirleri iade etmeyi teklif etmiştir. Erdevân bunu reddederek mali tazminat, yıkılan şehirlerin yeniden inşası ve Septimius Severus tarafından yeni fethedilen kuzey Mezopotamya'daki Roma eyaletlerinin devredilmesini talep etmiştir. Bu şartlar Romalılar için kabul edilemezdi ve bu nedenle Macrinus bunları reddetmiştir.

## Muharebe
Roma ordusu geleneksel olarak piyadeye dayalıydı ve mükemmel lejyonlarına güveniyordu, Partlar ise mükemmel atlılardı ve at veya develere binmiş ağır şok " katafrakt " süvarilerini (*grivpanvar* ) çok sayıda atlı okçuyla birlikte kullanıyorlardı. İki ordu, Roma şehri Nisibis yakınlarında karşılaştılar; kesin tarih belirsizdir. Cassius Dio'ya göre, ilk çatışma bir su kaynağının ele geçirilmesi üzerine yaşanmıştır. Muharebenin ilk gününde, Romalılar tipik bir dizilimle konuşlandılar; piyadeleri merkezde, süvarileri ve hafif birlikleri (Moor cirit atıcıları) ise kanatlarını korumak için kanatlarda yer aldı. Aynı zamanda, ağır piyade kohortlarının bıraktığı boşluklara hafif piyadeler yerleştirdiler. Bunlar, gerekirse ileriye doğru çatışmaya girebilir ve daha sonra daha ağır birliklerin güvenliğine geri çekilebilirlerdi.

Partlar gün doğumuyla birlikte ok yağmuru ile saldırdılar; bu sırada develer üzerindeki mızrakçılar tarafından desteklenen zırhlı süvariler Roma cephesine hücum ettiler. Onları koruyan hafif piyadeler kayıplar verdi, ancak Partlar yaklaştıkça geri çekilerek arkalarında çok sayıda dikenli tuzak bıraktılar ve bu da ölümcül sonuçlara yol açtı. Partların atları ve develeri bu tuzaklara basıp düştüler, binicilerini de beraberlerinde götürerek ilerleme ivmesini kırdılar. Bunun sonucunda ortaya çıkan yakın dövüşte Romalılar avantajlıydı.

Partlar, gece çökene kadar pek bir sonuç vermeyen birkaç saldırı başlattılar ve ardından her iki taraf da kamplarına çekildi. İkinci gün, birincisinin tekrarıydı, ancak üçüncü gün Partlar, sayıca üstün olmaları ve hareket kabiliyetlerinin üstünlüğünü kullanarak Roma hattını kuşatmaya çalıştılar. Romalılar, alışılagelmiş "derin" dizilişlerini (*triplex acies*) terk ederek cephelerini genişlettiler. Böylece, süvarilerini ve hafif birliklerini de kanatları korumak için manevra yaparak kuşatılmaktan ve çevrelenmekten kaçındılar.

O ana kadar her iki taraftaki kayıplar o kadar büyüktü ki, "tüm ova ölülerle kaplıydı; cesetler devasa yığınlar halinde birikmişti ve özellikle develer yığınlar halinde yere serilmişti". Bu noktada, ordusu dağılmanın eşiğinde olan Macrinus, Erdevân'a Caracalla'nın ölümünü bildiren ve önemli bir tazminat teklif eden başka bir elçilik gönderdi. Part ordusu da büyük kayıplar vermişti ve dahası, profesyonel değil feodal bir milis gücü olduğu için, uzayan seferden dolayı huzursuzlanmaya başlamıştı. Böylece Erdevân, 200 milyon sestertius aldıktan sonra barışı kabul etti.

## Sonrası
Haziran 218'de Macrinus, Antakya dışında Elagabalus'u destekleyen güçler tarafından yenilgiye uğratıldı; Erdevân ise I. Erdeşîr önderliğindeki Pers Sasani Hanedanı'nın ayaklanmasıyla karşı karşıya kaldı. Böylece Nisibis, Roma ile Partlar arasındaki son büyük muharebe oldu, çünkü Part hanedanı birkaç yıl sonra Erdeşîr tarafından devrildi. Ancak, Erdeşîr ve Macrinus'un halefi Alexander Severus'un Mezopotamya üzerinde mücadele etmesiyle Roma ve Persler arasındaki savaş kısa süre sonra yeniden başladı ve Müslüman fetihlerine kadar aralıklı olarak düşmanlıklar devam etti.

## Kaynakça
;Özel

;Genel
*Herodianus, *[https://www.livius.org/he-hg/herodian/hre000.html Roman History] *, Book IV, 10-15
* Ross Cowan, *Roman Battle Tactics, 109 BC - AD 313* (Oxford 2007)
*George Rawlinson, ''The Seven Great Monarchies of the Ancient Eastern World'' - VI. Parthia, Chapter XXI

## Dış bağlantılar
* '''The Battle of Nisibis, AD 217'''