Kızaklama

**Kızaklama** veya **Islak yolda kayma** yol zemini üzerinde biriken su tabakası nedeniyle yolda giden aracın tekerleklerinin sürtünmeye bağlı çekiş gücünü kaybederek araçtan gelen yön kontrol girdilerine cevap vermeme durumudur. Eğer bu durum aracın tüm tekerleklerinde gerçekleşirse araç kontrolsüz bir kızak halini alır. Kızaklama, ıslak zeminde yaşanan kaymalardan farklıdır.

## Sebepler
Araçlarda hız ve yön değişikliği gerektiren her hareket lastikle yol yüzeyi arasındaki sürtünme sayesinde gerçekleşir. Lastiklerdeki kanallar suyu tahliye edip tekerlerk yüzeyinin ıslak zeminlerde bile iyi sürtünme yakalayabilmesi için tasarlanır. Kızaklama, lastiğin tahliye edemeyeceği oranda büyük bir su kütlesiyle temas etmesiyle oluşur. Tekerleğin ön kısmında oluşan basınç tekerleğin ön kısmına kama görevi görerek yerden yukarı kalkmasına yol açar. Sonrasında yerle teması çok azalan veya tamamen kesilen lastik kontrolsüz şekilde hareket etmeye başlar. Eğer birden çok tekerlek kızaklarsa araç tamamen yönünden çıkabilir. Kızaklamanın etkisi su kütlesinin derinliği, hızın miktarı ve aracın özelliklerine göre değişir.

## Motorlu taşıtlarda kızaklama
Aşağıdaki formül sayesinde tam anlamıyla kızaklamanın gerçekleşeceği hız yaklaşık olarak bulunabilir:

V_p=10.35\sqrt{p}

Burada p psi cinsinden lastik basıncını simgelerkden sonuç olarak alınan V_p mil cinsinden hızı verir. Örnek olarak 35 psi lastik basıncına sahip bir aracın kızaklayarak yolla temasının tamamen kesileceği hız yaklaşık olarak saatte 61 mil veya 95&nbsp;km olarak hesaplanabilir.

Düz hatta ilerlediği sırasda kızaklayan bir sürücü direksiyon kontrolünde hafif bir boşluk hisseder. Araç bu durumda yön değişikliğine dair hiçbir komut almayacaktır. Eğer çekişin olduğu tekerlekler kızaklarsa motor devir hızında fark edilir bir yükselme görülür. Eğer geniş bir otoyol virajında ön tekerlekler kızaklarsa araç virajın dışına doğru savrulur. Arka tekerlekler kızaklarsa aracın arka kısmı savrulur. Eğer tekerleklerin tamamı kızaklarsa araç düz bir çizgi boyunca kayar. Tekerleklerin tamamı veya bazıları yeniden yolla teması sağladığı zaman ise tekerleklerin yönü doğrultusunda ani bir sarsıntı yaşanır.

Kızaklama sırasında araç kontrol almadığı için direksiyonla müdahale etmek anlamsızdır. Aracın hızını düşürecek önlemler sürtünmenin yeniden sağlanmasına yarayabilir. Eğer fren yapılmak zorundaysa yavaşça ve kademeli şekilde yapılmalıdır. Arkadan çekişli araçlarda sürücü savrulmalara karşı sürtünme yakalandığı zaman aksi yönde manevra yapmaya hazır olmalıdır.

Kızaklamayı engellemenin en önemli yol olayın bileşenleri ortadan kaldırmaktır. Doğru lastik ve lastik basınç tercihi, düşük hızlar ve su birikintilerinden kaçınmak bu anlamda riskleri ortadan kaldıracaktır. İlave olarak ıslak ve buzlu yollarda otomatik pilotta sürüş tercih edilmemelidir.

## Uçaklarda durum

Uçaklarda kızaklama, hareket halindeki uçak tekerleğinin su birikintisi, sulu kar veya kar kütlesi sebebiyle yüzeyle temasının kesilmesiyle oluşur. Kızaklama sonucunda inmek üzere olan uçağın fren sistemleri etkisiz hale gelir. Kızaklama çok sayıda uçak kazasının sebebidir. Bunlardan en bilineni 2007 yılında Brezilya'nın São Paolo Havalimanına yoğun yağmur sırasında inmeye çalışan TAM Airlines'ın 3054 sefer sayılı uçuşudur. Uçaklar kara taşıtlarından farklı olarak motorları sayesinde ters itme yaparak hızını azaltabilse de, bu uygulama sürtünmeyle çalışan frene göre daha etkisizdir. Günümüzde havalimanları kızaklamaya karşı pistlere oluk açarak su birikintilerinin oluşmasını engelleme yönünde adım atmıştır.

## Kaynakça