Altay (futbol takımı)

**Altay (futbol takımı)**, 16 Ocak 1914'te İzmir'de **Altay İdman Yurdu** adıyla kurulan Altay SK'nın futbol takımı. 3. Lig'de mücadele etmektedir. Altay, Türk Futbol Tarihinde deplasman yapan ilk takımdır. Türkiye Kupası'nı kazanan ikinci Anadolu'dan ise kazanan ilk futbol kulübüdür. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal, beraber İzmir'de izlediği maçlardan ve Altay'ın kültüründen dolayı Soyadı Kanunu çıktıktan sonra Fahrettin Paşa'ya **Altay** soyadını vermiştir.

Altay Spor Kulübü taraftarının 23 Ocak 2022 yaptığı "Kuvayi Milliyenin Kulübü Altay" koreografisiyle beraber yapmış olduğu güncel futbolcularına ve kulübün efsane ismi Mustafa Denizli'ye yaptığı koreografileriyle beraber Avrupa tarihinde tek maçta koreografi yapma rekorunu kırmıştır.

## Tarihi
Altay, 16 Ocak 1914'te Altay İdman Yurdu adı altında kurulmuştur. O devirde; İzmir'de Rum, Ermeni ve İtalyanların etkisi önemli bir sorundu. Devrin Valisi Rahmi Bey, Vasıf Çınar Bey ile Necati Beye "Şark İdadisi" isminde bir okul açtırdı. Amaç, Rumların ve diğer azınlığın etkinliğini kırmaktı. Bu amaç uğruna 16 Ocak 1914 yılında Altay İdman Yurdu sportif faaliyetlere başladı. Yunan, Ermeni ve İtalyan takımlarıyla yaptığı maçlarda başarılı sonuçlar aldı.

14 Ekim 1925 günü Mustafa Kemal Atatürk İzmir'e gelir ve kulübü ziyaret eder. Altay'ın 9 Eylül kupasını gören Atatürk, "Aferin çocuklar, kupa da kazanmışlar" der. Altay'ın spor faaliyetlerini dinledikten sonra Atatürk kulüp defterine şunları yazarak imzalar: ***‘‘Altay Spor Kulübünde tanıdığım gençlik iftihara şayandır. Bu gençlik müvacehesinde istikbalin kuvveti ve saadeti en bariz görülmektedir.’’***

1913 yılı sonlarında İzmir'e gelen Celal Bayar İttihat Terakki Cemiyetine katmak için spor yapan Altaylı gençleri davet etti ve 1914 yılının 16 Ocak tarihinde Altay fiilen kuruldu. Celal Bayar Şark İdadisinde faaliyet gösteren Altay'ın kuruluşu için para yardımında bulundu.

1923 Yılında Başkent Ankara'ya davet edilen Altay'ın bu seyahatinin çok başarılı olması nedeniyle büyük kurtarıcı Atatürk 1924 Paris Olimpiyatlarına Türk sporcularının katılmaları için emir verdi. 1924 Paris Olimpiyatları'na Altay'dan Futbolcu olarak Hamit Aslan, Atlet olarak Said Odyak iştirak etti.

Altay aynı zamanda ilklerin takımıdır. Türkiye tarihinde deplasman yapan ilk takımdır. Kendi bünyesinden takım çıkaran ve bunu ikinci defa yapan ilk takımdır. İzmir'in ilk milli futbolcusu da Altay bünyesinden çıkan Hamit Aslandır. İzmir'in ilk milli atleti yine Altay'ın bünyesinden çıkan Said Odyaktır. Eski adı Fuar Şehirleri kupası olan UEFA Kupası'na katılan ilk Türk Takımı Altay'dır. Ulusal çaptaki birincil Türkiye Ligi'nde ilk üçe giren ilk Anadolu takımıdır. Ziraat Türkiye Kupası'nı kazanan ilk Anadolu Takımıdır. Türk futbolunu modernleştiren, dernek yapısını aklımıza kazıyan ilk isim, soyadını bile Altay'dan alan Vahap Özaltay'dır. Aynı zamanda Altaylı Vahap Özaltay, Türkiye'nin ilk profesyonel futbolcusudur.

## Arma
Asma yaprağından esinlenerek çizilen Altay arması, yıllar içerisinde değişmeden bugünlere ulaştı. 1928'de yaşanan Harf Devrimi'nden önce Altay'ın armasının içerisinde laleye benzer motifler bulunmaktaydı, devrimden sonra sadece harf ve rakamların Latin harflere çevrildiği arma, esas şeklini asma yaprağından almıştır.

İlk kurulduğu günlerde de Siyah-Beyaz renkleri kullanan Altay, Kurtuluş Savaşı mücadelesi döneminde hem büyük acılar çeken, hem de kurtuluş ile birlikte büyük mutluluklar yaşayan kulüp, bu iki zıt duyguyu yansıtan “siyah” ve “beyaz” renklerini hiçbir zaman değiştirmemiştir.

Armadaki “İzmir” yazısı, bağlı kök saldığı topraklardaki güçlü yapıya atıfta bulunurken, 1914 ise bold (kalın harf) karakteriyle güçlü tarihe dikkat çeker.

## Kurucular

## Lig Tarihi

### İzmir Futbol Ligi

Altay Spor Kulübü İzmir Futbol Ligi'nde büyük varlık göstermiş ve ezeli rakipleri Altınordu'nun 6, Göztepe ve İzmirspor'un 5 ve Karşıyaka'nın 4 şampiyonluğuna karşı 14 şampiyonlukla İzmir futbolunun en büyüğü olmuştur.

İzmir Futbol Ligi'nde 1923-24, 1924-25, 1927-28, 1928-29, 1930-31, 1933-34, 1936-37, 1940-41, 1945-46, 1947-48, 1950-51, 1953-54 yıllarında 12 şampiyonluk alan Altay, İzmir futbolunda profesyonelliğe geçildikten sonra da 1956-57 ve 1957-58 sezonlarında şampiyonluklarını sürdürmüştür. İzmir Ligi'nin 1937-38 sezonunun şampiyonu Üçok takımı Millî Küme'de İstanbul takımlarına karşı daha başarılı olunabilmesini teminen birleştirilen Altay, Altınordu ve Bucaspor kulüplerinden oluşmuştur.

### Türkiye Futbol Şampiyonası'nda Altay
Türkiye'deki ilk millî futbol şampiyonası olan Türkiye Futbol Şampiyonası, 1924 yılında ilk kez düzenlendiğinde İzmir şampiyonu olan Altay İdman Yurdu katılmıştır. 1934 ile 1951 yıllarında Final Grubu'nda ikinci olarak Türkiye ikincisi olma başarısı göstermiştir.

### Profesyonel liglerde Altay
Profesyonel liglerdeki en iyi derecesi 3 kez elde ettiği üçüncülüktür. 41 sezon ile lige en çok katılan 6. takımdır. 1959 yılında düzenlenen ilk profesyonel millî ligde A Grubu 3.'sü olan Altay 1961-62 sezonunda üç büyüklerin ardından dördüncü olmuş, 1969-70 sezonunda ise sekizinci ve dokuzuncu sıralarda kalan Beşiktaş ve Galatasaray'ı geride bırakarak üçüncü olmuş; 1976-77 sezonunda yine bu iki takımı gerisinde bırakarak aynı dereceye ulaşmıştır.

1980'li yılların başında bunalıma giren Altay 1982-83 sezonunda ligdeki 25. sezonunda ilk kez küme düşmüş, 1983-84 sezonunda 1. Ligde Şampiyon olarak bir yıl aradan sonra tekrar Süper Lige yükselmiştir. 1989-90 sezonunda ikinci kez küme düşen Altay yine bir sezon aradan sonra 1990-91 sezonunda 1. Ligde Şampiyon olarak Süper Lige yükselmiştir. 1990'lı yılların sonunda İzmir takımlarının futbolda girdikleri kriz Altay'ı da etkilemiş ve siyah-beyazlı takım 1999-2000 sezonunda küme düşmüştür. 2001-02 sezonunda 1. Ligde 3. kez Şampiyon olarak Süper Lige yükselmiştir. 2002-03 sezonunda bir kez daha 1. Lig'de boy gösteren takım aynı sezon küme düşmüş ve bir daha yükselememiştir. 2010-11 sezonunda 1. Lig'den 2. Lig'e düşen takım, 2014-15 sezonunda 3. Lig'e düştü.

2016-17 sezonunda 3. Lig'de grubunu 2. sırada tamamlayan Altay, 2. Lige yükselmek için play-off oynamaya hak kazandı. Play-off yarı finalinde Çorum FK'yı geçen Altay, final maçında Kocaelispor'u penaltılarla yenerek 2. Lig'e yükseldi.2017-18 sezonunda 2. Lig Beyaz Grup'ta şampiyon olarak 1. Lig'e yükseldi. 3 sezon boyunca 1. Lig'de mücadele eden Altay 2020-2021 sezonunu 5. sırada bitirdi ve play-off turunda yarı finalde İstanbulspor'u final maçında ise Altınordu'yu 1-0 mağlup ederek 18 sezon aradan sonra Süper Lig'e şampiyon olarak yükseldi.

Altay, profesyonel liglerin kurulduğundan bu yana (1959) 62 sezon boyunca profesyonel liglerde mücadele eden 7 takımdan biridir. 2021-2022 yılında aldığı 3 dönemlik transfer yasağı borçların ödenmemesinden dolayı 2024 yılının ocak ayında 6 dönem daha uzatıldı.

### Kupa Tarihi

#### Türkiye Kupası'nda Altay
Türkiye Kupası'nda 7 kez final oynayıp 2 kez kazanan Altay Spor Kulübü aynı zamanda bu kupayı Anadolu'ya taşıyan ilk takımdır. 1963-64 sezonunda oynanan Türkiye Kupası final maçının ilk ayağında Galatasaray ile 0-0 berabere kalan Altay, ikinci maçın tarihinin Futbol Federasyonu tarafından değiştirilmesine tepki göstererek rövanş maçına çıkmamış ve Galatasaray'a hükmen mağlup olmuştur. 1966-67 yılında ikinci kez finale yükselen takım ezeli rakiplerinden Göztepe ile 2-2 berabere kalmasına rağmen, dönemin uygulaması nedeniyle kura ile ilk şampiyonluğunu kazanmıştır. Bir sonraki sezon da finale yükselen Altay rövanşta Fenerbahçe'yi 1-0 yenmesine karşın, ilk maçı 2-0 kaybettiği için ikinci olmuştur. 1971-72 sezonunda finalde Eskişehirspor'a kaybeden Altay, 1978-79 sezonunda bir kez daha Fenerbahçe'yle karşı karşıya gelip ilk maçı 2-1 kazandıysa da, rövanşı 2-0 kaybederek yine ikincilikte kalmıştır. Bir sezon sonra Galatasaray'ı 1-0 ve 1-1 ile geçerek hem tarihinde ikinci kez Türkiye Kupası şampiyonu olmuş, hem de 1964 sezonundan kalma hesabı da kapatmıştır. 1985-86 sezonunda 7. kez final oynayan siyah beyazlılar Bursaspor'a 2-0 yenilmişlerdir.

Altay, Türkiye Kupası'nın en başarılı 5. takımı olma unvanını korumaktadır.

#### Cumhurbaşkanlığı Kupası'nda Altay
1966-67 sezonunun Türkiye Kupası şampiyonu Altay aynı sezonun Lig şampiyonu Beşiktaş'a 29 Haziran 1967'de 1-0 yenildi. 1979-80 sezonunda aynı unvanla çıktığı kupada bu defa Trabzonspor'a 3-0 yenildi.

#### Başbakanlık Kupası'nda Altay
1971-72 sezonunda finalde Türkiye Kupası'nı kaptırdığı Lig ikincisi Eskişehirspor'a bu kupada da yenilen Altay 1978-79 ve 1985-86 sezonlarında ise Galatasaray'a karşı kaybetti.

#### TSYD Kupası'nda Altay
TSYD İzmir şubesi tarafından düzenlenen kupada, 2012 yılında aldığı son kupa ile bu kupayı 18 kez müzesine götürmüştür. Bu kupayı en fazla kazanan İzmir takımıdır.

#### Avrupa Kupaları Tarihi

##### UEFA Kupası'nda Altay
UEFA Kupası'nda ilk kez mücadele eden Türk takımı Altay'dır. Aynı zamanda Kupa Galipleri Kupası'na katılan ilk Anadolu kulübü yine Altay Spor Kulübü'dür. UEFA Kupası ve Kupa Galipleri Kupası'nda üçer kez, Balkan Kupası'nda 2 kez ve Inter-Toto Kupası'nda 1 kez olmak üzere, 9 sezon Türkiye'yi Avrupa'da temsil etmiştir. 1918 yılında Altay, İtalyan kulübü Garibaldi'ye karşı yaptığı karşılaşmayı 10-0 gibi bir skorla kazanınca buna çok sinirlenen İtalyan General Konsolosluğu, Garibaldi Futbol Kulübü'nün faaliyetine son verir.

**Ayrıca bakınız**

* Türk takımlarının Avrupa kupaları tarihi

## Kadro

## Başarıları

* **[[1. Lig]]**
** ***Şampiyonluk (4):*** 1983-1984, 1990-1991, 2001-2002
** ***Play Off Şampiyonluğu (1):*** 2020-2021
* **[[2. Lig]]**
** ***Şampiyonluk (1):***&nbsp;2017-2018
* **[[3. Lig]]**
** ***Play Off Şampiyonluğu (1):***&nbsp;2016-2017
* **[[Türkiye Kupası]]**
** ***Şampiyonluk (2):*** 1966-1967, 1979-1980
** ***İkincilik (5):*** 1963-1964, 1967-1968, 1971-1972, 1978-1979, 1985-1986,
* **[[Türkiye Futbol Şampiyonası]]**
** ***İkinci (2):*** 1934, 1951
* **[[İzmir Futbol Ligi]]**
** ***Şampiyonluk (14) (rekor):*** 1924, 1924-1925, 1927-1928, 1928-1929, 1931, 1934, 1936-1937, 1940-1941, 1945-1946, 1947-1948, 1950-1951, 1953-1954, 1956-1957, 1957-1958
* **[[Türkiye Spor Yazarları Derneği Kupası|TSYD İzmir Kupası]]**
** ***Şampiyonluk (18) (rekor):*** 1968, 1970, 1971, 1972, 1973, 1975, 1980, 1981, 1983, 1986, 1987, 1988, 1999, 2000, 2003, 2006, 2009, 2012
* **[[İzmir Şildi]]**
** ***Şampiyonluk (1):*** 1936
* **[[İzmir Kupası]]**
** ***Şampiyonluk (1):*** 1944

Kaynak:

## Lig Mücadeleleri

* **[[Süper Lig]]: 41 Sezon**

1959-1983, 1984-1990, 1991-2000, 2002-2003, 2021-2022

* **[[1. Lig]]: 17 Sezon**

1983-1984, 1990-1991, 2000-2002, 2003-2011, 2018-2021, 2022-2024

* **[[2. Lig]]: 6 Sezon**

2011-2015, 2017-2018, 2024-2025

* **[[3. Lig]]: 3 Sezon**

2015-2017, 2025-

## Geçmiş Sezonlardaki Performansı
Ana madde: Altay SK sezonları listesi

: **Not:** *Tablo son 10 sezonu göstermektedir. Ayrıntılar ve geçmiş sezonlar için [[Altay SK sezonları listesi|Ana Maddeye]] bakınız.*

= Taraftar Grupları =

## Alsancak Tayfa
Grup, 2005 yılında kurulmuştur. Genel olarak kapalı sağ tribünde konuşlanmıştır. Altay, 3. Lig'e düştüğünde **Kabus** adı altında kalan tüm gruplarla beraber birleşmiştir. Başkan sıkıntısı yaşayan Altay'a içlerinden bir başkan çıkarmışlardır. Aktif olarak maraton tribününde bulunmaktadırlar.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Altay Spor Kulübü resmi sitesi
* 
* 
* 
*