Riace bronzları

***Riace bronzları*** (, [ˈbrondzi di riˈaːtʃe]) ya da **Riace Savaşçıları** olarak da adlandırılan, 1972 yılında Güney İtalya'da Calabria'daki Riace yakınında denizde bulunan, MÖ 460 &ndash; 450 yıllarına tarihlenen, çıplak sakallı savaşçıların iki tam boyutlu bronz Yunan heykelidir. Heykeller halen yakınlardaki Reggio Calabria kentindeki Museo Nazionale della Magna Grecia adlı ulusal müzede bulunuyor. Heykeller nadir sayıdaki tam boyutlu antik Yunan bronzlarından ikisidir (benzerleri genellikle daha sonraki zamanlarda eritilmiştir). O dönemde ulaşılan teknik işçilik ve sanatsal özellikleri göstermektedirler.

Bronzlar müzede Carrara mermeriyle kaplı sismik önleyici platforma yerleştirilmiş mikro iklimlendirmeli bir odada sergilenmektedir. Odada bronzların yanı sıra iki baş heykeli de bulunmaktadır: Yine MÖ 5. yüzyıldan kalma *Testa del Filosofo* ve Testa di Basilea.

Bronzlar 1972'de keşfedilmesine rağmen 1981 yılına kadar koruma altına alınamadı. Floransa ve Roma'da halka açık sergilenmeleri, o yılın İtalya'daki kültürel etkinliğiydi ve çok sayıda derginin kapak hikâyesini oluşturdu. Günümüzde Calabria'nın sembollerinden biri olarak kabul edilen bronz heykeller, bir çift İtalyan posta pulu ile de anıldı.

İki bronz heykel, daha genç bir savaşçıyı tasvir edene atıfta bulunarak "Heykel A" ve daha yetişkin ve olgun görünüşü bulunan "Heykel B" olarak tanımlanıyor. Her iki heykel de kayıp balmumu döküm tekniği kullanılarak yapılmıştır.

## Keşif

Heykelleri kimin bulduğu konusunda tartışmalar vardır. Bir iddiaya göre, o sıralar Romalı bir kimyager olan Stefano Mariottini'nin, Monasterace'deki tatili sırasında şnorkelli dalış yaparken şans eseri  bronzlara rastlar. Mariottini, Riace kıyısından yaklaşık 200 metre açıkta, altı ila sekiz metre derinlikte dalış yaparken, kumdan çıkmış A heykelinin sol kolunu fark eder. İlk başta bir insan cesedi bulduğunu sanır ama kola dokunduğunda bunun bronz bir kol olduğunu anlar. Mariottini, kumu A heykelinin geri kalanından temizler ve ardından yakınlarında başka bir bronz heykelin varlığını fark ederek, Reggio Calabria'daki kültür departmanına haber verir.

Saha az kabul gören diğer iddia ise, Riace'den dört genç tarafından bulunmuş olmasıdır. Heykelleri su altında bulduktan sonra Monasterace'deki devlet maliye ofisine giderler ve orada bulduklarını ilan ederler.

Bir hafta sonra 21 Ağustos'ta B heykeli sudan çıkarılır, A heykeli ise ondan iki gün sonra çıkarılır. İlgili bir enkaz alanı tespit edilmez ancak yakın çevrede, kıyı boyunca batmış mimari kalıntılar da bulunmuştur.

Bronz heykeller ve keşif hikâyesi, 2005 BBC televizyon belgesel dizisi *[[Sanat Dünyayı Nasıl Yarattı?|How Art Made the World]]*'ün Stefano Mariottini ile bir röportajın da yer aldığı ilk bölümünde ele alındı.

Bronz uzmanı Giuseppe Braghò, 2008 yılında yayınlanan "Facce di Bronzo" adlı kitabında, Mariottini'nin beyanlarına dayanan 1972 tarihli resmi bulgu kayıtlarında, yalnızca bir miğfer ve kalkanın değil, aynı zamanda kolları açık üçüncü bir bronz heykelin de bulunduğunu bildirdiğini ortaya çıkardı. Ancak bu nesneler bulunamadı. Arkeolojik buluntuların resmi olarak kurtarılmadan günler önce çalınıp yurt dışındaki bir koleksiyoncuya satıldığı düşünülmektedir. Heykel A ve heykel B'nin, resmi kurtarma sırasında, keşif sırasında bildirilen ve kaydedilenlerle karşılaştırıldığında farklı bir konumda bulunduğuna dair kanıtlar da verilmiştir; ki bu da, heykellerin keşif yerinden kaldırılmasına yönelik girişimlerde bulunulduğunu gösteriyor.

2019 yazında İtalyan TV programı *Le Iene*, Riace sahasındaki kayıp arkeolojik buluntuların gizemiyle ilgili bir araştırma başlattı ve Mariottini ile röportaj yaparak keşif sırasındaki beyanları hakkında açıklamalar istedi. Mariottini yorum yapmayı reddetti.

## Tarih ve köken

Heykellerin yapıldığı dönemde, Calabria'nın büyük bölümünde (özellikle kıyı kentlerinde), Magna Graecia'nın ("Büyük Yunanistan") bir parçası olarak, "denizaşırı" Yunan toprakları olarak adlandırılmaya başlanan Yunanca konuşan halklar yaşıyordu. En popüler teori, iki ayrı Yunan sanatçısının, MÖ 5. yüzyılda yaklaşık 30 yıl arayla bronz heykeller yaptığıdır. “A Heykeli” muhtemelen M.Ö. 460-450 yılları arasında, “Heykel B” ise M.Ö. 430-420 yılları arasında yapılmıştır. Bazıları "Heykel A"nın Atinalı bir heykeltıraş olan Myron'ın eseri olduğuna ve heykeltraş Fidias'ın Alkamenes adlı öğrencisinin de "Heykel B"yi yaptığına inanıyor. Heykel A, kendi güzelliğinin ve gücünün bilincinde, gururlu bir bakışla genç bir savaşçı kahramanı veya tanrıyı tasvir eder. Heykel B ise daha yaşlı, daha olgun bir savaşçı kahramanı rahat bir pozla, kibar ve nazik bir bakışla tasvir eder.

Riace bronzları, antik Yunan heykelciliğinin hayatta kalan örneklerine yapılan önemli eklemelerdir. İdealize edilmiş geometrilerini ve olağanüstü anatomilerini "gerçekçi" bir yüzey altında gizleyen arkaik Yunan heykeltraşlığından erken Klasik üsluba geçiş dönemine aittirler. *Contrapposto*'nun güzel örnekleridirler; ağırlıkları arka bacaklardadır, bu da onları diğer birçok Arkaik duruştan çok daha gerçekçi kılar. Kas yapıları nettir ancak kesilmemiştir ve gerçekçi olacak kadar yumuşak görünür. Bronzların döndürülmüş başları sadece hareket kazandırmakla kalmaz, aynı zamanda figürlere canlılık da katar. Kollarının ve bacaklarının asimetrik düzeni onlara gerçekçilik katar. A Heykelinin gözleri kalsitten (başlangıçta fildişi olduğu sanılan) dişleri ise gümüşten yapılmıştır. Dudakları ve meme uçları bakırdan yapılmıştır. Bir zamanlar mızrak ve kalkan taşıyorlardı ama bunlar bulunamamıştır. Ek olarak, Savaşçı B bir zamanlar başının üzerine kaldırılmış bir miğfer takıyordu ve Savaşçı A'nın başına bir çelenk takmış olabileceği düşünülüyor. Bronzun ortalama kalınlığı Heykel A için 8,5 mm (0,33 inç) ve Heykel B için 7,5 mm'dir (0,3 inç) 

### Menşei

Bir batık enkazına dair herhangi bir kanıt bulunmamasına rağmen, heykellerin muhtemelen fırtınada batan bir gemide taşındığı varsayılmaktadır. Heykellerin ya yaratıldıkları zamana yakın ya da daha sonra yola çıkmış olmaları imkansız değildir. İtalyan ve Amerikalı arkeologlardan oluşan ortak bir ekip tarafından 2004 yılında gerçekleştirilen daha ileri araştırmalar, yavaş yavaş çöken bu kıyıda bir İyonik tapınağın temellerini tespit etmiştir. Locri'den Soverato'ya kadar su altında kalan kıyı şeridi boyunca robotik araçlarla yapılan denizaltı araştırmaları, Riace'dekilerle karşılaştırılabilecek başka bronz bulamasa da, Antik Çağ'daki bu kıyının daha ayrıntılı bir resmini çizmiştir.

Bu tür muhteşem sanat eserlerinin ünlü heykeltıraşlara atfedilmesi geleneksel bir tutumdur: İtalyan arkeolog ve antik Yunan heykel uzmanı Brunilde Sismondo Ridgway, "Klasik zamanların tüm 'büyük' isimleri bu bağlamda önerilmiştir" diye yazar ve en azından birkaç bilim insanının, "Önceki yılların baskın Atenosentrizminin" aksine, Attic olmayanı hatta "sömürge" bir menşe atölyesini düşünmeye istekli olmasını cesaret verici bulduğunu belirtir.

Bronzların en yüksek kalitede orijinal eserler olduğu kesin olmakla birlikte, gövdelerinin tek bir modelden üretildiği, daha sonra dökümden önce doğrudan balmumu üzerinde değişiklikler yapılarak *türleri* olarak görülebilmesi için değiştirildiği de ileri sürülmüştür.

## Tanılama

Antik literatürde bronzların tasvir ettiği sporcuların veya kahramanların kimliğini tespit edecek net bir kanıt bulunmamaktadır. Görünüşe göre iki çıplak, başlangıçta büyük bir kutsal alandaki bir adak grubunun parçasıydı. MS 2. yüzyılın sonlarında yaşamış Lidyalı gezgin ve coğrafyacı Pausanias'ın belirttiği gibi, bronz heykellerin Argos polisindeki Tebai'ye Karşı Yediler anıtsal grubundaki savaşçılardan ikisi olan Tydeus ve Amfiaraos'u temsil edebileceği tahmin ediliyor.

Ancak bunlar aynı zamanda Maraton Savaşı anıtının bir parçası olan Delfi'den gelen Atinalı savaşçılar da olabilir veya Olimpia'dan gelmiş olabilirler. Argos, Delfi ve Olimpia, en yüksek kalitede özel heykeller açısından önde gelen üç Yunan bölgesiydi ve üçü de Roma işgalinin ardından resmi yağmalara karşı savunmasızdı. Belki de bronzlar, yaratılmalarından çok sonra, Roma'nın Yunanistan'ı fethinden sonra çeşitli tarihlerde Yunan sanatına yönelik büyük çaplı yağma dalgalarından birinin parçası olarak İtalya'ya taşınıyordu.

İtalyan arkeolog ve sanat tarihçisi Salvatore Settis ve Alman klasik arkeolog Vinzenz Brinkmann (Liebieghaus Çok Renklilik Araştırma Projesi), savaşçıları Athena'nın oğlu Erechtheus ve Poseidon'un oğlu Eumolpos olarak tanımlarlar. Pausanias 1.27.4'te Atina akropolündeki Athena tapınağının yakınındaki Erechtheus ve Eumolpos'u tasvir eden iki bronz heykelden oluşan bir gruptan bahsedilmektedir:

“... kavga için karşı karşıya gelen adamların büyük bronz figürlerinden, birine Erechtheus, diğerine Eumolpos diyorlar…”

## 2009–2011 restorasyonu
Aralık 2009'da Riace Bronzları, Museo Nazionale della Magna Grecia'da restorasyon çalışmaları başlamadan önce Reggio'daki Palazzo Campanella'ya nakledildiler. 2010'un başlarında, uzman sanat restoratörleri Cosimo Schepis (Nuccio Schepis olarak da bilinir) ve Paola Donati, Riace bronzları üzerinde restorasyon çalışmalarına başladı. İki bronz heykelin restorasyon çalışmaları 2011 yılında tamamlandı.

## Notlar

## Kaynakça

* "Bronzi Di Riace, Ritrovata Una Ciglia Della Statua "B": Era Abbandonata Nello Scantinato Del Museo." *Corriere Della Calabria*. Sviluppo Editoria Calabria Srl, 23 Ekim 2013.
* Kleiner, Fred S., *Gardner'ın Çağlar Boyu Sanatı: Batı Perspektifi*, Cilt 1 (Cengage Learning, 2009, )
* Muzzupappa, M., A. Gallo, RM Mattanò, C. Ruggiero ve F. Bruno. "Bronno “A” Di Riace'nin Sağ Elinin Tam Bir Morfolojik Çalışması." (2012): 55-59. Çoklu Bilim Yayıncılığı.
* "Nuccio Schepis Respinge Al Mittente Le Polemiche Sul Presunto 'abbandono' Dei Bronzi Di Riace." *Şöhret Di Sud*. Ed. Aliamedia Società Cooperativa Editrice Scarl - Bari. Ermete Limited, 5 Eylül 2013.
* "Trasloco E "tagliando" per I Bronzi Di Riace." *Repubblica.it*. Gruppo Editoriale L'Espresso, nd
* Salvatore Settis, Maurizio Paoletti, "Sul buono e sul cattivo uso dei bronzi di Riace", (2012).
* Vinzenz Brinkmann, Ulrike Koch-Brinkmann, "Riace Bronzları Deneyi, Estetik ve Anlatı", içinde: Ahoros. Gedenkschrift für Hugo Meyer (2018) s. 15-34.
* Castrizio, Daniele. Riace Bronzları. Son Araştırmalar ve Yeni Bilimsel Bilgiler. *Teorinin ve Sanat Tarihinin Güncel Sorunları: Makale derlemesi.* *Cilt* *9.* Ed: AV Zakharova, SV Maltseva, E. Iu. Staniukoviç-Denisova. Lomonosov Moskova Devlet Üniversitesi / St. Petersburg, NP-Print, 2019, s. 67–74. ISSN 2312-2129

## Dış bağlantılar ve konuyla ilgili yayınlar

* Prof. Giuseppe Braghò'dan "I Bronzi di Riace - Le altre verità"
* Nigel Spivey, "Güzellik efsanesi", ''The New Statesman'', 2 Mayıs 2005
* Mariottini röportajı 
* Bruno Gemelli, "Vissi d'arte, vissi di code" 
* "Sotto il mare caccia segreta ai "nuovi" bronzi di Riace" 14 Eylül 2004
* Lombardi, Satriani ve Paoletti (ed.) *Gli Eroi Venuti Dal Mare Denizden Kahramanlar: Riace Bronzlarının Fotoğraf Kaydı.* Gangemi Editörü.
* Riace Savaşçıları, Dr. Nigel Spivey tarafından yazılan ve anlatılan beş bölümlük *How Art Made The World* serisinin Birinci Programında (*"More Human Than Human..."* ) kapsamlı bir şekilde tartışılıyor ve resmediliyor. bunların "şimdiye kadar yapılmış en iyi heykeller" olduğu görüşündeyiz. How Art Made The World kitap olarak da mevcuttur (Basic Books, 2006), ).
* Pedley, John Griffiths, "Yunan Sanatı ve Arkeolojisi" (Dördüncü baskı, Pearson-Prentice Hall, 2007), s.&nbsp;234–237.
* Heykellerin yüksek çözünürlüklü fotoğrafları "Tarih Blogu" nda: "Bronz A", "Bronz B"
* 
* Dafas, KA, 2019. *Yunan Büyük Ölçekli Bronz Heykel: Geç Arkaik ve Klasik Dönemler*, Klasik Araştırmalar Enstitüsü, İleri Araştırmalar Okulu, Londra Üniversitesi, Klasik Araştırmalar Enstitüsü Bülteni, Monograf, BICS Ek 138 (Londra), s. 51-67, lütfen 41-57.