Okumak

**Okuma**, harflerin, sembollerin vb. anlamlarını görerek veya dokunarak anlama sürecidir.

Eğitimciler ve araştırmacılar için okuma; kelime tanıma, yazım (yazım), alfabetik, ses bilgisi, fonemik farkındalık, kelime bilgisi, anlama, akıcılık ve motivasyon gibi alanları içeren çok yönlü bir süreçten oluşur.

Piktogramlar (örneğin tehlike sembolü ve emoji) gibi diğer okuma ve yazma türleri, konuşmaya dayalı yazma sistemlerine dahil değildir. Ortak bağlantı, görsel notasyonlardan veya dokunsal sinyallerden (braille alfabesinde olduğu gibi) anlam çıkarmak için sembollerin yorumlanmasıdır.

## Genel bakış

Okuma genellikle sessizce yapılan bireysel bir aktivitedir ancak bazen bir kişi diğer dinleyiciler için yüksek sesle okur ya da daha iyi anlamak için kişi, kendi kullanımı için yüksek sesle okuma eylemini gerçekleştirir. Orta Çağ'ın sonlarında ayrılmış metnin (kelimeler arasındaki boşluklar) yeniden ortaya çıkmasından önce, sessizce okuma yeteneğinin oldukça dikkate değer olduğu düşünülüyordu.

Bir bireyin hem alfabetik hem de alfabetik olmayan yazıları okuma yeteneğinin oluşmasını sağlayan başlıca dil becerileri şunlardır: fonolojik farkındalık, hızlı otomatikleştirilmiş adlandırma ve sözel IQ.

Eğlenceli ve ilginç olduğu için çocuklar ve yetişkinler bir boş zaman etkinliği olarak okurlar. ABD'de yetişkinlerin yaklaşık yarısı her yıl bir veya daha fazla kitabı zevk için okuyor. Yaklaşık %5'i ise yılda 50'den fazla kitap okuyor. Amerikalılar eğer onlarda bu özellikler varsa daha fazla okuyorlar: daha fazla eğitime sahip olma, akıcı ve kolay okuma, kadın olma, şehirlerde yaşama ve daha yüksek sosyoekonomik statüye sahip olma. Çocuklar genel olarak dünya hakkında daha fazla bilgi sahibi olduklarında ve okumayı başka bir iş olarak değil de eğlence olarak algıladıklarında daha iyi okuyucular haline gelirler.

### Okuma ve okuryazarlık
Okumak, okuryazarlığın önemli bir parçasıdır ancak tarihsel açıdan bakıldığında okuryazarlık hem okuma hem de yazma yeteneğine sahip olmakla ilgilidir.

Ve 1990'lardan bu yana bazı kuruluşlar okuryazarlığı, geleneksel okuma ve yazma becerisinin ötesine geçebilecek çok çeşitli şekillerde tanımladılar. Aşağıda bazı örnekler verilmiştir:

* "dijital okuryazarlık da dahil olmak üzere tüm medyada (basılı veya elektronik) bulunan tüm metinleri okuma ve yazma becerisi"
* "değişen bağlamlarla ilişkili basılı ve yazılı materyallerin kullanılmasını anlama yeteneği"
* "okuma, yazma, konuşma ve dinleme yeteneği"
* "anlamak ve anlam yaratmak için okuma, yazma ve konuşma becerisine sahip olma"
* "görsel işitsel ve dijital materyalleri kullanarak iletişim kurma yeteneği"
* "toplumda işlev görmek, kişinin hedeflerine ulaşmak ve bilgi ve potansiyelini geliştirmek için basılı ve yazılı bilgileri kullanma becerisi". Üç tür yetişkin okuryazarlığını içerir: düz yazı (örneğin bir gazete makalesi), belgeler (örneğin bir otobüs tarifesi) ve niceliksel okuryazarlık (örneğin bir ürün reklamında aritmetik işlemlerin kullanılması).

Akademik alanda bazı insanlar okuryazarlığa daha felsefi bir açıdan bakıyor ve "çoklu okuryazarlık" kavramını öneriyor. Örneğin, şöyle diyorlar: "Geleneksel basılı tabanlı okuryazarlıktan 21. yüzyılın çoklu okuryazarlığına doğru olan bu büyük değişim, iletişim teknolojilerinin ve multimedyanın, metinlerin gelişen doğasının yanı sıra tüketim, üretim, değerlendirme  ve bu metinlerin dağıtımı ile ilgili beceriler ve eğilimler üzerindeki etkisini yansıtıyor." (Borsheim, Meritt ve Reed, 2008, s. 87)". Bilişsel sinir bilimci Mark Seidenberg'e göre bu "çoklu okuryazarlık", eğitimcilerin konuyu okuma ve yazmadan "okuryazarlık" olarak değiştirmesine olanak tanıdı. Seidenberg, bazı eğitimcilerin okumanın nasıl öğretildiğine ilişkin eleştirilerle karşılaştıklarında "uygulamalarını değiştirmediklerini, konuyu değiştirdiklerini" söylüyor.

Ayrıca, bazı kuruluşlar sayısal becerileri ve teknoloji becerilerini ayrı ayrı ancak okuryazarlık becerilerinin yanında dahil edebilir.

Ek olarak, 1940'lı yıllardan bu yana okuryazarlık terimi sıklıkla belirli bir alanda (örneğin, bilgisayar okuryazarlığı, ekolojik okuryazarlık, sağlık okuryazarlığı, medya okuryazarlığı, niceliksel okuryazarlık (matematik) ve görsel okuryazarlık ) bilgi veya beceriye sahip olmak anlamında kullanılmaktadır.

### Yazı sistemleri
 
Bir metni anlamak için genellikle o metinle ilişkilendirilen konuşma dilini anlamak gerekir. Bu yönüyle yazı sistemleri diğer pek çok sembolik iletişim sisteminden ayrılmaktadır. Yazı sistemleri bir kez kurulduktan sonra genel olarak konuşulan muadillerine göre daha yavaş değişir ve çoğu zaman artık konuşulan dilde geçerli olmayan özellikleri ve ifadeleri korur. Yazma sistemlerinin en büyük yararı, bir dilde ifade edilen ve başlangıçtaki formülasyon eyleminden bağımsız olarak alınabilen bilgilerin kalıcı bir kaydını tutabilme yetenekleridir.

### Bilişsel faydalar

Zevk için okumak ergenlik döneminde kelime dağarcığı ve matematikte artan bilişsel ilerlemeyle ilişkilendirilmiştir. Yaşam boyu sürekli yüksek hacimli okuma, yüksek düzeyde akademik başarı ile ilişkilendirilmiştir.

Araştırmalar okumanın stres yönetimini, hafızayı, odaklanmayı, yazma becerilerini, ve hayal gücünü geliştirebileceğini öne sürüyor.

Okumanın bilişsel faydaları orta yaşlarda ve son yıllarda da devam eder.

Araştırmalar, kitap okumanın ve yazmanın yaşlılarda bilişsel gerilemeyi yavaşlatabilecek beyin uyarıcı aktiviteler arasında olduğunu öne sürüyor.

### Okuma başarısının durumu
Okumak onlarca yıldır önemli araştırma ve raporlamaların konusu olmuştur. Pek çok kuruluş, çocuklar ve yetişkinler için okuma başarısını ölçmekte ve raporlamaktadır (örneğin, NAEP, PIRLS, PISA PIAAC ve EQAO).

Araştırmacılar, okulun birinci veya ikinci yılının sonunda öğrencilerin yaklaşık %95'ine okuma yazmanın öğretilebileceği sonucuna varmıştır, ancak birçok ülkede %20 veya daha fazlası bu beklentiyi karşılamamaktadır.

2019 Nation's Report kartına göre, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki 4. sınıf öğrencilerinin %34'ü *Temel okuma seviyesinde* veya üzerinde performans gösteremedi. Irk ve etnik kökene göre önemli bir fark vardı (örneğin siyah öğrencilerde %52 ve beyaz öğrencilerde %23). COVID-19 salgınının etkisinin ardından ortalama temel okuma puanı 2022'de %3'e düştü (2019 ve 2022'de etnik kökene göre dağılım hakkında daha fazla bilgiyi burada bulabilirsiniz). Kaliforniya'da 2023'te yapılan bir araştırmaya göre, Kaliforniya'nın çocuk ıslahevlerinde zaman geçiren pek çok genç, ilkokul okuma becerilerini içeren lise diplomaları alıyor. "Lise diploması alan, okuma yazma bile bilmeyen çocuklar var." 2018'de başlayan beş yıllık süre boyunca liseden mezun olan bu öğrencilerin %85'i 12. sınıf okuma değerlendirmesini geçemedi.

2013 ile 2022 arasında 30 ABD eyaleti kanıta dayalı okuma öğretimiyle ilgili yasalar çıkardı veya yeni politikalar uyguladı. 2023'te New York, okulların ses bilimine ağırlık vererek okumayı öğretmesini zorunlu kılmaya başladı. Bu şehirde, üçüncü sınıftan sekizinci sınıfa kadar olan öğrencilerin yarısından azı, devlet okuma sınavlarında yeterli puan aldı. Siyah ve Hispanik ırktan sınava girenlerin %63'ünden fazlası notu alamadı.

Küresel olarak COVID-19 salgını okuma becerilerinde ve diğer akademik alanlarda önemli bir genel öğrenme açığı yarattı. Bu açık salgının erken dönemlerinde ortaya çıktı ve zamanla artıyor. Açık, özellikle düşük sosyo-ekonomik kökenden gelen çocuklar arasında çok yaygın. ABD'de çeşitli araştırma çalışmaları, ek destek olmadığında, 1. sınıftaki zayıf bir okuyucunun zayıf bir okuyucu olarak kalma ihtimalinin neredeyse %90 olduğunu göstermektedir.

Kanada'da Ontario eyaleti, 2023 yılında 3. sınıf öğrencilerinin %27'sinin eyalet okuma standartlarını karşılamadığını bildirdi. Ayrıca Ontario'da, özel eğitime ihtiyacı olan 3. sınıf öğrencilerinin (Bireysel Eğitim Planı olan öğrenciler) %53'ü 2022'de eyalet standartlarını karşılamıyordu. Nova Scotia eyaleti, 2022'de 3. sınıf öğrencilerinin %32'sinin eyalet okuma standartlarını karşılamadığını bildirdi New Brunswick eyaleti, 2023 yılında 4 ve 6. sınıfların sırasıyla %43,4 ve %30,7ni karşılamadığını bildirdi.

Uluslararası Okuma Okuryazarlığındaki İlerleme Çalışması (PIRLS), 50 ülkedeki 4. sınıf öğrencilerinin okuma başarısını yayınladı. Genel okuma ortalaması en yüksek olan beş ülke Rusya Federasyonu, Singapur, Hong Kong ÖİB, İrlanda ve Finlandiya olarak açıklandı. Bazı diğer ülkeler ise şöyle: İngiltere 10., Amerika Birleşik Devletleri 15., Avustralya 21., Kanada 23. ve Yeni Zelanda 33.

15 yaşındaki okul öğrencilerinin matematik, fen bilimleri ve okuma konusundaki akademik performansını ölçme ve değerlendirmesini Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA)  yapar.

39 ülkedeki 16-65 yaş arası yetişkinlerin okuma seviyeleri Uluslararası Yetişkin Yeterlilikleri Değerlendirme Programı (PIAAC) tarafından rapor edilmektedir. PIAAC, 2011 ile 2018 arasında *birinci seviye veya altında* (beş seviyeden oluşan derecelendirmenin en düşüğü) okuyan yetişkinlerin yüzdesini rapor etmektedir. Bazı örnekler: Japonya %4,9, Finlandiya %10,6, Hollanda %11,7, Avustralya %12,6, İsveç %13,3, Kanada %16,4, İngiltere (Birleşik Krallık) %16,4 ve Amerika Birleşik Devletleri %16,9.

Dünya Bankası'na göre düşük ve orta gelirli ülkelerdeki çocukların yüzde 53'ü 'öğrenme yoksulluğu' yaşıyor. 2019 yılında UNESCO İstatistik Enstitüsü'nün verilerini kullanarak *Öğrenme Yoksulluğunu Sonlandırmak: Neler Gerekecek?* başlıklı bir rapor yayınladılar. Öğrenme yoksulluğu, 10 yaşına kadar basit bir metni okuyup anlayamamak olarak tanımlanıyor.

Okuma, aritmetik, temel muhakeme yeteneği, sosyo-duygusal beceriler ve diğerleri gibi tüm temel becerilerin önemli olduğunu söyleseler de özellikle okumaya odaklanırlar. Onların mantığı, okuma yeterliliğinin öğrenmenin kolayca anlaşılan bir ölçüsü olduğu, okumanın öğrencinin diğer tüm alanlardaki öğrenmeye açılan kapısı olduğu ve okuma yeterliliğinin diğer konulardaki temel öğrenim için bir vekil görevi görebileceğidir.

## Okumayı öğrenme

**Okumayı öğrenmek** veya **okuma becerilerinin edinilmesi,** basılı kelimelerin ardındaki anlamı anlamak için gerekli becerilerin kazanılması ve uygulanmasıdır. Yetenekli bir okuyucu için okuma eylemi basit, zahmetsiz ve otomatiktir. Ancak okumayı öğrenme süreci karmaşıktır ve çok erken yaşlardan itibaren geliştirilen bilişsel, dilsel ve sosyal becerilere dayanır. Dört temel dil becerisinden (dinleme, konuşma, okuma ve yazma) biri olan okuma, yazılı dile hakim olmak için hayati öneme sahiptir.

Birleşik Devletler'de ve başka yerlerde, üçüncü sınıfın sonunda okuma yeterliliği olmayan öğrencilerin akademik kariyerlerinin geri kalanında engellerle karşılaşabileceğine yaygın olarak inanılmaktadır. Örneğin dördüncü sınıfta karşılaşacakları materyalin yarısını okuyamayacakları tahmin edilmektedir.

2019'da, devlet okullarındaki Amerikalı dördüncü sınıf öğrencileri arasında Asyalı öğrencilerin yalnızca %58'i, Kafkasyalıların %45'i, İspanyol kökenlilerin %23'ü ve Siyah öğrencilerin %18'i, Ulusal Karne'nin *yeterlilik düzeyinde* veya üzerinde performans gösterdi. Ayrıca 2012 yılında Birleşik Krallık'ta 15 yaşındaki öğrencilerin 12 yaşındaki öğrencilerle aynı yaş seviyesindeki kitapları okudukları rapor edilmiştir.

Sonuç olarak pek çok hükûmet, öğrencilerin üçüncü sınıfın sonuna kadar sınıf düzeyinde okuma yapmasını sağlayacak uygulamaları hayata geçiriyor. Bunun bir örneği Ohio eyaleti tarafından 2017 yılında oluşturulan ‘Üçüncü Sınıf Okuma Garantisi’dir. Bu program, anaokulundan üçüncü sınıfa kadar okumada geri kalan öğrencileri belirlemeye ve üçüncü sınıfın sonuna kadar okuma başarısı yolunda ilerlemelerini sağlamaya yönelik bir programdır. Buna telafi eğitimi de denir. Diğer bir örnek ise İngiltere'deki politikadır; üçüncü sınıfa kadar kelimeleri düzgün bir şekilde çözmekte zorlanan herhangi bir öğrenci, "titiz ve sistematik bir ses bilgisi programı" aracılığıyla "acilen" yardım almak zorundadır.

2016 yılında Birleşik Devletler, 50 ülke arasında dördüncü sınıf okuma becerisinde en yüksek puanı alan 15. ülke oldu. Genel okuma ortalaması en yüksek olan on ülke Rusya Federasyonu, Singapur, Hong Kong ÖİB, İrlanda, Finlandiya, Polonya, Kuzey İrlanda, Norveç, Çin ve İngiltere'dir (Birleşik Krallık). Bazı diğer ülkeler ise şöyle: Avustralya (21.), Kanada (23.), Yeni Zelanda (33.), Fransa (34.), Suudi Arabistan (44.) ve Güney Afrika (50.).

### Konuşma dili: okumanın temeli
Konuşma dili, okumayı öğrenmenin temelidir (çocuklar herhangi bir harfi görmeden çok önce) ve çocukların dilin fonolojik yapısına ilişkin bilgisi, erken okuma yeteneğinin iyi bir göstergesidir. Çocukluğun büyük bölümünde konuşma dili baskındır; ancak okuma, konuşmayı yakalar ve onu aşar.
## Kaynakça