Türkiye'de fındık üretimi

**Türkiye'de fındık üretimi,** dünyadaki fındığın çoğunu Türkiye'de yetiştirilip, işlendiği için önemlidir. Çeşitli kaynaklara göre dünya fındık üretiminin %70 ila %80'i arasında pazar payına sahiptir.

## Tarih ve Coğrafya
Karadeniz Bölgesi'nde fındık yetiştirildiğine dair M.Ö. 1500 yılına kadar uzanan kayıtlar vardır. Tarihçi Evliya Çelebi, 1650'li yıllarda, Osmanlı İmparatorluğu döneminde fındık bahçelerini anlatmıştır. Fındık tarlaları ağırlıklı olarak Karadeniz Bölgesi'nde Artvin ile Kocaeli arasında bulunmaktadır. Fındık bölgeleri Ordu'dan Artvin'e kadar uzanan eski doğu bölgesi ve Karadeniz'in batı kesiminde Samsun ile Kocaeli arasındaki yeni fındık bölgesi olarak ikiye ayrılmaktadır. Fındığın en çok Ordu, Samsun, Artvin ve Giresun illerinde yetiştirildiği, Sakarya ve Düzce'de ise fındık üretiminin oldukça verimli olduğu görülmektedir. Sadece Ordu'da 2017 yılında 200.000 ton hasat yapılmıştır.

## Meyve bahçeleri
*Tombul*, *Çakıldak*, *Foşa* ve *Sivri* gibi çeşitli geleneksel fındık ağacı çeşitleri hasadın büyük kısmını oluşturmaktadır ancak 2012'den bu yana iddialı bir yetiştirme programı daha hızlı olgunlaşma sürecine sahip çeşitlerin üretilmesine yol açmıştır.

Fındık ekimi oldukça yaygındır ve yaklaşık 400.000 ailenin bahçesi bulunmaktadır. Fındık sektörünün ana müşterilerinden biri ve Nutella üreticisi olan Ferrero, çocukların fındık hasadında çalıştırıldığı yönündeki eleştirilerin ardından 2012 yılında Tarım Değerleri Programı'nı başlatmıştır. Sektörde yer alan diğer iki büyük kuruluş olan Balsu ve Olam International da Nestlé ve Türk Hükümeti ile işbirliği içinde çocuk işçiliğiyle mücadele etmeye başlamıştır. *Business Year'a* göre, Türkiye'de fındık üretimi *, Alım Garantisi* Kanunu'nun çıkarıldığı ve Karadeniz bölgesindeki köylülerin büyük bir kısmının fındık yetiştiricisi haline geldiği 1964 yılından bu yana istikrarlı bir şekilde artmıştır. Daha sonra Türkiye, en önemli fındık üreticisi haline gelmiş ve 100'den fazla ülkeye ihracat yapmıştır.

## Üretim
### Ülkelere göre dünya fındık ihracatı 2017

### Türkiye fındık ihracatı yıl dağılımı

#### Türkiye ihracatı 2020-2021
01.09.2020-31.08.2021 tarihli Türkiye fındık ihracatı

## Zararlılar
Türkiye'de fındık sektörünün uğradığı zararın 2017'de 200 milyon ABD Doları, 2018'de ise 300 milyon ABD Doları olduğu tahmin edilmekte ve bu zararın esas olarak kahverengi dağınık kokuşmuş böcek, yeşil kokuşmuş böcek ve küllenmeden kaynaklandığı tahmin edilmektedir.

### Kahverengi dağınık pis koku böceği
Kokuşmuş böcek, Türkiye'de ilk olarak Eylül 2017'de İstanbul'un Levent ilçesinde rapor edilmiştir. Aynı yılın Ekim ayında Artvin İlinde görülmüş ve tür, fındık üretiminin büyük kısmının yapıldığı Doğu Karadeniz Bölgesi'nin diğer bölgelerine hızla yayılmıştır. Böceğin, ilk olarak Artvin'in Kemalpaşa ilçesinde, iki ülke sınırına birkaç kilometre uzaklıkta olduğu bildirildiği için ülkeye Gürcistan üzerinden girdiği sanılmaktadır. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Öğretim Üyesi Celal Tuncer, böceğin Artvin'de halihazırda fındık veriminde yüzde 20'lik bir düşüşe neden olduğunu, gelecekte de fındık üretimi ve kalitesinde yüzde 50'lik bir düşüşe neden olmasının beklendiğini belirtmiştir. Tuncer'e göre bu düşüşler fındık üreticilerinin 1 milyar dolarlık zararına yol açacaktır.

## Kaynakça