Pullar üzerinde matematik

**Matematiğin pullar üzerinde** tasvir edilmesi, 1923 yılında astronom ve matematikçi Nicolaus Copernicus'un 450. doğum yıldönümünü anmak için basılan üçlü Polonya pul serisiyle başladı. Geçerli bir matematik pulu tanımının evrensel olarak kabul görmemesi nedeniyle, bazı koleksiyoncular, ilk matematik pulu olarak, aslen matematikçi olmasa da, çok yönlü bilim adamı Benjamin Franklin'i tasvir eden 1847 tarihli Amerika Birleşik Devletleri pulunu gösterir, diğerleri ise 1926 tarihli Alman Leibniz pulunu matematikçiyi tasvir eden ilk pul olarak kabul eder.

2024 itibarıyla basılmış matematik pullarının toplam sayısı yaklaşık 1.600'dür.

## Tanım
Matematiksel bir pul, aşağıdaki özelliklerden birine veya birkaçına sahiptir:

* Bir matematikçiyi veya önemli matematiksel çalışmaları olan bir polimatı tasvir eder
* Bir matematiksel kavramı veya matematiksel nesneyi tasvir eder
* Bir matematiksel sembolü, formülü veya notasyonu tasvir eder
* Ulusal veya uluslararası bir kongre veya Uluslararası Matematik Olimpiyatı gibi matematiksel bir olayı anar
* Matematik eğitiminin sürecini veya öncelikle matematiksel araştırma veya eğitim için kullanılan bir binayı tasvir eder.

Astronomi, balistik, haritacılık, kristalografi, matematiksel sanat, matematiksel oyunlar, navigasyon gibi uygulamalı matematiki konu alan pullar, sanatta perspektif ve uzay uçuşu gibi konuları içeren pullar, koleksiyoncunun bakış açısına bağlı olarak matematiksel pul koleksiyonuna dahil edilebilir veya edilmeyebilir. Genellikle bu tür pullar, usturlap veya sürgülü hesap cetveli gibi matematikle ilgili nesneleri veya araçları tasvir eder.

Aşağıdaki türde materyaller bu kapsam harici tutulmuştur (ancak matematik pulu meraklıları tarafından bunlar da toplanabilirler):

* Posta kartpostalları, örneğin matematikçilerin resmi yer alan ve matematikle ilgili olmayan pul yapıştırılmış bir kartpostal
* Cinderella, yerel, özel veya kişisel basımlar, yani resmi olmayan pullar
* Posta dışı pullar, örneğin gelir veya hatıra pulları
* Var olmayan/tanınmayan ülkeler tarafından basılan ve/veya gerçek posta ihtiyaçlarını aşan pullar

## Örnekler

### Matematikçiler

Matematikçileri tasvir eden pullar, ülkeler tarafından önemli ulusal matematikçilerinin doğum veya ölüm yıldönümlerini anmak için sıklıkla basılır. Örneğin, Norveç tarafından Niels Henrik Abel'i anmak için basılan pullar. Örnekler yukarıdaki galeride gösterilmiştir. Bazı ülkeler, Isaac Newton veya Albert Einstein gibi uluslararası üne sahip matematikçileri tasvir eden pullar da basmıştır.

### Matematiksel kavramlar ve nesneler

Matematiksel bir kavramı veya nesneyi tasvir eden pullar, bazen bu kavramı veya nesneyi icat eden matematikçinin portresiyle birleştirilerek, genellikle standart posta pulları yerine hatıra pulları olarak basılır. Yukarıdaki galeride örnekler gösterilmektedir: Pisagor teoremini tasvir eden 1955 tarihli Yunanistan pulu, Möbius şeridini gösteren ve aynı zamanda 6. Brezilya matematik kongresini anan 1977 Batı Alman pulu, karmaşık düzlemi gösteren ve aynı zamanda Carl Gauss'un 200. doğum yıldönümünü anan 1977 Batı Alman pulu ve Dikdörtgeni kareleştirmeyi gösteren ve aynı zamanda Uluslararası Matematik Kongresini anan 1998 Alman pulu gibi.

### Matematiksel semboller ve formüller

Matematiksel sembol veya formülü tasvir eden pullar, genellikle bu sembol veya formülle en çok ilişkilendirilen matematikçiyle birlikte tasvir edilir. Yukarıdaki galeride bunun örnekleri gösterilmektedir: integral, toplama ve birleşim sembollerini tasvir eden ve aynı zamanda Uluslararası Matematik Kongresi'ni anan 1966 tarihli Sovyet pulu, , fonksiyon ve toplama sembollerini gösteren ve Nikolai Luzin'in hayatını anan bir pul, Fermat'ın Son Teoremi'ni gösteren ve Andrew Wiles'ın 1995'teki ispatını anan 2016 Çek pulu ve Fibonacci dizisini gösteren ve Sırbistan Matematik Derneği'nin 75. yıl dönümünü anan 2023 Sırp pulu gibi.

## Yayınlar
Robin J. Wilson, 2001 yılında *Stamping through mathematics* ("Matematikte pul") adlı, eleştirmenlerden olumlu yorumlar alan bir kitap ve pullar aracılığıyla Avrupa matematik tarihi üzerine bir makale yayınlamış ve 1984 yılından itibaren *[[The Mathematical Intelligencer]]* dergisinde *Stamp Corner* ("Pul Köşesi") bölümüne katkıda bulunmuş olan, bu alandaki önde gelen yazarlardan biridir.

William L. Schaaf bir makale yayınladı ve bu makale daha sonra 1978 yılında *Mathematics and science: an adventure in postage stamps* ("Matematik ve bilim: posta pullarında bir macera") başlıklı bir kitaba dönüştürüldü. 1979'dan en az 2011'e kadar American Topical Association'ın Matematik Çalışma Birimi *Philamat: A journal of mathematical philately* ("Philamat: Matematik filatelisi dergisi") adlı bir dergi yayınladı, ancak bu kuruluş 2024 itibarıyla artık ATA'nın bir parçası değildir. Derginin bir örneği çevrim içi olarak mevcuttur.

Matematik pullarının yeni baskılarının listesi, aylık ''Scott'' Pul dergisinde ve *[[Linn's Stamp News]]*de yer almaktadır; ayrıca Ekim 2010'dan bugüne kadar Bilgisayarlar ve Matematik bölümünde çevrim içi olarak da mevcuttur.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili okumalar
* Yardley, Christopher B. (2015). The representation of science and scientists on postage stamps. Canberra: ANU Press, ISBN 978-19250-2178-3

## Dış bağlantılar

* Mathematical stamps from the European Mathematical Society
* Mathematical stamps from the MacTutor History of Mathematics Archive at the University of St Andrews
* Jim Kuzmanovich's mathematical stamp album
* The History of Mathematics in 300 Stamps (Robin Wilson tarafından hazırlanan podcast). Ayrıca 
* Manfred Börgens' Mathematische Philatelics (Almanca)