İsrail'in Sina Yarımadası'nı işgali

Mısır'ın bir parçası olan Sina Yarımadası, Arap-İsrail savaşlarının başlangıcından bu yana İsrail tarafından iki kez işgal edildi: İlk işgal Ekim 1956'dan Mart 1957'ye, ikinci işgal ise Haziran 1967'den Nisan 1982'ye kadar sürdü. 1982'de iade edilmeyen tek bölge olan Mısır'ın Taba kenti, 1989'da Mısır'a iade edildi.

İsrail, Sina Yarımadası'nı ilk kez Süveyş Krizi sırasında ele geçirdi. Bu krizde İsrail, Fransa ve Birleşik Krallık ile birlikte Mısır'ın Süveyş Kanalı ve Tiran Boğazı'ndan İsrail geçişini engellemesi ve kanalı millileştirmesine karşılık olarak Mısır'a saldırdı. Mısırlılar, 1949'dan beri İsrail'in buradan geçiş özgürlüğüne itiraz ediyorlardı ve bunun İsrail'in kemer sıkma dönemine denk gelmesiyle ülkenin ithalat ve ihracatı etkileniyordu. İsrail bu işgalle Tiran Boğazı'nı yeniden açsa da Süveyş Kanalı, uluslararası baskı nedeniyle İsrail birliklerinin Mısır'dan çekildiği 1957 yılına kadar kapalı kaldı.

1960'ların ortalarında, İsrail yetkililerinin Mısır'ın gemilere yapacağı başka bir ablukanın savaş nedeni olacağı yönündeki uyarıları arasında Mısır, İsrail'e karşı ablukayı yeniden uygulamaya koyunca ardından gelen 1967 Arap-İsrail Savaşı'nda İsrail, Sina Yarımadası'nı ele geçirdi. Daha önce olduğu gibi, İsrail, Tiran Boğazı'nı yeniden açtı, ancak Süveyş Kanalı yine 1975'e kadar kapalı kaldı. Sonraki üç yıl boyunca, kaybettiği toprakları geri kazanmaya çalışan Mısır, İsrail'e karşı başarısız bir yıpratma savaşı başlattı. Daha sonra Bedr Operasyonuyla Mısır, Süveyş'in doğu kıyısının büyük bir bölümünü kazanmasıyla sonuçlanan 1973 Arap-İsrail Savaşı'nı tetikledi. 1979 yılına gelindiğinde, Amerika Birleşik Devletleri Mısır-İsrail barış Antlaşmasını başarıyla müzakere etmişti: Mısırlılar İsrail'i egemen bir devlet olarak tanıdı, Tiran Boğazı ve Akabe Körfezi'ni uluslararası su yolları olarak tanıdı ve Sina Yarımadası'nın tamamını askerden arındırmayı kabul etti. Buna karşılık İsrail, Sina Yarımadası'ndaki tüm sivilleri ve askerleri geri çekmeyi ve yarımadayı Mısır'a iade etmeyi kabul etti. 25 Nisan 1982'de İsrail'in çekilmesi tamamlandı ve Mısır, Sina Yarımadası'nı silahsızlandırdı; bu, İsrail ile bir Arap ülkesi arasındaki ilk barış örneği oldu.

1967 ile 1982 yılları arasında, Sina Yarımadası genelinde, özellikle Akabe Körfezi kıyılarında ve -önceden Mısır işgali altındaki- Gazze Şeridi'nin güneyinde toplam 18 İsrail yerleşimi kuruldu. Ayrıca İsrail, İsrail Hava Kuvvetleri'ne ait iki üssü, İsrail Donanması'na ait bir üssü ve İsrail kontrolündeki petrol kaynaklarının çoğu da dahil olmak üzere bir dizi tesisi ortadan kaldırdı.

## Arka plan

### Süveyş Krizi (1956)

Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdül Nasır, milli egemenliğini savunmak ve Mısır hükûmeti için gelir elde etmek amacıyla Süveyş Kanalı'nı millileştirdi ve böylece kanalın kontrolünü İngiliz ve Fransızlardan Mısır'a geçirdi. Bunun ardından Süveyş Kanalı'nın bakımını üstlenmek üzere Mısır devletine ait Süveyş Kanalı İdaresi kuruldu. Mısır hükûmeti bir adım daha ileri giderek Tiran Boğazı'nı sadece İsrail bayraklı gemilere kapattı ve İsrail'e karşı bir abluka başlattı. Buna karşılık Fransa, Birleşik Krallık ve İsrail gizli bir toplantı yaparak Sina Yarımadası'nı Mısır'dan ele geçirme planları yaptı.

29 Ekim 1956'da İsrail kuvvetleri Mısır Sina Yarımadası'nı işgal edince Süveyş Krizi başladı. Kasım ayı başlarında İngiliz ve Fransız kuvvetleri, İsrail kuvvetlerini desteklemek üzere Port Said ve Port Fuad'a çıkarma yaptı. Bu durum, Mısır'ın Süveyş Kanalı'nı kapatmasına ve Sina Yarımadası'nı kaybetmesine yol açtı. Başarılı işgalin ardından Fransa, Birleşik Krallık ve İsrail, özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nden baskı gördü ve bu da Fransa ve Birleşik Krallık'ın Aralık 1956'da Sina'dan çekilmesine neden oldu. Müzakereler sonucunda Mısır, sonunda Mısır-İsrail sınırı ve Gazze yakınlarına Birleşmiş Milletler Acil Durum Gücü'nü (UNEF) konuşlandırmayı kabul etti ve İsrail'in Tiran Boğazı'nı tekrar gemi taşımacılığı için kullanma hakkını garanti altına aldı. Bunun karşılığında İsrail Mart 1957'de geri çekildi ve Mısır Süveyş Kanalı'nı yeniden açtı. Süveyş Krizi'nin sona ermesinden sonra Fransa ve Birleşik Krallık'ın Orta Doğu'daki etkisi önemli ölçüde azaldı.

### Altı Gün Savaşı ve İsrail'in çekilmesi (1967–1982)

Mayıs 1967'de Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdül Nasır, BM Silahlı Kuvvetleri'nin geri çekilmesini emretti ve Mısır'ın kendi birliklerini bölgeye sevk etti. 5 Haziran 1967'de, savaşın yaklaştığına inanan İsrail, Mısır'a karşı yaptığı önleyici bir saldırıyla Altı Gün Savaşı'nı başlattı. İsrail ayrıca Suriye ve Ürdün'e de saldırdı. Üç gün içinde İsrail, Sina Yarımadası'nın büyük bir bölümünü ve hatta Gazze Şeridi'ni işgal etti. Altı Gün Savaşı'nın sonunda İsrail, Sina ve Gazze'nin tamamını Mısır'dan, Batı Şeridi'ni Ürdün'den ve Golan Tepeleri'ni Suriye'den aldı.

#### Yıpratma Savaşı

Savaşın ardından Mısır, İsrail'i Sina Yarımadası'ndan çekilmeye zorlamak amacıyla Yıpratma Savaşı'nı (1967-1970) başlattı. Savaş, Süveyş Kanalı Bölgesi'nde uzun süreli çatışmalara sahne oldu. İsrail'in kanalın batı yakasındaki Port Said, İsmailiye ve Süveyş şehirlerini bombalaması, yüksek sivil kayıplarına (Süveyş'in neredeyse tamamen harap olması da dahil) yol açtı ve 700.000  Mısırlının taşınmasına neden oldu. Sonuç olarak, savaş 1970 yılında cephe hattında herhangi bir değişiklik olmaksızın sona erdi.

#### Yom Kippur Savaşı

6 Ekim 1973'te Mısır, Sina Yarımadası'nı geri almak için Bedir Operasyonu'nu başlattı; Suriye ise 1967 savaşında İsrail'e kaptırdığı Golan Tepeleri'ni geri almak için eş zamanlı bir operasyon başlattı ve böylece Yom Kippur Savaşı (Mısır'da ve Avrupa'nın büyük bir bölümünde *Ekim Savaşı* olarak bilinir) başladı.

#### Barış antlaşması ve İsrail'in çekilmesi
Kanal 1975'te yeniden açıldı ve Cumhurbaşkanı Enver Sedat, Mısır'a ait bir destroyer gemisiyle kanaldan geçen ilk konvoya önderlik etti. 1979'da Mısır ve İsrail, İsrail'in Sina Yarımadası'nın tamamından çekilmeyi kabul ettiği bir barış antlaşması imzaladı. İsrail'in çekilmesi 26 Nisan 1982'de tamamlandı.

## İsrail yerleşimleri

Sina Yarımadası'ndaki İsrail yerleşimleri iki bölgeye ayrılmıştı: biri Akdeniz kıyısı boyunca, diğeri Akabe Körfezi boyunca. İsrail, Yamit yerleşimini 200.000'e nüfuslu bir şehre dönüştürmeyi planlıyordu. Yamit'in nüfusu hiçbir zaman 3.000'i geçmedi. Yamit bölgesindeki yerleşimler, İsrail'in çekilmesinden önce kaldırıldı, ancak körfezdeki Ofira (Şarm eş-Şeyh), Di Zahav (Dahab) ve Neviot (Nuweiba) yerleşimleri kaldı ve çekilmeden sonra Mısır tarafından daha da geliştirildi.

## Kaynakça