Muammer Kaddafi'nin öldürülmesi

**Muammer Kaddafi'nin öldürülmesi,** 20 Ekim 2011'de Sirte Savaşı'nın ardından gerçekleşti. Libya'nın devrik lideri Muammer Kaddafi, Geçici Ulusal Konsey güçleri tarafından yakalandı ve kısa bir süre sonra idam edildi.

GUK başlangıçta Kaddafi'nin, sadık güçler onu kurtarmaya çalıştığı sırada çıkan bir çatışmada aldığı yaralardan öldüğünü iddia etti, ancak son anlarının bir videosu isyancı savaşçıların onu dövdüğünü ve içlerinden birinin birkaç kez vurulmadan önce süngüyle ona tecavüz ettiğini gösteriyor.

Kaddafi'nin öldürülmesi uluslararası hukukun ihlali olarak eleştirildi. Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü bağımsız bir otopsi yapılması ve Kaddafi'nin nasıl öldüğüne ilişkin soruşturma yapılması çağrısında bulundu.

## Olaylar
Ağustos 2011'de Trablus'un muhalif Ulusal Geçiş Konseyi güçlerinin eline geçmesinin ardından Kaddafi ve ailesi Libya'nın başkentinden kaçtı. Ülkenin güneyine sığındığı yönünde yaygın söylentiler vardı. Aslında Kaddafi, Trablus'un düştüğü gün küçük bir konvoyla Sirte'ye kaçmıştı. Oğlu Mutassim Kaddafi de ikinci bir konvoyla onu takip etti.

19 Ekim 2011'de Libya başbakanı Mahmud Cibril, Kaddafi'nin güney çölünde olduğuna ve bölgedeki Kaddafi yanlısı kabileler arasında hükûmetini yeniden kurduğuna inanıldığını söyledi. Bu noktada UGK, Kaddafi yanlısı Beni Velid kasabasının kontrolünü yeni ele geçirmişti ve Kaddafi'nin memleketi, Trablus'un doğusundaki kabilelerin merkezi olan Sirte'nin kontrolünü ele geçirmek üzereydi. Anlatılanların çoğuna göre, UGK güçleri şehri ele geçirdiğinde Kaddafi birkaç ay boyunca Sirte'deki çeşitli binalarda ağır silahlı rejim yandaşlarıyla birlikteydi. Kaddafi'nin yakın çevresinden ve rejimin Halk Muhafızları'nın lideri olan Mansour Dhao, Kaddafi'nin "çok hayalperest" olduğunu söyleyerek elektrik ve su eksikliğinden şikayetçi oldu. Onu ülkeden kaçmaya ve iktidardan vazgeçmeye ikna etme girişimlerini görmezden geldi. Sirte'nin son sadık bölgesi düşerken Kaddafi ve diğer hükûmet üyeleri kaçmaya çalıştı. Kaçmaya çalıştığı sırada konvoyu NATO güçleri tarafından bombalandı.

Kaddafi, birkaç sadık korumayla birlikte büyük bir drenaj borusuna sığındı. Yakınlardaki bir grup UGK savaşçısı ateş açarak Kaddafi'yi bacağından ve sırtından yaraladı. İsmi açıklanmayan bir UGK savaşçısına göre, Kaddafi'ye sadık olanlardan biri de onu yakalanmaktan kurtarmak için onu vurmuştu. Bir grup isyancı, Kaddafi'nin saklandığı boruya yaklaştı ve ona dışarı çıkmasını emretti, o da bunu yavaşça yaptı. Daha sonra isyancıların "Muammer, Muammer!" diye bağırmasıyla ayağa kalktı. Mart 2012'de yayınlanan Birleşmiş Milletler raporunda Kaddafi'nin yakalanmasıyla ilgili farklı bir açıklama yapılıyordu. Kaddafi, kendi adamlarından biri tarafından atılan, duvardan seken ve Kaddafi'nin önüne düşen ve kurşun geçirmez yeleğini parçalayan el bombası parçalarıyla yaralandı. Sersemlemiş ve şok içinde yerde oturuyordu, sol şakaktaki bir yaradan kan akıyordu. Daha sonra grubundan biri beyaz bayrak salladı.

Kısa bir süre sonra Kaddafi öldürüldü. Cinayetinin ayrıntıları ve koşullarıyla ilgili çok sayıda çelişkili açıklama var. Misratanlı bir isyancı savaşçıya göre, Kaddafi'ye kendi güçlerinin Misrata'ya verdiği zararı sorduğunda, herhangi bir müdahaleyi reddetti ve sessizce onu kaçıranlardan onu öldürmemelerini istedi. Bir savaşçı Kaddafi'nin ayağa kalkmasını talep etti. Kaddafi'nin bir videoda onu yakalayanlara "Tanrı bunu yasakladı" ve "Doğruyu yanlıştan ayırabilir misiniz?" dediği duyuluyor. Tutuklandığı videoda isyancıların elinde bulunan bir arabanın kaportasında yattığı görülüyor. Üst düzey bir UGK yetkilisi, Kaddafi'nin idam edilmesi emrinin verilmediğini söyledi. Başka bir UGK kaynağına göre, "Onu canlı yakaladılar ve götürülürken önce dövdüler, sonra da öldürdüler". Ancak Mahmud Cibril çelişkili bir açıklama yaparak, "araba hareket halindeyken devrimciler ile Kaddafi güçleri arasında çapraz ateşe yakalandı ve kafasına bir kurşunla vuruldu" dedi. 25 Ekim 2011'de UGK temsilcileri, Kaddafi'nin cesedinin otopsi yapılmaksızın sabah erken saatlerde oğlu ve rejimin savunma bakanıyla birlikte çölde gizli bir mezara gömüldüğünü duyurdu.

## Uluslararası tepkiler
Avustralya, Kanada, Avrupa Birliği ve ABD'deki birçok Batılı lider ve dışişleri bakanı, Kaddafi'nin ölümünü Libya için olumlu bir gelişme olarak değerlendirdi. Vatikan olaya, Ulusal Geçiş Konseyi'ni Libya'nın meşru hükûmeti olarak tanıdığını ilan ederek yanıt verdi. İtalya başbakanı Silvio Berlusconi  ve Avustralya başbakanı Julia Gillard  gibi dünya liderleri, Kaddafi'nin ölümünün Libya İç Savaşı'nın sona erdiği anlamına geldiğini ileri sürdü. İngiltere dışişleri bakanı William Hague gibi bazı yetkililer, Kaddafi'nin yargılanmasına izin verilmemesi konusundaki hayal kırıklığını dile getirdi. Bir televizyon röportajını çekerken samimi bir anda, dönemin ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton gülerek "Geldik. Gördük. Öldü" ifadesini kullandı.

Küba, Rusya, Venezuela, ve Nikaragua  gibi ülkelerin hükûmetlerinden gelen tepkiler olumsuzdu. Venezuela Devlet Başkanı Hugo Chávez, eski Libya liderinin ölümünü bir " suikast " ve "rezalet" olarak tanımladı, ve Nikaragua Devlet Başkanı Daniel Ortega daha sonra 10 Ocak 2012'deki göreve başlaması sırasında Kaddafi'nin öldürülmesini "suç" olarak nitelendirdi. İran'da hükûmet yetkilileri ve siyasetçiler, Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad Batı'nın Libya'yı yağmaladığını söyledi. Rusya devlet başkanı Vladimir Putin'in Kaddafi'nin öldürülmesi videosunu izlerken dehşete düştüğü ve aynı durumun Suriye'de gerçekleşmemesi için Beşşar Esad'a desteğinin yoğunlaştırdığı yorumları yapıldı. Putin ayrıca Kaddafi'nin yasa dışı öldürülmesi olarak algıladığı olay nedeniyle ABD'ye sert çıkıştı ve şu soruyu sordu: "[Kaddafi'nin] nasıl öldürüldüğünü tüm dünyaya gösterdiler, her yer kan içindeydi. Demokrasi mi diyorlar buna?".

## Kaynakça