İsrail işgali altındaki topraklar

İsrail, 1967 Altı Gün Savaşı'ndan bu yana Filistin topraklarını ve Suriye'nin Golan Tepeleri'ni işgal altında tutmaktadır. Daha önce Mısır'ın Sina Yarımadası'nı ve Güney Lübnan'ı da işgal etmiştir. 1967 öncesinde, Filistin topraklarının kontrolü Mısır ve Ürdün arasında bölünmüştü; Mısır Gazze Şeridi'ni, Ürdün ise Batı Şeria'yı yönetiyordu. İsrail'in, nüfusunun bir kısmını yerleştirdiği ve büyük yerleşim yerleri kurduğu Filistin topraklarını ve Golan Tepeleri'ni işgali, modern tarihteki en uzun askeri işgaldir.

1967'den 1981'e kadar dört bölge İsrail Askeri Valiliği altında yönetildi; İsrail-Mısır barış antlaşmasından sonra Sina Yarımadası'nın Mısır'a iade edilmesiyle İsrail, 1980'de Golan Tepeleri ve Doğu Kudüs'ü ilhak etti ve Batı Şeria'nın geri kalanını ve Gazze Şeridi'ni İsrail Sivil Yönetimi altına aldı. 

Uluslararası Adalet Divanı (UAD),  BM Genel Kurulu  ve BM Güvenlik Konseyi, İsrail'i bu topraklarda işgalci olarak görmektedir.  2024 yılında UAD, İsrail'in işgalinin yasadışı olduğuna dair bir görüşte bulunmuş, İsrail'i "yasadışı varlığına mümkün olan en kısa sürede" son vermeye ve işgal altındaki toprakların halkına tazminat ödemeye çağırmıştır.   BM özel sözcüsü Richard Falk, İsrail'in işgalini "uluslararası hukuka bir hakaret" olarak nitelendirmiştir.  İsrail Yüksek Mahkemesi, İsrail'in Batı Şeria'yı "savaşçı işgal" altında tuttuğuna karar vermiştir.   Bununla birlikte, İsrail hükûmetleri Batı Şeria söz konusu olduğunda "tartışmalı topraklar" terimini tercih etmiştir;   aynı şekilde, Batı Şeria'nın tartışmalı bir bölge olduğunu savunmaktadır. 

2005 yılında İsrail, Gazze Şeridi'nden tek taraflı olarak çekildi, ancak BM ve bir dizi insan hakları örgütü, bölgeye uyguladığı abluka nedeniyle İsrail'i orada işgalci güç olarak görmeye devam ediyor;      İsrail bu nitelendirmeyi reddediyor. 

## Genel bakış
Bu bölgelerin işgal altındaki bölge olarak belirlenmesinin önemi, işgalci gücün uluslararası hukuk uyarınca belirli yasal yükümlülüklere tabi olmasıdır. Uluslararası hukukta, 1899 ve 1907 Lahey Sözleşmeleri ve Dördüncü Cenevre Sözleşmesi de dahil olmak üzere, askeri işgali düzenleyen belirli savaş yasaları vardır.  Bu yükümlülüklerden biri de, bir barış antlaşmasının imzalanmasına, barış antlaşmasında belirtilen belirli koşulların çözülmesine veya yeni bir sivil hükûmetin kurulmasına kadar statükoyu korumaktır. 

İsrail, Filistin topraklarında işgalci olduğu ve -şayet böyle kabul edilirse- bu işgalin kapsamının ne olduğu yönündeki görüşlere katılmamaktadır. Ayrıca, bu topraklardaki İsrail yerleşimlerinin, işgal gücü sıfatıyla İsrail’in yükümlülüklerini ihlal ettiği, Cenevre Sözleşmeleri’nin ağır bir ihlalini oluşturduğu ve savaş suçu teşkil ettiği yönündeki iddiaları da reddetmektedir.   2015 yılı itibarıyla 800.000'den fazla İsrailli 1949 Ateşkes Hatlarının dışında yaşamaktadır ve bu, İsrail'in Yahudi nüfusunun yaklaşık %13'ünü oluşturmaktadır. 

## Sina Yarımadası

İsrail, 1967 Altı Gün Savaşı'nda Sina Yarımadası'nı Mısır'dan ele geçirdi. Akabe Körfezi boyunca ve Gazze Şeridi'nin hemen altında yerleşim yerleri kurdu. Yamit yerleşimini 200.000 nüfuslu bir şehre dönüştürme planları vardı,  ancak Yamit'in gerçek nüfusu 3.000'i geçmedi.  Sina Yarımadası, Mısır-İsrail barış antlaşmasının bir parçası olarak 1979'dan itibaren aşamalı olarak Mısır'a iade edildi. Antlaşmanın gerektirdiği gibi, İsrail, Mısır ile "normal ve dostane ilişkiler" kurulmadan önce İsrail askeri tesislerini ve sivil yerleşimlerini boşalttı.  

## Güney Lübnan

İsrail'in güney Lübnan'ı işgali, İsrail'in 1982 Lübnan Savaşı sırasında Lübnan'ı işgal etmesi ve ardından Güney Lübnan'daki Hristiyan Güney Lübnan Ordusu milislerini desteklemek için güçlerini orada tutmasıyla gerçekleşti. 1982'de, İsrail Savunma Kuvvetleri (İSK) ve müttefik Özgür Lübnan Ordusu Hristiyan milisleri, Lübnan İç Savaşı'nın çatışmaları sırasında başkent Beyrut da dahil olmak üzere Lübnan'ın büyük bölümlerini ele geçirdi. İsrail, 1983 ile 1985 yılları arasında işgal ettiği bölgenin bazı kısımlarından çekildi. Ancak tamamen çekilmedi; "Güney Lübnan Güvenlik Kuşağı" olarak bilinen sınır bölgesinde kısmi kontrolünü sürdürdü. Başlangıçta bunu, kendi kendini ilan eden Özgür Lübnan Devleti ile koordinasyon içinde yaptı. Bu yapı, 1984’e kadar Güney Lübnan’ın bazı bölgelerinde sınırlı bir otoriteye sahipti. Daha sonra İsrail, Güvenlik Kuşağı yönetimi ve onun askerî gücü olan Güney Lübnan Ordusu ile iş birliği yaptı. Bu ordu, Özgür Lübnan Ordusu’nun dönüştürülmüş hâliydi ve bu düzen 2000 yılına kadar devam etti. İsrail’in açıkladığı resmî amaç ise, kuzey sınırındaki İsrail yerleşimleri ile Lübnan’daki militanlar arasında bir tampon bölge oluşturmaktı.

Güvenlik kuşağında kaldıkları süre boyunca, İsrail Savunma Kuvvetleri (İSK) birçok mevziyi ele geçirdi ve Güney Lübnan Ordusu'nu (GLO) destekledi. GLO, başlangıçta Özgür Lübnan Devleti'nin resmi gücü olarak, daha sonra ise müttefik bir milis gücü olarak güvenlik bölgesindeki günlük yaşamı devraldı. Güney Lübnan Ordusu, Khiam'daki hapishaneyi kontrol altına aldı. Ayrıca, Birleşmiş Milletler (BM) güçleri ve Lübnan'daki Birleşmiş Milletler Geçici Gücü (UNIFIL) (1978'deki Litani Operasyonu'nun sona ermesinden itibaren) güvenlik kuşağına konuşlandırıldı.

Şerit birkaç kilometre genişliğindeydi ve Lübnan topraklarının yaklaşık %10'unu oluşturuyordu. Bu bölgedeki Şiiler, Maruniler ve Dürzilerden oluşan 67 köy ve kasabada yaklaşık 150.000 kişi yaşıyordu. Şeridin merkez bölgesinde, güvenlik kuşağının başkenti olan Maruni kasabası Marjayun bulunuyordu. Güvenlik bölgesinde kalan sakinlerin İsrail ile teması vardı; birçoğu bölgede çalışmış ve İsrail'den çeşitli hizmetler almıştı.

Mayıs 1999’daki İsrail seçimlerinden önce, İsrail Başbakanı Ehud Barak, bir yıl içinde tüm İsrail güçlerinin Lübnan’dan çekileceğini vaat etti. İsrail ile Suriye arasındaki müzakereler sonuçsuz kaldı; bu görüşmelerin amacı, 2005’e kadar Lübnan’da askeri varlık bulunduran Suriye nedeniyle, İsrail ile Lübnan arasında da bir barış anlaşmasına zemin hazırlamaktı.

Bunun üzerine Barak, 24 Mayıs 2000’de İsrail Savunma Kuvvetleri’nin (İSK) İsrail sınırına çekilmesini yönetti. Birlikler, uluslararası olarak tanınan Mavi Hat sınırına yeniden konuşlandırılırken hiçbir asker ölmedi ya da yaralanmadı.

İsrail, 2006 Lübnan Savaşı sırasında 1 Ekim 2006'ya kadar Lübnan'ın bazı bölgelerini tekrar işgal etti ve o tarihten bu yana 2024 İsrail'in Lübnan işgali sırasında güney Lübnan'ın bazı bölgelerinde devam eden bir işgal başlattı.

## Golan Tepeleri

İsrail, 1967 Altı Gün Savaşı'nda Golan Tepeleri'ni Suriye'den ele geçirdi. 11 Haziran 1967'de ateşkes imzalandı ve Golan Tepeleri İsrail askeri yönetimine girdi.  Suriye, barışçıl ilişkiler karşılığında İsrail işgali altındaki topraklarının iadesini öngören 22 Kasım 1967 tarihli BM Güvenlik Konseyi'nin 242 sayılı kararını reddetti. İsrail, 1 Mayıs 1968'de Güvenlik Konseyi'ne yaptığı konuşmada 242 sayılı kararı kabul etmişti. Mart 1972'de Suriye, 242 sayılı kararı "şartlı olarak" kabul etti.  ve Mayıs 1974'te İsrail ve Suriye arasında Ayrılma Anlaşması imzalandı.

1973 Yom Kippur Savaşı'nda Suriye, Golan Tepeleri'ni askeri olarak geri almaya çalıştı, ancak bu girişim başarısız oldu. İsrail ve Suriye, 1974'te, Tepelerin neredeyse tamamını İsrail kontrolünde bırakırken, dar bir silahsızlandırılmış bölgeyi Suriye kontrolüne geri veren bir ateşkes anlaşması imzaladı. Taraflar arasında tampon bölge olarak 1974'te Birleşmiş Milletler gözlem gücü kuruldu.  Suriye, Yom Kippur Savaşı'nın sonunda ateşkesi belirleyen BM Güvenlik Konseyi Kararı 338'i  resmen kabul ederek, 242 sayılı Kararı da kabul etti. 

14 Aralık 1981'de İsrail, Golan Tepeleri Yasasını çıkararak bölgedeki yönetimini ve yasalarını genişletti. İsrail, statü değişikliğini tanımlamak için "ilhak" terimini kullanmaktan özellikle kaçındı. Bununla birlikte, BM Güvenlik Konseyi, *fiili* ilhakı BM Güvenlik Konseyi'nin 497 sayılı Kararı ile "geçersiz ve uluslararası hukuk etkisi olmayan" olarak ilan ederek reddetti  ve Golan Tepeleri'ni İsrail işgali altındaki bölge olarak görmeye devam etti.

Suriye, Golan Tepeleri'nin iadesini isterken, İsrail 242 sayılı Karara dayalı olarak "toprak karşılığında barış" politikasını sürdürmektedir. Suriye-İsrail çatışmasının çözümüne yönelik ilk üst düzey kamu görüşmeleri, 1991 Madrid Konferansı'nda ve sonrasında gerçekleştirildi. 1990'lar boyunca birçok İsrail hükûmeti Suriye Devlet Başkanı Hafız Esad ile müzakerelerde bulundu. Ciddi ilerlemeler kaydedilmiş olsa da görüşmeler sonuçsuz kaldı.

2004 yılında Golan Tepeleri'nde yaklaşık 18.000 kişinin yaşadığı 34 yerleşim yeri bulunmaktaydı.&nbsp; Bugün bölgede tahminen 20.000 İsrailli yerleşimci ve 20.000 Suriyeli yaşıyor.   Çoğunluğu Dürzi olan Yahudiler dışındaki bölge sakinlerinin neredeyse tamamı İsrail vatandaşlığını almayı reddetti.  

Golan Tepeleri'nde İsrail'in işgal ettiği bir başka bölge de Şeba çiftlikleridir. Suriye ve Lübnan, çiftliklerin Lübnan'a ait olduğunu iddia etti ve 2007'de bir BM haritacısı, Şeba çiftliklerinin Lübnan'a ait olduğu sonucuna vardı (İsrail'in görüşünün aksine). BM daha sonra İsrail'in bu bölgenin kontrolünü bırakması gerektiğini söyledi. 

Aralık 2024'te Esad rejiminin düşmesinin ardından Suriye'nin işgali sırasında İsrail, Birleşmiş Milletler Ayrılma Gözlem Gücü (UNDOF) tampon bölgesinin kontrolünü ele geçirdi; bu hareket, Suriye ile 1974'te imzalanan ayrılma anlaşmasını ihlal etti. 

23 Şubat 2025'te İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, güney Suriye'deki Kuneytire, Dera ve Süveyda illerindeki askerlerin gitmesini ve Şam'ın güneyindeki Suriye topraklarından Suriye güçlerinin çekilmesini talep etti.  İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, İsrail güçlerinin güney Suriye'de "toplumlarımızı korumak ve her türlü tehdidi engellemek için belirsiz bir süre daha kalacağını" söyledi. 

25 Şubat 2025'te Suriye, İsrail'in Suriye topraklarını işgalini kınadı ve İsrail'in geri çekilmesini talep etti. 

## Filistin toprakları

### Arka plan
Bu bölgelerin her ikisi de Filistin Mandası planının bir parçasıydı ve her ikisinin de nüfusu, 1948 Arap-İsrail Savaşı'ndan sonra İsrail'den ve İsrail'in kontrolündeki topraklardan kaçan veya kovulan önemli sayıda mülteci de dahil olmak üzere, ağırlıklı olarak Filistinli Araplardan oluşmaktadır.  Bugün Filistinliler Ürdün nüfusunun yaklaşık yarısını oluşturmaktadır.

Ürdün, 1948'den 1967'ye kadar Doğu Kudüs de dahil olmak üzere Batı Şeria'yı işgal etti, 1950'de ilhak etti ve 1954'te bölge sakinlerine Ürdün vatandaşlığı verdi (İlhak iddiaları ve vatandaşlık verme işlemleri, Ürdün'ün Filistin Kurtuluş Örgütü'nü Filistin halkının tek temsilcisi olarak tanıdığı 1988'de bırakıldı). Mısır, Gazze Şeridi'ni 1948'den 1967'ye kadar yönetti ancak ilhak etmedi veya Gazzelileri Mısır vatandaşı yapmadı. 1959'a kadar, Mısır'ın uydu devleti olan Tüm Filistin Koruma Bölgesi'nin fiilen bir parçasıydı. Daha sonra Birleşik Arap Cumhuriyeti'nin bir parçası olarak yönetildi. 

### '''Batı Şeria'''

Batı Şeria, 1947 Birleşmiş Milletler Bölme Planı uyarınca Arap devletine tahsis edilmişti, ancak Batı Şeria 1948 savaşından sonra Ürdün tarafından işgal edildi. Nisan 1950'de Ürdün, Batı Şeria'yı ilhak etti, ancak bu sadece Birleşik Krallık ve Pakistan tarafından tanındı. (bkz. 1949 Ateşkes Anlaşmaları, Yeşil Hat)

1967'de Batı Şeria İsrail askeri yönetimine girdi. İsrail, Ürdün'den miras aldığı muhtar yönetim sistemini korudu ve sonraki hükûmetler, kontrol altındaki Arap köylerinde altyapı geliştirmeye başladı. İsrail medeni hukukunun büyük bir kısmı işgal altındaki topraklardaki İsrail yerleşimlerine ve İsrail sakinlerine uygulanmaktadır. 

İsrail-Filistin Kurtuluş Örgütü'nün 1993 tarihli tanıma mektuplarından bu yana, Filistin nüfusunun ve şehirlerinin çoğu Filistin Ulusal Yönetimi'nin yetki alanına girdi ve İsrail'in askeri kontrolü kısmen devam etti; ancak İsrail, birliklerini sık sık yeniden konuşlandırdı ve iki bölgenin çeşitli kısımlarında tam askeri yönetimi yeniden tesis etti. 31 Temmuz 1988'de Ürdün, Filistin Kurtuluş Örgütü lehine Batı Şeria üzerindeki hak iddialarından vazgeçti. 

2000 yılında İsrail hükûmeti, Batı Şeria içinde, İsrail'i ve bazı yerleşim yerlerini, ayrıca önemli sayıda Filistinliyi Batı Şeria'nın geri kalanından ayıran Batı Şeria duvarını inşa etmeye başladı. İsrail Devleti hükûmeti, toplam uzunluğu yaklaşık 760 kilometre olacak bir duvar inşası güzergahını onayladı. Duvar, Batı Şeria ve kısmen 1949 Ateşkes Hattı boyunca örülmüştür.  Batı Şeria'nin %12'si duvarın İsrail tarafındadır. 

2004 yılında Uluslararası Adalet Divanı, bariyerin uluslararası hukuku ihlal ettiğini belirten bir danışma görüşü yayınladı.  "İsrail, duvarın inşasının hukuka aykırılığını ortadan kaldırmak için meşru müdafaa hakkına ya da zorunluluk (zaruret) haline dayanamaz," diye belirtti.  Ancak İsrail hükûmeti, bu bariyerin yapılmasını savunmuş ve Başbakan Ehud Barak bunun Filistin halkının, İsrail’e bağlı olmadan kendi ulusal kimliğini ve bağımsızlığını geliştirmesi için gerekli olduğunu söylemiştir.  İsrail Yüksek Mahkemesi, Yüksek Adalet Divanı sıfatıyla, İsrail'in 1967'den beri Yahudiye ve Samarya bölgelerini işgal altında tuttuğunu belirtti. Mahkeme ayrıca, işgale ilişkin uluslararası kamu hukukunun normatif hükümlerinin uygulanabilir olduğunu da belirtti. 1907 Lahey Kara Savaşı Kanunları ve Gelenekleri Hakkındaki Yönetmelik ve 1949 Savaş Zamanında Sivillerin Korunmasına İlişkin Dördüncü Cenevre Sözleşmesi'nin her ikisine de atıfta bulunuldu. 

Batı Şeria'da yaklaşık 500.000, Doğu Kudüs'te de 200.000 İsrailli yerleşimci yaşamaktadır.    Bariyerin Filistinliler için özgürlüklerinin kısıtlanması, yolların kapanması, toprak kaybı, İsrail'deki sağlık ve eğitim hizmetlerine erişimin zorlaşması,  su kaynaklarına erişimin kısıtlanması ve ekonomik etkiler de dahil olmak üzere birçok etkisi vardır. Filistinlilerin özgürlüklerinin ihlaliyle ilgili olarak, Birleşmiş Milletler 2005 tarihli bir raporda şunları belirtmiştir: "Bariyerin insani etkisini abartılamaz. Batı Şeria içindeki güzergah, toplulukları, insanların hizmetlere erişimini, geçim kaynaklarını ve dini ve kültürel etkinliklerini kesmektedir. Ayrıca, Bariyerin kesin güzergahı ve geçiş noktalarına ilişkin planlar, inşaatın başlamasına birkaç gün kalaya kadar açıklanmamaktadır.  Bu durum, Filistinliler arasında gelecekteki yaşamlarının nasıl etkileneceği konusunda önemli bir endişeye yol açmıştır... Bariyer ile Yeşil Hat arasındaki topraklar, Batı Şeria'nın en verimli topraklarından bazılarını oluşturmaktadır. Şu anda 38 köy ve kasabada yaşayan 49.400 Batı Şeria Filistinlisine ev sahipliği yapıyor. 

6 Şubat 2017'de İsrail Parlamentosu, C Bölgesi'ndeki 2.000 ila 4.000 İsrail yerleşimini geriye dönük olarak yasallaştırmayı amaçlayan tartışmalı yasayı kabul etti.  9 Haziran 2020'de İsrail Yüksek Mahkemesi, yasayı "Filistinli sakinlerin mülkiyet haklarını ihlal ettiği" gerekçesiyle iptal etti. 

Şubat 2023'te, Benjamin Netanyahu liderliğindeki yeni İsrail hükümeti, Batı Şeria'daki dokuz yasadışı yerleşimci noktasının yasallaştırılmasını onayladı.  Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, Sivil İdarenin büyük bir bölümünün başına geçerek Batı Şeria'daki sivil meseleler üzerinde geniş yetki elde etti.   Haziran 2023'te İsrail, yerleşim inşaatlarının onay sürecini kısalttı ve son 27 yıldır yürürlükte olan sistemi değiştirerek aşamalardan birini onaylama yetkisini Maliye Bakanı Smotrich’e verdi.  İlk altı ayda, yerleşim yerlerinde 13.000 konut inşa edildi; bu sayı, 2022 yılının tamamında kaydedilen sayının neredeyse üç katıydı. 

### Doğu Kudüs

Kudüs'ün işgal altındaki toprak olup olmadığı hususuyla ilgili başka sorunlar da ortaya çıktı. 1947 BM Bölme Planı, Kudüs'ün tamamının en az on yıl boyunca Beytüllahim'i de içeren uluslararası bir bölge içinde uluslararası bir şehir olmasını, ardından sakinlerin referandum yapmasına izin verilmesini ve konunun Vesayet Konseyi tarafından yeniden incelenmesini öngörmüştü.

Ancak 1948 Arap-İsrail Savaşı'ndan sonra Ürdün Doğu Kudüs'ü ve Eski Şehir'i ele geçirdi, İsrail ise Kudüs'ün batı kısmını ele geçirip ilhak etti.  Ürdün, 1950 yılında Filistin heyetinin talebi üzerine   ve Doğu Kudüs'ü ilhak etti; bu ilhak, sadece iki ülke tarafından tanınmasına rağmen BM Güvenlik Konseyi tarafından kınanmadı. İngilizler, bölgeyi Ürdün'ün egemenliği olduğunu tanımadı.  İsrail, 1967 Altı Gün Savaşı'nda Doğu Kudüs'ü Ürdün'den aldı. 27 Haziran'da İsrail, yasalarını, yargı yetkisini ve yönetimini Doğu Kudüs ve çevresindeki birkaç kasaba ve köye genişletti ve bölgeyi Kudüs Belediyesi'ne dahil etti. 1980'de Knesset, Kudüs'ü İsrail'in "tam ve birleşik" başkenti ilan eden ve Temel Yasa olarak ilan edilen Kudüs Yasasını kabul etti. Ancak, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 478 sayılı Kararı bu eylemi "geçersiz" ilan etti ve "derhal iptal edilmesi gerektiğini" belirtti. Bugün uluslararası toplum, İsrail'in Doğu Kudüs üzerindeki egemenliğini tanımamakta ve burayı işgal altındaki bir bölge olarak görmektedir. 

BM Güvenlik Konseyi'nin 478 sayılı Kararı, diplomatik temsilciliklerini Kudüs'te bulunduran ülkeleri, temsilciliklerini şehrin dışına taşımaya çağırdı. Kudüs'te büyükelçiliği bulunan çoğu ülke bu çağrıya uyarak, 478 sayılı Kararın kabulünden önce büyükelçiliklerini Tel Aviv'e veya diğer İsrail şehirlerine taşıdı. Ağustos 2006’da Kosta Rika ve El Salvador büyükelçiliklerini geri çektikten sonra, 2018 yılına kadar hiçbir ülke büyükelçiliğini Kudüs’te bulundurmadı. Ancak Bolivya ve Paraguay bir dönem büyükelçiliklerini Kudüs’e yakın olan Mevaseret Zion’da bulundurmuştu.   Amerika Birleşik Devletleri Kongresi, 1995 yılında Kudüs Büyükelçilik Yasası'nı kabul ederek, Kudüs'ün İsrail Devleti'nin başkenti olarak tanınması ve Amerika Birleşik Devletleri'nin İsrail Büyükelçiliği'nin en geç 31 Mayıs 1999'a kadar Kudüs'te kurulması gerektiğini belirtti. Resmi ABD belgeleri ve web siteleri Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak anmaktadır. Mayıs 2018'e kadar yasa uygulanmamıştı, bunun için ABD Başkanları Clinton, Bush ve Obama, milli güvenlik çıkarlarını gerekçe göstermişti. 14 Mayıs 2018'de ABD, Kudüs'te büyükelçiliğini açtı. 

Doğu Kudüs sakinleri, eğitim, vatandaşlık, hizmet ve diğer yönlerden giderek İsrail toplumuna entegre olmaktalar.   Son anketler, Doğu Kudüs'ün bugün İsrail yönetiminden Filistin Ulusal Yönetimine devredilmesi seçeneği sunulursa, Doğu Kudüs Filistinlilerinin çoğunun bu öneriye karşı çıkacağını gösteriyor.    Ortadoğu uzmanı David Pollock'a göre, İsrail ve Filistinliler arasında iki devletli çözüme varılması durumunda, Doğu Kudüs Araplarının %48'i İsrail, %42'si ise Filistin Devleti. %9'u ise Ürdün vatandaşlığını tercih edecektir. 

Mayıs 2021'de, Doğu Kudüs'ün Şeyh Cerrah mahallesinde Filistinlilerin tahliye edilmesi beklentisi üzerine Filistinliler ve İsrail polisi arasında çatışmalar yaşandı. 

### Gazze Şeridi

Gazze Şeridi, 1947 Birleşmiş Milletler Paylaşım Planı'nda öngörülen Arap devletine tahsis edilmişti, ancak plan sonucunda bir Arap devleti kurulmadı. 1949 Ateşkes Anlaşmaları sonucunda Gazze Şeridi Mısır'ın işgali altına girdi.

1948 ile 1967 yılları arasında Gazze Şeridi, Mısır askeri yönetimi altındaydı ve 1959'da Birleşik Arap Cumhuriyeti'ne dahil edilene kadar resmi olarak Tüm Filistin Hükümeti'nin yetki alanındaydı; bu tarihte fiilen doğrudan Mısır askeri valiliğine girdi.

1967 ile 1993 yılları arasında Gazze Şeridi İsrail askeri yönetimi altındaydı. Mart 1979'da Mısır, Mısır-İsrail barış antlaşmasıyla Gazze Şeridi üzerindeki tüm hak iddialarından vazgeçti.

İsrail-Filistin Kurtuluş Örgütü'nün 1993 tarihli tanıma mektuplarından bu yana Gazze Şeridi, Filistin Yönetimi'nin yetki alanına girdi.

Uluslararası Adalet Divanı'nın Temmuz 2004 tarihli görüşünde Gazze, İşgal Altındaki Filistin Topraklarının bir parçası olarak değerlendirdi. 

Şubat 2005'te İsrail hükûmeti, Gazze Şeridi'nden tek taraflı çekilme planını uygulamaya koyma kararı aldı. Plan, 15 Ağustos 2005'te uygulanmaya başlandı ve 12 Eylül 2005'te tamamlandı. Plan kapsamında, Gazze Şeridi'ndeki tüm İsrail yerleşimleri (ve Batı Şeria'daki dört yerleşim yeri) ve İsrail-Filistin ortak Erez Sanayi Bölgesi, 9.000 İsrailli yerleşimcinin ve askeri üslerin tamamının tahliyesiyle birlikte ortadan kaldırıldı. Bazı yerleşimciler emre direndi ve İsrail Savunma Kuvvetleri (İSK) tarafından zorla tahliye edildi. 12 Eylül 2005'te İsrail kabinesi, Gazze Şeridi'ndeki İsrail askeri işgalinin resmen sona erdiğini ilan etti. İsrail, Gazze Şeridi'nin herhangi bir bölümünü hâlâ işgal altında tuttuğu iddialarından kaçınmak için, Şeridin Mısır sınırına bitişik dar bir şerit olan Filadelfi Yolu'ndan da çekildi. Oslo Anlaşmaları uyarınca Filadelfi Yolu, sınır ötesinden malzeme (örneğin mühimmat) ve insan kaçakçılığını önlemek için İsrail kontrolünde kalacaktı. Mısır'ın sınırın kendi tarafını devriye gezmeyi kabul etmesiyle, bu hedefe ulaşılacağı umuluyordu. Ancak İsrail, Gazze'ye giriş ve çıkış noktaları üzerindeki kontrolünü sürdürdü. Mısır ile Gazze arasındaki Refah sınır kapısı, İsrail ordusu tarafından özel gözetleme kameralarıyla izleniyordu. Pasaport, kimlik kartı, ihracat ve ithalat belgeleri ve daha birçok resmi belge İsrail ordusu tarafından onaylanmak zorundaydı.

İsrail, Gazze Şeridi içindeki herhangi bir toprak veya kurum üzerinde bir kontrol veya otoriteye sahip olmadığı için artık Gazze'yi işgal etmediğini iddia etmektedir.   İsrail Dışişleri Bakanı Tzipi Livni, Ocak 2008'de şunları söyledi: "İsrail Gazze'den çekildi. Oradaki yerleşimlerini kaldırdı. Çekilmenin ardından hiçbir İsrail askeri kalmadı."  İsrail ayrıca Gazze'nin herhangi bir egemen devlete ait olmadığını da belirtmektedir. 

İsrail'in 2005'te çekilmesinin hemen ardından Filistin Yönetimi Başkanı Mahmud Abbas, "tahliye edilmesi planlanan bölgelerin yasal statüsü değişmedi" dedi.  İnsan Hakları İzleme Örgütü de işgalin sona erdirdiğiniiddia etti.    Birleşmiş Milletler, İnsan Hakları İzleme Örgütü ve diğer birçok uluslararası kuruluş ve STK, İsrail'in Gazze Şeridi'nin hava sahasını ve karasularını kontrol etmesinin yanı sıra, insanların veya malların Gazze'ye hava veya deniz yoluyla giriş ve çıkışını da kontrol etmesi nedeniyle, İsrail'i Gazze Şeridi'nin işgalci gücü olarak görmeye devam etmektedir.   

Birleşmiş Milletler İnsani Yardım Koordinasyon Ofisi'nin Gazze Şeridi ile ilgilenen "İşgal Altındaki Filistin Toprakları" adlı birimi hâlâ vardır.  Birleşmiş Milletler "Filistin topraklarındaki insan hakları durumu" Özel Raportörü Richard Falk, 2008-2009 İsrail-Gazze çatışmasına ilişkin açıklamasında, uluslararası insancıl hukukun İsrail'e "işgalci bir gücün yükümlülükleri ve savaş hukukunun gerekleri bakımından" uygulanabildiğini yazmıştır.  Birleşmiş Milletler Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) sözcüsü Christopher Gunness, 2009 yılında verdiği bir röportajda İsrail'in işgalci bir güç olduğunu iddia etmektedir. Ancak, İsrail yanlısı bir medya grubu olan İsrail Projesi'nin kıdemli danışmanı Meagan Buren bu nitelendirmeye karşı çıkmaktadır. 

2007 yılında, Hamas'ın Gazze Muharebesi'nde Fetih'i yenmesi ve Gazze Şeridi'nin kontrolünü ele geçirmesinin ardından İsrail, Gazze'ye abluka uyguladı. Filistin roket saldırıları ve İsrail baskınları -Sıcak Kış Operasyonu- 2008 yılına kadar devam etti. Haziran 2008'de altı aylık bir ateşkes imzalandı, ancak  bu hem İsrail hem de Hamas tarafından birkaç kez ihlal edildi. Ateşkesin süresi dolmak üzereyken Hamas, şartları iyileştirmeden ateşkesi yenilemeye istekli olmadıklarını açıkladı.  Aralık 2008'in sonunda İsrail güçleri, Gazze Savaşı'nı başlatan Dökme Kurşun Operasyonu'nu başlattı ve bu savaşta yaklaşık 1.166-1.417 Filistinli ve 13 İsrailli öldü.   

Ocak 2012'de BM Genel Sekreteri sözcüsü, Güvenlik Konseyi ve Genel Kurul kararları uyarınca BM'nin Gazze'yi hâlâ İşgal Altındaki Filistin Topraklarının bir parçası olarak gördüğünü belirtti. 

7 Ekim 2023'te Hamas, Gazze Şeridi'nden İsrail'e büyük bir saldırı başlattı.  9 Ekim 2023'te, Gazze savaşının başlaması ve Hamas militanlarının İsrail'e yönelik saldırılarının ardından İsrail, Gazze Şeridi'ne "tam abluka" uygulamaya başladı.  Gazze'nin tam ablukası, İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant tarafından şu sözlerle duyuruldu: "Elektrik olmayacak, yiyecek olmayacak, yakıt olmayacak, her şey kapalı." 

## Ayrıca bakınız

* Uluslararası hukuk ve Arap-İsrail çatışması
* İsrail apartheid'ı
* İsrail yerleşimlerinin listesi
* Batı Şeria'nın Ürdün tarafından yönetimi
* Gazze Şeridi'nin Mısır tarafından yönetimi
* İsrail'in Batı Şeria'yı işgali
* İsrail'in Gazze Şeridi'ni işgali
* Ürdün'ün Batı Şeria'yı ilhakı
## Notlar

## Kaynakça