Gönüllü ötanazi

**Gönüllü ötanazi**, başka bir kişinin isteği üzerine acılarını dindirmek amacıyla yaşamının kasıtlı olarak sonlandırılmasıdır. Gönüllü ötanazi ve doktor destekli intihar (DDİ), 21. yüzyılda ölme hakkı fikri etrafında yoğun tartışmalara konu olmuştur. Gönüllü ötanazinin bazı türleri Avustralya, Belçika, Kanada, Kolombiya, Lüksemburg, Hollanda, Yeni Zelanda ve İspanya'da yasaldır.

Gönüllü yemek ve sıvı alımını reddetme (GYSR), aynı zamanda yemek yemeyi ve içmeyi gönüllü olarak bırakma (YYİGB) ya da Beslenme ve Sıvı Alma Reddetmesi (BSAR) olarak da adlandırılır ve benzer şekilde ölümle sonuçlanacaktır. Bazı yazarlar, bu gönüllü eylemi pasif ötanazi türü olarak sınıflandırırken, diğerleri bunu ayrı bir kategori olarak ele alır; çünkü yasal açıdan farklı şekilde değerlendirilir ve çoğu zaman daha etik bir seçenek olarak algılanır. GYSR, ötanaziyi yasaklayan yargı bölgelerinde, ötanaziye yasal bir alternatif olarak önerilmektedir.

## Desteklenmiş intihar

Desteklenmiş intihar, bir kişinin ölümüne yol açmak için yardım aldığı bir uygulamadır. Genellikle bu, ciddi bir fiziksel hastalıktan muzdarip olan kişiler için geçerlidir ve sürecin son adımı, ilgili kişi tarafından aktif olarak gerçekleştirilir. Doktor destekli intiharda (aynı zamanda doktor yardımıyla ölüm veya DYÖ olarak da adlandırılır) bir doktor, yetkin olan ama acı çeken hastanın talebi üzerine, hastanın kendi yaşamını sonlandırmayı amaçladığı araçları bilinçli bir şekilde sağlar. Destekli intihar, "aktif ötanazi" ile karşılaştırıldığında, araçların sağlanması ile ölümcül ilacın aktif olarak uygulanması arasındaki fark önemli görüldüğünde farklılık gösterir. Örneğin, İsviçre yasaları destekli intihara izin verirken, aktif ötanazinin tüm biçimlerini (ölümcül enjeksiyon gibi) yasaklar.

## Tarih
Ötanazi terimi, Yunanca "*eu*" yani iyi ve "*thanatos*" yani ölüm kelimelerinden türetilmiştir ve birleştiğinde "iyi ölüm" veya "iyi ölmek" anlamına gelir. Hipokrat, MÖ 400 ile 300 yılları arasında yazılan Hipokrat Yemini'nde ötanaziden bahsetmiştir. Yeminin orijinal hali şu ifadeyi içerir: "Hiç kimseyi memnun etmek için ölümcül bir ilaç yazmayacağım veya ölümüne neden olabilecek bir tavsiyede bulunmayacağım." Buna rağmen, antik Yunanlar ve Romalılar genel olarak yaşamın her koşulda korunması gerektiğine inanmazlardı ve bu nedenle, ölen kişiye hiçbir rahatlama sağlanamayacak durumlarda veya Stoacılar ve Epikürcüler örneğinde olduğu gibi, kişi hayatını artık önemsemiyorsa, intihara karşı hoşgörülüydüler.

14. yüzyıldan geçen yüzyılın ortasına kadar İngiliz Örf ve Adet Hukuku, İngiltere ve Galler'de intiharı suç olarak tanımlıyordu. Başkalarına kendilerini öldürmeleri için yardım etmek bu yargı bölgesinde hâlâ yasadışıdır. Bununla birlikte, 16. yüzyılda, Roma Katolikleri tarafından bir aziz olarak kabul edilen Thomas More, ütopik bir toplumu tasvir etti ve böyle bir topluluğu, "işkence eden ve uzun süren acı" nedeniyle hayatları yük haline gelenlerin ölümlerini kolaylaştıracak bir toplum olarak hayal etti.

### Modern

19. yüzyıldan bu yana ötanazi, Avrupa ve Amerika'da aralıklı tartışmalara ve aktivizme yol açtı. Tıp tarihçisi Ezekiel Emanuel'e göre, modern ötanazi dönemini başlatan şey anestezinin kullanılabilirliği oldu. 1828 yılında, Amerika Birleşik Devletleri'nde bilinen ilk ötanazi karşıtı yasa New York eyaletinde kabul edilmiş, sonraki birkaç yıl içinde birçok yerel bölge ve eyalet de benzer yasalar çıkarmıştır. İç Savaş'tan sonra gönüllü ötanazi, aralarında bazı doktorların da bulunduğu savunucular tarafından desteklendi. ABD'de destek, 20. yüzyılın başlarında zirveye ulaştı ve ardından 1930'larda tekrar artış gösterdi.

Brown Üniversitesi tarihçisi Jacob M. Appel, *[[Bulletin of the History of Medicine]]* dergisindeki bir makalesinde, 1906 yılında hem Iowa hem de Ohio'da doktor destekli intiharın yasallaştırılmasına yönelik yasa üzerinde geniş çaplı siyasi tartışmaları belgeledi. Appel'e göre, sosyal aktivist Anna Sophina Hall (karaciğer kanserinden ölen annesinin acı çektiğine şahit olmuş zengin bir mirasçı) bu hareketin arkasındaki itici güç oldu. Tarihçi Ian Dowbiggin'e göre, kamuoyu nezdinde tanınmış figürler arasında Clarence Darrow ve Jack London, ötanazinin yasallaştırılmasını savundu.

1937'de İsviçre'de doktor destekli ötanazi, hayatını sonlandıran doktorun bundan herhangi bir çıkar sağlamaması koşuluyla yasal olarak ilan edildi.

## Argümanlar
İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Batı ülkelerindeki ötanazi tartışmaları, düzenlenmiş sağlık sistemleri içerisinde gönüllü ötanaziye odaklandı. Bazı durumlarda yargı kararları, yasalar ve düzenlemeler, gönüllü ötanaziyi hastalar ve onların vasileri için açık bir seçenek haline getirmiştir.

Gönüllü ötanazi savunucuları, seçme özgürlüğünün liberal demokrasiler ve serbest piyasa sistemleri için temel bir ilke olduğunu vurgular. Bir hastalık sırasında kişinin ağrı kesicilere rağmen hissettiği acı ve ızdırap, bunu yaşamayan bir kişi için anlaşılmaz olabilir. Fiziksel acı bir kenara bırakıldığında bile bağımsızlık kaybının duygusal acısı, hastalar için genellikle üstesinden gelmesi zor bir durumdur. Başkalarının ölümüne tanık olanlar, yasanın yardımlı ölüme izin verecek şekilde değiştirilmesi gerektiğine "oldukça ikna olmuş" durumdadır. Günümüzde birçok ülkede hastane kapasitesinde sıkıntılar yaşanmaktadır. Tıbbi personel ve hastane yatakları, ölmeyi arzu edenlerin hayatlarını sürdürmek yerine, hayatları kurtarılabilir olan insanlar için kullanılabilir, bu da genel bakım kalitesini artırır ve hastane bekleme listelerinin kısalmasını sağlar. Kaynakların tedavi edilebilir hastalıklar için kullanılabileceği durumda, bireyleri topluma katkıda bulunamadıkları noktayı geçtikten sonra hayatta tutmak bir yük olarak görülmektedir.

Eleştirmenler, gönüllü ötanazinin sağlık çalışanlarının, özellikle doktorların, profesyonel rollerini gereksiz şekilde tehlikeye atabileceğini savunur. Avrupa'nın önceki yüzyıllardaki hekimlerinin geleneksel olarak antik formunda ötanaziyi dışlayan Hipokrat Yemini'ni ettiklerine dikkat çekerler. Ancak, 1970'lerden bu yana, bu yemin büyük ölçüde kullanım dışı kalmıştır.

Birçok Hristiyan da dahil olmak üzere bazı insanlar, ötanazinin bir kısmını veya tüm türlerini ahlaken kabul edilemez olarak görmektedir. Bu görüş genellikle ötanaziyi bir tür cinayet, gönüllü ötanaziyi ise bir tür intihar olarak değerlendirir ve bu durumun ahlaki boyutu aktif bir tartışma konusudur.

Bir hastanın hastalığının veya acısının nedeni yakın zamanda tedavi edilebilir olacağına dair bir neden varsa, doğru eylem genellikle bir tedavi sağlamaya çalışmak veya palyatif bakım uygulamak olarak kabul edilir.

Uygulanabilirlik: Ötanazi sadece bir hasta karar verme yetisine sahip olduğunda, yani seçenekleri ve sonuçları rasyonel bir şekilde anlayabildiğinde gönüllü olarak kabul edilebilir. Ancak, yetkinliği belirlemek veya tanımlamak zor olabilir.

Baskı altında rıza: Gönüllü ötanazinin ekonomik gerekçelerine bağlı olarak eleştirmenler, hastaların ailelerine mali yük olmamak için gönüllü ötanaziyi kabul etme konusunda psikolojik baskı hissedebileceğinden endişe duymaktadır. Çoğu gelişmiş ülkede olduğu gibi sağlık maliyetlerinin kamu kaynakları ile karşılandığı durumlarda bile gönüllü ötanazi eleştirmenleri, hastane personelinin insanları ötanaziyi kabul etmeye yönlendirme ya da baskı yapma konusunda ekonomik bir teşvike sahip olabileceğinden kaygılanmaktadır.

Gönüllü olmayan ötanazi, kaygan zemin argümanında sıkça gündeme getirilir. Bu argüman, gönüllü ötanaziye izin verilmesinin, gönüllü olmayan ve istem dışı ötanazinin desteklenmesine ve yasallaştırılmasına yol açabileceğini öne sürmektedir.

## Tıp etiği
Ötanazi, bir hastanın ölümüyle ilgili birçok etik sorunu beraberinde getirir. Bazı doktorlar, ötanazinin dayanılmaz acılardan kaçmak isteyen yetkin hastalar için mantıklı bir seçim olduğunu söylemektedir.

Ötanaziyi destekleyen doktorlar, ötanaziyi veya doktor destekli intiharı (DDİ) yasa dışı tutmanın hasta özgürlüklerinin ihlali olduğunu belirtmektedir. Onlara göre, herhangi bir yetkin ve ölümcül hastalığı olan hasta, ölümü seçme veya hayat kurtarıcı tedaviyi reddetme hakkına sahip olmalıdır. İntihar ve doktorlarından yardım almak, bu hastaların sahip olduğu tek seçenek olarak görülmektedir. Doktorun bilgisi ve hastanın çektiği acılarla birlikte, DDİ'nin dayanılmaz acıya insancıl bir cevap olduğu da öne sürülebilir.

DDİ'ye karşı bir argüman, doktorların aldığı Hipokrat Yemini'nin ihlalidir. Yemin, şu ifadeyi içerir: "İsteyen hiç kimseye öldürücü bir eczayı ne vereceğim ne de bunu tavsiye edeceğim."

DDİ ve ötanaziyi yasaklamanın bir diğer nedeni, DDİ'nin yasal hale gelmesi durumunda kötüye kullanılma olasılığıdır. Fakir veya sigortasız hastalar, yeterli bakıma erişim sağlayamama veya maddi yetersizlik nedeniyle sınırlı seçeneklere sahip olabilir ve destekli ölüme yönlendirilmeleri için baskı görebilir.

## Ayrıca bakınız
*Arthur Koestler – yazar, EXIT'in (şu anda Gönüllü Ötanazi Derneği) başkan yardımcısı.
*Bertrand Dawson, Penn'in 1. Vikontu – Kral V. George'un doktoru; kendisine ölümcül enjeksiyon verdi.
*Brittany Maynard
*Chantal Sébire
*George Exoo
*Derek Humphry – Hemlock Derneği'nin kurucusu, ERGO'nun başkanı, Dünya Ölme Hakkı Dernekleri Federasyonu'nun eski başkanı ve *[[Final Exit]]* kitabının yazarı.
*Diane Pretty
*Dignitas (İsviçre'deki ötanazi grubu)
**[[Dr. Death]]* (Jonathan Kellerman tarafından yazılan kitap)
*Ötanazi cihazı – bireyler için DIY (kendin yap) seçeneği
*** (2000) – ana kaynakları içeren bir antoloji
*Exit (Ölme Hakkı Derneği)
**[[Final Exit]]* (kitap)
*Faydasız tıbbi bakım
*Uluslararası Ötanazi ve Destekli İntihar Görev Gücü
*Jack Kevorkian
*John Bodkin Adams – 1957'de cinayetle suçlanan, ancak ötanazi iddiasında bulunan Eastbourne, İngiltere doktoru. Beraat etti.
**[[Kaishakunin]]* – Japonya'daki geleneksel *[[seppuku]]* (intihar) ritüelinde yardım eden kişi.
*Karen Ann Quinlan vakası ve Terri Schiavo vakası – Kalıcı vejetatif durum vakaları.
*Killick Millard – Büyük Britanya'da Gönüllü Ötanazi Yasallaştırma Derneği'nin kurucusu.
*Peter Singer – biyoetikçi, yararcı.
*Philip Nitschke
*Prayopavesa
*Çifte Etki Prensibi
*Ölme hakkı
*Sarco kapsülü
*Yaşlıları öldürme
*İntihar turizmi
*Ölümcül sedasyon
*Terry Wallis
**[[Ubasute]]* – Feodal Japonya'da hasta veya yaşlı bir akrabanın, genç nesillere yük olmamak için kendini "feda etmesi" konsepti.

## Kaynakça