V. Friedrich (Pfalz)

**V. Frederick** (Almanca: Friedrich; 26 Ağustos 1596 - 29 Kasım 1632)  1610'dan 1623'e kadar Kutsal Roma İmparatorluğu'nda Ren'in Palatine elektörüydü. 1619'dan 1620'ye kadar Bohemya Kralı olarak hüküm sürdü. Her iki unvandan da feragat etmek zorunda kaldı. Bohemya'daki saltanatı ona " **Kış Kralı** " lakabını kazandırdı (Çekçe: *Zimní král* ; Almanca: *Winterkönig*).

Frederick, IV. Frederick'in ve Sessiz William ile Charlotte de Bourbon-Montpensier'in kızı Orange-Nassaulu Louise Juliana'nın oğluydu. Bir entelektüel, bir mistik ve bir Kalvinistti, 1610'da Pfalz'ın Elektörü olarak babasının yerini aldı ve 17 yaşında Protestan prenses Elizabeth Stuart ile evlendi.

1618'de Bohemya'nın büyük ölçüde Protestan olan Çek soyluları, Katolik kralları II. Ferdinand'a isyan ederek Otuz Yıl Savaşları'nı başlattı. Frederick'ten Bohemya tacını devralması istendi. Teklifi kabul etti ve 4 Kasım 1619'da  **I. Frederick** olarak taç giydi. Soylular, Frederick'i babası tarafından kurulan bir askeri ittifak olan Protestan Birliği'nin lideri olduğu için seçti ve Frederick'i kayınpederi I. James'in desteğini umdu. Ancak James, damadının Bohemya'yı Habsburglardan almasına karşı çıktı ve Frederick'in Protestan Birliği'ndeki müttefikleri Ulm Antlaşması'nı imzalayarak ona askeri olarak destek vermekte başarısız oldu. Bohemya kralı olarak kısa saltanatı 8 Kasım 1620'de Beyaz Dağ Muharebesi'ndeki yenilgisiyle sona erdi.

Savaştan sonra imparatorluk güçleri Frederick'in Palatine topraklarını işgal etti ve onu 1622'de Hollanda Cumhuriyeti'nin Stadtholder'ı olan dayısı Prens Maurits'e kaçmaya zorladı. Hayatının geri kalanını eşi ve ailesiyle birlikte çoğunlukla Lahey'de sürgünde yaşadı ve 1632'de Mainz'da öldü.

Hayatta kalan en büyük oğlu Charles Louis'e, 1648'de Vestfalya Antlaşması uyarınca toprakları iade edildi. Diğer oğlu ise Prens Rupert'tı. Kızı Prenses Sophia İngiliz tahtının varisi olarak seçildi ve Hannover kralları soyunun kurucusu oldu.

## Gençlik, 1596–1610

Frederick 26 Ağustos 1596'da doğdu  Frederick, Kutsal Roma İmparatorluğu'nun neredeyse tüm yönetici aileleriyle akrabaydı. Wittelsbach Hanesi'nin en yaşlı kolu olan Palatina-Simmernler, Kalvinizm'e olan bağlılıklarıyla tanınıyordu; bu Bavyera Elektörü Maximilian'ın başkanlığını yaptığı ve Roma Katolik Kilisesi'ne derinden bağlı olan diğer alt koluyla belirgin bir zıtlık oluşturuyordu.

Pfalz'ın başkenti Heidelberg'de o sırada hıyarcıklı veba salgını vardı. Bu yüzden Frederick 1598'de Heidelberg'e getirilmeden önce ilk iki yılını Yukarı Pfalz'da geçirdi. 1604 yılında annesinin ısrarı üzerine amcası Bouillon Dükü Henri de La Tour d'Auvergne'nin sarayında yaşamak üzere Sedan'a gönderildi. Frederick, Sedan'da bulunduğu süre boyunca Fransa kralı IV. Henri'nin sarayını sık sık ziyaret ediyordu. Hocası, Sedan Akademisi'nde teoloji profesörü olan Daniel Tilenus'du.

## Velayet konusundaki tartışma, 1610–1614
19 Eylül 1610'da, Frederick'in babası IV. Frederick öldü, oğlu o sırada 14 yaşındaydı. Altın Boğa şartlarına göre, Frederick'in en yakın erkek akrabası, Frederick reşit olana kadar onun koruyucusu ve Pfalz'ın naibi olarak hizmet edecekti. En yakın erkek akrabası, Neuburg Palatine Kontu Wolfgang William bir Katolikti, bu nedenle IV. Frederick, oğlunun koruyucusu olarak  Wittelsbach hanedanından olan Zweibrücken Palatine kontu II. John'u atadı.

1613'te Kutsal Roma İmparatoru Matthias anlaşmazlığa müdahale etti ve sonuç olarak V. Frederick, henüz reşit olmasa da Pfalz'da kişisel yönetimine başlayabildi. Anlaşmazlık, Frederick'in on sekiz yaşına girdiği 1614'te sona erdi.

## Bohemya Kralı, 1619–20

### Arka plan
Bohemya Krallığı seçmeli bir monarşiydi ve Kutsal Roma İmparatorluğu'nun bir parçasıydı. 1526'dan beri Bohemya krallarının tümü Habsburg Hanedanı'nın üyesiydi; 1555'ten beri bu krallar aynı zamanda imparatordu. Ancak 17. yüzyılın başlarında Bohemya siyasi bir krizle karşı karşıya kaldı. Bohemya krallığının zümreleri, Habsburgların Bohemya'yı mutlak bir monarşiye dönüştürmeyi planladıklarından endişe etmeye başladı. Çok sayıda Bohemyalı soylu Protestandı ve Katolik bir imparatorun Bohemya'ya Katolikliği dayatmaya çalışacağından korkuyorlardı. Bu yüzden İmparator II. Rudolf'un yönetimine karşı önemli bir muhalefet hareketi gelişti. Rudolf, 1593'ten 1606'ya kadar Osmanlı İmparatorluğu'na karşı 1593-1606 Osmanlı-Avusturya savaşını komuta etmişti. Bohemya'nın desteğini kazanmak için Rudolf, 1609'da Majesteleri Mektubu'nu yayınlayarak Bohemya'nın dini özgürlüğünü garanti etmeyi kabul etti. Yine de Bohemyalı soylular Rudolf'tan şüphelenmeye devam etti.

Soylular, Habsburg hanedanından Matthias'ı Rudolf'un vârisi olarak seçti ve Matthias, 1611'de Bohemya kralı ve 1612'de imparator oldu. Ancak son yılda Protestan Birliği içinde Matthias'ın yerine Bohemya kralı olarak bir Protestan adayın çıkarılması konusunda tartışmalar vardı ve bu bağlamda Frederick'in adı tartışıldı.

23 Mayıs 1618'de, Jindřich Matyáš Thurn liderliğindeki Protestan soylulardan oluşan bir meclis Prag Kalesi'ne baskın düzenledi ve iki İmparatorluk valisi Vilem Slavata ve Jaroslav Borzita'yı ele geçirdi. Prag Defenestrasyonu olarak bilinen bu olay, Bohemya İsyanı'nın ve onunla birlikte Otuz Yıl Savaşlarının başlangıcı oldu.

Kutsal Roma İmparatoru Matthias 20 Mart 1619'da öldü. Halefi, geleceğin İmparatoru II. Ferdinand, daha önce Bohemya Kralı olarak taç giymiş olmasına rağmen, Bohemya Zümreleri artık onu kralları olarak tanımayı reddetti. İmparatorluk güçlerinin istilasından korkan Zümreler, Bohemya Kraliyet Toprakları'nın diğer üyeleriyle (Silezya, Lausitz, Moravya) bir ittifak arayışına girdi ve 31 Temmuz 1619'da Prag'da bu eyaletler, Habsburglara karşı çıkmaya adanmış Bohemya Konfederasyonunu kurdular. Bu anlaşmanın şartlarına göre Protestanlık, Bohemya topraklarının neredeyse devlet dini haline geldi.

### Frederick Prag'da
26 Ağustos 1619'da Bohemya Konfederasyonu eyaletleri Frederick'i Bohemya'nın yeni Kralı olarak seçti.

İki gün sonra II. Ferdinand Kutsal Roma İmparatoru seçildi. Frederick, Ferdinand'a karşı oy kullanan tek elektördü. Protestan prens seçmenleri Saksonyalı I. John George ve Brandenburglu Johann Sigismund bile Habsburg adayını desteklediler.

12 Eylül 1619'da Protestan Birliği Rothenburg ob der Tauber'de toplandı ve Frederick'i Bohemya işlerine karışmamaya çağırdı. Hollanda Cumhuriyeti, Savoy dükü I. Charles Emmanuel ve Venedik Cumhuriyeti, Bohemya teklifini kabul etmesi halinde Frederick'e yardım teklif edemeyeceklerini belirten mektuplar gönderdiler. Yalnızca Betlen Gabor destekledi.

24 Eylül ile 28 Eylül tarihleri arasında Frederick Bohemya tacını kabul etmeye karar verdi. Hollanda Cumhuriyeti, Venedik Cumhuriyeti, Danimarka ve İsveç, Frederick'i Bohemya Kralı olarak tanıdı.

29 Eylül 1619'da Frederick, Prag'a gitmek üzere Heidelberg'den ayrıldı. Ansbach, Amberg, Neumarkt ve Waldsassen'i gezdi ve burada Bohemya Zümrelerinin temsilcileri tarafından karşılandı. Daha sonra birlikte Cheb, Sokolov, Žatec, Louny ve Slaný'yı gezdiler. Nihayet 31 Ekim 1619'da Frederick Prag'a girdi.

### Saltanat
Frederick iç bölünmelerle parçalanmış bir devlet üstlendi. Devletin mali durumu yıllardır kesintiye uğramıştı ve Bohemya krallarının para toplama yeteneği çok sınırlıydı; aslen soyluların iyi niyetine ve diyetlerin vergi tahsisine bağımlıydılar. Protestan soylular, Alman Katolik Birliği'ne karşı savaşmak için daha yüksek vergilerin gerekli olduğunu düşünüyorlardı.

Frederick çok geçmeden soyluların ve din adamlarının bir kısmına yabancılaşmaya başladı. Frederick ve karısı Çekçe konuşmuyordu, bu nedenle mahkeme bürolarında çoğunlukla yabancılar görev alırken, yerelliklerin idaresi yerel soylulara bırakılmıştı.

Yeni görevini Bohemya'daki Kalvinizm davasını ilerletmek için kullanmaya kararlı olan Frederick'in saray vaizi Abraham Scultetus daha fazla yabancılaşmaya neden oldu. Utraquist kiliseleri kilisede kutsal emanetlerin ve resimlerin kullanımını sürdürdü, ancak Scultetus resimlere karşı ikonoklastik bir yaklaşım gösterdi: 21 Aralık 1619'dan itibaren resimler St. Vitus Katedrali'nden ve 27-28 Aralık'ta Prag Altarpiece'den kaldırıldı. Meryem'i tasvir eden Yaşlı Lucas Cranach'ın tablosu yıkıldı. Hatta I. Wenceslaus'un mezarına saygısızlık edileceğine dair bir söylenti bile vardı.

Bu arada II. Ferdinand, kuvvetlerini Frederick'e karşı topladı. 21 Ekim 1619'da Katolik Birliği lideri Bavyera Dükü I. Maximilian ile bir anlaşma imzaladı. Bu antlaşma, Maximilian'ın Frederick'e karşı kuvvetlerin komutanı olmasını sağlıyordu, Maximilian'ın Bohemya topraklarının tamamını kendisine ait tutacağına ve kendisine Frederick'in elektör unvanını vereceğine söz veriyordu. İmparator ayrıca Saksonya Seçmeni I. John George'un desteğini de alabildi.

Frederick'in şansölyesi Anhaltlı Christian, Frederick'i Aralık 1619'da Nürnberg'de Protestan prensleri bir toplantıya çağırmaya teşvik etti. Bu konferansa çok az prens temsilci gönderdi. Saksonyalı Johann Georg temsilci göndermeyi reddetti. Katılanlar Frederick'in Bohemya'da olmadığı süre boyunca Frederick'in Renanya topraklarını güvence altına alma sözü verdiler.

Frederick, yaklaşmakta olan İmparatorluk tehdidiyle mücadele etmek için zorunlu askerlik çağrısında bulundu. Frederick, Bohemya kuvvetlerine para toplamak için özel fonlarını kullandı ve Mayıs 1620'de iki ton altını Bohemya'ya taşımaya karar verdiğinde Pfalz'ı iflasa sürükledi. Frederick'e kötü haberler gelmeye devam etti. I. James, damadını askeri açıdan desteklemeyi reddetti. Hollanda yalnızca küçük bir birlik gönderdi ve Frederick'e ayda yalnızca 50.000 florin sözü verdi. Frederick için en kötüsü, 3 Temmuz 1620'de Protestan Birliği'nin Ulm Antlaşması'nı imzalaması ve böylece Frederick'e olan desteğin geri çekilmesiydi.

#### Beyaz Dağ Muharebesi, 8 Kasım 1620
Ağustos 1620'nin başlarında Spinola komutasındaki 25.000 asker Bohemya'ya yürüdü. Ağustos ayının üçüncü haftasında odak noktalarını değiştirdiler ve neredeyse korumasız olan Pfalz Elektörlüğüne doğru yürüdüler ve Mainz'ı işgal ettiler. Pfalz'ı yalnızca 2.000 İngiliz gönüllü tarafından savundu ve ülke kolayca ele geçirildi. Spinola, 5 Eylül 1620'de Ren Nehri'ni geçti ve 10 Eylül'de Bad Kreuznach'ı ve 14 Eylül'de Oppenheim'ı ele geçirmeye başladı. Frederick, atalarının vatanının işgalini durdurma konusunda başarısızdı.

Bir dizi çatışmanın ardından 5 Kasım 1620'de Frederick güçlerini Prag'a doğru çekti ve İmparatorluk birlikleri onları takip etti. 7 Kasım'da Bohemya kuvvetleri Prag'ın hemen dışındaki Beyaz Dağ'da direnmeye karar verdi. 8 Kasım 1620'de Frederick birliklerin yanına geri dönmek istediğinde, Prag kapılarında ordusunun kaçan askerleri ve ona felaketi bildiren şansölyesi Anhalt tarafından karşılandı: Bohemya ordusu Beyaz Dağ Muharebesi'nde yenilgiye uğramıştı.

### Kaçış
Anhalt, Frederick'e yalnızca tek bir seçenek önerebilirdi: Derhal kaçış. Böylelikle, 9 Kasım'da Frederick, karısı ve çocuğu, bazı danışmanlarla birlikte Silezya'nın başkenti Wrocław'a kaçtı.

21 Ocak 1621'de Ferdinand, Frederick ve Anhalt'a karşı onları isyancıları desteklemek ve ihanetle suçlayan bir kararname yayınladı. Ferdinand, Frederick'in Kutsal Roma İmparatorluğu'ndaki topraklarının ve unvanlarının artık kaybedildiğine karar verdi.

On İki Yıllık Ateşkes, 9 Nisan 1621'de sona erdi. Hollanda Cumhuriyeti ve Frederick, egemenliklerinin yeniden fethi için Hollanda'nın desteğini kabul ettiği bir sözleşme imzaladı.

21 Haziran 1621'de Eski Şehir Meydanı'ndaki infazlarda yirmi yedi Bohemyalı soylu öldürüldü. Daha sonra on iki soylunun başları, Joachim Andreas von Schlick'in eliyle birlikte, on yıl boyunca orada kaldıkları Karl Köprüsü'nün Eski Şehir Kulesi'ne çivilendi. Seçimli monarşi kaldırıldı ve Zümrelerin rolü büyük ölçüde kısıtlandı. Bohemya'da yalnızca Lütercilik hoşgörüyle karşılandı ve önümüzdeki yıllarda nüfusun geri kalanı aktif olarak yeniden Katolikleştirilecekti. Bohemya 1918'e kadar Habsburg Monarşisinin bir parçası olarak kalacaktı.

## Frederick'in ata topraklarının düşüşü, 1621–22
1621 yazında, Frederick'in Prag'a gittiğinde Pfalz Elektörlüğü'nün naibi olarak görev yapan Zweibrücken Kontu II. Johann istifa etti. Frederick aynı zamanda, topraklarının kaybedilmesine izin veren ve onu kanun kaçağı haline getiren İmparatorluk yasağı altındaydı.

Ancak Ernst von Mansfeld, Yukarı Pfalz'ın bir bölümünü işgal etmeye devam etti ve Tilly Kontu Johann Tserclaes'in onu yerinden etme çabalarına başarıyla direndi. Mansfeld, 1622'nin başlarında Palatina'ya geçti. Frederick, diğer Protestan prenslerini Protestan Birliğini yeniden kurmaya ikna etmeye çalıştı. Frederick'in davası, 27 Nisan 1622'de Wiesloch Savaşı'nda Tilly'nin güçlerine karşı kazanılan zaferle güçlendi, ancak bu destek kısa sürdü. Frederick'in Baden-Durlach Uçbeyi Georg Friedrich komutasındaki güçleri 6 Mayıs 1622'de Wimpfen Muharebesi'nde yenilgiye uğratıldı. 20 Haziran 1622'de  Brunswickli Genç Christian komutasındaki kuvvetler Höchst Muharebesi'nde büyük bir yenilgiye uğratıldı.

Frederick, kendisine miras kalan toprakları yeniden alamayacağına ikna olduktan sonra Mansfeld'i görevden aldı. Frederick, yazı Sedan'da amcası Bouillon Dükü Henri de La Tour d'Auvergne ile geçirdi.

Kısa bir süre sonra Tilly ve Gonzalo Fernández de Córdoba komutasındaki birlikler, İspanyolların Pfalz Elektörlüğünü fethetmesini tamamladı. kuşatmanın ardından Heidelberg 19 Eylül 1622'de düştü. Artık yalnızca Frankenthal'daki İngiliz garnizonu dayanabildi. Heidelberg'in fethinden sonra Protestan kiliseleri kapatılmış ve büyük kütüphane *[[Bibliotheca Palatina]],* Papa XV. Gregorius'un takdirine sunulmuştur.

## Sürgün, 1622–1632
1622'nin sonlarında ve 1623'ün başlarında Frederick, Lahey'de sürgündeki Pfalz hükümetini kurdu. 1624-25 ve 1627'de Frederick'i imparatorla uzlaştırma girişimleri oldu, ancak bunlar boşa çıktı. Frederick imparatorla uzlaşmaya istekliydi, ancak topraklarının ve elektör unvanının iadesini istiyordu ve imparator bunları Frederick'e iade etmek istemiyordu. Frederick, topraklarının askeri olarak geri alınabileceğini düşünüyordu, ancak 27 Ağustos 1626'da Danimarka Kralı IV. Christian'ın kuvvetlerinin Lutter Savaşı'nda yenilmesiyle bu düşünceler sona erdi. Frederick, 17 Ocak 1629'da, Hollanda Batı Hindistan Şirketi tarafından ele geçirilen İspanyol hazine filosunu görmek için Amsterdam'a seyahat ederken, Haarlem yakınlarındaki Haarlemmermeer'i geçerken teknesi alabora oldu. Frederick kazadan sağ kurtuldu, ancak en büyük oğlu, on beş yaşındaki Frederick Henry öldü. Frederick kazada ciddi fiziksel yaralanmalara maruz kaldı ve 15 ay boyunca tamamen iyileşemedi.

1630'da Regensburg Diyeti'nde Frederick, Bohemya tacını kabul ettiği için affedilmesi için resmi olarak dilekçe verdi ve suçunu kabul etti. Ama bundan sonuç çıkmadı. Mart 1631'de Frederick, diplomat Robert Anstruther'i, İmparatorluk Özel Konseyi başkanı Fürstenberg Kontu VII. Ernst Egon ile Frederick'in topraklarının geri verilmesi konusunda görüşmelerde bulunması için gönderdi. Ancak Frederick, bunlar bir sonuç veremeden öldü.

## Ölüm, 1632
1630'da İsveç Kralı II. Gustaf Adolf, Protestanlar tarafında Otuz Yıl Savaşlarına müdahale etti. İmparatorluk ordusuna karşı Breitenfeld Savaşı'nı kazandı ve güney Almanya'ya yürüdü. İsveçliler, 1631'de Oppenheim'ı ele geçirdiğinde Frederick, Pfalz'daki toprakları almak için Heidelberg'e doğru yola çıktı. Frederick, II. Gustaf Adolf'un Bavyera Dükalığı'na yürüyüşüne katıldı ve sonrasında 17 Mayıs 1632'de Münih yürüyüşüne de  katıldı. Davasını II. Gustaf Adolf'a iletti ve o da Frederick'e, Frederick'in Hollanda / İngiliz desteği olmadan restorasyonunu ancak Frederick'in Pfalz'ı İsveç Kralı'nın tımarı olarak tutmayı kabul etmesi durumunda kabul edeceğini söyledi. Pfalz toprakları, II. Gustaf Adolf'un  onları Frederick'e teslim edemeyeceği kadar stratejik açıdan önemliydi. Gustaf ayrıca Frederick'in kendi topraklarında Lutherciler için eşit haklar sağlaması gerektiğinde ısrar etti. Frederick, Gustaf'ın şartlarını reddetti ve ayrıldılar.

Bu sıralarda İngiltere Almanya'ya bir ordu göndermeye karar verdi. Ama Frederick için artık çok geçti. II. Gustaf Adolf, 16 Kasım'da Lützen Muharebesi'nde öldürüldü. Frederick, 29 Kasım 1632 sabahı "vebalı ateşten" öldü.

## Ailesi
14 Şubat 1613'te I. James ve Danimarkalı Anne'in kızı Elizabeth Stuart ile evlendi ve 13 çocuğu oldu.

# Frederick Henry (1614–1629) —(boğuldu)
# Charles Louis (1617–1680), 1648'de  Palatine Elektörü oldu
# Elizabeth (1618–1680)
# Rupert (1619–1682) , İngiliz İç Savaşına katıldı.
# Maurice (1620–1652) aynı zamanda İngiliz İç Savaşı'nda da görev yapmıştı.
# Louise Hollandine (1622–1709)
# Louis (1623–1624), bebekken öldü.
# Edward (1625–1663): Anna Gonzaga ile evlendi. 3 kızları oldu.
# Henriette Marie (1626–1651):II. György Rákóczi'nin kardeşi Sigismund Rakóczi ile evlendi.
# Philip Frederick (1627–1650)
# Charlotte (1628–1631)
# Sophia (1630–1714), 1701 tarihli Yerleşim Yasasına göre İngiltere ve İrlanda tahtlarının muhtemel varisi. Hannover Elektörü Ernest Augustus ile evlendi. Oğlu, 1714'te Büyük Britanya Kralı I. George oldu.
# Gustavus (1632–1641), genç yaşta epilepsiden öldü.

## Kaynakça