2024 Port Vila depremi

**2024 Port Vila depremi**, 17 Aralık 2024'te, yerel saatle 12:47:26'de (01:47:26 UTC itibarıyla) Vanuatu'nun başkenti Port Vila'da  büyüklüğünde gerçekleşen depremdi. En az 16 kişi hayatını kaybederken, 210 kişi yaralandı. Port Vila ve çevresinde geniş çaplı hasar oluştu. Deprem ayrıca  yüksekliğinde bir tsunamiye neden oldu.

## Tektonik yapı

Vanuatu takımadalarının ana özelliği, batı-güneybatısında yer alan Yeni Hebridler Çukuru'dur. Bu çukur, Avustralya ve Yeni Hebridler plakaları arasındaki yakınsak sınırı temsil eder. Wadati-Benioff Bölgesi boyunca, 'e kadar derinliklerde sığ, orta ve derin odaklı depremler gözlemlenmiştir. Ayrıca, bu kuzey-kuzeybatı yönünde uzanan ve kuzeydoğuya eğimli dalma-batma zonu boyunca volkanik aktivite de görülmektedir. Bu dalma-batma zonu, yılda yaklaşık 170&nbsp;mm (7 inç) hareket eden, dünyadaki en aktif levha sınırlarından biridir.
Ada yayı boyunca Wadati-Benioff zonunda 70°'lik dik bir eğimle orta derinlikte depremler yaşanırken, d'Entrecasteaux Sırtı'na bitişik bölgede bu durum gözlenmez. Batıdan dalma-batma zonuna girdiği yerde, 50&nbsp;km'nin (31 mil) altındaki sismisite bir boşluk oluşturur. NUVEL-1 küresel göreceli levha hareket modeli, bu bölgede yaklaşık 8&nbsp;cm (3.1 inç) yıllık bir yakınsama olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, Tonga Yayı'nı da etkileyen belirsizlik, Kuzey Fiji Havzası'ndaki yayılmanın etkisinden kaynaklanmaktadır. 1909 ile 2001 yılları arasında meydana gelen Mw7.0 veya daha büyük 58 olaydan sadece birkaçı incelenmiştir.

## Deprem

Deprem, Efate kıyısının yaklaşık  açığında meydana geldi. ABD Jeolojik Araştırma Merkezi (USGS), depremin büyüklüğünü Mw&#8239;7.3 ve derinliğini  olarak belirledi. Odak mekanizması, eğik-normal faylanmayı gösterdi. Hiposantral derinlikle birlikte bu durum, Avustralya levhasının dalan kısmında faylanmayı ima ediyordu. USGS, iki sınırlı fay modeli önerdi: biri kuzeybatı doğrultusunda uzanan ve batı-güneybatıya doğru hafif eğimli bir fay üzerinde, diğeri ise doğu-kuzeydoğu doğrultusunda uzanan ve neredeyse dik eğimli bir fay üzerinde kırılmayı gösteriyordu. Her iki kırılma modeli de maksimum  kayma olduğunu belirtti. Sarsıntının yaklaşık 30 saniye sürdüğü tahmin edildi. 300'den fazla artçı sarsıntı kaydedildi ve en güçlü olanı Mw&#8239;5.5 büyüklüğündeydi. Mevcut derinliğiyle bu deprem, genellikle yıkıcı tsunamileri tetikleyen Mw&#8239;8 büyüklüğündeki depremlerden önemli ölçüde daha küçüktü.

## Etkisi

En az 16 kişi hayatını kaybetti,  210 kişi ise yaralandı. Hayatını kaybedenler arasında iki Çinli, bir Taylandlı (ve üç yaralı),  ve bir Fransız bulunuyordu. Altı ölüm heyelan nedeniyle, dört ölüm ise bina çökmesi nedeniyle gerçekleşti. Eski Başbakan Ishmael Kalsakau, Efate adasındaki neredeyse her evin zarar gördüğünü söyledi. Port Vila'da en az 10 bina çöktü, bazıları katmanlar halinde yıkıldı. Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, Fransa ve Yeni Zelanda büyükelçilikleri ile yüksek komisyonlarının bulunduğu bir bina zemin katında çöktü. Amerika, Fransa, Yeni Zelanda ve Avustralya, Vanuatu'daki diplomatik personelinin güvende olduğunu bildirdi. Başka bir bina kısmen yıkıldı, ciddi heyelanlar meydana geldi, yollar tıkandı ve şehirde bir iskele toprak altında kaldı. İki köprü de çöktü. Deprem, Port Vila merkezinin öğle yemeği için alışveriş yapanlarla dolu olduğu bir zamanda meydana geldi.

Bir heyelan, Port Vila'nın uluslararası nakliye terminalini vurdu, Bauerfield Uluslararası Havalimanı'nın pisti ve kontrol kulesi hasar gördü, bu da birçok uçuşun iptaline ve havalimanının 72 saat boyunca insani yardım dışındaki uçuşlara kapatılmasına yol açtı. Başka bir heyelan bir otobüsü toprak altında bıraktı ve birkaç kişinin ölümüne neden oldu. İki rezervuar ve Port Vila Merkez Hastanesi hasar gördü, hastalar askeri bir kampa taşınmak zorunda kaldı. Çevredeki köylerde ve adalarda da heyelanlar bildirildi, üç köprü ise şiddetli yağmur durumunda çökme riski taşıyacak şekilde hasar gördü. İki elektrik hattı da zarar gördü. Deprem ayrıca çevredeki adalardaki havaalanlarını tıkayan heyelanlara ve su kaynaklarının zarar görmesine neden oldu.

25&nbsp;cm (9,8 inç) yüksekliğinde bir tsunami gözlemlendi. Vanuatu'ya internet hizmeti sağlayan denizaltı kablosu hasar gördü ve kesintilere neden oldu. Vanuatu hükûmetine ait ajansların web siteleri çevrimdışı oldu, polis ve ilgili yetkililerin iletişim hatları devre dışı kaldı. Vanuatu Yayıncılık ve Televizyon Kurumu, Yayıncılık Binası'nın zarar görmesi nedeniyle yayından çıktı. Bağlantı sorunlarına rağmen, insanlar Starlink aracılığıyla çevrimiçi olabildi.  Vanuatu Kızıl Haç Derneği binası da hasar gördü. Şehirde elektrik ve su kesintileri meydana geldi, bu da ishal vakalarında artışa yol açtı.  Ana hizmet sağlayıcı UNELCO, su kaynaklarının tamamen eski haline getirilmesinin iki hafta sürebileceğini belirtti. Mataso'da bahçelerin toprak altında kalmasına neden olan heyelanlar nedeniyle geniş çapta mahsul zararları kaydedildi ve bu durum gıda sıkıntısı endişelerini artırdı.
USGS, depremin Vanuatu'nun GSYİH'sinin %1-10'u arasında ekonomik kayıplara neden olabileceğini tahmin etti. Birleşmiş Milletler İnsani Yardım Koordinasyon Ofisi, depremin Vanuatu nüfusunun üçte birine denk gelen 116.000 kişiyi doğrudan etkilediğini tahmin etti, bunların arasında 14.000 çocuk bulunuyordu. Yaklaşık 1.000 kişi yerinden edilirken, 20.000 kişi susuz kaldı.

## Kaynakça