Doğrudan ses girişi

**Doğrudan ses girişi** (**DSG**), (DVI, Direct voice input), bazen **ses girişi denetimi** (VIC, Voice input control) olarak da adlandırılır, kullanıcının makineye konuşma tanıma yoluyla talimatlar vermek için sesli komutlar ilettiği bir insan-makine etkileşimi (HMI, Human–machine interaction) biçimidir.

Askeri havacılık alanında doğrudan ses girişi, Eurofighter Typhoon, Lockheed Martin F-35 Lightning II, Dassault Rafale, KAI KF-21 Boramae ve Saab JAS 39 Gripen gibi birçok modern askerî uçağın kokpitlerine dâhil edildi. Bu tür sistemler aynı zamanda endüstri kontrol sistemleri ve engelli bireylere yönelik konuşma tanıma yardımı da dâhil olmak üzere çeşitli başka amaçlar için de kullanılmıştır.

## Genel bakış
DSG sistemleri iki ana işlevsellik kategorisine ayrılabilir: "kullanıcıya bağlı" veya "kullanıcıdan bağımsız". Kullanıcıya bağlı bir sistem, belirli bir kişi için kişisel bir ses şablonunun oluşturulmasını gerektirir; DSG sisteminin düzgün çalışması için bu kişiye ait şablonun, DSG sisteminin kullanılmasından önce kendisine atanan makineye yüklenmesi gerekir. Buna karşılık, kullanıcıdan bağımsız bir sistem herhangi bir kişisel ses şablonuna ihtiyaç duymaz ve herhangi bir kullanıcının sesine doğru şekilde yanıt vermesi amaçlanır. Ayrıca "ayrık tanıma" ve "sürekli tanıma" arasında da sınıflandırılabilirler. Ayrık tanıma sisteminin kullanıcılarının, DSG sisteminin her sözcük arasındaki ayrımları tanımlayabilmesi için her sözcük arasında duraklaması gerekir; sürekli konuşma tanıma sistemi ise normal konuşma hızını algılayabilir.

2000'lerin ortalarında, Hollanda'daki Ulusal Havacılık ve Uzay Laboratuvarı'ndaki (Royal NLR) araştırmacılar, "GRACE" simülatöründe DSG kullanımını incelediler; takip eden deneye toplam on iki pilot katılım gösterdi. Yapılan testler, donanımın kendisinin iyi çalışmasına rağmen, DSG işlemlerinin mevcut geleneksel yöntemlere kıyasla daha fazla zaman alması nedeniyle, uçakta gerçek dünyaya konuşlandırılmadan önce birkaç iyileştirmenin istendiğini ortaya çıkardığı bildirildi. İyileştirme önerileri arasında daha basit bir sözdiziminin benimsenmesi, daha yüksek bir tanıma oranına ulaşılması ve yanıt sürelerinin azaltılması yer alıyordu; karşılaşılan tüm sorunların teknolojik nitelikte olduğu belirlendi ve çözülmesi mümkün görüldü. Araştırmacılar, kokpitlerde, özellikle pilotların tamamen kendi başlarına çalışması gereken acil durumlarda, bir DSG sisteminin oldukça yararlı olabileceği, ancak akla gelebilecek diğer senaryoların çoğunda bunun çok önemli olmadığı sonucuna vardılar.

Aynı dönemde Avrupa Birliği'nin koordine ettiği SafeSound Projesi kapsamında sivil havacılık amaçlı DSG sistemlerinin değerlendirmeleri yapıldı. Gerçek dünyadaki kokpitlerdeki pilot iş yüklerinin gözlemlenmesini ve bunların hem geleneksel sistemler hem de DSG yardımı kullanılarak uçuş simülatörlerindeki pilot etkinlikleriyle karşılaştırılmasını içeriyordu. Proje, gelişmiş ses işlevlerinin uygulanmasıyla havacılık güvenliğini artırmayı ve hem yer hem de uçuş operasyonlarındaki iş yükünü azaltmayı amaçladı.

## Uygulamalar
### Havacılık
Sistemin yaygın konuşlandırılmasından önce, bir avuç geleneksel askerî uçak, deneme amaçlı DSG sistemlerine dönüştürüldü; örnekler arasında AV-8B Harrier ve F-16 VISTA yer almaktaydı. Başka bir durumda, Hollanda Kraliyet Hava Kuvvetleri tarafından üstlenilen bir ses kontrol çalışması için General Dynamics F-16 Fighting Falcon simülatörü DSG sistem uygulaması ile değiştirilmiştir. Uçuş güvenliğini ve görev etkililiğini artırma yeterliliğini gösteren Boeing AH-64 Apache de dâhil helikopterler üzerinde DSG sistem denemeleri de yapıldı.

Çok sayıda modern savaş uçağı, genellikle HOTAS uyumlu kontroller ve diğer gelişmiş kontrol teknolojileri gibi çeşitli diğer insan-makine arayüz şemalarıyla birleşim halinde DSG sistemleriyle donatılmıştır. Ses ve HOTAS kontrol şemalarının birleşimi bazen "V-TAS" konsepti olarak anılır. V-TAS kokpiti ile donatılan önemli savaş uçaklarından biri de Eurofighter Typhoon'dur. Lockheed Martin F-35 Lightning II ayrıca Adacel tarafından geliştirilen bir DSG sistemine sahiptir. Diğer örnekler arasında Dassault Rafale ve Saab JAS 39 Gripen yer almaktadır.

Çok sayıda uçağın DSG kullanması planlanmıştır. Bir aşamada, Birleşik Devletler Hava Kuvvetleri DSG'yi Lockheed Martin F-22 Raptor'a entegre etmeye çalışmıştı; ancak, teknolojinin o dönemde çok fazla teknik risk oluşturduğuna karar verildi ve bu nedenle bu tür çabalardan vazgeçildi.

### Bireysel
1990 yılına gelindiğinde, konuşma tanıma sistemlerinin çalışan öntürleri gösteriliyordu; bunlar, konuşma bozukluğu olan bireyler için etkili bir insan-makine arayüzü sağlamak amacıyla tanıtılıyordu. Kullanılan teknikler arasında zaman kodlu dijital konuşma ve otomatik belirteç (*Sözcüksel belirteçlendirme*) seti seçimi yer alıyordu. Bu erken DSG sistemlerine ilişkin araştırmaların, otomatik tanılama alışkanlıklarının kullanımını ve gönüllüleri kullanan sınırlı ölçekli denemeleri içerdiği bildirildi.

2010'lu yıllarda, çeşitli şirketler halka, kişisel dijital asistanlar şeklinde ses tanıma sistemleri sunuyordu. Bunun bir örneği, kullanıcıların kişisel bilgisayar, tablet veya cep telefonuna yüklenen bir DSG paketi aracılığıyla soru sormalarına olanak tanıyan Google Voice hizmetidir. Kullanıcılarla etkileşim kurmak için DSG kullanan Amazon Echo, Siri ve Cortana gibi çok sayıda dijital asistan geliştirilmiştir.

### Ticari
DSG teknolojisi, otomatik telefon sistemlerinin yaygın bir şekilde kullanılmasını sağlamıştır. Birçok şirket, arayanları bu tür yöntemlerle doğru departmana yönlendiren merkezi telefon sistemlerini yaygın olarak kullanmaktadır. Çeşitli otomobil üreticileri de karayolu taşıtlarını DSG sistemleriyle donattılar; bunlar genellikle sürücülerin bilgi-eğlence sistemlerini kontrol etmelerine ve cep telefonlarıyla eski yöntemlerden daha rahat etkileşime girmelerine olanak tanır.

1980'lerin sonlarında, CNC Makinelerini ve diğer üretim aygıtlarını kontrol etmek için DSG sistemlerinin kullanımına ilişkin araştırmalar devam ediyordu. 2010'larda bu tür sistemler lojistik ve depo yönetimi amacıyla kullanılıyordu.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* "One-Eleven Trailblazers", DSG teknolojisi dâhil gelişmiş aviyonikler üzerine 1985 tarihli bir *"Uçuş"* makalesi.