open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luminizm (Amerikan sanat tarzı)

**Luminizm**, 1850'lerden 1870'lere kadar uzanan, manzaradaki ışık efektleriyle karakterize edilen, havadan perspektif kullanımı ve görünür fırça darbelerinin gizlenmesiyle öne çıkan bir Amerikan manzara resim tarzıdır. Luminist manzaralar, genellikle sakin, yansıtıcı su ve yumuşak, puslu bir gökyüzünü tasvir ederek dinginliği vurgular. Luminist tarzın gelişiminde en önemli rol oynayan sanatçılar arasında Fitz Henry Lane, Martin Johnson Heade, Sanford Gifford ve John F. Kensett yer almaktadır.

Daha az belirgin bir bağlantıya sahip ressamlar arasında Frederic Edwin Church, Jasper Cropsey, Albert Bierstadt, Worthington Whittredge, Raymond Dabb Yelland, Alfred Thompson Bricher, James Augustus Suydam ve David Johnson bulunmaktadır. Bazı öncü sanatçılar George Harvey ve Robert Salmon'dur. Joseph Rusling Meeker de bu tarzda çalışmıştır.

## Kaynakça
TOI-561 b

**TOI-561 b**, yaklaşık 1,4 Dünya yarıçapına sahip bir USP Dev Dünya'dır. 11 saatten kısa, yani bir Dünya gününün yarısından daha az olan son derece kısa bir yörünge periyoduna sahiptir ve bu da 2480 ± 200 K (2207 ± 200 °C; 4004 ± 360 °F) denge sıcaklığına neden olur. Gezegenin 2025 yılında yapılan bir çalışmada atmosferi olduğu gösterilmiştir.

2025 yılında James Webb Uzay Teleskobu ile yapılan emisyon spektrumu ölçümü, gezegenin gündüz tarafındaki ısıyı gece tarafına etkili bir şekilde aktardığını ortaya koydu ve bu da gezegeni çevreleyen kalın bir atmosferin varlığını kanıtladı.

## Kaynakça
PSR J2322−2650 b

**PSR J2322−2650 b**, 2017 yılında keşfedilen ve milisaniyelik pulsar PSR J2322−2650'nin yörüngesinde dönen, gelgit kilitli bir ötegezegendir. 2025 yılında James Webb Uzay Teleskobu, gezegenin atmosferinin helyum ve karbon tarafından domine edildiğini, muhtemelen elmas oluşturmak için yoğunlaşan karbon is bulutlarına sahip olduğunu, ancak belirgin ve açıklanamayan bir şekilde nitrojen ve oksijenin bulunmadığını tespit etti. PSR J2322−2650 b, ana yıldızından yaklaşık 1 milyon mil uzaklıkta yörüngede dönmektedir; bu mesafe, Dünya'nın yörüngesinin %1'inden daha azına eşdeğerdir. Ana yıldızdan gelen yerçekimi o kadar yoğundur ki, gezegen limon şekline gerilmiştir.

## Kaynakça
Laguna Blanca, Şili

**Laguna Blanca**, Şili'nin Magallanes ve Şili Antarktikası bölgesinin Magallanes ilinde bulunan bir belediyedir. Yüzölçümü 3.695,6&nbsp;km² olan belediyenin nüfusu 2012 yılı itibarı ile 739'dir. Belediyenin merkezi Villa Tehuelches'tir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
WASP-121b

**WASP-121b**, resmi adıyla **Tylos**, WASP-121 yıldızının yörüngesinde bulunan bir ötegezegendir. WASP-121b, güneş dışı gezegen stratosferi (yükseklik arttıkça sıcaklıkların arttığı bir atmosferik katman) bulunan ilk ötegezegen ve su içeren ilk ötegezegendir. WASP-121b, Puppis takımyıldızındadır ve Dünya'dan yaklaşık 858 ışık yılı uzaklıktadır.

## Kaynakça
Somali Hava Kuvvetleri

**Somali Hava Kuvvetleri** (; ), kısaca **SAF**, Somali Silahlı Kuvvetleri'nin hava kuvvetleri koludur. Bağımsızlık öncesi dönemde, 1954-1960 yılları arasında **Somali Havacılık Kolordusu** (SAC) adıyla faaliyet gösterdi. Somali'nin 1960'ta bağımsızlığını kazanmasının ardından Somali Hava Kuvvetleri olarak yeniden adlandırıldı.

Somali'nin ilk pilotu olan Ali Matan Hashi, Somali Hava Kuvvetleri'nin kuruluşunda belirleyici rol oynadı ve ülkenin ilk hava kuvvetleri komutanı oldu. Bir dönem Somali Hava Kuvvetleri, Afrika Boynuzu'nun en güçlü hava saldırı kapasitelerinden birine sahipti. Ancak 1991'de Devlet Başkanı Siad Barre'nin Mogadişu'dan kaçmasıyla birlikte kuvvet fiilen çöktü. SAF karargâhı teknik olarak 2015 yılında yeniden faaliyete geçirildi ve 2023'ten itibaren envantere yeni helikopterler katılmaya başlandı. Günümüzde Somali Hava Kuvvetleri, ağırlıklı olarak kara kuvvetlerini desteklemekte ve Eş-Şebab'a karşı yürütülen operasyonlarda görev almaktadır.

## Envanter

## Kaynakça
İskele Arkeoloji Müzesi

**İskele Arkeoloji Müzesi,** İngiliz Sömürge Dönemi'nde inşa edilen ve Bandabuliya olarak bilinen tarihi çarşı binasında yer almakta olup 2017 yılında müze olarak düzenlenmiştir. Tek katlı yapıda hizmet veren müzede, Kıbrıs arkeolojisinin Neolitik Dönem'den Roma Dönemi'ne kadar uzanan ve yaklaşık 10.000 yılı aşkın bir süreci kapsayan kültürel mirasına ait eserler sergilenmektedir.

Sergilenen koleksiyon, Kıbrıs'ın tarih öncesi ve erken tarih dönemlerine ait arkeolojik buluntulardan oluşmaktadır. Eserler, ait oldukları dönemlerin özelliklerini yansıtan bilgilendirici metinler ve görsel materyaller eşliğinde sunulmaktadır.

## Galeri

File:Trikomo Archaeology Museum 06.jpg|
File:Trikomo Archaeology Museum 12.jpg|
File:Trikomo Archaeology Museum 19.jpg|
File:Trikomo Archaeology Museum 2025 19.jpg|
File:Trikomo Archaeology Museum 23.jpg|
File:Trikomo Archaeology Museum 28.jpg|
File:İskele Arkeoloji 03.jpg|
File:İskele Arkeoloji 33.jpg|


## Kaynakça
Serrion Teichos

**Serrion Teichos** () veya **Serreion Teichos** (Σέρρειον τεῖχος), daha sonra **Ganus** veya **Ganos** (Γάνος veya Γᾶνος), antik Trakya'da Propontis (Marmara Denizi) bölgesinde yer alan bir Yunan şehridir. Delos Birliği'nin bir üyesi olan kent, MÖ 428/7 ile 418/7 yılları arasındaki Atina vergi listelerinde yer almaktadır.

Coğrafyacılar ve tarihçiler tarafından Trakya'da *Ganos* (Işıklar Dağı) kalesi olarak anılan yerleşim, bu isimle literatüre geçmiştir.

Yerleşime ait sit alanı günümüzde Tekirdağ ilinin Şarköy ilçesine bağlı eski adı *Ganos* olan Gaziköy yakınlarında bulunmaktadır.

## Ayrıca bakınız

* Trakya'daki Yunan kolonileri

## Kaynaklar
Dağ evi

Bir **dağ evi**, **şale** veya **İsviçre dağ evi** olarak da adlandırılır, Avrupa'daki Alp bölgesine özgü bir bina veya ev türüdür. Ahşaptan yapılmış, ağır, hafif eğimli bir çatısı ve evin ön cephesine dik açıyla yerleştirilmiş geniş, iyi desteklenmiş saçakları vardır.

## Kaynakça
Princess Ibini-Isei

**Princess Megan Ategbayon Ibini-Isei** (d. 31 Ocak 2000), bilinen adıyla **Princess Ibini**, Avustralyalı kadın futbolcudur. Beşiktaş ve Avustralya millî takımında forvet pozisyonunda oynamaktadır.

## İlk yılları
Ibini, Nijeryalı göçmen bir aile olan Ibi ve Juliana'dan Sidney'de doğdu. NSW altyapısında oynadı ve ayrıca Inner West Magic takımında futsal oynadı. Takım arkadaşı Ellie Carpenter ile Westfields Spor Lisesi'ne gitti.

## Kulüp kariyeri
### Sydney FC

Football NSW Institute programına katılan Ibini, Illawarra United Stingrays altyapısında da oynadı. 12 yaşında Sydney FC ile antrenmanlara çıkan Ibini, 15 yaşında A takıma çıktı. Ocak 2016'da NAB Ayın Genç Futbolcusu'na aday gösterildi. Ağustos 2025'te, Sydney FC'den ayrıldığını açıkladı. Ligde takımı adına 160 maça çıkmış ve takımıyla sekiz kez finalde oynamıştı.

Eylül 2025'te, Kadınlar Süper Ligi'nde yer alan Beşiktaş'a transfer oldu.

## Özel yaşamı
Avustralya millî takımında oynayan eski futbolcu Bernie Ibini-Isei'nin (en son Lion City Sailors'ta oynadı) kız kardeşidir. Ibini'nin Bernie ve Joshua adında iki ağabeyi, bir de Pharrell adında erkek kardeşi vardır. Daha sonra Bernie'nin futbol oynama sebebi olduğunu belirtmiştir. Babası 2013'te aniden öldü.

## Başarıları
### Kulüp
* W-League Championship: 2018-19 
*A-League Women Championship: 2022-23, 2023-24

### Millî takım
**Avsutralya**
* Uluslar Turnuvası: 2017

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Airbus Helicopters H160

**Airbus Helicopters H160** (eski adıyla X4), Airbus Helicopters tarafından geliştirilen orta boy bir genel amaçlı helikopterdir. 3 Mart 2015 tarihinde Orlando, Florida'da düzenlenen Heli-Expo fuarında resmi olarak tanıtılan bu helikopter, şirketin ürün yelpazesindeki AS365 ve EC155 modellerinin yerini alması planlanmaktadır. Haziran 2015'te ilk test uçuşu gerçekleştirildi. Temmuz 2020'de EASA tip sertifikasını aldı ve ilk teslimatlar Aralık 2021'de yapıldı.

## Kaynakça
Semiyarka

**Semiyarka**, Kazakistan'ın kuzeydoğusundaki Abay Oblastı'nda, MÖ 1600 civarından itibaren yerleşim yeri olarak kullanılan Geç Bronz Çağı'na ait bir yerleşim yeridir. Çerkaskul kültürü (MÖ 1600–1250) ve Andronovo kültürünün bir alt bölümü olan Alekseevka-Sargary kültürü (MÖ 1500–1100) ile bağlantılıdır. Alan, anıtsal mimari ve çömlekçilik kanıtlarının yanı sıra kalay-bronz üretimine dair bulgular içermektedir. Semiyarka eserlerinin üretiminde kullanılan bakır ve kalay cevherlerinin muhtemelen Doğu Kazakistan'daki Altay Dağları'ndan geldiği düşünülmektedir.

Semiyarka, "Tunç Çağı metropolü" olabilir ve Avrasya bozkırlarında kalay bronz üretiminin bilinen nadir yerlerinden biridir.

## Kaynakça
Sylvie Bonnet

**Sylvie Bonnet**, (d. 21 Aralık 1969), Fransız bir siyasetçidir. Cumhuriyetçiler (LR) üyesi olan Bonnet, 2024 yılından bu yana Ulusal Meclis'te Loire 4. seçim bölgesini temsil eden bir milletvekilidir.

## Kaynakça
Halil Ağa Çeşmesi

**Halil Ağa Çeşmesi**, İstanbul'un Fatih ilçesinin Balat semtinde bulunan Tahta Minare Camii'nin bitişiğindeki çeşmedir.

Günümüze yalnızca ayna taşı ulaşan çeşme 2024'te yeniden inşa edilmiş, ayna taşı onarılıp üstüne yerleştirilmiştir. 

Bitişiğindeki Tahta Minare Camii ile biraz ötedeki Tahta Minare Hamamı, II. Mehmed dönemine aittir ve bölgenin Müslüman Türk yerleşimine açılmasının en eski sembollerinden biridir. Caminin güneydoğu duvarına bitişik olan çeşmenin kaç yılında yapıldığı ve banisi bilinmezken görsel kaynaklardaki tamir kitâbesine göre 1911 yılında Halil Ağa tarafından onarılmıştır.   
## Galeri

Halil Ağa Çeşmesi.jpg|Çeşmenin onarımdan önceki hali, 2022
20251213_Halil_Ağa_Çeşmesi_3.jpg|Çeşmenin arkası, 2025



## Kaynakça
2024 Yaz Olimpiyatları'nda atletizm - Erkekler uzun atlama

2024 Yaz Olimpiyatları'nda erkekler uzun atlama etkinliği, 4 ve 6 Ağustos 2024 tarihlerinde Paris, Fransa'da düzenlendi. Bu yarış, Yaz Olimpiyatları tarihinde 30. kez yarışma programında yer aldı.

## Özet
Son Olimpiyat şampiyonu Miltiadis Tentoglou, dünya lideri olarak ünvanını savunmak üzere geri döndü. Tentoglou aynı zamanda 2023 dünya şampiyonu ve 2022 dünya şampiyonası gümüş madalyalısıydı. Wang Jianan 2022'de şampiyon olmuştu. Simon Ehammer o yarışta bronz madalya kazanmıştı ve 2024 sezonunda dünya sıralamasında 2 numaraydı. 2023 gümüş madalyalısı Wayne Pinnock, 2024'te salon sezonunda iyi atlayışlar yapmış olsa da açık havada aynı seviyeyi tam olarak yakalayamadı. 19 yaşındaki Mattia Furlani ise 2024 boyunca birçok dikkat çekici performans sergiledi.

Tentoglou finale otomatik olarak yükselmek için yalnızca tek atlayışa ihtiyaç duydu. Radek Juška bunu iki atlayışta başardı. Wang, yarışmanın gidişatını görerek enerjisini korumayı tercih etti ve 8,12 m'lik tek bir atlayış yaptı ve bu mesafe otomatik barajın hemen altında kaldı. Finale kalmak için 7,90 m yeterli oldu.

Finalin ilk turunun başlarında Furlani, 8,34 m'lik atlayışıyla rakiplerine baskı kurdu. Jacob Fincham-Dukes, 7,95 m ile 8 metreye yaklaştı. Tentoglou'nun ilk atlayışı 8,27 m ile onu ikinci sıraya yerleştirdi. Ardından Wang, 7,96 m'lik atlayışıyla Fincham-Dukes'i podyumun dışına itti. İkinci turda Simon Batz, 8,07 m ile üçüncülüğe yükseldi. Ancak bu durum yalnızca iki atlayış sürdü. Ehammer, 8,20 m atlayarak onu geçti. Tentoglou dengeleri değiştirdi ve 8,48 m'lik bir atlayış yaptı. İki sporcu sonra Pinnock, 8,36 m ile sıralamayı tamamladı. Tentoglou, dördüncü turda 8,36 m ile liderliğini pekiştirdi. Furlani beşinci turda bir kez daha 8,34 m atladı, ancak kimse derecesini geliştiremedi. Böylece Tentoglou, üst üste ikinci Olimpiyat altın madalyasını kazandı.

## Arka plan
Erkekler uzun atlama, 1896'daki ilk Olimpiyatlardan bu yana Olimpiyat atletizm programında yer almaktadır.

## Elemeler

Erkekler uzun atlama etkinliği için eleme dönemi, 1 Temmuz 2023 - 30 Haziran 2024 tarihleri arasındaydı. En fazla ülke başına üç atlet olmak üzere toplam 32 sporcu, 8,27 m veya daha yüksek eleme barajını geçenler ya da bu daldaki Dünya Atletizm Birliği Sıralaması yoluyla yarışmaya katılma hakkı kazandı.

## Sonuçlar

### Elemeler
Elemeler, 4 Ağustos'ta sabah saat 11.00'de (UTC+2) yapıldı. 32 atlet, eleme barajı derecesi ya da dünya sıralaması yoluyla ilk tura katılma hakkı kazandı.

8,15 m eleme barajını (Q) geçen ya da bu barajı geçenler yeterli olmazsa en iyi 12 dereceyi (q) elde eden atletler finale yükseldi.

### Final
Final, 6 Ağustos akşamı saat 20.20'de (UTC+2) başladı.
 

## Kaynakça
Ezme (gıda)

**Ezme**, yarı sıvı koloidal süspansiyon, emülsiyon veya agregasyon bir maddedir. Gıda hazırlamada sos ve çeşni olarak, veya doğrudan sürülebilir yiyecek olarak olarak tüketilir. Ezmeler genellikle oldukça baharatlı veya aromatiktir ve gelecekte kullanılmak üzere bir konserve haline getirilir. Blenderlar, öğütücüler, havan tokmağı, öğütme aletleri ve hatta çiğneme yöntemi ezme yapımında kullanılır.

## Ezme örnekleri
* Antep fıstığı ezmesi
* Kahramanmaraş ezmesi
* Haşhaş ezmesi
* Badem ezmesi
* Ceviz ezmesi
* Fındık ezmesi
* Fıstık ezmesi
* Yulaf ezmesi
* Sebze ezmesi
* İncir ezmesi
* Patlıcan ezmesi
* Kırmızı fasulye ezmesi
* Tahıl ezmesi
* Girit ezmesi
* Karalahana ezmesi
* Hatay usulü bakla ezmesi

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız
* Gıda ezmeleri listesi
* Ordövr
* Meze
* Macun
Feyzullah Paşa İmaret Çeşmesi

**Feyzullah Paşa İmaret Çeşmesi**, **Fazlullah Paşa İmaret Çeşmesi** veya **İmaret Çeşmesi**, Edirne ili Merkez ilçesi sınırları içerisinde bulunan bir Osmanlı dönemi çeşmesidir.

## Tarihi
Kitabesi bulunmadığından hangi tarihte ve kim tarafından inşa ettirildiği bilinmemektedir. Edirne Eski Eserleri Koruma ve Yaşatma Derneği'nin yürüttüğü "Tarihi Çeşmeleri Koruma ve Yaşatma” projesi kapsamında onarıldığı ve bu onarımda özgün özelliklerini kısmen kaybettiği ifade edilmiştir. Plan ve mimari özellikleri bakımından Edirne'deki Nazır Çeşme (1585) ve Köseç Balaban Çeşmesi (1544) ile benzerlikleri bulunan çeşmenin 16. yüzyılda inşa edilmiş olabileceği düşünülmektedir.

Edirne Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 04.07.2003 tarih ve 7697 sayılı kararıyla kültür varlığı olarak tescil edilmiştir.

## Mimarisi
Kare planlı, nişsiz ve kesme taş malzemeden inşa edilen yapının özgün yalağı yerine muhdes mermer malzemeden bir yalak eklenmiştir. Ayna taşı sökülmüş ve yerine mermer bir pano yerleştirilmiştir. Edirne Eski Eserleri Koruma ve Yaşatma Derneği'nin onarımı sırasında bitişiğindeki evin bahçe duvarından kurtarılmış, yükselen yol kotu nedeniyle etrafı istinat duvarı ile çevrelenerek üç basamakla çeşme zeminine iniş sağlanmıştır. Kubbesi tuğla malzeme ile örülmüştür ve piramidal şekillidir.

## Kaynakça


## Dış bağlantılar

* 
*
Riesco Adası

**Riesco Adası** (), Şili'sw Macellan Boğazı'nda bulunan bir adadır. Ada, Brunswick Yarımadası'nın batısında ve Muñoz Gamero Yarımadası'nın kuzeyinde yer almakta olup Otway ve Skyring boğazları ile çevrilidir. İdari olarak Magallanes ve Şili Antarktikası bölgesinin Río Verde belediyesine bağlıdır.

Riesco Adası, 1880'lere kadar uzanan madencilik faaliyetleriyle Şili'nin bilinen en büyük kömür rezervlerine ev sahipliği yapmaktadır. Adanın diğer bölgelerinde çok sayıda buzul bulunmaktadır. Córdova Yarımadası, Macellan Boğazı'nın doğu sınırını oluşturur ve birçok dağ buzuluna ev sahipliği yapar.

## Kaynakça
Río Verde, Şili

**Río Verde**, Şili'nin Magallanes ve Şili Antarktikası bölgesinin Magallanes ilinde bulunan bir köy ve belediyedir. Yüzölçümü 9.975,2&nbsp;km² olan belediyenin nüfusu 2012 yılı itibarı ile 358'dir.

Río Verde, sınırlarının büyük bir kısmını oluşturan Riesco Adası'na ev sahipliği yapmaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Mason kavanozu

**Mason kavanozu,** konserve yapımında yiyecekleri muhafaza etmek için kullanılan cam bir kavanozdur. Adını, 1858'de patentini alan Amerikalı tenekeci John Landis Mason'dan almıştır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Primavera, Şili

**Primavera**, Şili'nin Magallanes ve Şili Antarktikası bölgesinin Ateş Toprakları ilinde bulunan bir belediyedir. Yüzölçümü 4.614,2&nbsp;km² olan belediyenin nüfusu 2012 yılı itibarı ile 1.016'dır. Belediyenin merkezi Cerro Sombrero'dur.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Nikita Vityugov

**Nikita Kirillovich Vitiugov** (; d. 4 Şubat 1987), Rus asıllı İngiliz satranç büyükustası. 2009 ve 2013'te Dünya Şampiyonu olan Rusya takımında yer almıştır.
Anadolu Arapçası

**Anadolu Arapçası** veya **Türkiye Arapçası**, Türkiye'deki Araplar tarafından konuşulan, Arapçanın bir diyalektidir. Çoğunlukla Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki illerde rastlanır. Dil, Türkçe ve Kürtçeden oldukça etkilenmiştir. Urfa Arapçası konuşan biri, Anadolu Arapçası konuşan biri ile karşılıklı anlaşamazlar.

## Anadolu Arapçasının Ağızları
* Mardin Arapçası
* Siirt Arapçası
* Diyarbakır Arapçası
* Kozluk-Sason Arapçası

## Kaynakça
Priest (film, 1994)

***Priest***, yönetmenliği Antonia Bird tarafından gerçekleştirilen, başrollerinde Linus Roache, Tom Wilkinson, Robert Carlyle ve Cathy Tyson'ın yer aldığı 1994 çıkışlı Birleşik Krallık yapımı sinema filmi. 
 
## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Ferah Ebu Ayyaş

**Ferah Ebu Ayyaş**, Batı Şeria'da çalışan Filistinli bir gazetecidir. Çeşitli haber ajanslarında çalışan Ferah, Ağustos 2025'te Beit Umar'daki evine düzenlenen bir baskın sırasında İsrail güçleri tarafından tutuklandı.

## Tutuklanma ve Gözaltı Koşulları

Ferah, 6 Ağustos 2025 sabahının erken saatlerinde İsrail güçleri tarafından düzenlenen bir baskında tutuklandı. Raporlar, Ferah'ın 100 günden fazla bir süredir herhangi bir resmi suçlama veya yargılama olmadan hücre hapsinde tutulduğunu gösteriyor. Ferah'ın avukatları aracılığıyla, İsrail güçlerinin kendisine uyguladığı işkence ve kötü muamele raporları yayımlandı.

## Tepkiler

Basın ve medya özgürlüğünü savunan gazeteciler ile kuruluşlar, onun ve Filistinli gazetecilerin genel durumu hakkında endişelerini dile getirdi. Bazı medya kuruluşları ise bu tutuklamayı, "dijital baskı" ve medya aktivistlerine yönelik baskının bir parçası olarak tanımladı.

## Ayrıca bakınız

*Gazze Savaşı'nda öldürülen gazeteciler listesi

## Kaynakça
Tirodiza

**Tirodiza** () veya **Tiristasis** (), antik Trakya'da, Propontis (Marmara Denizi) bölgesinde yer alan bir Yunan şehridir. MÖ 550 ile 330 yılları arasında en parlak dönemini yaşamış görünmektedir. Bu yerleşim; Pseudo-Skylaks'ın Periplusunda ve Plinius'un kayıtlarında *Tiristasis* adıyla geçen yerle eşleştirilmektedir.

Propontis'in kuzey kıyısında yer alan yerleşimin batısında Paktye, Kallipolis (Gelibolu) ve Crithote; doğusunda ise Neapolis ve Serreion Teikhos şehirleri bulunmaktaydı. Tirodiza şehir devletinin kontrol ettiği toprakların (chora) 500 kilometrekareden fazla bir alanı kapsadığı tahmin edilmektedir.

MÖ 5. yüzyılın başlarındaki Pers Savaşları sırasında, Pers kralı I. Serhas'ın (Xerxes) ordusu için bir ikmal noktası olarak anılmaktadır. Herodot'a göre şehir Perinthos'a aitti; bu durum ya Perinthos tarafından kurulmuş bir koloni olduğunu ya da ona bağlı bir polis olduğunu göstermektedir. Şehrin vatandaşlarına *Tyrodizēnos* (Τυροδιζηνός) denilirdi.

Delos Birliği'nin bir üyesi olan kent, MÖ 452/1 ile 445/4 yılları arasındaki antik Atina vergi listelerinde yer almıştır. MÖ 340 yılında Tiristasis, Atinalı general Diopeithes tarafından ele geçirilmiş; general, buranın sakinlerini günümüzde yeri bilinmeyen *Krobyle* kenti halkıyla birlikte köleleştirmiştir.

Kentin konumu, günümüzde Tekirdağ iline bağlı Şarköy ilçesi yakınlarında bulunmaktadır.

## Ayrıca bakınız

* Trakya'daki Yunan kolonileri

## Kaynaklar
Río Ibáñez

**Río Ibáñez**, Şili'nin Aysén bölgesinin General Carrera ilinde bulunan bir belediyedir. Yüzölçümü 5.997,2&nbsp;km² olan belediyenin nüfusu 2012 yılı itibarı ile 2.477'dir. Belediyenin merkezi Puerto Ingeniero Ibáñez'dir.

Río Ibáñez, adını Ibáñez Nehri'nden almaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Lago Verde, Şili

**Lago Verde**, Şili'nin Aysén bölgesinin Coyhaique ilinde bulunan bir köy ve belediyedir. Yüzölçümü 5.622,3&nbsp;km² olan belediyenin nüfusu 2012 yılı itibarı ile 869'dur.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
O'Higgins (belediye)

**O'Higgins**, Şili'nin Aysén bölgesinin Capitán Prat ilinde bulunan bir belediyedir. Yüzölçümü 8.182,5&nbsp;km² olan belediyenin nüfusu 2012 yılı itibarı ile 540'tır. Belediyenin merkezi Villa O'Higgins'tir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Guaitecas

**Guaitecas**, Şili'nin Aysén bölgesinin Aysén ilinde bulunan bir belediyedir. Yüzölçümü 787,0&nbsp;km² olan belediyenin nüfusu 2012 yılı itibarı ile 1.473'tür. Belediyenin merkezi Melinka'dır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Aysén (belediye)

**Aysén**, Şili'nin Aysén bölgesinin Aysén ilinde bulunan bir belediyedir. Yüzölçümü 29.970,4&nbsp;km² olan belediyenin nüfusu 2012 yılı itibarı ile 22.421'dir. Belediyenin merkezi Puerto Aysén'dir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Amanayéler

**Amanayé** (**Amanayé**/**Amanaié** veya **Ararandeuara**/**Araradeua**), Brezilya'nın Amazon Havzası'nda yaşayan, kendilerini Tupi-Guarani olarak adlandıran bir yerli Güney Amerika halkıdır. Brezilya'nın kuzeydoğusunda yaşayan Amanayéler, Pará eyaletinde, São Domingos do Capim belediyesi yakınlarında, Belém ve Brasília şehirleri arasında yaşamaktadır. Amanayé adının 'halk birliği' anlamına geldiği varsayılmaktadır ve kaynaklarda Manajo ve Amanajo olarak da geçmektedir. Amanayé halkının bir kısmı, yaşadıkları yerin yakınındaki igarapé'ye (küçük Amazon su yolu) atıfta bulunarak Ararandeuara adını almış olabilir. Yerleşik çiftçi, avcı ve toplayıcı olan halk, Tupi dilini konuşmaktadır ve Pará eyaletinde, Yukarı Capim Nehri üzerinde (Ararandeua ve Surubiju adlı iki su yolu arasında) yaşamaktadır.

## Kaynakça
Baker Nehri

**Baker Nehri** (), Şili'nin Aysén bölgesinde bulunan bir nehirdir. Nehir, Bertrand Gölü'nden başlayarak Kuzey Patagonya Buz Alanı'nın doğusundan akarak Baker Kanalı'na dökülmektedir. Su hacmi bakımından Şili'nin en büyük nehridir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Hidrografía Región de Aysén , Sistema Integrado de Información Territorial
* Endesa Opponents Call Foul The Santiago Times
Anambéler

**Anambéler**, Brezilya'nın Pará eyaletinde yaşayan bir yerli halktır.

## Dil
Anambé halkı, Tupi-Guarani dil ailesinde, VIII. alt gruba ait bir Tupi dili olan Anambé dilini konuşmaktadır. ISO 639-3 dil kodu "aan"dır. Günümüzde Anambé dilini konuşan yaklaşık yedi kişi kalmıştır.

## Kaynakça
Kanal (coğrafya)

**Kanal**, fiziki coğrafya ve hidrolojide, nehir, nehir deltası veya boğaz gibi nispeten dar bir su kütlesinin bulunduğu bir yer şeklidir. Kanal genellikle doğal bir oluşumu ifade ederken, eş anlamlı terim olan kanal, benzer bir yapay yapıyı belirtir.

Kanallar, limanların ve gemi trafiği için kullanılan diğer su kütlelerinin işlevselliği açısından önemlidir. Doğal olarak, kanallar erozyon ve birikim süreçleri nedeniyle derinliklerini ve kapasitelerini değiştirir. İnsanlar, tarama ve diğer mühendislik süreçleriyle seyir edilebilir kanalları korurlar.

## Ek okuma

* 
*
Kuzey Patagonya Buz Alanı

**Kuzey Patagonya Buz Alanı**, Şili'nin kuzeyinde bulunan bir buzul alanıdır. And Dağları'nda bulunan Patagonya Buz Örtüsü'nün iki kalıntı parçasından daha küçük olanıdır. Bugün, Kuzey Patagonya Buz Örtüsü sadece 4.200 kilometrekarelik bir alanı kaplamaktadır ve tamamen Laguna San Rafael Millî Parkı sınırları içinde yer almaktadır. Yine de kutup dairelerinin daha sıcak tarafındaki en büyük buzul alanıdır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Northern Patagonian Ice Field, Earth
* USGS
Tocantins Apiakásı

**Tocantins Apiakásı** (**Apingi** olarak da bilinir), soyu tükenmiş ve az belgelenmiş bir Cariban dilidir ve soyu tükenmiş Yarumá diliyle en yakın akrabadır. Kaufman (2007) tarafından Arara'nın alt dalı olarak sınıflandırılmıştır. 1964'te sadece birkaç konuşmacısının kaldığı ve yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu ifade edilmekteydi.

## Kaynakça
Yarumá dili

**Yarumá**, soyu tükenmiş ve hakkında çok az belge bulunan bir Karayip dilidir. Kaufman (2007), Gildea (1998) ile birlikte Arara dalında sınıflandırmıştır.

Carvalho'ya (2020) göre Yarumá, Ikpeng, Apiaká do Tocantins, Parirí ve Arára ile birlikte *Kampot lehçesi kümesinin* bir parçasını oluşturur.

## Kaynakça
Bakairiler

**Bakairi**, Brezilya'nın yerli halklarından biridir. Cariban dillerinden biri olan Bakairi dilini konuşurlar. Kendilerini Kurâ olarak adlandırırlar. Bakairi, kökeni bilinmeyen Portekizce bir terimdir. Günümüzde, Amazon yağmur ormanlarının güneyindeki kuzey cerrado bölgesinde, Paranatinga belediyesi sınırları içindeki kuzey Mato Grosso'daki Santana ve Bakairi Yerli Topraklarında yaşamaktadırlar. Çoğu yerli halk gibi, Avrupalılarla temas öncesinde sayıları daha fazlaydı. 1999'da yaklaşık 950 Bakairi vardı ve bunların 898'i iki Yerli Topraklarında yaşıyordu. 1965'te ise sadece 261 kişi kayıtlara geçmişti.

## Kaynakça

*
*
*
*
Bakairí dili

**Bakairí** (Bacairí), Brezilya'nın Mato Grosso eyaletinde yaşayan Bakairi halkı tarafından konuşulan bir Cariban dilidir.

## Kaynakça
Pekodi dilleri

**Pekod dilleri**, Cariban dil ailesinin bir alt grubudur. Diller Brezilya'nın Mato Grosso ve Pará eyaletlerinde konuşulmaktadır ve Cariban'ın en güneydeki kolunu oluşturmaktadır.

## Diller
Pekod dilleri şunlardır:

* Bakairi
* Ikpeng
* Pará Arára
* Yarumá (Suyá)
* Amonap (Kuikuro – Kalapalo, Matipuhy)

## Kaynakça
Apiacálar

**Apiacá** veya **Apiaká**, Brezilya'nın kuzeyinde, Pará sınırına yakın Mato Grosso'da yaşayan bir yerli halktır. Tupi-Guarani dillerinin bir alt grubu olan Apiacá dilini konuşurlar, ancak günümüzde birçoğu Portekizce konuşmaktadır. 19. yüzyıldan önce Apiacálar, tarım kültürüne sahip savaşçı bir kabileydi. 19. yüzyılın ortalarında nüfusları azalmaya başladı. Bu azalma, Brezilya'daki Avrupalı yerleşimcilerle temasla aynı zamana denk gelmektedir. 2001 yılında sadece 192 Apiaká bulunmaktaydı. 2009 yılı itibarıyla bin Apiaká yaşamaktadır.

## Kaynakça
Ikpeng dili

**Ikpeng dili**, Brezilya'nın Mato Grosso eyaletindeki Xingu Yerli Milli Parkı'nda yaşayan Ikpeng halkının (Txikāo olarak da bilinir) konuştuğu dildir. Yaklaşık 500 kişi tarafından konuşulmaktadır. Ikpeng, yüksek aktarım oranına sahip bir dildir; yani, ebeveynden çocuğa yüksek oranda aktarılır ve tüm üyeler bu dili konuşur. Üyelerin çoğunluğu aynı zamanda Portekizceyi de ikinci dil olarak konuşmaktadır. Ikpeng dili, Carib (Karib) dil ailesinin bir parçasıdır.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* 
* Galvão, Eduardo. 1996. Diários do Xingu (1947–1967). UFRJ, p.&nbsp;249-381.
* 
* 
* 
*  From Etnolinguistica page on Ikpeng
* 
* 
*
Pará Arára dili

**Arára** (), Brezilya'nın Pará bölgesinde konuşulan bir Cariban dilidir. Arara ve muhtemelen diğer ilgili gruplar tarafından konuşulmaktadır. Arára, Ikpeng, Apiaká do Tocantins, Parirí ve Yarumá ile birlikte *[[Pekodi dilleri|Kampot]] lehçe kümesinin* bir parçasıdır.

## Kaynakça
Araralar (Pará)

**Araralar**, diğer adıyla **Arara do Pará**, Brezilya'nın Pará eyaletinde yaşayan bir yerli halktır. Hem savaşlardaki yetenekleri hem de ganimet saklama uygulamalarıyla ve yerli olmayan halklarla etkileşim kurma ve onlara uyum sağlama becerileriyle tanınırlar. Göçebe bir yaşam sürdürmüşler ve sık sık diğer kabilelerle evlenmişlerdir. En büyük Arara yerleşimi Laranjal Köyü'dür.

## Dil
Araralar, Ajujure dili olarak da bilinen ve bir Karib dili olan Arára dilini konuşmaktadır. ISO 639-3 dil kodu "aap"tır. Az sayıda Arara halkı Portekizce de konuşmaktadır.

## Kaynakça
Cochrane/Pueyrredón Gölü

**Cochrane Gölü** veya Arjantin'deki adı ile **Pueyrredón Gölü** (), Şili ve Arjantin'de bulunan bir göldür. Göl, Patagonya'nın güneyinde iki ülkenin sınırında yer almakta olup Şili tarafında Lord Cochrane, Arjantin tarafında ise Juan Martín de Pueyrredón'un adını almıştır. Sınır, kuzey tarafında göle doğru uzanan bir yarımadadır. Gölün kuzeyindeki sınır, Doğu And Dağları'nın son büyük uzantısının sırt hattını takip eder.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Image Science and Analysis Laboratory, NASA-Johnson Space Center. 18 Mar. 2005. "Earth from Space - Image Information." NM23-722-000B Lakes Pueyrredon and Ghio (11 Jan. 2007).
Odunsu bitki

**Odunsu bitki**, yapısal dokusu olarak odun üreten ve bu nedenle sert bir gövdeye sahip olan bitkidir. Soğuk iklimlerde, odunsu bitkiler, ilkbaharakadar toprağa kadar geri ölen otsu bitkilerin aksine, kışı veya kurak mevsimi yer üstünde geçirerek hayatta kalır.

## Kaynakça
Kes-yak tarımı

**Yakıp-kesme tarımı,** orman veya ağaçlık bir alanda bitkilerin kesilip yakılarak "*kes-yak tarla*" adı verilen bir tarla oluşturulmasını içeren bir tarım biçimidir. İşlem, belirli bir alandaki ağaçların ve odunsu bitkilerin kesilmesiyle başlar. Kesilen bitki örtüsü veya "kesilmiş ağaç artıkları", genellikle yılın en yağışlı döneminden hemen önce kurumaya bırakılır. Daha sonra biyokütle yakılır ve bu da toprak verimliliğini artıran ve yabani otları ve zararlıları geçici olarak ortadan kaldıran besin açısından zengin bir kül tabakası oluşturur. Yaklaşık üç ila beş yıl sonra, besin maddelerinin tükenmesi ve yabani ot ve zararlı istilası nedeniyle tarlanın verimliliği azalır ve çiftçiler tarlayı terk edip yeni bir alana taşınırlar. Bir *kes-yak tarla*nın iyileşmesi için geçen süre, konuma bağlıdır ve beş yıldan yirmi yıldan fazla bir süreye kadar değişebilir; bundan sonra tarla tekrar kesilip yakılabilir ve döngü tekrarlanabilir. Bangladeş ve Hindistan'da bu uygulama **jhum** veya **jhoom** olarak bilinir.

## Kaynakça
Atikumlar

**Atikum**, **Huamuê** veya **Uamué** olarak da bilinir, Bahia ve Pernambuco'da yaşayan bir Brezilya yerli halkıdır.

## Kaynakça
Arawetéler

**Araweté** (ayrıca **Arawate**, **Araueté** veya **Bïde**), Brezilya'da yaşayan bir yerli halktır. Pará eyaletinde yaşamaktadırlar ve kes-yak tarımı yapmaktadırlar.

## Kaynakça
Ferz

**Ferz**, çapraz olarak tek kare hareket edebilen bir peri satranç taşıdır. Şatranjda, vezirin yerine kullanılır.

## Hareketi

## Kaynakça
Parakanãlar

**Parakanã halkı**, Brezilya'da Pacajá ve Tocantins arasında küçük bir bölgede yaşayan ve Tupi-Guarani dilini konuşan yaklaşık 1300 kişilik bir yerli topluluktur. Az sayıda ürün yetiştirdikleri, yakıp-kesme yöntemiyle tarım yapmaktadırlar. Başlıca ürünleri acı manyoktur. Bölgedeki diğer yerli halklar gibi, büyük memelileri avlamaktadırlar.

## Kaynakça

* Al Jazeera Satellite Network, editor. "Brazil Court Decision Sparks Fears Over Indigenous Land." AlJazeera, AlJazeera Media Network, 2021, www.aljazeera.com/news/2020/9/7/Brazil-court-decision-sparks-fears-over-indigenous-land. Accessed 30 Apr. 2021.
* Andrew Strathern, et al. In Darkness and Secrecy: The Anthropology of Assault Sorcery and Witchcraft in Amazonia. Durham, Duke UP, 2004.
* Borges, Beto. "Indigenous Rights in Brazil: Stagnation to Political Impasse." The South and Meso American Indian Rights Center, edited by Marc Becker, 28 July 1999, saiic.nativeweb.org/brazil.html. Accessed 5 May 2021.
* Fausto, Carlos. "The Friend, the Enemy, and the Anthropologist: Hostility and Hospitality among the Parakanã (Amazonia, Brazil)." The Journal of the Royal Anthropological Institute, vol. 18, 2012, pp. S196–S209. JSTOR, www.jstor.org/stable/41506679. Accessed 8 May 2021.
* Fausto, Carlos. "A Blend of Blood and Tobacco." Shamans and Jaguars among the Parakaña of Eastern Amazonia, www.researchgate.net/profile/Carlos-Fausto/publication/290271725_A_Blend_of_Blood_and_Tobacco/links/56c33ef008ae8a6fab59f83c/A-Blend-of-Blood-and-Tobacco.pdf. Accessed 8 May 2021.
* ---. "Parakaña." Povos Indígenas No Brasil, Dec. 2004, pib.socioambiental.org/en/Povo:Parakan%C3%A3. Accessed 4 May 2021.
* ---. Parkana Village. 1988.
* Faustos, Carlos. "The Bones Affair: Indigenous Knowledge Practices in Contrast Situations Seen from an Amazonian Case." The Journal of the Royal Anthropological Institute, vol. 8, no. 4, 2002, www.jstor.org/stable/3134938.
* PeopleGroups, editor. "People Name: Parakanãn of Brazil." PeopleGroups, 7 May 2021, www.peoplegroups.org/explore/GroupDetails.aspx?peid=17061. Accessed 8 May 2021.
Paiterler

**Paiter** (**Suruí**, **Suruí do Jiparaná** ve **Suruí de Rondônia** olarak da bilinir), Mato Grosso – Rondônia sınırına yakın on köyde yaşayan bir yerli halktır. Kahve yetiştiren çiftçilerdir.

## Kaynakça
Suruíler (Pará)

**Suruíler**, Brezilya'nın Pará eyaletinde yaşayan yerli bir halktır. Jiparaná Suruíleri ile karıştırılmamalıdır. 

## Adı
Suruí halkı aynı zamanda **Sororós**, **Aikewara**, **Akewara** ve **Akewere** halkı olarak da bilinmektedir.

## Kaynakça
Curuá Nehri (Amazon Nehri'nin kolu)

**Curuá Nehri**, Brezilya'nın kuzey-orta kesimindeki Pará eyaletinde bulunan bir nehirdir.

## Kaynakça

* Brezilya Ulaştırma Bakanlığı
Zoʼéler

**Zo'é halkı**, Brezilya'nın Pará Eyaleti, Óbidos Belediyesi'nde,Cuminapanema Nehri kıyılarında yaşayan bir yerli halktır. Bir Tupi-Guarani  topluluğudur.

## Kaynakça
Sejerø Adası

**Sejerø Adası**, Danimarka'da Kattegat Boğazı'nda bulunan bir adadır. Ada, Sjælland Adası'nın batısında yer almaktadır. İdari olarak Sjælland bölgesinin Kalundborg belediyesine bağlıdır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Tageo.com, "VESTSJAELLAND DENMARK Geography Population" (coordinates), 2007, webpage: Tageo-Sejero.
Aikanãlar

**Aikana halkı**, Brezilya'nın Rondônia eyaletinde, batı Amazon ovalarında yaşayan bir yerli halktır. **Massacá**, **Tubarão**, **Columbiara**, **Mundé**, **Mondé**, **Huari** ve **Aikanalar** olarak da bilinmektedirler.

## Kaynakça
Rio Omerê Yerli Bölgesi

**Rio Omerê Yerli Bölgesi**, Brezilya'nın Rondônia eyaletinde temas kurulmamış yerli halklar için bir kurulmuş bir yerli bölgesidir. Bölge, Omerê Nehri üzerindeki 26.000 hektarlık bir ormandan oluşmaktadır ve Kanoê ve Akuntsu kabilelerine ev sahipliği yapmaktadır. Her iki kabile de 1970'ler ve 1980'lerde sığır yetiştiricileri tarafından gerçekleştirilen ağır katliamların kurbanı olmuştur.   Akuntsu kabilesi sadece dört kişiden, Rio Omerê Kanoê kabilesi ise beş kişiden oluşmaktadır. İki kabile, karşılıklı olarak anlaşılmaz diller konuşan ayrı halklardır, ancak evlilik yoluyla birbirlerine bağlıdırlar.

## Kaynakça
Kanoêler

**Kanoê** (aynı zamanda **Canoe**, **Kapixaná** ve **Kapixanã** olarak da bilinir), Brezilya'nın güney Rondônia eyaletinde, Bolivya sınırına yakın bir bölgede yaşayan bir yerli halktır. Kanoêlerin iki ana grubu vardır: biri Guaporé Nehri bölgesinde, diğeri ise Rio Omerê Yerli Bölgesi'nde yaşamaktadır. Rio Omerê'de yaşayanlar, son birkaç on yılda yerleşimcilerle yaşanan şiddetli çatışmalar sonucunda sadece beş kişi kalmıştır. Guaporé Nehri'ndeki Kanoêlerin de sömürgecilerle sorunlu bir etkileşim geçmişi vardır; nüfusları önemli ölçüde azalmış olup, artık büyük ölçüde komşu yerli ve yerli olmayan halklar tarafından asimile edilmişlerdir.

## Kaynakça
Samsø Adası

**Samsø Adası**, Danimarka'da Kattegat Boğazı'nda bulunan bir adadır. Ada, Yutland Yarımadası ile Sjælland Adası arasında yer almaktadır. İdari olarak Orta Yutland bölgesinin Samsø belediyesine bağlıdır.

Ada, merkezi konumu nedeniyle, Viking Çağı'nda buluşma yeri olarak kullanılmıştır. 1997'de ada örnek bir yenilenebilir enerji topluluğu olmak için düzenlenen bir devlet yarışmasını kazandı. Şimdi elektriğinin %100'ü rüzgar enerjisi ve biyokütleden sağlanmaktadır.

## Kaynakça

## Ek okuma

* Gudrun Krüger: "Tourism in the Kattegat area - Analyzing the travel behavior of Samsø tourists to enhance the tourism potential of the island". Saarbrücken: VDM Verlag, 2009. .
Cuminapanema Nehri

**Cuminapanema Nehri**, Brezilya'nın kuzey-orta kesimindeki Pará eyaletinde bulunan bir nehirdir. Curuá Nehri'nin bir koludur.

## Kaynakça

* Brezilya Ulaştırma Bakanlığı
Akuntsu dili

**Akuntsú**, Brezilya'nın Rondônia eyaletindeki Tupari kolunun bir Tupi dilidir ve geriye kalan 3 Akuntsu tarafından konuşulmaktadır. 1980'lerde sığır yetiştiricileri tarafından katledilmiş olan Akuntsú halkıyla barışçıl temas ancak 1995 yılında kuruldu.

## Kaynakça

## İleri okumalar
*
Akuntsular

**Akuntsu** (**Akunt'su** veya **Akunsu** olarak da bilinir), Brezilya'nın Rondônia eyaletinde yayaşan bir yerli halktır. Toprakları, aynı zamanda bir Kanoê grubunun da yaşadığı küçük bir yerli bölgesi olan Rio Omerê Yerli Bölgesi'nin bir parçasıdır. Akuntsular, 1980'lerde Brezilyalı sığır yetiştiricileri tarafından gerçekleştirilen bir katliamın kurbanı olmuşlardır ve şu anda sayıları sadece üç kişidir. Bu üç kişinin ölümlerinden sonra Akuntsu dilinin veya kültürünün hayatta kalması olası görünmemektedir; bu da birçok gözlemcinin onları soykırım kurbanları olarak tanımlamasına yol açmıştır.

## Kaynakça
Suruí dili

**Suruí** (Jiparanálı), **Paíter** veya **Suruí-Paíter** olarak da bilinir, Brezilya'da konuşulan bir Tupi dilidir. Rondônia'daki Suruíler kendilerini "gerçek halk" anlamına gelen Paiter olarak adlandırırlar. Tupi grubuna ve Monde dil ailesine ait bir dil konuşurlar. 2014 yılında 1.375 Suruí-Paíter yaşamaktaydı.

## Kaynakça
Zorólar

**Zoró** (öz adı: *Pangyjej*), Brezilya'nın Mato Grosso ve Rondônia eyaletlerinde yaşayan bir yerli halktır. 2020 yılında nüfusları yaklaşık 787 idi.

## Kaynakça
Jiparaná Gaviãosu

**Jiparana Gaviaosu** (*Gavião do Jiparaná*), aynı zamanda "Digüt" (bir şefin adı), Ikolen ve *Gavião do Rondônia* veya halkın kendi dilinde  olarak da bilinir, Brezilya'nın Rondônia bölgesinde yaşayan Gavião halkının konuştuğu dildir. Monde koluna ait bir Tupi dilidir . Suruí ile kısmen anlaşılabilir. Zoró halkı tarafından konuşulan **Zoró** lehçesi bazen ayrı bir dil olarak kabul edilmektedir.

## Kaynakça
GirlsDoPorn

**GirlsDoPorn**, 2009'dan 2020'ye kadar aktif olan bir Amerikan pornografik internet sitesiydi. Ekim ve Kasım 2019'da, web sitesiyle ilişkili altı kişi zorla, dolandırıcılık ve baskı yoluyla seks ticareti yapmakla suçlandıktan sonra Aralık 2019'da, iki kişi daha seks ticareti ile mücadeleyi engellemekle suçlandı. 22 kişi, şirket aleyhine açtıkları hukuk davasını kazandıktan sonra, internet sitesi Ocak 2020'de kapatıldı. Amerika Birleşik Devletleri Adalet Bakanlığı'na göre, internet sitesi ve kardeş internet sitesi GirlsDoToys 17 milyon doların üzerinde gelir elde etti. Videolar GirlsDoPorn.com'da ve Pornhub gibi pornografi toplayarak yayın yapan internet sitelerinde yayınlanmış ve kanal yaklaşık 680 milyon görüntüleme ile en çok izlenen 20 kanal arasına girmişti.

Kaliforniya, San Diego merkezli şirket tarafından üretilen pornografi, profesyonel porno oyuncuları olmayan kadınların yer aldığı “casting couch” tarzındaydı. Davalar ve diğer tanıklıklar, GirlsDoPorn'un uygulamalarını ayrıntılı olarak anlatmaktadır. Craigslist'teki sahte modellik ilanlarına yanıt veren kadınlar, şirketle olumlu deneyimler yaşamış gibi davranan “referans kızlar” ile iletişime geçirildi. Katılımcılara kamera önünde 30 dakikalık seks karşılığında 2.000 ila 6.000 dolar arasında bir ücret vaat edilse de çekimler dokuz saate kadar sürebiliyordu ve eski bir çalışana göre kadınların %50'sine anlaşılan ücret ödenmiyordu. Videoların asla internette veya Amerika Birleşik Devletleri'nde yayınlanmayacağı, yalnızca Avustralya, Yeni Zelanda veya Güney Amerika'daki bağımsız video mağazalarına veya özel alıcılara satılacağına dair sözlü vaatlerde bulunuldu. Katılımcılar San Diego'ya vardıklarında, “GirlsDoPorn” adının geçmediği sözleşmeler imzalamaya zorlandılar. Çekim süreçleri sertti ve şiddet içerebilmekteydi. Adalet Bakanlığı, “bazılarının cinsel tacize uğradığını ve en az bir kişinin tecavüze maruz kaldığını” söylemiştir. Videoların yayınlanmasıyla birlikte katılımcıların kişisel bilgileri ifşa edilerek çevrimiçi tacize maruz kaldılar. Videolarda yer alan kişiler, intihara meylettiklerini, fiziksel taciz, iş ve barınma kaybı gibi olumsuz etkiler yaşadıklarını açıkladılar.

## Kaynakça
Gaviãolar (Rondônia)

**Gavião** (**Ikoro** veya **Digút** olarak da bilinir), Brezilya'nın Rondônia eyaletinde yaşayan bir yerli halktır. 1990'larda nüfusları yaklaşık 220 civarındaydı. Dilleri, Jiparaná Gaviãosu, Monde koluna ait bir Tupi dilidir.

## Kaynakça
Latundêler

**Latundê**, **Leitodu** olarak da bilinir, Brezilya'nın yerli halklarından biridir. Güneybatı Amazon'daki güney Rondônia'da bulunan Aikaná-Latundê Yerli Bölgesi'nde yaşarlar. Yerli topraklarını Kwaza ve Aikanã halklarıyla paylaşırlar. Üç kabile birlikte, haklarını korumak için 1996 yılında Aikanã, Latundê ve Kuazá Yerli Halklarının Massaká Birliği'ni kurmuştur.

## Kaynakça
Kwazalar

**Kwazá** (veya Coaiá, Koaiá, Koaya, Kwaza ve Quaiá), Brezilya'da yaşayan bir yerli halktır . Kwazáların çoğu, Rondônia eyaletindeki Tubarão-Latundê Yerli Bölgesi'nde Aikanãlar ve Latundêler ile birlikte yaşamaktadır; ancak bazı Kwazá'lar Terra Indígena Kwazá do Rio São Pedro'da yaşamaktadır. 1998 yılında nüfusları 25 iken 2008 yılında bu sayı 40'a çıkmıştır.

## Kaynakça
Araralar (Rondônia)

**Arara**, Brezilya'nın Rondônia eyaletinde yaşayan bir yerli halktır. Zoró ve Gavião halklarıyla yakından ilişkilidirler ve Pará Araraları ve Kwaza da dahil olmak üzere dışarıdan "Arara" olarak bilinen diğer gruplardan farklıdırlar. Dilleri, Tupi dillerinin Monde kolunun bir dalıdır.

## Kaynakça
Uzun süreli yer hareketi

**Uzun süreli yer hareketi**, deprem veya nükleer patlama gibi bir sismik olayda 1 Hertz'den daha düşük yani 1 saniyeden daha uzun frekansa sahip sismik dalgaları ifade etmektedir. Bu uzun süreli dalgalar  genelde uzun veya büyük yapılarda, özellikle köprüler ve çok katlı binalarda önem arz etmektedir. Çünkü doğaları gereği kısa süreli dalgalar, sismik olaydan daha uzak noktalara (örneğin yere) ulaşmadan önce önemli ölçüde sönümlenir.

## Japonya Meteoroloji Ajansı'nın Sınıflandırması
Japonya Meteoroloji Ajansı (JMA), uzun periyotlu sismik şiddeti 4 sınıfa ayırır.

## Kaynakça
Kabixiana dili

**Kabixiana**, Brezilya'nın Amazon bölgesindeki Rondônia eyaletine ait soyu tükenmiş bir Tupi dilidir.

## Kaynakça
Arikem dilleri

Brezilya'da konuşulan **Arikem dilleri**, Tupi dil ailesinin bir kolunu oluşturur. Bunlar Karitiâna ve soyu tükenmiş Kabixiana ve Arikem dilleridir.

## Kaynakça
Karitiâna dili

**Karitiana**, diğer adıyla **Caritiana** veya **Yjxa**, Brezilya'nın Rondônia Eyaleti'nde, Porto Velho'nun 95 kilometre güneyindeki Karitiana rezervin Bölgesi'de yaşayan 320 Karitiana'nın 210'u (Cláudio Karitiana'ya göre 400 kişi) tarafından konuşulan bir Tupi dilidir. Dil, Tupi kökenli Arikém dil ailesine aittir. Ailenin diğer iki üyesi olan Kabixiâna ve Arikém'in yok olmasının ardından hayatta kalan tek dildir.

## Kaynakça
Laura Scarpa

**Laura Scarpa** (4 Şubat 1957, Venedik), Coniglio Editore bünyesinde yayımlanan *Scuola di Fumetto* ve *ANIMAls* gibi dergilerin kurucusu olan, İtalyan çizgi roman sanatçısı, yazar ve illüstratördür.

## Hayatı
Laura Scarpa, 70'li yılların sonlarında çizgi roman dünyasında çalışmaya başladı. linus dergisi ve onun devamı niteliğindeki yayınlar (Alterlinus, Alter Alter) için üretimde bulunmuştur. Bu işbirliklerine paralel olarak Orient Express ve Corriere dei Piccoli dergileriyle de çalışmıştır.

1979 yılında, Daniel Defoe'nun *Moll Flanders* adlı romanının, senaryosu Antonio Tettamanti'ye ait çizgi roman uyarlamasını, Milano merkezli Edizioni Ottaviano için çizdi. 

1987 yılında en tanınmış karakteri olan *Martina*'yı yarattı. Bu karakter ilk olarak genç kızlara yönelik *Ragazza In* dergisinde yayımlandı; ardından 1991-1994 yılları arasında Lupo Alberto dergisinde yer aldı.

Arjantinli ünlü çizer Carlos Trillo ile birlikte *Come La Vita* adlı seriyi yarattı. Seri, Macchia Nera Yayınları tarafından hem tek maceralar hâlinde hem de yayınevinin *Blue* dergisinde yayımlandı; daha sonra Kappa Edizioni'nin *Mondo Naif* dergisinde de yer aldı. Seri, İtalya pazarı dışında Almanya, Hollanda ve Fransa'da da yayımlandı.

Laura Scarpa, Mayıs 2002'den itibaren Coniglio Editore tarafından yayımlanan *Scuola di Fumetto* dergisinin direktörlüğünü yapmaktadır. 2000'li yılların ortalarında *Blue* erotik çizgi roman dergisinin yönetimini üstlenmiş, derginin 2010'un ilk aylarında *Touch* adına dönüşmesinden sonra da bu görevi sürdürmüştür.

Mayıs 2009'dan itibaren, Coniglio Editore için yayımlanan ve yeni kurulan ANIMAls adlı içerik dergisinin de editörlüğünü yapmaktadır. Bu dergi, çizgi romanların yanı sıra illüstrasyonlara, anlatı metinlerine ve röportajlara da yer vermektedir.

2011 yılından bu yana, İtalya'nın ilk çevrim içi çizgi roman okulu olan ascuoladifumetto-online.com'un yöneticiliğini yapmaktadır. Farklı öğrenme ve uzmanlaşma düzeylerine sahip kurslar, çağdaş İtalyan çizgi romanının saygın isimleri tarafından verilmektedir.

2012 yılında, amacı çizgi romanın bağımsız bir dil ve bir sanat dalı olarak tanıtılması, yaygınlaştırılması ve daha iyi anlaşılmasını sağlamak olan *ComicOut* adlı STK'yı kurmuş ve yöneticiliğini üstlenmiştir.

Laura Scarpa, çizgi roman çizeri ve illüstratör olmasının yanı sıra, çizgi roman ve senaryo alanında çeşitli inceleme kitaplarının da yazarı ve editörüdür.

## Türkçe yayınlanan eserleri
* Claudio Villa, 1001 Roman (2010)
* Bruno Brindisi, 1001 Roman (2010)
* Angelo Stano, 1001 Roman (2010)

## Ödülleri
* 1980: Premio Albertarelli
* 2008: Premio ANAFI, Jüri Özel Ödülü

## Kaynakça
Arikem dili

**Arikem**, Brezilya'nın Amazon bölgesindeki Rondônia eyaletinde Arikemler tarafından konuşulan ve soyu tükenmiş bir Tupi dilidir. Birçok yabancı etkiye sahipti ve bir zamanlar yanlışlıkla Chapacuran olarak sınıflandırılmıştı. Arikemler kendilerini  olarak adlandırırlardı. "Arikem" adı Urupa dilinden gelmektedir.

## Kaynakça
Selçuk Abaç

**Selçuk Abaç** (27 Temmuz 1946 – 2 Aralık 2001), önde gelen bir Türk ekonomist, akademisyen ve kıdemli merkez bankacısıydı. 1995–1998 yılları arasında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkan Yardımcısı olarak görev yaptı ve Türkiye'nin ilk kredi derecelendirme kuruluşunu kurarak Türk finans sektörünün modernleşmesine öncülük etti.

## Akademik kariyeri
Abaç, Galatasaray Lisesi'nden mezun olduktan sonra ekonomi alanında yükseköğrenimine başladı. 1971'de İstanbul Teknik Üniversitesi'nde (İTÜ) araştırma görevlisi oldu. 1976'da *Bankacılık Sistemlerinde Mevduat ve Türkiye'deki Uygulama* başlıklı teziyle Türkiye'de bankacılık alanındaki ilk doktora unvanını aldı.

1978'de Avrupa Konseyi bursuyla Lozan Üniversitesi'ne giderek *Para Teorisinde Faiz Oranları ve Türkiye'deki Uygulama* adlı çalışmasını yürüttü; eser 1980'de İTÜ İşletme Fakültesi tarafından yayımlandı ve aynı yıl Türkiye İş Bankası Büyük Ekonomi Ödülü'ne layık görüldü.

1987'de Marmara Üniversitesi'ne profesör olarak atandı. Burada kurduğu Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü'nün ilk müdürü olarak Türkiye'de finans araştırmaları için önemli bir merkez oluşturdu.

## Mesleki ve kamu hizmeti

1985'te TCMB bünyesinde, 1982 bankacılık krizinin ardından geliştirilen “Banka Gözetim ve Erken Uyarı Sistemi” teknik ekibine liderlik etti. Ocak 1995'te TCMB Başkan Yardımcılığına atandı ve 1994 krizi sonrası para politikası istikrarının sağlanmasında rol oynadı.

### IBAR ve finansal yayımlar
Özel sektörde Abaç, IBAR (International Banking and Advisory Research) adlı danışmanlık kuruluşunun kurucu ortağı oldu. 1985'ten itibaren yayımlanan çift dilli *The Survey of Turkey's Banks and Banking System* raporu, 42 Türk bankasını uluslararası kriterlerle analiz ederek yabancı yatırımcılar için benzersiz bir referans sundu.

1998'de Uluslararası Finans Kurumu ve Duff & Phelps Credit Rating Co. ortaklığıyla Türkiye'nin ilk bağımsız kredi derecelendirme kuruluşunu hayata geçirdi.

## Seçilmiş yayınları
* *Kurumlar Vergisi Üzerine Bir İnceleme*. İstanbul: TÜSİAD Yayınları, 1974.
* *Para Teorisinde Faiz Oranları ve Türkiye'deki Uygulama*. İstanbul: İTÜ İşletme Fakültesi, 1980.
* *Genel İktisat*. İstanbul: IBAR Yayınları, 1990.
* *The Survey of Turkey's Banks and Banking System* (Yıllık seri). Londra/İstanbul: Euromoney Publications & IBAR, 1985–1993.

## Kaynakça