(614689) 2020 XL5

**** 12 Aralık 2020 tarihinde Hawaii'de bulunan Haleakala Gözlemevi'nde Pan-STARRS 1 araştırması kapsamında keşfedilen bir Dünya'ya yakın cisim ve Dünya truvalısı asteroittir. Güneş-Dünya çevresinde iribaş yörüngede salınım halindedir ve kütleçekim etkisi ile Dünya ve Güneş'in çift merkezi aracılığıyla hareket eden dinamik olarak kararlı olan L4  (60° önünde) noktasında hareket etmektedir.

'in truva yörüngesinin kararlılık analizi kapsamında, Venüs ile gireceği tekrar eden yaklaşımlar sebebiyle kütleçekimsel olarak tedirgin edilinceye kadar en az dört yüz yıl boyunca Dünya'nın L4 noktası civarında kalacağı değerlendirilmektedir.

'lik çapıyla birlikte, 'nin  ardından Dünya truvalısı olarak keşfedilen ikinci ve en büyük cisimdir.

## Keşfi
, Pan-STARRS araştırması kapsamında Hawaii'de bulunan Haleakala Gözlemevi'nde 12 Aralık 2020 tarihinde keşfedilmiştir. İlk olarak Crater takımyıldızında 21,4 kadir büyüklüğünde gözlenmiştir. Asteroid, Dünya'dan  uzaklıktan, dakikada 3,02 yay saniyelik bir gökyüzü hızıyla hareket etmektedir.

Daha sonrasında, Küçük Gezegen Merkezi'nin Dünyaya Yakın Cisimler Onay Sayfasında (İng. *Near-Earth Object Confirmation Page*) (NEOCP)  P11aRcq olarak yer almıştır. İki gün boyunca Višnjan'da ve Cerro Tololo'da  takip gözlemleri yürütülmüş ve 26 Kasım 2020 tarihinde yapılan Mount Lemmon Araştırması  kapsamındaki gözlemler neticesinde tanımlanmıştır. Listeleme  adıyla 14 Aralık 2020 tarihinde onaylanmış ve yayımlanmıştır.

## Adlandırma ve numaralandırma
Bu küçük gezegene Küçük Gezegen Merkezi tarafından 28 Mart 2022 tarihinde daimi olarak 614689 numarası verilmiş olup, adlandırma yapılabilir duruma gelmiştir. Dünya'ya yakın cisimler için Uluslararası Astronomi Birliği adlandırma konvansiyonuyla uyumlu olarak cisme mitolojik bir isim verilecektir.

## Yörünge ve sınıflandırma

'in yörüngesi 0 belirsizlik parametresiyle ve 8 yıllık uzun dönemli gözlem yayıyla birlikte kesin olarak bilinmektedir. Pan-STARRS dahil çeşitli gökyüzü araştırmaları tarafından Aralık 2012 tarihinden itibaren kimi ön keşif gözlemleriyle tespit edilmiştir.

'in Güneş'e olan 1,0001 AU ortalama mesafedeki yörüngesi her 365,8 gün, yaklaşık olarak bir Dünya yılında tamamlanır. Yörünge, 0,388'lik yüksek dışmerkezlik ve ekliptik düzleme göre 13,8°'lik yörünge eğimine sahiptir. Yörüngesi Venüs ve Dünya'nın yörüngesiyle kesişerek, Güneş'e olan mesafesi 0,61 AU günberiden 1,39 AU günöteye kadar değişmektedir. Dünya'nın yörüngesiyle kesişimi esnasında yarı büyük ekseninin az bir miktarda da olsa 1 AU'dan daha büyük hale gelmesi nedeniyle aynı zamanda bir Apollo asteroidi olarak sınıflandırılır.

### Truva yörüngesi

Truva cisimleri en basit tanımıyla; dinamik olarak kararlı bir Lagrange noktasında bulunan bir konumda (Güneş'in ve Dünya'nın birleşik çekim kuvvetinin iki merkezden etki ettiği yerler), büyük bir cismin 60 derece ilerisinde (L4) veya gerisinde (L5), bir tür 1:1 yörünge rezonansında salınmakta olan cisimlerdir.

26 Ocak 2021'de amatör astronom Tony Dunn, 'in nominal yörüngesinin Dünya'nın önünde bulunan L4 Lagrange noktası etrafında librasyon yapıyor gibi göründüğünü ve bunun bir Dünya truvalısı olmasından şüphelendiğini bildirdi. Daha sonra yapılan analizler, mevcut yörünge parametrelerine dayanarak oluşturulan modellere göre cismin istikrarının en az birkaç bin yıl daha devam edeceğini doğrulamıştır. Bu durum 'in, iki bin yıl içinde kararsız hale geleceği tahmin edilen L4 noktasında ilk keşfedilmiş Dünya truvalısı olan 'dan daha kararlı olduğunu göstermektedir. Ek takip gözlemleri ve ön gözlemler 'in truva olduğunu doğrulayarak en az 4.000 yıl sonra yörüngesinden çıkacağını göstermiştir. Sayısal simülasyonlar, 'in muhtemelen 15. yüzyıldan beri L4 Langrange noktasına yakalandığını göstermektedir.

'in yüksek yörünge eksantrikliği, Dünya ve Lagrange noktaları ile eşleşen bir referans çerçevesinde geniş, iribaş şeklindeki salınım yörünge hareketiyle sonuçlanır. Venüs'ün yörüngesiyle  minimum yörünge kesişme mesafesiyle (MOID) kesişmesine rağmen, gezegenden kaynaklanan pertürbasyonlar şu anda ihmal edilebilir düzeydedir, çünkü nominal yörüngesi onu Venüs'ün yörünge düzleminden ya çok yükseğe ya da çok alçağa getirmektedir. Venüs'ün 'in yörüngesi üzerindeki etkisi, yükselen düğüm boylamı yüzlerce yıl boyunca ilerledikçe zamanla daha da artacak, 'in Venüs MOID'ini düşürecek ve sonunda onu birkaç bin yıl içinde Dünya'nın L3 noktasına göndererek truva yörüngesinin dengesini bozacaktır.

## Fiziksel özellikleri
2020'den 2021'e kadar yapılan optik gözlemlerin fotometrik ölçümleri, 'in karbonlu C-tipi asteroitlere benzeyen bir renk ölçeği sergilediğini göstermektedir. in faz eğrisinin C-tipi asteroitlerinkine benzer şekilde davrandığı varsayıldığında, asteroidin mutlak büyüklüğü (H) 18,6'dır ve bu da tipik bir C-tipi asteroidin 0,06'lık geometrik albedosu için yaklaşık  ortalama çapa karşılık gelir. Bu da 'i,  büyüklüğündeki 'den üç kat daha büyük olan, bugüne kadar bilinen en büyük Dünya truva asteroidi yapmaktadır.

 sadece alacakaranlıkta, düşük irtifalarda görülebildiğinden, atmosferik bozulmalar ve Güneş'ten saçılan ışık asteroidin ışık eğrisinin doğru fotometrisini engellemektedir ki bu nedenle kendi ekseni etrafındaki dönüşü hakkında net bir bilgi elde edilememiştir.

## Keşif görevi
'in yüksek yörünge eğimi nedeniyle, alçak Dünya yörüngesinden (LEO) asteroide yapılacak bir buluşma görevi minimum  toplam delta-v gerektirecektir ki bu değer düşük enerjili bir yörünge için ideal bir hedef olarak kabul edilemeyecek kadar yüksektir. Öte yandan, 'e LEO'dan bir yakın geçiş yörüngesi, minimum  toplam delta-v ile daha uygulanabilir olabilir.

## Ayrıca bakınız

* Eşyörüngesel hareket
* Dünya'nın iddia edilen uyduları
* At nalı yörünge
* Sanki uydu

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Data from NSF's NOIRLab Show Earth Trojan Asteroid Is the Largest Found, NOIRLab, 1 February 2022
* Second Earth Trojan Discovered, Jeff Hecht, *[[Sky & Telescope]]*, 4 February 2021
* 
*