Leuctra Muharebesi

**Leuctra Muharebesi** (, ) 6 Temmuz MÖ 371'de Teblerin önderliğindeki Böotyalılar ile Spartalılar ve müttefikleri arasında, Korint Savaşı sonrası çatışmanın ortasında gerçekleşmiştir. Muharebe, Thespiae topraklarındaki Böotya'da bulunan Leuctra köyü yakınlarında gerçekleşmiştir. Teblerin zaferi, Sparta'nın bir nesil önce Peloponez Savaşı'ndaki zaferiyle elde ettiği Yunan yarımadası üzerindeki muazzam etkisini paramparça etmiştir.

## Giriş

MÖ 371'de, yeni kurulan Teb demokrasisi, Böotya Birliği generallerinin geleneksel unvanı olan dört Boiotarhis seçmiş ve Sparta'nın dağıttığı söz konusu birliği yeniden kurma niyetini ilan etmişti. Bu dönemde Teb'in Atina'da bir müttefiki vardı, ancak Atina, Plataea'ya yapılan muameleden hiç memnun değildi. Antlaşmaya saygı yemini söz konusu olduğunda, Sparta kendileri ve müttefikleri adına yemin etti. Epaminondos, tüm Böotya Birliği adına yemin etmek için öne çıktığında, Spartalılar, ya Thebes temsilcisi olarak yemin edebileceğini ya da hiç yemin edemeyeceğini söyleyerek reddettiler. Epaminondas bunu reddetti. (Ksenofon'a göre, Thebesliler "Thebesliler" olarak imzaladılar ve ertesi gün imzalarını "Böotyalılar" olarak değiştirmek istediler, ancak Spartalı krallardan biri olan II. Agisilaos buna izin vermedi.) Sparta, bu olayı Orta Yunanistan'daki sallantılı otoritesini yeniden tesis etme fırsatı olarak görmüştür. Bu nedenle, diğer Spartalı kral I. Kleombrotus, Fokis'ten savaşa yürüdü.

Spartalılar, Böotya'ya girmek için beklenen daha kolay yol olan yüz geçidini kullanmak yerine, Thisbae üzerinden tepeleri aşarak ilerlediler ve Teblerin varlıklarından haberdar olmadan önce Creusis kalesini içindeki on iki Teb savaş gemisi ile birlikte ele geçirdiler ve ardından Böotya ordusuyla karşı karşıya gelecekleri Leuctra'ya doğru ilerlediler. Başlangıçta, orada bulunan altı Böotya generali, savaş teklif edip etmeme konusunda eşit olarak bölünmüşlerdi; Epaminondos ise savaştan yana olan başlıca savunucuydu. Yedinci bir general gelip Epaminondas'ın tarafını tuttuğunu söyleyince karar verildi.  Sayıca az olmalarına ve müttefiklerinin sadakatlerinin şüpheli olmasına rağmen, Böotyalılar kasabanın önündeki ovada muharebe teklif edeceklerdi.

## Orduların büyüklüğü
Birçok eski yazar, ordulardan biri veya her ikisi için rakamlar vermektedir, ancak bunlar çelişkili ve bazı durumlarda ise inanılmazdır. Modern bilim insanlarının tahminleri Böotya kuvveti için 6.000 ile 9.000 arasında değişmektedir. Sparta tarafı için ise çoğu modern bilim insanı, Plütark'ın 10.000 piyade ve 1.000 süvari rakamını tercih etmektedir.

## Muharebe

Muharebe, Spartalıların paralı peltastislerinin (sapan kullananlar, cirit atanlar ve/veya hafif piyadeler) Böotyalı kamp takipçilerine ve savaşmak istemeyen diğerlerine saldırması ve onları geri püskürtmesiyle başlamıştır. Ksenofon'a göre, Böotyalı kamp takipçileri savaşmak niyetinde olmadıkları için savaş alanını terk etmeye çalışıyorlardı; bu Spartalı hareketi onları Teb ordusuna doğru püskürttü ve istemeden Teb kuvvetini daha da güçlendirdi. Ardından Teblerin düşmanlarını savaş alanından uzaklaştırdığı bir süvari çatışması yaşandı. Başlangıçta, Spartalı piyadeler, geri çekilen süvarilerinin I. Kleombrotos'un Teblerin sol kolunu kuşatma girişimini umutsuzca bozması nedeniyle düzensizliğe düştü. Bu noktada Teb sol kanadı, başında Pelopidas'ın liderliğindeki, tamamı erkek aşıklardan oluşan bir birlik olan Thebes'in Kutsal Birliği ile Sparta ordusunun sağ kanadına saldırdı. Ardından Teb ve Sparta piyadeleri arasında belirleyici çatışma yaşandı.

Spartalıların (ve genel olarak Yunanların) normal uygulaması, ağır silahlı piyadelerini sekiz ila on iki adam derinliğinde sağlam bir kütle veya falanks halinde konuşlandırmaktı. Bunun, derinlik (sağladığı itme gücü) ve genişlik (yani falanksın ön savaş hattının kapsama alanı) arasında en iyi dengeyi sağladığı düşünülüyordu. Bu sayede piyadeler birlikte ilerleyerek saldırının düşmana karşı kesintisiz bir şekilde akmasına imkan sağlardı. Falanksın ünlü sağa kaymasını engellemek için, Yunan komutanları geleneksel olarak en deneyimli, saygın ve genellikle en ölümcül birliklerini sağ kanada yerleştirirdi, çünkü burası onur yeriydi. Buna karşılık, en güvenilmez ve/veya en az etkili birlikler genellikle sol kanada yerleştirilirdi. Bu nedenle, Sparta savaş planında, hippeis (300 kişiden oluşan seçkin bir birlik) ve Sparta kralı falanksın sağ kanadında yer almaktaydı.

Geleneksel düzenden büyük bir sapmayla Epaminondos, süvarilerini ve elli kişilik Teblerin piyade kolunu sol kanadında topladı ve bu birliği Spartan sağ kanadına karşı ileriye gönderdi. Daha sığ ve zayıf olan merkez ve sağ kanat kolları, ilerleyen kolun sağında ve arkasında kademeli olarak daha da geriye doğru sıralandı, bir Echelon formasyonu oluşturdu. Teblerin merkez ve sağ kanadı, hafif piyadeler ve süvariler tarafından korunarak geri çekildi. Piyadeler çatışmaya girdiler ve Tebler, Sparta sağ kanadını ezdiler. Spartanların sağ kanattaki on iki kişilik formasyonu, rakiplerinin elli kişilik kolunun ağır etkisine dayanamadı. Spartan sağ kanadı, yaklaşık 1000 adam kaybıyla geri püskürtüldü; kayıpların 400'ü, Kral I. Kleombrotus da dahil olmak üzere Sparta'nın en deneyimli askerlerinden bazılarıydı.

19. yüzyılda yazan Wilhelm Rüstow ve Hermann Köchly, Pelopidas'ın Kutsal Birliği, Spartalılara yandan saldırmak için sıradan çıkardığına inanıyordu. Hans Delbrück bunu Plütark'ın basit bir yanlış okuması olarak değerlendirmiştir. Plütark gerçekten de Pelopidas'ın Birliği yönettiğini ve Spartalıları düzensizlik içinde yakaladığını anlatıyor, ancak anlatımında Kutsal Birliğin sıranın başı olduğu ve Spartalıların düzensizliğinin yandan yakalanmalarından değil, hatlarını uzatırken manevralarının ortasında yakalanmalarından kaynaklandığı dışında bir şey ifade etmemektedir.

Sağ kanatlarının yenilgiye uğradığını gören, esasen isteksiz katılımcılar olan Peloponezlilerin geri kalanı geri çekilerek düşmanın sahayı ele geçirmesine izin vermişlerdir.

## Sonrası

Pherae'li Jason komutasındaki bir Tesalya ordusunun gelişi Archidamus komutasındaki kurtarıcı Spartalı kuvvetini hata üstüne hata yapmaktan vazgeçirip geri çekilmeye ikna etti; Thebalılar ise hayatta kalan Spartalılara yönelik saldırıyı sürdürmemeye ikna edildi. Thebalılar, Spartalıların ve müttefiklerinin ölüleri kurtarması ve kalıcı bir ganimet yerine geçici bir ganimet dikmesi konusunda ısrar ederek kuralları bir nebze esnettiler - bu durum daha sonraki yazarlar tarafından incelenmiştir. Diodorus, Spartalıların kaybının bir kuyruklu yıldız tarafından önceden bildirildiğine inanıldığını iddia etmiştir.

## Tarihi önemi

Bu muharebe Yunanistan tarihinde büyük önem taşımaktadır.

Epaminondas'ın bu taktikleri kullanması, belki de hemşehrisi Pagondas'ın Delium Muharebesi sırasında kullandığı benzer manevraların doğrudan bir sonucuydu. Dahası, Teb'de eğitim gören ve yaşayan Makedonya Kralı II. Filip, şüphesiz ki bu savaştan büyük ölçüde etkilenerek kendi son derece etkili taktik ve silahlanma yaklaşımını geliştirmiştir. Oğlu İskender ise babasının teorilerini tamamen yeni bir seviyeye taşımıştır. Filip ve İskender'in birçok yeniliği bu savaşa dayanmaktadır. Kuvvet yoğunlaştırma, kanat saldırısı ve birleşik silahlar, birçok savaşlarında kullandıkları taktiklerdi. Filip'in İliryalılara ve Heroneya'ya karşı kazandığı zaferler ve İskender'in Granikos, İssos, Gaugamela ve Hidaspes'teki zaferleri, Spartalıları yenmek için kullanılan taktik manevraya borçludur.

Tarihçiler Victor Davis Hanson ve Donald Kagan, Epaminondas'ın eğik dizilişinin piyade taktiklerinde kasıtlı ve önceden tasarlanmış bir yenilik olmadığını, aksine koşullara zekice bir yanıt olduğunu savunmuşlardır. Epaminondas sol kanadını elli kalkan derinliğinde yığdığı için, birliklerinin geri kalanı doğal olarak normalden çok daha az askerle kalmıştı. Bu, sekiz ile on iki kalkan derinliğini korumalarının, ya bölük sayısından ya da genişliklerinden ödün vermek anlamına geliyordu. Epaminondas zaten sayıca az olduğu için, mümkün olduğunca çok Sparta hattıyla çatışmaya girmek amacıyla daha az bölük oluşturup onları çapraz olarak çok daha uzun Sparta hattına doğru yürütmekten başka seçeneği yoktu. Hanson ve Kagan'ın argümanı bu nedenle taktiğin her şeyden çok geciktirici olduğu yönündedir. Motivasyonu ne olursa olsun, taktiğin bir yeniliği temsil ettiği ve şüphesiz son derece etkili olduğu gerçeğini değişmez.

Muharebenin siyasi etkileri çok geniş kapsamlıydı: Spartalıların Leuctra'da ve daha sonra Mantinea Muharebesi'nde yaşadığı maddi güç ve prestij kayıpları (prestij , Peloponez Savaşı'nda paha biçilmez derecede önemli bir faktördü) onları Yunanistan'daki üstünlüklerinden sonsuza dek mahrum bırakmada kilit rol oynamıştır. Bu nedenle, muharebe Yunan güç dengesini kalıcı olarak değiştirmiştir; Sparta eski öneminden mahrum kalmış ve Yunan şehir devletleri arasında ikinci sınıf bir güç haline gelmiştir.

Teblerin Yunanistan'daki hegemonyası kısa sürmüştür, zira daha sonra II. Filip önderliğindeki Makedonlara yenik düşmüşlerdir.

## Popüler kültürde
David Gemmell'in *Makedonya Aslanı* adlı kitabında, muharebenin bazı ayrıntılarıyla kurgusal bir şekilde ele alınmıştır; bu da tarihsel kanondan önemli bir sapma teşkil eder ve savaşın Epaminondas yerine genç Parmenio(n)'ya atfedilmesine yol açar; Epaminondas ise sadece kademeli taktiği uygulama izni almak için görev yapar.

Bu muharebe, Victor Davis Hanson'ın 2011 tarihli tarihi kurgu romanı *Sparta'nın Sonu'nun* konusudur. Muharebe, BBC'nin *Time Commanders* adlı programının bir bölümünde de yer almıştır. Ayrıca, muharebenin tasvirinde çok az yaratıcı özgürlük kullanan *[[Serpent and Prey]]* isimli tarihi kurgu çizgi romanında yer almıştır.

James S. A. Corey'nin *"The Expanse: Persepolis Rising"* adlı eserinde, son büyük çatışma, tarihi savaşa edebi bir gönderme olarak "Leuctra Noktası Muharebesi" olarak anılır. Bu isim, işgalci gücün güneş sistemine Laconia adını vermesinden dolayı romanda seçilmiştir.

## Notlar

## Kaynakça
;Özel

;Genel
*Ksenofon, *[[Hellenika]]*, vi. 4. 3–15
*Diodoros, *[[Bibliotheca Historica]]*, xv. 53–56
*Plütark, "Pelopidas," 20–23
*Pausanias, Description of Greece, ix. 13. 2–12
*Tritle, Lawrence A. *The Greek World In The Fourth Century* (1987) Routledge. . Also paperback 1997, 

## Dış bağlantılar
*Battle of Leuctra from Encyclopædia Britannica
*History of the Leuctra Victory Monument