Herkül Sütunları

**Herakles Sütunları**, (, , , ) Cebelitarık Boğazı'nın girişini çevreleyen burunlardır. Kuzey Sütunu **Calpe Mons**, Cebelitarık Kayası'dır. Karşısında yer alan Kuzey Afrika'da belirgin bir zirve olmaması nedeniyle, güney Sütunu olan **Abila Mons**'un kimliği tarih boyunca tartışmalı olmuştur. Güney Sütunu için en olası iki aday ise Sebte'deki **Monte Hacho** ve Fas'taki **Cebel Musa**'dır.

Bu terim antik çağda da kullanılıyordu: Yaşlı Plinius, Herkül Sütunları'nı ''Naturalis historia'' (Doğa Tarihi) adlı eserinin III. Kitabı'na dahil etmiştir.

## Tarihi
Etrüskler ve Romalılar tarafından benimsenen Yunan mitolojisine göre, Herkül (*Herakles*) on iki görev yapmak zorunda kaldığında, bunlardan onuncusu en Batı'daki Geryon'un Sığırlarını getirip Euristeus'a teslim etmekti. Bu görev, onun seyahatlerinin batıdaki en uç noktasını işaret ediyordu.

Strabon tarafından alıntılanan, Pindaros'a ait kayıp bir pasaj, bu bağlamdaki izlenebilen en eski referanstır: "Pindar'ın, Herkül'ün ulaştığı en uzak sınırlar olduğunu iddia ederken **Gades'in kapıları''<nowiki/>' olarak adlandırdığı sütunlar".

[[Herodot]] zamanından beri Herakles ile [[Melqart]] arasında birebir bir ilişkilendirme (özdeşleştirme) olduğu için, Gades/Gádeira (modern [[Cádiz|Cadiz]]) yakınlarındaki tapınakta bulunan "Melqart Sütunları" bazen ''Herkül Sütunları''<nowiki/>'nın gerçek yeri olarak kabul edilmiştir.

[[Platon]], efsanevi [[Atlantis]] adasını "Herkül Sütunları"nın ötesine konumlandırmıştır.

Rönesans geleneğine göre ise sütunların üzerinde "''Ne plus ultra''" (veya , "ötesinde başka hiçbir şey yok") şeklinde bir uyarı bulunmaktaydı. Bu uyarı, denizcilerin ve kaşiflerin daha ileri gitmemeleri için bir ikaz niteliğindeydi.

Bazı Roma kaynaklarına göre, Herakles, [[Erytheia]] adasındaki [[Hesperidler|Hesperides]]'in bahçesine giderken, bir zamanlar [[Atlas (mitoloji)|Atlas]] olan dağı aşmak zorunda kaldı. Ancak büyük dağa tırmanmak yerine, insanüstü gücünü kullanarak onu parçaladı. Böylece [[Atlas Okyanusu]]'nu [[Akdeniz]]'e bağlayarak [[Cebelitarık Boğazı]]'nı oluşturdu.

Parçalanan dağın bir kısmı [[Cebelitarık]], diğeri ise [[Monte Hacho]] ya da [[Cebel Musa]]'dır. Bu iki dağ o zamandan beri birlikte Herakles Sütunları olarak bilinmektedir. Ancak bu isimle başka doğal özellikler de ilişkilendirilmiştir.

Ancak Sicilyalı [[Diodoros|Diodorus Siculus]]'a göre, Herkül, Cebelitarık Boğazı'nı oluşturmak için bir kıstağı parçalamak yerine, Atlas Okyanusu'ndan canavarların Akdeniz'e girmesini engellemek amacıyla, zaten var olan bir boğazı "daraltmıştır".

Bazı anlatılara göre ise, Herkül sütunları, gökyüzünü yerden ayrı tutmak ve Atlas'ı cezasından kurtarmak için inşa etmiştir.

=== Fenike bağlantısı ===
Gades'in ötesine geçen [[Fenikeliler]], Herkül Sütunları'nı aşıp [[Atlas Okyanusu]] kıyısı boyunca üsler kurmaya başladı. Fenike ticaret filosu bu bölgeye ilerledikçe, günümüz [[Fas]]'ında yer alan [[Mauretanya|Moritanya]]'da birkaç önemli koloni kuruldu. Bu üsler dizisi kuzeyde [[Lixus (antik kent)|Lixus]] ile başladı, ardından [[Şella]] ve nihayet [[Suveyre|Mogador]] geldi.

Gades/Gadeira adasının (modern [[Cádiz]], boğazın hemen ötesinde yer alan ada) doğu kıyısı yakınlarında [[Strabon]], Yunanların Fenike ve Pön tanrısı [[Melqart]] ile Yunan yorumu yoluyla özdeşleştirdiği [[Sur (antik kent)|Tireli]] [[Herakles]]'in en batıdaki tapınağını tarif eder. Strabon, bu tapınakta bulunan, her biri sekiz [[Cubit|kübit]] (yaklaşık 3.6-4.8 metre) yüksekliğindeki iki bronz sütunun, orayı ziyaret eden ve Herakles'e kurban sunmuş birçok kişi tarafından Herakles Sütunları'nın gerçek yeri olarak yaygın şekilde ileri sürüldüğünü belirtir.

Ancak Strabon, bu anlatının sahte olduğuna inanır. Bu inancının gerekçelerinden biri olarak, sütunlardaki yazıtlarda Herakles hakkında hiçbir şeyden bahsedilmediğini, yalnızca Fenikelilerin bunların yapımı için yaptıkları masraflardan söz edildiğini kaydeder.

[[Sur (antik kent)|Sur]]'daki [[Melqart]] tapınağının sütunları da dini öneme sahipti.

=== Süryani Coğrafyasında Sütunlar ===
[[Süryaniyat|Süryani]] alimler, Yunan bilimsel eserlerini kendi dillerine ve Arapçaya çevirme çabaları sayesinde Sütunlardan haberdardılar.

Bilginin Süryani derlemesi olan "''Ktaba d'ellat koll 'ellan''" (''Tüm Nedenlerin Nedeni'') adlı eser ise, iki değil, üç sütun olduğunu iddia etmesiyle dikkat çekici derecede olağandışıdır.

== Sanatta ==

=== Dante'nin ''Cehennemi'' ===
[[Dante|Dante Alighieri]], ''[[Inferno (Dante)|Cehennem]]'' (Inferno) XXVI. bölümünde, hilekar danışmanların bulunduğu çukurda [[Odisseus|Ulysses]]'ten ve onun Herkül Sütunları'nı aştığı son yolculuğundan bahseder. Ulysses, bilinmeyene dair bilgi edinme arzusunun, denizcilerini tehlikeye atmasını haklı çıkardığını düşünür. Okyanusta beş aylık bir seyirden sonra Ulysses, [[Araf]] Dağı'nı görür. Ancak buradan gelen bir [[Hortum (meteoroloji)|kasırga]], Araf'a canlıyken, yalnızca kendi güçleri ve akıllarıyla yaklaşmaya [[Hybris|cüret]] ettikleri için gemisini ve üzerindeki herkesi batırır.

=== Sir Francis Bacon'un ''Novum Organum''<nowiki/>'u ===

[[Francis Bacon|Sir Francis Bacon]]'ın 1620 tarihli tamamlanmamış eseri ''Instauratio Magna'' ("Büyük Yenilenme")'nın gravürlü başlık sayfasında Herakles Sütunları belirgin şekilde yer alır; bu eserin ikinci bölümü onun etkili eseri [[Novum Organum]]'du.

Kaidenin üzerinde yer alan ''Multi pertransibunt et augebitur scientia'' şeklindeki slogan, "Birçoğu geçecek ve bilgi artacaktır" anlamına gelmektedir.

Bu görselin temeli, İspanyol ve Habsburg propagandasında sütunların kullanımına dayanıyordu.

=== Sebte'deki Herkül Sütunları Heykeli ===
Afrika kıtasının en kuzeyindeki İspanyol anklavı [[Sebte]] kasabası, "Herakles Sütunları" () adında modern bir heykele ev sahipliği yapmaktadır.

Heykel, Herakles tarafından ayrı tutulan iki devasa bronz sütundan oluşmaktadır. Bu heykel, Ceutalı sanatçı [[Ginés Serrán-Pagán]] tarafından yapılmıştır.

=== Mimarlıkta ===
İspanya kıyısındaki [[Los Barrios]]'ta, ''Herkül Sütunları''<nowiki/>'ndan ilham alınarak yapılmış ikiz kuleler olan [[Torres de Hercules]] yer almaktadır. Bu kuleler, 2015 yılında [[Sevilla]]'da [[Cajasol Kulesi]] tamamlanana kadar [[Endülüs (özerk topluluk)|Endülüs]]'ün en yüksek yapılarıydı.

[[Meksika Ulusal Özerk Üniversitesi]] Merkez Kütüphanesi'nin güney duvarında yer alan ve sanatçı [[Juan O'Gorman]] tarafından yapılan "''Kültürün Tarihsel Temsili''" adlı duvar resmi (mural), Herkül Sütunları'nı tasvir etmektedir. Bu tasvir, [[Meksika tarihi|Meksika'nın sömürge geçmişine]] ve [[V. Karl]]'ın hanedanına bir gönderme olarak kullanılmıştır.

== Armalar ==
Herkül Sütunları, [[İspanya arması]] üzerinde destekleyici öğeler olarak yer alır. Bu kullanım, İspanya'nın 16. yüzyıl kralı (aynı zamanda Kutsal Roma İmparatoru [[V. Karl]] olan) Şarlken'in kişisel armasından (impresa) kaynaklanmaktadır ve İtalyan hümanist [[Luigi Marliano]]'nun bir fikriydi.

Arma, üzerinde Latince "daha da ötesi" anlamına gelen **Plus Ultra*' sloganını taşır. Bu slogan, sütunların bir geçit olduğunu ima eder.

Bu (Plus Ultra sloganı), Antik Çağ'dan beri geçerli olan Herkül Sütunları'nın yaşanabilir dünyanın en batı ucu olduğu şeklindeki yaygın fikri ortadan kaldıran [[Kristof Kolomb'un Yolculukları|Amerika'nın keşfinden]] sonra, "*Nec plus ultra*" (Ötesinde başka hiçbir şey yok) ifadesinden değiştirilmiştir.<gallery class="center">
Dosya:Pillars_of_Hercules.svg|alt=The columns as depicted in the Spanish coat of arms.| [[İspanya arması|İspanyol armasında]] tasvir edilen sütunlar.
Dosya:Escudo_de_España_(mazonado).svg|alt=Coat of arms of Spain.| [[İspanya arması]].
Dosya:Escudo_de_Andalucía_(oficial2).svg|alt=Emblem of Andalusia.| [[Endülüs arması|<nowiki/>]][[Endülüs arması]].
Dosya:Escudo_de_Extremadura.svg|alt=Coat of arms of Extremadura.| [[Extremadura arması]].
Dosya:Coat_of_Arms_of_Melilla.svg|alt=Coat of arms of Melilla.| [[Melilla arması]].
Dosya:Seal_of_San_Diego,_California.png|alt=Seal of San Diego, California.| [[San Diego]], [[Kaliforniya]] mührü.
Dosya:Coat_of_arms_of_Veracruz.svg|alt=Coat of arms of Veracruz, Mexico.| [[Meksika]]'nın [[Veracruz]] şehrinin arması.
Dosya:Coat_of_arms_of_Tabasco.svg|alt=Coat of arms of Tabasco, Mexico.| [[Meksika]]'nın [[Tabasco]] şehrinin arması.
Dosya:Coat_of_Arms_of_Trujillo_of_New_Castille_(modern_design).svg|alt=Coat of arms of Trujillo, Peru.| [[Trujillo|Trujillo, Peru]] arması.
Dosya:Third_Coat_of_Arms_of_Potosi.svg|alt=Coat of arms of Potosí, Bolivia.| [[Potosí|Potosi]], [[Bolivya]] arması.
Dosya:Escudo_de_Cádiz_(oval).svg|alt=Coat of arms of Cádiz.| [[Cádiz|Cadiz]] arması.
Dosya:Escudo_de_Tumbes.svg|alt=Coat of arms of Tumbes, Peru.| [[Peru]]'nun [[Tumbes, Peru|Tumbes]] şehrinin arması.
</gallery>

== Galeri ==
<gallery class="center">
Dosya:PillarsHerculesPeutingeriana.jpg|alt=Modern conjectural depiction of the lost western section of the Tabula Peutingeriana, showing a representation of the Pillars of Hercules (Columne Ercole).| [[Tabula Peutingeriana]]'nın kayıp batı bölümünün modern varsayımsal tasviri, Herkül Sütunları'nın (*Columne Ercole*) bir tasvirini göstermektedir.
Dosya:Columnas_Plus_Ultra.png|alt=Device of Charles V in Seville's city hall| [[Sevilla]] belediye binasında [[V. Karl|Şarlken]]'in nişanı
Dosya:Couly_Nouailher_-_Hercules_Carries_the_Two_Columns_-_Walters_44265.jpg|alt=Limoges enamel depicting Hercules carrying the two columns, by Couly Nouailher, mid-16th century (Walters Art Museum).| Herkül'ün iki sütunu taşıdığını tasvir eden [[Limoges]] emayı, Couly Nouailher, 16. yüzyıl ortaları ([[Walters Sanat Müzesi]]).
Dosya:Leone_Leoni,_The_Pillars_of_Hercules_(reverse),_1553,_NGA_92018.jpg|alt=| Leone Leoni. *Herkül Sütunları'' [arka yüz]. Bronz, 1553. 4,2&nbsp;cm. Ulusal Sanat Galerisi, Washington. Lisa ve Leonard Baskin'in hediyesi.


## Ayrıca bakınız

* Herkül Mağaraları
* Dolar işareti

## Notlar

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*