Merkezi hükûmet

**Merkezi hükûmet**, üniter bir devlet üzerinde kontrol gücü olan hükümettir. Bir diğer farklı ancak egemen siyasi varlık ise federasyon tarafından yetkilendirilen veya devredilen ve federe devletlerin her biri tarafından karşılıklı olarak kabul edilen çeşitli yönetim düzeylerinde farklı yetkilere sahip olabilen federal bir hükûmettir.

Merkezi hükûmetlerin yapısı çeşitlilik göstermektedir. Birçok ülke, merkezi hükûmetten yetkileri bölgesel, eyalet, il, yerel ve diğer örnekler gibi alt ulusal düzeydeki hükûmetlere devrederek özerk bölgeler oluşturmuştur. Temel bir siyasi sistemin geniş bir tanımına dayanarak, belirlenmiş bir bölge içinde var olan ve bir anayasa veya başka bir yasa tarafından öngörüldüğü şekilde örtüşen veya paylaşılan yetkilere sahip ortak kurumlar aracılığıyla yönetilen iki veya daha fazla hükûmet düzeyi vardır.

Bu hükûmet düzeyinin daha alt düzeylere verilmeyen ortak sorumlulukları ulusal güvenliği sağlamak ve bağlayıcı antlaşmalar imzalama hakkı da dahil olmak üzere uluslararası diplomasi yürütmektir. Esasen merkezi hükûmet, yerel yönetimlerin aksine tüm ülke için kanun yapma yetkisine sahiptir.

Merkezi bir hükûmet ile federal bir hükûmet arasındaki fark, kendi kendini yöneten bölgelerin özerk statüsünün merkezi hükûmetin rızasıyla var olması ve genellikle yetki devri süreciyle oluşturulmasıdır. Bu nedenle, basit bir yasa değişikliği ile tek taraflı olarak iptal edilebilirler. Bunun bir örneği 1973 yılında 1973 Kuzey İrlanda Anayasa Yasası'nın 1920 İrlanda Hükûmeti Yasası uyarınca kurulmuş olan Kuzey İrlanda hükümetini feshetmesiyle yaşanmıştır. Federal bir hükûmetin resmi olarak bağımsız bir dizi devlet arasında yapılan bir anlaşma ile kurulması yaygındır ve bu nedenle güçler dengesi statüsünü etkileme yetkisi önemli ölçüde daha azdır (Amerika Birleşik Devletleri'nde olduğu gibi). Dolayısıyla federal hükûmetler genellikle 'aşağıdan' gönüllü olarak kurulurken yetki devri yukarıdan özyönetim sağlar.

## Örnekler

### Üniter devletler
Yetki devrinde bulunan pek çok ülke vardır ve olmuştur; bunlardan bazıları şunlardır

*  Bangladeş
*  Çin Halk Cumhuriyeti - bkz. Çin'deki özerk idari bölümler
*  Danimarka - bkz. Faroe Adaları ve Grönland özerk bölgeleri
*  Fransa - bkz. Yeni Kaledonya özerk bölgesi
*  Finlandiya - bkz. Åland
*  Çin Cumhuriyeti
*  Gürcistan - bkz. Gürcistan'ın idari bölümleri
*  Japonya
*  Norveç
*  Yeni Zelanda
*  Güney Kore
*  İtalya - bkz. İtalya'nın bölgeleri
*  Endonezya
*  İspanya - bkz. İspanya'nın özerk toplulukları
*  Filipinler - bkz. Filipinler'in illeri ve Filipinler'in özerk bölgeleri
*  Portekiz - bkz. Portekiz'in özerk bölgeleri
*  Türkiye
*  Ukrayna
*  Birleşik Krallık - İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda hükûmetlerine devredilen yetkiler.
*  Vietnam

### Federasyonlar
Federal hükûmet, bir federasyonun ortak veya ulusal hükûmetidir. Amerika Birleşik Devletleri ilk modern federasyon olarak kabul edilir. ABD, İngiltere'den bağımsızlığını ilan ettikten sonra 1781 yılında ilk anayasası olan Konfederasyon Maddeleri'ni kabul etmiştir. Bu, konfederal Kongreyi kurarak federalizme doğru atılan ilk adımdı. Ancak Kongrenin ekonomik, askeri ve yargı reformu yapma yetkisi sınırlıydı. 1787 yılında Philadelphia Konvansiyonu sırasında bir Anayasa Konvansiyonu Birleşik Devletler Anayasası'nı hazırladı. Anayasa'nın 1788'de dokuz eyalet tarafından onaylanmasının ardından ABD resmen bir federasyon haline geldi ve merkezi hükûmetin, tersi bir durumdan ziyade eyaletlerin rızasıyla var olduğu benzersiz bir konuma geldi.

Diğer devletler de federal hükûmetler kurma konusunda aynı yolu izledi: İsviçre (1848); Kanada (1867); Almanya (1871 ve tekrar 1949); Brezilya (1891); Avustralya (1901); Rusya (1917); Avusturya (1920 ve tekrar 1945) ve Hindistan (1947 ve tekrar 1950):

*  Avusturya
*  Arjantin
*  Avustralya - bkz. Avustralya'nın eyaletleri ve bölgeleri
*  Belçika - bkz. Belçika'nın toplulukları, bölgeleri ve dil alanları
*  Brezilya
*  Hindistan - bkz. Hindistan'ın eyaletleri ve birlik toprakları
*  Kanada - bkz. Kanada'nın eyaletleri ve bölgeleri
*  Almanya - bkz. Almanya'nın eyaletleri
*  Malezya
*  Meksika - bkz. Meksika'nın federal bölümleri
*  Nijerya
*  Nepal
*  Pakistan - bkz. Pakistan'ın idari bölümleri
*  Rusya - bkz. Rusya'nın federal bölgeleri ve bölümleri
*  Sovyetler Birliği - bkz. Sovyetler Birliği'nin cumhuriyetleri
*  Sudan
*  İsviçre - İsviçre'nin kantonları
*  Amerika Birleşik Devletleri - bkz. Amerika Birleşik Devletleri'nin eyaletleri
*  Venezuela - bkz. Venezuela'nın eyaletleri

### Konfederasyonlar

*  Konfederasyon Maddeleri altında Amerika Birleşik Devletleri hükümeti
*  Amerika Konfedere Devletleri

## Ayrıca bakınız

* Ülkelere göre özerk bölgeler listesi
* Özerk hükûmet
* Yetki devri
* Federasyon

## Kaynakça