Robotik cerrahi

**Robot destekli cerrahi veya** **robotik cerrahi**, robotik sistemler kullanılarak gerçekleştirilen her türlü cerrahi prosedürdür. Minimal invaziv cerrahi yöntemlerinin sınırlamalarını ortadan kaldırmak ve açık cerrahi yapan cerrahların becerilerini ileri bir düzeye taşımak amacıyla tasarlanmıştır.

Robotik destekli minimal invaziv cerrahide, cerrah aletleri doğrudan hareket ettirmek yerine, diseksiyon, hemostaz ve rezeksiyon işlemlerini gerçekleştirmek için iki farklı yöntemden birini tercih eder. Cerrah, bu işlemleri ya doğrudan telemanipülatör kullanarak ya da bilgisayar kontrollü bir sistem aracılığıyla gerçekleştirir.

## Tarihi
Farklı boyutlarda ve minyatür ölçeklerdeki kameraları ve manipülatörleri kontrol etmek için standart el kavramalarını kullanma fikri, Robet Heinlein'ın Ağustos 1942'de yayımlanan *Waldo* adlı öyküsünde ele alınmıştır. Hikâyede, beyin cerrahisinden de bahsedilmektedir. Cerrahi süreçlerde yardımcı olan ilk robot, 1983 yılında Vancouver'da geliştirilen ve kullanılan **Arthrobot** olmuştur. Bu robot, sesli komutlarla hastanın bacağını hareket ettirme ve doğru şekilde konumlandırma yeteneğine sahipti. Biyomedikal mühendisi James McEwen, UBC mühendislik fiziği mezunu Geof Auchinleck ve Dr. Brian Day, bir grup mühendislik öğrencisiyle birlikte bu projede birlikte çalıştılar. Geliştirilen robot, **12 Mart 1983** tarihinde Vancouver'daki UBC Hastanesi'nde bir ortopedik cerrahi işlem sırasında başarıyla kullanıldı. Bir sonraki büyük gelişme, **1985 yılında** bir robotik kol olan **PUMA 560** kullanılarak gerçekleştirilen, BT (Bilgisayarlı Tomografi) rehberliğinde yapılan ilk beyin biyopsisiydi. Bu, robotik cerrahinin nörolojik alanda uygulanmasında önemli bir adım olarak kabul edilir. Robotik cerrahi, teknolojik ilerlemelerle birlikte önemli adımlar atarak gelişti. **PROBOT** (ilk prostat cerrahisi robotu), **ROBODOC** (ilk kalça protezi cerrahisi robotu) ve **da Vinci** robotunun öncülü olan **ZEUS** bu alanda çığır açan sistemler arasında yer aldı. Bu cihazlar, cerrahi uygulamalarda robotların etkinliğini arttırarak modern robotik cerrahinin temelini oluşturdu. ilk 12 ay içinde, Arthrobot ile **60'tan fazla artroskobik cerrahi prosedürü** başarıyla gerçekleştirildi. 1985 yılında, **[[National Geographic]]**'in endüstriyel robotlar hakkında hazırladığı **The Robotics Revolution** adlı videosunda bu cihaz da yer aldı. Aynı dönemde geliştirilen diğer robotik cihazlar arasında, **sesli komutlarla cerrahi aletleri sunan bir cerrahi asistan hemşire robotu** ve bir **tıbbi laboratuvar robotik kolu** bulunuyordu. Bu cihazlar, ameliyat süreçlerini daha verimli ve hassas hale getirmek amacıyla tasarlanmıştı. Bu teknolojilerin bir kısmını çalışırken görmek için **"Arthrobot-the world's first surgery robot"** adlı Youtube videosu yayınlandı.

**ZEUS**, 1997 yılında ABD'nin Ohio eyaletine bağlı Cleveland'da, son teknoloji robotik cerrahi kullanılarak **fallop tüplerini yeniden bağlama** operasyonunda kullanıldı. Bu, **jinekolojik cerrahiyi gerçekleştiren ilk cerrahi robot** olarak tarihe geçti. 20 yüzyılın sonlarında doğru robotik cerrahi, **kalp baypasları** ve diğer **torasik cerrahiler** gibi daha karmaşık işlemlerde kullanılmaya başlandı. Bu gelişmeler, robotik teknolojinin farklı cerrahi disiplinlerde yaygınlaşmasını sağladı ve modern cerrahinin seyrini değiştirdi.

21 yüzyılın başlarında, **ilk başarılı [[Telerobotik|telerobotik cerrahi]] prosedür** olan **[[kolesistektomi]]** (safra kesesi alınması), **ZEUS robotu** kullanılarak gerçekleştirildi. Bu devrim niteliğindeki ameliyat, **New York'ta bulunan bir cerrah** tarafından, **Fransa'daki bir hastaya**  telerobotik sistemler aracılığıyla yapıldı. Bu operasyon, cerrahi teknolojinin sınırlarını zorlayan ve coğrafi mesafelerin cerrahi müdahaleler için engel olmaktan çıktığını gösteren bir dönem noktası oldu.

**Telerobotik cerrahi fikri**, başlangıçta Pentagon'a, savaş alanında yaralı askerleri tedavi etmek için güvenli bir seçenek olarak sunuldu. Bu sistem, cerrahi personelin tehlikeli bölgelerde fiziksel olarak bulunmasına gerek kalmadan, uzaktan müdahale yapmasını mümkün kılmayı hedefliyordu. Projeye, askeri tıp altyapısını geliştirmek amacıyla **Mobil İleri Cerrahi Hastanesi (MASH)** adı verildi. Her ne kadar bu sistem o dönem için pratik olarak uygulanmamış olsa da, MASH sistemi, hastane ortamında ve günlük klinik uygulamalarda telerobotik cerrahiye olan ilginin ve araştırmaların artmasına önemli bir ivme kazandırdı. Bu yaklaşım, gelecekte robotik cerrahinin klinik uygulamalarında devrim niteliğinde yeniliklere kapı araladı.

**ZEUS robotunu geliştiren şirket**, daha sonra **Intuitive Surgical, Inc.** tarafından satın alındı. Bu satın alma, robotik cerrahi teknlojisinin daha da geliştirilmesi için önemli bir adım oldu. Şirket, yıllarca süren araştırma ve geliştirme çalışmalarının ardından **da Vinci cerrahi robotunu** piyasaya sürdü. Bu sistem, robotik cerrahiyi tıp dünyasında ileri bir seviyeye taşıdı.

**2003 yılında, ZEUS robotu**, kalp cerrahisinde önemli bir başarıya imza attı. Robot, **19 hastada sol iç meme arterlerini** başarıyla çıkardı. Bu işlemler, tüm hastalarda **oldukça başarılı klinik sonuçlarla** tamamlandı. Bu başarı, ZEUS'un kalp cerrahisi alanındaki etkisini ve robotik cerrahinin karmaşık prosedürlerde güvenilirliğini kanıtladı.

**2005 yılında**, ABD Gıda ve İlaç Dairesi **(FDA)**, da Vinci robotik sisteminin **jinekolojik cerrahide kullanımını** onayladı. Bu onay, robotik cerrahinin kadın hastalıkları cerrahisindeki uygulamalarını yaygınlaştırdı.

**2009 yılında**, da Vinci robotik cerrahi sisteminin **jinekolojik onkoloji** alanındaki kullanımını inceleyen büyük bir **çok kurumlu çalışma** yayımlandı. Bu çalışma, cihazın etkisini değerlendirmenin yanı sıra, mevcut ve yeni kullanıcılar için **öğrenme eğrilerini** de analiz etti. Sonuçlar, sistemin cerrahi becerilerin geliştirilmesi ve uygulanmasında önemli bir araç olduğunu gösterdi. Bu araştırma, robotik cerrahinin eğitim ve uygulama süreçlerinde bir standart oluşturulmasına katkı sağladı.

**Intuitive Surgical, Inc**. tarafından yayınlanan bir rapora göre, **2007-2013** yılları arasında robotik cerrahi sistemlerinin kullanımı önemli ölçüde arttı. **[[Amerika Birleşik Devletleri|ABD]]'de** robotik cerrahi sistemlerinin sayısı, **800'den 2001'e** çıkarak iki katından fazla arttı. Avrupa'da ise bu sayı, 200'den 443'e yükseldi. Bu artış, robotik cerrahi teknolojilerinin dünya çapında kabul görmeye ve yaygınlaşmaya devam ettiğini gösterdi. Aynı rapor, **2013 yılına kadar dünya genelinde 1.5 milyon robotik cerrahi prosedürünün** başarıyla gerçekleştirildiğini belirtmiştir.

**Da Vinci'nin temelini oluşturan orijinal telecerrahi robot sistemi**, **[[DARPA]]** (Savunma İleri Araştırma Projeleri Ajansı) ve **[[NASA]]**'dan alınan hibe desteğiyle, Menlo Park'taki **Stanford Araştırma Enstitüsü Uluslararası ([[SRI International]])** tarafından geliştirildi. Bu projede, robotik cerrahinin hem tıbbi hem de uzay araştırmaları gibi farklı alanlarda uygulanabilirliğini incelemek amacıyla ileri teknoloji çalışmaları yürütüldü. Bu sistem, da Vinci robotunun gelişimine öncülük ederek modern robotik cerrahinin temel taşlarından biri haline geldi.

**ABD Askeri Cerrahlar Derneği'ne**, robotik cerrahinin potansiyelini göstermek amacıyla **açık bir bağırsak anastomozu** demonstrastonu yapıldı. Bu sunum, robotik cerrahinin hassasiyet, etkinlik ve askeri tıbbi müdahalelerdeki uygulanabilirliğini vurgulamak için düzenlendi.

**Telecerrahi robotu**, başlangıçta **savaş alanında uzaktan cerrahi müdahaleler** gerçekleştirerek can kayıplarını azaltmak ve diğer zorlu veya uzak ortamlar için kullanılmak üzere tasarlanmıştı. Ancak zamanla, bu teknolojinin **minimal invaziv yerinde cerrahi** için daha faydalı olduğu anlaşıldı.

**İlk telecerrahi robot prototipinin patentleri**, Kaliforniya, Mountain View'deki **Intuitive Surgical** şirketine satıldı. Bu patentler, günümüzde robotik cerrahinin en ileri sistemlerinden biri olan **da Vinci** robotunun temelini oluşturdu. Da vinci, 2000 yılında genel laparoskopik prosedürler için FDA'dan onay aldı. Böylece, ABD' de operatif cerrahi için onaylanmış ilk robot oldu ve modern cerrahi uygulamalarında önemli bir kilometre taşı haline geldi.  Da Vinci Si, Nisan 2009'da piyasaya sürüldüğünde, başlangıç fiyatı 1.75 milyon dolar olarak belirlenmişti.

2005 yılında, da Vinci robot cerrahi sistemi kullanılarak transoral robotik cerrahi (TORS) adı verilen bir teknik geliştirilmiş ve baş-boyun cerrahisi alanında tek FDA onaylı robot olarak, köpek ve kadavra modelleri üzerinde başarıyla test edilmiştir. 2006 yılında, transoral robotik cerrahi (TORS) tekniği kullanılarak üç hastada başarılı bir şekilde dil rezeksiyonu gerçekleştirildi. Sonuçlar, kranial sinirler, lingual sinirler ve lingual arterin daha net bir şekilde görüntülenmesini sağladı ve hastalar normal yutma işlevlerine daha hızlı dönebildiler.

Mayıs 2006'da, ilk kez bir yapay zeka doktor tarafından bağımsız olarak yürütülen robotik cerrahi, kalp aritmisini düzeltmek amacıyla 34 yaşındaki bir erkek üzerinde gerçekleştirildi. Sonuçlar, ortalama bir insan cerraha kıyasla daha üstün olarak değerlendirildi. Makine, 10.000 benzer operasyonun yer aldığı bir veri tabanına sahipri ve tasarımcısının ifadesiyle, "herhangi bir hastayı amleiyat etmek için fazlasıyla yeterli niteliklere sahipti."

Ağustos 2007'de, Dr. Sijo Parekattil, Winter Haven Hastanesi ve Florida Üniversitesi bünyesindeki Robotik Enstitüsü ve Üroloji Merkezi'nde, kronik testis ağrısını tedavi etmek amacıyla spermatik kordon sinirlerinin kesilmesine yönelik ilk robotik destekli mikrocerrahi prosedürünü başarıyla gerçekleştirdi.

Şubat 2008'de, Dr. Mohan S. Gundeti, Chicago Üniversitesi Comer Çocuk Hastanesi'nde, ilk robotik pediatrik nörojenik mesane rekonstrüksiyonunu başarıyla gerçekleştirdi.

12 Mayıs 2008'de, Dr. Garnette Sutherland, Calgary Üniversitesi'nde NeuroArm kullanarak ilk görüntü kılavuzlu, MR uyumlu robotik nöroşirürjikal prosedürü hayata geçirdi.

Haziran 2008'de, Alman Havacılık ve Uzay Merkezi (DLR), minimal invaziv cerrahiye yönelik geliştirilmiş bir robotik sistem olan MiroSurge'ü kamuoyuna tanıttı.

= Türkiye' de Robotik Cerrahi =

## Kaynakça