open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Asyalı Kolombiyalılar

**Asyalı Kolombiyalılar** (), Kolombiya'daki Asyalı göçmenler ve onların soyundan gelenler Asyalı Kolombiyalılardır. Kolombiyalı Asyalıların çoğunluğu Çin ve Japon kökenlidir, daha küçük bir kısmı ise Kore kökenlidir. Ayrıca Güney Asya, Güneydoğu Asya, Arap ve Orta Doğu kökenli önemli nüfuslar da bulunmaktadır.

## Kaynakça
Zenúlar

***Zenú'''', ***Sinú*** veya ***Cenú**', Kolombiya'da yaşayan bir Kolomb öncesi bir kültür ve yerli halk grubudur. Ataları, Sinú ve San Jorge nehirlerinin vadilerini ve Morrosquillo Körfezi çevresindeki Karayip kıyılarında yaşamaktaydı. Bu topraklar Córdoba ve Sucre departmanlarının sınırları içinde yer almaktadır.

## Dış bağlantılar

* Zenú drenaj sisteminin (Museo del Oro de Colombia) havadan görüntüleri
* Kolomb Öncesi Altın Sanatı: Jan Mitchell Koleksiyonu, Metropolitan Sanat Müzesi'nin (PDF olarak çevrimiçi olarak tamamen erişilebilir) Zenú hakkında materyal içeren bir sergi kataloğudur.
* Cartagena'daki Museo del Oro Zenú'nun fotoğraf koleksiyonu.

## Kaynakça

* Museo del Oro Zenú, Cartagena de Indias
* Museo del Oro: Zenú, people and gold on the Caribbean plains
* Plazas, C. e.a. (1986) ''La cultura del oro y el agua. Un proyecto de reconstrucción'' Boletín Cultural y Bibliográfico Número 6, Volumen XXIII
* Sáenz, J. (1993) ''Mujeres de barro: estudio de las figurinas cerámicas de Montelíebano'' Boletín Museo del Oro. Nº 34&#x2013;35
* Plazas, C. e.a. (1981) ''El Legendario Zenú'' Boletín del Museo del Oro. Año 4, septiembre &#x2013; diciembre Archived 2009-03-02 at the Wayback Machine
* Herera M. (1993) ''Los Señores de Zenú''  Revista Credencial Historia. (Bogotá &#x2013; Colombia). Edición 44 Agosto
* Zenú masterpieces, Museo del Oro, Bogotá
* Zenú artwork, National Museum of the American Indian
86Box

**86Box**, eski işletim sistemleriyle uyumlu bilgisayarlar için tasarlanmış yazılımları çalıştırmaya yarayan bir sanallaştırma yazılımıdır.

## Kaynakça
Fitzgerald Nehri Millî Parkı

**Fitzgerald Nehri Millî Parkı** (), Avustralya'nın Batı Avustralya eyaletinde bulunan bir millî parktır. 1973 yılında kurulmuş olup 2.972,11&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Barren Dağları, Eyre Dağları, Culham Körfezi, Fitzgerald Nehri, Hamersley Nehri ve Hamersley Körfezi'nin yanı sıra Fitzgerald Biyosfer Rezervi'ni de içermektedir.

Park, yerli bitki türlerinin olağanüstü çeşitliliği nedeniyle Avustralya'nın Ulusal Miras Listesi'nde tanınmaktadır. 329.882 hektarlık parka özgü 75 bitki türü ve başka yerlerde nadiren bulunan 250 bitki türü daha vardır. Batı Avustralya'nın kara yüzeyinin yalnızca %0,2'sini kaplamasına rağmen, eyalette tanımlanmış bitki türlerinin yaklaşık %20'sine ev sahipliği yapmaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Nambung Millî Parkı

**Nambung Millî Parkı** (), Avustralya'nın Batı Avustralya eyaletinde bulunan bir millî parktır. 1 Temmuz 1994 tarihinde kurulmuş olup 192,68 &nbsp;km² bir alana sahiptir ve binlerce kireçtaşı oluşumunun bulunduğu The Pinnacles Çölü'nü içerir.

Park adını, muhtemelen "kıvrımlı" veya "dolambaçlı" anlamına gelen yerli bir Avustralya kelimesinden almaktadır. Bu kelime, parka akan ve kireçtaşı içindeki bir mağara sistemine kaybolan Nambung Nehri'ne 1938'de isim verilirken kullanılmıştır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Dirk Hartog Adası

**Dirk Hartog Adası** () veya **Wirruwana **, Avustralya'da Hint Okyanusu üzerinde bulunan bir adadır. Ada, Gascoyne sahilinde Shark Bay Dünya Mirası alanında yer almaktadır.

Ada, adını 1616'da gemisi ilk kez Batı Avustralya kıyılarına ayak basan Hollandalı deniz kaptanı Dirk Hartog'dan almıştır. Adanın geleneksel sahipleri olan Malgana halkı tarafından ise *Wirruwana* adı ile bilinmektedir.

## Kaynakça

## Ek okuma

* 
* Green, J., (ed.) Report on the 2006 Western Australian Museum, Department of Maritime Archaeology, Cape Inscription National Heritage Listing Archaeological Survey. Report—Department of Maritime Archaeology Western Australian Museum, No. 223 Special Publication No. 10, Australian National Centre of Excellence for Maritime Archaeology

## Dış bağlantılar

* Dirk Hartog Island National Park 
* Dirk Hartog Island website
Karijini Millî Parkı

**Karijini Millî Parkı** (), Avustralya'nın Batı Avustralya eyaletinde bulunan bir millî parktır. 1969 yılında kurulmuş olup 6.274,22&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Hamersley Dağları'nı kapsamaktadır.

Banyjima, Kurrama ve Innawonga olmak üzere üç Aborjin kabilesinin atalarının topraklarını kapsayan ve özellikle parkın kuzeyinde şelaleleri, kanyonları ve obruklarıyla 2.500 milyon yıllık bir bölgenin pitoresk manzaralarıyla bilinen parkın adı yerel kökenlidir. 1991 yılına kadar **Hamesley Dağları Millî Parkı** adıyla bilinmekteydi.

## Kaynakça

## Ek okuma

* Padgett, Allan (1991) *Karijini National Park – description of some of the more remote gorges*. Landscope, Vol. 7, no. 1 (Spring 1991), pp.&nbsp;16–21

## Dış bağlantılar

*
I. Dünya Savaşı kayıpları

I. Dünya Savaşı'ndaki toplam askerî ve sivil kayıp sayısı yaklaşık 40 milyondu. Tahminler 15 ila 22 milyon arasında ölüm ve yaklaşık 23 milyon yaralı askerî personel arasında değişmektedir; bu da onu insanlık tarihinin en ölümcül çatışmaları arasına yerleştirmektedir.

## Ayrıca bakınız
* II. Dünya Savaşı kayıpları

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
Port Campbell Millî Parkı

**Port Campbell Millî Parkı** (), Avustralya'nın Victoria eyaletinde bulunan bir millî parktır. 5 Mayıs 1964 tarihinde kurulmuş olup 17,5&nbsp;km² bir alana sahiptir ve kıyıdan uzaktaki adacıklara bakan çok sayıda sarp kayalık, kaya yığınları, kanyonlar, kemerler ve su fışkırtan delikler içermektedir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
II. Dünya Savaşı kayıpları

II. Dünya Savaşı, tarihin en ölümcül askerî çatışmasıydı. Tahminlere göre çatışma nedeniyle toplam 70-85 milyon kişi öldü; bu sayı, 1940'taki tahmini 2,3 milyarlık küresel nüfusun yaklaşık %3'ünü temsil ediyordu. Savaşın doğrudan yol açtığı ölümlerin (askerî ve sivil kayıplar dâhil) 50-56 milyon arasında olduğu tahmin edilmektedir; ayrıca savaşla ilgili hastalık ve kıtlıktan kaynaklanan ölümlerin de 19-28 milyon arasında olduğu tahmin edilmektedir. Sivil ölümlerin toplam sayısı 50-55 milyon civarındaydı. Askerî ölümlerin tüm nedenleri arasında toplam 21-25 milyon kişi öldü; bu sayıya yaklaşık 5 milyon savaş esirinin esaret altında ölümü de dâhildir. Toplam kayıpların yarısından fazlasını Çin Cumhuriyeti ve Sovyetler Birliği askerleri oluşturmaktadır. Aşağıdaki tablo, ülkelere göre insan kayıplarının ayrıntılı sayısını vermektedir.

## Ayrıca bakınız
* I. Dünya Savaşı kayıpları

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
Grampians Millî Parkı

**Grampians Millî Parkı** (), Avustralya'nın Victoria eyaletinde bulunan bir millî parktır. 1 Temmuz 1984 tarihinde kurulmuş olup 1.672,19&nbsp;km² bir alana sahiptir ve çarpıcı bir dizi kumtaşı sıradağlarına ev sahipliği yapmaktadır. Park, eyaletteki kaya resimlerinin yaklaşık %90'ına ev sahipliği yapmaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Maria Adası

**Maria Adası** (; ), Avustralya'da Tasman Denizi üzerinde bulunan bir adadır. Ada, Tasmanya'nın doğu sahili açıklarında yer almaktadır ve Maria Adası Millî Parkı'nın bir parçasıdır.

Ada, iki mahkûm dönemi, iki sanayi dönemi, bir tarım dönemi ve nihayetinde bugünkü millî park haline gelmesi de dahil olmak üzere karmaşık bir tarihe sahiptir. Maria Adası, günübirlik veya gecelik ziyaretçiler için çeşitli ilgi çekici yerler sunarak ziyaretçiler arasında popülerdir.

## Kaynakça

## Ek okuma

* 

## Dış bağlantılar

* Dirk Hartog Island National Park 
* Dirk Hartog Island website
Belantamab mafodotin

**Belantamab mafodotin**, multipl miyelom tedavisinde kullanılan bir ilaçtır. Diğer tedavilerin artık etkili olmadığı durumlarda kullanılır. Damar içine enjeksiyon yoluyla verilir.

Sık görülen yan etkileri keratopati, görme sorunları, bulantı, ateş, infüzyon reaksiyonları ve yorgunluktur. Diğer yan etkileri ise trombosit sayısının düşük olmasıdır. Gebelik döneminde kullanımı bebeğe zarar verebilir. İlaç, sitotoksik ajan monometil auristatin F'ye (MMAF) bağlanmış bir monoklonal antikordur. Antikor, miyelom hücrelerinde bulunan B hücresi olgunlaşma antijenine (BCMA) bağlanır.

Belantamab mafodotin, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'da tıbbi kullanım için 2020 yılında onaylandı. Amerika Birleşik Devletleri'nde 2022 itibarıyla 100&nbsp;mg'lık flakonun fiyatı yaklaşık 8.800 ABD dolarıdır. Birleşik Krallık'ta bu miktar NHS'ye yaklaşık 5700 £'a mal olmaktadır.

## Kaynakça
ISO 3166-2:NZ

**ISO 3166-2:NZ**, Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) tarafından yayınlanan ISO 3166 standardının bir parçası olan Yeni Zelanda'daki ana idari bölümlerin isimlerini kodlamaya yarayan bir koddur. Günümüzde 16 bölge için ISO 3166-2 kodları bulunmaktadır.

Her kod, bir tire işareti ile ayrılmış iki bölümden oluşur. Birinci kısım, Yeni Zelanda'nın ISO 3166-1 alpha-2 kodu olan NZ'dir. İkinci bölüm ise üç harftir.

## Mevcut kodlar
Alt bölüm adları, ISO 3166 Bakım Ajansı (ISO 3166 / MA) tarafından yayınlanan ISO 3166-2 standardında listelenmiştir.

Yeni Zelanda ile serbest birlik içinde olan özerk ülkeler (Cook Adaları ve Niue) ve bağımlı bölge Tokelau'nun kendi ISO 3166-1 kodları vardır ve bunlar Yeni Zelanda'nın ISO 3166-2'deki maddesine dahil edilmemiştir.

## Ayrıca bakınız
* Yeni Zelanda'nın bölgeleri

## Dış bağlantılar
* ISO Online Browsing Platform: NZ  
* Regions of New Zealand, Statoids.com
Le Déclin de l'empire américain

***Le Déclin de l'empire américain***, yönetmenliği ve senaristliği Denys Arcand tarafından gerçekleştirilen, başrollerinde Dominique Michel, Dorothée Berryman, Louise Portal ve Rémy Girard'ın yer aldığı 1986 çıkışlı Kanada yapımı sinema filmi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Canelos-Quichualar

**Canelos-Quichua**, **Pastaza Quichuaları** olarak da bilinir, Ekvador'da yaşayan bir yerli halktır. Peru ve doğu Ekvador'da, Curaray, Bonbonaza ve Pastaza nehirlerinin kıyılarında, Pastaza eyaletinde yaşayan bir Ova Quichua (*Runa Shimi*) halkıdır.

Canelos-Quicha halkı, bir şamanın rehberliğinde kur yapma, akrabalık kurma ve evlenme için üç yıla kadar zaman harcalar.

Fiziksel kültürel mirasları arasında çömlekçilik de bulunmaktadır.

## Kaynakça
Ekvadorlular

**Ekvadorlular** (), Güney Amerika ülkesi Ekvador ile özdeşleşen insanlardır. Bu bağlantı yerleşimle alakalı, yasal, tarihsel veya kültürel olabilir. Çoğu Ekvadorlu için bu bağlantıların birçoğu (veya tümü) mevcuttur ve topluca *Ekvadorlu* olmalarının kaynağıdır.

2022 nüfus sayımına göre, nüfusun %85,17'si İspanyol ve Yerli Amerikan atalarının karışımı olan Mestizo olarak tanımlanmıştır; bu oran 2000 yılında %71,9 idi. Nüfusun %2,2'si Avrupa kökenli Ekvadorlu olarak tanımlanmıştır; bu oran 2010 yılında %6,1 ve 2000 yılında %10,5 idi. Yerli Ekvadorlular nüfusun %7,7'sini, Afro-Ekvadorlular ise %4,8'ini oluşturmaktadır. Genetik araştırmalar, Ekvadorlu Mestizoların atalarının ortalama %53,8'inin Amerikan yerlisi, %38,3'ünün Avrupa kökenli ve %7,4'ünün Afrika kökenli olduğunu göstermektedir.

## Kaynakça
Cañariler

**Cañariler** (Kichwa dilinde: Kañari), geleneksel olarak Ekvador'daki Azuay ve Cañar eyaletlerinin topraklarında yaşayan yerli bir etnik gruptur. Kökenler, aynı adı taşıyan bağımsız Kolomb öncesi kabile konfederasyonudur. Bu tarihi halk, özellikle İnka İmparatorluğu'na karşı direnişleriyle tanınmaktadır. 16. yüzyılın başlarında, İspanyolların gelişinden kısa bir süre önce İnkalar tarafından fethedilen Cañari, daha sonra İnkalara karşı İspanyollarla ittifak kurmuştur. Günümüzde, aralarında birçok Mestizo bireyin de bulunduğu Cañari nüfusu binlerle ifade edilmektedir.

Konuştukları Cañari dilinin neredeyse tamamen yok olduğuna inanılmaktadır.

## Kaynakça
Paute Nehri

**Paute Nehri**, Ekvador'da bulunan bir nehirdir. Amazon Nehri'nin bir kolu olan Santiago Nehri'nin bir koludur. Paute Barajı nehir üzerinde yer almaktadır.

## Kaynakça

* Rand McNally, Yeni Uluslararası Atlas, 1993.
* GEOnet İsim Sunucusu
* Ekvador Su Kaynakları Değerlendirmesi
Cayapas Nehri

**Cayapas Nehri**, Ekvador'un kuzeyinde yer alan bir nehirdir. And Dağları'ndan kuzeye doğru akar ve San Lorenzo yakınlarında Pasifik Okyanusu'na dökülür. Santiago Nehri, başlıca kollarından biridir.

## Kaynakça

* Rand McNally, Yeni Uluslararası Atlas, 1993.
* Ekvador Su Kaynakları Değerlendirmesi
Ranavirüs

***Ranavirus***, *[[Iridoviridae]]* ailesindeki bir virüs cinsidir. *[[Iridoviridae]]* ailesinde altı başka virüs cinsi daha vardır, ancak *Ranavirus*, amfibiler ve sürüngenler için bulaşıcı olan virüsleri içeren tek cinstir. Ayrıca, *[[Lymphocystivirus]]* ve *[[Megalocytivirus]]* ile birlikte, bu ailedeki teleost balıklarını enfekte eden üç cinsten biridir.

## Konaklar
### Kurbağalar
* Orman kurbağaları (*Lithobates sylvaticus*)
* Amerikan Boğa Kurbağası (*Lithobates catesbieanus*)
* Turna balığı kurbağası
* Craugastor ranoides (*Craugastor ranoides*) – Kritik Derecede Tehlike Altında 
* Craugastor taurus (*Craugastor taurus*) – Nesli Tehlike Altında
* Agalychnis lemur (*Agalychnis lemur*) – Kritik Derecede Tehlike Altında
* Litoria lorica (*Litoria lorica*) – Kritik Tehlike Altında
* Rana muscosa (*Rana muscosa*) – Nesli Tehlike Altında
* Rana sierrae (*Rana sierrae*) – Savunmasız

### Sürüngenler
* Yeşil pitonlar (*[[Morelia viridis|Chondropython viridis]]*) 
* Burma yıldız kaplumbağaları (*[[Geochelone platynota]]*)
* Leopar kaplumbağası (*[[Geochelone pardalis]]*) 
* Gopher kaplumbağaları (*[[Gopherus polyphemus]]*)
* Dağ kertenkesi (*[[Iberolacerta monticola|Lacerta monticola]]*) 
* Doğu kutu kaplumbağaları (*[[Terrapene carolina carolina]]*) 
* Florida kutu kaplumbağaları (*[[Terrapene carolina bauri]]*)
* Batı süslü kutu kaplumbağaları (*[[Terrapene ornata]]*) 
* Mahmuzlu kaplumbağalar (*[[Mahmuzlu Akdeniz kaplumbağası|Testudo graeca]]*) 
* Hermann kaplumbağaları (*[[Trakya tosbağası|Testudo hermanni]]*)
* Mısır kaplumbağaları (*[[Testudo kleinmanni]]*)
* Rus kaplumbağaları (*[[Testudo horsfieldii]]*)
* Kenarlı kaplumbağalar (*[[Testudo marginata]]*)
* Kırmızı kulaklı kaplumbağalar (*[[Kızıl kulaklı su kaplumbağası|Trachemys scripta elegans]]*) 
* Yaygın çeneli kaplumbağalar (*[[Yılansı kapan kaplumbağa|Chelydra serpentina]]*) 
* Çin yumuşak kabuklu kaplumbağaları (*[[Pelodiscus sinensis]]*) 
* Yaygın düz kuyruklu kertenkele (*[[Uroplatus fimbriatus]]*) 
* Doğu Çit Kertenkesi (*[[Sceloporus undulatus]]*) 

## Kaynakça
Chachiler

**Chachi halkı** (aynı zamanda **Cayapas** olarak da bilinir), Ekvador'un kuzey kıyısındaki kuzeybatı Esmeraldas'ın yağmur ormanı bölgesinde yaşayan bir etnik gruptur. Afro-Ekvadorlular gibi, Cotacachi Cayapas Ekolojik Rezervi'nin bir bölümü olan Centro El Encanto'da, Cayapas Nehri kıyısında yaşarlar; iki grup yaklaşık 400 yıldır ormanda bir arada yaşamaktadır. 2003 yılında yaklaşık 5.000 Chachi yaşamaktaydı.

## Kaynakça
Cholos pescadores

***Cholos pescadores*** ('cholo balıkçıları',  *cholo pescador*), Ekvador'un Guayas ve Manabí illerinde yaşayan bir sosyal gruptur. Sömürge döneminde siyasi varlıklar olarak yok edilen, ancak ayrı bir kimliği koruyan İspanyollaşmış yerli kıyı halklarının torunlarıdırlar. Bugün cholos pescadores, birincil ekonomik faaliyet olarak balıkçılıkla uğraşmaya devam etmektedir.
Dosya:Cholo_pescador_basketry.jpg|alt=Cholo pescador basketry| Cholo balıkçıları sepetleri
Dosya:Cholo_pescador_bags.jpg|alt=Cholo pescador bags| Cholo balıkçıları çantaları


## İleri okumalar

*
Southwest Millî Parkı

**Southwest Millî Parkı** (), Avustralya'nın Tasmanya eyaletinde bulunan bir millî parktır. 1968 yılında kurulmuş olup 6.182,67&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Tazmanya Vahşi Yaşam Dünya Mirası Alanı'nı oluşturan millî parklar ve devlet koruma alanlarından oluşan bir zincirin parçasıdır.

Park, el değmemiş doğası, ıssızlığı ve tahmin edilemeyen şiddetli hava koşullarıyla ünlüdür. Bölge büyük ölçüde insan müdahalesinden uzaktır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Ruben Gallego

**Rubén Marinelarena Gallego** ( ; d. 20 Kasım 1979), Amerikalı siyasetçi ve 2025'ten beri Arizona'dan Amerika Birleşik Devletleri Senatosu üyesidir. Demokrat Parti üyesi olan Gallego, 2015-2025 yılları arasında Arizona'dan ABD temsilcisi ve 2011-2014 yılları arasında Arizona Temsilciler Meclisi üyeliği yaptı.

Gallego, 2014 yılında ilk defa Kongreye seçildi. Demokrat Senatör Kyrsten Sinema'yı filibuster reformuna ve bazı Demokrat yasalara karşı çıkması sebebiyle eleştirdi. Demokrat ve liberal örgütler Gallego'yu, Sinema'ya karşı yarışmaya teşvik etti ve Ocak 2023'te Gallego, Arizona'da 2024 Amerika Birleşik Devletleri Senatosu seçimi için adaylığını açıkladı. Sinema yeniden aday olmadı ve Gallego seçimlerde Cumhuriyetçi aday Kari Lake'i mağlup etti.

Gallego, Amerika Birleşik Devletleri Senatosunda Arizona'yı temsil etmek üzere seçilen ilk Latin kökenli kişidir. Aynı zamanda, Cumhuriyetçi Ohio Senatörü Bernie Moreno ile birlikte göreve başlayan ilk iki Kolombiyalı Amerikalı senatörden birisi oldu.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Senatör Ruben Gallego resmî web sitesi
* Ruben Gallego kampanya web sitesi
* 
* VoteSmart'ta Ruben Gallego
Tagaeriler

**Tagaeri** halkı, Ekvador'un Amazon Havzası'ndaki Yasuni Milli Parkı'nda yaşayan bir yerli halktır. Doğu Waorani halkının bir koludur ve adını üyelerinden biri olan Tagae'den almıştır. Yakındaki Kichwa toplulukları tarafından bazen Awashiri veya "yüksek yer insanları" diye de adlandırılır. Avcılık ve toplayıcılıkla geçinen halk, dış dünyayla temastan kaçınmaktadır ve "temas kurulmamış halklarından" biridir. Tagaeri halkının yanı sıra, bu bölgede onların akrabaları olan bir diğer doğu Waorani grubu Taromenane de yaşamaktadır.

## Dış bağlantılar

* Adriana Reyes y Fernando Villavicencio, Tagaeri, resistencia de un pueblo
* Llacta! Salvemos el Yasuní
Cradle Dağı-St Clair Gölü Millî Parkı

**Cradle Dağı-St Clair Gölü Millî Parkı** (), Avustralya'nın Tasmanya eyaletinde bulunan bir millî parktır. 1922 yılında kurulmuş olup 1.614,43&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Cradle Dağı ile St Clair Gölü'nün bulunduğu alanı kapsamaktadır.

Bölgede kayalık dağ sıraları, buzul şekilli vadiler, dağ bitki örtüsüne sahip vadiler ve göller bulunmaktadır. Ayrıca çiçekli bitkilerin ve yulaf otunun yetiştiği çayırlar da mevcuttur. Bölgedeki ormanlar, yaşlı ormanlar ve çam ile kayın ağaçlarından oluşan ormanlardan oluşmaktadır. Parkın kuzey kesiminde Cradle Dağı ve Dove Gölü yer alırken güney kesiminde ise Avustralya'nın en derin tatlı su gölü olan St. Clair Gölü bulunmaktadır. Parkın kuzeyinden güneyine uzanan ve buzul gölleri, dereler, şelaleler ve dokuz konaklama yerinin bulunduğu 80 km uzunluğunda Overland Track adlı bir yürüyüş parkuru vardır. Bu parkur yürüyüşçüler arasında oldukça popülerdir.

## Kaynakça

## Ek okuma

* Chapman, John, Monica Chapman and John Siseman (2006) *Cradle Mountain, Lake St Clair and Walls of Jerusalem National Parks* 5th ed. Laburnum, Vic. : J. Chapman. 

## Dış bağlantılar

*
Bünyamin Korucu

**Bünyamin Korucu** (d. 1956, Erzurum), tespih ustası.

Oltu ilçesine özgü oltu taşından ve fildişi, balık dişi, ahşap gibi malzemelerden tespih üretir. Tespih yapımında kendi tekniğini geliştirmiştir ve yapım aşaması için gereken aletleri kendisi üretir. Tespih yapım geleneği alanında 2024'te Türkiye'nin Yaşayan İnsan Hazinesi ünvanına layık görülmüştür.

## Yaşamı
1956'da Erzurum'da doğdu. İlk, orta, lise ve üniversite eğitimini Erzurum'da tamamladı. Mezun olduktan sonra bir yıl kadar öğretmenlik yaptıktan sonra görevi bıraktı; amatör olarak tespih yapımı ile uğraştı. Oltu ilçesinde tespih ustası Mustafa Usta'nın yanında çıraklık yaptı.

İstanbul'dan gelen bir sipariş üzerine yaptığı oltutaşından tespihin beğenilmesi ve siparişlerin artması üzerine 1983'te İstanbul'a gitti. İki yıl kadar İstanbul'da tespih tamiri yaparak; fildişi, kehribar ve kuka malzemelerden tespihler yaparak mesleğine devam etti. Osmanlı mezar taşlarında gördüğü motifleri imamelere uyguladı. İki yıl sonra Erzurum'a döndü; 1986'da Rüstem Paşa Çarşısı'nda bir dükkân açtı. Özellikle işlenmesi çok zor olan Oltu taşını tespihlerinin imamelerine bile işlemesi ile tanındı.

2024 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi kapsamında UNESCO Bilim Kurulu tarafından verilen Yaşayan İnsan Hazinesi unvanına layık görüldü. Ankara'da Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde gerçekleşen törenle ödülünü aldı.

## Ödüller
* 2024 Yaşayan İnsan Hazinesi Ödülü

## Kaynakça
Waoraniler

**Waorani** (**Waodani**, **Huaorani**, **Waos** olarak da bilinir), Ekvador'un Amazon bölgesi (Napo, Orellana ve Pastaza illeri) kökenli ve Ekvador'daki diğer etnik gruplardan belirgin farklılıklar gösteren bir yerli halktır.

## Bibliyografya

* 
* Man, John (1982). *Jungle Nomads of Ecuador: The Waorani. *Time-Life Books. ISBN 7054 07047
* .
* .
* 
* .
* .
* 
* Lawrence Ziegler-Otero (2004), *Resistance in an Amazonian Community; Huaorani Organizing against the Global Economy*. Berghahn Books, New York, 

## Dış bağlantılar

* . A film about the missionaries who were killed by the Waodani.
* Acclaimed documentary about the Huaorani community near Yasuni.
Bolkarçay

**Bolkarçay** (, ), Azerbaycan-İran sınırının bir bölümünü oluşturan bir nehirdir.  uzunluğundadır ve  drenaj havzasına sahiptir.

## Tanım

Bolkarçay, İran ve Azerbaycan sınırındaki Talış Dağları'nın (Karacadağ) yamaçlarından doğmaktadır. Daha sonra İran tarafındaki kollarıyla birleşir. Azerbaycan-İran_sınırı boyunca akar ve Bilesuvar'da Azerbaycan topraklarına girer. Bolkarçay, Mahmudçala Gölü'ne dökülür. Nehrin akışı yağış ve yer altı sularından kaynaklanır. Yaz aylarında nehrin akışı azalır ve bazen kurur.

## Ekonomi ve insan kullanımı

1965 yılında Bilasuvar Rayonu'nda bir baraj inşa edildi. Barajın su hacmi  ve aktif depolama kapasitesi  olup alanı 'dir. Bu baraj  kaplayan bir alanın su ihtiyacını giderebilmektedir.

## Tarihi
Bolkarçay, Rus-İran Savaşı'nı (1804-1813) anlatan haritalarda Talış Hanlığı'nın batı sınırı olarak gösterilmektedir.

Nehir, Türkmençay Antlaşması'nda Kaçar Devleti ile Rus İmparatorluğu arasındaki sınırın bir parçası olarak açıkça belirtilmiştir. Bolkarçay o zamandan beri İran'ın Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve nihayet Azerbaycan Cumhuriyeti ile olan kuzey sınırını oluşturmuştur. Günümüzde ise Celilabad ile İran arasındaki tüm sınırı ve Yardımlı Rayonu ile İran arasındaki sınırın bir kısmını oluşturmaktadır.

## Edebiyat

Bolkarçay, Sabir Rüstemhanlı'nın *Hayat Yolum* adlı kitabında anılmaktadır.

## Ayrıca bakınız

* Azerbaycan-İran sınırı
* Celilabad

## Kaynakça
Jivarolar

**Jivarolar**, kuzey Peru ve doğu Ekvador'daki Marañon Nehri'nin ve kollarının kıyılarında yaşayan bir yerli halktır. Kabileler Chicham dillerini konuşmaktadır.

## Kaynakça
Aguarunalar

**Aguarunalar**, Peru'nun Amazon-And Dağları bölgesinde yaşayan bir yerli halktır. Esas olarak Peru'nun kuzeyinde, Ekvador sınırına yakın Marañón Nehri ve Marañón'un birkaç kolu olan Santiago, Nieva, Cenepa, Numpatakay ve Chiriaco nehirleri kıyılarında yaşamaktadırlar.

## Kaynakça

* Adelaar, Willem F.H. with the collaboration of Pieter C. Muysken. (2004) The languages of the Andes (especially section 4.4 The Jivaroan languages)  Cambridge: Cambridge University Press.
* Asangkay Sejekam, Nexar. (2006). Awajún. Ilustraciones fonéticas de lenguas amerindias, ed. Stephen A. Marlett. Lima: SIL International y Universidad Ricardo Palma. © 2006 Nexar Asangkay Sejekam. http://lengamer.org/publicaciones/trabajos/awajun_afi.pdf
* Asangkay Sejekam, Nexar. (2006). La situación sociolingüística de la lengua awajún en 2006. Situaciones sociolingüísticas de lenguas amerindias, ed. Stephen A. Marlett. Lima: SIL International and Universidad Ricardo Palma. http://www.lengamer.org/publicaciones/trabajos/awajun_socio.pdf
* Brown, Michael F. (1986) Tsewa's Gift: Magic and Meaning in an Amazonian Society. Washington, DC: Smithsonian Institution Press.
* 
* Cahill, Tim. A Darkness on the River. (1995) Outside Magazine
* Campbell, Lyle. (1997) American Indian languages: the historical linguistics of Native America. Oxford: Oxford University Press.
* Corbera Mori, Ángel, (1984) Bibliografía de la familia lingüística jíbaro (1). Lima: Centro de Investigación de Lingüística Applicada, Documento de Trabajo 48, Universidad Nacional Mayor de San Marcos.
* Greene, Shane. 2004 "Indigenous People Incorporated?" Current Anthropology, 45(2).
* Greene, Shane. 2006 "Getting over the Andes" Journal of Latin American Studies, 38(2).
* Larson, Mildred L., compiler. 1958. Vocabulario comparado de las lenguas aguaruna y castellano. Lima: Instituto Lingüístico de Verano.
* Solís Fonseca, Gustavo. (2003) Lenguas en la amazonía peruana Lima: Edición por demanda.
* Uwarai Yagkug, Abel; Isaac Paz Suikai, and Jaime Regan. (1998). Diccionario aguaruna-castellano, awajún chícham apáchnaujai. Lima: Centro Amazónico de Antropología y Applicación Práctica.
* Wipio D., Gerardo, Alejandro Paati Antunce S. and Martha Jakway. 1996. Diccionario aguaruna–castellano, castellano–aguaruna. Serie Lingüística Peruana, 39. Lima: Ministerio de Educación and Instituto Lingüístico de Verano.

## Dış bağlantılar

* www.peruecologico.com
* Aguaruna Halkının Videosu
Huambisalar

**Huambisa**, diğer adıyla **Wampis**, Peru ve Ekvador'un yerli halklarından biridir. Jivaro halklarından biri olan Huambisalar, Huambisa dilini konuşur ve Marañón ile Santiago nehirlerinin yukarı kısımlarında yaşarlar. 1980'lerde sayıları yaklaşık 5.000 kişiydi.

1980'ler itibarıyla, çoğunluğu atalarının topraklarında yaşayan yaklaşık 5.000 Huambisa vardı. Her topluluk, tipik olarak 80 fit uzunluğunda ve 40 fit genişliğinde, sazdan yapılmış bir uzun evde birlikte yaşamaktadır.

## Kaynakça
Shuarlar

**Shuarlar**, diğer adıyla **Jivarolar**, Ekvador ve Peru Amazon bölgesinde yaşayan bir yerli etnik gruptur. Avcılık becerileri ve *[[Küçültülmüş kafa|tsantsa]]* veya *tzantza* olarak bilinen kafa küçültme gelenekleriyle ünlüdürler.

Shuar dili, Jivaro dil ailesine aittir ve bölgede 50.000'den fazla kişi tarafından konuşulmaktadır. Shuarlar, hem topraklarını savunmada hem de dış düşmanlara karşı saldırı eylemlerinde savaş becerileriyle tanınırlar. Günümüzde birçok Shuar, tarım ve avcılık yapan topluluklar olarak yaşamaktadır, ancak madencilik ve kereste endüstrisinde çalışanlar da bulunmaktadır.

## Kaynakça
Mainalar

**Maina** veya **Meena**, Güney Amerika'daki Marañón Nehri'nin kuzey kıyısı kıyılarında yaşayan yerli halklardan oluşan bir gruptur. Omurano dilinin çeşitli lehçelerini kısmen ya da tamamen konuşuyorlardı. Günümüzde Maina halkının çoğu Urarina dilini konuşmaktadır.

## Kaynakça
Panzaleolar

**Panzaleo**, Ekvador'da, özellikle Cotopaxi ve Tungurahua eyaletlerinde yaşayan bir grup Quichua halkıdır.

Panzaleo çömleklerinin başlangıçta bu grupla ilişkili olduğu düşünülüyordu, ancak daha sonra bir tür ticaret çömleği olarak tanımlandı.

## Kaynakça
Aleksandr Nevsky Katedrali

**Aleksandr Nevski Katedrali** (Azerice: Aleksandr Nevski Kafedralı, Rusça: Александро-Невский Собор) Bakü'de bulunan bir Ortodoks kilisesidir. Altından kubbesinden dolayı "Altın Kilise" (Azerice:*Qızıllı* *Kilsə)* olarak da bilinir. Eski 'nın üzerine yapılmıştır.

## İnşaatı
1878 yılında Bakü Valiliğinin valisi Valery Pozen, Bakü Belediye Başkanı Stanislav Despot-Zenovich'e şehirde giderek artan Ortodoks Rus nüfusu için yeterli ibadet alanı bulunmaması konusundaki endişelerini ve yeni bir ibadethane açılması gerektiği belirtti.  da projeyi onaylaması ve desteklemesi üzerine Eski Bakü Antik Müslüman Mezarlığı üzerine bir Katedral yapılması projesi ortaya atıldı. Ancak bu proje Bakü yönetimi ve yerel Müslüman halk arasında 10 yıl sürecek bir anlaşmazlık başlattı. Müslüman temsilcilerin ve halkın ısrarı üzerine Bakü yönetimi mezarlığın çitle çevirilmesi ve Katedralin başka bir yerde yapılmasına karar verse de bu karar uygulanmadı ve inşaat mezarlığın üzerinde yapıldı. 10 Temmuz 1886 tarihinde İmparator 3. Aleksandr arazinin kiliseye devredilmesini onayladı ve Katedralin projesi için Robert Marfeld'in sunduğu proje 30 Temmuz 1888'de onaylandı.

8 Ekim 1888 tarihinde Katedralin temeli 3. Aleksandr ve ailesinin de katılımı ile atıldı. Törende Bakü'deki Müslüman, Hristiyan ve Yahudi cemaatlerinin önderleri de katıldı.

İnşaat sırasında Robert Marfeld'e verilen bütçe kısa sürede bitti, bunun üzerine Bakü halkı inşaata 200 bin manatlık bir destekte bulundu. İnşaat 1898 yılında tamamlandı.

## Yıkılışı
1936 yılında Josef Stalin hükûmeti katedralin yıkılmasına karar verdi. Aynı yıl katedral patlayıcı ile havaya uçuruldu. Katedralin olduğu yere Bülbül Ortaöğretim Müzik Okulu ile 189-190 numaralı Ortaokullar yapıldı. Bülbül Ortaöğretim Müzik Okulu günümüzde hala ayaktadır.

Fotoğrafçı ve yönetmen Aleksandr Mişon'un 1898'de çektiği "Bakü'nün Kuzeyden Görünümü" adlı filmde Alexander Nevsky Katedrali açıkça görülmektedir.

## Kaynakça
* https://eurasia.travel/tr/azerbaijan/ganja/alexander-nevsky-church/
* https://azerbaijan.travel/catch-orthodox-heritage-alexander-nevsky-church
Achuarlar

**Achuarlar**, Shuar, Shiwiar, Awajun ve Wampilerle (Peru) ile birlikte Jivaro ailesine mensup bir Amerika yerli halkıdır. Pastaza Nehri, Huasaga Nehri kıyılarında ve Ekvador ile Peru arasındaki sınır bölgelerinde yaşamaktadırlar. "Achuar" kelimesi, bölgelerindeki bataklıklarda bolca bulunan "Achu" (Mauritia flexuosa) adı verilen büyük palmiye ağaçlarının adından gelmektedir.

Geçmişte Achuarlar, düşmanlarını amansızca takip etmeleriyle bilinen Shuarlar tarafından geleneksel olarak korkulan savaşçılardı. Cenepa Savaşı sırasında Ekvador ve Peru'dan Achuarlar bir ittifak kurdular ve tarafsız bir tutum sergilediler.

## Kaynakça
Quijos-Quichualar

**Quijos-Quichua** (Napo-Quichua), Ekvador ve Peru'nun Napo, Aguarico, San Miguel ve Putumayo nehir havzalarında yaşayan bir Ova Keçuva (*Runa Shimi*) halkıdır. Ekvador'da Napo Alto'da ve Ansuy ile Jatun Yacu nehirleri kıyılarında yaşarlar ve burada Quijos Quechua olarak da bilinirler. Quijos Asli Ulusu (NAOKI), yaklaşık 13.986,78 hektarlık bir topluluk toprak alanına sahiptir. 13 Mart 2013'te Codenpe (Ekvador Ulusal ve Halk Geliştirme Konseyi) tarafından bu şekilde tanınmıştır.

## Dış bağlantılar

* Gutierrez, W. (2002). Baeza, la ciudad de los Quijos. Archived 2017-07-31 at the Wayback Machine
Otavalolar

**Otavalolar**, Ekvador'un kuzeyindeki Imbabura Eyaleti'nin And Dağları'na özgü bir yerli halktır. Otavalolar ayrıca bu eyaletteki Otavalo şehrinde de yaşamaktadırlar. Ticaret ve el sanatları, Otavaloların başlıca ekonomik faaliyetleri arasındadır ve Ekvador'daki çoğu yerli gruba ve bölgelerindeki birçok mestizoya göre daha yüksek bir yaşam standardına sahiptirler.

## Kaynakça
Puruhálar

**Puruhá** halkı Ekvador'un yerli halklarından biridir. And Dağları'nın yüksek kesimlerindeki geleneksel bölgeleri, Chimborazo ilinin büyük bir bölümünü ve Bolívar ilinin bazı kısımlarını kapsamaktadır.
Secoyalar

**Secoya** (**Angotero**, **Encabellado**, **Huajoya**, **Piojé**, **Siekopai** olarak da bilinir), Ekvador ve Peru Amazonu'nda yaşayan bir yerli halktır. Batı Tukano dil grubunun bir parçası olan Pai Coca dilini konuşurlar. Ekvador'da Secoya nüfusu yaklaşık 400 kişidir ve çoğunlukla Aguarico nehri kıyısında bulunan Eno, San Pablo de Katitsiaya ve Siecoya Remolino olmak üzere üç yerleşim yerinde yaşamaktadırlar. Ekvador'daki toprakları, Sucumbios ilinde, Shushufindi, Aguarico ve Cuyabeno nehirleri kıyılarında 40.000 hektarlık bir alanı kapsar. Yakın zamana kadar Siona halkıyla aynı toprakları paylaşıyorlardı ve bazen tek bir nüfus olarak kabul ediliyorlardı, ancak her iki halkın da bağımsız yönetimi vardır. Peru'daki Secoya nüfusu yaklaşık 700 kişidir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Secoya için Etnolog raporu
Taromenaneler

**Taromenaneler**, Ekvador'un Amazon Havzası'ndaki Yasuni Milli Parkı'nda yaşayan, dünyayla teması olmayan bir halktır.

Taromenane halkı son zamanlarda Yasuni Milli Parkı'ndaki petrol geliştirme faaliyetleri ve yasadışı ağaç kesimi nedeniyle tehdit altındaydı. Şubat 2008'de Ekvador'daki yetkililer, Taromenane ve Tagaeri kabilelerine mensup beş kişinin yasadışı ağaç kesiciler tarafından öldürüldüğüne dair raporları soruşturmayı kabul etti.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Yasuni Rainforest News
* Ecuador Bars Oil Extraction, Logging from Indigenous Zone
* Uncontacted: A field study of the Huaorani and their still uncontacted neighbors the Taromenane
* Czech TV Documentary: Ještě než zmizí (CZ) / Before They Disappear (ENG) - Jakub Vágner
Tetetéler

**Teteté** halkı, bir zamanlar Ekvador Amazonu veya Oriente bölgesinde yaşayan, Batı Tukanoca konuşan küçük bir topluluktu. Bugün, toprakları Ekvador'un popüler bir ekoturizm alanı olan Cuyabeno Yaban Hayatı Koruma Alanı içinde yer almaktadır.

1966'da Katolik rahipler tarafından "yeniden keşfedildiklerinde" geriye sadece üç yaşlı hayatta kalmıştı. Dışarıdakilerle son temasları -Amerikalı bir Evanjelik misyoner ve onun Siona-Secoya tercümanları ile- 1973'te gerçekleşti.

## Kaynakça

* 
* 
*
Ekvador'daki Amerikalılar

**Ekvador'daki Amerikalılar**, Amerika Birleşik Devletleri'nden Ekvador'a göç eden topluluklardır. Bu göçmenler arasında birçok emekli de bulunmaktadır. Ülkede şu anda yaklaşık 5.000 ila 10.000 Amerikalı göçmenin yaşadığı tahmin edilmektedir.

## Kaynakça
Hantavirüs (anlam ayrımı)

**Hantavirüs** aşağıdaki anlamlara gelebilir:

* Hantavirüs hastalığı - Hantavirüsün sebbep olduğu hastalık
* Orthohantavirus - Hantavirüs hastalığına sebep olan virüs
Hocasen (Bakü Metrosu)

**Hocasen** (), Bakü Metrosu'nun Mor Hattı'nda bulunan metro istasyonudur. İstayon, 23 Aralık 2022 tarihinde açılmıştır.

## Tarihçe
Hocasən metro istasyonu, Bakü Metrosu'nun batı yönündeki ulaşım ihtiyacını karşılamak amacıyla planlanmıştır. İstasyonun inşaat süreci 2010'lu yılların sonlarında hız kazanmış ve proje, Bakü Metrosu'nun genişleme çalışmaları kapsamında tamamlanmıştır. Hocasən istasyonu, 23 Aralık 2022 tarihinde hizmete açılmıştır. Açılışıyla birlikte çevredeki yerleşim alanlarının şehir merkezine bağlantısı kolaylaşmıştır.
## Mimari
Hocasən istasyonu, modern metro mimarisinin örneklerinden biridir. İstasyon binasında sade ve işlevsel bir tasarım anlayışı benimsenmiştir. Geniş cam yüzeyler sayesinde doğal ışıktan yararlanılmakta, iç mekânda ferah bir atmosfer oluşturulmaktadır. Peron alanında açık renkli kaplamalar ve yönlendirme levhaları kullanılmıştır. Engelli yolcular için asansör ve erişilebilir geçişler bulunmaktadır.

## Ulaşım ve kullanım
İstasyon, Bakü Metrosu'nun Mor Hattı üzerinde yer almakta olup şehir merkezine ve diğer metro hatlarına aktarma imkânı sağlamaktadır. Günlük yolcu kapasitesi, çevredeki yerleşim alanları ve sanayi tesisleri nedeniyle zamanla artış göstermiştir.
Önemi:
Hocasən Metro İstasyonu, Bakü'nün ulaşım altyapısının genişletilmesi kapsamında açılan yeni istasyonlardan biri olup, kentin batı bölgelerinin toplu taşıma ağına entegrasyonunda önemli rol oynamaktadır.

## Hat bilgisi
Hocasən istasyonu, Bakü Metrosu'nun Mor Hat üzerinde yer almaktadır. Hat, şehrin batı kesimlerini merkeze bağlayan önemli bir ulaşım güzergâhıdır. Hocasən, hattın uç istasyonlarından biri olup trenlerin dönüş noktası olarak da kullanılmaktadır. İstasyon, yoğun saatlerde artan yolcu trafiğini karşılayabilecek kapasiteye sahiptir.
## Galeri

Dosya:Ilham Aliyev attended opening of “Khojasan” station and electric depot of Baku Metro 13.jpg|İstasyonun peronu


## Ayrıca bakınız

* Bakü Metrosu istasyonları listesi
* Hocasen

## Kaynakça
Uru-Muratolar

**Uru-Muratolar**, Bolivya'daki eski bir yerli topluluğunun soyundan gelen bir yerli halktır. Yaşadıkları yer olan Poopó Gölü çevresi nedeniyle genellikle "gölün adamları" olarak bilinirler. 1930 yılında toprakları ve gölleri Aymara halkı tarafından işgal edildi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* "Los Hombres del Lago", a documentary film by Aaron I. Naar presenting the story of the smallest community of Uru-Muratos, Puñaca Tintamaria. Narrated by the community's ex-leader, Daniel Moricio Choque, the movie recounts the history of their community, customs, and current problems: their continuous poverty, lack of land and representation, the contamination of Lake Poopó, and the impact of global warming. See a 12 minutes  fragment from the film on YouTube.
Q'erolar

**Q'ero** (resmi üç sesli Keçuva yazımında **Q'iru** olarak yazılır), Peru'nun Cusco Bölgesi'ndeki Paucartambo ilinde yaşayan, Keçuva dilini konuşan bir topluluk veya etnik gruptur.

## İleri okumalar

* Thomas Müller and Helga Müller-Herbon, *Die Kinder der Mitte. Die Q'ero-Indianer,* Lamuv Verlag. Göttingen 1993 (in German). ISBN&nbsp;
* Americo Yabar, Orlando Vasquez and Antonio Vasquez, *Qero. Auf den Spuren der Q'ero-Indianer in die Magische Welt der Anden,* Taschenbuch, Vier Türme GmbH, 2000. ISBN&nbsp;
* Denise A. Kinch, "A Walk Between Worlds, Truth is Beauty, the Q'ero", 2009,
Aguanolar

**Aguano** (aynı zamanda **Awano**, **Ahuano**, **Hilaca**, **Uguano**, **Aguanu**, **Santacrucino**, **Tibilo** olarak da bilinir), Peru'da yaşayan bir yerli halktır. 1959'da 40 aileden oluşuyordu. Aşağı Huallaga ve yukarı Samiria Nehirleri ile Marañon Nehri'nin sağ kolu kıyılarında yaşamaktadırlar.

Günümüzde çiftçilik yapan Aguanolar büyük ölçüde Roma Katolikliğine geçmişlerdir.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* Olson, James Stuart. ''Orta ve Güney Amerika Yerlileri: Bir Etnografik Tarih Sözlüğü.'' Westport, CT: Greenwood Publishing, 1991. .
Cashibolar

**Cashibo** veya **Carapacheler**, Peru'da yaşayan yerli halklardan biridir. Aguaytía, San Alejandro ve Súngaro Nehirleri yakınlarında yaşarlar. Cashiboların **Cashiñon**, **Kakataibo** ve **Ruño** halkları olmak üzere üç alt grubu bulunmaktadır. Ağırlıklı olarak beş köyde yaşarlar.

## Kaynakça

## Bibliyografya

*
Hantavirüs pulmoner sendromu

**Hantavirüs pulmoner sendromu** (**HPS**), bir hantavirüs enfeksiyonu türüdür. Erken belirtileri yorgunluk, ateş ve kas ağrısıdır. Diğer belirtiler arasında baş ağrısı, kusma ve ishal de bulunur. Hastalığın başlangıcından yaklaşık bir hafta sonra öksürük, nefes darlığı ve göğüs sıkışması görülebilir. İlk belirtilerin ortaya çıkışı genellikle maruziyetten 1 ila 8 hafta sonra gerçekleşir.

Hastalığa, geyik fareleri tarafından taşınan *Sin Nombre hantavirüsü* ve beyaz ayaklı fareler tarafından taşınan New York hantavirüsü de dahil olmak üzere bir dizi ortohantavirüs türü nedne olmaktadır. Hastalık genellikle insanların kemirgen dışkılarıyla kirlenmiş havayı solumasıyla yayılır. Genellikle insanlar arasında yayılmamaktadır. Teşhis, akut solunum sıkıntısı sendromu (ARDS) ile birlikte hantavirüs RNA'sının, immünoglobulinlerin veya antijenlerin saptanmasıyla konulur.

Önlem, kemirgenlerden kaçınmaktır. Özel bir tedavisi yoktur ve sadece destekleyici bakım yapılmaktadır. Oksijen tedavisi ve mekanik ventilasyon semptomların giderilmesinde iyi sonuç verebilir. Enfekte olanların yaklaşık %38'i ölmektedir. İyileşenler ise genellikle tamamen iyileşmektedirler.

İlk olarak 1993'te tespit edilen ve tanımlanan hastalık, Kuzey ve Güney Amerika'da görülür. Kırsal bölgelerde daha yaygındır. 1993 ile 2018 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri'nde yılda 11 ila 48 vaka teşhis edilmiştir. En sık etkilenen eyaletler Colorado ve New Mexico'dur.

## Kaynakça
Urular

**Uru** veya **Urolar**, Bolivya ve Peru'da yaşayan yerli halklarından biridir. Puno yakınlarındaki Titicaca Gölü'nde, kendi oluşturdukları sayısı sürekli artan ve günümüzdeki sayısı yaklaşık 120 olan yüzen ada topluluğunda yaşamaktadırlar. Üç ana gruba ayrılırlar: Uru-Chipaya, Uru-Murato ve Uru-Iruito. Uru-Iruito halkı hala Titicaca Gölü'nün Bolivya tarafında ve Desaguadero Nehri kıyısında yaşamaktadır.

Yerli Uru halkının ten rengi, komşuları Aymaralar ve Keçuvalardan daha koyudur.
Dosya:Indigenous_woman_from_Peru_knitting.png|alt=A Uro woman knitting.| Uro kadını örgü örüyor.
Dosya:Indigenous_woman_of_Peru_showing_her_traditional_textile_arts.png|alt=A Uro woman showing her crafts.| Uro ırkından bir kadın el sanatlarını sergiliyor.
Dosya:Indigenous_man_of_Peru_showing_his_artisan_handicrafts.png|alt=A Uro man showcasing his artisan work to tourists.| Uro kabilesinden bir adam, el sanatlarını turistlere sergiliyor.


## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Las And Dağları Uru-Chipaya Dilleri (2007 durumu)
* GlobalAmity.net'teki Uros İnsanları
* Tur rehberi tarafından hazırlanan video sunumu.
* Uros Kızılderili Kültürü - Ana Sayfa
* Google Haritalar'da yüzen adalar
Peru'ya göç

**Peru'ya göç**, tarihsel olarak birden fazla dalgadan oluşmaktadır. Peru'nun 1824'teki bağımsızlığından önce, sömürgeleştirme ve kölelik sonucu İspanyollar ve Afrikalıların Peru'ya göçü gerçekleşti. Peru'nun bağımsızlığından sonra, 1849 Göçmenlik Yasası'nın oluşturulması ve diğer göçmen nüfuslarının nihai olarak dahil edilmesi gerçekleşti.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* 

## Dış bağlantılar

* Asociación Peruano Japonesa
* Alberto Fujimori hakkında daha fazla bilgi
Chitonahualar

**Chitonahualar**, Peru Amazonu'nda, Ucayali'deki Murunahua Bölgesel Rezervi bölgesinde yaşayan, temas kurulmamış bir halktır ve Pano dilini konuşmaktadır. Chitonahua adı verilen bir Yaminawa lehçesi konuşurlar.

## Kaynakça
Jibitolar

**Jibitolar**, Peru'da yaşayan yerli halklarından biridir. İlk olarak 1676 yılında, günümüzde Peru'nun Loreto ilinde bulunan Huallaga Nehri yakınlarındaki ormanda Fransisken rahipleriyle karşılaştılar. Katolikliğe geçtikten sonra nehrin batı kıyısındaki köylere yerleştiler.

## Ayrıca bakınız

* Güney Amerika yerli halkları
* Hibito-Cholon dilleri

## Kaynakça
2024 Yaz Olimpiyatları'nda atletizm - Kadınlar disk atma

2024 Yaz Olimpiyatları'nda kadınlar disk atma etkinliği, 2 ve 5 Ağustos 2024 tarihlerinde Paris, Fransa'da düzenlendi. Bu yarış, Yaz Olimpiyatları tarihinde 23. kez yarışma programında yer aldı.

## Özet
Valarie Allman, bir önceki Olimpiyatları ilk atışıyla kazanmıştı. O tarihten sonra Feng Bin 2022 Dünya Şampiyonası'nı kazandı, 2012 ve 2016 şampiyonu Sandra Perković ise Allman'ı bronz madalyaya itmişti. Perković, 2023'te antrenörüyle evlendikten sonra Elkasević soyadını kullanmaya başladı. 2023'te Laulauga Tausaga, Allman'ı gümüş madalyada bırakmıştı ancak Tausaga, ABD seçmelerinde geçerli bir atış yapamadığı için burada yer almadı. 2019 Dünya Şampiyonu Yaime Pérez de 2024 yılının dünya lideriydi, fakat Amerika Birleşik Devletleri'ne iltica ettikten sonra yarışma hakkı elde edemedi.

Finalin ilk turunda Elkasević 64,25 metre ile başladı. Vanessa Kamga 65,05 metre ile öne geçti. Feng ise turu 66,33 metre ile kapattı. Allman ikinci turda 68,74 metre ile liderliği ele geçirdi. Üçüncü turda Elkasević 67,51 metrelik bir atış yaptı ve bu derece tur sonunda Feng tarafından tamı tamına egale edildi. Feng, en iyi ikinci atış derecesi daha üstün olduğu için ikincilik koltuğunu korudu. Dördüncü turda Allman derecesini 69,50 metreye çıkararak geliştirdi. Final turlarında yalnızca Marike Steinacker derecesini 65,37 metreye çıkarıp dördüncü sıraya yerleşebildiği için Allman'ın bu atışı galibiyeti getiren derece oldu. Eşitlik bozma kuralı geçerliliğini korurken Feng gümüş, Elkasević ise bronz madalyanın sahibi oldu.

## Arka plan
Kadınlar disk atma, 1928 yılından beri Olimpiyat atletizm programında yer almaktadır.

## Elemeler

Kadınlar disk atma etkinliği için eleme dönemi, 1 Temmuz 2023 - 30 Haziran 2024 tarihleri arasındaydı. En fazla ülke başına üç atlet olmak üzere toplam 32 sporcu, 64,50 m veya daha yüksek eleme barajını geçenler ya da bu daldaki Dünya Atletizm Birliği Sıralaması yoluyla yarışmaya katılma hakkı kazandı.

## Sonuçlar

### Elemeler
Elemeler 2 Ağustos'ta, akşam saatlerinde A Grubu için 18.55'te (UTC+2), B Grubu için ise 20.20'de (UTC+2) başladı. Toplam 32 sporcu, eleme baraj derecesi veya dünya sıralaması yoluyla ilk tura katılmaya hak kazandı.

Eleme kuralı: 64,00 metreyi geçenler (Q) veya en iyi dereceyi yapan ilk 12 sporcu (q) finale yükselir.

### Final
Final, 5 Ağustos akşamı saat 20.30'da (UTC+2) başladı.

## Kaynakça
Kichwa-Lamistalar

**Kichwa-Lamista** veya **Lamistalar**, Peru'da yaşayan yerli halklardan biridir. San Martin bölgesindeki Lamas şehrinde ve ona bağlı tarım topluluklarında, özellikle Lamas ilinde yaşarlar. Kichwa diliyle akraba olan Kuzey Keçuva dillerinden Lamas dilini konuşurlar ve Amazon, And ve Avrupa kökenli unsurları birleştiren geleneksel bir kültüre sahiptirler.

Kichwa-Lamistalar Kichwa adını verdikleri bir Keçuva dili konuşurlar.  Keçuvaca'nın Peru'da 1975 yılında resmîleşmesinden sonra Lamas/San Martin Quechua, altı bölgesel standart Keçuvaca varyantıdan biri olmuştur.

## Kaynakça
Mashco-Pirolar

**Nomole** veya **Cujareño** halkı, **Mashco Piro** olarak da bilinir, Amazon yağmur ormanlarının ücra bölgelerinde yaşayan göçebe avcı-toplayıcı bir yerli kabiledir. Peru'daki Madre de Dios bölgesindeki Manú Milli Parkı'nda yaşamaktadırlar. Yerli olmayan halklarla temastan aktif olarak kaçınmışlardır.

## Kaynakça

### Bibliyografya

*
Kırmızı, Mavi ve Sarı ile Kompozisyon

**Kırmızı, Mavi ve Sarı ile Kompozisyon**, ressam Piet Mondrian'ın 1930 yılında yaptığı, yalnızca geometrik şekiller, çizgiler ve ana renkler içeren küçük bir soyut yağlı boya tablodur.

Kalın, siyah çizgilerle dikdörtgenlere bölünmüş beyaz tuval üzerinde yalnızca üç ana renk kullanılmıştır: kırmızı, mavi ve sarı. Sanatçı, eserinde gereksiz her detayı eleyerek, mutlak uyumu ve evrensel güzelliği yakalamayı amaçlamıştır. Eser, modern sanatın ikonik bir sembolü haline gelmiş ve popüler kültürde albüm kapağı tasarımları, müzik videoların ve sahne tasarımları gibi çeşitli alanlarda referans alınmıştır.

Mondrian, 1920'lerden itibaren kompozisyonları temel çizgilere ve ana renklere indirgeyen *[[Neoplastisizm]]* akımına öncülük etmişti. Neoplstisistler, resimdeki tüm elemanları; farklı genişliklere sahip olan ve kesişimleri sonucu farklı büyüklüklerde kare ve dikdörtgen formlar oluşturan düz çizgiler olarak ele almıştır. Mondrian, bu anlayış çerçevesine 1930'da yaptığı *Kırmızı, Mavi ve Sarı ile Kompozisyon* *eserinde* saflık ve sadeliğin doruğuna ulaştı.

## Kaynakça
Shipibo-Conibolar

**Shipibo-Conibo**, Peru'daki Amazon yağmur ormanlarında, Ucayali Nehri kıyılarında yaşayan bir yerli halktır. Eskiden iki ayrı grup olan bu halk, zamanla evlilikler ve toplumsal ritüeller yoluyla tek bir kabile haline gelmiştir ve günümüzde Shipibo-Conibo halkı olarak bilinmektedir.

## Kaynakça
Yineler

**Yine** (aynı zamanda **Piro**), Peru'da yaşayan bir yerli halktır. Cusco, Loreto ve Ucayali bölgelerinde, Urubamba Nehri kıyısında yaşarlar. Madre de Dios bölgesinde Madre de Dios Nehri kıyısında yaşarlar.

## Kaynakça
Urarinalar

**Urarinalar**, Chambira, Urituyacu ve Corrientes nehirlerinin vadilerinde yaşayan Peru Amazon Havzası'na (Loreto) özgü bir yerli halktır. Hem arkeolojik hem de tarihi kaynaklara göre, yüzyıllardır modern Peru'nun kuzeydoğusundaki Chambira Havzası'nda yaşamaktadırlar.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Defensoría del Pueblo, Peru https://web.archive.org/web/20070705170127/http://www.iidh.ed.cr/comunidades/ombudsnet/docs/docsomb_ie/informe%20defensorial%20n47%20-%20peru.pdf
* Language Museum http://www.language-museum.com/encyclopedia/u/urarina.php
* DGH in the Peruvian Amazons by Jonathan Harris
Yaneshalar

**Yaneshaʼ** veya **Amuesha** halkı, Peru Amazon yağmur ormanlarında yaşayan bir etnik gruptur. Son nüfus sayımına göre, nüfusları Puerto Inca (Huánuco), Chanchamayo (Junín) ve Oxapampa (Pasco) illerinde bulunan 48 toplulukta yaşayan 7.000'den fazla kişiden oluşmaktadır. Peru Amazon'unda yaşayan yerli halkın yalnızca %2,91'ini oluşturan nispeten küçük bir gruptur. Toplulukları, deniz seviyesinden 200 ila 1600 metre yükseklikte yaşamakta olup, Pichis, Palcazu, Pachitea, Huancabamba, Cacazú, Chorobamba ve Yurinaqui nehirleri de dahil olmak üzere çeşitli nehirlerin kıyılarında da bulunmaktadır.

Yanesha' ayrıca Amage, Amagues, Amaje, Amajo, Amoishe, Amueixa, Amuese, Amuesha, Amuetamo, Lorenzo ve Omage olarak da bilinmektedir.

## Kaynakça