In medias res

***In medias res*** (,  "şeylerin ortasına") anlatım tekniğindeki bir kurmaca eser, kapsadığı olay örgüsünün kronolojik başlangıcının yerine olayların hız kazandığı bir noktadan başlar. Atlanan serim bölümüyle oluşan arka plan hikayesi ise, geri dönüşler veya hikaye içinde hikaye gibi bazı doğrusal olmayan anlatı teknikleri aracılığıyla aktarılır.

Örneğin Shakespeare'in Hamlet oyunu, Prens Hamlet'in babası Kral Hamlet'in ölümünün hemen ardından, hikayede gerilimin yüksek olduğu bir noktadan başlar. Oyun boyunca birçok diyalogda bu ölümden bahsedilir, ancak ölüm anı ve onu hazırlayan süreç izleyiciye gösterilmez. Çünkü hikaye daha çok, Prens Hamlet ve onun intikamıyla ilgili olduğundan Shakespeare, *in medias res*'ten faydalanarak yüzeysel serim bölümünü atlar.

*In medias res* kullanan eserlerin, doğrusal olmayan anlatı çizgisine sahip oldukları duruma da sıklıkla rastlanır. Örneğin, Homeros'un *[[Odisseia|Odysseia]]* destanı, Odysseus'un yolculuğunun ortasında, Kalypso'nun adasında esir tutulurken başlar. Daha sonra, 9. kitaptan 12. kitaba kadar, Odysseus'un yolculuğunun büyük bölümünün anlatıdaki bu andan önce gerçekleştiğini öğrenilir. Homeros'un İlyada'sında geriye dönüşler daha az olsa da, eser Truva Savaşı'nın tam ortasında başlar.

## Kökeni
Romalı lirik şair ve hiciv yazarı Horatius (MÖ 65-8) ilk olarak ***ab ovo*** ("yumurtadan") ve ***in medias res*** ("şeylerin ortasına") terimlerini *[[Ars Poetica (Horace)|Ars Poetica]]* ("Şiirsel Sanatlar", yaklaşık MÖ 13) adlı eserinde kullanmıştır. Horatius, epik şairin Truva Savaşı'nı başından anlatmak yerine, olayların ortasından başlaması gerektiğini savunur.

Horatius "yumurta" ifadesiyle, Truva Savaşı'nın mitolojik kökenine, Zeus'un kuğu kılığında Leda'yı baştan çıkarması sonucu Leda'nın yumurtladığı çift yumurtadan Helen ve Klytaimnestra'nın doğmasına gönderme yapar. İlyada da savaşın başlangıcından değil de, dokuz yıl sonrasından başlaması sebebiyle bu anlatım tekniğine güzel bir örnek oluşturur.

## Edebiyat tarihi
Muhtemelen sözlü gelenekten kaynaklanan, bir hikayeyi *in medias res* başlatma anlatım tekniği, epik şiirin bir üslup geleneğidir. Homeros'un *İlyada* ve *Odysseia* destanları (MÖ 7. yüzyıl) ve Hint *[[Mahabharata]] destanı* (MÖ yaklaşık 8. yüzyıl - MS yaklaşık 4. yüzyıl) *in medias res* açılır.

Klasik dönem şairi Vergilius (MÖ 70-19) bu tekniği, Homeros'u taklit eden Roma edebi geleneğinin bir parçası olan *[[Aeneis]]'te* sürdürdü. *In medias res* başlayan diğer eserler arasında *[[Binbir Gece Masalları|Binbir Gece Masalları'ndan]]* (yaklaşık 9. yüzyıl) ''Üç Elma'' öyküsü, Dante'nin *[[İlahi Komedya]]'sı* (1320), Alman *[[Nibelungen Destanı]]* (12. yüzyıl), İspanyol *[[Cantar de mio Cid|Cantar de Mio Cid]]* (14. yüzyıl), Luís de Camões tarafından yazılan *[[Lusitanyalılar]]* (1572), Torquato Tasso'nun *[[La Gerusalemme liberata|Kurtarılmış Kudüs]]* (1581) adlı epik şiiri, John Milton'ın *[[Kayıp Cennet]]* (1667) adlı eseri sayılabilir.

Geri dönüşlerle *in medias res tekniğini* kullanan çağdaş eserler arasında Edgar Allan Poe'nun *[[Gammaz Yürek]]* (1843) öyküsü, Franz Kafka'nın ''Dönüşüm'' (1912) öyküsü, William Faulkner'ın *[[Emily'ye Bir Gül]]* (1930) öyküsü, Albert Camus'nun ''Yabancı'' (1942) romanı sayılabilir.

Türk edebiyatında ise Halid Ziya Uşaklıgil'in *[[Aşk-ı Memnu]]* (1901), Ahmet Hamdi Tanpınar'ın ''Huzur'' (1949), Oğuz Atay'ın *[[Tutunamayanlar]]* (1972) ve Orhan Pamuk'un *[[Benim Adım Kırmızı]]* (1998) adlı romanları *in medias res* başlangıca sahip örnekler arasındadır.

## Sinema tarihi
Film noir türündeki bir filmin *in* *medias res* başlaması tipiktir; örneğin özel bir dedektif, halihazırda devam eden olay örgüsünün ortasından hikayeye dahil olacaktır. *[[Crossfire (film)|Crossfire]]* (1947), Joseph Samuels'in öldürülmesiyle başlar. Polis suçu araştırırken, cinayetin ardındaki hikaye geriye dönüşlerle anlatılır.

Bu teknik, *[[Aynanın İçinden (film)|Aynanın İçinden]]* (1961), *[[8½]]* (1963), *[[Kızgın Boğa]]* (1980), *[[Tanrı Kent]]* (2002), ''Aşk'' (2012) gibi dramlar; *[[Olağan Şüpheliler]]* (1995), ve *[[Kill Bill: Volume 2|Kill Bill Volume 2]]* (2004) gibi suç gerilim filmleri; James Bond serisindeki birçok aksiyon filmi; ve *[[Dr. Garipaşk]]* (1964) ve ''Birdman'' (2014) gibi kara komediler dahil olmak üzere birçok türde kullanılmıştır. Bazılarına göre *[[Yıldız Savaşları|Star Wars]],* hikayenin dördüncü bölümünün ilk yayınlanan film olması sebebiyle bu teknikten faydalanmıştır.

*[[Ateşböceklerinin Mezarı]]* (1988), *[[Şaşkın İmparator]]* (2000), *[[Kırmızı Başlıklı Kız (film)|Kırmızı Başlıklı Kız]]* (2005) *[[Masallar Diyarı]]* (2006), *[[Megazeka]]* (2010) ve *[[Ailem Robotlara Karşı|Ailem Robotlara karşı]]* (2021) gibi animasyon filmleri, *in* *medias res* açılır ve daha önce meydana gelen olayları haber veren kısa ama önemli bir sahneyle açılır. Bu sahne, başlangıçta gösterildiğinden farklı bir şekilde daha sonra tekrar görülür.

*[[İnce Kırmızı Hat]]* (1998) gibi birçok savaş filmi de, kahramanların zaten aktif olarak çatışmanın tam ortasında olduğu bir noktadan başlar.

## Ayrıca bakınız

* Zaman atlaması

## Kaynakça