Hilal Nasiri

**Hilal Nasiri** (), Azerbaycanlı şair, öğretmen, siyasetçi idi. Hiyabeni hareketi sırasında Demokrat Fırka'nın ilk sekreterlerindendi. Tebriz'de kurulan "Azerbaycan Cemiyeti" ve "Demokrasi Ocağı" örgütlerinin kurucularından ve Şairler ve Yazarlar Derneği yönetim kurulu üyelerindendi.

Azerbaycan Millî Hükümeti'nin kuruluşunun ardından Zencan'dan bir temsilci olarak Azerbaycan Parlamentosu'na seçilmiştir.

## Hayatı
Hilal Nasiri 1903 yılında Tebriz'de doğmuştur. İlköğretimini bir medresede tamamlamıştır. Eğitimini tamamladıktan sonra bir süre "İttihadiye" ve "Rüştiye" okullarında matematik öğretmenliği yapmıştır. Edebiyat ve basına olan ilgisi nedeniyle kitap satmaya ve matbaacılıkla uğraşmaya başlamıştır. Tebriz'de yayımlanan "Vatan Yolunda" gazetesinde pek çok şiiri yayımlanmıştır. Şeyh Muhammed Hiyabani hareketine katılmıştır. Demokrat Fırka üyeliğine seçilmiş; daha sonra teşkilat sekreterliği görevini yürütmüştür.

Ağustos ve Eylül 1941'de İngiliz ve Sovyet birlikleri İran'a girmişlerdir. 17 Eylül 1941'de Rıza Şah tahttan feragat ederek İran'ı terk etmiştir. Bunun ardından ülkede hapsedilen siyasi mahkûmlar serbest bırakılmış ve çeşitli siyasi örgütler ortaya çıkmaya başlamıştır. 1941 yılında Hacı Ali Şebüsteri, Ali Meşinçi, İsmail Şems, Sadık Padegan ve diğer birkaç isim Tebriz'de "Azerbaycan Cemiyeti"ni kurmuştur.

1943'te Halil Azerbadegan, Hüseyin Rızan ve diğerleriyle birlikte "Demokrasi Ocağı" adında bir teşkilat kurmuştur. 1944'ün sonlarında bu teşkilat, Tudeh Partisi'nin Azerbaycan il örgütüyle birleşmiştir.

Hilal Nasiri, 21. Azer hareketine katılmıştır. 25 Eylül 1945'te, Azerbaycan Demokrat Fırkası'nın Tebriz şehir komitesi tarafından 2-4 Ekim tarihleri arasında yapılacak olan partinin 1. kongresine seçilen 59 temsilci arasında yer almıştır. 20 Kasım 1945'te Azerbaycan Halk Kongresi, Tebriz'deki Ark Tiyatrosu'nda faaliyetlerine başlamıştır. Hilal Nasiri de Azerbaycan Halk Kongresi'ne temsilci olarak katılmıştır. 21 Kasım'da, seçimler tamamlanıp hükûmet kurulana kadar kararların uygulanmasını sağlamak amacıyla kongre temsilcilerinden bir Millî Komite oluşturulmuştur. Hilal Nasiri de Millî Komite'ye seçilen 39 kişi arasında yer almıştır. 27 Kasım - 2 Aralık 1945 tarihleri arasında İran'da tarihinde ilk kez kadınların da katılımıyla serbest seçimler yapılmıştır. Zencan'da yapılan seçimler sonucunda Hilal Nasiri seçimi kazanmış ve Zencan'dan Azerbaycan Millî Meclisi'ne temsilci olarak seçilmiştir.

Azerbaycan Millî Hükümeti'nin kurulmasının ardından Şairler ve Yazarlar Derneği yönetim kurulu üyeliğine seçilmiş, "Azerbaycan Ulduzu" gazetesinin editörlüğü görevini üstlenmiştir. Tebriz'de "Mirza Tahi Han Amiri Kabir", "Nejat Başar" ve "Ana Dili" adlı oyunlarını sahnelemiştir.

11 Aralık 1946'dan itibaren, yerel beylerin kurduğu silahlı gruplar ve sivil giyimli jandarmalar büyük katliamlar yapmaya başlamışlardır. Bu çeteler Tahran Radyosu tarafından "İranlı vatanseverler" olarak tanımlanıyorlardı. Çetelerin asıl amacı demokratları yok etmek ve Şah'ın birliklerinin şehirlere girmesini sağlamaktı. Tebriz ve Azerbaycan'ın diğer şehirlerinde geniş çaplı yağmalar başlamış, katliamlar yaşanmıştır. Azerbaycan Millî Hükümeti dağılmıştı. Binlerce kişi tutuklanmıştır. Meydana gelen katliamlarda, ADF üyeleri, fedailer ve tanınmış şairler Ali Fitret, Sadi Yüzbendi, Cafer Kaşif ve Muhammedbağır Niknam öldürülmüştür. 4 Aralık 1946'da, Amerika Birleşik Devletleri ve Büyük Britanya'nın desteğiyle İran ordusu Tebriz'e girmiştir. İran ordusunun Tebriz'e girmesinin ardından yağmalar ve katliamlar devam etmiştir. Bölgedeki tüm demokratlar zulme uğramıştır. Bazıları öldürülmüş, diğerleri göç etmiştir. Hilal Nasiri'nin bu süreçlerden sonraki yaşamı hakkında bilgi bulunmamaktadır. Pek çok ADF üyesi gibi, onun da Şah'ın ordusu tarafından öldürüldüğü düşünülmektedir.

## Kaynaklar

### Kaynakça

### Bibliyografya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*