Rabban Bar Sauma

**Rabban Bar Sauma** (Süryanice dili: ͪ͒, ;  1220Ocak 1294), **Rabban Ṣawma** veya **Rabban Çauma** olarak da bilinir, Çin'deki "Nesturi" Doğu Kilisesi'nin diplomatı olan Uygur veya Öngüt keşişiydi. Öğrencilerinden biri olan Markos (daha sonra Patrik III. Yahballaha) ile Yuan Çin'inden Kudüs'e hac yolculuğuna çıkmasıyla tanınır. Yol boyunca yaşanan askeri huzursuzluk nedeniyle hedeflerine asla ulaşamadılar, bunun yerine uzun yıllar İlhanlıların kontrolündeki Bağdat'ta kaldılar.

Genç Markos sonunda Doğu Kilisesi Patriği III. Yahballaha olarak seçildi ve daha sonra öğretmeni Rabban Bar Ṣawma'nın Moğol elçisi olarak Avrupa'ya başka bir göreve gönderilmesini önerdi. Yaşlı keşiş, bir Fransız-Moğol ittifakı düzenleme girişimlerinde bulunmak üzere Papa'nın yanı sıra birçok Avrupalı hükümdarla da görüştü. Görev sonuç vermedi, ancak Bağdat'ta sonraki yıllarında Rabban Bar Ṣawma, yaşamı boyunca yaptığı yolculukları belgeledi. Onun yolculuklarına ilişkin yazılı anlatımı, son derece zeki, geniş görüşlü ve devlet adamına yakışır bir gözlemci tarafından, Haçlı Seferleri'nin sonundaki Orta Çağ Avrupa'sının bir resmini sunduğu için modern tarihçilerin ilgisini çekmektedir.

Bar Ṣawma'nın seyahatleri Marco Polo'nun Avrupa'ya dönüşünden önce gerçekleşti ve yazıları Doğu'nun Batı'ya bakışına ilişkin ters bir bakış açısı sunuyor.

## Erken dönem

Rabban ("Efendimiz"; bkz. Yahudilikte "Haham" "efendim") Bar Ṣawma 1220 dolaylarında günümüz Pekin'inde veya yakınında doğdu, burası o dönem Zhongdu olarak, daha sonra Moğol yönetimi altında Hanbalık olarak biliniyordu. Bar Hebraeus'a göre Uygur kökenliydi. Çin kaynakları onun uyruğunu, Yuan kanunlarına göre "Moğol" kastının üyeleri olarak sınıflandırılan bir Türk halkı olan Öngüt olarak tanımlıyor. *Bar Ṣawma* adı, varsıl bir ailede doğmuş olmasına rağmen Aramice "Oruç Oğlu" anlamına gelir. O bir "Doğu Kilisesi Hristiyanıydı" ve 20'li yaşlarında münzevi bir keşiş ve ardından onlarca yıl boyunca din öğretmeni oldu.

## Kudüs'e Hac
Orta yaşlarında, Rabban Bar Sauma ve genç öğrencilerinden biri olan Rabban Markos, Kudüs'e hac yolculuğu yapmak için Yuan Çin'inden bir yola çıktılar. Eski Tangut ülkesi Hotan, Kaşgar, Sir Derya vadisindeki Taraz, Horasan (şimdiki Afganistan), Meraga (şimdiki Güney Azerbaycan) ve Musul üzerinden Gürcistan Krallığı'ndaki Ani'ye varıyorlar. Güney Suriye'ye giden yollardaki tehlike uyarıları onları amaçlarından döndürdü ve Moğol kontrolündeki İran'a, İlhanlılar, gittiler ve burada Doğu Kilisesi Patriği I. Denha tarafından karşılandılar. Patrik, iki keşişten Moğol İlhanlı hükümdarı Abaka Han'ın sarayını ziyaret etmelerini ve Mar Denha'nın 1266 yılında Patrik olarak atanması için onay mektuplarını almalarını istedi. Yolculuk sırasında Rabban Markos, "Nasturi" piskoposu ilan edildi. Patrik daha sonra keşişleri haberci olarak Çin'e geri göndermeye çalıştı, ancak rota üzerindeki askeri çatışma onların ayrılmasını geciktirdi ve Bağdat'ta kaldılar. Patrik öldüğünde, 1281'de yerine Rabban Markos, III. Yahballaha seçildi. İki keşiş, seçimin Abaka tarafından onaylanması için Meraga'ya gitti, ancak İlhanlı hanı onlar gelmeden önce öldü ve yerine oğlu Argun geçti.

Argun'un arzusu, ortak düşmanları Kahire'deki Müslüman Memluk Sultanlığı'na karşı Hristiyan Avrupalılarla stratejik bir Fransız-Moğol ittifakı kurmaktı. Birkaç yıl sonra, yeni patrik III. Yahballaha, eski öğretmeni Rabban Bar Savma'yı elçi olarak Papa ve Avrupalı hükümdarlarla görüşmesi için önerdi.

## Avrupa Elçisi
1287'de yaşlı Bar Sauma, Argun'dan Doğu Roma imparatoruna, Papa'ya ve Avrupalı krallara hediyeler ve mektuplar taşıyarak Avrupa yolculuğuna çıktı. Argun'un 1285 yılında Papa IV. gönderdiği bir başka "Nasturi" olan Isa Kelemechi'nin elçiliğini takip etti.

Rabban Bar Sauma, büyük bir asistan maiyeti ve 30 binek hayvanıyla birlikte seyahat etti. Yoldaşlar arasında Doğu Kilisesi Hristiyanı (*archaon*) Sabadinus; tercüman olarak yardımcı olan ve ayrıca ünlü bir Ceneviz bankacılık şirketinin üyesi olan Thomas de Anfusis (veya Tommaso d'Anfossi); ve Uguetus veya Ugeto (Ughetto) adında bir İtalyan tercüman. Bar Sauma muhtemelen herhangi bir Avrupa dilini konuşmuyordu, ancak Çince, Türkçe ve Farsçayı akıcı olarak konuşabildiği ve Süryanice okuyabildiği biliniyordu. Avrupalılar onunla Farsça iletişim kurdular.

Karadan Ermenistan üzerinden Trabzon İmparatorluğu'na ya da Anadolu Selçuklu Devleti üzerinden Karadeniz'deki Samsun'a, ardından tekneyle Konstantinopolis'e gitti ve burada II. Andronikos Palaeologus ile görüştü. Bar Sauma'nın yazıları güzel Ayasofya'nın özellikle coşkulu bir tanımını veriyor. Daha sonra yine gemiyle İtalya'ya gitti. Rotaları Sicilya adasının yanından geçerken, 18 Haziran 1287'de Etna Yanardağı'nın büyük patlamasına tanık oldu ve bunu kaydetti. Gelişinden birkaç gün sonra, Sicilya Vesperleri çatışması sırasında 24 Haziran 1287 St. John Günü'nde Sorrento Körfezi'nde bir deniz savaşına da tanık oldu. Savaş, kendisini krallığında karşılayan II. Charles'ın filosu (*Irid Shardalo*, yani "Il re Charles Due" adını verdiği) ile Sicilya kralı Aragonlu II. James (ona *"Irid Arkon*" diyor, diğer bir deyişle "Il re de Aragon") arasındaydı. Bar Sauma'ya göre II. James galip geldi ve güçleri 12.000 kişiyi öldürdü.

Daha sonra Roma'ya gitti, ancak yakın zamanda ölen Papa IV. Honorius ile tanışmak için çok geçti. Bunun üzerine Bar Sauma kardinallerle görüşmelere başladı ve Aziz Petrus Bazilikası'nı ziyaret etti.

Bar Sauma daha sonra Paris'e giderken Toskana (*Thuzkan*) ve Ceneviz Cumhuriyeti'ne uğradı. 1287-1288 kışını ünlü bir bankacılık başkenti olan Ceneviz'de geçirdi. Fransa'da (*Frangestan*), Moğol büyükelçiliğinin gelişine görünüşte olumlu yanıt veren Kral Güzel Philip ile bir ay geçirdi, kral ona çok sayıda hediye verdi ve soylularından biri olan Gobert de Helleville'i Bar Sauma'ya Moğol topraklarına geri dönüşünde eşlik etmesi için gönderdi. Gobert de Helleville, 2 Şubat 1288'de **' Robert de Senlis ve Guillaume de Bruyères'in yanı sıra **' (arbalétrier) Audin de Bourges ile birlikte yola çıktı. Daha sonra Roma üzerinden döndüğünde Bar Sauma'ya katıldılar ve ona İran'a geri dönerken eşlik ettiler.

Bar Sauma, o zamanlar İngilizlerin elinde olan güney Fransa'daki Gaskonya'da, muhtemelen Bordeaux'nun başkentinde İngiltere Kralı I. Edward ile buluştu. Edward elçiliğe coşkuyla yanıt verdi, ancak sonunda ülke içindeki, özellikle de Galli ve İskoçlarla olan çatışmalar nedeniyle askeri bir ittifaka katılamadığını gösterdi.

Bar Sauma, Roma'ya döndükten sonra, 1288 Dallar Bayramı günü kendisine komünyon veren yeni seçilen Papa IV. Nicholas tarafından samimi bir şekilde karşılandı ve Latin Hristiyanlığının başkentinde kendi Efkaristiya'sını kutlamasına izin verdi. Nicholas, Bar Sauma'yı Doğu Hristiyanlarını ziyaret etmesi için görevlendirdi ve Mar Yahballaha'ya (Rabban Bar Sauma'nın eski öğrencisi Markos) sunulmak üzere ona değerli bir taç emanet etti. Bar Sauma daha sonra 1288'de çeşitli Avrupalı liderlerden mesajlar ve diğer birçok hediyeyi taşıyarak Bağdat'a döndü.

Teslim edilen mektuplar 1289 yılında Argun tarafından yanıtlandı ve İlhanlıların diplomatik temsilcisi olan Cenevizli tüccar Buscarello de Ghizolfi tarafından iletildi. IV. Philip'e yazdığı mektupta Argun, Bar Sauma'dan bahseder:

Avrupalılarla ittifak kurmaya yönelik görüşmeler nihayetinde sonuçsuz kaldı ve Argun'un girişimleri sonunda terk edildi. Ancak Rabban Bar Sauma, Doğu ile Batı arasındaki iletişimi ve ticareti teşvik eden bazı önemli bağlantılar kurmayı başardı. Kral Philip'in Moğollara gönderdiği elçilik heyetinin yanı sıra, Papalık da Moğol sarayına Giovanni da Montecorvino gibi misyonerler göndermişti.

## Sonraki yıllar
Bar Sauma, Avrupa'daki elçiliğinden sonra yaşamının geri kalan yıllarını Bağdat'ta geçirdi. 1895'te Fransızca ve 1928'de İngilizce *The Monks of Kublai Khan, Emperor of China* or *The History of the Life and Travels of Rabban Sawma, Envoy and Plenipotentiary of the Mongol Khans to the Kings of Europe, and Markos Who as Mar Yahbh-Allaha III Became Patriarch of the [[Doğu Hristiyanlığı|Church of the East]] in Asia*, olarak Sir E. A. Wallis Budge tarafından çevrilmiş ve düzenlenmiştir. Anlatı, Haçlı Seferi döneminin sonundaki Orta Çağ Avrupa'sına yönelik, binlerce kilometre uzaktaki bir kültürden gelen yabancı bir gözlemcinin gözünden yaptığı gözlemler açısından benzersizdir.

Rabban Bar Sauma 1294'te Bağdat'ta öldü.

## Kaynakça

## Bibliyografi

* Beazley, CR, *Dawn of Modern Geography*, ii.15, 352; iii.12, 189–190, 539–541.
* 
* Chabot, JB'nin *Histoire du Patriarche Mar Jabalaha III'ün çevirisi ve baskısı.* *et du moine Rabban Cauma* (Süryanice'den)*, Revue de l'Orient Latin*, 1893, s.&nbsp;566–610; 1894, s.&nbsp;73–143, 235–300
* 
* Odericus Raynaldus, *Annales Ecclesiastici* (Baronius'un devamı), MS 1288, f xxxv-xxxvi; 1289, lxi
* 
* *Records of the Wardrobe and Household, 1286-89*, ed. Byerly and Byerly (HMSO, 1986), no. 543, 1082 (St Sever'de I. Edward ile yapılan toplantı için).
* 
* Vatka, Luke, *Annales Minorum*, v.169, 196, 170-173
* Zehiroğlu, Ahmet M. (2014) ; "Bar Sauma'nın Karadeniz Yolculuğu"

## Çeviriler
Rabban Bar Sauma'nın yolculuğunun anlatımı İngilizceye iki kez çevrildi:

* Montgomery, James A., *History of Yaballaha III*, (New York: Columbia University Press, 1927)
* Budge, EA Wallis, *The Monks of Kublai Khan*, (London: Religious Tract Society, 1928) Çevrimiçi

Süryanice metnin İngilizce çevirisiyle eleştirel bir baskısı 2021'de yayınlandı:

* Borbone, Pier Giorgio, *History of Mar Yahballaha and Rabban Sauma.* (Hamburg, Verlag tredition, 2021) tarafından düzenlendi, çevrildi ve dipnotlar eklendi.

## Dış bağlantılar

*  (online)