Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu

**Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu** (Fransızca: *Fédération internationale pour les droits humains*, kısaltma: **FIDH**), insan hakları alanında faaliyet gösteren kuruluşları bir araya getiren uluslararası bir sivil toplum kuruluşudur. 1922 yılında on ulusal insan hakları örgütünün bir araya gelmesiyle kurulmuştur. Zamanla faaliyet alanını genişleten örgüt, günümüzde yüzü aşkın ülkeden çok sayıda üye kuruluşu bünyesinde barındıran bir federasyon yapısına sahiptir.

## Genel bakış
Federasyonun merkezi Fransa'nın Paris kentinde bulunmaktadır. Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu; Birleşmiş Milletler, UNESCO ve Avrupa Konseyi nezdinde danışman statüsüne; Afrika İnsan ve Halkların Hakları Komisyonu, Organisation internationale de la Francophonie ve Uluslararası Çalışma Örgütü nezdinde ise gözlemci statüsüne sahiptir.

Buna ek olarak Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu; Avrupa Birliği, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT), Amerika Devletleri Örgütü, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı, Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası Para Fonu, Dünya Bankası ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü ile "düzenli temas" hâlindedir.

Federasyonun faaliyetleri arasında acil durumlara yönelik müdahaleler, araştırma ve inceleme misyonları, dava süreçlerinin takibi ve izlenmesi, insan hakları savunucularının korunması, kamuoyu farkındalığına yönelik kampanyalar ile eğitim programları yer almaktadır. Örgüt; kadın hakları, göçmenler ve mültecilerin hakları, ifade özgürlüğü, işkence yasağı, *uluslararası ceza adaleti ve küreselleşmenin insan hakları üzerindeki etkileri* gibi tematik alanlara odaklanmaktadır.

## Yapı ve üyelik
Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu, farklı ülkelerde faaliyet gösteren bağımsız insan hakları örgütlerinden oluşan bir federasyon yapısına sahiptir. Zaman içerisinde üye sayısı artan örgüt, günümüzde yüzü aşkın ülkeden çok sayıda insan hakları kuruluşunu bünyesinde barındırmaktadır. Federasyon, üye kuruluşların faaliyetlerini koordine etmekte, kapasite geliştirmeye yönelik destekler sağlamakta ve bu kuruluşların uluslararası düzeyde temsil edilmesini amaçlamaktadır.

Örgütün en yüksek karar organı, belirli aralıklarla toplanan Dünya Kongresi'dir. Bu kongrede federasyonun öncelikleri, Dünya Kongresi ve 22 üyeden oluşan Uluslararası Yönetim Kurulu tarafından belirlenmekte olup, bu süreç 45 personelden oluşan Uluslararası Sekretarya tarafından desteklenmektedir.

Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu, hükûmetlerarası kuruluşlarla yürütülen iş birliklerini koordine etmekte ve bu iş birliklerini desteklemektedir.

## Tarihçe
Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu, iki dünya savaşı arasındaki dönemde, ulusal insan hakları örgütleri (ligleri) uluslararası ölçekte koordinasyona duyduğu ihtiyaca yanıt olarak kurulmuştur. Kuruluşundan kısa bir süre sonra federasyon, uluslararası insan hakları hukukunun gelişimine katkı sağlamayı amaçlayan girişimlerde bulunmuş; özellikle insan haklarına ilişkin bağlayıcı uluslararası metinlerin hazırlanması yönünde çağrılar yapmıştır.

1927 yılında federasyon, bir "uluslararası insan hakları bildirgesi" ile uluslararası bir ceza mahkemesinin kurulmasına yönelik öneriler geliştirmiştir. Bu girişimler, daha sonraki yıllarda İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ile Uluslararası Ceza Mahkemesi gibi belge ve kurumların ortaya çıkmasına zemin hazırlayan erken dönem tartışmalar arasında değerlendirilmektedir.

20. yüzyıl boyunca Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu; sömürgecilik karşıtı mücadeleler, totaliter rejimler altında yaşanan insan hakları ihlalleri ve Soğuk Savaş sonrası dönemde geçiş dönemi adaleti süreçleri gibi alanlarda da faaliyet göstermiştir.

2020 yılı itibarıyla Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu, aralarında İsrail ve Filistin'den kuruluşların da bulunduğu 112 ülkeden 192 insan hakları kuruluşunu bünyesinde barındıran bir federasyon yapısına sahiptir. Bu kuruluşlar arasında Fransa merkezli *[[Human Rights League (France)|Ligue des droits de l'homme]]* de yer almaktadır.

## Finansman
Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu'nun 2012 yılına ait toplam geliri 5.362.268 avro olarak açıklanmıştır; bu tutarın yaklaşık %80'i "hibe ve bağışlar"dan oluşmaktadır. Güncel mali bilgilere erişim sağlamak amacıyla Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu, yıllık mali tablolarını resmî internet sitesinde yayımlamaktadır.

## Öncelikler

* **İnsan hakları savunucularının korunması:**
Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu, insan hakları savunucularını korumak amacıyla Dünya İşkenceye Karşı Örgütü (OMCT) ile birlikte İnsan Hakları Savunucularının Korunması Gözlemevi’ni kurmuştur. Bu girişimin temel amacı; olaylara ilişkin olguları tespit etmek, uluslararası toplumu bilgilendirmek, ulusal makamlarla temaslarda bulunmak ve insan hakları savunucularını korumaya yönelik mekanizmaların ulusal, bölgesel ve uluslararası düzeylerde güçlendirilmesini teşvik etmektir.

* **[[Kadın hakları]]nın teşvik edilmesi ve korunması:**
Birçok ülkede ayrımcılık ve kadına yönelik şiddet hâlen yaygın bir sorun olmaya devam etmektedir. Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu; ayrımcılığın ortadan kaldırılması, kadınların adalete erişiminin kolaylaştırılması ve çatışma dönemlerinde işlenen cinsel suçların failleri için cezasızlıkla mücadele edilmesi amacıyla faaliyetler yürütmektedir.

* **Göçmenlerin haklarının korunması:**
Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu, insanların hareketliliğine yönelik daha sıkı denetimler uygulayan devlet politikalarının, göçmen işçileri sömürüye açık hâle getirdiğini ve yalnızca ekonomik unsurlar olarak görülmelerine yol açtığını belirtmektedir. Federasyon, göçmenlerin haklarının ihlal edilmesini; menşe ülkeden varış ülkesine kadar uzanan süreçte incelemekte, yasal ve siyasal reformlar için savunuculuk faaliyetleri yürütmekte ve ihlallerden sorumlu olanların adalet önüne çıkarılması amacıyla hukuki girişimlerde bulunmaktadır.

Haziran 2013'te Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu, "ölüme terk edilen tekne" olarak anılan olaydan sağ kurtulan iki kişiye hukuki destek sağlamıştır. Sahra Altı Afrika'dan 72 göçmeni taşıyan küçük bir şişme bot, 2011 yılında Libya'dan yola çıkmış; yakıtının tükenmesi üzerine dünyanın en yoğun deniz ticaret yollarından biri üzerinde yaklaşık iki hafta boyunca sürüklenmiştir.

Bu olayla bağlantılı olarak, Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu'nun da aralarında bulunduğu dört sivil toplum kuruluşu, tehlike altındaki kişilere yardım edilmediği gerekçesiyle Fransız ve İspanyol askerî yetkililer aleyhine suç duyurusunda bulunmuştur.

## Kaynakça