Azerbaycan Tıp Müzesi

**Azerbaycan Tıp Müzesi** (), Azerbaycan'ın tıp tarihini, sağlık alanındaki gelişimini ve tıp bilim insanlarının faaliyetlerini yansıtan ihtisaslaşmış bir müzedir. Müzede, antik dönemlerden modern çağa kadar tıbbın gelişimini ortaya koyan eserler, nadir el yazmaları, tıbbi aletler ve çeşitli materyaller sergilenmektedir.

## Tarihçe

Müzenin bulunduğu bina, geçmişte Çernogorod Hastanesi olarak hizmet vermiştir. 1914–1917 yılları arasında Astrahan'daki sürgünden dönen Neriman Nerimanov, bu binada hekim olarak görev yapmıştır. Bu husus, müzenin girişinde yer alan granit rölyef üzerinde belirtilmiştir.

Müze, Cumhuriyet Sağlık Bakanlığı'nın (Bakan Telat Kasımov) 2 Temmuz 1984 tarihli emriyle kurulmuş, 29 Ocak 1986 tarihinden itibaren resmî olarak faaliyete başlamıştır. Günümüzde müzenin direktörlüğünü Sevinc Maniyeva yürütmektedir.

## Sergi Düzeni

Sergi, Asklepios'un tasvir edildiği bir rölyefle başlamaktadır. Giriş bölümünde, Antik Yunan mitolojisinde sağlık tanrısı olarak kabul edilen Asklepios ile kızları Hygieia ve Panakeia'nın büyük rölyefleri yer almaktadır. Müzenin koleksiyonunda 14 binden fazla eser muhafaza edilmektedir. Bu eserler arasında Mustafa Topçubaşov tarafından geliştirilen *Analgezin* adlı ilaç da bulunmaktadır.

Birinci salonda, XII. yüzyıl Doğu dünyasının en büyük bilginlerinden biri olan Ebu Ali İbn Sina'nın büstü ile günümüzde dahi Avrupa'daki birçok tıp üniversitesinde okutulan El-*Kanun fi't-Tıbb* adlı eserinin 1143 tarihli el yazmasına ait fotoğraf sergilenmektedir. Aynı salonda, bilimsel tıbbın temellerini atan Hipokrat'ın büstü ve onun ünlü yemininin bir bölümü de sunulmaktadır. Salonun duvarları boyunca Antik Yunan ve Roma, Orta Çağ Azerbaycan, Doğu ve Batı Avrupa tıbbına ait çeşitli unsurlar, dövme tekniğiyle bakır levhalara işlenerek sergilenmiştir.

İkinci salonda, Orta Çağ'a ait cerrahi aletler ile XIII–XIX. yüzyıllara tarihlenen ve asılları El Yazmaları Enstitüsü'nde muhafaza edilen Azerbaycanlı hekimlere ait çeşitli tıbbi risalelerin kopyaları yer almaktadır. Ayrıca Baba Gayıbov Karabaği ve onun takipçileri olan Gayıbovlar hanedanına ait fotoğraflar ile tedavi amaçlı kullandıkları kişisel eşyalar burada korunmaktadır. XIX. yüzyılda Rusya ve Avrupa'nın çeşitli üniversitelerinde eğitim almış ilk Azerbaycanlı hekimler olan Abdülhalık Ahundov, Bakü'de ilk ücretsiz tedavi merkezinin kurucusu Memmedrza Ağa Vekilov, ilk sanitasyon hekimi Mustafa Şerifov, İbrahim Rahimov, Nigar Şıhlinskaya, Sona Velihan, Mustafa Hacıkasımov, Kerim Bey Mehmandarov ve Behram Bey Ahundov'un portreleri, diplomaları, monografileri ve tezleri bu salonda sergilenmektedir. Sinir bilimi ve kardiyoloji alanlarını bilimsel deneylerle zenginleştiren büyük bilgin ve Kazan Üniversitesi profesörü Mirza Kazım Bey'e ise ayrı bir bölüm ayrılmıştır.

Üçüncü salonda, XX. yüzyılın başlarında Bakü'de petrol sanayicilerinin kararıyla, dönemin koşullarına göre modern tıbbi donanımlarla teçhiz edilmiş sağlık kuruluşlarının kurulmasına ilişkin çok sayıda fotoğraf ve belge sergilenmektedir.

Dördüncü salonda, Doğu'nun ilk demokratik cumhuriyeti olan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti döneminde tıbbın durumu, 1919 yılında kurulan Bakü Üniversitesi'nin ilk binası, ilk rektörleri olan cerrah Vasiliy Razumovski ve nöropatolog Sergey Davidenko, Tıp Fakültesi'nin ilk mezunları ile profesör ve öğretim kadrosu hakkında bilgiler yer almaktadır. Aynı zamanda Azerbaycan'da Sovyet yönetiminin ilk yıllarında Devrim Komitesi'nin sağlık alanındaki faaliyetleri ele alınmakta, Bakü'de yayımlanan tıp dergileri, bilim insanlarının eserleri ve çeşitli materyaller sergilenmektedir. Bu salonun bölümlerinden biri Neriman Nerimanov'a ayrılmış olup, burada onun tıbbi makaleleri, kişisel eşyaları ve oğlu Necef'e yazdığı mektup teşhir edilmektedir.

Beşinci salonda, savaş öncesi dönemde Sovyet Azerbaycanı'nda sağlık hizmetlerinin teşkilatlanması ile Azerbaycan Tıp Üniversitesi'nin ve Hekimleri Geliştirme Enstitüsü'nün kuruluşu ve faaliyetleri ele alınmaktadır. Azerbaycan Kızıl Hilal Cemiyeti'ne ayrılan bölümde ise cemiyetin ilk tanıtım işaretleri ve kıyafetleri sergilenmektedir.

Müzenin son salonu, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in liderliği döneminde sağlık alanında gerçekleştirilen çalışmalara ayrılmıştır. Yeni inşa edilen, kapsamlı şekilde yenilenen ve modern donanımlarla teçhiz edilen sağlık kuruluşlarının görselleri, bu faaliyetleri yansıtmaktadır.

## Kaynakça