Garda Gölü Deniz Harekâtları (Üçüncü İtalyan Bağımsızlık Savaşı)

25 Haziran - 25 Temmuz 1866 tarihleri arasında Üçüncü İtalyan Bağımsızlık Savaşı sırasında Garda Gölü'nde İtalya Krallığı ile Avusturya İmparatorluğu'na ait filotillaların gölde hâkimiyet sağlama amacıyla gerçekleştirdiği bir dizi deniz muharebeleridir. Gölün doğu kıyısında konuşlandırılmış olan Avusturya filotillası, İtalyan muadilinden daha büyük, daha modern ve daha iyi silahlandırılmış olup, su yolları üzerindeki denetimini başarıyla muhafaza etmiş ve bu suretle İtalyan birliklerinin diğer bölgelere intikalini engellemiştir.

## Arka Plan

Savaşın başında Avusturya ile İtalya arasındaki sınır gölün ortasından geçmekteydi. Gölün batısındaki Brescia bölgesi İtalya sınırları içerisinde yer alırken, Verona ve gölün doğusundaki topraklar Avusturya'ya aitti. Avusturya, gölün kuzey ucunda bulunan Riva del Garda ile birlikte, güney ucunda Mincio Nehri'nin batı kıyısında yer alan önemli Peschiera del Garda kalesini kontrol etmekteydi. Peschiera, Avusturya'nın sözde 'Quadrilatero' olarak anılan güçlü savunma hattının bir parçasıydı, bu durum, Garda Gölü'nün doğu kıyısını olası bir İtalyan sızmasına açık, savunmasız bir bölge haline getirmekteydi. Bu sızma, gölün kuzey ucundan Chiese Nehri vadisi boyunca ilerleyerek Trento'yu tehdit edebilir ve Veneto'daki Avusturya kuvvetlerinin ikmal hatlarını kesebilirdi. Alternatif olarak, Peschiera'nın gerisine yapılacak bir çıkarma harekâtı ile Verona tehdit altına alınabilirdi. İtalyan cephesinde ise, Avusturya donanmasının gölde artan varlığı, Avusturya'nın gölü geçerek Brescia'ya bir taarruz düzenlemesi ihtimaline dair endişelere yol açmıştır.

## Muharip Kuvvetler

1866 Savaşı'ndan önceki yıllarda Avusturya, Garda Gölü'nde vidalı tahrik sistemine sahip buharlı gambotlardan müteşekkil güçlü bir filotilla inşa etmişti. Garda filotillası, 1859 yılında Fransa'ya karşı verilen savaşta bazı muharebelere iştirak etmiş, 20 Haziran 1859 tarihinde Avusturya gambotu *Benaco*, Salò açıklarında Piyemonte topçu bataryası tarafından batırılmıştı. Bu olayın ardından İmparator Franz Josef, kardeşi ve Donanma Komutanı Arşidük Ferdinand Max'in önerisi üzerine filotillayı kara kuvvetlerinden alarak deniz kuvvetlerine bağlamıştır. Doğu yakada bulunan Torri del Benaco'daki karargâhtan idare edilen filotilla; Peschiera ve Riva del Garda'daki tahkim edilmiş üslerden destek görmekteydi. Toplamda 22 gemiden oluşan bu filotilla; 6 modern vidalı gambot — *Wildfang*, *Raufbold*, *Wespe*, *Uskoke*, *Scharfschütze* ve *Speiteufel*; 2 büyük silahlı paletli buharlı gemi ( ve ); bir düzine küçük tekne; yüzer batarya olarak kullanılmak üzere Peschiera'da konuşlanmış 2 silahlı mavna; keşif faaliyetleri için 6 kadar silahsız yelkenli tekne ve Peschiera'da mevzilenmiş 3. Deniz Piyade Bölüğü'nü ihtiva etmekteydi. Toplamda 62 top ve 10 havan topu ile silahlandırılmıştı. Mayıs ayında bu filotilla, tanınmış bir topçuluk uzmanı olan Korvetten-Capitän 'un emrine verilmiştir. Manfroni başlangıçta daha geniş ve konforlu yaşam alanına sahip olan *Hess* gemisine sancağını çekmiş, fakat savaşın yaklaşmakta olduğunu fark edince 10 Haziran'da daha etkili bir gemi olan *Speiteufel*e geçmiştir.

İtalyan Garda filosu, gölün batı yakasında yer alan Salò'da konuşlanmıştı. Filotilla, İtalya yapımı iki ahşap buharlı gambot olan *Solferino* ve *San Martino* ile üçüncü bir buharlı gambot olan 'den oluşmaktaydı. Bu sonuncu gemi, III. Napolyon tarafından 1859 yılında bağışlanmıştı (yine Napolyon tarafından bağışlanan ,  ve  savaşın başında hizmet dışıydı). Ayrıca *Verbania* adlı paletli buharlı gemi daha sonra *Benaco* ismini almıştır. Filotilla aynı zamanda hafif piyade birliği "Cacciatori di Garda"yı da bünyesinde barındırmakta olup, savaşın patlak vermesiyle birlikte kara kuvvetleri desteği de almıştır. Bu destekler arasında Garibaldi'nin kolordusuna bağlı 10. Gönüllü Alay'ın 1. Taburu ile yedi ağır toptan oluşan bir topçu birliği yer almaktaydı. İtalyanlar, göl üzerinden yapılabilecek amfibi harekâtlarda kullanılmak üzere mümkün olan tüm yelkenlileri ve küçük deniz taşıtlarını toplamak suretiyle bunları gölün güneybatı köşesindeki Salò üssünde yoğunlaştırmıştır. Filotilla, Binbaşı 'nın emrindeydi.

## Harekâtlar

25 Haziran'da çatışmaların başlamasıyla birlikte Avusturyalılar derhal göle açılarak Salò'yu tehdit etmiş ve İtalyan birliklerinin hareketini engellemeye çalışmıştır. 30 Haziran'da Avusturya gemileri, Giuseppe Garibaldi'nin İtalyan Gönüllü Kolordusu için bir ikmal ve muhabere noktası olan Desenzano'daki tren istasyonunu top ateşine tutmuş, ancak sadece küçük çaplı hasar vermiştir. Daha ciddi bir muharebe ise 2 Temmuz günü sabah saat 05.00'te gerçekleşmiş, Avusturya'ya ait dört gambottan oluşan filo — bunlar arasında *Hess* ve *Franz Joseph* de bulunmaktaydı — Gargnano kasabasının merkezini topa tutmuştur. Kasabada Garibaldi birliklerinin yoğun biçimde konuşlandığı bilinmekteydi. Bu bombardıman, sivil yerleşimlerde geniş çapta tahribata yol açmış; 2. Alay'a mensup gönüllü savunmacılar arasında bir ölü ve sekiz yaralı verilmiştir. Nihayetinde Avusturya filosu, İtalyan topçu subayı Yüzbaşı  komutasındaki bataryanın ateşi altında geri çekilmek zorunda kalmıştır.

Göldeki diğer çatışmalar birkaç günde bir meydana gelmiştir. 6 Temmuz'da, Maderno'daki kıyı bataryasından ödünç alınan dokuz uzun menzilli topla donatılmış İtalyan gönüllü kuvvetleri, Gargnano'da Avusturya gambotu *Wildfang*'a pusu kurmuştur. Gambot iki isabet almış, Garibaldi ordusu ise kayıp vermemiştir. Aynı anda İtalyan filosu, Salò'dan açılarak Maderno açıklarında devriye gezen zırhlı Avusturya gambotu *Wespe*'nin peşine düşmüştür. *Wespe*, *Speiteufel* ve *Scharfschütze* gemilerinin desteğiyle temas kesmeyi başarmıştır. İtalyan kaynakları, *Wespe*'nin Malcesine'de sığınmak zorunda kaldığını iddia eder.

Bir sonraki kayda değer muharebe 19 Temmuz'da meydana gelmiştir. İtalyan paletli buharlı gemisi *Benaco*, Salò'dan Gargnano'ya doğru yelkenli *Poeta*yı yedekleyerek yola çıkmıştır. Her iki gemi de Valvestino ve Tremosine dağlarındaki gönüllülere takviye birlikleri ve erzak taşımaktaydı. *Benaco*, ansızın Avusturya gambotları *Wildfang* ve *Schwarzschütze* tarafından saldırıya uğramış, Gargnano yakınlarında kıyıya çekilmek zorunda kalmıştır. Mürettebatın, askerlerin ve erzakın büyük bölümü gece boyunca kıyıya çıkarılmıştır. Ertesi sabah, Avusturya balina tipi botları tarafından terk edilmiş durumda bulunan *Benaco* ele geçirilmiş, gemide hâlen bir küçük top ve bir miktar tüfek mühimmatı bulunmaktaydı. Gemi ganimet olarak Peschiera'ya çekilmiştir. Bu esnada Avusturya botlarından biri, İtalyan ateşi altında alabora olmuş, ancak daha sonra Avusturya filosu tarafından kurtarılmıştır. Üç Avusturya denizcisi yaralanmış, Gargnano'ya yönelik ağır bombardımanda ise iki İtalyan gönüllü hayatını kaybetmiştir. *Poeta* kaçmayı başarmış, fakat kısa süre sonra San Carlo açıklarında batmıştır.

Salò'dan yola çıkan ikinci bir konvoy ise, bir başka yelkenliden ve ona eşlik eden İtalyan filosundan oluşmaktaydı. Ancak iki gün sonra *Speiteufel*, *Uskoke* ve *Wespe* adlı Avusturya gambotları tarafından geri püskürtülmüştür. *Benaco* savaşın sona ermesinin ardından İtalyan hükûmetine iade edilmiştir.

Savaşın son harekâtı gölün kuzey ucunda gerçekleşmiştir. 24 Temmuz'da gölde meydana gelen çatışmaların ardından Manfroni, Avusturya ordusunun Riva del Garda'yı — kendisi için başlıca ikmal noktalarından biri — terk ettiğini öğrenmiştir. Garibaldi'nin burayı ele geçirmesini önlemek amacıyla kuzeye doğru hareket etmiş ve kasabanın tahkimatlarını deniz piyadeleriyle işgal etmiştir. 25 Temmuz günü, Manfroni'nin kuvvetleri, gün batımına kadar Garibaldi gönüllülerine karşı mevzilerini muhafaza etmeyi başarmıştır. Saat 22.00'de *Hess* gemisi gelmiş ve Avusturya ile İtalya arasında bir ateşkes ilan edildiğini bildiren telgrafı ulaştırmıştır.

## Sonuç
Avusturya donanması savaşın sonuna kadar göldeki üstünlüğünü muhafaza etmiş, İtalyan kuvvetlerinin doğu kıyısına herhangi bir geçiş yapmasını önlemiştir. Aynı zamanda İtalyan ikmal hatlarının batı kıyısı boyunca hareketini sekteye uğratmış ve Chiese vadisine yönelik etkili bir taarruzun yavaşlamasına yol açmıştır.

Avusturya filotillası savaş sonrası uzun süre varlığını sürdürememiştir. 25 Temmuz'daki ateşkesi müteakip imzalanan Viyana Antlaşması ile Avusturya, Veneto bölgesini İtalya'ya bırakmıştır. Bu tarihten sonra Garda Gölü'nün tamamı, kuzey ucundaki Riva del Garda çevresi hariç, İtalyan topraklarına dâhil olmuştur. Bu nedenle Avusturya, Garda filosunu İtalya'ya bir milyon florin karşılığında satmıştır.

## Kaynakça

##### Dipnot