Lev Şestov

**Lev Isaakovich Shestov** ya da **Lev Şestov** (; 31 OcakJül [Miladi 13 Şubat] 1866, Kiev – 19 Kasım 1938, Paris; doğum adı **Yeguda Lev Shvartsman**) Yahudi asıllı Rus varoluşçu ve din filozofudur. Hem felsefi rasyonalizme hem de pozitivizme yönelik eleştirileriyle tanınır. Çalışmaları, akıl ve metafiziğin ötesine geçen bir hareketi savunur; bunların Tanrı'nın doğası veya varoluş da dahil olmak üzere nihai sorunlar hakkında kesin gerçekleri ortaya koyamayacağını savunur. Çağdaş bilim insanları onun çalışmalarını "anti-felsefe" etiketiyle tanımlarlar.

Şestov, Nietzsche ve Kierkegaard gibi filozofların yanı sıra Dostoyevski, Tolstoy ve Çehov gibi Rus yazarlar hakkında da kapsamlı yazılar yazmıştır. Yayımlanmış kitapları arasında *Temelsizliğin Tanrılaştırılması* (1905) ve başyapıtı *Atina ve Kudüs* (1930-37) yer alır. 1921'de Fransa'ya göç ettikten sonra Edmund Husserl, Benjamin Fondane, Rachel Bespaloff ve Georges Bataille gibi düşünürlerle arkadaşlık kurmuş ve onları etkilemiştir. 1938'deki ölümüne kadar Paris'te yaşamıştır.

## Hayatı
Şestov, Kiev'de Yahudi bir ailenin çocuğu olarak *Yeguda Lev Shvartsman* adıyla doğdu. Kendisi, Chicago'ya göç etmiş iş ve siyasette önemli bir yere sahip olan Pritzker ailesinin patriği olan avukat Nicholas Pritzker'in kuzeniydi. Otoriteyle yaşadığı çekişmeler nedeniyle çeşitli yerlerde eğitim gördü. Moskova Devlet Üniversitesi'nde hukuk ve matematik okudu ancak Öğrenci Müfettişi'yle yaşadığı bir anlaşmazlık sonucu geri dönmesi ve eğitimini Kiev'de tamamlaması istendi.

Shestov'un tezi, içerdiği devrimci eğilimler nedeniyle Kiev'deki St. Vladimir İmparatorluk Üniversitesi tarafından reddedildi ve bu durum onun hukuk doktoru olmasını engelledi.

Askerlik hizmetini tamamladıktan sonra (1890), Moskova'da bir avukatlık bürosunda staj yaparken aynı zamanda, 1891'de iflasın eşiğinden döndürdüğü aile şirketini de yönetiyordu. Bu dönemde, Ortodoks bir kadın olan Aniouta Listopadova ile gizli bir ilişki yaşamaya başladı ve bu ilişkiden 1892'de doğan Sergueï Listopadov adında bir oğlu oldu. Ancak bu çocuğu tanımadı.

1898'de Nikolay Berdyaev, Sergei Diaghilev, Dmitri Merezhkovsky ve Vasily Rozanov gibi önde gelen Rus entelektüel ve sanatçılarının bulunduğu bir çevreye girdi. Shestov, bu grubun kurduğu bir dergiye makaleler yazdı. Bu dönemde, düşüncesini derinden etkileyen iki yazar olan Tolstoy ve Nietzsche üzerine ilk önemli felsefi eseri "*Tolstoy ve Nietzsche'nin Öğretisinde İyilik: Felsefe ve Vaaz*"ı tamamladı.

Bir süre Roma'da ikamet ettiği dönemde, tıp öğrencisi olan Anna Eléazarovna Berezovskaïa ile tanışarak ailesinin onayı olmadan 1897 yılında evlendi. Bu evlilikten Tatiana (1897) ve Nathalie (1900) adında iki kız çocukları dünyaya geldi.

Şestov, düşüncesini Fyodor Dostoyevski ve Friedrich Nietzsche üzerine yazdığı ikinci kitapta geliştirdi ve bu, onun özgün ve keskin bir düşünür olarak ününü artırdı. 1905'te yayımlanan "*Temelsizliğin Tanrılaştırılması*" () adlı eserinde Şestov, Rus ve Avrupa Edebiyatı arasındaki farkı incelemek için Friedrich Nietzsche'nin aforistik tarzını benimsedi. Eser, yüzeyde çeşitli entelektüel konuların bir keşfi gibi görünse de, özünde yaşam durumlarına karşı temel tutumlarımızı hem eleştiren hem de hicveden alaycı bir Varoluşçu felsefe çalışmasıdır. Eserin S.S. Koteliansky tarafından yapılan edebi çevirisine önsöz yazan D. H. Lawrence, Şestov'un felsefesini şu sözlerle özetledi: "*'Her şey mümkündür' - bu gerçekten onun merkezi çığlığıdır. Bu nihilizm değildir. Bu sadece insan psikesinin eski bağlardan kurtulmasıdır. Temel pozitif fikir, insan psikesinin ya da ruhunun, gerçekten kendisine ve başka hiçbir şeye inanmamasıdır.*" Şestov, daha sonra "*Eyüp'ün Terazileri*" () gibi yazılarında da inceleyeceği din, rasyonalizm ve bilim gibi temel konuları bu oldukça anlaşılır bir dille eserinde ele alır. Bu eserden Shestov'un muhtemelen en önemli alıntısı şudur: "*...şunu düşünmemiz gerekir ki, sadece bir iddianın nesnel gerçekliği vardır ya da olabilir: yeryüzünde hiçbir şey imkansız değildir. Birisi bizi başka, daha sınırlı ve sınırlayıcı gerçekleri kabul etmeye zorlamak istediğinde, elimizdeki her araçla direnmemiz gerekir.*"

Şestov'un çalışmaları, en yakın Rus arkadaşlarının bazıları tarafından bile onaylanmadı. Birçok kişi Şestov'un eserlerinde akıl ve metafiziği reddettiğini, hatta nihilizmi benimsediğini gördü. Bununla birlikte, D. H. Lawrence ve arkadaşı Georges Bataille gibi yazarlarda hayranlık uyandırdı.

1908'de Shestov Almanya'nın Freiburg kentine taşındı ve 1910'da Coppet adlı küçük bir İsviçre köyüne taşınana kadar orada kaldı. Bu dönemde yazar çok verimli çalışmalar yaptı. Bu çalışmaların meyvelerinden biri "*Büyük Nöbetler*" ve "*Sondan Bir Önceki Sözler*" eserlerinin yayınlanmasıydı. 1915'te Moskova'ya döndü ve aynı yıl oğlu Sergei, Almanlara karşı savaşta hayatını kaybetti. Moskova döneminde, çalışmaları din ve teolojik konularından daha fazla etkilenmeye başladı. Bolşeviklerin 1917'de hükûmeti ele geçirmesi Shestov'un hayatını zorlaştırdı ve Marksistler, yeni eseri "*Potestas Clavium*"a giriş olarak bir Marksist doktrin savunması yazması için ona baskı yaptılar; aksi takdirde eser yayınlanmayacaktı. Shestov bunu reddetti, ancak yetkililerin izniyle Kiev Üniversitesi'nde Yunan felsefesi üzerine dersler verdi. Burada kız kardeşi Sophie Balashovskaïa ile birlikte kaldı. Ertesi yıl, Anahtarların Gücü'nün (*Potestas Clavium*) 1923'te Berlin'de yayınlanacak olan son versiyonunu yazdı. Sonbaharda ailesiyle birlikte İsviçre'ye gitmenin bir yolunu bulmak için Yalta'ya gitti.

Şestov'un Sovyet rejimine karşı duyduğu hoşnutsuzluk, onu Rusya'dan uzun bir yolculuğa çıkmaya yöneltti. Ocak 1920'de Shestov, İstanbul'a giden bir tekneye bindi, ardından Cenova'ya, oradan Paris'e ve son olarak da kız kardeşi Madame Lowtzky'nin ev sahipliği yaptığı Cenevre'ye gitti. Nisan 1921'de Clamart'a ve ardından Paris'e taşınarak Rus göçmen topluluğuna katıldı. Yazar, özgünlüğünün hızla tanındığı Fransa'da popüler bir şahsiyetti. Paris'te kısa sürede genç Georges Bataille ile yakın arkadaş oldu ve onu derinden etkiledi. Ayrıca, kendisine ve ailesine Paris'e yerleşme ve Fransız siyasi ve edebi çevrelerine entegre olma konusunda yardımcı olan Eugene ve Olga Petit ile de yakın ilişki kurdu. Bu Rus düşünürün yeniden takdir edildiğinin bir kanıtı, prestijli bir Fransız felsefe dergisine katkıda bulunmaya davet edilmesiydi. Savaşlar arası dönemde, Shestov büyük bir düşünür olarak gelişmeye devam etti. Bu dönemde, 1925'te Sorbonne'da ders verirken aynı zamanda Blaise Pascal ve Plotinus gibi büyük teologların çalışmalarına tamamen dalmıştı. 1926'da Edmund Husserl ile tanıştırıldı ve felsefi görüşlerindeki radikal farklılıklara rağmen onunla samimi bir ilişki sürdürdü. 1929'da, Freiburg'a yaptığı bir ziyaret sırasında Edmund Husserl ile görüştü ve Danimarkalı filozof Søren Kierkegaard'ı incelemeye teşvik edildi.

Kierkegaard'ın keşfi, Shestov'un felsefesinin idealizmi reddetmesi ve insanın nihai bilgiye objektif akıl ve doğrulanabilirlik yerine temellendirilmemiş öznel düşünce yoluyla ulaşabileceği inancı gibi büyük benzerlikler paylaştığını fark etmesine neden oldu. Ancak Shestov, Kierkegaard'ın bu düşünce çizgisini yeterince ileriye götürmediğini düşündü ve Danimarkalı düşünürün bıraktığı yerden devam etti. Bu eğilimin sonuçları, 1936'da yayınlanan "Kierkegaard ve Varoluşçu Felsefe" () adlı Hıristiyan varoluşçuluğunun temel eserinde görülür.

Sağlık durumunun giderek kötüleşmesine rağmen Shestov hızlı bir tempoda yazmaya devam etti ve nihayet başyapıtı "Atina ve Kudüs" () adlı eserini tamamladı. Bu eser, özgürlük ve akıl arasındaki dikotomiyi inceler ve felsefede aklın reddedilmesi gerektiğini savunur. Ayrıca, bilimsel yöntemin felsefeyi ve bilimi uzlaştırılamaz hale getirdiğini, çünkü bilimin deneysel gözleme odaklandığını, buna karşılık felsefenin (Şestov'un iddiasına göre) özgürlük, Tanrı ve ölümsüzlük gibi bilim tarafından çözülemeyecek konularla ilgilenmesi gerektiğini ayrıntılı bir şekilde açıklar.

1938 yılında Şestov, tatil evinde ciddi bir hastalığa yakalandı. Bu son döneminde çalışmalarına devam etti, özellikle Hint felsefesine ve yakın arkadaşı Edmund Husserl'in (ki yakın zamanda ölmüştü) eserlerine yoğunlaştı. Şestov, Paris'teki bir klinikte hayatını kaybetti.

## Felsefe

Şestov'un felsefesi ilk bakışta hiç felsefe gibi görünmez veya bir tür anti-felsefe olarak görülebilir. Sistematik bir bütünlük veya felsefi sorunlara teorik bir açıklama sunmaz. Şestov'un çalışmalarının çoğu parçalıdır. Form açısından, sık sık aforizmalar kullandığı için, tarzı doğrusal bir akıştan ziyade daha çok ağsı ve patlayıcıdır. Yazar, hayatın kendisi, son analizde, mantıksal veya rasyonel sorgulama yoluyla anlaşılamaz olduğunu savunur. Şestov, hiçbir metafizik spekülasyonun yaşamın gizemlerini kesin olarak çözemeyeceğini iddia eder. Temel olarak, felsefesi 'problem çözme' değil, 'problem üretme'dir ve yaşamın gizemli yönlerine belirgin bir vurgu yapar.

### Aklın eleştirisi
Şestov'a göre, felsefe, insanları ve Tanrı'yı da dahil olmak üzere, her şeyi ebediyen doğru, değişmez ve nihayetinde tiranik olan "zorunluluklar" karşısında köleleştiren bir araç olarak kullanılmıştır. Şunu belirtmek önemlidir ki, Şestov tümüyle akıl veya bilime karşı değildir, sadece aklın her şeye gücü yeten, ebediyen doğru ve haklı bir tanrı gibi görüldüğü akılcılık ve bilimciliğe karşıdır. O, Aristoteles, Spinoza, Leibniz, Kant ve Hegel'in eserlerinin de, akıl yoluyla keşfedilebilecek ebedi bir bilginin, yani mantıksal zorunlulukla Tanrı'yı bile kısıtlayan mekanik, rasyonel yasaların (örneğin, çelişmezlik ilkesi) inancını yansıttığını gösterir. Şestov'a göre, aklın tanrılaştırılması, keyfi, öngörülemez ve tehlikeli bir Tanrı korkusundan kaynaklanır; bu da filozofları değişmeyen veya "ölü" olanı, yani hayata ve mutlaka karşı olanı tanrılaştırmaya yöneltir. Şestov, Batı felsefesindeki bu bastırılmış kusuru hedef alır ve Kierkegaard'ı takip ederek, Tanrı'nın "imkansız hiçbir şey olmadığı" fikrini içerdiğini savunur; yani mutlak, akıl tarafından sınırlanamaz. Bu nedenle, şeylerin zorunlu olarak nasıl olması gerektiği konusunda kesin bir bilgiye akıl yoluyla ulaşılamaz. Öğrencisi Benjamin Fondane ile yaptığı bir konuşmada açıkladığı gibi:

*Atina ve Kudüs* adlı eserinde, insanların yaşamda tutarlılık aradıklarını belirtirken,

Şestov, "öz-anlaşılır gerçekler"e yönelik bu saldırısıyla, hepimizin deneyimlerimiz ve acılarımızla yalnız olduğumuzu ve felsefi sistemlerin bize yardımcı olamayacağını ima eder. Martin Luther, Dostoyevski ve Kierkegaard'ın izinden giderek, gerçek felsefenin, belirlenmiş akıl ve zorunluluk sınırlarını aşarak düşünmeyi gerektirdiğini ve ancak "aklın tanıklığına göre, tüm olasılıklar tükendiğinde" ve "imkansızlık duvarına çarptığımızda" başlayabileceğini savunur. Şestov'un öğrencisi Fondane, gerçek gerçekliğin "mantıksal olarak imkansız olanın sınırının ötesinde" başladığını ve yalnızca "insan tarafından düşünülebilir her kesinlik ve olasılık imkansızlığını kanıtladığında" ortaya çıktığını açıklar. Bu, Şestov'un sistematik bir felsefi çerçeve eksikliğini açıklar. Bu fikirler, on yıllar sonra Gilles Deleuze'yi etkileyecektir.

### Umutsuzluk "son söz" olarak
Şestov'un hareket noktası bir teori veya fikir değil, deneyimdir; özellikle umutsuzluk deneyimi. Şestov, umutsuzluğu kesinliklerin, özgürlüğün ve yaşamın anlamının kaybı olarak tanımlar. Bu umutsuzluğun kökeni, sık sık "Zorunluluk" olarak adlandırdığı, ancak aynı zamanda "Akıl", "İdealizm" veya "Kader" olarak da ifade ettiği bir şeydir: hayatı fikirlere, soyutlamalara ve genellemelere tabi kılarak, gerçekliğin benzersizliğini ve canlılığını görmezden gelerek öldüren belirli bir düşünme biçimi.

Ancak umutsuzluk son söz değildir, sadece "sonuncu söz" dür. Son söz insan dilinde söylenemez, teoriye sığdırılamaz. Onun felsefesi umutsuzlukla başlar, tüm düşüncesi umutsuz bir haldedir, ancak Şestov umutsuzluğun ötesinde, felsefenin ötesinde bir şeye işaret etmeye çalışır.

Bunu "inanç" olarak adlandırır: bir inanç değil, bir kesinlik değil, en derin şüphe ve güvensizlik içinde ortaya çıkan başka bir düşünme biçimidir. "Her şey mümkündür" (Dostoyevski) deneyimidir, Zorunluluk'un karşıtının şans veya tesadüf değil, olasılık olduğunu, sınırsız, duvarsız ve sınırsız bir Tanrı tarafından verilen bir özgürlük olduğunu deneyimlemektir.

Ayrıca, Yahudi bir filozof olmasına rağmen, Shestov, İsa'nın dirilişinde bu zorunluluğun üstesinden gelmeyi gördü. İsa'nın bedenlenmesini ve dirilişini, yaşamın amacının "mutlak"a mistik bir teslimiyet değil, asketik bir mücadele olduğunu gösteren bir dönüştürücü gösteri olarak tanımladı:

*"Cur Deus homo? Neden, hangi amaçla, insan oldu, kendisini kötü muameleye, çarmıhta onur kırıcı ve acı verici ölüme maruz bıraktı? Örneği aracılığıyla insana hiçbir kararın çok zor olmadığını, Bir'in rahminde kalmamak için her şeye katlanmaya değer olduğunu göstermek için değil miydi? Yaşayan varlığa herhangi bir işkencenin, huzur içinde doyan 'ideal' varlığın 'mutluluğundan' daha iyi olduğunu göstermek için değil miydi?"*

Benzer şekilde, son eseri *Atina ve Kudüs'ün* son sözleri şöyledir: *"Felsefe Besinnen [üzerinde düşünmek] değil, mücadeledir. Ve bu mücadele son bulmaz ve son bulmayacaktır. Tanrı'nın krallığı, yazıldığı gibi, şiddet yoluyla elde edilir."* (bkz. Matta 11:12)

### Etkilemek

Şestov, Rusya'da Nikolay Berdyaev ve Sergey Bulgakov, Fransa'da Jules de Gaultier, Georges Bataille, Lucien Lévy-Bruhl, Paul Celan, Gilles Deleuze ve Albert Camus, İngiltere'de ise D. H. Lawrence, Isaiah Berlin ve John Middleton Murry tarafından büyük hayranlık ve saygı görüyordu. Yahudi düşünürler arasında Hillel Zeitlin'i etkilemiştir.

Bugün, Shestov İngilizce konuşulan dünyada pek bilinmiyor. Bunun bir kısmı, eserlerinin kolayca ulaşılabilir olmamasından kaynaklanmaktadır. Kısmen de tartıştığı spesifik temalar modası geçmiş ve "yabancı"dır. Yazılarında kasvetli ve aynı zamanda coşkulu bir atmosfer hakimdir. Ve neredeyse nihilist pozisyonu ile dini bakış açısı ilk bakışta rahatsız edici ve tutarsız bir kombinasyondur.

Ancak Albert Camus (*[[Sisifos Söyleni]] adlı eserinde* ondan bahseder), Benjamin Fondane (öğrencisi), şair Paul Celan ve özellikle Şestov hakkında yazan Emil Cioran gibi yazarları etkilemiştir:

: *"Kendisini ruhsal olarak gerçekleştirmeyi başaramamış, ancak böyle bir gerçekleşmeye karşı nostaljik kalmış olan benim neslimin filozofuydu. Shestov [...] hayatımda önemli bir rol oynadı. [...] Filozofların gerçek sorunları gözden kaçırdığını haklı olarak düşünüyordu. Onlar hayatın gerçek azaplarını gizlemekten başka ne yapıyorlar?"* (Emil Cioran: *Oeuvres*, Gallimard, Paris 1995, s. 1740, benim çevirim.)

Şestov, Gilles Deleuze'nun eserlerinde de yer alır; *Nietzsche ve Felsefe*'de ara sıra adı geçer ve *Difference and Repetition* adlı çalışmada da yer alır.

Leo Strauss, "Kudüs ve Atina" adlı eserini, kısmen Şestov'un "Atina ve Kudüs" adlı eserine bir yanıt olarak yazmıştır.

Son zamanlarda, Dostoyevski'nin felsefesinin yanı sıra, birçok kişi Şestov'un rasyonel, tutarlı ve kendi kendine açık olana karşı verdiği mücadelede teselli bulmuştur; örneğin, Case Western Reserve Üniversitesi'nden Bernard Martin, şimdi çevrimiçi bulunan eserlerini çeviren kişi; ve The Annihilation of Inertia: Dostoevsky and Metaphysics adlı kitabı yazan bilim insanı Liza Knapp. Bu kitap, Dostoyevski'nin kendi kendine açık olan "duvar"a karşı verdiği mücadeleyi değerlendirmekte ve birkaç kez Şestov'a atıfta bulunmaktadır.

Michael Richardson'ın Georges Bataille üzerine yaptığı araştırmaya göre, Bataille üzerinde erken dönemde Şestov'un etkisi olmuş ve onu Nietzsche ile tanıştırmıştır. Shestov'un teolojiye ilişkin radikal görüşlerinin ve aşırı insan davranışlarına olan ilgisinin Bataille'in kendi düşüncelerini muhtemelen etkilediğini ileri sürer.

## Başlıca eserleri
Şestov'un en önemli eserleri::

* Shakespeare ve eleştirmeni Brandeis, (, St. Petersburg: Stasyulevitch), 1895
* *Tolstoy ve Nietzsche’nin Öğretisinde İyilik*, (), 1899.
* *Dostoyevski ve Nietzsche – Trajedinin Felsefesi*, (, St. Petersburg: Stasyulevitch) 1903.
* *Her Şey Mümkündür (Temelsizliğin [[Tanrılaştırma|Tanrılaştırılması]])*, (, St. Petersburg: Obshestvenaya Polza) 1905.
* Başlangıçlar ve Bitişler, *Начала и Конци. Сборник статей*, St. Petersburg: Stasyulevitch, 1908
* Büyük Nöbetler, (*Великие Кануны*, St. Petersburg: Shipovnik), 1911
* *Potestas Clavium*, (*Власт ключей. Potestas Clavium*, Berlin: Skythen-Verlag, 1923) 1919
* *Eyüp'ün Terazileri'nde*, (*На Весах Иова. Странствования по душам*, Paris: Annales Contemporaines) 1923–29.
* *Kierkegaard ve Varoluşçu Felsefe*, () 1933–34.
* *Atina ve Kudüs*, () 1930–37.

## Notlar

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* Ramona Fotiade: "Yaşamın Anlamı ve Bilimsel Bilginin Eleştirisi", Emerson, Pattison ve Poole (editörler), *Rus Dini Düşüncesi Oxford El Kitabı*, Oxford: OUP, 2020, ss.&nbsp;464–79.
*  Genevieve Piron : *Léon Chestov, philosophe du déracinement*, Éditions L'Âge d'Homme, 2010 ().
* Ramona Fotiade: *Léon Chestov 1866-1938 La Pensée du dehors*, Société d'Études Leon Chestov/ Le Bruit du Temps, 2016 ()

## Dış bağlantılar

* Works by Lev Shestov at Project Gutenberg
* Works by Lev Shestov at LibriVox (public domain audiobooks) 
* Gregory B Sadler, 
* Gregory B Sadler, 
* Gregory B Sadler, 
* Gregory B Sadler, 
* The Lev Shestov Society homepage
* Martin, Bernard (1966). Lev Shestov - Introduction. Retrieved 2 January 2006.
* Lev Shestov in English (formerly hosted at shestov.by.ru)