Payava Anıtı

**Payava Anıtı,** Likya'ya özgü, yüksek dikdörtgen, bağımsız, beşik tonozlu bir taş lahit olup, Ksanthos Mezarları'ndan birisidir. Ahameniş İmparatorluğu'nda, muhtemelen o dönemde Likya'nın (günümüzdeki Kınık, Kaş, Türkiye ) Ksanthos'un hükümdarı olan Payava için yaklaşık MÖ 360 yılında inşa edilmiştir. Mezar 1838'de keşfedilmiş ve 1844'te Charles Fellows tarafından İngiltere'ye getirilmiştir. Fellows, mezarı 'Gotik biçimli At Mezarı' olarak tanımlamıştır. Melanie Michailidis'e göre, "Yunan görünümüne" sahip olmasına rağmen, Payava Anıtı, Harpy Anıtı ve Nereidler Anıtı, "kalın taştan yapılmış, yerden yüksek kaideler üzerine inşa edilmiş ve tek penceresiz odalara sahip" olması bakımından Zerdüştlüğün temel kriterlerine göre inşa edilmiştir.

## Mezar
Yazıtlarda adı geçen Payava, yalnızca bu mezardan bilinmektedir. Mezar, taştan oyulmuş ancak ahşap bir yapıyı doğru bir şekilde tasvir eden,  yaygın bir Likya tarzının özellikle güzel bir örneğidir.

Mezarın dört katından üçü günümüzde 20 numaralı odanın merkezine hakim durumda British Museum'da sergilenmektedir; en alt kat ise Türkiye'de kalmıştır. Mezarla birlikte MÖ 400 ile 325 yılları arasına ait diğer Grekçe ve Likya objeleri de sergilenmektedir.


Dosya:Sarcophagus_of_Payava_from_Xanthos_from_the_Entretiens_sur_l'Architecture,_Atlas_by_Viollet-le-Duc_1863.jpg|
Dosya:Xanthos_Pillar_tomb_and_tombs_on_hill_5275.jpg|alt=Original base of the Payava sarcophagus (front view).| Payava Anıtı'nın orijinal tabanı (ön görünüm).
Dosya:Xanthos_Pillar_tomb_and_tombs_on_hill_4430.jpg|alt=Original base of the Payava sarcophagus (back view).| Payava Anıtı'nın orijinal tabanı (arka görünüm).
Dosya:Payava's_tomb_xanthos_british_museum.JPG|alt=Side view of the tomb.| Payava Anıtı'nın yandan görünümü.
Dosya:Lycian_rock-cut_tombs.jpg|alt=A rock-cut equivalent from Lycia.| Likya'dan kayaya oyulmuş bir benzeri.
Dosya:Lycian_tomb_Kas_IMGP8941.jpg|alt=Similar Lycian tomb in Kaş.| Kaş'ta benzer bir Likya mezarı bulunmaktadır.


## Rölyefler

Kabartmalar, Payava'nın hayatındaki çeşitli olayların tasvirlerini içermektedir. Mezar ve çatısındaki oyma frizler, o dönemde Ksanthos'taki Grek ve Pers etkilerini gösteren özellikler içermektedir ve şunları göstermektedir:

* Zırh ve pelerin giymiş, uzun saçlı ve sakallı iki adamdan biri Payava olabilir (Güney tarafı). — Likya yazıtı şöyle devam ediyor: “Ed'in oğlu Payava, Likya'nın Salas'ı (??) [vali olarak] gördüğü zaman, A[rttumba]ra'nın (bir Likya hükümdarı) akropolünün kutsal [mezarlık] alanında [bu mezarı] edindi. Bu mezarı ben [= Payava], 10 yıllık bir *iti* (proje?), Xanthian *ahama* s'leri vasıtasıyla yaptırdım.”
* Yunan tarzında giyinmiş bir atlet ve arkadaşı (Kuzey tarafı).
* Oturan bir figür, Med cübbesi giymiş, bir heyeti kabul ediyor. Muhtemelen satrap Aftofradatis, Payava'yı kabul ediyor (Batı tarafı). — Likya yazıtı şöyle diyor: "Bu *xruwata* [kase?], Pers satrapı Aftofradatis'e (*Watarprdata*) akropoliste (?) Likya (ve) *ma* [ *naxi* (?)]'yi kabul etti."
* Süvari ve piyadelerin savaşı (Doğu tarafı ve üst friz). — Likya yazıtında şöyle yazıyor: "Bu yapıyı Payava adlı bir *yönetici* inşa etti."
* Avlanan bir ayı (Üst friz).
* Aslanlar (Çatı).
* Sfenksler (Pedimentler).
* Dört atın çektiği bir Yunan savaş arabası (Çatı). Doğu tarafındakiyle aynı yazıt: "Bu yapıyı Payava adlı bir *efendi* inşa etti."
* İranlı bir çift (Çatı üçgeni ).

Dosya:Tomb_of_Payava,_roof_relief.jpg|alt=Tomb of Payava, roof relief| Payava Anıtı, çatı kabartması
Dosya:Tomb_of_Payava,_east_side.jpg|alt=Tomb of Payava, east side| Payava Anıtı, doğu tarafı
Dosya:Tomb_of_Payava,_south_side.jpg|alt=Tomb of Payava, south side| Payava Anıtı, güney tarafı
Dosya:Tomb_of_Payava,_west_side.jpg|alt=Tomb of Payava, west side| Payava Anıtı, batı tarafı
Dosya:Tomb_of_Payava,_south_end.jpg|alt=Tomb of Payava, south end| Payava Anıtı, güney ucu
Dosya:Tomb_of_Payava,_north_side_of_frieze.jpg|alt=Tomb of Payava, north side of frieze| Payava Anıtı, frizin kuzey tarafı
Dosya:Tomb_of_Payava,_north_end.jpg|alt=Tomb of Payava, north end| Payava Anıtı, kuzey ucu
Dosya:Tomb_of_Payava,_east_side_peltasts.jpg|alt=Tomb of Payava, east side. Peltasts fighting Payava on his horse.| Payava Anıtı, doğu tarafı. Peltastisler, at üzerinde Payava ile savaşıyor.


## Hint mimari paralellikleri

Payava Anıtı'nın ve daha genel olarak MÖ 4. yüzyıla ait Likya beşik tonozlu mezarlarının, Hint Chaitya mimari tasarımıyla (yaklaşık MÖ 250'den itibaren Barabar mağaraları grubundaki Lomas Rishi mağaralarıyla başlayarak) benzerliğine de dikkat çekilmiştir. James Fergusson, *"Resimli Mimarlık El Kitabı"* nda, çeşitli antik uygarlıklarda ahşap mimariden taş mimariye doğru ilerleyen evrimi anlatırken, "Hindistan'da, eski Budist tapınaklarının biçimi ve yapısı Likya'daki bu örneklere son derece benzemektedir" yorumunu yapmıştır. Ananda Coomaraswamy ve diğerleri de, "Küçük Asya'nın güney kıyısındaki Pinara ve Ksanthos'taki Lidya'ya ait kazılmış ve monolitik mezarlar, erken Hint kaya oyma caitya salonlarıyla bazı benzerlikler göstermektedir" diye belirtmişlerdir; bu, Erken Hint ve Batı Asya sanatı arasındaki birçok ortak unsurdan birisidir. Likya kaya oyma mezarlarının tasarımları erken bir dönemden itibaren oldukça gelişmişti ve ticaret yolları vasıtasıyla Hindistan'a gelmiş olmaları muhtemeldir veya her iki geleneğin de ortak bir atadan kaynaklandığı düşünülmektedir. 

MÖ 4. yüzyıla tarihlenen Likya mezarları, ya bağımsız ya da kayaya oyulmuş beşik tonozlu lahitler olup, yüksek bir kaide üzerine yerleştirilmiş ve ahşap yapıları taklit etmek için taşa oyulmuş mimari özelliklere sahiptir. Bağımsız yapılara eşdeğer çok sayıda kaya oyma örneği mevcuttur. Lahit üzerindeki kabartmalarda hem Yunan hem de Pers etkileri taşımaktadır. "Aynı sivri çatı biçimi, sırtlı" gibi birçok mimari ayrıntıya kadar Chaitya tipi Hint Budist tapınak tasarımlarıyla yapısal benzerlikler, *Hindistan'ın mağara tapınaklarında* daha da geliştirilmiştir. Fergusson, bir "Hint bağlantısı" ve Ahameniş İmparatorluğu boyunca bir tür kültürel aktarım olduğunu öne sürmüştür. Genel olarak, kaya oyma anıtları özelinde Likya tasarımlarının Hindistan'a aktarılması "oldukça muhtemel" olarak kabul edilmektedir.

Bilinen Hindistan'daki Chaitya tasarımları, Barabar mağaraları grubundaki Lomas Rishi mağaralarıyla birlikte yaklaşık MÖ 250 yılından itibaren başlar ve bu nedenle Ksanthos beşik tonozlu mezarlarından en az bir yüzyıl sonrasına aittir. Ahamenişler, İndus Vadisi'ni fethettikten sonra yaklaşık MÖ 515 ile MÖ 323 yılları arasında Hindistan'ın kuzeybatı bölgelerini işgal etmiş, daha sonra İskender'in Hindistan seferi ve ardından bölgedeki Helenistik etkiyle yerlerini almışlardır.

Antropolog David Napier ayrıca ters bir ilişki önererek Payava mezarının eski bir Güney Asya tarzının soyundan geldiğini ve Payava'nın aslında "Pallava" adında bir Greko-Hintli olabileceğini iddia etmiştir.

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* 
* 
*British Museum information board in room 20

## Konuyla ilgili yayınlar

*L. Allen, The Persian Empire: A History (London, British Museum Press, 2005)
*M. Caygill, The British Museum A-Z companion (London, The British Museum Press, 1999)
*E. Slatter, Xanthus: Travels of Discovery in Turkey (London, Rubicon Press, 1994)
*A. H. Smith, A Catalogue of Sculpture in the Department of Greek and Roman Antiquities, British Museum Vol. 2 (London, British Museum, 1900)