Laz Teodore

**Laz Teodore** (Gürcüce: თეოდორე ჭანი, *Teodore Ç'ani*) 6. yüzyılda yaşamış Laz kökenli Bizans komutanı ve askeri figür. Hakkındaki bilgiler, Bizanslı tarihçi Agathias tarafıdan yazılmış 552–558 yıllarını kapsayan tarihi kayıtlarda yer almaktadır.

Teodore, köken olarak (Gürcüce : ჭანი "Çani") yani Laz soyundandı. Bizanslı yazarın onu "asil" ve "soylu" kişiler arasında saymasından anlaşıldığına göre muhtemelen Laz askerî aristokrasinin bir temsilcisi olmalıdır. Şöhret ve servet kazanmak amacıyla genç yaşta Bizans ordusuna paralı asker olarak katılmıştır. "Romalılar arasında yetişmiş" ve "çoğunlukla şehirli adetleri benimsemiş" olan Laz Teodore, önemli kişisel niteliklere sahipti; "her işte zeki ve becerikliydi."

Bu özellikleri göz önüne alındığında Gürcü tarih yazımında "Egrisi'nin Büyük Savaşı" (542–562) olarak da bilinen Bizans ve Sasaniler arasında Batı Gürcistan toprakları üzerinde hâkimiyet kurma mücadelesi amacıyla çıkan Lazika Savaşı'nda yer alması ve birkaç yüz Laz askerinden oluşan ağır zırhlı piyade birliğinin komutanı olması şaşırtıcı değildir.

## Biyografi

### Bizans Ordusu'nda Laz Birliği'nin kuruluşu

Teodore'nin hayatının ilk yılları hakkında hiçbir bilgi bulunmamaktadır ancak hayatı mutlaka Bizans ordusundaki Laz birliğinin kuruluşu ve birliğin ileriki tarihi ile doğrudan bağlantılı olmalıdır. Prokopius'un (500–565) aktardıklarına göre yaklaşık 540 yılı civarında Bizanslı general Sittas, Lazların bir kısmını (Makronlar) ya zorla ya da ikna ederek denetimi altına aldı; bunun üzerine Lazlar "Roma birliklerine dahil edildi". Bizans ordusunda Lazlardan oluşan ayrı bir birlik kuruldu; bu birlik 547–548 yıllarında 800 kişilik bir kuvvetle modern İtalya topraklarında Ostrogot kralı Totila'ya (541–552) karşı başarıyla savaştı. 549 yılına gelindiğinde bu birlik Lazika'ya (Lazeti) Sasanilere karşı gönderildi. Laz Teodore hakkındaki ilk bilgiler bu dönemde ortaya çıkmaktadır.

### Lazika Savaşı

#### Telepis Muharebesi

Laz Teodore, ilk kez 553 yılında Telepis Kalesi civarında yaşanan olaylarla ilgili olarak anılmaktadır. Lazika'nın başkenti Nokalakevi (Kucis Cixa) yapılan başarısız seferin ardından Sasani komutanı Mihr-Mihroe, güçlü bir Bizans garnizonunun bulunduğu Telepis Kalesi'ne ulaştı; kale garnizonunun başında Martinus bulunuyordu. Martinus, kalenin yakınlarında 500 Laz savaşçısından oluşan bir keşif birliğini Laz Teodore'nin komutasına bıraktı ve geriye kalan bütün birliklerle Ollaria'ya (Kitropolia) giderek Bizans'ın ana güçleriyle birleşti.

Mihr-Mihroe, bu fırsatı değerlendirip boş kalan kaleyi ele geçirdi ve Bizanslıları takip etmeye başladı. Teodore bu hareketi fark etti; Telepis çevresini terk ederek Ollaria'ya doğru ilerledi ve Perslerin (Sasani) hareketlerini Bizanslılara haber vermeye çalıştı. Ancak yolda civar köylerin halkını yağmalayan Martinus'un askerleriyle karşılaştı. Laz Teodore, bu vahşiliği durdurmaya karar verdi ancak bu süreçte zaman kaybetti ve bu Perslerin Ollaria'da Bizanslılara ani bir saldırı düzenlemesi ve onları yenmesi için yeterli fırsatı sundu.

Ollaria'daki Bizanslıların utanç verici kaçışının ardından, Lazika Kralı II. Gubaz ile Bizans komutanları arasındaki ilişkiler son derece gerildi ve bu durum 554 yılında Gubaz'ın Bizans tarafından suikasti ile sonuçlandı.

#### Onogur Muharebesi

554 yılında Bizanslılar, Martinus'un komutasındaki birlikler ile Onoguris kalesine karşı büyük bir sefer düzenlediler. Teodore, seferdeki katılımcılar arasında anılmasa da bu büyük operasyonun dışında kalmış olamayacağı düşünülmektedir; onun adının geçmemesinin nedeni, seferin felaketle sonuçlanmasıdır ve bu durum bir Bizanslı yazar tarafından kısa bir şekilde aktarılmıştır.

Yaklaşık 50.000 asker sayısına sahip Bizans ordusu, Onoguris kalesindeki 3.000 kişilik Pers garnizonunu ele geçiremedi; tüm saldırılar başarısız oldu. Perslerin karşı taarruzu sonucu Bizans ordusunda panik başladı ve birlikler geri çekildi. Plansız ve düzensiz geri çekilme sırasında çok sayıda Bizans askeri öldü.

#### Fasis Savunması

555 yılında Pers komutanı Nahoragan stratejik öneme sahip Fasis kenti üzerine yürüdü; burada Bizans ordusu Justinus Germanes'in oğlu Justinus ve Martinus tarafından yönetilmekteydi. Bu ordunun içinde Laz Teodore de bulunuyordu ve birlikleriyle birlikte savunma hattının merkezinde konuşlanmıştı.

Persler ilk saldırıyı tam olarak bu merkezi bölüm üzerine yönelttiler. Mızraklılar Bizanslılara büyük kayıplar verdirdi. Bunun üzerine Berberi birliklerinin komutanı Angilas ve İsaurialı komutan Filomates, 200 askerle kendi kararlarıyla Perslere saldırdı ve kısa süre sonra Laz Teodore de onlara katıldı.

Yoğun savaşların ardından saldırganlar kuşatma altına alındı ancak sıkı bir falank oluşturup kuşatmayı yararak şehre girmeyi başardılar. Bu olaylardan bir süre sonra Nahoragan, şehre büyük çaplı bir taarruz başlattı. Bizanslılar tüm saldırıları püskürttükten sonra karşı saldırıya geçti; Laz Teodore, Angilas ile birlikte merkezde Persleri yenerek geri püskürttü.

Fillerle desteklenen sağ kanadın yenilgisinin ardından savaş Persler açısından acımasız bir katliama dönüştü. Pers komutanı Nahoragan yaklaşık 10.000 asker kaybederek geri çekilmek zorunda kaldı ve Muhurisi'ye doğru yöneldi.

#### Misimian Ayaklanması

555 yılında, Kodori Vadisi'nde Svan kökenli Misimian halkı, Sasaniler'in (Persler'in) yanında yer alarak isyan etti (Misimian İsyanı). Misimianların yaşadığı bölge, Egrisi (Lazika) Kralı'nın yönetim alanı olarak kabul edildiği için, isyanı bastırmak üzere 556 yılında gönderilen seferde Laz savaşçıları da yer aldı. Bu güçler, "Laz Kralı'nın Saray Birlikleri"nin komutanı Magistros Parsant Kolhi'nin önderliğinde hareket etti.
Bizans tarafında ise birçok "çok seçkin" asker vardı bunlar arasında Laz kökenli Bizans komutanı Teodore de bulunuyordu. Müttefik ordunun toplam sayısı 4.000 kişiydi. Zorlu savaşların ardından müttefik ordular Misimianları yenilgiye uğratıp isyanı bastırarak Lazika-Bizans kontrolünü bölgede yeniden sağladı.

### Jüstinyen'in emriyle Laz Teodore'nin Lazlara karşı savaşı

557 yılında Bizans ile Sasaniler arasında geçici bir barış anlaşması imzalandı. Bunun ardından İmparator Jüstinyen, tüm Doğu Karadeniz bölgesindeki Lazları boyunduruk altına almaya karar verdi. Çok sayıda boya (Antik Kolhis halklarının listesi) bölünmüş olan Lazların büyük bir kısmı hâlâ dış dünyaya karşı düşmanca eğilimliydi ve komşu ülke topraklarına ve imparatorluğun doğu eyaletlerine karşı korsanlık ya da akınlar yaparak önemli zararlar veriyordular. Ayrıca, Doğu Karadeniz'deki Laz boylarının topraklarından Bizans ve Lazika arasında bulunan en kısa kara yolu geçiyordu. Bizanslılar büyük bir ordu topladı ve buradaki Lazları kontrol etme görevini, Lazlar ve Doğu Karadeniz'i en iyi tanıyan kişi olan Laz Teodore'ye verdi. Teodore büyük bir orduyla Fasis'ten çıktı D. Karadeniz'in merkezine girdi ve Rize–Tordovati yakınlarındaki bir kaleye yerleşti.

Burada Laz liderleriyle görüşmeler yaptı ancak Lazların büyük kısmı onun diplomatik iyi niyetini görmezden geldi. Güçlü bir ordu topladılar ve Laz Teodore'ye karşı savaş düzenlediler. Laz birlikleri Bizans kampının yakınındaki bir tepeyi tuttu ve oklar ve mızraklarla düşmana saldırdı. Laz Teodore birliklerini onlara karşı gönderdi fakat Bizanslılar ilk çatışmada yaklaşık 40 asker kaybetti ve geri çekildi.

Lazlar tepeden çekildi ve iyi savunulan kamp üzerine güçlü bir saldırı başlattı. Çetin geçen savaşta üstünlük zaman zaman değişerek devam etti. Sonunda Laz Teodore, savaşın kaderini belirlemeye karar verdi: özel bir birlik göndererek Lazlara arkadan saldırdı. Lazlar çift taraflı saldırıya dayanamayarak mağlup oldular. Yaklaşık 2.000 asker kaybı ve ağır yenilginin ardından, Lazların ikinci bir benzer savaş yapma imkânı kalmamıştı; Laz Teodore onları kısa sürede boyunduruk altına aldı.

İmparatorun emriyle, Laz halkı kayıt altına alındı ve yıllık vergiye bağlandı. İmparator Jüstinyen, Lazların kontrol altına alınmasını yönetimi dönemindeki en önemli olaylardan biri olarak gördü. Bu başarının ardından Laz Teodore'nin Bizans Sarayı'ndaki otoritesi önemli ölçüde arttı; fakat Laz boylarının bağımsızlıklarını kaybetmesiyle birlikte Laz Teodore'nin de izi tarihten kaybolmuş oldu.

## Kaynakça