Büyük Mezmurlar Parşömeni

**Büyük Mezmurlar Parşömeni**, aynı zamanda **11Q5** olarak da anılır, Kumran mağaralarında Ölü Deniz Parşömenleri arasında keşfedilen otuz yedi Mezmur'un en önemli ve iyi korunmuş el yazmasıdır. Mağara 11'de keşfedilen altı el yazması Mezmurdan biridir.

## Tanım

Büyük Mezmurlar Parşömeni, parşömenlerin ilk keşfinden on yıl sonra, 1956 yılının Şubat ayında keşfedildi. Kudüs'te bulunan Filistin Arkeoloji Müzesi tarafından satın alındı ​​ve ilk kez Kasım 1961'de açıldı. Bu parşömenin dört parçası daha sonra aynı müze tarafından satın alındı. Parşömenin fiziksel yapısı koyu sarı hayvan derisindendir ve kalınlığı 1 mm'den biraz daha azdır. El yazmasının ana gövdesi "hâlâ birbirine dikilmiş 5 deri yaprağı"ndan oluşur ve 4,253 metre uzunluğundadır.MS 30-50 yılları arasında herhangi bir yerde kopyalandığı tahmin edilmektedir ve Tanah tarzında yazılmıştır. Açıldığında hafif bir yay oluşturur ve üst kısmı temiz ve iyi korunmuşken, alt kısmı önemli ölçüde bozulmuştur. İlk olarak 1965 yılında James A. Sanders tarafından düzenlenip yayımlandı ve iki yıl sonra daha geniş ve daha genel bir kitleyi düşünerek ikinci bir cilt daha yayımlandı. Tam parşömen, Leon Levy Ölü Deniz Parşömenleri Dijital Kütüphanesi'nde yayımlanmıştır.

## 11Q5 Mezmur Kitabı'nın şekli ve içeriği
Bu el yazmasının akademisyenler için bu kadar ilgi çekici olmasının nedeni, Masoretik Mezmurlar Kitabı'ndan büyük ölçüde farklı olmasıdır. Metinsel yapısı, "tamamen farklı bir düzende kanonik mezmurlarla serpiştirilmiş apokrif kompozisyonlardan" oluşur. Yaklaşık elli kompozisyon içerir ve bunların kırkı Masoretik metinde bulunur. Bazıları, Yükseliş Mezmurları gibi, Masoretik düzeni korurken diğerleri farklı bir düzende dağılmıştır. 

11Q5, Masoretik Mezmurlar Kitabı'ndan "hem içerik sıralaması hem de ek kompozisyonların varlığı" bakımından büyük farkı nedeniyle bilim insanlarının büyük ilgisini çekmiştir. 150 ilahi ve duadan oluşan Masoretik Mezmurlar Kitabı'nda bulunmayan birkaç kompozisyon içerir ve bu nedenle "Mezmurlar kitabının biçimi ve son hali hakkındaki geleneksel fikirlere meydan okur". Mezmur gibi biçimlendirilmemiş ek bir düzyazı kompozisyonu içeren sekiz Masoretik olmayan kompozisyon vardır. Öne çıkan üç kompozisyon arasında "Siyon'a Apostrof", "Kurtuluş İçin Yalvarış" ve 151. Mezmur yer alır; ayrıca, düzyazı kompozisyonunun "Davud'un Kompozisyonları" olarak bilinmesi araştırılmıştır. Bunlar Masoretik olmasa da, bunlardan biri olan 151. Mezmur, Septuaginta'da biliniyordu.

Siyon'a bir aşk şiiri olarak yazılan Siyon Apostrofu, Büyük Mezmurlar Tomarında yer alan ve Masoretik olmayan iki kompozisyondan biridir. "Yeşaya 54:1-8, 60:1-22, 62:1-8'deki üç Ahit apostrofuyla aynı üsluba" sahiptir ve bu kompozisyonun bir başka kopyası 4Q88'de bulunabilir.

19. sütunda bulunan Kurtuluş Duası, 11Q5'in keşfinden önce bilinmeyen bir mezmurdu. 11Q6'da bulunan aynı mezmurun on iki dizesi dışında şiirin ne başı ne de sonu bulunabiliyor. Günah ve Şeytan'dan kurtuluş için bir dua olan bu mezmur, geçmişteki deneyimler için şükran sunarken, Tanah'ın kelime dağarcığını, üslubunu ve biçimini kullanıyor. Bilim insanları bu mezmurun tarihini belirlemekte çok zorlandılar. Geleneksel Tanah ve Mezmurlar Kitabı 150 mezmur içerir, ancak 151. Mezmur hem Büyük Mezmurlar Tomarında hem de Septuaginta'da bulunur ve her ikisi de bu mezmurla biter. Akademisyenler, bu mezmurun hem Yunanca hem de İbranice çevirisine sahip olmayı büyüleyici bulmuş ve farklı çevirmenlerin farklı tekniklerini anlamaya yardımcı olmuştur. Ancak Septuaginta çevirisi kısa ve nadirdir; yalnızca 7 beyitlik tek bir metinden oluşurken, 11Q5 iki metinden oluşur. Mezmur 151A ve 151B (İbranice) ve 151 (Yunanca), Davud'un hayatındaki olaylarla ilgili olarak otobiyografik kabul edilen tek mezmurlardır. Kumran'da keşfedilen 151. Mezmur versiyonu daha çok biyografik bir ton benimsiyor ve Davud figürüyle ilişkilendirilen bir ilahinin betimlemesini içeriyor.

Ek düzyazı kompozisyonu, Davud'un Besteleri olarak da bilinir. Davud'la ilişkilendirilen birçok Mezmur'a atıfta bulunur ve Ölü Deniz Parşömenleri'ndeki belirgin mezhepsel metinlerde bulunan takvimlere uygun olarak, yılın her günü için 364 ilahi içerir. Bu ilahiler, Kral Davud'a atfedilen ve Mezmur'ları bestelediği için onu öven ilahilerdi. Yazdığı ilahi ve duaları sınıflandırır. Bu listeye göre Davud, 3.600 mezmur, düzenli kurbanlar sırasında yılın her günü icra edilecek 364 ilahi, haftalık Şabat kurbanları için 52 ilahi, yıllık bayramlar ve yeni ay kurbanları için 30 ilahi ve hastalar için 4 ilahi bestelemiştir. Bu nedenle, 11Q5, Davud'un 4.050'den fazla mezmur yazan hevesli bir bilge ve ilahi yazarı olduğu iddiasıyla son bulur.

## Qumran'daki durum
11Q5 tomarının Kumran'daki işlevi ve statüsü hakkında birçok teori bulunmaktadır. Masoretik Mezmurlar Kitabı'ndan çok farklı olduğu için, genel kanı, Mezmurlar Kitabı külliyatının henüz tam olarak sabitlenmediği ve bu el yazmasının daha "canlı bir külliyat"ın parçası olduğu yönündedir. Ancak James A. Sanders, M. H. Goshen-Gottstein, Patrick Skehan ve Peter Flint'in de aralarında bulunduğu çeşitli teoriler, tomarın farklı amaçları veya işlevleri olduğunu ileri sürmektedir.

James Sanders, bu el yazmasının 150 Mezmur'dan oluşan Masoretik Mezmur Kitabı'nın sabitlenmesinden önce oluşturulmuş bir düzenlemeyi içerdiğini ileri sürdü. Masoretik Mezmur'un ilk yarısının (Mezmur 1-89) tamamlandığını, ancak ikinci yarısının Kumran'da hala kanonik olarak kabul edilmesine rağmen oldukça akıcı olduğunu düşünüyordu. Buna karşılık, M. H. Goshen-Gottstein, parşömenin halihazırda standartlaştırılmış Masoretik Mezmur'a dayanan ikincil bir ayinle ilgili koleksiyon olduğunu öne sürdü.Patrick W. Skehan ayrıca bunun ayinle ilgili amaçlar için gruplandırılmış ikincil bir koleksiyon olduğunu savundu. Peter Flint, parşömenin, güneş takviminin 52 haftasıyla bağlantılı olarak 52 mezmurdan oluşan bir koleksiyon olduğunu ve Davud'un yazarlığını savunan fazladan 4 parçanın bulunduğunu öne sürdü.

Kumran'da bulunan çok sayıda Mezmur tomarları ve diğer mezhepsel çalışmalarda Mezmur'lara yapılan atıflar nedeniyle, Mezmur'ların Kumran topluluğu tarafından kutsal yazı olarak görüldüğünü ve bu özel tomardaki güçlü Davud vurgusunun topluluğun mesihsel umutları ve beklentileriyle bağlantılı olduğunu gösteren biçimsel ve işlevsel kanıtlar bulunmaktadır.

## Ayrıca bakınız
* 151. Mezmur
* Mezmurlar 152-155
* Ölü Deniz Yazmaları
* Zebur

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* The Great Psalms Scroll in the Leon Levy Dead Sea Scrolls Digital Library.
* The Shrine of the Book, where many of the Dead Sea Scrolls are housed.
* Intertextuality with the scroll and the book of Sirach highlighting the possible reception history of the Psalms Scroll.