Güney Afrika Grand Prix

**Güney Afrika Grand Prix** ilk kez 1934 yılında Grand Prix motor yarışı formatında, handikap usulüyle Prince George Pisti'nde, East London'da düzenlendi. Yarışa Avrupa’dan Bernd Rosemeyer, Richard "Dick" Seaman, Richard Ormonde Shuttleworth ve 1939 Güney Afrika Grand Prix’nin galibi Luigi Villoresi gibi önde gelen pilotlar katıldı.

II. Dünya Savaşı, 20 yıl boyunca yarışın durmasına neden oldu ancak organizasyon 1960 yılında Formula 1 takviminin şampiyona dışı yarışlarının bir parçası olarak yeniden yapıldı ve iki yıl sonra Formula 1 Dünya Şampiyonası takvimine dâhil edildi. Popüler bir Formula 1 yarışı olan Grand Prix, ülkenin apartheid politikası nedeniyle tartışmalı geçen 1985 Güney Afrika Grand Prix’nin hemen ardından askıya alındı.

Apartheid rejiminin 1991 yılında sona ermesinin ardından yarış, 1992 Güney Afrika Grand Prix ve 1993 Güney Afrika Grand Prix ile Formula 1 takvimine geri döndü. 1993 yarışı, 2026 itibarıyla düzenlenen son Güney Afrika Grand Prix olmuştur. Yarışın 2024 yılında yeniden düzenlenmesine yönelik planlar ise iptal edilmiştir.

## Tarihçe

### East London (1934-1966)
İlk Güney Afrika Grand Prix’leri, kıyı kenti East London’ın farklı yerleşim bölgelerinden geçen ve  uzunluğundaki yol pisti Prince George Pisti’nde düzenlendi. Pist, 1936 yılında ’ye kısaltıldı. II. Dünya Savaşı’nın ardından yarışların yeniden başlamasıyla birlikte 1959 yılında kalıcı bir pist inşa edildi ve bu tesis de *Prince George Pisti* adını korudu.

Güney Afrika’daki ilk Formula 1 Dünya Şampiyonası yarışı olan 1962 Güney Afrika Grand Prix 29 Aralık 1962’de gerçekleştirildi. Bu yarışta Graham Hill, Jim Clark’ın Lotus aracıyla yaşadığı mekanik sorunlardan yararlanarak hem yarışı hem de şampiyonluğu kazandı. Yarış, Prince George Pisti’nde ayrıca 1963, 1965 ve 1966 yıllarında da düzenlendi. 1966 yarışı, aynı gün yürürlüğe giren yeni 3 litrelik motor formülü nedeniyle şampiyona dışı statüye alındı.

1967 yılında yarış, Transvaal’daki yüksek rakımlı iç kesim şehri Johannesburg yakınlarında bulunan Kyalami pistine taşındı. Güney Afrika Grand Prix, resmi Formula 1 takviminde yer aldığı süre boyunca bu pistte düzenlenmeye devam etti.

### Kyalami (1967-1985, 1992-1993)
1960’ların başında inşa edilen hızlı Kyalami pisti, ilk Güney Afrika Grand Prix’sine 1967 yılında ev sahipliği yaptı. Bu yarışta özel katılımcı John Love zafere çok yaklaşsa da yarışın son bölümünde yakıt sorunu yaşadı; galibiyeti Meksikalı Pedro Rodríguez elde etti. 1968’de Jim Clark kazanarak Juan Manuel Fangio’nun kariyer galibiyeti rekorunu kırdı; bu aynı zamanda Clark’ın Formula 1’deki son zaferi oldu. Clark, aynı yıl Hockenheimring’de düzenlenen bir Formula 2 yarışında hayatını kaybetti. 1969’da Jackie Stewart kazanırken, ertesi yıl 44 yaşındaki Jack Brabham Formula 1 kariyerindeki son galibiyetini elde etti. 1971’de Amerikalı Mario Andretti, Ferrari ile ilk yarışında ilk Grand Prix zaferini kazandı. 1974 hafta sonunda Amerikalı Peter Revson, yarış öncesi antrenmanlarda Barbeque Bend virajında ağır bir kaza geçirerek bariyerlere çarptı ve aldığı yaralar sonucu hayatını kaybetti. Aynı yıl Arjantinli Carlos Reutemann kariyerinin ilk zaferini kazandı. 1975’te Güney Afrikalı Jody Scheckter birinciliğe ulaştı.

1977 yarışı, spor tarihinin en trajik kazalarından birine sahne oldu; Tom Pryce, tam hızla pist görevlisi Frederick Jansen Van Vuuren’e çarparak hem kendisinin hem de görevlinin ölümüne yol açtı. Yarışı Niki Lauda kazandı ancak kaza tüm sporda derin bir etki yarattı. 1978’te Ronnie Peterson; Patrick Depailler ve Riccardo Patrese’yi geride bırakarak son bölümde galibiyete ulaştı. Değişken hava koşullarında geçen 1979’u ise Kanadalı Gilles Villeneuve kazandı.

1980’lere girilirken turboşarjlı araçlar Grand Prix’lere damga vurmaya başladı. Yüksek rakımlı (yaklaşık ) Kyalami pistinde turbo motorlar, motora giren hava miktarını ayarlayabilmeleri sayesinde atmosferik motorlara kıyasla avantaj sağladı. 1982’de turbo motorlar yaklaşık 150 bg daha fazla güç üretiyordu ve sıralama turlarında belirgin üstünlük kuruyordu. Renault F1 takımı 1980 ve 1982 yarışlarında öne çıktı. 1982’de Fransız Alain Prost, yarış ortasında bir tekerleğini kaybetmesine rağmen yükselerek Carlos Reutemann’ı geçip zafer kazandı.

1981 yarışı, FISA-FOCA savaşı nedeniyle Dünya Şampiyonası kapsamına alınamadı. FISA ile anlaşma sağlanamayınca yarış resmî olarak bir Formula Libre etkinliği olarak düzenlendi ve yalnızca FOCA ile bağlantılı takımlar katıldı.

1983 yarışı, sezonun son yarışıydı. Alain Prost, Brezilyalı Nelson Piquet ile Fransız René Arnoux arasında üçlü bir şampiyonluk mücadelesine sahne oldu. Prost ve Arnoux motor arızasıyla yarış dışı kalırken, Piquet üçüncü olarak pilotlar şampiyonluğunu kazandı. Yarışı Piquet’nin İtalyan takım arkadaşı Riccardo Patrese kazandı. 1984 yarışı sezonun başlangıç bölümünde yapıldı. Artık McLaren adına yarışan Prost, yarış aracının çalışmaması üzerine yedek araçla pit yolundan start aldı ve takım arkadaşı Niki Lauda’nın ardından ikinci oldu. Derek Warwick üçüncü olurken, Brezilyalı Ayrton Senna bir Toleman aracıyla altıncı sırayı alarak ilk puanını kazandı.

1985 yarışı, apartheid nedeniyle ilan edilen olağanüstü hâl ve artan şiddet olayları sebebiyle uluslararası boykot çağrılarının gölgesinde kaldı. Bazı hükûmetler pilotlarının katılımını yasaklamaya çalıştı; Ligier ve Renault F1 takımları Fransa hükûmetinin spor etkinlikleri yasağı doğrultusunda yarışa katılmadı. Ancak Fransız pilotlar Alain Prost ve Philippe Streiff Britanya takımları adına start aldı. Yarışı Nigel Mansell kazanırken, takım arkadaşı Keke Rosberg ikinci olarak Williams takımına duble yaptırdı. Yarıştan birkaç gün sonra FIA başkanı Jean-Marie Balestre, apartheid nedeniyle Grand Prix’nin geri dönmeyeceğini açıkladı.

Apartheid rejiminin 1991’de sona ermesinin ardından Formula 1, 1992 ve 1993 yarışları için Kyalami’ye geri döndü. 1992’de Mansell baskın bir galibiyet elde ederken, 1993’te Prost, Senna ve Michael Schumacher arasında yoğun bir mücadele yaşandı ve Prost kazandı. 1993 Temmuz’unda Kyalami, Güney Afrika Otomobil Birliği’ne satıldı; tesis kârlı işletilse de Formula 1 organizasyonunun maliyeti çok yüksek bulundu ve Grand Prix bir daha düzenlenmedi. 1993 yarışı aynı zamanda Formula 1’in Afrika kıtasındaki son yarışı oldu.

Güney Afrika Grand Prix’sini kazanan tek Güney Afrikalı pilot Jody Scheckter’dır (1975). Britanyalı Jim Clark yarışı dört kez, Avusturyalı Niki Lauda ise üç kez kazanmıştır.

### Geri dönüş olasılığı
Nisan 2018'de, *The South African* dergisi, Güney Afrika'nın Formula 1 Grand Prix takvimine geri dönme olasılığını, Güney Afrika Motor Sporları CEO'su Adrian Scholtz ile tartıştı. Scholtz, böyle bir etkinliği düzenlemenin önündeki ana engellerin yüksek maliyetler ve şu anda hiçbir Güney Afrika pistinin, Kyalami dahil olmak üzere, FIA'nın Formula 1 yarışı düzenleme gereksinimlerini karşılamaması olduğunu belirtti.

2023 yılı başlarında, Güney Afrika Grand Prix'sinin 2024 sezonu için geri dönmesine yönelik bir anlaşma son aşamaya gelmişti ancak Haziran 2023'te FIA, Güney Afrika hükûmetinin Rusya'nın Ukrayna'yı işgaline yönelik tutumu nedeniyle, Güney Afrika Grand Prix'sinin yakın gelecekte Formula 1 takvimine dönmeyeceğini açıkladı.

2025 yılı başlarında Güney Afrika Cumhuriyeti, Grand Prix'yi 2027 yılına kadar geri getirmek için yeni bir teklif sundu. Haziran 2025'te, FIA, Kyalami pistinde yapılacak olan iyileştirmeleri onayladı ve bu iyileştirmelerin Formula 1 standartlarına uygun olmasını sağlanacak. Ancak, *Autosport.com*’a göre, yeni bir anlaşmanın tamamlanmasına hala uzak olunduğu ve bu durumun "hayal gibi" göründüğü belirtildi. Ayrıca, Afrika kıtasında Formula 1 Grand Prix'si düzenlemek için Ruanda ve Nijerya gibi diğer Afrika ülkelerinin de arttırdığı rekabet dikkat çekiyor.

## Güney Afrika Grand Prix'sinin kazananları

### Tekrar kazananlar (sürücüler)
*Pembe arka plan, Formula 1 Dünya Şampiyonası'nın bir parçası olmayan bir etkinliği gösterir.*

### Tekrar kazananlar (takımlar)
*Pembe arka plan, Formula 1 Dünya Şampiyonası'nın bir parçası olmayan bir etkinliği gösterir.*

***Kalın harflerle''' belirtilen takımlar, 2026 yılında Formula 1 şampiyonasında yarışacak takımlardır.''


=== Tekrar kazananlar (motor üreticileri) ===
''Pembe arka plan, Formula 1 Dünya Şampiyonası'nın bir parçası olmayan bir etkinliği gösterir.''

***Kalın harflerle*' belirtilen üreticiler, 2026 Formula 1 şampiyonasında yarışacak olanlardır.*

 Cosworth tarafından yapılmıştır.

### Yıla göre
*Pembe arka plan, Formula 1 Dünya Şampiyonası'nın bir parçası olmayan bir etkinliği gösterir.*

## Notlar

## Kaynakça