Maria Paleologina Kantakuzini

**Maria Paleologina Kantakuzini** (  Мария Палеологина Кантакузина  ; ö.1294'ten sonra) iki Bulgar imparatoru Konstantin Tih ve İvaylo'nın konsort imparatoriçesidir. VIII. Mihail'in yeğeniydi.

Bulgaristan'ın en güçlü imparatoriçesi olarak anılır. 1271'den 1279'a kadar, ilk eşinin eş naibi yapılan küçük oğlu II. Mihail Asen adına naip olarak hüküm sürdü ve ikinci eşinin saltanatı sırasında eş naip olarak kaldı.

## Ailesi
Maria, İoannis Kantakuzenos ile VIII. Mihail'in kız kardeşi İrini Komnini Palaiologina'nın ikinci kızıdır.

Yeoryos Pahimeris'e göre, Maria alışılmadık derecede hain ve kurnazdı ve halk ve din adamları üzerinde güçlü bir etkisi vardı. Maria'nın amcasının askeri darbesini desteklediğini ve Bulgaristan çarı Konstantin Tih'in ikinci karısı olan Bulgar imparatoriçesi İrini'nin kardeşi ve meşru imparator IV. İoannis'i kör etmeye teşvik ettiğini iddia etmiştir.

## Bulgaristan İmparatoriçesi eşi

### Konstantin Tih ile evliliği
1261 yılında VIII. Mihail'ın çocuk İznik İmparatoru IV. İoannis'i tahttan indirip kör etmesi, tahttan indirilen imparatorun kayınbiraderi olan Konstantin Tih'i VIII. Mihail'e karşı karşıya getirmiştir.

Çariçe İrini Laskarina'nın 1268'de ölümünden sonra Konstantin Tih, Paleologos'a akraba olan bir Bizans prensesiyle evlenmeyi önererek VIII. Mihail'le uzlaşmaya çalışmış ve VIII. Mihail de yeğeni Maria'yı önermiştir. Maria'nın daha önce Alexios Philes ile bir evliliği vardı ve Konstantin Tih'in iki evliliği daha vardı. Evlilik ittifakının koşulu olarak, çeyiz olarak Karadeniz limanları Mesembria ve Anhialos'un kendisine verilmesi gerekiyordu.

Maria ve Konstantin Tih 1269 yılında evlendiler. Ancak Maria'nın vadedilen çeyizinin teslim edilmesi konusunda çıkan tartışmalar, iyileşen ilişkileri bozdu. Maria, amcasının davranışlarının Bulgar sarayındaki konumunu sarsacağını anladı ve kocasının VIII. Mihail'e saldırmasını açıkça istedi. Bulgar hükümeti, Latin İmparatorluğu'nu yeniden kurma amacıyla VIII. Mihail'e karşı bir sefer planlayan Sicilya Kralı I. Carlo ile ittifak kurdu. VIII. Mihail, gayri meşru kızı Euphrosyne Palaiologina'yı, Bizans müttefiki olarak 1274'te Bulgaristan'ı yağmalayan Altın Orda Hanı Nogay Han ile evlendirerek karşılık verdi.

### Naipliği
Saltanatının son yıllarında Konstantin Tih attan düşerek kısmen felç oldu ve belirtilmeyen rahatsızlıklardan muzdaripti. Hükümet, yaklaşık 1272 yılında, oğulları II. Mihail Asen'i doğumundan kısa bir süre sonra ortak imparator ilan eden Maria'nın sıkı bir şekilde elindeydi. Bu nedenle onun adına naip olarak hareket etti. 1270'lerde Bizans İmparatorluğu ile ilişkileri yöneten Maria, 1275 yılında Bulgar tacı için güçlü bir iddia sahibi olan Vidin *despotu* Yakov Svetoslav'ın önce teslim olmasını, sonra da (zehirlenerek) öldürülmesini planladı. Çariçe, Yakov Svetoslav'ı Tırnovo'ya davet ederek onu evlat edineceğini ve ülkenin yönetimine katılmasına izin vereceğini söyledi. 1275 yılında Yakov Svetoslav Tırnovo'ya geldi ve Bulgaristan Patriği İgnatiy tarafından düzenlenen resmi bir törenle kendisini Maria'nın ikinci oğlu ilan etti. Yakov, Vidin'e döndükten kısa bir süre sonra öldü. Yeoryos Pahimeris, Maria'yı ölümünden sorumlu tutmuştur.

Pahalı ve başarısız savaşlar, tekrarlanan Moğol akınları ve ekonomik istikrarsızlık nedeniyle Maria hükümeti 1277 yılında İvaylo Ayaklanması ile karşı karşıya kalmıştır. Açık olan, İvaylo adında bir domuz çobanı veya domuz sahibinin hoşnutsuzların lideri haline geldiği ve çok sayıda (muhtemelen çoğunluğu alt sınıftan) takipçiyi kendine çekerek önemli bir alan üzerindeki kontrolünü kanıtladığıdır. Çar Konstantin muhafızlarıyla birlikte İvaylo'ya doğru yola çıktı, ancak 1277 yılında kesin bir yenilgiye uğradı ve savaş arabası içinde öldürüldü. Cinayeti bizzat İvaylo'nun işlediği iddia edilmektedir.

Ülkenin büyük bir bölümüne nüfuzunu yaymayı başarsa da direnişle karşılaştı ve başkent Tırnovo, meşru imparator II. Mihail ve annesi Maria'nın kontrolü altında kalmıştır.

### İvaylo ile evliliği
İvaylo'nun başarıları Bizans İmparatoru VIII. Mihail'i rahatsız etmiştir. İmparator, en büyük kızı İrini'yi, Bizans sarayında yaşayan Bulgaristan yönetici hanedanının soyundan gelen III. İvan Asen ile evlendirdi ve onu tahta geçirmek için asker gönderdi. Bu durum İvaylo ile Maria arasında bir ittifak oluşmasına yol açmış ve dul imparatoriçe, küçük II. Mihail'i tahttan indirmeden ve mirastan mahrum bırakmadan, 1278'de Bulgar imparatoru olarak tanınan İvaylo ile evlenmiştir.

Maria'nın kararı Bizanslılar tarafından "ahlaksız" ve "kirli" olarak tanımlandı, çünkü asil Paleologos ve Kantakuzenos ailelerinin soyundan geliyordu ve ayrıca kocasını öldüren bir domuz çobanıyla evlenmişti. Bu bağlamda VIII. Mihail açıkça Maria'nın "ailesine utanç getirdiğini" ve "krallığını yıktığını" ilan etmiştir.

İvaylo ile Maria'nın evliliğinin mutsuz olduğu iddia edilmektedir. İvaylo, Bizans seferlerine karşı Balkan geçitlerinin savunmasını başarıyla yöneterek III. İvan'ı Bulgar tahtına oturttu. İvaylo, Moğolların gelişigüzel saldırılarına karşı da başarı elde etmişti, ancak 1279'da büyük bir Moğol ordusu onu Tuna üzerindeki Dorostolon (Silistre) kalesinde üç ay boyunca abluka altına aldı. İvaylo'nun öldüğüne dair söylentiler Tırnovo'da paniğe yol açtı. Soylular yeni Bizans ordusuna teslim oldular ve III. İvan'ı imparator olarak kabul ettiler. III. İvan tahta çıkarken, II. Mihail ve İvaylo'dan hamile olan Maria Kantakouzena Konstantinopolis'e sürgüne gönderildiler.

Maria ile İvaylo'nun ismi bilinmeyen bir kızları vardı.

## Atalar

## Notlar

## Kaynakça
* Vasil Zlatarski, "История на българската държава през средните векове. Том III. Второ българско царство. България при Асеневци (1187—1280)" издателство "Наука и изкуство", София 1972 г.
* Yordan Andreev, Ivan Lazarov, Plamen Pavlov, "Кой кой е в средновековна България", издателство "Петър Берон", 1999 г.