Tüfengçi

**Tüfengçiler** () erken modern İran'daki silahşör birliğidir. Çoğunlukla İran dilleri konuşan köylülerden toplanıyorlardı.

## Tarih
### Safevî dönemi
Safevî Devleti kurulmadan önce, İran'da top ve tüfekler kullanılıyordu; bunlar oraya  gelmişti. 1514'te Safevîlerin Kızılbaş kuvvetleri, ateşli silahları etkili bir şekilde kullanmaları sayesinde üstünlük sağlayan Osmanlı İmparatorluğu tarafından Çaldıran Muharebesi'nde mağlup edildiler. Bundan dolayı, Şah I. İsmail () *vekili* (naibi) Mirza Şah Hüseyin'e *Tüfengçi* (tüfekçi) birliğini oluşturmasını emretti, bu kelime tam anlamıyla "tüfekçi" anlamına gelmektedir. Şah I. İsmail, 50 top ve 2.000 arkebüz yaptırdı. *Tüfengçiler* katılmasıyla, Safevî ordusunun kabile dışı bileşeni başlangıçta küçüktü ancak sonunda önemli ve büyüyen bir parça haline geldi. 1517'de *Tüfengçilerin* sayısı 8.000'di. Zamanla sayıları değişti; 1521'de sayıları 15.000–20.000 arasına çıktı. *Tüfengçiler*, ya resmen atanmış ya da firari Portekizli askeri personel tarafından eğitilmiştir.

Portekizli ve Osmanlı yeniçerilerinin de dahil edilmesi ile *Tüfengçilerin* sayısını daha da arttı. 1518'de 700 yeniçeri, Safevîlere sığındı, bunu 1519'da 1500 yeniçeri daha izledi. Şah I. İsmail, sonraki Safevî şahları gibi, *Tüfengçilerin* yeteneklerini sergilemekten keyif alıyordu. Ateşli silahlar ayrıca Şah I. Tahmasb ( ) geniş şekilde kullanılmıştır. *Tüfengçiler* genellikle kalelerde konuşlandırıldıkları ve kaleleri saldırganlardan koruma sorumluluğuna sahip oldukları için, binlercesi zaman zaman savaşa veya kalelerin savunmasına katılıyordu. 'da, yoğun askeri hizmetlerine rağmen, Kızılbaş askerleri *Tüfengçileri* küçümseyerek izliyorlardı. Ancak Şah I. Abbas () onlara büyük saygı duyuyordu. Mâzenderan eyaletinden gelen *Tüfengçiler* onun gözdesiydi. 1603'te, Şah I. Abbas'ın Belh seferi sırasında askerler arasında 10.000 *Tüfengçi* vardı. 1623–1639 Osmanlı-Safevî Savaşı sırasında, Safevîler çoğunlukla *Tüfengçileri* kullandı. *Tüfengçilerin* sayısı Şah I. Abbas döneminde 20.000, 50.000 veya 60.000 ve Şah II. Abbas () döneminde 40.000-50.000 civarındaydı.

Modern ateşli silahlar 1650'lerden sonra da kullanılmaya devam etti, ancak Safevî döneminde kullanımları daha az yaygınlaştı. Genellikle köylü kökenli yerli Farsça konuşanlardan ve İran'ın her yerinden toplanan *Tüfengçiler* esasen yerel milislerdi. *Tüfengçiler*, İran sınırları çevresindeki askeri operasyonlara kapsamlı katılımlarına rağmen, öncelikle kırsal kesimde dağılmış yerel bir savunma gücüydü. Barış zamanlarında *Tüfengçiler* çiftçi olarak çalışırlardı. Ajrlu, Chaghni, Enanlu ve Rumlu gibi Kızılbaş kabilelerinden ve Çağatay, Lakhi ve Mamasani gibi Kızılbaş olmayan kabilelerden de *Tüfengçiler*  vardı.

*Tüfengçiler* genellikle piyade olarak savaştılar ve bu da onlara *pivadegan-e tofang* adını kazandırdı, ancak süvari olarak da savaştıkları da rivayet edilir. 17. yüzyılda yazan Fransız doğumlu İngiliz gezgin Jean Chardin, *Tüfengçilerin*  yaya olarak hareket ettiğini, ancak yolculukları için atlara bindiklerini söylemiştir.

*Tüfengçiler* komutanı, idari personel, *min-başlar*, *yüz-başlar*, *panjah-başlar* ve *dah-başlar* dahil olmak üzere bir dizi subayın yardımını alan *Tüfengçi-ağası* idi. Bir vezir ve bir *mostoufi* (muhasebeci), *Tüfengçi-ağası'ya* *Tüfengçilerin* birlik listesini yöneterek yardımcı olmuştur.  1665'te *Tüfengçilerin* maaşının yıllık 5-7 toman olduğu yazılmıştır.

### Afşar, Zend ve Kaçar dönemleri
Afşar Şahı Nadir Şah () ayrıca İran köylülerinden *Tüfengçileri* de askere aldı. Zend hükümdarı Kerim Han () ayrıca batı ve orta İran köylülerinden, özellikle de Basra Körfezi'ne bitişik Deştistan bölgesinden askere alınan *Tüfengçileri* de kullandı. Şah I. Abbas'a benzer şekilde, Kaçar Şahı Ağa Muhammed Şah () Mazandaranlı *Tüfengçilerini* en güvenilir ve yetenekli askerlerinden biri olarak görüyordu. Tehlikeli dönemlerde onların arasında kalıp uyuyordu ve onlara "Şah'ın gömleği" (*pirahan-e tan-e şah*) diyordu. Ağa Muhammed Han'ın 1797'deki ölümüne kadar *Tüfengçiler* 60.000 kişilik ordusunun 10.000'ini oluşturuyordu. Mazandaran köylülerinden ve Erak ile Hemedan arasındaki bölgeden toplanmışlardı.

## Ayrıca bakınız
* Tüfengendâz, Babürlüler'de tüfek kullanan asker

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* 
*
* 
* 
*