Liberalizm (uluslararası ilişkiler)

**Liberalizm**, uluslararası ilişkiler teorisi içinde birbiriyle ilişkili üç ilke etrafında dönen bir düşünce okuludur:

* Güç politikasının uluslararası ilişkilerin tek olası sonucu olarak reddedilmesi, bununla realizmin güvenlik/savaş ilkelerini sorgular
* Karşılıklı fayda ve uluslararası işbirliği
* Devlet tercihlerinin ve politika seçimlerinin şekillendirilmesinde uluslararası kuruluşların ve devletdışı aktörlerin rolü

Bu düşünce okulu, devletler arasında daha fazla işbirliğini ve daha az çatışmayı teşvik eden üç faktörü vurgulamaktadır:

* Anlaşmazlıkların şiddet içermeyen yollarla çözülmesi için bir forum sağlayan Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kurumlar
* Uluslararası ticaret çünkü ülkelerin ekonomileri ticaret yoluyla birbirine bağlandığında birbiriyle savaşma olasılıkları azalır
* Demokrasinin yayılması, köklü demokrasilerin birbiriyle savaşmayacağı varsayıldığından daha fazla demokrasi varsa devletlerarası savaş daha az sıklıkta olacaktır.

Liberaller uluslararası kurumların karşılıklı bağımlılık yoluyla devletler arasında işbirliğinde kilit bir rol oynadığına inanmaktadır. Karşılıklı bağımlılığın üç ana bileşeni vardır. Devletler ekonomik, finansal ve kültürel yollarla çeşitli şekillerde etkileşime girerler; güvenlik devletler arası etkileşimlerde birincil hedef olmama eğilimindedir ve askerî güçler tipik olarak kullanılmaz. Liberaller ayrıca uluslararası diplomasinin devletlerin birbirleriyle dürüstçe etkileşime girmelerini sağlamak ve sorunlara şiddet içermeyen çözümleri desteklemek için çok etkili bir yol olabileceğini savunurlar. Liberaller, uygun kurumlar ve diplomasi ile devletlerin refahı en üst düzeye çıkarmak için çatışmayı en aza indirmek için birlikte çalışabileceğine inanırlar.

Liberalizm, uluslararası ilişkiler teorisinin ana ekollerinden biridir. Liberalizm Latince "özgür" anlamına gelen liber kelimesinden gelir ve aslen özgürlük felsefesine atıfta bulunur. Kökleri Aydınlanma'dan kaynaklanan daha geniş liberal düşünceye dayanır. Ele almaya çalıştığı temel konular, uluslararası ilişkilerde kalıcı barış ve işbirliğine ulaşma sorunları ve bunların başarılmasına katkıda bulunabilecek çeşitli yöntemlerdir.

Liberaller genellikle işbirliği yoluyla demokrasinin yayılacağına inanırlar.

## Çalışma alanları
Liberal uluslararası ilişkiler teorisi içinde geniş çalışma alanları şunlardır:

* Demokratik barış teorisi ve daha geniş anlamda iç siyasi rejim türlerinin ve iç siyasetin uluslararası ilişkiler üzerindeki etkisi.
* Ticari barış teorisi, serbest ticaretin uluslararası ilişkiler üzerinde yatıştırıcı etkileri olduğunu savunur. Küreselleşme ve karşılıklı bağımlılığa ilişkin güncel araştırmalar, bu sorgulama çizgisinin daha geniş bir devamıdır.
* Kurumsal barış teorisi, anarşi ortamında işbirliğinin nasıl sürdürülebileceğini, kısa vadeli çıkarlar yerine uzun vadeli çıkarların nasıl gözetilebileceğini ve aktörlerin göreceli kazançlar yerine nasıl mutlak kazançlar elde edebileceğini göstermeye çalışır.
* Buna bağlı olarak, uluslararası örgütlerin uluslararası politika üzerindeki etkisi, hem devletlerin çıkarlarını takip etmeleri için forumlar olarak oynadıkları rol hem de kendi başlarına aktörler olarak oynadıkları rol.
* Uluslararası hukukun devlet davranışlarını denetleme veya kısıtlamadaki rolü.
* Liberal normların uluslararası politika, özellikle de liberal devletler arasındaki ilişkiler üzerindeki etkileri.
* Yüksek düzeyde kurumsallaşmış ittifaklar (örneğin NATO), konfederasyonlar, birlikler, federasyonlar ve Avrupa Birliği gibi gelişen oluşumlar gibi çeşitli birlik türlerinin uluslararası politikadaki (ilişkilerdeki) rolü.
* Kozmopolitanizmin devleti aşma ve uluslararası ilişkileri etkilemedeki rolü ya da potansiyel rolü.

## Tarihi

### Erken dönemi
Liberalizm aslında hem derin bilimsel hem de felsefi köklerden doğmuştur. Teorinin ana ilkesi uluslararası işbirliği ve barış olmakla birlikte, ilk etkiler aynı amacı paylaşan bazı büyük dini uygulamalarda görülmektedir. Daha sonra 17. ve 18. yüzyıllarda siyasi liberalizm soyluluğa ve kalıtsal eşitsizliğe meydan okuyan bir biçim almaya başladı. Kısa bir süre sonra Voltaire, Locke, Smith ve Alman düşünür Immanuel Kant gibi filozofların çalışmalarıyla liberal ideallerin gelişmeye başladığı Aydınlanma dönemi geldi. Liberal akademisyenler kısmen Otuz Yıl Savaşları ve Aydınlanma'dan etkilenmiştir. Otuz Yıl Savaşları'nın uzunluğu ve feci etkileri, Avrupa'nın büyük bölümünde savaşa karşı ortak bir küçümsemeye neden olmuştur. Locke ve Kant gibi düşünürler, çevrelerindeki dünyada gördükleri hakkında yazdılar. Savaşın temelde sevimsiz olduğuna ve insanın belirli haklarla doğduğuna inandılar çünkü Otuz Yıl Savaşları'nın sonu onlara bu fikirleri kanıtla.

John Locke, 1689'da yayınlanan *Yönetim Üzerine İkinci İnceleme'de* günümüzde liberalizme atfedilen birçok fikri tartışmaktadır. İkinci incelemesinde Locke, toplum üzerine yorumlarda bulunur ve doğal hakların ve yasaların önemini ana hatlarıyla belirtir. Locke, insanların önceden belirlenmiş herhangi bir fikir veya kavram olmaksızın boş bir levha olarak doğduğuna inanmaktadır. Bu durum doğa durumu olarak bilinir çünkü insanları en barbar halleriyle gösterir. İnsanlar büyüdükçe deneyimleri, düşüncelerini ve eylemlerini şekillendirmeye başlar. Olmamayı seçene kadar bir şey onların barbar doğasını değiştirene kadar doğal olarak doğa durumundadırlar. Locke, sivil hükûmetin bu anarşiye çare olabileceğini söyler. Doğa yasası söz konusu olduğunda, bir hükûmet olduğunda insanların rasyonel davranma olasılığı daha yüksektir çünkü uyulması gereken yasalar ve sonuçlar vardır. Locke, sivil hükûmetin insanların sağlık, özgürlük ve mülkiyet gibi temel insan haklarını kazanmalarına yardımcı olabileceğini savunur. Bu hakları tanıyan ve yasaları uygulayan hükûmetler dünyaya fayda sağlar. Bu fikirlerin birçoğu Amerikan Devrimi sırasında kurucu babalar ve Fransız Devrimi sırasında Fransız devrimciler gibi liderleri etkilemiştir.

Kant'ın *Ebedi Barış Üzerine* adlı eserinde filozof, uluslar tarafından uygulanacak bir barış programı oluşturmak için ilkeler oluşturacak yol göstermiştir. Bu program, devletler arasında işbirliğinin yanı sıra güvenli özgürlük ve ortak faydaların karşılıklı olarak takip edilmesini gerektirecektir. Bu fikirlerden biri demokratik barış teorisidir. Kant, *Ebedi Barış Üzerine* eserinde demokrasilerin savaşmadığı fikrini ortaya atmıştır çünkü liderler yeniden seçilme konusunda çok endişelidir. Savaş doğal olarak popüler olmadığından Kant liderlerin bunun maliyetini seçmenlere yüklemekten kaçınacağını düşünmüştür. Ekonomik koalisyon yoluyla devletlerin iç içe geçmesindeki başarıyı gördükten sonra, liberal destekçiler savaşın her zaman uluslararası ilişkilerin kaçınılmaz bir parçası olmadığına inanmaya başladılar. Liberal siyaset teorisine destek bu noktadan sonra artmaya devam etti.

## Neoliberalizm

Kant'ın demokratik barış teorisi, Robert Keohane ve Joseph Nye gibi neoliberaller tarafından revize edilmiştir. Bu teorisyenler, demokrasilerin aslında savaştığını görmüşlerdir ancak demokrasiler kapitalist bağlar nedeniyle diğer demokrasilerle savaşmazlar. Demokrasiler ekonomik olarak bağımlıdır ve bu nedenle sorunları diplomatik yollarla çözme olasılıkları daha yüksektir. Dahası, demokrasilerdeki vatandaşların diğer demokrasilerdeki vatandaşları ortak ahlaki değerler nedeniyle düşman olarak görme olasılığı daha düşüktür. Kant'ın orijinal fikirleri liberal akademisyenleri etkilemiş ve liberal düşünce üzerinde büyük bir etkiye sahip olmuştur.

## Ayrıca bakınız

* Kapitalist barış
* Uluslararası ilişkilerde idealizm
* Liberal uluslararası düzen

## Kaynakça