Jan van der Heyden

**Jan van der Heyden** (5 Mart 1637, Gorinchem – 28 Mart 1712, Amsterdam), Hollanda Altın Çağı döneminde yaşamış ressam, çizer, oymabaskıcı ve mucittir. Çok sayıda şehir manzarası tablosu ile tanınmış, ayrıca geliştirdiği yangın pompası ve sokak lambası tasarımlarıyla da ün kazanmıştır.

## Hayatı

Jan van der Heyden 9 yaşında ailesiyle birlikte Amsterdam’a taşındı. Babası burada tahıl ticaretiyle uğraşıyordu. 1656’da Amsterdam’da vaftiz edildi. 28 Mayıs 1661 tarihinde Utrechtli Sara ter Hiel ile evlendi ve o sırada kendini “ressam” olarak tanıtıyordu. Aynı yıl yaptığı ilk bilinen eseri, eşiyle birlikte kullandığı arma tasarımıdır (bugün Amsterdam Müzesi’ndedir).

Van der Heyden özellikle şehir manzaralarıyla tanındı. Çoğu zaman farklı şehir bölümlerini birleştirerek kurgusal kompozisyonlar oluşturdu. Perspektif bilgisindeki ustalık ve ayrıntı zenginliği onun en ayırt edici özelliklerindendi. Figürler genellikle çağdaş ressamlar Adriaen van de Velde, Eglon van der Neer veya Johannes Lingelbach tarafından resmedilmiştir.

1660’larda Almanya’ya yaptığı seyahatlerde Köln, Düsseldorf, Bonn, Kleve ve Aachen gibi şehirleri ziyaret etti ve bu şehirlerin manzaralarını çizdi.

1670’te Amsterdam sokak aydınlatmasının başına getirildi. 28 Mart 1712’de Amsterdam’daki Koestraat’taki evinde yaşamını yitirdi. Eşi kısa bir süre sonra aynı yıl içinde öldü.

## Sokak lambası
Van der Heyden, 1669’da Amsterdam için yeni bir sokak aydınlatması sistemi tasarladı. Bu sistem kısa sürede diğer şehirlerde de benimsendi. 1679’da *’t Licht der Lamp Lantaarens ontsteken* adlı kitabını yayımladı ve burada icadının ayrıntılarını paylaştı. Tasarladığı bakırdan yapılmış, camlı lambalar uzun süre kullanıldı. Günümüzde Amsterdam’da (örneğin Magere Brug ve Amstelveld çevresinde) ve Potsdam’daki Hollanda Mahallesi'nde bu lambaların replikaları görülebilir.

## Yangın pompası

Van der Heyden 1672’de geliştirdiği yeni tür bir yangın pompası ile büyük ün kazandı. 1677’de kardeşi Nicolaes van der Heyden ile birlikte bu buluşunu anlatan *Bericht wegens de nieuw geïnventeerde en geoctroyeerde slang-brandspuiten* adlı kitabı yayımladı. 1690’da oğlu Jan ile birlikte resimli, genişletilmiş bir baskısını hazırladı. Amsterdam belediyesi buluşu beğenerek şehirdeki tüm bölgelerde bu pompaları kullanmaya başladı. Van der Heyden ayrıca Amsterdam itfaiyesinin ilk 'genel yangın amiri' olarak görev yaptı.

## Diğer çalışmaları
Van der Heyden çok yönlü bir mucitti. buhar motoru benzeri su pompalama sistemleri, rüzgar değirmeni parçaları ve deniz feneri teknolojileri üzerine çalıştı. Vuurtoreneiland’da 1702’de kurulan fener sisteminde kendi tasarladığı lambalar kullanılmıştır.

## Miras
Van der Heyden, Gerrit Berckheyde, Meindert Hobbema ve Jacob van Ruisdael gibi çağdaşlarıyla birlikte Hollanda şehir manzarası resminin öncülerinden biri olarak kabul edilir. Amsterdam’daki De Pijp semtinde ve diğer birçok Hollanda kentinde onun adını taşıyan sokaklar bulunmaktadır. 1912’de Amsterdam’daki Koestraat 5 numaralı binanın cephesine büstü yerleştirilmiştir.

## 2012 Anma yılı
2012 yılı, ölümünün 300. yıldönümü vesilesiyle Hollanda’da 'Jan van der Heyden Yılı' ilan edildi. Amsterdam ve Gorinchem şehirlerinde çeşitli sergiler ve etkinlikler düzenlendi.

## Dış bağlantılar
* Rijksmuseum - Jan van der Heyden koleksiyonu
* Hollanda Ulusal İtfaiye Müzesi

## Kaynakça