Habeş el-Hâsib

**Ahmed b. Abdillâh el-Mervezî Habeş el-Hâsib** (766ö. 869'dan sonra Samarra'da, günümüz Irak) Horasan'daki Merv'den Pers bir astronom, coğrafyacı ve matematikçi olup tanjant trigonometrik oranlarını ve kotanjantı ilk tanımlayan kişidir.

Habeş, kendisini Bağdat'ta geliştirdi ve 869'dan bir süre sonra yüz yaşında öldü. İki Abbasi halifesi, el-Ma'mun ve el-Mu'tasım'ın hükümdarlığı altında çalıştı.

## Çalışmaları
Ahmed bin Abdillâh el-Mervezî Habeş el-Hâsib, 825'ten 835'e kadar astronomik gözlemler yapmış ve üç *[[zic]]*ler (astronomik tablolar) derlemiştir: Bunlardan ilki hala Hint tarzındaydı; *test edilmiş* tablolar olarak adlandırılan ikincisi en önemlileriydi; muhtemelen "Me'mun" veya "Arap" tablolarıyla aynıdır ve Me'mun'un astronomlarının ortak bir çalışması olabilir; Şah'ın tabloları olarak adlandırılan üçüncüsü daha küçüktü.

Habaş, 829'daki güneş tutulması ile ilgili olarak, Müslüman astronomlar tarafından genel olarak benimsenen bir yöntem olan yükseklikle (bu durumda güneşin) zamanın belirlenmesinin ilk örneğini verir.

830 yılında, trigonometrideki tanjant kavramına eşdeğer olan "gölge", umbra (versa) kavramını ortaya atmış gibi görünmektedir ve türünün en eskisi gibi görünen bu tür gölgelerin bir tablosunu derlemiştir. Ayrıca kotanjantı tanıttı ve bunun için ilk tabloları üretti.

### ''Cisimler ve Mesafeler Kitabı''
El-Hasib, Bağdat'taki Al-Shammisiyyah gözlemevinde çeşitli gözlemler yapmış ve bir dizi coğrafi ve astronomik değeri tahmin etmiştir. Elde ettiği sonuçları *Cisimler ve Mesafeler Kitabı* ("The Book of Bodies and Distances") adlı çalışmasında derlemiştir ve bu kitapta yer alan sonuçlardan bazıları şunlardır:

;Dünya
*Dünya'nın çevresi: 20,160 mil (32,444&nbsp;km)
*Dünya'nın çapı: 6414.54 mil (10323.201&nbsp;km)
*Dünya'nın yarıçapı: 3207.275 mil (5161.609&nbsp;km)

;Ay
*Ay'ın çapı: 1886,8 mil (3036,5&nbsp;km)
*Ay'ın çevresi: 5927.025 mil (9538.622&nbsp;km)
*Ay'ın en yakın mesafesinin yarıçapı: 215,208;9,9 (sexagesimal) mil
*Ay'ın en yakın mesafesinin yarı çevresi: 676,368;28,45,25,43 (sexagesimal) mil
*Ay'ın en uzak mesafesinin yarıçapı: 205,800;8,45 (sexagesimal) mil
*Ay'ın en uzak mesafesinin çapı: 411.600,216 mil (662.406,338&nbsp;km)
*Ay'ın en uzak mesafesinin çevresi: 1.293.600,916 mil (2.081.848,873&nbsp;km)

;Güneş
*Güneş'in çapı: 35,280;1,30 mil (56,777.6966&nbsp;km)
*Güneş'in çevresi: 110,880;4,43 mil (178,444.189&nbsp;km)
*Güneş'in yörüngesinin çapı: 7,761,605.5 mil (12,491,093.2&nbsp;km)
*Güneş'in yörüngesinin çevresi: 24,392,571.38 mil (39,256,038&nbsp;km)
*Güneş'in yörüngesi boyunca bir derece: 67,700.05 mil (108,952.67&nbsp;km)
*Güneş'in yörüngesi boyunca bir dakika: 1129.283 mil (1817.405&nbsp;km)

## Ayrıca bakınız
*Müslüman bilim insanları listesi
*İranlı bilim insanları listesi

## Notlar

## Kaynakça
*  (PDF version)

## Dış bağlantılar
**[https://archive.org/details/handbuchdergesch00ibnquoft Handbuch der Geschichte : aus den Handschriften der k.k. Hofbibliothek zu Wien, der herzoglichen Bibliothek zu Gotha und der Universitäts-Bibliothek zu Leyden (1850)]*, ed.: Ferdinand Wüstenfeld
**[https://archive.org/details/extractfromibnku00ibnquoft An extract from Ibn Kutaiba's 'Adab al-Kâtib; or, The writer's guide (1877)]*, ed.: William Oliver Sproull
**[https://archive.org/details/ibnkutaibasadaba00ibnquoft Ibn Kutaiba's Adab-al-kâtib. Nach mehreren Handschriften hrsg. von Max Grünert (1900)]*, ed.: Max Grünert
**[https://archive.org/details/liberpoesisetpoe00ibnq  Liber poesis et poetarum (1904)]*, ed.: Michael Jan de Goeje