IV. Valdemar

**IV. Valdemar Atterdag** (lakap "Günün Dönüşü" anlamına gelir) veya **Waldemar** (1320 - 24 Ekim 1375), 1340'tan 1375'e kadar Danimarka Kralıdır. Çoğunlukla, önceki hükümdarların yönetimindeki savaşları finanse etmek için ülkenin iflası ve ipotek edilmesinin ardından Danimarka'yı yeniden birleştirmesiyle tanınır.

## Tahta yükselişi
Danimarka Kralı II. Christopher ile Pomeranyalı Euphemia'nın en küçük oğludur. Çocukluğunun ve gençliğinin çoğunu, babasının yenilgisi ve sırasıyla iki ağabeyi Eric ve Otto'nun Holsteinerlerin elinde ölümü ve hapsedilmesinin ardından Bavyera'daki İmparator IV. Ludwig'in sarayında sürgünde geçirmiştir. Burada bir geri dönüş bekleyen bir taht talibi gibi davrandı.

Holstein-Rendsburg Kontu III. Gerhard'ın Niels Ebbesen ve savaşçıları tarafından öldürülmesinin ardından Valdemar, 24 Haziran 1340'ta St Hans Günü Ebbesen'in liderlik ettiği Viborg Meclisinde (*landsting*) Danimarka kralı ilan edildi. Schleswig Dükü II. Erik'in kızı Schleswig'li Helvig ile evliliği ve babasından aldığı miras sayesinde, Kongeå nehrinin kuzeyindeki Yutland topraklarının yaklaşık dörtte birini kontrol ediyordu. Muhtemelen Danimarka'nın yıllardır kralsız kalması ve hiç kimsenin yirmi yaşındaki kralın büyük soylulara babasından daha fazla sorun çıkarmasını beklememesi nedeniyle, babasının yaptığı gibi bir sözleşme imzalamak zorunda kalmamıştı. Ancak Valdemar zeki ve kararlı bir adamdı ve Danimarka'yı yönetmenin tek yolunun topraklarının kontrolünü ele geçirmek olduğunu fark etti. Ebbesen, 2 Kasım 1340'ta Sønderborg Kalesi kuşatmasında Yutland'ın merkezini Holsteinerlerden kurtarmaya çalıştı, ancak Ebbesen ve adamları Almanlar tarafından kuşatıldı ve öldürüldü.

## Danimarka'nın yeniden birleşmesi
Babası Kral II. Christopher döneminde Danimarka iflas etti ve parseller halinde ipotek altına alındı. Kral IV. Valdemar, borcunu ödemeye ve Danimarka topraklarını geri almaya çalıştı. İlk fırsat eşi Helvig'in çeyiziyle geldi. Kuzey Yutland'ın geri kalanı üzerindeki ipotek, Kral Valdemar'ın Kongea üzerindeki köylülerinden toplanan vergilerle ödendi. 1344'te Kuzey Friesland'ı geri aldı ve güney Yutland'daki borcunu (7.000 gümüş mark) ödemek için hemen vergiye tabi tuttu. Aşırı vergilendirilen köylüler, sürekli para talepleri karşısında huzursuz oldular.

Valdemar daha sonra gözünü Sjælland'a dikti. Kopenhag Kalesi ve kasabasının sahibi olan Roskilde piskoposu, her ikisini de Valdemar'a vererek Sound (Øresund) üzerinden yapılan ticarette vergi toplamak için güvenli bir üs sağladı. Kopenhag'dan hüküm süren ilk Danimarka kralıydı. Valdemar, Holsteiner'ları dışarı çıkmaya zorlayana kadar diğer kaleleri ve hisarları ele geçirebildi veya satın alabildi. Parası bitince Kalundborg ve Søborg Kalelerini zorla aldı. Bu seferin ortasında, Estonya'yı kontrol eden Töton Şövalyeleri ile görüşmek üzere Estonya'ya gitti. Danimarkalılar oraya hiçbir zaman göç etmemişti ve bu nedenle Valdemar, 19.000 mark karşılığında, uzak bir doğu eyaleti olan Danimarka Estonya'sından vazgeçti ve bu da ona, Danimarka'nın kendisi için daha önemli olan bazı kısımlarının ipoteklerini ödemesine izin verdi.

1346 civarında IV. Valdemar, Litvanya'ya karşı bir haçlı seferi başlattı. Fransisken tarihçi , IV. Valdemar'ın 1346'da Lübeck'e gittiğini, ardından Litvanlar ile savaşmak için Saksonyalı II. Erik ile birlikte Prusya'ya döndüğünü kaydetti. Ancak Litvanyalılara karşı yapılan haçlı seferi boşa çıktı, bunun yerine Valdemar (Papalık izni olmadan) Kudüs'e hac yolculuğuna çıktı. Başarılı oldu ve başarısının onuruna Kutsal Kabir Şövalyesi unvanını aldı. Böyle bir yolculuk için önceden onay almadığı için Papa VI. Clemens tarafından kınandı.

Valdemar dönüşünün ardından bir ordu topladı. 1346'da Holsteinerlerin ana karargahı olan Vordingborg Kalesi'ni geri aldı. Yıl sonuna kadar Valdemar, Sjælland'ın tamamının kendisine ait olduğunu iddia edebilirdi. Vordingborg'u kişisel ikametgâhı yaptı, kaleyi genişletti ve kasabanın sembolü haline gelen Kaz Kulesi'ni inşa etti. Valdemar'ın kendisine karşı çıkanlara karşı acımasızlığıyla ilgili şöhreti, pek çok kişinin taraf değiştirme konusunda dikkatli düşünmesine neden oldu. Onun vergi politikası, ödemekten başka her şeyi yapmaktan korkan köylüleri ezdi. 1347'ye gelindiğinde Valdemar Almanları saf dışı bıraktı ve Danimarka bir kez daha bir ulus haline geldi.

Artan geliriyle Valdemar, daha büyük bir ordunun parasını ödeyebildi ve ihanet yoluyla Nyborg Kalesi'ni, doğu Funen Adası'nı ve daha küçük adaları ele geçirdi. Felaket tüm bölgeyi vurduğunda Valdemar'ın dikkati İsveç'in elindeki Skåne'a çevrilmişti.

## Kara Ölüm
1349'da Kara Ölüm geldi. Rivayete göre Hıyarcıklı veba, kuzey Yutland kıyılarında karaya oturan hayalet bir gemiyle Danimarka'ya geldi. Gemiye çıkanlar ölüyü şişmiş ve yüzlerinin siyah olduğunu gördüler, ancak ondan değerli olan her şeyi alacak kadar uzun süre kaldılar ve böylece hastalığı taşıyan pireleri nüfusa bulaştırdılar. Binlerce insan ölmeye başladı. Sonraki iki yıl boyunca veba, Danimarka'yı bir orman yangını gibi kasıp kavurdu. Ribe'de tek bir piskoposlukta on iki mahallenin varlığı sona erdi. Birkaç kasaba hayatta kalan kimse kalmadan öldü. 1349-1350 yıllarındaki vebaya ilişkin genel rakamlar, Danimarka halkının %33 ila %66'sı arasında değişmektedir. Şehir sakinleri çoğu zaman çiftçi halkından daha fazla etkileniyordu ve birçok insanın kasabaları tamamen terk etmesine neden oluyordu. Valdemar dokunulmadan kaldı ve büyüyen topraklarına ve mülklerine katkıda bulunmak için düşmanlarının ölümlerinden yararlandı. Ertesi yıl daha az köylünün daha az toprak işlemesine rağmen vergileri azaltmayı reddetti. Soylular da gelirlerinin azaldığını ve vergi yüklerinin onlara daha ağır geldiğini hissettiler. Sonraki yıllarda ayaklanmalar alevlendi.

## Son parçalar

1350'de IV. Valdemar, Töton Şövalyelerine karşı Polonya ile ittifak kurdu.

1354'te Kral ve soylular Danimarka Mahkemesi (*Danehof*) olarak bir araya geldi ve taraflar arasında bir barış anlaşması üzerinde çalıştı. Tüzüğün şartları, Danehof'un yılda en az bir kez 24 Haziran St. John Günü'nde toplanacağını söylüyordu. 1282'de kurulan eski sistem yeniden başlatıldı ve herkesin hakları, II. Christopher'ın kralın yetkilerini ortadan kaldıran fermanından önceki geleneksel haklara geri döndü.

Valdemar buna bir ordu kurarak ve güney Yutland'a doğru ilerleyerek, önceki yıllarda Alman kontlarının Danimarka'dan gasbettiği topraklardan daha fazla parça alarak karşılık verdi. İsyan Funen'e hızla yayıldı ve Holsteinerlerin geri kalan bölgelerini harap edip adanın geri kalanını ele geçirdi. Kral şartları göz ardı ettiğinde ve ara sıra isyanlar devam ettiğinde, tüzüğün işe yaramaz olduğu ortaya çıktı. Aynı yıl tüm Kuzey Avrupa'da paniğe yol açan bir para krizi yaşandı.

Jens Peter Jacobsen tarafından yazılan ve *Gurresange* adlı eserinde yer alan, Kraliçe Helvig'in emriyle öldürülen Valdemar'ın metresi Tove hakkında ünlü bir şiir vardır, ancak bu efsane başlangıçta onunla bağlantılı gibi görünmektedir. atası I. Valdemar Daha sonra 1900'den 1903'e (ve 1910) kadar Arnold Schönberg tarafından *Gurre-Lieder* olarak müziğe ayarlandı.

1358'de Valdemar, Yutland lideri Niels Bugge (y. 1300 - y. 1358) ve diğer birkaç soylu ve iki piskoposla uzlaşmaya çalışmak için Funen'e geri döndü. Kral şartlarını yerine getirmeyi reddetti, bu yüzden toplantıyı tiksinerek terk ettiler. Onları Yutland'a taşıyacak bir gemi bulmak için Middelfart kasabasına vardıklarında, onları taşımak için kiraladıkları balıkçılar onları öldürdü. Kral Valdemar suçlandı ve Yutland'ın huzursuz halkı bir kez daha açık bir isyanla ortaya çıktı. Kralın bir kez daha yürürlükten kaldırdığı hakları geri alma mücadelesinde birbirlerine destek olma konusunda anlaştılar.

Valdemar bir kez daha hâlâ İsveç yönetimi altında bulunan Skåne'a döndü. 1355'te İsveç Prensi XII. Erik, babası İsveç Kralı IV. Magnus'a isyan ederek Skåne'ı ve İsveç'in diğer bölgelerini ele geçirdi. Kral Magnus, Valdemar'a döndü ve Erik'e yardım etmesi için onunla bir anlaşma yaptı. Erik 1359'da aniden öldü. Valdemar bir orduyla Boğaz'ı geçti ve 1360 yılında Magnus'u Helsingborg'u bırakmaya zorladı. Helsingborg'un alınmasıyla Valdemar, her bakımdan Skåne'i yeniden kazandı. Magnus Skåne'ı tutacak kadar güçlü değildi, bu yüzden Danimarka kontrolüne geri döndü. Valdemar Halland, Blekinge ve Skåne'yi ele geçirdi.

## 1360'tan sonra dış politika

Valdemar, bölgede zaten büyük bir güç haline gelmiş olan Hansa Birliği'nin artan gücü konusunda çok az şey yapabildi. Kral Magnus'la olan küçük çatışmanın sonuçlanmasından önce bile Valdemar, İsveç'in Gotland adasına, özellikle de Visby kasabasına saldırmaya karar verdi. Bir ordu kurdu, onları gemilere yükledi ve 1361'de Gotland'ı işgal etti. Valdemar, Gotlandlılarla savaştı ve onları şehrin önünde yenerek 1800 kişiyi öldürdü. Şehir teslim oldu ve Valdemar içeri girmek için duvarın bir kısmını yıktı. Ele geçirdikten sonra üç büyük bira fıçısını kurdu ve şehir büyüklerine, fıçıların üç gün içinde gümüş ve altınla doldurulmaması halinde adamlarını kasabayı yağmalamak üzere serbest bırakacağını bildirdi. Valdemar'ı şaşırtacak şekilde, variller ilk gün hava kararmadan dolduruldu. Kiliselerin değerli eşyaları alındı ve zenginlikler Danimarka gemilerine yüklenerek Valdemar'ın ikametgâhı olan Vordingborg'a taşındı. Valdemar, unvan listesine "Gotland Kralı"nı ekledi. Ancak Hansa Birliği'nin bir üyesi olan Visby'ye karşı yaptığı eylemin daha sonra korkunç sonuçları olacak.

Valdemar, İsveç Veliaht Prensi Haakon ile evlenecek olan Kontes Elizabeth'i yakalayarak İsveç'teki veraset sürecine müdahale etmeye çalıştı. Zorla bir rahibe manastırına yerleştirildi ve Valdemar, Kral Magnus'u oğlunun Valdemar'ın kızı Margaret ile evlenmesi gerektiğine ikna etti. Kral kabul etti, ancak soylular bunu kabul etmedi ve Magnus'u tahttan çekilmeye zorladı. Valdemar'ın yeminli düşmanlarından Mecklenburglu Albrekt'i İsveç Kralı olarak seçtiler. Albrecht, Valdemar'ı olduğu yerde durdurmak için hemen işe koyuldu. Valdemar, Hansa eyaletlerini onunla çalışmaya ikna etti çünkü Valdemar, onların Sound yoluyla ve kazançlı ringa balığı ticaretine erişimlerini tehdit ediyordu.

Valdemar, Hansa filosuna saldırarak onları Sound balıkçılık alanlarından çıkarmaya çalıştı. Hansa üye devletleri eylem talep etti. Lübeck'in liderliğinde Valdemar'a ticarete müdahalesinden şikayet eden bir mektup yazdılar. 1362'de Hansa eyaletleri, İsveç ve Norveç, intikam almak isteyen Valdemar'a karşı ittifak kurdu. Hansa, Danimarka kıyılarını yağmalamak için bir filo ve ordu gönderdi ve Kopenhag ile Skåne'nin bazı kısımlarını ele geçirip yağmalamayı başardılar. Yutland'daki asi soylularla birleşerek 1368'de Paskalya'da Valdemar'ı Danimarka'dan kovdular.

1363'te IV. Valdemar, Polonya ile ittifakını yeniledi.

Arkadaşı ve danışmanını Henning Podebusk (c. 1350 – c.&thinsp;1388) onun yokluğunda Hansa Birliği ile görüşmek üzere atadı. Valdemar, Sound'da serbest ticaret ve balıkçılık haklarını kabul ettiği sürece ateşkes yapmayı kabul ettiler. 15 yıl boyunca Skåne kıyısındaki birçok kasabanın ve Helsingborg'daki kalenin kontrolünü ele geçirdiler. Ayrıca kralı, Valdemar'ın ölümünden sonra Danimarka'nın verasetinde Hansa Birliği'ne söz hakkı vermeye zorladılar.

Valdemar, 1370 yılında Hansa'ya ringa balığı ticaretine katılma haklarını ve ticaret filosu için vergi muafiyetlerini tanıyan Stralsund Antlaşması'nı imzalamak zorunda kaldı. Kral, dört yıllık aradan sonra Danimarka'ya dönebildi. Ancak Valdemar Gotland'ı aldı, böylece yenilgiye rağmen kendisi ve Danimarka için bir şeyler kurtarabildi.

## Ölümü

Hansa eyaletleriyle uğraşırken bile, Valdemar'ın babasına zorla kabul ettirdikleri hakları talep etmeye çalışan asi soyluları bastırmaya, İsveçliler ve Norveçlilerle savaşmaya çalışıyordu. Hastalandığında güney Yutland'ın kontrolünü kademeli olarak ele geçirme sürecindeydi. Valdemar, asi Danimarkalıları aforoz etmeyi kabul eden Papa XI. Gregorius'un yardımına başvurdu. Ancak bu doğrultuda herhangi bir şey yapılmadan önce Valdemar, 24 Ekim 1375'te Kuzey Zelanda'daki Gurre Kalesi'nde öldü ve Sorø Manastırı'na gömüldü. Podebusk öldüğünde Sorø Manastırı'nda Valdemar'ın yanına gömüldü.

## Mirası
Kral Valdemar, Danimarka tarihinde önemli bir figürdü; yüzyıllar boyunca Danimarka'ya eklenen kayıp bölgeleri yavaş yavaş yeniden ele geçirdi. Onun sert yöntemleri, sonsuz vergilendirmesi ve soylu ailelerin uzun süredir sahip olduğu hakların gaspı, Valdemar'ın hükümdarlığı boyunca ayaklanmalara yol açtı. Danimarka'yı kuzey Avrupa'da bir güç olarak yeniden yaratma girişimi başlangıçta Danimarkalılar tarafından memnuniyetle karşılandı, ancak Valdemar'ın politikaları Yutland'ın büyük toprak sahibi ailelerinin sert muhalefetiyle karşılaştı. Kralın yetkilerini, askeri becerisine ve 1440'a kadar Danimarka yöneticilerinin temelini oluşturan sadık soyluluğa dayanarak genişletti. Çok sayıda yabancı mahkeme memuru ve meclis üyesi olarak atandı. Bunlardan en önemlisi, 1365'ten 1388'e kadar drost (başbakan) olan Alman-Slav soylusu Henning Podebusk'du.

IV. Valdemar genellikle tüm Danimarka Orta Çağ krallarının en önemlilerinden biri olarak kabul edilir. Kaynaklar, hem politika hem de ekonomi konusunda yetenekli, zeki, alaycı, pervasız ve zeki bir hükümdar izlenimi veriyor. Torunu Albert, en büyük kızı Ingeborg tarafından, büyükbabası Mecklenburg Dükü II. Albert tarafından Valdemar'ın halefi olarak teklif edildi ancak başarısızlıkla sonuçlandı. Onun yerine, kızı Margaret ve İsveç Kralı II. Magnus'un oğlu VI. Haakon'un çocuğu olan torunu II. Olaf, halefi olarak seçildi.

"Atterdag" lakabı genellikle "yeniden gün" (Danca gerçek anlamı) olarak yorumlanır ve bu, kötü krallığın karanlık bir döneminden sonra ülkeye yeni bir umut getirdiğini gösterir. Bu sıfatın aynı zamanda Orta Aşağı Almancadaki "ter tage" ("bugünlerde") ifadesinin yanlış yorumlanması olarak da önerildi; bu ifade en iyi şekilde "hangi zamanlarda yaşıyoruz!" olarak yorumlanabilir. Fletcher Pratt, Valdemar biyografisinde bunun "başka bir gün" anlamına geldiğini, yani bugün iyi ya da kötü ne olursa olsun, yarının başka bir gün olacağını belirtti.

Valdemar hakkında pek çok hikâye, türkü ve şiir yazıldı. Danimarka'nın geleneksel güney Yutland bölgesi için Almanya ile savaştığı 19. yüzyılın ortalarında Danimarka'nın kahraman krallarından biri olarak "yeniden keşfedildi".

## Çocukları
1330'larda, Schleswig Dükü V. Valdemar (Danimarka'nın önceki kralı III. Valdemar), amcası Holstein-Rendsburg Kontu III. Gerhard'a karşı IV. Valdemar ile bir ittifak yaptı ve IV. Valdemar ile kız kardeşi Schleswigli Helvig arasında bir evlilik ayarladı. Yutland topraklarının dörtte biri olan rehin verilen Nørrejylland eyaletini çeyiz olarak getirecekti. Düğün 1340 yılında Sønderborg Kalesi'nde gerçekleşti. Helvig, Schleswig Dükü II. Erik ve Holstein-Rendsburglu Adelaide'nin kızıydı. Düğünün ardından çift, Danimarka'nın kralı ve kraliçesi olarak resmen karşılanmak üzere Viborg'a gitti. IV. Valdamer'in eşi Helvig'den şu çocukları oldu:

# Danimarka Christopher, Lolland Dükü (1341–1363)
# Mecklenburg Dükü III. Henry ile nişanlı olan Danimarkalı Margaret (1345–1350) genç yaşta öldü.
# Danimarkalı Ingeborg (1347-1370), Mecklenburg Dükü III. Henry ile evlendi ve Danimarka Kralı VII. Erik'in anneannesiydi.
# Danimarka Catherine (1349), genç yaşta öldü.
# Danimarka Valdemar'ı (1350 - 11 Haziran 1363), genç yaşta öldü.
# I. Margaret (1353-1412), Norveç Kralı VI. Haakon ile evlendi ve Danimarka, Norveç ve İsveç Kraliçesiydi.

Kanıtlar ayrıca gayri meşru bir oğlun, Erik Sjællandsfar, Sjælland'daki Orebygaard'da, Roskilde Katedrali'ne bir taçla gömüldüğünü gösteriyor. Ancak diğer kanıtlar onun Danimarka Kralı VI. Erik'in oğlu olduğunu gösteriyor.

## Kaynakça

## Diğer kaynaklar
* Fletcher Pratt (1950) *Üçüncü Kral*, Valdemar Atterdag, Sloane'un biyografisi.ISBN&nbsp;
* Peter Lundbye (1939) *Valdemar Atterdag: Danmarks Riges Genopretter, Kilders Beretning'in ardından Belysning tarihçiliğinde ustalık*, Kopenhag: Ejnar Munksgaard.

## Dış bağlantılar
* 
*