İnsansız deniz aracı

**İnsansız Deniz Aracı (İDA)** ya da **otonom deniz aracı** içerisinde fiziksel insan bulunmadan deniz üstünde veya deniz altında görev yapabilen ve kendini yönetebilen, genellikle uzaktan kumanda veya önceden belirlenmiş rotaları takip ederek çalışan deniz araçlarıdır. İnsansız deniz araçları keşif, gözetleme, haritalama, çevresel izleme, mayın tarama, sınır koruma gibi askeri amaçlarla kullanılması yanı sıra lojistik ve çeşitli güvenlik durumları için sivil amaçlarla da kullanılabilirler. 

ABD Deniz Kuvvetlerinde X-Class, Snorkeler Class, Harbor Class ve Fleet Class olmak üzere dört adet insansız deniz aracı sınıfı bulunmaktadır. 

Türk Silahlı Kuvvetleri'nin envanterinde 5 farklı insansız deniz aracı bulunmaktadır. Bunlar:

* **MARLİN ASV - Otonom Suüstü Deniz Aracı:** İstihbarat-Keşif-Gözetleme, Suüstü Harbi ve Elektronik Harp (EH) görevlerini icra edebilecek kabiliyetlere sahip, farklı insanlı/insansız platformlarla birlikte çalışabilir özellikte, uzaktan kontrollü/yarı-otonom/tam otonom İnsansız Deniz Aracı’dır. 2024 yılında envantere girmiştir.
***MARLİN Albatros - Kamikaze İnsansız Deniz Aracı:** Duyarsız yüksek patlayıcı taşıyabilen, sürü halinde veya tekli olarak suüstü platformları ve kritik tesisleri etkisiz hale getirebilen maliyet etkin insansız deniz aracıdır.
* **ULAQ SİDA - Silahlı İnsansız Deniz Aracı:** İstihbarat-Keşif-Gözetleme, Suüstü Harbi ve Denizaltı Savunma Harbi (DSH) görevlerini icra edebilecek kabiliyetlere sahip, farklı insanlı/insansız platformlarla birlikte çalışabilir özellikte, uzaktan kontrollü/yarı-otonom/tam otonom İnsansız Deniz Aracı’dır.
* **SANCAR SİDA - Silahlı İnsansız Deniz Aracı:** İstihbarat-Keşif-Gözetleme, Suüstü Harbi ve Mayın Karşı Tedbir (MKT) görevlerini icra edebilecek kabiliyetlere sahip, farklı İnsanlı/İnsansız Platformlarla birlikte çalışabilir özellikte, uzaktan kontrollü/yarı-otonom/tam otonom İnsansız Deniz Aracı’dır.
* **SALVO SİDA - Silahlı İnsansız Deniz Aracı:** İstihbarat-Keşif-Gözetleme, Suüstü Harbi ve Drone gerektiren görevleri icra edebilecek kabiliyetlere sahip, farklı insanlı/insansız platformlarla birlikte çalışabilir özellikte, uzaktan kontrollü/yarı-otonom/otonom İnsansız Deniz Aracı’dır.
* **PİRANA  (KİDA) - Kamikaze İnsansız Deniz Aracı:** Sürü kullanım konseptine uygun olarak tasarlanmıştır. Düşman deniz unsurları tespiti sonrası uzaktan kumandalı veya otonom modda hedefe çarparak imha etme veya zarar verme amacı taşır. 

## Gelişimi
İnsansız deniz aracı teknolojisi ilk olarak 2. Dünya Savaşı zamanında mayın temizleme operasyonlarında kullanılmak üzere ortaya çıktı. Gelecekte de diğer insansız araçlar gibi insansız deniz araçlarının da mayın kontrol, sahil güvenlik, blokaj gibi farklı deniz operasyonlarında önemli bir roller alacağı düşünülmektedir. 

İlk insansız deniz aracı Comox, 1944'te Kanada'da üretildi.  Normandiya Çıkarması'nda kullanılması hedeflenen Comox başarılı bir üretim olsa da pratikte kullanılmadı. Aynı yıl ABD, mayınları temizlemesi için mayın-temizleyici roketlerle donatılan Porcupine, Bob-Sled ve Woofus-120 isimli insansız deniz araçlarını geliştirdi.

### Savaşta İlk Kullanımı
Yemek İç Savaşı'nda 2017 yılında Suudi Kraliyet Donanması'na ait bir El-Medine Sınıfı Fırkateyn'in bir drone botu tarafından hedef alındığı bildirildi. Drone bot hızla çarpmasının ardından meydana gelen patlamada iki denizci öldü, üç denizci yaralandı. Drone botun uzaktan kontrol edildiği ve bu saldırının ilk insansız deniz aracı saldırısı olma ihtimali olduğu düşünülüyor.

## Görevlendirme
İnsansız deniz araçlarının faaliyet alanları The Navy Unmanned Surface Vehicle Master Plan'a göre aşağıda sıralandığı şekilde belirtilmiştir:
# Mayınlara karşı önlemler
# Denizaltı savunma savaşı
# Deniz güvenliği
# Yüzey savaşı
# Özel Harekat Kuvvetleri desteği
# Elektronik harp
# Deniz önleme operasyonları

### Arama Çeşitleri
İDA'lar yukarıdaki bahsi geçen görevler haricinde deniz yüzeyinde ve deniz altında arama-kurtarma çalışmaları için arama görevini de ifa edebilecek kabiliyettedir. Bu arama çalışmalarında kullanılacak yöntemler IAMSAR tarafından dört temel arama çeşidi üzerinden anlatılmıştır. Bu arama yöntemleri aşağıda belirtildiği şekildedir:

# **Sektör Arama:** Bir arama üs noktası seçilir, arama aracı belirli bir sektör yarıçapı içinde arama görevini gerçekleştirir.
# **Paralel Arama:** Arama aracı, arama alanını birbirine paralel çizgiler arası geçiş yaparak tamamlar.
# **Genişletilmiş Kare Arama:** Üs noktası seçildikten sonra dışa doğru kare şeklinde açılarak arama yapılır.
# **Hava-Deniz Koordineli Arama:** Paralel aramadaki yöntem izlenir ancak orta noktadan bir hava aracı desteği ile arama çalışması güçlendirilir.  

## Otonomluk
İnsansız deniz araçları için 4 farklı kontrol seviyesi bulunmaktadır. Bu seviyeler araçların görev kabiliyetini doğrudan etkilemektedir. Farklı otonom seviyelerinin farklı donanım ve yazılım ihtiyaçları olduğu için hedeflenen görevlere uygunluk seçilerek tasarım yapılır. Tam otonom araçlarda önceden oluşturulmuş rotalar ve acil durumlarda karar verme yetkinlikleri bulunmaktadır. Doğrudan uzaktan kontrol edilen araçlarda ise radyo frekansı iletişim sistemleri sayesinde araç ile operatör arasında bağlantı sağlanarak görevler ifa edilir. İhtiyaca göre daha hibrit modeller ile de her koşula uygun otonom seviyesi imkânı bulunmaktadır. Otonomluk seviyesi arttıkça iletişim gerekliliği azalmaktadır. Otonomluk seviyeleri sırasıyla tele-operatif, süpervisor kontrollü, yarı otonom ve tam otonom olarak belirtilir.

## Kaynakça