Sosyal inşacılık

**Sosyal inşacılık**, sosyoloji, sosyal ontoloji ve iletişim teorisinde kullanılan bir terimdir. Bu terim her alanda farklı işlevlere hizmet edebilmektedir; ancak bu teorik çerçevenin temeli, kavramlar, inançlar, normlar ve değerler gibi toplumsal gerçekliğin çeşitli yönlerinin, fiziksel gerçekliğin ampirik gözleminden ziyade toplum üyeleri arasındaki sürekli etkileşimler ve müzakereler yoluyla oluşturulduğunu öne sürmektedir. Sosyal inşacılık teorisi, bireylerin 'gerçeklik' olarak algıladıkları oluşumların çoğunun aslında sosyal gelenekler ve yapılardan etkilenen dinamik bir inşa sürecinin sonucu olduğunu öne sürmektedir.

Doğuştan gelen veya biyolojik olarak önceden belirlenmiş olguların aksine, bu sosyal yapılar içinde var oldukları sosyal çevreler tarafından toplu olarak formüle edilir, sürdürülür ve şekillendirilir. Bu kurgular, bireylerin hem davranışlarını hem de algılarını önemli ölçüde etkiler ve deneysel olarak doğrulanabilir olsun ya da olmasın, genellikle kültürel anlatılara dayalı olarak içselleştirilir. Bu iki yönlü gerçeklik inşası sürecinde, bireyler sadece sosyal ilişkileri aracılığıyla bilgiyi yorumlayıp özümsemekle kalmaz, aynı zamanda mevcut toplumsal anlatıların şekillenmesine de katkıda bulunurlar.

Sosyal yapıların örnekleri, paranın belirlenmiş değerini, öz/öz kimlik kavramı kavramlarını, Fiziksel çekiciliği, Toplumsal cinsiyeti, dili, ırkı, etnik kökeni, Toplumsal sınıfı, Toplumsal tabakalaşmayı, milliyeti, dini, sosyal normları, modernliği kapsayan geniş bir yelpazeye sahiptir. takvim ve diğer zaman birimleri, evlilik, eğitim, vatandaşlık, stereotipler, kadınlık ve erkeklik, sosyal kurumlar ve hatta 'sosyal yapı' fikrinin kendisidir. Bu yapılar evrensel doğrular olmayıp, farklı kültürler ve toplumlar arasında önemli farklılıklar gösterebilen esnek varlıklardır. İşbirliğine dayalı uzlaşıdan doğarlar ve toplu insan etkileşimleri, kültürel uygulamalar ve paylaşılan inançlar yoluyla şekillenir ve sürdürülürler. Bu, toplumdaki insanların, bu kavramları doğrulayacak insanlar veya dil olmadan var olamayacak fikirler veya kavramlar inşa ettiği görüşünü ifade eder; yani bir toplum olmadan bu yapılar var olmayacaktır.

## Genel Bakış
Sosyal yapı ya da inşa, bir toplum tarafından bir nesne ya da olaya yüklenen ve o toplum tarafından nesne ya da olaya nasıl bakıldığı ya da ele alındığına ilişkin olarak benimsenen anlam, kavram ya da çağrışımdır.

Hedef kitlelerin sosyal inşası, davranışları ve refahı kamu politikasından etkilenen kişi veya grupların kültürel karakterizasyonlarını veya popüler imajlarını ifade etmektedir.

Sosyal inşacılık, olguların anlamlarının, insanların tarihleri boyunca onlar hakkında geliştirdikleri ve paylaştıkları gerçeklik haline gelen zihinsel ve dilsel temsillerin dışında bağımsız bir temele sahip olmadığını öne sürmektedir. Dilbilimsel bir bakış açısıyla, sosyal inşacılık anlamı dışsal bir gerçeklikten ziyade dil içindeki içsel bir referans olarak merkeze almaktadır.

## Menşei

16. yüzyılda Michel de Montaigne şöyle yazmıştır: "Bir şeyleri yorumlamaktan çok yorumları yorumlamaya ihtiyacımız var."  1886 ya da 1887'de Friedrich Nietzsche de benzer şekilde ifade etmiştir: "Gerçekler yoktur, sadece yorumlar vardır." Walter Lippmann, 1922 tarihli *Public Opinion (Kamuoyu*) adlı kitabında, "Gerçek çevre, insanlar ve çevreleri arasında doğrudan bir tanışıklık için tamamen çok büyük, çok karmaşık ve çok geçicidir" demiştir. Her insan, dünyanın öznel, önyargılı ve zorunlu olarak kısaltılmış bir zihinsel imgesi olan sözde bir çevre inşa eder ve bir dereceye kadar herkesin sözde çevresi bir kurgudur. İnsanlar "aynı dünyada yaşarlar, ancak farklı dünyalarda düşünür ve hissederler."  Lippman'ın "çevresi" "gerçeklik" olarak adlandırılabilir ve onun "sözde çevresi" bugün "inşa edilmiş gerçeklik" olarak adlandırılan şeye eşdeğer görünmektedir.

Sosyal inşacılığın kökleri yakın zamanda " Simgesel etkileşimlik " ve " fenomenoloji "ye dayandırılmıştır. Berger ve Luckmann'ın 1966'da yayınlanan *Gerçekliğin Sosyal İnşası adlı* eseriyle bu kavram kendine yer bulmuştur. Kırk yılı aşkın bir süre sonra, pek çok teori ve araştırma, insanların "sosyal ve kültürel dünyalarını, bu dünyalar onları oluştururken aynı zamanda oluşturdukları" temel ilkesine kendini adamıştır. Bu, "aynı anda hem eğlenceli hem de ciddi olan, gerçekliğin hem açığa çıktığı hem de gizlendiği, faaliyetlerimiz tarafından yaratıldığı ve yok edildiği" bir toplumsal süreci kökten değiştiren bir bakış açısına sahiptir. Araştırmacının " önermeler aracılığıyla gerçekliğin temsilinde kesinliği ciddiyetle aradığı" "Batı entelektüel geleneği"nin yerine bir alternatif sağlamaktadır.

Sosyal inşacı terimlerle ifade edecek olursak, "kabul edilmiş gerçeklikler" "sosyal özneler arasındaki etkileşimlerden" doğar; ayrıca gerçeklik "pozitivist bilimsel sorgulama yoluyla ortaya çıkarılmayı bekleyen" nesnel bir hakikat de hiç değildir. Aksine, "hakikat ve meşruiyet için yarışan birden fazla gerçeklik" olabilmektedir. Sosyal inşacılık "dil ve iletişimin temel rolünü" anlayarak ve bu anlayış " dilsel dönüşe " ve daha yakın zamanda " söylev teorisine dönüşe" katkıda bulunmuştur. Sosyal inşacıların çoğunluğu, "dil gerçeği yansıtmaz, aksine onu oluşturur (yaratır)" fikrine yatkındır.

Sosyal inşacılığın geniş bir tanımının örgütsel bilimlerde destekçileri ve eleştirmenleri bulunmaktadır. Çeşitli örgütsel ve yönetsel olgulara inşacı bir yaklaşımın daha yaygın ve yükselişte olduğu görülmektedir.

Andy Lock ve Tom Strong, sosyal inşacılığın bazı temel ilkelerinin izini 18. yüzyıl İtalyan siyaset felsefecisi, retorikçi, tarihçi ve hukukçu Giambattista Vico'nun çalışmalarına kadar sürmektedir.

Berger ve Luckmann, sosyal inşa teorisini etkileyen bilgi sosyolojisi fikrini yarattığı için Max Ferdinand Scheler'e geniş bir etki alanı tanımaktadır.

Lock ve Strong'a göre, çalışmalarıyla sosyal inşacılığın gelişimine katkıda bulunan diğer etkili düşünürler şunlardır: Edmund Husserl, Alfred Schütz, Maurice Merleau-Ponty, Martin Heidegger, Hans-Georg Gadamer, Paul Ricoeur, Jürgen Habermas, Emmanuel Levinas, Mikhail Bakhtin, Valentin Volosinov, Lev Vıgotski, George Herbert Mead, Ludwig Wittgenstein, Gregory Bateson, Harold Garfinkel, Erving Goffman, Anthony Giddens, Michel Foucault, Ken Gergen, Mary Gergen, Rom Harre ve John Shotter.

## Uygulamaları

### Kişisel yapı psikolojisi
1950'lerde ortaya çıkışından bu yana, kişisel yapı psikolojisi (PCP) esas olarak yapılandırmacı bir kişilik teorisi ve büyük ölçüde tedavi edici bağlamlarda bireysel anlam oluşturma süreçlerini dönüştüren bir sistem olarak gelişmiştir.&nbsp;Kişilerin kendi yaşam dünyaları hakkında teoriler oluşturan ve bunları test eden bilim insanları olduğu düşüncesine dayanmaktaydı. Bu nedenle, deneyimin yapıcı doğasını ve kişilerin deneyimlerine verdikleri anlamı takdir etmeye yönelik ilk girişimlerden birini temsil etmektedir. Sosyal inşacılık ise esas olarak bir eleştiri biçimi olarak gelişmiş,[1] toplumsal anlam yaratma süreçlerinin baskıcı etkilerini dönüştürmeyi amaçlamıştır.  Yıllar geçtikçe, tek bir Sosyal inşa konumu olmayan, farklı yaklaşımlardan oluşan bir kümeye dönüşmüştür. Bununla birlikte, Sosyal inşa genel terimi altındaki farklı yaklaşımlar, dil, bilgi ve gerçeklik hakkındaki bazı ortak varsayımlarla gevşek bir şekilde bağlantılıdır.

Kişisel yapı psikolojisi ve sosyal inşa arasındaki ilişki hakkında düşünmenin olağan bir yolu, onları bazı açılardan benzer, ancak diğer açılardan da çok farklı iki ayrı varlık olarak ele almaktır. Bu ilişkiyi kavramsallaştırmanın bu yolu, ortaya çıkışlarındaki koşullara bağlı farklılıkların mantıksal bir sonucudur. Sonraki analizlerde, kişisel yapı psikolojisi ve sosyal inşa arasındaki bu farklılıklar, ikili karşıtlıklar olarak formüle edilen çeşitli gerilim noktaları etrafında çerçevelenmiştir: kişisel/toplumsal; bireyci/ilişkisel; eylemlilik/yapı; inşacı/yapılandırmacı.&nbsp;Her ne kadar çağdaş psikolojideki en önemli konulardan bazıları bu katkılarda detaylandırılmış olsa da, kutuplaşmış konumlandırma aynı zamanda kişisel yapı psikolojisi ve sosyal inşa arasında bir ayrım fikrini destekledi ve aralarındaki diyalog için yalnızca sınırlı fırsatlara yol açtı.

Kişisel yapı psikolojisi ve sosyal inşa arasındaki ilişkinin yeniden çerçevelenmesi hem Kişisel yapı psikolojisi hem de sosyal inşa topluluklarında faydalı olabilir. Bir yandan sosyal inşa teorisini genişletip zenginleştiriyor ve Kişisel yapı psikolojisi "araç takımının" yapılandırmacı terapi ve araştırmada uygulanmasının faydalarına işaret etmektedir. Öte yandan, yeniden çerçeveleme Kişisel yapı psikolojisi teorisine katkıda bulunur ve tedavi konuşmalarında sosyal inşayı ele almanın yeni yollarına işaret eder.

### Eğitimsel psikoloji
Sosyal inşacılık gibi, inşacılık da insanların eserler inşa etmek için birlikte çalıştığını belirtir. Sosyal inşacılık, bir grubun sosyal etkileşimleri yoluyla yaratılan eserlere odaklanırken, sosyal yapılandırmacılık bir bireyin bir gruptaki etkileşimleri nedeniyle gerçekleşen öğrenmesine odaklanır.

Sosyal yapılandırmacı yaklaşım birçok eğitim psikoloğu tarafından incelenmiş ve bu psikologlar sosyal yapılandırmacılığın öğretme ve öğrenme üzerindeki etkileri ile yakından ilgilenmişlerdir. Sosyal yapılandırmacılığın psikolojik boyutları hakkında daha fazla bilgi için Lev Vygotsky, Ernst von Glasersfeld ve A. Sullivan Palincsar'ın çalışmalarına bakılması gerekmektedir.

### Sistemik tedavi
Sosyal inşacılığı kullanan sistemik modellerden bazıları Öyküsel Terapi ve Çözüm Odaklı Terapidir 

### Yoksulluk
Max Rose ve Frank R. Baumgartner (2013), *Framing the Poor: Media Coverage and U.S. Poverty Policy*, 1960-2008 adlı çalışmalarında, medyanın ABD'deki yoksulları nasıl çerçevelediğini ve olumsuz çerçevelemenin devlet harcamalarında nasıl bir kaymaya yol açtığını incelemektedir. 1960 yılından bu yana devlet, sosyal yardım gibi sosyal hizmetler için giderek daha az para harcamaktadır. Kanıtlar, medyanın 1960'tan bu yana "tembel" ve "dolandırıcılık" gibi kelimelerin daha fazla kullanılmasıyla yoksulları daha negatif bir şekilde çerçevelendirdiğini ortaya çıkarmaktadır.

### Suç
Potter ve Kappeler (1996), *Constructing Crime: Perspective on Making News And Social Problems (Suç Oluşturmak: Haber Yapma ve Sosyal Sorunlar Üzerine Perspektif) adlı* kitabın önsözünde şöyle yazmışlardır: "Kamuoyunun görüşleri ve suç olgusu birbiriyle örtüşmemektedir. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki suça ilişkin gerçeklik, bir bataklık gazı kadar geçici olan kurgulanmış bir gerçekliğe dönüştürülmüştür." 

Kriminoloji uzun zamandır toplumun suçlu davranışı ve genel olarak suçu neden ve nasıl tanımladığına odaklanmıştır. Suça sosyal inşacılık perspektifinden bakarken, suç eylemlerinin sosyal bir yapı olduğunu, anormal veya sapkın eylemlerin toplumun görüşlerine göre suç haline geldiğini destekleyen kanıtlar bulunmaktadır. Sosyal inşacılıkla ilgili bir başka suç açıklaması da bireysel kimlik yapılarının sapkın davranışlara yol açmasıdır. Birisi toplumun tanımına dayanarak kendisi için bir "deli" veya "suçlu" kimliği inşa etmişse, bu onu bu etiketi takip etmek zorunda bırakabilir ve bu da suç davranışına neden olabilir.

## Tarihi ve Gelişmesi

### Berger ve Luckmann
İnşacılık ABD'de Peter L. Berger ve Thomas Luckmann'ın 1966 tarihli *The Social Construction of Reality adlı* kitabıyla öne çıktı. Berger ve Luckmann, gündelik gerçekliğin en temel, olduğu gibi kabul edilen sağduyu bilgisi de dahil olmak üzere tüm bilgilerin, sosyal ilişkilerden türetildiğini ve bu etkileşimler tarafından sürdürüldüğünü savunmaktadırlar. Onların oluşturduğu bu modelde, insanlar gündelik hayata dair algılarının başkalarıyla paylaşıldığı anlayışıyla etkileşime girmekte ve bu ortak gerçeklik bilgisi de bu etkileşimlerle pekiştirilmektedir. Bu sağduyu bilgisi insanlar tarafından müzakere edildiğinden, insan tiplemeleri, anlamlandırmaları ve kurumları, özellikle de orijinal müzakere sürecine dahil olmayan gelecek nesiller için nesnel bir gerçekliğin parçası olarak sunulmaya başlanır. Örneğin, ebeveynler çocuklarının uyması gereken kuralları müzakere ederken, bu kurallar çocukların karşısına değiştiremeyecekleri, dışarıdan üretilmiş "verili şeyler" olarak çıkmaktadır. Berger ve Luckmann'ın sosyal inşacılığının kökleri fenomenolojiye dayanmaktadır. Aynı zamanda Berger'in doktora danışmanı olan Alfred Schutz'un öğretisi aracılığıyla Heidegger ve Edmund Husserl ile bağlantı kurmaktadır.

### Anlatı dönüşü
1970'ler ve 1980'ler sırasında, sosyal inşacı kuram, inşacı sosyologların Michel Foucault ve başkalarının çalışmalarıyla etkileşime girmesi ve sosyal bilimlerdeki anlatısal dönüşümün uygulamada da işlenmesiyle bir dönüşüm geçirmiştir. Bu durum özellikle yeni ortaya çıkan Bilimsel bilginin sosyolojisi ve giderek büyüyen bilim ve teknoloji çalışmaları alanını etkilemiştir. Özellikle Karin Knorr-Cetina, Bruno Latour, Barry Barnes, Steve Woolgar ve diğerleri, bilimin tipik olarak nesnel gerçekler olarak nitelendirdiği şeyleri sosyal inşa süreçleriyle ilişkilendirmek için sosyal inşacılığı kullanmışlardır. Amaçları, insan öznelliğinin nesnel olarak kabul edilen olgulara kendisini dayattığını göstermekti, sadece tersini değil. Bu düşünce çizgisinde özellikle kışkırtıcı bir başlık Andrew Pickering'in *Constructing Quarks: A Sociological History of Particle Physics  ( Kuarkları İnşa Etmek: Parçacık Fiziğinin Sosyolojik Tarihi) adlı* eseridir. Aynı zamanda sosyal inşacılık teknoloji çalışmalarını da şekillendirdi. Sofield, özellikle teknolojinin sosyal inşası veya SCOT üzerine ve Wiebe Bijker, Trevor Pinch, Maarten van Wesel vb. yazarlar üzerinden oluşmuştur. Nesnel olarak yaygın algılanmasına rağmen, matematik sosyal inşacı açıklamalara karşı bağışık değildir. Sal Restivo ve Randall Collins gibi sosyologlar, Reuben Hersh ve Philip J. Davis gibi matematikçiler ve Paul Ernest gibi filozoflar matematiğin sosyal inşacı yaklaşımlarını yayınlamışlardır

### Postmodernizm
Postmodernizmin sosyal inşacı kolu içinde, sosyal olarak inşa edilmiş gerçeklik kavramı, toplumla diyalektik etkileşim içinde olan bireylerin dünya görüşlerinin aynı anda kitlesel olarak inşa edilmesini vurgular. Bu şekilde oluşan sayısız gerçeklik, bu bakış açısına göre, insanın sosyal varlığının ve faaliyetinin hayali evrenlerini oluşturmaktadır. Bu dünya görüşleri, alışkanlıklarla, dil gelenekleri tarafından desteklenen, mitoloji, din ve felsefe tarafından sürekli olarak meşruiyet kazandırılan, terapiler ve sosyalleşme tarafından sürdürülen ve yetiştirme ve eğitim tarafından öznel olarak içselleştirilen kurumlar halinde kademeli olarak belirginleştirilir. Bunlar birlikte toplumsal vatandaş kimliğinin bir parçasını oluşturmaktadır.

İngiliz sosyolog Dave Elder-Vass, The Reality of Social Construction (Sosyal İnşanın Gerçekliği) adlı kitabında sosyal inşacılığın gelişimini postmodernizmin mirasından kaynaklanan bir sonuç olarak değerlendirmektedir. "Postmodernizmin mirası ile hesaplaşma sürecinin belki de en yaygın ve etkili ürünü, 1980'lerden bu yana sosyal teori alanında patlama yaşayan sosyal inşacılıktır" diye belirtmektedir.

## Eleştiriler
Eleştirmenler, sosyal inşacılığın biyolojinin davranış ve kültür üzerindeki etkilerini yadsıdığına ya da insan davranışını anlamak için bunların önemli olmadığını öne sürdüğüne inanmaktadır. Sosyal inşacılık, insan davranışında nedensel bir faktör olarak toplum ve kültüre aşırı dar bir şekilde odaklandığı ve doğuştan gelen biyolojik eğilimlerin etkisini göz ardı ettiği için de eleştirilmektedir. Bu eleştiri, *The Blank Slate'te*  Steven Pinker gibi psikologlar tarafından ve *What Science Offers the Humanities(Bilimin Beşeri Bilimlere Sunduğu Şeylerde)* Asya Araştırmaları uzmanı Edward Slingerland tarafından incelenmiştir. John Tooby ve Leda Cosmides, beynin evrimleşmiş özelliklerini hesaba katmadığına inandıkları sosyal teorilere atıfta bulunmak için " standart sosyal bilim modeli " terimini kullanmışlardır.

1996 yılında fizik profesörü Alan Sokal, sosyal inşacılığın ve postmodernizmin entelektüel zaaflarını göstermek için Social Text adlı akademik dergiye kasıtlı olarak anlaşılmaz bir şekilde yazılmış, ancak derginin yayınladığı makalelere özgü ifadeler ve jargon içeren bir makale göndermiştir. Yayınlanan bu makale, derginin "kulağa hoş gelen ve editörlerin ideolojik önyargılarını okşayan saçmalıklarla dolu bir makaleyi yayınlayıp yayınlamayacağını" görmek için yapılan bir deney niteliğindeydi. 1999'da Sokal, ortak yazar Jean Bricmont'la birlikte postmodernizmi ve sosyal inşacılığı eleştiren *[[Modaya Uygun Saçmalık|Moda Saçmalık]]* kitabını yayınladı.

Filozof Paul Boghossian da sosyal inşacılığa karşı yazmıştır. Ian Hacking'in, pek çok kişinin sosyal inşacılığı potansiyel olarak özgürleştirici duruşu nedeniyle benimsediği yönündeki argümanını takip etmektedir: eğer bir şeyler doğal olarak değil de sadece insanların sosyal gelenekleri nedeniyle bu şekildeyse, o zaman onları insanların olmasını istedikleri şekle dönüştürmek mümkün olmalıdır. Daha sonra sosyal inşacıların, insanların neyin doğru olduğu konusunda mutlak yargılarda bulunmaktan kaçınmaları ve bunun yerine bir şeyin şu veya bu teori ışığında doğru olduğunu belirtmeleri gerektiğini savunduklarını belirtir. Buna karşı şöyle demektedir:

Woolgar ve Pawluch, inşacıların sosyal koşulları analizlerinin içine ve dışına "ontolojik olarak yerleştirme" eğiliminde olduklarını ileri sürmektedir.

Alan Sokal da sosyal inşacılığı toplumların varlığının bilinebilirliği konusunda kendisiyle çeliştiği için eleştirmektedir. İddiaya göre, eğer bilinebilir nesnel bir gerçeklik olmasaydı, toplumların var olup olmadığını, varsa kurallarının ve diğer özelliklerinin ne olduğunu bilmenin hiçbir yolu olmazdı. Çelişkinin bir örneği, "olguların nesnel bir standartla değil, kendi kültürlerinde ortalama olarak kabul edilen şeylerle ölçülmesi gerektiği" yönündeki savdır. Ortalama kelimesinin bulunmadığı diller olduğundan, "ortalama" kavramının bu tür kültürlere uygulanması, sosyal inşacılığın kültürlerin yalnızca kendi standartlarıyla ölçülebileceği iddiasıyla çelişir. Sosyal inşacılık, bu konularda farklı duruşlara sahip çeşitli bir alandır. Bazı sosyal inşacılar nesnel bir gerçekliğin varlığını kabul etmekle birlikte, insanların bu gerçekliği anlama ve yorumlama biçimlerinin sosyal olarak inşa edildiğini savunmaktadır. Diğerleri ise "ortalama" teriminin tüm dillerde mevcut olmasa da, bu kültürlerde eşdeğer veya benzer kavramların kullanılabileceğini, dolayısıyla olguların ölçülmesinde kültürel görelilik ilkesinin tamamen geçersiz kılınamayacağını ileri sürmektedir.

## Ayrıca bakınız

* Konstrüktivizm (uluslararası ilişkiler)
* Eleştirel teori
* Deneycilik
* Adcılık
* Ubuntu

## Kaynakça


## Konuyla ilgili yayınlar

### Kitap

* Boghossian, P. *Fear of Knowledge: Against Relativism and Constructivism*. Oxford University Press, 2006. Online review: Fear of Knowledge: Against Relativism and Constructivism
* Berger, P. L. and Luckmann, T., *The Social Construction of Realitynbsp;: A Treatise in the Sociology of Knowledge* (Anchor, 1967; ).
* Best, J. *Images of Issues: Typifying Contemporary Social Problems*, New York: Gruyter, 1989
* Burr, V. *Social Constructionism*, 2nd ed. Routledge 2003.
* Ellul, J. *Propaganda: The Formation of Men's Attitudes*. Trans. Konrad Kellen & Jean Lerner. New York: Knopf, 1965. New York: Random House/ Vintage 1973
* Ernst, P., (1998), Social Constructivism as a Philosophy of Mathematics; Albany, New York: State University of New York Press
* Gergen, K., *An Invitation to Social Construction*. Los Angeles: Sage, 2015 (3d edition, first 1999).
* Glasersfeld, E. von, *Radical Constructivism: A Way of Knowing and Learning*. London: RoutledgeFalmer, 1995.
* Hacking, I., *The Social Construction of What?* Cambridge: Harvard University Press, 1999; 
* Hibberd, F. J., Unfolding Social Constructionism. New York: Springer, 2005. ISBN&nbsp;
* Kukla, A., *Social Constructivism and the Philosophy of Science*, London: Routledge, 2000. ISBN&nbsp;
* Lawrence, T. B. and Phillips, N. *Constructing Organizational Life: How Social-Symbolic Work Shapes Selves, Organizations, and Institutions*. Oxford University Press, 2019. ISBN&nbsp;
* Lowenthal, P., & Muth, R. Constructivism. In E. F. Provenzo, Jr. (Ed.), *Encyclopedia of the social and cultural foundations of education* (pp.&nbsp;177–179). Thousand Oaks, CA: Sage, 2008.
* McNamee, S. and Gergen, K. (Eds.). Therapy as Social Construction. London: Sage, 1992 .
* McNamee, S. and Gergen, K. *Relational Responsibility: Resources for Sustainable Dialogue*. Thousand Oaks, California: Sage, 2005. ISBN&nbsp;.
* Penman, R. *Reconstructing communicating*. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum, 2000.
* Poerksen, B. The Certainty of Uncertainty: Dialogues Introducing Constructivism. Exeter: Imprint-Academic, 2004.
* Restivo, S. and Croissant, J., "Social Constructionism in Science and Technology Studies" (Handbook of Constructionist Research, ed. J.A. Holstein & J.F. Gubrium) Guilford, NY 2008, 213–229; 
* Schmidt, S. J., *Histories and Discourses: Rewriting Constructivism*. Exeter: Imprint-Academic, 2007.
* Searle, J., *The Construction of Social Reality.* New York: Free Press, 1995; .
* Shotter, J. *Conversational realities: Constructing life through language*. Thousand Oaks, CA: Sage, 1993.
* Stewart, J., Zediker, K. E., & Witteborn, S. *Together: Communicating interpersonally – A social construction approach* (6th ed). Los Angeles, CA: Roxbury, 2005.
* Weinberg, D. *Contemporary Social Constructionism: Key Themes*. Philadelphia, PA: Temple University Press, 2014.
* Willard, C. A., *Liberalism and the Problem of Knowledge: A New Rhetoric for Modern Democracy* Chicago: University of Chicago Press, 1996; .
* Wilson, D. S. (2005), "Evolutionary Social Constructivism". In J. Gottshcall and D. S. Wilson, (Eds.), *The Literary Animal: Evolution and the Nature of Narrative.* Evanston, IL, Northwestern University Press; . Full text

### Makale

* Drost, Alexander. "Borders. A Narrative Turn – Reflections on Concepts, Practices and their Communication", in: Olivier Mentz and Tracey McKay (eds.), Unity in Diversity. European Perspectives on Borders and Memories, Berlin 2017, pp.&nbsp;14–33.
* 
* Mallon, R, "Naturalistic Approaches to Social Construction", The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Edward N. Zalta (ed.).
* 
* Shotter, J., & Gergen, K. J., Social construction: Knowledge, self, others, and continuing the conversation. In S. A. Deetz (Ed.), *Communication Yearbook, 17* (pp.&nbsp;3–33). Thousand Oaks, CA: Sage, 1994.