Muhammed bin Abdülaziz Âl-i Suud

**Muhammed bin Abdülaziz Âl-i Suud** (; 4 Mart 1910 &ndash; 25 Kasım 1988), 1964'ten 1965'e kadar Suudi Arabistan veliaht prensi ve 1925'ten 1954'e kadar Medine Bölgesi'nin valisiydi. Öz kardeşi Halid'in veliaht prens olmasının önünü açmak için veliahtlık görevinden istifa etti. Prens Muhammed, Suud Hanedanı'nın en zengin ve en güçlü üyelerinden biriydi. Kardeşleri her konuda onun tavsiyesine başvurur ve onu dinlerdi.

Prens Muhammed, Kral Abdülaziz ile el-Cevhere bint Musaid el-Ciluvi'nin oğluydu. Babasının Suudi Arabistan Krallığı'nın kurulmasıyla sonuçlanan muharebelerinde sık sık rol oynadı. Büyük üvey kardeşi Suud'un Suudi Arabistan veliaht prensi olarak atanmasına karşı çıktı. Prens Muhammed, 1932 yılında üvey kardeşlerinden biri olan Faysal'ın (daha sonra kral) yurt dışı seyahatlari sırasında Hicaz genel valisi olarak görev yapmıştı. Prens Muhammed liderliğindeki kraliyet ailesi konseyi, 1964 yılında Kral Suud'u tahttan indirerek Faysal'ı tahta geçirdi.

Kral Faysal tahta geçtikten sonra Prens Muhammed'i veliaht prens olarak atadı, ancak Muhammed yaklaşık altı ay sonra veliahtlıktan çekildi. Bunun üzerine küçük kardeşi Prens Halid veliaht prens oldu. Kral Faysal'ın 1975 yılında suikast sonucu öldürülmesinin ardından, Prens Muhammed'in de aralarında bulunduğu kraliyet ailesinden oluşan konsey üyeleri Halid'i kral ilan etti. Prens Muhammed, Kral Halid'in önemli bir danışmanıydı. Reformların ülkenin geleneksel İslami değerlerine zarar vereceğine inandığı için 1970'lerin sonlarında Suudi Arabistan'ı modernleştirme çabalarına karşı çıkan bir gelenekçiydi. Torunu Mişaal bint Fehd'in 1977 yılında zina suçlamasıyla tartışmalı bir şekilde idam edilmesinin emrini verdi. Kral Halid'in 1982'de ölümü üzerine aile konseyinin küçük üvey kardeşi Fehd'e kral olarak bağlılık yemini etmesine öncülük etti. Prens Muhammed Fehd'in tahta geçmesinden altı yıl sonra 78 yaşında öldü.

## İlk yılları
Prens Muhammed, Kral Abdülaziz'in dördüncü oğluydu. 1910 yılında Riyad'daki Adalet Sarayı'nda doğdu. Annesi, el-Ciluvi aşiretinden gelen el-Cevhere bint Musaid'di el-Cevhere ve Abdülaziz ikinci dereceden kuzenlerdi. Babaları Musaid bin Ciluvi ve Abdurrahman bin Faysal birinci dereceden kuzen, dedeleri Ciluvi bin Turki ve Faysal bin Turki ise kardeşti. Bu durum Arabistan'da uzun süredir devam eden aynı soydan evlilik gelenekleriyle uyumluydu ve el-Ciluvi üyeleri sık sık Suudi ailesinin üyeleriyle evleniyordu.

Prens Muhammed, el-Cevhere bint Musaid ve Kral Abdülaziz'in üç çocuğundan biriydi. Öz kardeşi Prens Halid daha sonra kral olarak görev yapacaktı. Kız kardeşi Prenses el-Enud, amcaları Saad bin Abdurrahman'ın iki oğluyla art arda evlendi.

## Kraliyet görevleri
Prens Muhammed küçük yaşlardan itibaren ağabeyleri ve kuzenleriyle birlikte krallığın kuruluş yıllarındaki muharebelere katıldı. Prens Faysal'la birlikte 1920'lerin ortalarında kendisine İhvan'ın sorumluluğu verildi. Aralık 1925'te kendisinin de dahil olduğu Medine'nin ele geçirilmesinin ardından Medine valisi olarak atandı. 1954'e kadar bu görevini sürdürdü.

Prens Muhammed, 1932 yılının başlarında vali Prens Faysal'ın diğer ülkelere yaptığı uzun ziyaretler nedeniyle Hicaz valisi vekili oldu. Ancak kısa süre sonra bölgeyi dikkatsiz bir şekilde yönetmesi nedeniyle Prens Halid tarafından değiştirildi. 1934'te babası tarafından kuvvetleriyle birlikte Yemen'in ileri savunma hatlarına saldırması emri verildi. Kral, yeğeni Faysal bin Saad'ı Bakem'e, bir diğer yeğeni Halid bin Muhammed'i de Necran ve Saada'ya gönderdi. Kralın oğlu Prens Faysal Tihâme kıyısındaki kuvvetlerin komutasını üstlenmiş ve Prens Muhammed de Prens Suud'u desteklemek üzere yedek bir kuvvetin başında Necid'den ilerlemişti.

Prens Muhammed ve Veliaht Prens Suud 1937 yılında Londra'da Kral VI. George ve Kraliçe Elizabeth'in taç giyme töreninde Kral Abdülaziz'i temsil etti. Kardeşi Prens Mansur ile birlikte babasının 14 Şubat 1945 tarihinde ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt ile yaptığı görüşmeye katıldı. İki kardeş ayrıca amcaları Abdullah bin Abdurrahman ile birlikte Kral Abdülaziz ve İngiltere Başbakanı Winston Churchill arasında Şubat 1945'te Mısır'da yapılan görüşmeye de katıldı. Prens Muhammed, Ocak 1962'deki ABD ziyaretinde Kral Suud'a eşlik etti.

Prens Muhammed "kral belirleyen" olarak biliniyordu. Kral Suud'a karşı kurulan muhalefetin kilit prenslerinden biriydi. Kraliyet ailesi konseyinin başkanıydı ve Kral Suud ile Veliaht Prens Faysal arasındaki anlaşmazlık sırasında arabuluculuk yaptı. Suud ve oğullarının seçilmiş kral Faysal'a sadakatini talep etmek üzere 1964 sonbaharında Kral Suud'un El Nasıriye Sarayı'na gönderildi. 28 Kasım 1964'te Mekke Radyosu Suud'un on bir oğlunun Kral Faysal'a biat ettiğini duyurdu.

## Kraliyet danışmanı
Muhammed bin Abdülaziz, Kral Faysal'ın saltanatının ilk birkaç ayı boyunca (Kasım 1964 - Mart 1965) veliaht prens olarak görev yaptı. Daha sonra, kendisinden küçük olan tek öz erkek kardeşi Prens Halid'in Suudi tahtının varisi olmasının önünü açmak için gönüllü olarak veliahtlıktan çekildi. Ancak tarihçi Ayman Al Yassini bunun gönüllü bir hareket olmadığını ve Prens Muhammed'in Vehhabîliğe uygun olmadığı düşünülen kişisel özellikleri nedeniyle Suud ailesinin kıdemli üyeleri ve ulema tarafından veliahtlıktan çekilmeye zorlandığını ileri sürmektedir.

Prens Muhammed'in lakabı, huysuzluğu ve içki içme alışkanlığına atıfla Ebu Şerayn ya da "iki kötülüğün babası" idi. Aslında asıl lakabı gençliğindeki saldırgan ve şiddet yanlısı karakteri nedeniyle "kötülüklerin babası" idi ve bu lakap ilk kez babası Kral Abdülaziz tarafından söylenmişti. Ayrıca Prens Muhammed Beyrut'taki partilere sık sık giderdi ve kendisi de bunu bir kraliyet mensubu için uygun bir davranış olarak görmezdi. Tüm bu özellikler, kardeşleri tarafından Muhammed'in kral olarak seçilmemesinin nedenleriydi. Kral Abdülaziz'in Faysal'dan sonra hayatta kalan en büyük oğlu olan Prens Muhammed'in veliaht prens rolünü reddettiği ya da Kral Suud'un saltanatı sırasında onunla yakın ilişkisi nedeniyle bu göreve getirilmediği de iddia edilmektedir.

Prens Muhammed, Halid döneminde kralın başkanlık ettiği ve üvey kardeşleri Veliaht Prens Fehd, Prens Abdullah, Prens Sultan ve Prens Abdülmuhsin'in yanı sıra hayatta kalan iki amcası Prens Ahmed ve Prens Musaid'in yer aldığı aile içi konseyin üyelerinden biriydi. Prens Muhammed, Prens Abdullah'ın gelecekteki potansiyel veliahtlık pozisyonunu sona erdirmeye çalışan Sudeyri Yedilisi'nin gücünü azaltmada çok etkili oldu. Kral Halid'in 13 Haziran 1982'de ölümünden sonra, Prens Muhammed liderliğindeki kraliyet ailesi konseyi yeni kral Fehd'e bağlılığını bildirdi. Prens Muhammed, 25 Kasım 1988'de 78 yaşında öldü ve Riyad'a gömüldü.

### Torununun infazı
Prens Muhammed'in torunu Mişaal bint Fehd, Suudi Arabistan'da zina suçundan hüküm giydi. Prenses ve sevgilisi, kraliyet ailesinin kıdemli bir üyesi olan dedesi Prens Muhammed'in açık talimatı üzerine, ailesine leke sürdüğü ve aile tarafından seçilen bir erkekle evlenmesini isteyen kraliyet emrine karşı geldiği iddiasıyla idama mahkûm edildi ve halka açık infaza tabi tutuldu. Batı medyası olayı kadın haklarının ihlali olarak eleştirdi. Bir İngiliz TV kanalı bu olayı konu alan *Death of a Princess* (Prensesin Ölümü) adlı dramatize edilmiş bir belgesel yayınladı. Bu yayın Suudi-İngiliz ilişkilerine önemli ölçüde zarar verdi.

İdamın ardından Suudi Arabistan'da kadınlara yönelik ayrımcılık daha da şiddetlendi ve din polisi çarşılarda, alışveriş merkezlerinde ve kadınlarla erkeklerin bir araya gelebileceği diğer yerlerde devriye gezmeye başladı. Prens Muhammed'e daha sonra iki ölümün gerekli olup olmadığı sorulduğunda, "Aynı odada birlikte olmaları benim için yeterliydi" şeklinde açıklama yaptı.

## Serveti
Prens Muhammed'in çeşitli ticari uğraşları vardı. Ham petrol satışlarından aldığı paya dayanan hatırı sayılır bir serveti vardı. 1980'lerin başında günlük payı yarım milyon varil petroldü.

## Görüşleri
Prens Muhammed, Kral Abdülaziz'in en büyük oğlu Suud'u veliaht prens olarak atamasına itiraz etti. Babasına Prens Suud'un devleti yönetme kapasitesi hakkındaki olumsuz görüşlerini belirten bir mektup gönderdi.

29 Mart 1965'te Prens Halid'in veliaht prens olarak seçildiğinin açıklanmasının ardından Mekke Radyosu Prens Muhammed'in "Mevki ve unvanlardan uzak durmayı tercih ediyorum." şeklindeki bir açıklamasını bildirdi. Prens Muhammed daha sonra kral olarak seçilseydi iyi bir kral olamayacağını ifade etti.

Prens Muhammed kraliyet ailesinin muhafazakâr üyelerine liderlik etti. Bu grup 1970'lerin sonunda tanık olunan toplumun hızlı modernleşmesini desteklemeyip modernleşmenin ve ülkede çok fazla yabancı işçinin bulunmasının geleneksel Müslüman değerlerin aşınmasına yol açacağını düşündüler.

## Kişisel hayatı
Muhammed bin Abdülaziz, Suud ailesine mensup kadınlarla beş kez evlendi. Bunlardan biri, amcası Saad bin Abdürrahman'ın kızı olan kuzeni Sara idi. Prens Muhammed'in cariyeleri de vardı. 1945'te ABD'de Arap-Amerikalı bir kadınla evlilik dışı bir ilişki yaşadığı iddia edildi. Bu iddiayı yalanlamasına rağmen, olay Prens Muhammed ile gelecekteki kral Faysal arasında bir çatışmaya neden oldu.

Prens Muhammed'in on yedi oğlu ve on iki kızı olmak üzere yirmi dokuz çocuğu vardı. Kızlarından biri olan el-Enud, Kral Suud'un oğlu olan yeğeni Halid bin Suud'un eşiydi. En büyük oğlu Prens Fehd, Haziran 2000'de Veliaht Prens Abdullah tarafından iş faaliyetleri ve genç kraliyet mensuplarının Suud Hanedanı üyesi olmayan kişilerle evlilikleri gibi özel konuları görüşmek üzere kurulan Suud Aile Konseyi'nin üyelerinden biriydi. Torunlarından Muhammed bin Abdülaziz, Mayıs 2017'de Cizan Bölgesi'ne vali yardımcısı olarak atandı.

1940'lı yıllarda çoğunlukla Riyad'da ikamet eden ve Hicaz'da uzun süre kalmayan Prens Muhammed şahin ve tüfekle avlanmayı severdi. Hayırseverlik faaliyetleri vardı ve farklı yerlerde birçok caminin inşa edilmesine katkıda bulundu.

## Hatırası
Medine'deki Prens Muhammed bin Abdülaziz Uluslararası Havalimanı'na Prens Muhammed'in adı verilmiştir. Riyad'daki bir hastane olan Prens Muhammed bin Abdülaziz Hastanesi de onun adını taşımaktadır. 2014 yılında Suudi Sağlık Bakanlığı, Cevf Bölgesindeki Sekaka'da Prens Muhammed bin Abdülaziz Tıp Şehri adında bir tıp kompleksi kurmuştur.

## Kaynakça