Öğreterek öğrenme

Pedagoji alanında **öğreterek öğrenme** () öğrencilerin bir konuyu öğrenip ders için sunum ve etkinlikler hazırlayarak sınıf arkadaşlarına öğretmesi temeline dayanan bir öğretim yöntemidir. Yöntem, konu bilgisinin yanında yaşam becerilerinin kazanımını da amaçlar. Almancada *Lernen durch Lehren* adıyla kısaltılmış biçimiyle **LdL** olarak da anılır.

## Arka plan

Öğrencilerin birbirini öğretmesi fikri antik çağdan beri görülür. Çoğu tarihsel örnekte bu yaklaşım, kısıtlı kaynaklara yanıt olarak geliştirilmiştir. Örneğin 19. yüzyıl başlarında küresel ölçekte yaygınlaşan Monitorial System adı verilen modelde Andrew Bell ve Joseph Lancaster daha büyük yaş gruplarını küçükleri eğitmek üzere kullanarak az kaynakla çok sayıda yoksul çocuğa eğitim vermeyi hedeflemiştir.

Öğrencinin öğretirken öğrenmesini bilinçli biçimde geliştirmeyi konu alan sistematik araştırmalar 20. yüzyılın ortasında belirginleşti.

1980’lerin başında Jean-Pol Martin özellikle yabancı dil olarak Fransızca öğretiminde öğrencilerin birbirine öğretmesini sistemli bir çerçeveye oturtmuş ve çok sayıda yayında kuramsallaştırmıştır. Bu yaklaşım Almancada *Lernen durch Lehren* ya da kısaca **LdL** olarak anılır. Yöntem başlangıçta Almanya’daki disiplin ve ezbere dayalı öğretim geleneği nedeniyle dirençle karşılandı. Bununla birlikte LdL kısa sürede ortaöğretimde yaygınlaştı ve 1990’larda yükseköğretimde de kurumsal bir çerçeve kazandı. 2008’de Martin emekli olduktan sonra yöntemin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasında Joachim Grzega daha görünür bir rol üstlendi.

## LdL yöntemi
Martin’in LdL kuramında etkileşim hâlindeki ana kavramlar arasında düşünme süreçleri (kavramsallaştırma), kontrol, antinomiler, diyalektik düşünme, keşifçi davranış, bilişsel harita, akış etkisi, yukarıdan-aşağıya/aşağıdan-yukarıya süreçler, merkezcil/merkezkaç güçler, sinirsel davranış, doğrusallık/doğrusal olmama, homeostaz, bütünleşme/ayrışma, merkezileşme/merkezsizleşme, öz-dönüşlülük ve tutarlılık sayılır.

Öğretmenin hazırlığı sonrasında öğrenciler hem kendi öğrenmelerinden hem de öğretme sürecinden sorumlu olur. Yeni içerik küçük birimlere bölünür ve en fazla üç kişilik öğrenci grupları oluşturulur. Öğrenciler, akranlarına öğretmek için farklı yöntemler denemeye teşvik edilir. Amaç yalnızca içeriğin öğrenilmesi değildir. Yöntem aynı zamanda saygı, planlama, problem çözme, topluluk önünde konuşma ve iletişim gibi yaşam becerilerinin gelişimini destekler. Öğretmen süreç boyunca etkin kalır, gerektiğinde ek açıklama yapar ve hem öğreten hem öğrenen öğrencileri destekler.

LdL, özel ders bağlamındaki tutorlüktan farklıdır çünkü sınıf içinde ve öğretmen desteğiyle yürütülür. Öğretmenlik uygulaması olarak anlaşılan öğretmen eğitimi kapsamındaki *student teaching*ten de ayrılır.

### “Plastik ornitorenk” yöntemi

Yakın bir teknik, cansız bir nesneye anlatımı merkeze alan **plastik ornitorenk öğrenmesi** yaklaşımıdır. Araştırmalar, bir konuyu bir nesneye öğretiyormuş gibi açıklamanın anlama ve kalıcılığı artırabildiğini göstermiştir. Benzer bir uygulama, yazılım geliştirmede kodu satır satır bir nesneye açıklayarak hataları bulmayı amaçlayan rubber duck debugging tekniğidir.

Buna akraba bir süreç olan **Feynman tekniğinde** kişi bilgiyi bir çocuğun anlayacağı yalınlıkta yazar ve açıklayamadığı kısımları yeniden çalışır.

### Ters yüz öğrenme ve öğretme
Geleneksel ders anlatımı, ters-yüz sınıf yaklaşımıyla harmanlanabilir ya da buna dönüştürülebilir. Her ders öncesi ve sonrası öğrencilerden Likert ölçeği ile anonim geri bildirimler toplanarak sürekli izleme yapılabilir. Planlı derslerde öğretmen materyali bir hafta önceden paylaşır. Küçük gruplar konuları ev ödevi yerine hazırlar ve sınıfta sunar. Uzman öğretim elemanı oturum sonunda tartışır, tamamlar ve geri bildirim verir. Bu düzende öğretmen bir koç olarak hazırlık ve performans sürecini destekler.

### İnsan–robot etkileşiminde LdL’nin uygulanması
LdL ilkeleri, insan–robot etkileşimi tasarımlarına da uyarlanabilir. Bir modelde robot, önce uzman gözetiminde beceriyi öğrenen bir “öğrenci” gibi çalışır. Ardından bu beceriyi acemilere öğretir, açıklar, gösterir ve değerlendirme yapar. Öğretme süreci robota kendi bilgisini sınama ve geliştirme olanağı sağlar. Roller arasında öğrenci, işbirlikçi ve öğretici olarak esnek geçiş yapabilen robotların uzun dönemli bilgi tutma ve uyum yetenekleri güçlenir.

## Ayrıca bakınız
* Etkin öğrenme
* Öğrenme kuramı

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*''Lernen durch Lehren'' resmî sitesi 12/2018 arşivi
* Learning by teaching, Nellie Deutsch, 2017
* Protege effect: Learning by teaching, Ontario, 2014
* Learning by teaching, Germany, 2004
* Learning by teaching, Teaching Methodology, 2022
* Jean-Pol Martin & Simon Kolbe söyleşisi, 2023