Firudin İbrahimi

**Firudin İbrahimi** gazeteci, avukat, siyasetçi, Azerbaycan Demokrat Partisi Merkez Komitesi üyesi, Azerbaycan Milli Hükümeti Başsavcısı.

“Azerbaycan”, “Ajir”, “Rehber”, “Zafer” ve “Mardom” gazetelerinde yazıları yayımlandı. “Azerbaycan’ın Kadim Tarihi Üzerine” ve “Barış İçin” adlı kitapların yazarıdır. Azerbaycan Milli Hükümeti'nin dağılmasından sonra da Tebriz'den ayrılmadı. Birkaç gün boyunca mücadele etti ve daha sonra tutuklandı. 1947 yılında Gülistan Bahçesi'nde idam edildi.

## Hayatı

### İlk yılları
Firudin Geni oğlu İbrahimi, 21 Kasım 1918'de Astara şehrinde doğdu. 9. sınıfa kadar Astara'da okuduktan sonra eğitimine devam etmek için Enzeli'ye taşındı. 10. ve 11. sınıfları Enzeli'de okuduktan sonra Tebriz'e taşındı ve 12. sınıfı Firdovsi Mektebi'nde okudu. 1941'de okuldan mezun olduktan sonra Tahran Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne girdi. 1945 yılında Tahran Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu. Bu yıllarda Farsça, Fransızca ve Arapça'yı çok iyi öğrendi.

### Siyasi faaliyeti
Üniversitede okurken Tudeh Partisi'ne üye oldu. Seyid Cafer Pişevari, 23 Mayıs 1943'te Tahran'da "Ajir" gazetesini yayınlamaya başladı. Öğrenci Firudin İbrahimi de gazetenin yayın kuruluna seçildi. Bu dönemde Tudeh Partisi'nin resmi yayın organı olan "Rehber", İşçi ve Emekçiler Birliği Birleşik Merkez Konseyi'nin yayın organı olan "Zafer", "Mardom" ve diğer gazetelerde de makaleler yayınladı. Tahran Üniversitesi'nden mezun olduktan sonra İran Dışişleri Bakanlığı ve diğer hükûmet kurumlarından iş teklifleri aldı ancak bunları reddederek Tebriz'e gitti. Tudeh Partisi il komitesinin Tebriz'de yayınlanan "Xavare-no" gazetesinde yazmaya başladı.

Tudeh Partisi'nden ayrıldıktan sonra Azerbaycan Demokrat Partisi'ne üye oldu ve partinin Merkez Komitesi'ne seçildi. 5 Eylül 1945'te Azerbaycan Demokrat Partisi'nin yayın organı olarak Tebriz'de yayınlanan "Azerbaycan" gazetesinde yazmaya başladı. 1 Ekim'de Tebriz'de çalışmalarına başlayan ADF'nin ilk kongresine seçilen 237 halk temsilcisinden biriydi. Seyid Cafer Pişevari, Firudin İbrahimi ve Zeynalabdin Kıyami'yi Güney Azerbaycan tarihiyle ilgili materyaller toplamak ve bir kitap hazırlamakla görevlendirdi. Firudin İbrahimi'nin Azerbaycan gazetesinde "Azerbaycan Konuşuyor... Gururlu Tarihimizden Birkaç Parlak Sayfa" başlıklı yazı dizisi, gazetenin 42. sayısından başlayarak 60. sayıya kadar 31 Ekim ile 21 Kasım 1945 tarihleri arasında ayrı başlıklar altında yayımlandı. Bu makalelerde Azerbaycan'ın kadim tarihi, nüfusu, milli kimliği, kültürel tarihi, edebiyatı, dili, siyasi örgütleri, mezhepleri, giyimi ve gelenekleri hakkında araştırmalarına dayanarak yazmıştır. 1946 yılında makaleler, Tebriz'deki "Sovyet Kültür Evi" tarafından "Azerbaycan'ın Eski Tarihi Üzerine" başlığı altında, Azerbaycan dilinde ve Arap alfabesiyle toplu olarak yayımlandı. Firudin İbrahimi, bu topluyu hazırlamasındaki asıl amacını şöyle açıklamıştır:

20 Kasım 1945'te Tebriz Erk Tiyatrosu binasında faaliyetine başlayan Azerbaycan Halk Kongresi'nin 17 üyeli Prezidyumu'na üye seçildi. 21 Kasım'da, seçimler tamamlanana ve hükûmet kurulana kadar kongre temsilcilerinin kararlarının uygulanmasını sağlamak için bir Milli Heyet oluşturuldu. Firudin İbrahimi de Milli Heyet'e seçilen 39 kişiden biriydi. 12 Aralık 1945'te Azerbaycan Milli Hükümeti'nin kurulmasından sonra Milli Hükûmet'te başsavcı görevine atandı. 15 Ocak 1946'da Azerbaycan Milli Hükûmeti Anayasası'nı hazırlamak üzere 15 üyeli bir komisyon kuruldu. Bu komisyonda Firudin İbrahimi de yer alıyordu. 28 Nisan 1946'da müzakereler için Tahran'a giden Seyid Cafer Pişevari başkanlığındaki heyetin üyesiydi.

29 Temmuz-15 Ekim 1946 tarihleri arasında düzenlenen "Paris Uluslararası Barış Konferansı"na katılarak Azerbaycan Milli Hükümeti'ni temsil etti. Bu konferansın toplantılarına katılımı sonucunda Firidun İbrahimi, 9 Kasım-10 Aralık 1946 tarihleri arasında yayınlanan Azerbaycan Demokrat Partisi'nin yayın organı olan "Azerbaycan" gazetesinin 23 sayısında "Barış İçin" başlığı altında Paris Barış Konferansı hakkında kapsamlı bir rapor biçiminde bir dizi makale yayınladı. Bu makaleler ayrıca Tahran'da yayınlanan "Irane-ma" gazetesinde Farsça olarak da yayınlandı.

İran hükûmetinin verdiği sözlerin ardından Sovyet ordusu Mayıs ayında bölgeyi tamamen terk etti. Tahran hükûmeti, "Şûra Meclisi seçimlerinin serbest yapılmasını sağlamak" bahanesiyle Güney Azerbaycan'a asker gönderme kararı aldı. Azerbaycan Demokrat Partisi liderleri arasında bu orduya karşı direnilip direnilmemesi konusunda bir anlaşmazlık ortaya çıktı. Bazıları Azerbaycan SSC'ye çekilip oradan savaşmayı önerse de Firudin İbrahimi kalıp Şah'ın ordusuna karşı savaşmayı savundu. 5 Aralık 1946'da Şah'ın birlikleri Miyana'ya doğru saldırırken fedailer tarafından durduruldu. Azerbaycan'ın çeşitli bölgelerinden insanlar, Şah'ın ordusuna karşı silahlanıp savaşmak için Milli Hükûmete başvurdu. Bundan sonra Pişevari liderliğinde bir Savunma Komitesi kuruldu. Komitenin ilk icraatı Tebriz'de sıkıyönetim ilan etmek ve gönüllü birlikler kurmak oldu. Firudin İbrahimi, "Babek" gönüllü gruplarının örgütlenmesinde yer aldı. Başlangıçta gönüllü gruplara 600 kişi katıldı. Bundan sonra Pişevari, askeri destek için Sovyetler Birliği'ne tekrar başvurdu. Ancak bu talep cevapsız kaldı. 11 Aralık 1946'da Azerbaycan Demokrat Partisi'nin Tebriz'deki son toplantısında Muhammed Biriya geçici olarak Azerbaycan Demokrat Partisi Birinci Sekreteri seçildi. Firudin İbrahimi ve Mirrahim Vilayi onun yardımcıları seçildiler. 13 Aralık 1946'da, ABD ve Büyük Britanya'nın desteğiyle İran ordusu Tebriz'e girdi. Böylece Azerbaycan Milli Hükûmeti çöktü.  Şah'ın ordusu Tebriz'e girdikten sonra Firudin İbrahimi ve dört fedai, Azerbaycan Demokratik Partisi Merkez Komitesi binasında birkaç gün boyunca onlara ve yağmacılara karşı savaştılar. 15 Aralık 1946'da mühimmatları bittiği için savaşa devam edemediler. Sonuç olarak tutuklanırlar. Firudin İbrahimi tutuklanmasının ardından Tahran'a götürüldü. Orada aylarca işkence gördü. Mayıs 1947'de Tahran'dan Tebriz'e götürüldü. 23 Mayıs 1947'de Tebriz'deki Gülistan Bahçesi'nde asıldı. İnsanları korkutmak için bedeni birkaç gün boyunca darağacında tutuldu. Birkaç gün sonra, bedeni fedailer tarafından götürüldü ve gömüldü.

Firudin İbrahimi'nin asılmasına tanık olan Farhad Azeri ve Aladdin Alakbari'nin anılarına göre, asılmak üzere Gülistan Bahçesi'ne getirildiğinde halk protesto gösterip Şah'ın birliklerine saldırmak istedi. Halkın zarar görmesinden endişe eden Firudin İbrahimi, halkı sakinleştirerek şunları söyledi:

## Ailesi
Firudin İbrahimi'nin babası Geni İbrahimi, Fatime Şirvani ile evlendi. Bu evlilikten üç kız ve iki erkek çocuk dünyaya geldi. Geni İbrahimi siyasete karışmıştır. 1918'de Adalet Partisi'nin Astara şubesini kurdu. Temmuz 1920'de Enzeli şehrinde Adalet Partisi'nin ilk kongresine katıldıktan sonra İran Komünist Partisi'nin Astara şubesini kurdu. Siyasi faaliyetleri nedeniyle sürekli zulüm gördü. 1931 yılında tutuklandı. Önce Erdebil'e, sonra da Tebriz'e götürüldü. Tebriz'deki hapishanede cezasını çektikten sonra Tahran'daki Qasri Qacar Hapishanesi'ne nakledildi. İki yıl sonra hastalandı ve Nihavend şehrine sürgün edildi. Sürgünde olmasına rağmen faaliyetlerine devam etti. 1941'de Tudeh Partisi kurulduktan sonra partinin Nihavend şubesini kurdu. Aralık 1946'da tekrar tutuklandı. Hapishanedeyken ağır işkencelere maruz kaldı. Aralık 1958'de serbest bırakıldıktan sonra zehirlenerek öldürüldü.

Firudin İbrahimi'nin kardeşi Anuşiravan İbrahimi de siyasetle uğraşıyordu. Azerbaycan Milli Hükümeti'nin kurulmasından sonra Tebriz'e geldi ve oradaki Polis Akademisi'nde okumaya başladı. Firudin İbrahimi ile birlikte "Babek" gönüllü gruplarının organizatörlerinden biriydi. Azerbaycan Milli Hükûmeti'nin dağılmasından sonra Kuzey Azerbaycan'a göç etti. Eğitimine orada devam etti ve doktora derecesi aldı. 1979'daki İran İslam Devrimi'nden sonra Tudeh Partisi Yönetim Kurulu üyesi olarak İran'a gitti. Burada ülke çapında şehir, il ve ilçe örgütlerinin yeniden kurulması için çalıştı. 1982 yılı başlarında Anuşiravan İbrahimi'nin de aralarında bulunduğu parti mensubu 3.000'den fazla kişi tutuklandı. 13 Eylül 1987'de Tahran'daki Evin Hapishanesi'nde idam edildi.

## Hatırası

Firudin İbrahimi, Tebriz'deki İmamiyye mezarlığına gömüldü. Seyid Muhammed Tabatabai'nin "Seçici gökyüzü, çimenlere daha fazla güzellik veren güle aman vermez..." sözü mezar taşına işlenmiştir.

2007 yılında Fransız yazar ve sanatçı Marjan Satrapinin yaptığı ve birçok uluslararası ödüle layık görülen "Persepolis" adlı animasyonda Azerbaycan Milli Hükümeti ve Firudin İbrahimi anlatılıyor.

24 Mayıs 2017'de, "İranlı Mühacirler Derneği" Kamu Birliği ve Azerbaycan Demokrat Partisi tarafından düzenlenen, Firudin İbrahimi'nin şehadetinin 70. yıl dönümünü anmak için Bakü'de bir anma etkinliği düzenlendi.

Azerbaycan Yazarlar Birliği Başkanı, yazar Mirza İbrahimov, 1948 yılında Firudin İbrahimi hakkında "Gelecek Gün" adlı romanı yazdı. Yazar bu eserinde Azerbaycan halkının bağımsızlık mücadelesini ve Firudin İbrahimi'nin bu hareket içerisindeki faaliyetlerini anlatmıştır. Şaire Medine Gülgün Firudin İbrahimi hakkında bir poema yazdı. Bu poem 1963 yılında Bakü'de kitap olarak yayımlandı. Sonraki yıllarda Arif Safa, Balaş Azeroğlu, Ali Tude, Fethi Hoşginabi, Haşım Terlan, Habib Sahir, Söhrab Tahir, Halil Rza ve Tariyel Umid eserlerinde onun şiirsel imgesini yarattılar.

2017 yılında Firudin İbrahimi tarafından yazılan ve ilk kez 1946 yılında Tebriz'de yayınlanan "Azerbaycan'ın Kadim Tarihi" adlı kitap, Azerbaycan'ın Gazetecisi Rahim Hüseynzade'nin editörlüğünde Latin alfabesine çevrilerek Bakü'de yayımlandı.

2018 yılında, Firudin İbrahimi'nin 100. doğum yıldönümü arifesinde, Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Doğu Bilimleri Enstitüsü Bilim Kurulu'nun kararıyla, Paris Barış Konferansı'na katılımını anlatan "Barış İçin" adlı kitabı Latin alfabesiyle yeniden yayımlandı.

## Kaynakça
### Özel

### Genel

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

## Dış bağlantılar
### Yazdığı kitaplar
* Firudin İbrahimi — Azərbaycanın qadim tarixindən. Ərgünəş nəşriyyatı, Bakü, 2017-ci il.
* Firudin İbrahimi — Sülh uğrunda (Paris Sülh Konfransı barədə qeydlər. 1946) Elm və təhsil nəşriyyatı, Bakü, 2018-ci il.
* Firudin İbrahimi — Azərbaycan danışır İftixarlı tariximizdən bir neçə parlaq səhifə (Azərbaycanın qadim tarixindən). Elm və təhsil nəşriyyatı, Bakü, 2018-ci il.

### Hakkında filmler
* "Vətənim" — Firudin İbrahimi / AzTv
* Onun asılmış meyitini saxlayırdılar ki... – Arazın o tayında Milli Hökumət üzvlərinə tutulan divan / AzTv
* Keçmişdən Gələcəyə: Firudin Qəni oğlu İbrahimi (1919–1947) / Oğuz Tv