Çayan Demirel

**Çayan Demirel** (d. 1977, İstanbul), Türkiye Kürdü yönetmen ve yapımcı. Diyarbakır Cezaevi'ni konu alan *5 No'lu Cezaevi 1980-84 adlı belgeseliyle* birçok ödül kazanmış, PKK'yı konu alan *[[Bakur (film)|Bakur]]* belgeseli nedeniyle yargılanmıştır.

## Erken yaşam ve eğitimi
Demirel, 1977 yılında İstanbul'da, Tuncelili bir anne ve babanın çocuğu olarak dünyaya geldi. İktisat fakültesini bitirdikten sonra, 2000 yılından itibaren sinemaya ilgi duymaya başladı. 'in hayatını konu alan "*Bir Bilim Adamıyla Zaman Aleminde Yolculuk"* belgeselinde Özcan Alper'in yapım yönetmeni oldu.

## Profesyonel kariyeri

Dersim İsyanı'na odaklanan *38* adlı belgesel filmi 2006 yılında yayımlandı. Çeşitli film festivallerinde gösterilen film Tunceli'deki 7. Munzur Film Festivali'nin programında duyurulduğunda, filmin gösterimi resmî sertifikası bulunmadığı gerekçesiyle engellendi. Ekim 2007'de Telif Hakları ve Sinema Genel Müdürlüğü, *38* için resmî sertifika vermeyi reddetti. Bunun ardından Demirel 2008'de, eşi Ayşe Çetinbaş ile birlikte Surela Film yapım şirketini kurdu. 2009'da, Diyarbakır Cezaevi'ni konu alan *5 No'lu Cezaevi 1980–84* belgeseli yayımlandı; film birçok festivale katıldı ve aynı yıl Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde En İyi Belgesel Ödülünü kazandı.

2011 yılında Ayşe Çetinbaş'ın yönettiği *Yıldız Alpar: Bedii Raks'tan Bugüne* belgeselinin yapımcılığını üstlendi. 2013 yılında aynı zamanda akrabası olan Sait Kırmızıtoprak'ın hayatını anlattığı *Dr. Şivan* adlı belgeseli çekti.

Demirel'in, PKK ile Türkiye arasındaki çözüm sürecinin sürdüğü 2013–2014 yılları arasını konu alan ve Ertuğrul Mavioğlu ile birlikte yönettiği belgesel filmi *[[Bakur (film)|Bakur]]* (Türkçe: *Kuzey*) 2015'te yayımlandı. Film, PKK üyelerinin Türkiye hükûmetine karşı isyan etmelerinin ardındaki yaşamları ve motivasyonlarını konu almakta ve kendi kaderini tayin hakkını evrensel bir hak olarak sunmaktadır. Belgeselin çıkış noktası, çözüm sürecinin ilan edilmesinin ardından PKK'nin Türkiye'den çekilme sürecini belgelemekti; ancak çekimler başladıktan sonra koşullar değişti ve geri çekilme durduruldu. Bu belgesel film, Türkiye ve Irak'taki PKK kamplarında profesyonel bir kamerayla çekim yapılan ilk yapım oldu. Film Almanya, Meksika ve Kanada'daki uluslararası film festivallerinde gösterildi; Berlin'deki Signes de Nuit ve 17. Akdeniz Film Festivali'nde en iyi belgesel ödülünü kazandı. 2015 İstanbul Film Festivali'nde gösterimin duyurulmasının ardından, Türkiye Hükûmeti gösterime dört saat kala filmi yasakladı. Daha sonra Batman Film Festivali'nde ve İstanbul'daki 8. Belgesel Günleri'nin sansürlü filmler bölümünde gösterildi.

### Yargılama

Batman'daki gösterimin ardından, Çayan Demirel ve Ertuğrul Mavioğlu, Terörle Mücadele Kanunu kapsamında terör propagandası suçlamasıyla soruşturuldu ve 18 Temmuz 2019'da, suçu alenen işledikleri gerekçesiyle üç yıl hapis cezasına çarptırıldılar; bu ceza yarı oranında artırıldı. İki yönetmen karara itiraz etti ve Şubat 2022'de cezalar bozuldu; Batman'da yeni bir yargılama yapılmasına hükmedildi. Yargılamanın ilk döneminde Demirel, kalp rahatsızlığı nedeniyle yoğun bakımda bulunuyordu.

## Özel hayatı
Demirel, *38* belgeselini yönetirken tanıştığı Ayşe Çetinbaş ile evlidir. *Bakur*, ağır şekilde hastalanmasının ardından çektiği son yapım olmuş; Eylül 2020'den itibaren kendisine engelli aylığı bağlanmış ancak bu karara Türkiye Cumhuriyeti hükûmeti tarafından itiraz edilmiştir. Hakkında *Arkadaşımız Çayan* adlı kısa bir film 2020'de yayınlanmıştır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*