Hekatompedon

**Hekatompedon** veya **Hekatompedos** (, , "yüz" ve πούς, "ayak"), *Ur-Parthenon* ve *H-Architektur* olarak da bilinir, Arkaik dönemde Atina Akropolü içerisinde yer alan, kireç taşından inşa edilmiş ve şu anki konumuna yerleştirilmiş antik bir Yunan tapınağıydı Partenon.

## Etimoloji
Tapınağın adı yazıtlarda tespit edilmiş olup, uzunluğu 46 metreyi bulmasına rağmen “100 feet uzunluğunda” (yaklaşık 30 metre) anlamına gelmektedir.

## Tarihi
Tapına MÖ 570-550 yılları civarında inşa edilmiştir. MÖ 490 yılında Maraton Muharebesi'nde Perslere karşı kazanılan zaferin ardından Atinalılar tarafından yıkılarak yerine Eski Parthenon olarak bilinen daha büyük bir tapınak inşa edildi. İkincisi MÖ 480 yılında Atina'nın Yıkımı sırasında geri dönen Persler tarafından yıkılmış ve sonunda yerine bugünkü Parthenon yapılmıştır. Hekatompedon'un varlığı tarihi belgelerle kanıtlanmıştır. Temelleri kaybolmuş olsa da Atina Akropolü içinde yer alan Miken duvarının güney kesiminde bulunan mimari ve heykeltıraşlık öğelerinin bilim insanları tarafından bu tapınağa ait olduğu düşünülmektedir.

## Arkeoloji
Akropoldeki diğer birçok arkeolojik bulgu gibi, Hekatompedon'un da 19. yüzyıl sonlarındaki ilk tanımları yalnızca mimari ve heykel parçalarına dayanıyordu. Bu bağlamda, Hekatompedon, A–, B–Architektur gibi diğer binaların yanında tanımlarda ve kataloglamada H-Architektur olarak biliniyordu.

Wilhelm Dörpfeld'in ilk açıklamalarından bu yana, tapınağın tanımı ve varsayılan konumu değişti. Dörpfeld, tüm parçaları hala ayakta duran Erechtheum ve Parthenon arasındaki komşu Eski Athena Tapınağı'na atfetmişti. Theodor Wiegand, 1904 yılında H–Architektur'un Eski Athena Tapınağı'nın bulunduğu yerde bulunan bir *[[peripteros]]* olmayan tapınak olduğunu ve aslında daha sonra bir peristasis ile genişletilen Eski Tapınağın daha erken bir aşaması olduğunu öne sürdü. Ayrıca, *H–Architektur*'u eski kitabelerde bahsedilen *Hekatompedon* olarak tanımladı.

Ancak 1922'de Ernst Buschor, *H-Architektur'un* gerçekte güneyde, hala ayakta duran Parthenon'un yerinde bulunduğunu ve ona Almancada "orijinal Parthenon" anlamına gelen *Ur-Parthenon* adını verdiğini öne sürdü. 1936 yılında Walter-Herwig Schuchhardt'ın günümüze ulaşan parçalar ve heykeller üzerinde yaptığı kapsamlı araştırmalar, tapınağın alınlıklarının daha önce tahmin edilenden daha büyük olması gerektiğini kanıtlamıştır. Sonuç olarak, distil veya tristil *[[Ante|in antis]]* tapınağını içeren önceki yeniden inşalar yerine bir *peripteros* tapınağı yeniden inşa etti.

William Bell Dinsmoor, Immo Beyer ve diğerlerinin daha fazla araştırma yapması ve hayatta kalan parçalar ile MÖ 480'de Persler tarafından Akropolis'in yıkılması arasındaki tarihsel bağlantılar, Hekatompedon'un 46 metre uzunluğunda bir krepidoma sahip, heksastil peripteros Dor tapınağı olduğu ve Parthenon'un yerinde bulunduğu şeklindeki mevcut hipoteze yol açmıştır.

## Alınlıklar

Alınlıklar renkli bir şekilde boyanmıştı ve gözenekli kireçtaşı yapısı, antik boyaların günümüze kadar iyi korunmasını sağlamıştır. Alınlıklardan biri (muhtemelen Batı alınlığı) merkezde *iki aslanın bir boğayı parçaladığı* sahneyi, sol tarafta *[[Herakles]]'in [[Triton (mitoloji)|Triton]] ile savaşını* ve sağ tarafta doğanın üç elementinin sembollerini ellerinde tutan Üç Bedenli (Üçlü Bedenli) İblisi içeriyordu. Kanatlı canavarın üç bedeni bir dalga, bir alev ve bir kuş tutmakta olup, yılan kuyruklarıyla iç içe geçmiştir. Bu, sırasıyla dört doğa elementini yani su, ateş, hava ve toprağı sembolize etmektedir. Bu figür ya Nereus'u ya da Typhon'u temsil eder. Genel olarak, tüm alınlığın anlamı gizemlidir. Bazı akademisyenler, bunun insan bilgeliğinin nem üzerindeki hakimiyetini ifade ettiğine inanmaktadır: aslanlar kara hayvanlarıdır, oysa boğa nemi temsil eder. Ayrıca, hem Triton hem de Nereus, Herakles'in Hesperides bahçesine giden yolculuğunda yendiği deniz yaratıklarıydı ve bu zafer ona ölümsüzlük kazandırmıştı.

Aslan Dişi alınlığı olarak da bilinen Doğu alınlığı, merkezde *simetrik olarak yerleştirilmiş, bir buzağıyı öldüren iki aslan* (sadece biri kurtarılabilmiştir) ve yan köşelerde iki *yılan* içeriyordu. Bu sahnenin anlamı yine bilinmemektedir. Dişi aslan hem dişi (meme) hem de erkek (yelesi) özelliklere sahiptir. Bu muhtemelen, MÖ 6. yüzyılda artık Yunanistan'da yaşamayan bu hayvanlar hakkında Yunan sanatçıların bilgi eksikliğinden kaynaklanmaktadır.

Günümüze kadar ulaşan diğer heykeller arasında tapınağın metoplarından kabartma olarak oyulmuş dört at ve iki panter ile merkezi akroterden çok parçalı bir gorgon yer almaktadır.

### Stil

Heykellerin tarzı, erken Arkaik dönemin tipik özelliklerini taşımaktadır. Alınlıkların ve metopların genel anlatı sahneleri, yarı anlatı niteliğindedir; insan veya yarı insan figürler içerirken diğer yarısı hayvan figürlerinden oluşur ve bu hayvanlar simetrik veya tekrarlayan bir şekilde yerleştirilmiştir. Bu, dönemin Yunan çömleklerindeki illüstrasyonları anımsatmaktadır. İnsan figürleri, arkaik gülümseme ile karakterize edilmiştir.

## Ayrıca bakınız

* Yeni Akropolis Müzesi
* Perserschutt

## Kaynakça

* Stamatia Eleftheratou, Akropolis Müzesi, rehber, Akropolis Müzesi Edisyonları, Atina 2014
* Hekatompedon   Archived Akropolis Müzesi web sitesinde; 19 Kasım 2014'te alındı
* Hekatompedos, arkaik Parthenon   Archived Akropolis Müzesi web sitesinde

## Dış bağlantılar

* Yunan sözlüğü; Hekatompedon tapınağı