Avena sterilis

**Avena sterilis** **(canlı yulaf, kısır yulaf, yaban yulaf, kızıl yaban yulaf, kışlık yaban yulaf**; sin: **Avena ludoviciana Durieu; Avena macrocarpa Moench; Avena sterilis ssp. sterilis; Avena sterilis ssp. ludoviciana**) tohumları yenilebilen bir yabancı ot türüdür. Bitkinin birçok ortak ismi, rüzgarda salkımlarının hareketine atıfta bulunur.

## Tanım

### Görünüm
Avena sterilis, dik ve geniş yapraklı bir ot olup boyu 1,5 metreye (4 fit 11 inç) kadar ulaşabilir. Olgunlaştığında, 60&nbsp;cm (24 inç) uzunluğa ve 6–14&nbsp;mm (0.24-0.55 inç) genişliğe kadar yaprak saplarına sahiptir.

Avena sterilis eşit kenarlara sahip veya hafif tek taraflı bir salkıma sahip bir çiçeklenme yapısına sahiptir. Spikelet adı verilen küçük başakçıklar genellikle 3 florete sahiptir, ancak sayı 2 ile 5 arasında değişebilir. Kısa uzantı (awn) olmayan spikeletler 1.7-4.5&nbsp;cm uzunluğundadır; dış kavuzlar (glumes) ise 2.4–5&nbsp;cm uzunluğa ulaşır.

floretler saman sarısı veya hafif kırmızımsı renkte olabilir. Bazen floretin tabanında kırmızımsı tüyler bulunabilir.

Lemma genellikle 1.5–4&nbsp;cm uzunluğundadır  Floretler uzundur ve tepede sivrilir. Glumalara en yakın iki floretin ise 3–9&nbsp;cm uzunluğunda kıvrık bir sırt çıkıntısı (awn) bulunur 

### Çeşitler ve alt türler
Avena sterilis'in iki alt türü olan *A. sterilis sterilis* ve *A. sterilis ludoviciana* arasındaki ayrımı, çiçeklerin üreme organlarının boyutuna göre yapılabilir.

İspanya'da yapılan 139 adet A. sterilis L. popülasyonu üzerinde yapılan bir çalışma, yeni bir alttür tanımlanmasa da morfolojik sınıflamalara göre 6 çeşit daha ortaya çıkardı.

### Çoğalma
*A. sterilis* altı ploid kromozomlu bir bitkidir. Yani genetik yapısı altı takım kromozomdan oluşur. Bir yıllık bitki  olup yaşam döngüsü birçok tahıl ürününe benzer. Tek bir bitki 200 tohum üretebilirken, ortalama olarak ise 13-21 tohum üretir. Tohumlar toprakta düzenli olarak iki yıldan fazla yaşar ve çimlenmeden önce 5 yıla kadar dayanabilir.

### Dağılım
*A. sterilis*, Akdeniz Havzası'na, Batı, Orta ve Güney Asya'ya özgü bir türdür, ancak başka yerlerde de yaygın olarak görülür. Bu bitki türü Antarktika hariç tüm kıtalarda yetişebilir.

Kuzey Amerika'da ise *A. sterilis*, ABD'nin Kaliforniya, Oregon, New Jersey, Ohio, Pennsylvania  eyaletlerinde ve Kanada'nın Ontario ve Quebec bölgelerinde   yetişen bir tür olarak bulunur.

### Zararlılar ve patojenler
*A. sterilis* bazı zararlılara ev sahipliği yapar:

* *[[Ditylenchus dipsaci]]* adlı patojenik nematod.
* *[[Sclerophthora macrospora]]* adı verilen protist bitki patojeni 
* Halk arasında kahverengi buğday akarı olarak bilinen *[[Petrobia latens]]* 
* Yulaf bitkilerini etkileyen yaygın iki hastalığa, yulaf tacı pasına ve sap pasına karşı hassastır 
* Buğday cüce virüsüne karşı da hassastır.

## İnsanlarla ilişkisi

### Evcilleştirilmiş yulafın atası
Genetik analizler, Güneybatı Asya'ya özgü, özellikle günümüz İran, Irak ve Türkiye'nde bulunan *A. sterilis* otunun*, [[Avis sativa|A. sativa]]* ve *[[Avis byzantina|A byzantina]]* gibi evcilleştirilmiş yulaf bitkilerinin atası olduğunu göstermiştir.

### Modern tarım zararlısı
A. sterilis, tohumlarının tahıllardan ayrılmasının zor olması nedeniyle problem yaratan bir bitkidir. Bu nedenle tohumları, yün, tahıl taneleri ve diğer tohumlarla birlikte dünyaya yayılmıştır.

A. sterilis, birçok tarım ürününün gelişmesi için ideal olan aynı koşullarda başarılı bir şekilde yetişebildiği ve benzer yaşam döngüsüne sahip olduğu için ekili ürünlerle doğrudan rekabete girerek verimi düşürür 

Castillejo-González ve ark. (2014), QuickBird (uydu görüntüleri) ve çeşitli görüntü sınıflandırıcıları kullanarak *A. sterilis'in* işgal ettiği tarlaları neredeyse kusursuz bir doğrulukla tespit etmeyi başarmıştır.

### Herbisit direnci
*Avena sterilis'in* bir alt türü olan *A. sterilis ssp*. *ludoviciana*, ilk olarak 2010 yılında İran'ın Kirmanşah ve Kuzistan bölgelerinde kışlık buğday ekim alanlarında, 2 farklı etki mekanizmasına (SOA) sahip çoklu herbisit toleransı gözlemlendi. Bu popülasyonların klodinafop-propargyl, iyodosülfüron-metil-sodyum ve mezosülfüron-metile karşı dayanıklı olduğu bilinmektedir.

İngiltere'de ise *A. sterilis ssp. ludoviciana* (Asl) ve ''A. fatua'nın'' çeşitli tarlalarda fenoxaprop‐P‐ethyl'e karşı dayanıklılık geliştirdiği tespit edildi. Her ne kadar *Asl* ve *A. fatua* çaprazlama yapsa da, her ikisinin de direnç geliştirmesinin nedeni veya hangi yönde gerçekleştiği kanıtlanmamıştır 

Yunanistan'daki *A. sterilis* popülasyonlarının ise neredeyse tamamı diklofop'a karşı dayanıklı ancak aynı etki mekanizmasına sahip diğer herbisitlerin çoğuna (örn. AACase inhibitörleri) karşı hassastır. Bununla birlikte, Yunanistan'daki popülasyonların çoğu diklofop direncine ve en azından bir başka herbiside karşı da kısmi dirence sahiptir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Federal Noxious Weed Disseminules of the U.S.: ''Avena sterilis''
* CABI Compendium: ''Avena sterilis''
* Plants For A Future: ''Avena sterilis''