QF 1 Librelik Top

QF 1 Librelik Top, ateş ederken çıkardığı sesten dolayı "Pom-Pom Topu" olarak da bilinen  37 mm lik bir otomatik toptur. Türünün ilk örneği olan bu top, çeşitli ülkelerce hafif uçaksavar olarak kullanıldı. 

### Tarihçesi
Maxim makineli tüfeğinin mucidi Hiram Maxim, 1880'lerin sonlarına doğru makineli tüfeğin kalibresini genişletmek için çalışmalara başladı. Daha geniş kalibrenin daha uzak mesafeye gidebilmesi için gereken mermide1868 Saint-Petersburg ve Lahey Sözleşmesi'nden dolayı en az 400 gramlık patlayıcı olması gerekiyordu. 

İlk üretilen toplar "Maxim Nordenfelt" firması adı altında satılsa da İngiltere ordusuna satılanlar Vickers adı altında satıldı.

### Kullanan Ülkeler
#### Belçika
Tam sayısı net olmamakla beraber Belçika Ordusu Pom-Pom toplarını üstü açık yük arabalarına takarak kullandı. 

#### Finlandiya
1. Dünya Savaşı sırasında 60 adet Pom-Pom topu Ab H. Ahlberg & Co O adlı firma tarafından üretildi. Rus ordusu için üretilen bu topların yarısı Fin iç savaşı sırasında yarım bir şekilde kaldığı için savaş sonrasında Finlandiya'da kaldı. 1918'deki İç Savaş sırasında Beyaz Ordu 60'a yakın top ele geçirdi. Her ne kadar gemilere karşı kullanmak amacıyla üretilmiş ve gemilere montelemek için sütun modifiyesine sahip olsa da 360 derece dönebilmesi ve 70 dereceye kadar yukarı bakabilmesi ile tekniksel uçaksavar olarak da kullanılabilmesini sağladı. 

İç Savaş sonrasında Finlandiya bu toplardan 30 tanesini çalışır hale getirmeyi başardı ve deniz kuvvetleri envanterine dahil etti. Her ne kakadar gemilere montelenmiş olsalar da Fin ordusu tarafından tercih edilmediler ve daha fazla üretilmediler. Yeni geliştirilen Alman uçaklarına karşı Saint Petersburg ve Lahey sözleşmesi sebebi ile maksimum 440m/s hıza ulaşan mühimmatı sebebi ile kısa kalan menzili ve tedariği zor olan 37 mm x 94R mühimmatı sebebi ile zaman içerisinde gözden düştüler.

2. Dünya Savaşı sırasında bazı sahil tahkimatlarında hava savunma sistemi olarak kullanılsalar da bu göreve artık uymadıkları kısa sürede belli oldu. Ancak düşük irtifaya karşı kullanımda yüksek irtifaya kıyasla daha güvenli olduğu keşfedildiği için kullanımına devam edildi. Genelde çıkartmalara karşı kullanılsalar da hava savunma amacı ile kullanıldılar. 1944'e gelindiğinde çalışır haldeki 16 top hurdaya çıkarıldı.

#### Almanya
Almanya, Pom-Pom topunun hem kara hem de deniz birlikleri için ayrı versiyonlarını üretti. 1. Dünya Savaşı sırasında "Maxim Flak M14 Uçaksavar" modeli kullanıldı. Ayrıca Almanya'nın Güneybatı Afrika İşgali sırasında Güney Afrika ordusuna karşı da kullanıldı.

#### İngiltere
##### Güney Afrika Savaşı
İngiltere hükûmeti savaşın başında Pom-Pom topunu kullanmayı reddetse de aralarında Transvaal Cumhuriyeti'nin de bulunduğu bazı ülkeler satın aldılar. 2. Boer Savaşı başladığında Pom-Pom topu tarafından ciddi zaiyatlar aldıklarında durumun ciddiyetini fark ettiler.

Savaş boyunca Vickers, İngiliz ordusuna 50-57 arası Pom-Pom topu teslim etti. İlk üçü Paardeberg Muharebesi'nden hemen önce varan toplar sahra topu modifiyeli "Mk1" versiyonlarıydı.

##### 1. Dünya Savaşı
Savaşın ilk aşamalarında Pom-Pom topu Mk1 ve Mk2 varyasyonları ile kaide üzerine oturtulmuş uçaksavar olarak anakara savunmasında kullanıldı. Başkent Londra'da limanlara ve kritik binaların çatılarına, diğer kilit köy ve şehirlerde kullanılması içinse arabalara montelendiler. Haziran 1914'te 25, Şubat 1916'da ise 50 adet top üretilip sahaya sürüldü. İlk kez zeplinle karşılaştıklarında Pom-Pom Mk2 top Londra'daydı. Bir zepline ateş eden top zepline hasar veremedi. Dönemin Mühimmat Bakanı 1922 yılında olaydan şöyle bahsetti: "Pom-Pomlar çok az destek oluyorlar. Şarapnelli mühimmatları yok ve eldeki mermiler yetersiz. Londra'daki zeplin saldırısı haricinde nereydese hiç kullanılmadılar."

İngilizlerin 1. Dünya Savaşı sırasındaki doktrinlerinin yüksek kalibreli şarapnel odaklı olmasından dolayı Pom-Pom silahları kara birliklerine karşı kullanılmadı. Bunun yerine QF 13 ve 18 poundluk toplar kullanıldı. Her ne kadar test amacı ile daha hafif bir versiyon olan QF 1 Poundluk Mk3 bir Vickers E.F.B.7 uçağının ön kısmına montelense de yaygın olarak kullanılmadı.  Aynı şekilde gemilerde de uçaksavar olarak kullanılsa da 1.5 ve 2 poundluk modelleri yerini çabuk aldı.

#### Amerika Birleşik Devletleri
ABD Donanması, 37 mm Maxim-Nordenfelt 1 poundluk topu "1 Poundluk Mark 6" model adı ile envanterine aldı. Kendisinden sonraki Mark 7, 9, 14 ve 15 modelleyle aynı şekilde uçaksavar görevinde kullanıldı.  Mark 6-15 arası modeller ABD Donanması'nın ilk standart hava savunma sistemi oldu, özellikle 1916-1917 yılları arasında görev almış Sapmson sınıf destroyerlerde kullanıldı. Her ne kadar 1. Dünya Savaşı'nın ilerleyen safhalarında yeni üretilen destroyerlarda 23 kalibrelik uçaksavar toplarla değiştirilse de ilk safhalarında pek çok destroyerda kullanıldı.

Aralarında Filipin-Amerikan Savaşı ve Batı Virginia Kömür Savaşı'nın da olduğu pek çok çatışmada Pom-Pom topu kullanıldı. Tepeleri korumak, uçaksavar vazifesi ve hatta uçaklara montelenip ana silah olarak kullanılması gibi çeşitli alanlarda denendi.

### Eldeki Kalan Örnekler

* İmparatorluk Savaş Müzesi (Londra): 1903'ten kalma bir model sergilenmektedir.
* Güney Afrika Ulusal Askeri Tarih Müzesi (Johannesburg):Deutsche Waffen und Munitionsfabriken (DWuM) üretim 1903 model 542 ve 543 numaralı toplar sergilenmektedir.
* Amerikan Miras Müzesi (Massachusetts): 2024 numaralı erken dönem Maxim-Nordenfelt topu sergilenmektedir.
* Kanada Savaş Müzesi (Ottawa): 1 adet Pom-Pom topu sergilenmektedir.
* Danimarka Savaş Müzesi (Kopengah): 1 adet Pom-Pom topu sergilenmektedir.
* İstanbul Deniz Müzesi: 1 adet Pom-Pom topu sergilenmektedir.

## Kaynakça