Büyük Satrap İsyanı

**Büyük Satrap İsyanı** veya **Satrapların İsyanları** (yaklaşık MÖ 370-360), Ahameniş İmparatorluğu'nda Batı Anadolu'daki birkaç satrapın Büyük Kral II. Artaserhas'in () otoritesine karşı başlattığı bir isyandır. İsyan eden satraplar Datamis, Ariobarzanes, Orontes, Aftofradatis ve Mausolos'tu. İsyanlarının zamanlaması ve onları isyana iten koşullar farklılık göstermektedir. Genellikle genel bir ayaklanma olarak tasvir edilse de, aralarında çok az koordinasyon vardı ve hiçbir zaman Artaserhas'i doğrudan tehdit etmediler. Çabaları, İmparatorluğu ele geçirmekten ziyade bağımsızlığı hedefliyordu.

## Datamis İsyanı (MÖ 370)
Kaynak: 

Datamis, MÖ 384'ten sonra babası Kamissaris'ten kuzey Kilikya'da küçük bir satraplık (adı bilinmiyor) miras almıştır. Yetenekli bir askeri komutan olan Datamis, Kadusilere, Paflagonya'nın isyankar Thyus'una ve Kataonia'nın Aspis'ine karşı çeşitli seferlerde kendisini göstermiştir. Saray mensuplarının kıskançlıktan dolayı Artaserhas'e karşı kendisi hakkında konuştuğunu öğrenince, Kralın ordusunu Mısır'a karşı yönetmekle görevlendirildi. Geri çağrılmayı beklemek yerine, komutasını terk etti ve birkaç güvenilir takipçisiyle birlikte kuzeye, Paflagonya'ya gitti, bir ordu kurdu ve oradaki şehirleri tahkim etti.

Artık savunmada olan Datamis, Kralın önce Pisidyalılar, ardından Lidya'lı Aftofradatis'in önderliğindeki büyük bir ordu ile başa çıkmak zorundayd. İlkini yendi ve ikincisiyle olan çatışması uzun süren bir çıkmaz oldu. Aftofradatis barış teklif etti ve Datamis, Kralın buna uymayacağını bilerek teklifi kabul etti. Nitekim Artaserhas, Ariobarzanes'in oğlu Mithridatis ile birlikte onu bir tuzağa düşürmek için plan yaptı. Mithridatis, Datamis ile güçlerini birleştirdi ve birlikte Kralın topraklarını yağmaladılar. Mithridatis onun güvenini kazandıktan sonra, sakladığı bir kılıcın bulunduğu bir tarlada bir buluşma ayarladı. İki adam konuşurken, Mithridatis kılıcı çekti ve Datamis'i öldürdü.

## Ariobarzanis İsyanı (MÖ 366)
Frigya satrapı Ariobarzanis, selefleri II. Farnakis'in () oğlu ve Farnabazos'un () kardeşidir. Farnabazos, 387 yılında Artaserhas'in sarayına geri çağrılmış ve burada Kralın kızı Apame ile evlenerek Artabazos adında bir oğlu olmuştur. 366 yılında Kral, Artabazos'u amcasının yerine Frigya satraplığına gönderdi. Ariobarzanis konumunu bırakmayı reddetti ve böylece Krala karşı isyan etti. Kral, Lidya'lı Aftofradatis'i ve Karya'lı Mausolos'u ona karşı gönderdi. Aynı zamanda, kontrolü altındaki Hellespont'taki Sestos şehri, Trak Kralı I. Kotis tarafından saldırıya uğradı. Bu saldırılara karşı savunmak için 365 yılında yaşlı Sparta kralı Agisilaos ve Atinalı general Timotheus'tan yardım istedi. Yardımları karşılığında Agesilaus'a para verdi ve Timotheus adına Atina'ya Hersonisos'daki Crithote ve Sestos şehirlerini bağışladı. Atina da karşılığında Ariobarzanis'i Atina vatandaşı yaptı. Sonunda Ariobarzanis, oğlu Mithridates tarafından Artaserhas'e ihanete uğradı ve Artaserhas, Ariobarzanis'i çarmıha gerdirdi.

## Orontes İsyanı (MÖ 362?)
Kaynak: 

Orontes, Artasuras'ın oğlu ve Artaserhas'in kızı Rhodogunê ile evliydi. 401 yılında Ksenofon'un On Binler'i Cunaxa Muharebesi'nden sonra o bölgeden geçerken, Orontes Ermenistan satrapıydı. 380 yılında, Lidya satrapı olan Tiribazos ile birlikte Kıbrıs'taki Salamis kralı Evagoras'ı kuşatırken, Ermenistan'da Orontes'in emrinde *[[Satraplık|hiparch]]* olan Tiribazos'a karşı yanlış suçlamalarda bulundu ve bu da onun Frigya ve Lidya sınırındaki küçük Mysia satraplığına indirgenmesine neden oldu. Talihindeki bu düşüşe duyduğu kızgınlığın isyanının ardındaki neden olduğu varsayılıyor, ancak neden bu zamanda meydana geldiği bilinmiyor. Diodoros şöyle demiştir:

Kraldan ayaklanan halklar, yönetimin tüm dallarından sorumlu general olarak **Orontes'i** seçtiler.

Orontes ile ilişki kuranlar, burada adı geçen diğer kişiler gibi görünmüyor. Diodorus, isyancılar arasında "Likyalılar, Pisidiyalılar, Pamfilyalılar ve Kilikyalılar, ayrıca Suriyeliler, Fenikeliler ve neredeyse tüm kıyı halkları" olduğunu sürekli söylemiştir.

Yirmi bin adamın bir yıl boyunca maaşını ödemeye yetecek kadar fon aldıktan sonra, Kral tarafından kendisine gönderilen güçlere karşı savunma yapmak için paralı askerlerden oluşan bir ordu toplamıştır. Sardes'in güneyindeki Tmolus Dağı'ndaki kuşatmayı püskürtmüş ve daha sonra kıyıdaki Kyme'de Aftofradatis'e karşı savaşmış ve her iki seferde de takipçilerini başarıyla bozguna uğratmıştır. Ancak sonunda, yurttaşlarına ihanet ederek liderlerini tutuklatarak Artaserhas'e teslim etti, böylece Kralın gözüne tekrar girdi.

Dimosthenis'in 354 tarihli "*Simmoria Üzerine*" (diğer adıyla *"Donanma Güverteleri Üzerine"*) adlı eserinde Orontes'e yapılan bir gönderme, bazı kişilerin onun Artaserhas'in halefine karşı ikinci kez isyan ettiğini tahmin etmesine yol açmıştır, ancak bunu doğrulayacak başka bir bilgi mevcut değildir.

## Otofradat İsyanı (MÖ 362?)
Kaynak: 

Aftofradatis, Orontes başlığı altında belirtildiği üzere Artaserhas'in Evagoras ile savaşının başlangıcından itibaren Lidya satrapıydı. Bu çatışmada donanmaya liderlik etmekle görevlendirildiğinde 380'li yıllarda bir zaman Tiribazos'un yerini almıştır. Etrafındaki satraplar isyan ettiğinde, Kral tarafından onlara karşı ordulara liderlik etmekle görevlendirildi. Antik kaynaklarda bu seferlere dair çok sayıda referans bulunmaktadır. Çoğunlukla başarısız olmuşlardır.

Bir noktada onlara katılmaya karar verdi, çünkü Diodorus onu isyan eden adamlar listesine dahil etmişti. Bu ara dönemde ne yaptığı veya ne kadar sürdüğü hakkında hiçbir kayıt yoktur, ancak bir noktada tekrar göreve getirilmiştir. 350'lerde Atarneuslu Eubulus'u bastırmak için çağrılmıştır. Aristoteles'e göre:

Aftofradatis, Atarneus'u kuşatmaya hazırlanırken, Eubulus'un ona operasyonun ne kadar süreceğini ve bu süre zarfında ortaya çıkacak maliyeti hesaplamasını söylediği rivayet edilir. "Çünkü," dedi, "Atarneus'u hemen terk etmek için bundan daha az bir meblağa razıyım." Eubulus'un bu sözleri Aftofradatis üzerinde etkili oldu ve kuşatmadan vazgeçti.

## Mausolus İsyanı
Diodorus, Karya'lı Mausolos'u isyan eden satraplar listesine dahil etmiştir, ancak bu bahsin dışında İmparatorluğa karşı herhangi bir özel eylem kaydı bulunmamaktadır. Ariobarzanis'e yapılan saldırılara katılmış, ancak Agesilaus'un  kışkırtması (rüşveti?) üzerine ayrılmıştır - ve belki de onu dahil etmenin nedeni budur. İsyan sırasında başka ne yapmış olursa olsun, sonunda Kral ile uzlaşmış ve 353'teki ölümüne kadar görevini korumuştur.

## Kaynakça
;Özel

;Genel
## Antik Kaynaklar
* Aristoteles, *[[Politika (Aristoteles)|Politika]]*: http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0058
* Cornelius Nepos, *Lives of the Eminent Commanders*: https://www.tertullian.org/fathers/nepos.htm
* Dimosthenis, *Against Aristocrates*, xxiii: http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Dem.+23&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0072
* Dimosthenis, *On the Symmories*, xiv: http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0072%3aspeech%3d14
* Diodoros, *[[Bibliotheca Historica]]*: https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/15E*.html
* Polyaenus, *Strategems*: http://www.attalus.org/translate/polyaenus7.html
* Ksenofon, *Agesilaus*: http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0210%3atext%3dAges.
* Ksenofon, *[[Cyropaedia]]*: http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0204
* Ksenofon, *[[Hellenika]]*: http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0206

## Modern Kaynaklar
*Beloch, Karl Julius, *Griechische Geschicht, zweite neugestaltete auflage, vol. III, Part 2*. Berlin: Vereinigung Wissenschaftlicher Verleger, 1923.
*Briant, Pierre. *From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire*. Translated by Peter T. Daniels. Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 2002.
*
* p386
* p94
*Moysey, Robert A. “Plutarch, Nepos and the Satrapal Revolt of 362/1 B.C.” *Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte* 41, no. 2 (1992): 158-68. www.jstor.org/stable/4436235.
*