Kaplan ebeveyn

**Kaplan ebeveyn** (ing. Tiger parenting, katı ebeveyn, baskıcı ebeveyn) ebeveynlerin çocuklarının başarısını garanti altına almak için büyük yatırım yaptığı sıkı bir ebeveynlik şeklidir. Kaplan ebeveynler özellikle çocuklarını yüksek düzeyde akademik başarı veya müzik, spor gibi yüksek statülü ders dışı etkinliklerde başarı elde etmeye zorluyor. "Kaplan anne" ("tiger mom") terimi, Yale Hukuk Fakültesi profesörü Amy Chua tarafından 2011 tarihli anı kitabı *Battle Hymn of the Tiger Mother*'da kamuoyunun bilgisine sunuldu.

Chua'nın anı kitabının yükselişi, kaplan ebeveyn olgusunu 2010'larda Amerikan ana akımına getirdi. Chua'nın "kaplan ebeveyn" kavramı ve terimi çok sayıda karikatüre yol açtı ve aynı zamanda 2014-2015 Singapur TV şovu *Tiger Mum'a*, 2015 anakara Çin draması *Tiger Mom'a* ve 2017 Hong Kong dizisi *Tiger Mom Blues'a* ilham kaynağı oldu. Basmakalıp düşünce, çocuğun sosyal ve duygusal gelişimini dikkate almadan, sürekli olarak çocuğunu sıkı çalışmaya yönlendiren Çinli bir annedir. "Kaplan ebeveyn" kavramı, Amerikalı "stage mother", Japon "kyōiku mama" ve Yahudi anne gibi diğer otoriter ebeveynlik stereotiplerine benzer. Diğer benzer veya ilgili terimler arasında helikopter ebeveyn, canavar ebeveynler ve Hong Kong Çocuk fenomeni yer alır.

## Özellikler
Chua'nın kitabının yayınlanmasına kadar yaygın olarak bilinmeyen bir kavramı ifade eden "kaplan anne" ifadesi sıklıkla kullanılsa da, daha geniş olan "kaplan ebeveyn" ifadesi, babaların veya diğer ebeveyn figürlerinin oynayabileceği rolü kabul eder.

### Katı ebeveynlik
Kaplan ebeveynler akademik arayışları vurguluyor ve çocuklarını, elit üniversitelere kabul edilme olasılıklarını artıran etkinliklere katılmaya son derece teşvik ediyor. Bu tür ebeveynler genellikle matematik, fen bilimleri ve dil sanatları gibi temel akademik konulara en fazla vurguyu yaparlar.

### Yüksek beklenti
Kaplan ebeveyn kavramı yalnızca akademisyenleri değil aynı zamanda müzik ve spor gibi ödül, sıralama ve benzeri tanınma fırsatlarını içeren akademik olmayan uğraşları da vurgular. Böyle bir tanınma çabası, dışsal ödüllere değer veren Konfüçyüsçü kültürel değer sistemini yansıtıyor olabilir. Batılı ebeveynler akademik başarıya yapılan vurguyu bir stres kaynağı olarak görebilirken, Çinli ebeveynler genellikle çocuklarındaki bu tür stresi iyi ebeveynliğin bir işareti olarak görüyor.

### Disiplin
Müdahale veya izin veren ebeveynlik teknikleriyle karşılaştırıldığında, Kaplan ebeveynliği çocuklar üzerinde daha fazla psikolojik ve davranışsal kontrol gerektirir; nezaket ve itaatin teşvik edilmesine daha fazla vurgu yapılır ve davranışsal sorunlara karşı daha düşük bir tolerans gösterilir.

Kaplan ebeveynler tarafından yetiştirilen çocuklar duygusal tehditlerle ve fiziksel cezalarla karşı karşıya kalabilir. Chua'nın anı kitabı *Battle Hymn of the Tiger Mother,* kızlarına bağırdığı, onları toplum içinde "çöp" olarak adlandırdığı bir olaydan bahseder ve Chua'nın kızlarının geceleri televizyon izlemesine veya okul arkadaşlarıyla yatıya kalmalara katılmasına izin vermediğini anlatır.

Kaplan ebeveynlerin akademisyenlere olan vurgusu Batı toplumunda istismar olarak tasvir ediliyor, ancak birçok Asyalı ebeveyn tarafından da kabul edilebilir görülüyor. Elli Çinli anne ile Çin ve ABD ebeveynlik tarzları arasındaki farklar üzerine yapılan bir dizi görüşmede, anneler Çinli ebeveynlerin "çocuklarının ebeveynlerinin isteklerine göre hareket etmelerini veya davranmalarını sağlamak için sıkı disiplin ve sıkı kontrol" kullandıklarını ve Çinli ebeveynlerin genellikle "çocuğa başkaları kadar iyi olmadığını, yetişmen gerektiğini hatırlatmak için karşılaştırmalı kelimeler kullandıklarını" söyledi. Birçoğu geleneklerini, ebeveyn ve çocuk arasında ömür boyu bir bağ sağlayan fiziksel ve duygusal yakınlığın yanı sıra disiplin yoluyla ebeveyn otoritesi ve çocuk itaatini de içeren bir gelenek olarak tanımlamıştır.

Ebeveynlik sırasında şiddet kullanımı Çin, Hong Kong, Hindistan, Endonezya, Japonya, Makao, Malezya, Pakistan, Filipinler, Singapur, Güney Kore, Tayvan, Tayland ve Vietnam dahil olmak üzere birçok Asya kültüründe yaygındır. Batı dünyasında, kaplan ebeveynliği çocuk istismarı olarak kabul edilir, ancak Latin Amerika, Afrika ve Doğu Avrupa gibi kabul edilen kültürlerde ebeveyn bağlılığı olarak kabul edilir. Şiddetin ciddi biçimleri arasında çocuğa açık elle şaplak atmak veya tokat atmak ya da kemer, terlik, baston, elbise askısı, metre çubuğu, saç fırçası, kürek veya bambu tüy silgi gibi evde mevcut olan bir aletle vurmak yer alabilir. Çinli ebeveynlik ve ebeveynlikte fiziksel şiddet kullanımının belirleyicileri üzerine 2010 yılında yapılan bir araştırma, "fiziksel disiplin ile ebeveynlerin çocuğun okul sorunlarına ilişkin raporu arasında önemli ilişkiler" buldu.

### Mükemmelliğe bağlılık
Chua, ebeveynlerinin Amerika Birleşik Devletleri'ndeki yeni keşfettiği göçmenlik deneyimini ve yabancı bir ülkeye kök salma konusundaki yoğun mücadelesini, kaçınılmaz olarak onları çocuklarını yetiştirme konusunda daha faydacı bir yaklaşım benimsemeye sevk eden sebep olarak gösteriyor. Chua, anılarında, Çinli ebeveynlerin, önceki ebeveyn neslinin çocuklarına daha iyi bir yaşam sağlamak için yaptığı tüm fedakarlıklar nedeniyle çocuklarının kendilerine borçlu olduğunu neden hissettiklerini açıklamak için Konfüçyüs'ü gündeme getiriyor. Kaplan ebeveynler, çocuklarının akademik performansına ilişkin yüksek beklentiler uygular. Bazı aşırı durumlarda, çocuğun çalışma yeteneği veya tutkusu ne olursa olsun, bu beklentiler gerçekçi olmayacak kadar yüksek tutulabilir. Kaplan ebeveynler, "B" ve hatta orta-düşük seviye "A" notlarının hoş görülmediği durumlarda, çocuğun akademik performansı konusunda gerçekçi olmayan beklentiler sergileyebilir. Kaplan ebeveynler, birçok liberal Batılı ebeveyn tarafından tipik olarak sergilenen gevşek ebeveynlik tarzından kaçınarak, akademik başarı arayışına büyük önem veriyor. Kaplan ebeveynler, çocuklarına hangi ilgi alanlarını takip etmeyi seçecekleri konusunda seçimler dayatabilirler. Kaplan ebeveynliğini eleştirenler, bu yaklaşımın çocukların bireysel yeteneklerini ve tutkularını keşfetme yeteneklerini kısıtlayacağını, dolayısıyla çocuğun aidiyet, öz saygı ve amaç duygusunu inkâr edeceğini ileri sürüyor. Öte yandan, kaplan ebeveynliğini savunanlar, ebeveynlik stratejilerinin çocuklara öz kontrol, öz düzenleme ve öz disiplin aşıladığını ve çocuklarının kendi ilgi alanlarını geliştirmesi için özgürce sürüklenmesine izin vermeleri durumunda mükemmel akademik sonuçlar üretmeyeceğini savunuyorlar. Çin Konfüçyüsçü felsefesi geleneksel olarak kişisel gelişimi vurgulamıştır. Sonuç olarak, kaplan ebeveynler genellikle çocuklarının daha iyi notlar almasına ve genel olarak daha üstün bir akademik performans elde etmesine yardımcı olmak için okul çalışmalarında dikkatli bir şekilde çalışmasını sağlar.

### Sınav odaklı eğitim
Pek çok Asya ülkesi, öğretimde genellikle ezberlemeyi teşvik eden katı bir sınav odaklı yaklaşım benimser. Bazıları bu yaklaşımın yaratıcılıktan, sorgulamadan, öğrenci katılımından, kendi kaderini tayin etmekten, özerklikten, çeşitlilikten ve eleştirel veya bağımsız düşünmeden kaçınırken tekdüzeliği teşvik ettiğini iddia ediyor. Kaplan ebeveynler genellikle çocuklarını okul öncesi aşamada eğitim sınıflarına koyarlar. Tipik olarak, çocuğun akademik kariyeri boyunca anne, çocuğun prestijli okullara girmesini sağlamak için sınavlarda üstün sonuçlar elde etmesine yardımcı olmaya çalışır ve nihai hedef üst düzey bir üniversiteye girmektir.

### Kültürel etkiler
Çeşitli Asya toplumlarında, yükseköğrenim düzeyi, gelecek vaat eden kariyer olanaklarının garantisi ve sosyoekonomik merdiveni tırmanmak veya bir aileyi yoksulluktan kurtarmak için bir araç olarak algılanmaktadır. *Analects of Confucius*'da eğitim, iş ahlakına ve bilgi arayışına büyük değer veren felsefi fikir ve sözler içeren merkezi bir temadır. Konfüçyüsçü ideal, eğitimin daha yüksek sosyoekonomik statü ve zenginliğe giden bir pasaport olduğunu savundu. Antik ve Orta Çağ Doğu Asya toplumlarında, akademisyen-memurlar yüksek bir sosyal statüye sahipti ve entelektüeller, zengin toprak sahipleri, işadamları ve tüccarlardan çok daha yüksek bir saygınlığa sahipti. Bu nedenle, kaplan ebeveynler çocuklarına büyük umut bağlarlar, çocuklarının akademik başarılarından büyük gurur duyarlar ve kendi çocuklarını başkalarının akademik başarılarıyla karşılaştırırken diğer ebeveynlere gösteriş yapabilirler. Batı'daki Çinli göçmen ebeveynler, "yüksek akademik başarının" "başarılı ebeveynliği" yansıttığını savunurken, eve düşük akademik notlar getiren çocukları olan ebeveynler, işlerini yapmayan sorumsuz ebeveynler olarak görülüyor.

Sıkı sınav yaklaşımına ilişkin tarihsel bir açıklama, Çin'in kamu hizmeti hükûmet pozisyonları için İmparatorluk sınavı sisteminden kaynaklanmaktadır. Kraliyet sarayı tarafından uygulanan sivil sınavdaki başarı, bir ailenin sosyoekonomik konumunu iyileştirecek kesin bir kanal olarak görülüyordu. Bu tür pozisyonlar az olduğundan ve çok sayıda başvuru sahibi birkaç açılış pozisyonuna başvurduğundan, rekabet şiddetliydi ve yalnızca seçilmiş birkaç kişi başarılı olup bu pozisyonlara ulaşabildiği için bu pozisyonlara büyük ilgi duyuluyordu. Kaplan ebeveynler, başarı elde etmede öz disiplinin ne kadar önemli olduğunun farkındadır, bu nedenle sınav odaklı eğitimin değerini çocuklarına mümkün olan en erken yaşta aşılamaya çalışabilirler.

### Başarı ve başarıya ilişkin görüşler
Kaplan ebeveynler, yalnızca yüksek düzeyde akademik ve entelektüel başarıya dayanan dar bir başarı tanımı algılıyorlar. Akademik başarı genellikle aileler ve genel olarak Çin ve Asya toplumu için bir gurur kaynağı olduğundan, kaplan ebeveynler tipik olarak "başarıyı" Harvard gibi en iyi üniversitelerden veya diğer Ivy League kurumlarından mezun olmak gibi prestijin nihai göstergesi, yüksek sosyoekonomik statü ve evlilik beklentileri olarak ve Mayo Clinic'te üst düzey bir beyin cerrahı, Wall Street'in en iyi hukuk bürolarından birinde üst düzey bir avukat, Silikon Vadisi'nde bir yazılım mühendisi, Boston Consulting Group'ta yönetim danışmanı veya Goldman Sachs'ta yatırım bankacısı olmak gibi son derece saygın ve kazançlı bir beyaz yakalı kariyer yolu gibi görmektedir. Kaplan anneleri ayrıca, çocuklarının üniversiteye giriş başvurusunu desteklemek için rekabetçi yapılara ve ödül sistemlerine sahip olanlar da dahil olmak üzere, klasik müzik eğitimi veya bir spor takımına katılmak gibi ders dışı zenginleştirme faaliyetlerini de dahil eder. Bu tür erken yaşam eğitimi, kaplan ebeveynlerinin eğitim konusundaki gayretini ve çocuklarının prestijli bir üniversiteye girme arzusunu gösterir; çünkü kaplan ebeveynler, üst düzey bir yüksek öğrenim kurumuna girişi prestijli, ödüllendirici ve sosyoekonomik başarı ile dolu beyaz yakalı yüksek bir kariyere giden bir bilet olarak görür. Kaplan ebeveynler, kariyerlerini beklentilerinin altında görebilirler; yani bir kamyon şoförü, sosyal açıdan bir beyin cerrahına göre daha az saygın görülebilir.

## Etkileri
Savunucuları, ebeveynliğe katı bir yaklaşımın olağanüstü derecede yüksek oranda en iyi performans gösterenleri (her alanda akademik mükemmellik sergileyen, harika müzik yeteneği ve ileriki yaşamlarında mesleki başarı sergileyen çocuklar) ürettiğini öne sürüyor. *[[South China Morning Post]]* tarafından Hong Kong'un eğitim sistemindeki rekabetle ilgili üç bölümlük bir dizide, birçok Hong Konglu ebeveyn, ekonomik zorluklarla ilgili kültürel korkuların, onları doğumdan hemen sonra profesyoneller olarak çocuklarının geleceklerini düşünmeye başlamaya motive ettiğini ve en iyi çözümü bulmaya çabaladıklarını ortaya çıkardı. Bunun rekabet gücünü artıracağı ve çocukların daha iyi bir anaokulu öncesi ve elit anaokuluna girme şanslarını artıracağı ve ilkokul ve ortaokullardaki nihai başarılarını belirleyeceği inancıyla, en iyi oyun gruplarını oluşturmak ve çocuklar arasında akademik, spor ve müzikte rekabeti teşvik etmek ve üniversiteler. Bununla birlikte, diğer birçok Hong Konglu ebeveyn, psikolog ve eğitimci, çocukları çok fazla zorlamanın işe yaramadığını, hatta çocuklara zarar verebileceğini iddia ediyor.

Kaplan ebeveynli ailelerde büyüyen çocuklar, küçük yaşlardan itibaren maruz kaldıkları büyük baskının bir sonucu olarak olumsuz zihinsel sağlık sonuçlarıyla karşılaşabilirler. Asyalı-Amerikalı ebeveynlik modeli üzerine yapılan bir araştırma, ebeveynlerin çocukların kötü davranışlarına sert veya tutarsız tepki vermesinin, çocuklarda "sorunların içselleştirilmesiyle (örneğin kaygı, depresyon, somatizasyon) güçlü bir şekilde ilişkili olduğunu" buldu. Bu ruh sağlığı ve psikiyatrik sorunlar, bu çocukların kendilerini "başarısız" hissetmelerine neden olan psikolojik sorunlar yaratabilmektedir. Ebeveynler çocuklarına baş etme stratejileri sağlamadığında ve olumsuz duyguları yönetme konusunda onlara rehberlik etmediğinde, bu yalnızlık depresyona ve intihara dönüşebilir. Doğu Asya'da, özellikle de gelişmiş dünyadaki en yüksek intihar oranlarından bazılarına sahip olan Güney Kore'de yüksek intihar oranlarından kaplan ebeveynliği sorumlu tutulmaktadır. Beş ile on iki yaş arasındaki çocukların psikiyatrik yardım arama ve hatta intiharı düşünme eğilimi giderek artıyor. Buna tepki olarak, bazı ebeveynler çocuklarına karşı eskiden uyguladıkları sıkı disiplini gevşetti ve bazı okullar kabul koşullarını daha az talepkar olacak şekilde değiştirdi.

## Ayrıca bakınız

* Kyoiku mama, Japonya'da benzer bir ebeveynlik tarzı
* Helikopter ebeveyn, Amerika Birleşik Devletleri'nde benzer bir ebeveynlik tarzı
* Uyumlu ekim
* Ters yaklaşım için serbest ebeveynlik
* Aşırı yeterlilik
* Yeterlilik
* Nüfus azalması
* Ebeveynliğin evrimsel psikolojisi

## Kaynakça