Sovyetler Birliği'nde eğitim

**Sovyetler Birliği'nde eğitim,** devlet okulları ve üniversiteler aracılığıyla herkesin anayasal hakkı olarak garanti altına alınıyordu. 1922'de Sovyetler Birliği'nin kurulmasından sonra ortaya çıkan eğitim sistemi, okuma yazma bilmemeyi ortadan kaldırma ve yüksek eğitimli bir nüfus yetiştirmedeki başarılarıyla uluslararası alanda üne kavuştu. Avantajları tüm vatandaşlar için tam erişim ve eğitim sonrası istihdamdı. Sovyetler Birliği, ülkenin kendi sistemlerinin temelinin eğitimli bir nüfusa ve temel eğitimin yanı sıra mühendislik, doğa bilimleri, yaşam bilimleri ve sosyal bilimlerin geniş alanlarındaki gelişmeye bağlı olduğunu savunuyordu.

## Tarih
1897 Nüfus Sayımına göre Rusya İmparatorluğu'nda okuryazar insanlar nüfusun yüzde 28,4'ünü oluşturuyordu. Kadınların yalnızca yüzde 13'ü okuryazardı. 1917 Bolşevik devriminden sonraki ilk yılda, 1917-1923 yılları arasında devam eden iç savaş nedeniyle okullar büyük ölçüde kendi haline bırakıldı. Halk Eğitim Komiserliği dikkatini yalnızca okullara siyasi propaganda sokmaya ve dini öğretimi yasaklamaya yöneltti. 1918 sonbaharında Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti için *Tekdüzen Çalışma Okulu Yönetmeliği* yayınlandı. 1 Ekim 1918'den itibaren tüm okul türleri Eğitim Komiserliği'ne bağlandı ve "Üniforma İşçi Okulu" adı altında belirlendi. Bunlar iki seviyeye ayrılmıştı, birincisi 8 ila 13 yaş arası çocuklar için, ikincisi ise 14 ila 17 yaş arası çocuklar için. Mart 1919'daki 8. Parti Kongresi'nde yeni sosyalist eğitim sisteminin yaratılmasının Sovyet hükümetinin temel amacı olduğu belirtildi. Bundan sonra Sovyet okul politikası çok sayıda radikal değişikliğe uğradı.

Birinci Dünya Savaşı (1914-1918), Rus İç Savaşı (1917-1923) ve savaş komünizmi (1918-1921) dönemi, okul ve kayıtlı öğrenci sayısında keskin düşüşlere yol açtı. 1914'te çocukların yüzde 91'i okullarda eğitim alırken, 1918'de bu oran yüzde 62'ye, 1919'da yüzde 49'a, 1920'de ise yüzde 24,9'a düştü. Sonuç olarak okuma yazma bilmeme oranı hızla arttı.

Birliğin Başkanı Vladimir Lenin tarafından imzalanan 26 Aralık 1919 tarihli Sovnarkom kararnamesi uyarınca, likbez'in yeni politikası tanıtılmıştı. Çocuklar için yeni bir evrensel zorunlu eğitim sistemi kuruldu. Üstelik, küçük kasaba ve köy sakinleri de dahil olmak üzere, ülke çapında milyonlarca okuma yazma bilmeyen yetişkin, özel okuma-yazma okullarına kaydoldu. Komsomol üyeleri ve Genç Öncü müfrezeleri köylerdeki okuma yazma bilmeyenlerin eğitiminde önemli rol oynadılar. Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nde kadınların okuma yazma kampanyası büyük ölçüde 1920'de Bakü'de Azeri Bolşevik kadınlar tarafından kurulan bir kadın örgütü olan Ali Bayramov Kulübü üyeleri tarafından yürütülüyordu  *Likbezin* en hareketli dönemi 1939 yılına kadar sürmüştür. 1926'da okuryazarlık oranı nüfusun yüzde 56,6'sıydı. 1937 yılı nüfus sayımı verilerine göre okuryazarlık oranı erkeklerde %86, kadınlarda %65, toplam okuryazarlık oranı ise %75'ti.

Okuma-yazma ve eğitime yönelik ilk kampanyanın önemli bir yönü yerlileştirme politikasıydı. Esas olarak 1920'lerin ortasından 1930'ların sonlarına kadar süren bu politika, Rusça dışındaki yerel ve bölgesel dillerin hükûmette, medyada ve eğitimde geliştirilmesini ve kullanılmasını teşvik etti. Ruslaştırmanın tarihsel uygulamalarına karşı koymayı amaçlayan bu planın, gelecek nesillerin eğitim seviyelerini yükseltmenin en hızlı yolu olarak ana dilde eğitimin sağlanmasını güvence altına alan bir başka pratik hedefi vardı. 1930'larda ulusal okullardan oluşan devasa bir ağ kuruldu ve Sovyet dönemi boyunca kayıtlar artmaya devam etti. Dil politikası zaman içinde değişti, belki de ilk olarak hükûmetin 1938'de Rusçanın Rus olmayan her okulda zorunlu bir çalışma konusu olarak öğretilmesine karar vermesiyle ve daha sonra özellikle 1950'lerin sonlarından itibaren Rusça olmayan dillerin giderek artan bir şekilde dönüştürülmesiyle ortaya çıktı. Okullarda ana eğitim dili olarak Rusça kullanılacak. Bununla birlikte, yıllar içinde uygulanan ana dil ve iki dilli eğitim politikalarının önemli bir mirası.

1923'te yeni bir okul tüzüğü ve müfredatı kabul edildi. Okullar, eğitim yılı sayısına göre belirlenen üç ayrı türe ayrıldı. Dört yıllık, yedi yıllık ve dokuz yıllık okullar olarak. Yedi ve dokuz yıllık (ortaokul) okulların sayısı, dört yıllık (ilkokul) okullarla karşılaştırıldığında azdı ve bu da öğrencilerin ortaöğretimi tamamlamasını zorlaştırıyordu. Yedi yıllık okulları bitirenler meslek okullarına girme hakkına sahipti. Yalnızca dokuz yıllık eğitim doğrudan üniversite düzeyinde eğitime yol açtı.

Tüm öğrencilerin aynı standart dersleri alması gerekiyordu. Bu durum 1970'li yıllara kadar devam etti ve daha büyük öğrencilere standart derslerin yanı sıra kendi seçecekleri seçmeli dersleri de almaları için süre verilmeye başlandı. 1918'den itibaren tüm Sovyet okulları karma eğitim veriyordu.

Tüm konularda  ama özellikle sosyal bilimlerde araştırma ve eğitim, Marksist-Leninist ideolojinin hakimiyetindeydi ve SBKP tarafından denetleniyordu. Bu tür bir hakimiyet, genetik gibi tüm akademik disiplinlerin ortadan kaldırılmasına yol açtı. O dönemde bazı akademisyenler burjuva ilan edildikleri için tasfiye edildiler. Kaldırılan öğrenim dallarının çoğu, Sovyet tarihinde daha sonra, 1960'lar ve 1990'larda rehabilite edildi. Ancak tasfiye edilen bilim adamlarının çoğu yalnızca Sovyet sonrası zamanlarda rehabilite edildi. Buna ek olarak, tarih kitapları gibi pek çok ders kitabı ideoloji ve propagandayla doluydu ve gerçeklere dayalı olarak yanlış bilgiler içeriyordu. Eğitim sisteminin ideolojik baskısı devam etti ancak 1980'lerde hükûmetin daha açık politikaları, sistemi daha esnek hale getiren değişiklikleri etkiledi. Sovyetler Birliği'nin 1991'deki çöküşünden kısa bir süre önce, okullarda artık derslerin Marksist-Leninist perspektiften öğretilmesi gerekmiyordu.

Esnekliğin bir başka yönü de öğrencilerin geri tutulduğu ve bir yıl eğitim tekrarlamalarının zorunlu olduğu yüksek orandı. 1950'lerin başında, ilkokul sınıflarındaki öğrencilerin tipik olarak %8-10'u bir yıl sınıf tekrarı yapıldı. Bu kısmen öğretmenlerin pedagojik tarzına ve kısmen de bu çocukların çoğunun performanslarını engelleyen engelleri olduğu gerçeğine atfedilebilir. Ancak 1950'lerin sonlarında Eğitim Bakanlığı, fiziksel veya zihinsel engelli çocuklar için çok çeşitli özel okulların kurulmasını teşvik etmeye başladı. Bu çocuklar ana akım okullardan alındıktan ve öğretmenler öğrencilerinin tekrarlanan oranlarından sorumlu tutulmaya başlandıktan sonra oranlar keskin bir şekilde düştü. 1960'ların ortalarına gelindiğinde genel ilkokullarda tekrar oranları yaklaşık %2'ye, 1970'lerin sonlarında ise %1'in altına düştü. 1970'li ve 1980'li yıllarda Sovyet halkının yaklaşık %99,7'si okuryazardı .

## Kaynakça