Heyale Ağayeva

**Khayala Ağayeva** (tam adı: **Khayala Zakir gizi Ağayeva**; (); 18 Ocak 1997, Masallı doğumlu) Azerbaycanlı bir gazeteci, kadın hakları aktivisti ve siyasi tutukludur. 2015 yılından beri Meydan TV'de muhabir olarak çalışıyordu.

6 Aralık 2024'te Meydan TV gazetecilerine karşı başlatılan bir ceza davası kapsamında tutuklandı. Khayala Ağayeva ve davada gözaltına alınan diğer altı gazeteci, Ceza Kanunu'nun 206.3.2. maddesi (önceden anlaşma yoluyla bir grup kişi tarafından işlenen kaçakçılık)  uyarınca suçlandı. Birçok yerel ve uluslararası insan hakları örgütü, Hayala Ağayeva'nın tutuklanmasını siyasi olarak nitelendirerek kınadı ve Azerbaycan yetkililerini onu derhal serbest bırakmaya çağırdı.

Ağayeva şu anda Adalet Bakanlığına bağlı Cezaevi Servisi'nin Bakü Ön Gözaltı Merkezi'nde tutulmaktadır.

## İlk yılları ve gazetecilik kariyeri
Hayala Ağayeva, 18 Ocak 1997'de Masallı'da doğdu. Bakü İletişim Koleji'nde eğitim gördü.

2015 yılından beri Meydan TV'de muhabir olarak çalışıyordu. Mesleki kariyeri boyunca defalarca gözaltına alındı, polis direnişiyle karşılaştı ve kötü muamele gördü.

29 Mayıs 2019'da Ağayeva, gazetecilik görevi sırasında Cumhurbaşkanlığı İdaresi binası önündeki bir protestoyu takip ederken gözaltına alındı. Sabail İlçe Polis Müdürlüğü'nün 9. karakolunda iki saatten fazla tutuldu ve daha sonra serbest bırakıldı.

19 Ekim 2019'da, Bakü'deki bir muhalefet mitingi sırasında gazetecilik çalışması yaparken polis tarafından gözaltına alındı. Ağayeva, Nasimi İlçe Polis Müdürlüğü'nde birkaç saat tutulduktan sonra serbest bırakıldı.

14-15 Temmuz 2020'de, Ulusal Meclis önündeki bir protesto sırasında, Khayala Ağayeva mesleki görevlerini yerine getirirken polisin baskısıyla karşılaştı: telefonu ve basın kimlik bilgileri elinden alındı.

14 Aralık 2022'de Ağayeva ve Meydan TV'deki meslektaşı Aytac Tapdık, Şuşa-Hankendi yolundaki bir protestoyu filme almak için seyahat ettiler ancak "sivil kıyafetli ve siyah maskeli adamlar" tarafından gözaltına alındılar. Herhangi bir açıklama yapılmadan bir arabaya zorla bindirilip geri gönderildiler. Serbest bırakılmadan önce telefonlarına el konuldu ve materyalleri silindi.

Kasım 2024'te Ağayeva ve Aytac Tapdık, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı'nın 29. oturumu (COP29) sırasında hayvan hakları aktivisti K. Mammadli'nin protestosunu takip ederken güvenlik görevlileri tarafından gözaltına alındı. Muhafızlar Ağayeva ve Ahmadova'yı zorla bir hizmet alanına götürdüler ve ardından etkinlik alanından dışarı çıkardılar.

## Tutuklama ve yargılama

6 Aralık 2024'te Ağayeva ve diğer altı gazeteci — Meydan TV Genel Yayın Yönetmeni Aynur Elgüneş, muhabirler Aytac Tapdık, Aysel Umudova, Natig Javadli, serbest gazeteci Ramin Deko ve Bakü Gazetecilik Okulu (BJM) Müdür Yardımcısı Ulvi Tahirov — Meydan TV aleyhine başlatılan bir ceza davası kapsamında Bakü Şehir Ana Polis Müdürlüğü'nde tutuklandı. Her biri Azerbaycan Ceza Kanunu'nun 206.3.2. maddesi (önceden işbirliği içinde bir grup kişi tarafından işlenen kaçakçılık) uyarınca suçlandı. Khayala Ağayeva'nın avukatı Nazım Musayev'e göre, müvekkili suçunu kabul etmiyor ve suçlamaların doğrudan gazetecilik faaliyetleriyle bağlantılı olduğuna inanıyor. "Ağayeva fiziksel şiddete maruz kaldığını bildirmedi. Ancak psikolojik baskıya maruz kaldı. Özellikle avukatı gelmeden önce ifade vermeye zorlandı. Onu temsil etmeye başladıktan sonra, avukatının yokluğunda verdiği ilk ifadeyi geri çekme hakkını kullandı," dedi Musayev.

8 Aralık'ta, soruşturma makamının tutukluluk talebi incelendi. Hakim Sulhana Hajiyeva'nın başkanlık ettiği Khatai Bölge Mahkemesi'nde tutuklama talepleri onaylandı. Khayala Ağayeva da dahil olmak üzere tüm tutuklulara dört aylık tutukluluk kararı verildi. Suçlamaları reddetti ve tutuklanmasının mesleki çalışmalarıyla bağlantılı olduğunu yineledi. Avukatı Nazım Musayev, mahkemenin kararını temelsiz olarak nitelendirdi: "Bu tamamen temelsiz bir karar. Müvekkilim Hayala Ağayeva, suçlamaların dayanağını bile anlamadı. Sadece evinden alındı. Tutuklama dilekçesi belirsiz ifadelerle yazılmış ve somut bir delil sunulmamıştır. Elbette tutuklamaya itiraz edeceğiz."

Ağayeva, 8 Aralık'taki Hatay Bölge Mahkemesi kararını temyiz etti. 13 Aralık'ta Bakü İstinaf Mahkemesi'nde yapılan bir duruşmada,Hakim Zaur Huseynov'un başkanlığında temyiz başvurusu reddedildi ve tutuklu yargılama kararı onaylandı. Avukatı Nazım Musayev, Bakü Şehri Ana Polis Müdürlüğü'nden soruşturmacının Ağayeva'nın tutuklanmasını mahkemede haklı gösteremediğini belirtti. Musayev, "Khayala Ağayeva'nın ülkeye açık veya gizli olarak gümrükten para sokup sokmadığını sordum. Soruşturmacı hayır dedi. 'Öyleyse neden tutukladınız?' diye sordum. 'Onun da olaya karıştığını kanıtlayacağız' diye cevap verdi." dedi.

14 Ocak 2025'te, Hakim Sulhana Hajiyeva'nın başkanlığındaki Khatai Bölge Mahkemesi, Ağayeva'nın tutuklu yargılama kararının ev hapsiyle değiştirilmesi yönündeki bir talebi inceledi. Duruşma sırasında avukat Nazım Musayev şunları savundu: "Eğer Hayala Ağayeva gümrükte çalışsaydı ve milyonlarca doları olsaydı, şimdi özgür olurdu. Ama tüm serveti konuşma özgürlüğü, sesi ve hazırladığı raporlardır. Bu yüzden hapiste." Bakü Şehir Baş Polis Müdürlüğü'nden Soruşturmacı Nijat Osmanov da duruşmaya katıldı. Mahkeme savunmanın talebini reddetti.

Ağayeva, 14 Ocak tarihli Khatai Bölge Mahkemesi kararını temyiz etti. 17 Ocak'ta Bakü İstinaf Mahkemesi temyizini reddetti ve tutukluluk kararını onayladı.

14 Mart 2025'te Khatai Bölge Mahkemesi, soruşturma organının Ağayeva'nın tutukluluk süresinin uzatılması talebini inceledi. Mahkeme talebi kabul etti ve tutukluluk süresini üç ay daha uzattı.

24 Haziran 2025'te, soruşturma organlarının talebi üzerine, Hati Bölge Mahkemesi, Ahgayeva'nın gözaltı kararını üçüncü kez uzattı.

2 Temmuz 2025'te, Bakü İstinaf Mahkemesi, gözaltı şeklinde verilen gözaltı kararının uzatılmasına ilişkin (24 Haziran tarihli) karara karşı yapılan itirazı değerlendirdi. Hakim İbrahim İbrahimli başkanlığındaki duruşmada itiraz reddedildi.

## Uluslararası ilgi

Meydan TV gazetecilerinin tutuklanması sert eleştirilere yol açtı. Etkili uluslararası kuruluşlar, Azerbaycan yetkililerine gazetecileri serbest bırakmaları çağrısında bulundu. Azerbaycan'daki muhalefet partilerinin liderleri - Azerbaycan Halk Cephesi Partisi (APFP), Musavat Partisi, Cumhuriyetçi Alternatif Parti (REAL) ve Ulusal Demokratik Güçler Konseyi dahil olmak üzere - Meydan TV gazetecilerinin tutuklanmasını kınayan açıklamalar yayınladılar.

Uluslararası insan hakları örgütü Uluslararası Af Örgütü tutuklamaları kınadı. Örgüt, "Son tutuklamaları kınıyor ve Azerbaycan yetkililerini gazetecileri ve medya çalışanlarını derhal serbest bırakmaya çağırıyoruz. COP29'dan sonra bir baskıdan korkuyorduk ve şimdi BM konferansına katılan devletleri, hâlâ COP29 başkanlığını yürüten Azerbaycan'daki devam eden zulme yanıt vermeye çağırıyoruz" dedi. Uluslararası Af Örgütü, Meydan TV çalışanları da dahil olmak üzere bağımsız gazetecilerin yakın zamanda tutuklanmasının, eleştirel ve bağımsız sesleri susturmayı amaçlayan ve bir yıl önce başlayan daha geniş bir baskının parçası olduğunu vurguladı.

Basın özgürlüğü örgütü Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) de Meydan TV çalışanlarının tutuklanmasını kınadı. RSF'nin X platformundaki hesabından yapılan bir mesajda şöyle denildi: "Sınır Tanımayan Gazeteciler bu yeni tutuklamaları kınıyor ve uydurma suçlamalarla rezil koşullar altında tutulan 13 gazetecinin derhal serbest bırakılmasını talep ediyor."

New York merkezli Gazetecileri Koruma Komitesi (CPJ) de Meydan TV çalışanlarının tutuklanmasını kınadı ve: "Azerbaycan yetkilileri, Natig Javadli, Khayala Ağayeva, Aytac Tapdık, Aynur Elgüneş, Aysel Umudova ve Ramin Deko'yu -son aylarda benzer suçlamalarla gözaltına alınan bir düzineden fazla önde gelen gazeteciyle birlikte- derhal serbest bırakmalı ve bağımsız basına yönelik bu eşi görülmemiş saldırıya son vermelidir" yorumunu yaptı.

Uluslararası medya hakları örgütü Madde 19 de tutuklamaları kınadı: "Bakü'deki iklim zirvesinden sadece birkaç hafta sonra, çoğu Meydan TV'den olmak üzere en az yedi gazeteci gözaltına alındı. Bu baskılar, Azerbaycan'ın eleştiriye veya muhalefete tahammül etmediğinin açık bir hatırlatıcısıdır. Örgüt X (eski adıyla Twitter) hesabında basın özgürlüğüne yönelik baskıya direnmeye devam etmeliyiz" yorumunu yaptı.

İnsan hakları örgütü Özgürlük Şimdi de Azerbaycan'da bağımsız basına yönelik baskının sona erdirilmesi çağrılarına katıldı: "Azerbaycan, bağımsız gazetecilere sert bir şekilde zulmetmeye devam ediyor. Son baskı eylemi, açıkça siyasi nedenlerle beş Meydan TV gazetecisinin gözaltına alınmasıdır. Örgüt X hesabında "Derhal serbest bırakılmalarını ve bu zulmün sona erdirilmesini talep ediyoruz" yorumunu yaptı.

Kadın Basın Özgürlüğü (WPF) yaptığı açıklamada Meydan TV'yi ve Azerbaycan'da gerçeği haberleştirmek için güvenliklerini riske atmaya devam eden tüm gazetecileri destekledi ve: "Basını susturmak bir"Demokrasiye yönelik bir saldırı" yorumunu yaptı.

Birleşik Krallık'ın Azerbaycan Büyükelçisi Fergus Auld da tutuklamaları sert bir şekilde eleştirdi ve "COP29 iklim konferansının sonunda Meydan TV gazetecilerinin gözaltına alınması, demokratik hükûmetlere atılmış bir tokattır" yorumunu yaptı.

### ABD Dışişleri Bakanlığı yanıtı
11 Aralık 2024'te Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanı Antony Blinken, Azerbaycan'daki aktivist ve gazetecilerin tutuklanmasıyla ilgili özel bir açıklama yayınladı ve ülke yetkililerine onları serbest bırakmaları çağrısında bulundu. Bakü, Blinken'i taraflılıkla suçladı ve sivil özgürlüklerin bastırılması iddialarını reddetti. "Azerbaycan'da Sivil Toplum ve Medyaya Karşı Baskının Artması" başlıklı açıklamasında Blinken özellikle Rufat Safarov, Sevinj Vagifgizi, Azer Gasimli, Farid Mehralizade, Bakhtiyar Hajiyev, yakın zamanda gözaltına alınan Meydan TV çalışanları ve insan hakları çalışmaları nedeniyle tutuklanan diğer birçok kişiden bahsetti. Blinken, ABD'nin Azerbaycan hükûmetini onları derhal serbest bırakmaya çağırdığını belirtti. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın açıklamasında, "Amerika Birleşik Devletleri sadece bu gözaltılar konusunda değil, Azerbaycan'da sivil toplum ve medyanın artan baskısı konusunda da derin endişe duymaktadır" vurgusu yapıldı. Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı, Blinken'in açıklamasına olumsuz yanıt vererek, ABD Dışişleri Bakanlığı'nı ülkenin iç işlerine müdahale etmekle suçladı. Bakanlığa göre, bu müdahale "son dört yıldır" devam ediyordu ve bu da "Azerbaycan-Amerika ilişkileri için kayıp yıllar" oldu.

## Ayrıca bakınız
* Azerbaycan'da Medya Özgürlüğü

## Kaynakça