Aliabbas Müznib

**Mutallibzade Aliabbas (Alabbas) Mutallib oğlu** ( Azerbaycanlı şair, yazar, gazeteci, edebiyat eleştirmeni ve çevirmen. 1934'ten beri Azerbaycan Yazarlar Birliği üyesi.

## Hayatı
Aliabbas Muznib, 1883 yılında Azerbaycan'ın Bakü şehrinde doğdu. İlköğretimini bir medresede tamamladı ve Arapça ile Farsçayı mükemmel bir şekilde öğrendi. "Zanbur" (1909–1910), "Sahabi Saqib" (1911), "Babayi-Amir" (1915–1916) gibi dergilerin editörlüğünü ve yayıncılığını yaparak gazetecilik faaliyetleriyle tanındı.

"Yusuf ve Zuleykha" (1914), "Dikenli Dal" (1917), "Nasreddin'in Şakaları" (1927), "Aşıg Pari ve..." gibi kitapların yazarıdır. Çormanları" (1928) ve diğerleri. 1938'de Bakü'de öldü.

## Yaratıcılık
1881'de Bakü'de doğdu. Edebiyatta Muznib takma adıyla tanınan yazarın gerçek adı ve soyadı Ali Abbas Mutallibzadeh'dir.

Çağdaşlarının çoğu gibi, Muznib de 1905 Rus ayaklanmasından sonra edebiyat ve basın dünyasına girdi ve keskin kalemi, isyankar ruhu, milliyetçi ve Türkçü inançlarıyla edebiyat çevrelerinde hızla büyük ilgi gördü. İlk eğitimini bir mollanın evinde aldı ve bir süre Rus-Tatar (Azerbaycan) okulunda devam etti. Kişisel okumalarıyla Farsça ve Rusça dilleri, Türk tarihi ve İslam kültürü hakkında geniş bilgi edindi ve bu konularda zamanının en bilgili şahsiyetlerinden biri olarak biliniyordu.

1907'den itibaren "Tazə Hayat", "İttifak" ve "Zanbur" gibi gazete ve dergilerde ilk şiirlerini yayımlayan Aliabbas Müznib, kısa bir süre sonra, 1910'da "Hilal" adlı bir gazete çıkardı; aşırı eleştirel ruhu ve kınamasıyla dikkat çeken bu gazetenin ilk sayısı, henüz basımdayken el konuldu. Bunun sebebi, Müznib'in "Hükümet, ey insan yiyen kurt, ne para yatırır ne de vatan" dizeleriyle başlayan şiiriydi. Resmi çevrelerden izin almadan yayımladığı ikinci sayıda Muznib, ulusal gençliği haklarını talep etmemekle suçladı ve şöyle yazdı: "Şeref, sıkı çalışma ve mücadeleyle kazanılamaz, belki de ülke davası uğruna ölmekle kazanılabilir. Bakın, atalarımızdan miras kalan topraklarımız, zalimin bolluğu yüzünden tahta bir paraya dönüştü; bugün, sabahları aç kalarak yok edilmedik ve ortadan kaldırılmadık... cesur gençlerimiz; dürüst olup olmadığınız birbirinizi öldürerek belirlenemez, bu dürüst olmamaktır. Kaybettiğimiz ayrıcalıkları geri kazanmaya çalışarak kanıtlanabilir."

"Hilal" dergisi 1911 yılının ilk aylarında kapatıldı. Şairin "Şihab-sağıb" dergisi de aynı kaderi paylaştı. 1911'de Muznib, hükümete karşı yazıları nedeniyle kısa bir süre tutuklandı ve suçlandı. Daha sonra Çarlık hükümeti tarafından ömür boyu Sibirya'ya sürgün edildi.

Ancak asi ruhlu şair Sibirya'da yazmaya ara vermedi. Orada yazdığı şiirlerini Bakü basınında yayımladı. 1913'te Romanov hanedanlığının kuruluşunun 300. yıldönümü kutlandığında Muznib affedildi ve Bakü'ye dönerek tekrar basın ve yayıncılık dünyasına daldı. 1914'te ağabeyi Abulfaz Mutallibzadeh'in adını taşıyan "Dirilik" adlı bir dergi kurdu. Azerbaycan Parlamentosu'nun ilk başkanı, "Musavat" partisinin lideri Mahammad Amin Rasulzadeh'in "Milli Dirilik" (Ulusal Canlılık) başlıklı makale dizisi ilk olarak bu derginin sayfalarında yayımlandı. Muznib ve "Dirilik" dergisi etrafında topladığı edebiyat çevreleri, Azerbaycan'da Türkizm fikrinin yayılmasında önemli bir rol oynadı. 1915 yılında, Müznib'in Rus İmparatoru Petro Deli'nin "Vasiyyef"ini bu derginin sayfalarında yayınlamasının ardından, tekrar zulme maruz kaldı; kısa süre sonra dergi kapatıldı. Daha sonra, Müznib "Türkün Sesi" adlı bir gazete yayınlama fikrini ortaya atsa da, resmi çevrelerden gerekli onayı alamadı.

1913 ile 1917 yılları arasında Müznib, ulusal yayıncılık alanında yoğun bir şekilde çalıştı. Orijinal eserlerinin yanı sıra Doğu ve Batı edebiyatını da çevirdi. Kendi eserlerinden ve çevirilerinden oluşan onlarca kitap yayınladı.
Rus İmparatorluğu'nun yıkılmasının ardından Müznib, edebi ve siyasi alanlarda daha geniş bir faaliyet gösterdi. 1919'da yeni Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Milli Marşını yazdı. Cumhuriyetin resmi yayın organı olan "Azerbaycan" gazetesinde Türkizm tarihi ve sorunları üzerine bir dizi makale yayınladı.

### Sovyet Rejimi Döneminde
Sovyet rejimi döneminde, 1920-1926 yılları arasında Muznib tekrar basında çalıştı. Ancak burada sürekli olarak milliyetçilik alanındaki eski yazıları hatırlatıldı ve sonunda 1926'da erken yaşta emekli olmak zorunda kaldı. Türkçü ve milliyetçi olmakla suçlandığı için Muznib, hem Sovyet hem de Çarlık döneminde baskı ve tepkilere maruz kaldı.

20 yıl basında çalıştıktan sonra, 1926'da 44 yaşında basından ayrıldı; siyasetten tamamen uzaklaştı ve edebi araştırmalara yöneldi. 1927-1937 yılları arasında, 19. ve 20. yüzyıl Azerbaycan edebiyatının klasiklerinin eserlerinden oluşan on kitap yayınladı. Bu eserlerin tamamını kendisi derledi.

Eserlerine kapsamlı bir önsöz, biyografi ve yorum ekleyen kişi de vardı.

1937'de tekrar tutuklanan Muznib, milliyetçilik ve pan-Türkçülükle suçlanarak idam cezasına çarptırıldı. Son zamanlarda ortaya çıkan belgeler, Ali Abbas Muznib'in 27 Ağustos 1937'de kurşuna dizildiğini gösteriyor.

1956'da devlet onu masum ilan ederek ölümünden sonra beraat ettirdi, ancak eserleri henüz derlenip yayınlanmadı ve çalışmaları incelenmedi.

## Kaynaklar

## Kaynakça
* Azərbaycan kitabı. I cild. Bakı, 1963;
* İslam Ağayev. Əlabbas Müznib // "Azərbaycan" jurnalı, 1972, №2;
* İslam Ağayev. Əlabbas Müznib: Həyatı, yaradıcılığı, əsərlərindən seçmələr. Bakı: Elm, 2003;
* Məmmədhüseyn Təhmasib. Seçilmiş əsərləri. 2 cilddə. I cild. Bakı: Mütərcim, 2010, səh. 475-476.