Likidite riski

**Likidite riski**, belirli bir zaman diliminde, belirli bir finansal varlığın, menkul kıymetin veya emtianın piyasa fiyatını etkilemeden piyasada yeterince hızlı bir şekilde alınıp satılamaması riskidir.  Başka bir deyişle, bir varlığı nakde çevirme veya nakit bir yükümlülüğü yerine getirme kabiliyetindeki belirsizliktir.
## Türler
Piyasa likiditesi – Bir varlığın piyasada likidite eksikliği nedeniyle satılamaması – esasen piyasa riskinin bir alt kümesidir. Bu durum şu şekilde hesaba katılabilir:
* Alış-satış fiyat aralığını genişletme
* Açık likidite rezervleri oluşturma
* Risk altındaki değer (VaR) hesaplamaları için elde tutma süresini uzatma
Fonlama likiditesi – Yükümlülüklerin:
* Vadesi geldiğinde karşılanamaması
* Sadece ekonomik olmayan bir fiyata karşılanabilmesi riski.
Bu risk, isme özel veya sistemik olabilir.
## Nedenler
Likidite riski, bir varlığı alım satım yapmak isteyen bir tarafın, piyasada o varlığı almak için istekli başka birini bulamaması durumunda ortaya çıkar. Likidite riski, özellikle bir varlığı elinde tutmak üzere olan veya halihazırda elinde tutan taraflar için önemlidir, çünkü alım satım yeteneklerini etkiler.

Likidite riskinin ortaya çıkışı, bir varlığın fiyatının sıfıra düşmesinden çok farklıdır. Bir varlığın fiyatının sıfıra düşmesi durumunda, piyasa o varlığın değersiz olduğunu ifade eder. Ancak, bir taraf başka bir alım satım yapmak isteyen taraf bulamazsa, bu potansiyel olarak yalnızca piyasa katılımcılarının birbirini bulma sorunundan kaynaklanıyor olabilir.

Bu nedenle, likidite riskinin genellikle gelişmekte olan piyasalarda veya düşük hacimli piyasalarda daha yüksek olduğu görülmektedir.

Likidite riski, belirsiz likiditeden kaynaklanan finansal risktir. Bir kurum, kredi notu düştüğünde, ani beklenmedik nakit çıkışları yaşadığında veya başka bir olay karşı tarafların kurumla ticaret yapmaktan veya borç vermekten kaçınmasına neden olduğunda likidite kaybedebilir. Bir firma, bağlı olduğu piyasaların likidite kaybına maruz kalması durumunda da likidite riskine maruz kalır.

Piyasa ve fonlama likidite riskleri birbirini artırır, çünkü diğer yatırımcılar fonlama sorunlarıyla karşılaştığında satış yapmak zordur ve teminatı satmak zor olduğunda fonlama elde etmek zordur. Likidite riski de diğer riskleri artırma eğilimindedir. Bir ticaret kuruluşunun likit olmayan bir varlıkta pozisyonu varsa, bu pozisyonu kısa sürede tasfiye etme kabiliyetinin sınırlı olması, piyasa riskini artıracaktır. 
Bir firmanın belirli bir günde iki farklı karşı tarafla denkleştirici nakit akışları olduğunu varsayalım. Kendisine ödeme yapması gereken karşı taraf temerrüde düşerse, firma ödemesini yapmak için başka kaynaklardan nakit toplamak zorunda kalacaktır. Bunu yapamazsa, kendisi de temerrüde düşecektir. Burada, likidite riski kredi riskini artırmaktadır.

Bir pozisyon piyasa riskine karşı korunabilir, ancak yine de likidite riski içerebilir. Bu, yukarıdaki kredi riski örneğinde geçerlidir - iki ödeme denkleştiricidir, bu nedenle kredi riski içerirler ancak piyasa riski içermezler. Başka bir örnek, 1993 Metallgesellschaft fiyaskosudur. Vadeli işlem sözleşmeleri, tezgah üstü finans (OTC) yükümlülüğünü hedge etmek için kullanıldı. Hedging'in piyasa riski açısından etkili olup olmadığı tartışmalıdır, ancak Metallgesellschaft'ı pozisyonları tasfiye etmek zorunda bırakan, vadeli işlemlerdeki sarsıcı teminat çağrılarının neden olduğu likidite kriziydi.

Buna göre, likidite riski piyasa, kredi ve diğer risklere ek olarak yönetilmelidir. Diğer riskleri artırma eğiliminde olduğu için, likidite riskini izole etmek zordur veya imkansızdır. En basit durumlar dışında, kapsamlı likidite riski metrikleri mevcut değildir. Varlık yükümlülük yönetimi tekniklerinden bazıları likidite riskini değerlendirmek için uygulanabilir.

Likidite riski için basit bir test, gelecekteki net nakit akışlarına günlük olarak bakmaktır. Büyük bir negatif net nakit akışının olduğu herhangi bir gün endişe vericidir. Böyle bir analiz, stres testi ile desteklenebilir. Önemli bir karşı tarafın temerrüde düştüğü varsayılarak, günlük olarak net nakit akışlarına bakın.

Bu tür analizler, türevler veya ipoteğe dayalı menkul kıymetlerden kaynaklanan nakit akışları gibi koşullu nakit akışlarını kolayca hesaba katamaz. Bir kuruluşun nakit akışları büyük ölçüde koşulluysa, likidite riski bir tür senaryo analizi kullanılarak değerlendirilebilir.
Senaryo analizi kullanan genel bir yaklaşım, aşağıdaki üst düzey adımları içerebilir:
* Belirli bir süre boyunca piyasa hareketleri ve temerrütler için birden fazla senaryo oluşturun.
* Her senaryo altında günlük nakit akışlarını değerlendirin.
Bilançolar bir kuruluştan diğerine önemli ölçüde farklılık gösterdiğinden, bu tür analizlerin nasıl uygulandığı konusunda çok az standartlaştırma vardır.
Düzenleyiciler öncelikle likidite riskinin sistemik etkileriyle ilgilenirler.
## Fiyatlandırma
Riskten kaçınan yatırımcılar, likidite riski için doğal olarak daha yüksek beklenen getiri talep ederler. Bu nedenle, likiditeye göre ayarlanmış CAPM fiyatlama modeli, bir varlığın piyasa likidite riski ne kadar yüksekse, gerekli getirisinin de o kadar yüksek olduğunu belirtir.

Bir menkul kıymetin likidite primi için üst sınırı tahmin etmede yaygın bir yöntem, primin, kısıtlı bir işlem dönemi boyunca bir menkul kıymetin maksimum değeri ile dönemin sonundaki değeri arasındaki farka eşit olduğu bir Geriye Dönüş Opsiyonu kullanmaktır.

Bu yöntem kurumsal borç için genişletildiğinde, likidite riskinin bir tahvilin kredi riskiyle arttığı gösterilmiştir.
## Likidite risk ölçümleri
### Likidite Açığı
Culp, likidite açığını bir firmanın net likit varlıkları olarak tanımlar. Firmanın likit varlıklarının uçucu yükümlülükleri üzerindeki değer fazlasıdır. Negatif likidite açığı olan bir şirket, nakit bakiyelerine ve değerlerinde olası beklenmedik değişikliklere odaklanmalıdır.
Statik bir likidite riski ölçüsü olarak, açığın firmanın marjinal fonlama maliyetindeki bir artışla nasıl değişeceğine dair hiçbir gösterge vermez.
### Esneklik
Culp, bankanın marjinal fonlama maliyetindeki likidite primi küçük bir miktar arttığında, varlıklar net eksi fonlanmış yükümlülüklerde meydana gelen değişikliği likidite riski esnekliği olarak adlandırır. Bankalar için bu, Libor üzerinde bir spread olarak ölçülürken, finansal olmayanlar için LRE, ticari kağıt oranları üzerinde bir spread olarak ölçülür.
Likidite riski esnekliğinin kullanımındaki sorunlar, tüm vadelerde fonlama spreadlerinde paralel değişiklikler varsayması ve yalnızca fonlama spreadlerindeki küçük değişiklikler için doğru olmasıdır.
## Kaynakça