IV. Nebukadnezar

**IV. Nebukadnezar** (Babil çivi yazısı:  *Nabû-kudurri-uṣur*, "Nabu, varisimi gözet" anlamına gelir;  ), alternatif olarak **IV. Nebuchadrezzar** olarak da yazılır ve ayrıca asıl adı **Arakha** ( olarak da bilinir ), Urartu'nun Ermenistan Satraplığı'ndan Urartu (Ermeni) kökenli bir soyluydu ve MÖ 521'de Babil'de iktidarı ele geçirerek şehrin kralı olmuş ve Ahameniş İmparatorluğu'na karşı bir isyan başlatmıştır. İsyanı III. Nebukadnezar'ın başarısız isyanından yaklaşık bir yıl sonra başlamıştır. Selefi gibi Araksaʰ da Nebukadnezar adını almış ve Babil'in son bağımsız kralı Nabonidus'un oğlu olduğunu iddia etmiştir.

IV. Nebukadnezar'ın yönetimini tanıyan çivi yazılı tabletlerin çoğu Babil'den gelmektedir, ancak Uruk ve Borsippa gibi diğer şehirlerden de ondan bahseden belgeler bulunmaktadır ve orta ile güney Babil'in büyük bir bölümünde kral olarak kabul edilmiş olabilir. Sippar gibi kuzeydeki şehirler, IV. Nebukadnezar'ın kısa hükümdarlığı boyunca Pers yönetimini tanımaya devam etmiştir. Pers generali İntafrenis'in şehri kuşatmasının ardından Babil, MÖ 27 Kasım 521'de Persler tarafından geri alınmış ve ardından IV. Nebukadnezar ve destekçileri idam edilmiştir.

## Jeopolitik arka plan
Mezopotamya'nın yerli hükümdarları tarafından yönetilen son büyük Mezopotamya imparatorluğu olan Yeni Babil İmparatorluğu ve Babil tarihinin son ve en görkemli dönemi, MÖ 539'da II. Kiros yönetimindeki Ahameniş İmparatorluğu'nun Babil'i fethiyle sona ermiştir. Fetihinden sonra Babil, bağımsız bir krallığın, hele ki büyük bir imparatorluğun tek başkenti haline bir daha asla gelemedi. Bununla birlikte, prestijli ve eski tarihi nedeniyle şehir, yüzyıllar boyunca büyük bir nüfusa, savunulabilir surlara ve işleyen bir yerel külte sahip önemli bir yer olmaya devam etmiştir. Şehir, Ahameniş İmparatorluğu'nun başkentlerinden biri (Pasargad, Ekbatan ve Susa ile birlikte) haline gelmiş ve sadece bir taşra şehri olmaktan kurtularak bir miktar önemini korumuş olsa da, Pers fethi, yerli Babil kültürü tarafından özümsenmeyen, bunun yerine Mezopotamya dışında kendi ek siyasi merkezlerini koruyan bir yönetici sınıfı getirmiştir. Yeni yöneticiler, Babil'in önemine dayanarak iktidarlarını sürdürmedikleri için (aşağıda anlatıldığı üzere  kısmen şehir içinde meydana gelen iki büyük ayaklanma nedeniyle), şehrin prestiji geri dönülmez bir şekilde azalmıştır.

Pers kralları*, Babil Kralı ve Toprakların Kralı* kraliyet unvanını kullanarak Babil'in önemini vurgulamaya devam etseler de, Babilliler zaman geçtikçe Pers yönetimine karşı giderek daha az hevesli olmullardır. Perslerin yabancı olmasının bu kızgınlıkla çok az ilgisi vardı; Babil krallarının geleneksel görev ve sorumluluklarının hiçbiri, onların etnik veya kültürel olarak Babilli olmalarını gerektirmiyordu; geçmişte birçok yabancı hükümdar Babil desteğinden yararlanmış ve birçok yerli kral hor görülmüştü. Bir kralın kökeninden daha önemli olan, kraliyet görevlerini yerleşik Babil kraliyet geleneğine uygun olarak yerine getirip getirmediğiydi. Pers krallarının imparatorluklarının başka yerlerinde başkentleri vardı, Babil'in geleneksel ritüellerine nadiren katılıyorlardı (Bu da, kralın varlığının genellikle gerekli olduğu için bu ritüellerin geleneksel biçimde kutlanamayacağı anlamına geliyordu.) ve Babil kültlerine tapınaklar inşa ederek ve şehrin tanrılarına kült hediyeler vererek geleneksel görevlerini nadiren yerine getiriyorlardı. Bu nedenle, Babilliler onları kral olarak görevlerini yerine getirmede başarısız olarak yorumlamış ve Babil'in gerçek kralları olarak kabul edilmek için gerekli ilahi onayı almamış olarak görmüş olabilirler.

Babil, Pers yönetimine karşı birkaç kez isyan etmiştir. En eski isyan, Perslerin fethinden önce Babil'in son bağımsız kralı olan Nabonidus'un oğlu olduğunu iddia eden asıl adı Nidintu-Bēl olan III. Nebukadnezar'ın MÖ 522'deki isyanıdır. MÖ 520'lerin sonları, Ahameniş İmparatorluğu'nda çok sayıda bölgenin yeni taç giyen I. Darius'a karşı isyan ettiği çalkantılı bir dönemdi. İsyanların çoğunun başlangıçta I. Darius'un selefi genellikle sahtekar olduğu kabul edilen Bardiya'ya yönelik olması muhtemeldir; Bardiya, Darius tarafından devrilmişti. MÖ 522'nin 13 Aralık'ında Perslerin Dicle nehrini geçmesini engelleyemeyen Babilliler, III. Nebukadnezar komutasında, 18 Aralık'ta Fırat nehri kıyısındaki Zazana yakınlarında kesin bir yenilgiye uğradılar; bunun ardından Babil, Darius tarafından ele geçirildi ve III. Nebukadnezar idam edildi.

## Perslere karşı isyan

III. Nebukadnezar'ın MÖ 522 Aralık'ındaki yenilgisinin ardından Darius bir süre Babil'de kalarak ve şehirdeki yönetimini sağlamlaştırdı. En az 22 Aralık'tan itibaren şehrin kralı olarak tanındıktan sonra, MÖ 521 Haziran'ına kadar şehirde kaldı ve ardından Medya ve Persis'e gitti. Yokluğunda, Babil, MÖ 521 25 Ağustos'unda, şehri terk etmesinden sadece iki ay sonra ve III. Nebukadnezar'ın yenilgisinden bir yıldan kısa bir süre sonra yönetimine karşı tekrar isyan etti. İsyanın lideri, Haldita adında bir adamın oğlu ve kendisi yerli bir Babilli olmayıp, Urartulu (Ermeni) olan Arakha idi. Babasının adı, eski Urartu krallığının baş tanrılarından biri olan Haldi'ye atıfta bulunuyordu. Farsça belgeler, Arakha'nın Dubala adlı bir bölgeden Ermeni olduğunu belirtiyor.

Tıpkı kendisinden önce ortaya çıkan III. Nebukadnezar gibi, Arakha da Nabonidus'un oğlu olduğunu iddia etmiş ve selefiyle aynı biçimde Nebukadnezar adını benimsemiştir. IV. Nebukadnezar, Ermeni kökenini geri planda tutarak ve selefiyle özdeş bir hükümdarlık adı kullanarak, Perslere karşı başlattığı isyanı III. Nebukadnezar'ın ayaklanmasıyla bilinçli olarak ilişkilendirmeyi amaçlamıştır. Bununla birlikte, Arakha adının Ermenice'de “veliaht prens” anlamına gelen bir unvanla bağlantılı olması, Nabonidus'un hayatta kalan çocuklarının Pers egemenliği dışında kalan ve Asur'la ilişkili bir bölgeye kaçmış olabileceği ihtimali ile birlikte değerlendirildiğinde, Arakha'nın öne sürdüğü kraliyet soyunun doğruluğu tartışmalı hâle gelmektedir. Ayrıca, bu dönemde hüküm süren birçok figürün, rakiplerini itibarsızlaştırmak amacıyla daha sonra Darius tarafından yazıya geçirilen Behistun Yazıtı gibi resmî kraliyet anıtlarında sıklıkla gerçeğe aykırı iddialarda bulunduğu bilinmektedir. Bu durum, Arakha'nın soy iddiasına temkinli yaklaşılması gerektiğini göstermektedir.

Belgeler, tahta çıkış yılı değil, ilk hükümdarlık yılına tarihlenmişti; bu da IV. Nebukadnezar'ın ayaklanmasının önceki Babil isyanının devamı olduğunu göstermektedir. Bu, Babil rahipliği tarafından tasarlanmış olabilir ve amaç, IV. Nebukadnezar'ı III. Nebukadnezar ile aynı kişi olarak göstermek olabilir; aksi takdirde rahiplik, bir yıldan daha kısa bir süre önce yanlış bir taht iddia edeni desteklemekle suçlanabilirdi. İki Nebukadnezar'ın hükümdarlıklarını birleştirmek, iki farklı ardışık yılın her ikisinin de "Nebukadnezar'ın tahta çıkış yılı" olarak anılmasını önlediği için pratik bir çözüm olarak da görülebilirdi.

Darius'un yazıtlarına göre Babilliler hızla IV. Nebukadnezar'a destek verdiler. Nebukadnezar'ın saltanatına atfedilen çivi yazısı tabletlerinin çoğu Babil'in kendisinden hükümdarlığına olup, Sippar gibi diğer bazı Mezopotamya şehirlerinden elde edilen ve Darius'un yönetimini tanıyan döneme ait tabletler de bulunmaktadır. Amerikalı tarihçi Albert T. Olmstead, 1938'de IV. Nebukadnezar'ın yönetiminin bu nedenle sadece Babil ile sınırlı kalmış olabileceğini öne sürmüştür. Ancak dönemin kayıtları, isyanın Ur'da başlayıp kuzeye, Babil'e yayıldığını yazmaktadır ve onun hükümdarlığına ait tabletler Borsippa ve Uruk'ta da bulunmuştur. Diğer Mezopotamya şehirleri, Uruk ve Larsa şehirlerinin tanrı heykellerini Babil'in dini otoritelerine başvurmak amacıyla koruma altına almak için Babil'e çağırmayı başardığı için, onun otoritesini bir ölçüde kabul etmiş gibi görünmektedir. Orta ve güney Babil'in büyük bir bölümüne hükmetmiş olması muhtemeldir.

Babil isyanı, Darius'un yay taşıyıcısı İntafrenis tarafından MÖ 27 Kasım 521'de bastırıldı. IV. Nebukadnezar'in yönetiminin, kendisinden önceki III. Nebukadnezar'a kıyasla daha az kapsamlı olması, Darius'un isyancılara karşı bizzat bir sefer düzenlemek yerine generallerinden birini göndermeyi yeterli görmesinin muhtemel nedenidir. İntafrenis tarafından yakalandıktan kısa bir süre sonra, IV. Nebukadnezar, Darius'un emriyle öldürülmüştür. Çelişkili anlatımlar, IV. Nebukadnezar'ın ya çarmıha gerildiğini ya da kazığa geçirildiğini belirtmektedir. Pers kaynaklarına göre sayıları 2.497 olan ve isyanı destekleyen Babil soyluları da onunla birlikte öldürülmüştür.

## Miras
Antik Yunan tarihçisi Herodot, Darius'un Babil'i uzun süre kuşatmasının, general Zopyrus'un kendini sakatlaması ve intikam olarak şehrin kapılarının ve surlarının yıkılmasıyla sonuçlanan bir hileyle çözüldüğünü anlatır. Herodot'un anlatımının kronolojik ve tarihsel ayrıntıları, Darius'a karşı yapılan iki Babil isyanından herhangi biriyle uzlaştırmayı imkansız kılmaktadır (özellikle, şehrin her iki kuşatması da kısa sürmüştür ve Darius bunlardan sadece birinde hazır bulunmuştur), ancak Darius'un 3.000 önde gelen Babil vatandaşını kazığa geçirmesine yapılan atıf, IV. Nebukadnezar ve destekçilerinin kaderine bir gönderme olabilir.

## Notlar

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 

### Dış bağlantılar
* 
* 
* 
*