Atari video oyunu gömüsü

**Atari video oyunu gömüsü**, 1983 yılında Amerikan video oyunu ve ev bilgisayarı şirketi Atari'nin New Mexico'daki bir çöp sahasına satılmamış video oyunu kasetlerinin, konsolların ve bilgisayarların toplu olarak gömülmesi olayıdır. Gömünün 2014 yılından önce, en büyük ticari video oyunu başarısızlıklarından biri olan ve genellikle şimdiye kadar piyasaya sürülmüş en kötü video oyunlarından biri olarak gösterilen ''E.T. the Extra-Terrestrial'' (1982) ve ticari olarak başarılı, ancak eleştirmenlerce kötü olarak nitelendirilen *[[Pac-Man]]*'in 1982 Atari 2600 portunun satılmamış kopyaları olduğu söylenmekteydi.

Gömü ilk kez raporlandığından beri, doğruluğu ve kapsamı konusunda şüpheler bulunmakta ve sıklıkla bir şehir efsanesi olarak reddedilmekteydi. Gömü kültürel bir simge haline gelmiş ve 1983'teki video oyunu krizinin hatırlatıcısı olmuştur; Atari'nin ana şirketi Warner Communications tarafından satılmasıyla sonuçlanan felaket bir mali yılın nihai sonucuydu. *E.T.*'nin milyonlarca kopyasının gömüldüğü düşünülmesine rağmen Atari yetkilileri, daha sonra rakamların *E.T.* de dahil olmak üzere çeşitli oyunlara ait yaklaşık 700.000 kaset olduğunu doğrulamıştır.

2014'te Fuel Industries, Microsoft ve diğerleri, **' belgeselinin bir parçası olarak alanı kazmak için New Mexico hükûmetiyle birlikte çalışmıştır. 26 Nisan 2014'te gerçekleştirilen kazıda, atılmış oyunlar ve donanımlar ortaya çıkarılmış, bulunan yaklaşık 1.300 kasetin bir kısmı küratörlüğe verilmiş ve geri kalanı ise gömü anısına bir müze oluşturulması için para toplamak üzere açık artırmaya çıkarılmıştır.

== Durumlar ==


=== Finansal zorluk ===
Atari, 1976 yılında Warner Communications tarafından 28 milyon dolara satın alınmış ve 1982 yılında net değeri 2 milyar dolara ulaşmıştır. Bu zamana kadar şirket, video oyun pazarının yüze 80'ini oluşturmakta, ana şirketinin gelirlerinin yarısından fazlasından sorumluydu ve işletme kârlarının yaklaşık yüzde 65-70'ini elde etmekteydi. 1982'nin son çeyreğinde, bir sonraki yıl büyümesinin yüzde 50 civarında olması beklenmekteydi. Ancak 7 Aralık 1982'de şirketin kazançlarının tahmin edilen rakamdan ziyade, yalnızca yüzde 10-15 oranında arttığı bildirilmiştir. Ertesi gün Warner Communications'ın hisse fiyatları üçte bir oranında düşmüş ve çeyrek Warner'ın kârının yüzde 56 oranında azalmasıyla sona ermiştir. Ayrıca Atari CEO'su Ray Kassar hakkında, Atari'nin beklenenden düşük kazançlarını açıklamasından yarım saatten kısa bir süre önce, Warner'daki yaklaşık beş bin hisseyi satması sonucu olası [[içeriden öğrenenlerin ticareti]] suçlamasıyla soruşturma başlatılmıştır. Kassar daha sonra aklanmış, ancak ertesi Temmuz ayında görevinden istifa etmek zorunda kalmıştır. Atari, 1983 yılında 536 milyon dolar kaybetmeye devam etmiş ve ertesi yıl Warner Communications tarafından satılmıştır.

=== Başarısız oyunlar ===
[[Atari]]'nin arcade oyunlarını ev konsolu için [[Uyarlama (yazılım)|uyarlama]] eğilimi, kendi coin-op ''[[Asteroids]]''<nowiki/>'inin yanı sıra [[Taito]]'nun [[Space Invaders|''Space Invaders'']] ve [[Namco]]'nun ''[[Pac-Man]]''<nowiki/>'inin lisanslı versiyonları da dahil olmak üzere ticari olarak en başarılı oyunlarından bazılarının ortaya çıkmasına yol açmıştı. Son oyun [[Atari 2600]]'e resmî olarak uyarlandığında, Atari satış rakamlarının yüksek olacağından emindi ve yaklaşık 10 milyon Atari 2600 konsolu satmış olmasına rağmen 12 milyon kaset üretmişti. Oyunun sadece tahmini 500 milyon dolar gelir elde etmekle kalmayıp, aynı zamanda oyuncuların ev versiyonunu oynamak istemesiyle konsolun satışlarını da birkaç milyon artıracağı düşünülüyordu. Ancak 1982'nin Mart ayında piyasaya sürülen oyun, zayıf oynanabilirliği nedeniyle eleştirilmiş ve 7 milyon adet satıldıktan sonra konsolun en çok satan oyunu olmasına rağmen, Atari'nin elinde 5 milyondan fazla satılmamış kaset kalmıştı; bu sorun, müşterilerin oyunu iade edip paralarını geri alma oranının yüksek olmasıyla daha da kötüleşmişti.

''Pac-Man'' satışlarının beklenenin altında kalmasıyla ortaya çıkan sorunların yanı sıra Atari, [[E.T.|''E.T. the Extra-Terrestrial'']] filminin video oyunu uyarlaması sonucunda da büyük zorluklarla karşı karşıya kalmıştı. Oyun, Warner Communications ile filmin yönetmeni [[Steven Spielberg]] arasındaki bir anlaşmanın sonucuydu ve bir diğer film tabanlı oyun olan Atari'nin [[Kutsal Hazine Avcıları|''Kutsal Hazine Avcıları'']]'nın başarısını takip etme girişimiydi. Daha sonra Warner'ın haklar için 20-25 milyon dolar ödediği bildirilmiştir; o dönem için video oyunu lisanslama için yüksek bir rakamdı. Oyunu geliştirme görevi ''Raiders''<nowiki/>'ın programcısı Howard Scott Warshaw'a verilmişti. Ancak lisans haklarında yaşanan uzun gecikmeler nedeniyle Warshaw'ın, Atari'nin yaklaşan tatil döneminde oyunu satabilmesi için bir oyun yapmak üzere yalnızca beş haftası vardı. Acele bir şekilde yapılan geliştirme süreci kötü bir oyunla sonuçlanmıştır; oyun eleştirmenlerce yerden yere vurulmuş ve şu anda yapılmış en kötü oyunlardan biri olarak görülmüştür. Atari oyun için 5 milyon kaset üretmiş, ancak Aralık 1982'de piyasaya sürüldüğünde yalnızca 1,5 milyon kopya satılmıştır. ''[[Billboard (dergi)|Billboard]]'' yazarı Earl Paige, satılmayan çok sayıda ''E.T'' oyununun yanı sıra artan rekabetin, perakendecileri video oyunu üreticilerinden resmî iade programları talep etmeye yönelttiğini bildirmiştir.

Bu oyunların başarısızlığı, Atari'nin 1981'deki ticari anlaşmalarıyla daha da artmıştır. Şirket, satışların güçlü olacağına güvenerek, dağıtımcılarına 1982 yılı siparişlerinin tamamını tek seferde vermelerini belirtmişti. Ancak 1982'de video oyunu satışları yavaşlamış ve yüksek ciro beklentisiyle toplu sipariş veren dağıtımcılar, satılmayan stokların büyük miktarlarını Atari'ye iade etmek zorunda kalmışlardı. Sonuç olarak şirket kısa sürede kendini, satması imkânsız hale gelen, işe yaramayan birkaç milyon video oyunu kasetinin içinde bulmuştur.

== Gömü ==

Eylül 1983'te [[Alamogordo, New Mexico]]'da yer alan ''Alamogordo Daily News'', bir dizi makalede [[El Paso]]'daki bir Atari deposundan 10 ila 20 yarı römork kamyon dolusu Atari kutusu, kaset ve sisteminin ezilerek şehrin güneyindeki çöp sahasına gömüldüğünü bildirmiştir. Bu olay, Atari'nin çöp sahası ile olan ilk ilişkisiydi; bu sahanın seçilmesinin nedeni çöplerin toplanmasına izin verilmemesi ve çöplerin her gece ezilerek gömülmesiydi. Atari'nin gömü işlemi için belirttiği neden, [[Atari 2600]]'den [[Atari 5200]] oyunlarına geçilmesiydi. Ancak bu neden, daha sonra durumun böyle olmadığını iddia eden bir çalışan tarafından yalanlanmıştır. Atari yetkilisi Bruce Enten, Atari'nin Alamogordo çöplüğüne çoğunlukla bozuk ve iade edilmiş malzeme gönderdiğini ve bunların "büyük ölçüde çalışmayan malzemeler" olduğunu belirtmiştir.

27 Eylül 1983'te haber ajansı [[United Press International|UPI]], "operasyonu izleyenlerin, popüler video oyunları ''E.T.'', ''Pac-Man'', ''Ms. Pac-Man''<nowiki/>'in kasetlerini,  oyunları televizyon ekranlarına aktarmak için kullanılan konsolları ve yüksek fiyatlı kişisel bilgisayarları içerdiğini söylediğini" bildirmiştir. 28 Eylül'de ''[[Knight Ridder]],'' çöplüğün bölgede yaşayan çocuklar tarafından yağmalanması hakkında "25.000 nüfuslu bu kasabadaki çocuklar Atari mezarını soymaya başladılar ve ''E.T.'', ''Raiders of the Lost Ark'', ''Defender'' ve ''[[Berzerk (video oyunu)|Berzerk]]'' gibi oyunların kasetleriyle geldiler" şeklinde bir haber yaptı.

28 Eylül 1983'te ''[[The New York Times|New York Times]]'', Atari'nin New Mexico'da iflas ettiğine dair bir haber yayınladı. Atari'den bir temsilci, gazeteye verdiği demeçte, atılan envanterin, kapatıldıktan sonra bir geri dönüşüm tesisine dönüştürülen Atari'nin El Paso'daki tesisinden geldiğini doğrulamıştır. Haberde, gazetecilerin ve kamuoyunun içerikleri doğrulamasını önlemek amacıyla sitenin güvenlik önlemleri altında olduğu belirtilmiştir. Times, makalesinde oyunların imha edildiği belirtilmemiş, ancak daha sonraki raporlarda genel olarak imha hikayesi ''E.T.''<nowiki/>'nin bilinen başarısızlığına bağlanmıştır. Ayrıca ''Alamogordo News''<nowiki/>'un bir sayısında yer alan “Şehirden Atari'ye: ‘E.T.’ çöpü evine git” manşeti bazı kasetlerin E.T. olduğunu ima eder gibi görünmekte, ancak daha sonra E.T.'nin “Extra-territorial” anlamına geldiğine dair mizahi bir yorumla devam etmekte ve oyundan özellikle bahsetmemektedir.

29 Eylül 1983'te, atık bertarafında ender rastlanan bir şekilde, kırılan malzemelerin üzerine bir beton tabakası dökülmüştür. Adını vermek istemeyen bir işçi beton dökme nedenini şöyle açıklamıştır: “Aşağıda ölü hayvanlar var. Hiçbir çocuğun çöplüğü kazarken yaralanmasını istemeyiz.” Sonuç olarak şehir, çöplüğü protesto etmeye başladı ve bir komisyon üyesi bölgenin “El Paso için bir endüstriyel atık çöplüğü” haline gelmesini istemediğini belirtmiştir. Atari'nin çöplüğü nedeniyle Alamogordo, daha sonra bir Acil Durum Yönetimi Yasası çıkardı ve çöp yüklenicisinin, çöp sahası için parasal amaçlarla dışarıdan iş sağlama konusundaki gelecekteki esnekliğini sınırlamak için bir Acil Durum Yönetimi Görev Gücü oluşturdu. Alamogordo'nun o zamanki belediye başkanı Henry Pacelli, “Böyle bir şeyin bir daha olmasını istemiyoruz” yorumunda bulunmuştur.

== Kazı ==

28 Mayıs 2013'te [[Alamogordo, New Mexico|Alamogordo]] Kent Komisyonu, Kanadalı bir eğlence şirketi olan Fuel Industries'e ''Atari: Game Over'' adlı, gömüyle ilgili bir belgesel çekmesi ve çöplük alanında kazı yapması için çöplüğe altı ay erişim izni verdi. Xbox Entertainment Studios, bu belgesel dizisini 2014 yılında ABD/İngiltere menşeili yapım şirketi Lightbox tarafından hazırlanan, çok bölümlü bir belgesel dizisinin parçası olarak [[Xbox One]] ve [[Xbox 360]]'a özel olarak yayınlamayı planlamıştır. Kazı, New Mexico Çevre Koruma Bölümü Katı Atık Bürosu'nun potansiyel tehlikeleri gerekçe göstererek yaptığı şikayet nedeniyle bir süreliğine durmuş olsa da, sorunlar Nisan 2014 başında çözülerek kazının devam etmesi sağlanmıştır.

Kazı çalışmaları 26 Nisan 2014'te halka açık bir etkinlik olarak başlamıştır. ''E. T. the Extra-Terrestrial''<nowiki/>'ın tasarımcısı Howard Scott Warshaw, ''Ready Player One''<nowiki/>'ın yazarı Ernest Cline ve film yönetmeni [[Zak Penn]], gömüyle ilgili bir belgeselin parçası olarak etkinliğe katılmış, ayrıca 1983 yılında çöplüğe giren ilk çocuklardan biri olduğu bildirilen kent görevlisi Armando Ortega gibi yerli sakinler de etkinliğe katılmıştır. Ortega, kendisinin ve arkadaşlarının onlarca kaliteli oyun bulmalarına rağmen, ''E.T.'' kartuşlarını attıklarını, çünkü oyunun "berbat olduğunu ... bitiremediğinizi" belirtmiştir. Orijinal gömüden sorumlu eski Atari yöneticisi James Heller da kazı alanında bulunmuştur. Heller başlangıçta alanın betonla kaplanmasını emrettiğini açıklamış ve milyonlarca kasetin gömülü olduğunu iddia eden şehir efsanesinin aksine, yalnızca 728.000 kasetin gömülü olduğunu belirtmiştir.

[[Microsoft]]'tan Larry Hryb'in bildirdiğine göre, kazının ilk saatlerinde ''E.T.'' ve diğer Atari oyunlarının kalıntıları keşfedilmişti.  Ortaya çıkarılanları incelemek ve belgelemek üzere bir arkeolog ekibi de bölgede hazır bulundu: Andrew Reinhard (Atina'daki Amerikan Klasik Araştırmalar Okulu), Richard Rothaus (Trefoil Kültür ve Çevre), Bill Caraher (Kuzey Dakota Üniversitesi), video oyunu tarihçisi Raiford Guins ([[Stony Brook Üniversitesi]]) ve tarihçi Bret Weber'in (Kuzey Dakota Üniversitesi) desteğiyle.

Alamogordo Belediye başkanı Susie Galea'ya göre, tahmini 700 bin kartuştan yalnızca 1300 kadarı gömüden çıkartılmış, çünkü kalan malzemeler beklenenden daha derindeydi ve erişimi zordu.

Gömü alanını ve kazı çalışmalarını konu alan **' belgeseli, 20 Kasım 2014 tarihinde gösterime girmiştir.

## Kaynakça