Marmoset

**Marmosetler**, Callitrichidae familyasına ait küçük boyutlu Yeni Dünya maymunlarıdır. Bu primatlar Güney Amerika'nın tropikal ormanlarında yaşar ve küçük boyutları, sosyal yapıları, çeviklikleri ile tanınırlar. Marmosetler, geniş bir diyet yelpazesine sahiptir ve böceklerden meyvelere kadar çeşitli besinleri tüketirler.
----

### Taksonomi ve Evrim
Marmosetler, Callitrichidae familyasına ait olup, Simiiformes infra takımının Platyrrhini parvorderi içerisinde sınıflandırılırlar. Callitrichidae ailesi içerisinde **marmosetler** ve **tamarinler** olmak üzere iki ana grup bulunur.

* **Aile:** Callitrichidae
* **Alt aile:** Callitrichinae
* **Cinsler:**
** *[[Cebuella pygmaea|Callithrix]]* (Gerçek marmosetler)
** *[[Mico]]*
** *[[Cebuella pygmaea|Cebuella]]* (Cüce marmoset)
** *[[Callibella]]*

Günümüzde bilinen en küçük maymun türü olan **cüce marmoset (''Cebuella pygmaea'')**, yalnızca 100-150 gram ağırlığında olup Callitrichidae ailesine aittir.

Fosil kayıtları, marmosetlerin yaklaşık **13 milyon yıl önce** (Miyosen dönemi) Güney Amerika'da evrimleştiğini göstermektedir.
----

### Fiziksel Özellikler
Marmosetler küçük yapılı maymunlardır ve ortalama ağırlıkları **100-600 gram** arasındadır. Boyları kuyruk hariç **12–25&nbsp;cm**, kuyrukları ise **25–40&nbsp;cm** uzunluğundadır.

#### Genel Fiziksel Özellikler

* **Küçük ve hafif vücut yapısı**: Ağaç dalları arasında hızlı hareket etmelerini sağlar.
* **Tırnak benzeri pençeler**: Ağaç kabuklarına tutunmalarını kolaylaştırır.
* **Yuvarlak yüz ve büyük gözler**: Gece görüşlerini geliştirmiştir.
* **Kürk rengi değişkenlik gösterir**: Gri, kahverengi, siyah veya beyaz tonlarında olabilir.
* **Kuyrukları uzun ve kavrama yeteneği olmayan yapıda**dır.

----

### Habitat ve Dağılım
Marmosetler, **[[Amazon Ormanları|Amazon Yağmur Ormanları]]**, **Brezilya'nın atlantik ormanları**, **Kolombiya, Peru, Ekvador, Paraguay** ve **Bolivya** gibi ülkelerde bulunur.

#### Tercih Ettikleri Yaşam Alanları

* **Yağmur ormanları**
* **Savan bölgeleri**
* **İkincil (yeniden büyüyen) ormanlar**
* **[[Neotropikal biyocoğrafik bölgesi|Neotropikal]] bölgeler**

Bu maymunlar genellikle **ağaçların orta ve üst katmanlarında** yaşar ve nadiren yere inerler.
----

### Beslenme Alışkanlıkları
Marmosetler **omnivor (hem etçil hem otçul)** canlılardır. Beslenme alışkanlıkları mevsimsel olarak değişiklik gösterebilir.

#### Temel Besin Kaynakları

* **Meyveler ve nektar** (Enerji kaynağı)
* **Böcekler ve küçük omurgasızlar** (Protein kaynağı)
* **Ağaç reçinesi ve sakızlar** (Özel olarak bazı türler reçineyle beslenir)
* **Küçük omurgalılar** (Kurbağalar, kuş yavruları)

Özellikle *[[Callithrix jacchus]]* gibi türler, ağaç kabuklarını kazıyarak **sakız ve reçine** tüketir. Diş yapıları bu işleme uygun şekilde evrimleşmiştir.
----

### Davranış ve Sosyal Yapı
Marmosetler **son derece sosyal hayvanlardır** ve genellikle **5-15 bireyden oluşan gruplar halinde yaşarlar**.

#### Sosyal Yapı

* **[[Anaerkillik|Anaerkil]] veya [[Ataerkillik|babaerkil]] liderlik** sistemi görülebilir.
* **İkiz doğum oranı yüksek** olup, yavrular genellikle baba ve diğer grup üyeleri tarafından taşınır.
* **Sesli iletişim** önemli bir yer tutar. 15'ten fazla farklı vokalizasyon kullanırlar.
* **Koku işaretleri** ile bölgelerini belirlerler.

#### İletişim ve Sesler

* **Çığlıklar ve tiz sesler**: Tehlike anlarında uyarı için
* **Mırıldanma benzeri sesler**: Grup içi iletişimde
* **Tiz ıslık sesleri**: Sosyal bağları güçlendirmek için

----

### Üreme ve Yaşam Döngüsü
Marmosetler genellikle **[[Tek eşlilik|monogam]]** veya **[[kooperatif]] üreme sistemine** sahiptir.

* **Gebelik süresi:** 140-150 gün
* **Genellikle ikiz doğum görülür** (nadiren üçüz veya tek doğum).
* **Anne, baba ve diğer grup üyeleri yavruların bakımına katılır**.
* **Yavrular, yaklaşık 2-3 aylıkken sütten kesilir**.
* **Cinsel olgunluk**: 12-18 ay
* **Ortalama yaşam süresi**: 10-16 yıl

----

### Tehditler ve Koruma Durumu
Marmosetlerin doğal yaşam alanları **orman tahribatı, avcılık ve yasadışı evcil hayvan ticareti** nedeniyle tehdit altındadır.

#### Başlıca Tehditler

* **Ormansızlaşma** (Amazon ormanlarının tarım ve madencilik için tahribi)
* **Yasadışı hayvan ticareti**
* **İklim değişikliği**

#### Koruma Statüsü
Bazı türler **[[Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği|IUCN]] Kırmızı Listesi**'nde tehdit altında olarak sınıflandırılmıştır:

* *Cebuella pygmaea* (Cüce marmoset) – **Asgari Endişe (LC)**
* *Callithrix flaviceps* – **Tehlikede (EN)**
* *Callithrix aurita* – **Kritik Tehlikede (CR)**

Koruma çabaları kapsamında **Amazon Yağmur Ormanları'nın korunması**, **yasa dışı ticaretin önlenmesi** ve **üreme programları** yürütülmektedir.
----

### Marmosetler Üzerine Yapılan Araştırmalar
Marmosetler, beyin fonksiyonları, genetik çalışmalar ve nörolojik araştırmalar için model organizmalar olarak kullanılır. **Alzheimer, Parkinson ve otizm** gibi hastalıkların araştırılmasında önemli bir yer tutarlar.

Öne çıkan araştırmalar:

# Marmosetlerin genetik mühendislik ile hastalık modellerinde kullanılması.
# Sosyal yapı ve stres hormonları arasındaki ilişki.
# Sesli iletişim ve beyin bağlantıları üzerine çalışmalar.

## Ayrıca Bakınız

* Marmosetgiller
* Memeliler
* Primat

### Kaynakça