open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Totonaklar

**Totonaklar**, Veracruz, Puebla ve Hidalgo eyaletlerinde yaşayan Meksika'nın yerli halkıdır. Kolomb öncesi El Tajín şehrinin muhtemel kurucularından biridirler ve ayrıca kendilerinin inşa ettiğini iddia ettikleri Teotihuacán şehrinde de yerleşim yerleri kurmuşlardır. 19. yüzyılın ortalarına kadar dünyanın başlıca vanilya üreticileriydiler.

## Kaynakça
Volador dansı

***Danza de los Voladores*** (; "Uçanların Dansı") veya ***Palo Volador*** (; "uçan direk"), Meksika'nın izole bölgelerinde, değiştirilmiş bir biçimde de olsa, günümüzde hala icra edilen eski bir Mezoamerika töreni/ritüelidir. Orta Meksika'daki Nahua, Huastek ve Otomi halklarından kaynaklandığına ve ardından Mezoamerika'nın büyük bir kısmına yayıldığına inanılmaktadır. Ritüel, dans ve  bir direğe tırmanmaktan oluşur. Direk, beş katılımcıdan dördünün iplerle bağlanarak kendilerini yere attıkları bir direktir. Beşinci kişi direğin tepesinde kalır, dans eder ve flüt ve davul çalar. Bir mite göre ritüel, tanrılardan şiddetli bir kuraklığı sona erdirmelerini istemek için gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Ritüel Totonak halkından kaynaklanmasa da, bugün özellikle Meksika'nın Veracruz eyaletindeki Papantla ve çevresindeki halklarla güçlü bir şekilde ilişkilendirilmektedir. Tören, ritüelin modern dünyada hayatta kalmasına ve gelişmesine yardımcı olmak amacıyla UNESCO tarafından Somut Olmayan Kültürel Miras olarak listelenmiştir.

## Kaynakça
Kecelce

**Kecele (Kajali)** (Farsça: کجلی; *Kajali*), Tatçanın İran'ın batısında, Zencan eyaletinde Kecel ve çevresinde birkaç köyde konuşulan bir lehçesidir. Az sayıda konuşanı kalan dilin yerini Azerice almıştır. Konuşurları bölgedeki baskın toplum Azerilerin aksine Sünni Müslüman'dır.

## Dil bilgisi
Kecelcede eril ve dişil ayrımına dayalı ikili gramatik cinsiyet sistemi bulunmaktadır. Eril ve dişil ayrımına isimlerin yanı sıra fiil çekimlerinde de rastlanmaktadır. Cinsiyetin yanı sıra morfolojik olarak yalın (*nominative*) ve yalın dışı (*oblique*) olmak üzere iki gramatik durum bulunmaktadır:
 

## Kaynakça
Kök sebze

**Kök sebzeler**, insanların veya hayvanların besin olarak tükettiği yer altı bitki kısımlarıdır. Tarım ve mutfak terimlerinde bu kavram; kazık kökler ve kök yumruları gibi gerçek köklerin yanı sıra soğanlar, kormuslar, köksaplar ve gövde yumruları gibi kök olmayan yapılar için de kullanılır.

## Kaynakça
Karaburun-Sazan Deniz Millî Parkı

**Karaburun-Sazan Deniz Millî Parkı** (), Arnavutluk'un Avlonya ilinde bulunan bir millî parktır. 28 Nisan 2010 tarihinde kurulmuş olup 124,38&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Karaburun Yarımadası ve Sazan Adası'nı kapsamaktadır. 

Dağlar, mağaralar, adalar, çöküntüler, koylar, uçurumlar, kanyonlar ve kayalık kıyılar dahil olmak üzere çok çeşitli yer şekillerine ev sahipliği yapan deniz parkı, olağanüstü bir biyolojik çeşitliliğe katkıda bulunmaktadır. Deniz parkı, çok sayıda kuş ve bitki türünü barındırdığı için Önemli Kuş ve Bitki Alanı olarak belirlenmiştir. Akdeniz Havzası'na özgü ekosistemler ve habitatlar içeren deniz parkı, Barselona Sözleşmesi tarafından Akdeniz Önemi Özel Koruma Alanları olarak sınıflandırılmıştır.

Deniz parkında batık antik Yunan, Roma ve II. Dünya Savaşı gemilerinin kalıntıları, zengin su altı faunası, dik uçurumlar ve dev mağaralar, kıyıda bulunan denizcilerin antik yazıtları, tenha plajlar ve Adriyatik ve İyon Denizi'nin doğal manzaraları bulunmaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Kerence

**Kerence** (Farsça: كرينی; *Karini* ya da خورش&zwnj;رستمی; *Horşerostemi*), Tatçanın İran'ın batısında, Erdebil eyaletinde Horşrüstem bahşı ve çevresinde konuşulan bir lehçesidir.

## Dil bilgisi
Kerence, diğer Tatça lehçeleri gibi eril ve dişil ayrımına dayalı ikili gramatik cinsiyet sistemi bulunmaktadır. Batı İran dillerinde oldukça nadir görülen bir özellik olarak eril ve dişil ayrımına (Zazacada da mevcut) isimlerin yanı sıra fiil çekimlerinde de rastlanmaktadır:

## Kaynakça
Türkiye florasındaki coniferae taksonları listesi

Bu liste **[[Türkiye florası]]ndaki [[İğne yapraklılar|coniferae]] taksonlarını** içermektedir.

## Türkiye'de Yaygın Türler ve İsimleri

### 1. [[Çam|Çamlar]] (Genus: ''Pinus'')

* **[[Kızılçam]]** (En yaygın tür)
** *Lat:* **Pinus brutia**
** *İng:* Turkish Red Pine / Calabrian Pine
* **[[Karaçam]]**
** *Lat:* **Pinus nigra** (subsp. *pallasiana*)
** *İng:* Anatolian Black Pine
* **[[Sarıçam (bitki)|Sarıçam]]**
** *Lat:* **Pinus sylvestris**
** *İng:* Scots Pine
* **[[Fıstık çamı|Fıstık Çamı]]**
** *Lat:* **Pinus pinea**
** *İng:* Stone Pine / Umbrella Pine
* **[[Halep çamı|Halep Çamı]]**
** *Lat:* **Pinus halepensis**
** *İng:* Aleppo Pine

### 2. [[Göknar|Göknarlar]] (Genus: ''Abies'')

* **[[Doğu Karadeniz göknarı|Doğu Karadeniz Göknarı]]**
** *Lat:* **Abies nordmanniana**
** *İng:* Nordmann Fir / Caucasian Fir
* **[[Toros göknarı|Toros Göknarı]]**
** *Lat:* **Abies cilicica**
** *İng:* Cilician Fir
* '''Kazdağı Göknarı''' (Endemik)
** *Lat:* **Abies equi-trojani** (veya *Abies nordmanniana subsp. equi-trojani*)
** *İng:* Trojan Fir
* '''Uludağ Göknarı''' (Endemik)
** *Lat:* **Abies bornmuelleriana** (veya *Abies nordmanniana subsp. bornmuelleriana*)
** *İng:* Turkish Fir / Uludağ Fir

### 3. [[Ladin|Ladinler]] (Genus: ''Picea'')
Türkiye'de doğal olarak sadece tek bir ladin türü yetişir. **[[Doğu ladini|Doğu Ladini]]**

* *Lat:* **Picea orientalis**
* *İng:* Oriental Spruce
* *Not:* Sadece Doğu Karadeniz'de (Ordu'dan doğuya doğru) görülür.

### 4. [[Sedir (ağaç)|Sedirler]] (Genus: ''Cedrus'')
**[[Toros sediri|Toros Sediri]]**

* *Lat:* **Cedrus libani**
* *İng:* Lebanon Cedar / Cedar of Lebanon
* *Not:* Dünyadaki en geniş ve sağlıklı ormanları Türkiye'dedir (Lübnan'da neredeyse kalmamıştır).

### 5. [[Ardıç|Ardıçlar]] (Genus: ''Juniperus'')

* **[[Boylu ardıç|Boylu Ardıç]]**
** *Lat:* **Juniperus excelsa**
** *İng:* Grecian Juniper
* **[[Katran ardıcı|Katran Ardıcı]]**
** *Lat:* **Juniperus oxycedrus**
** *İng:* Prickly Juniper / Cade Juniper
* **[[Kokar Ardıç]]**
** *Lat:* **Juniperus foetidissima**
** *İng:* Stinking Juniper
* **[[Andız]]** (Suriye Ardıcı)
** *Lat:* **Juniperus drupacea**
** *İng:* Syrian Juniper

### 6. Diğerleri (Servi ve Porsuk)

* **[[Adi servi|Adi Servi]]** (Akdeniz Servisi)
** *Lat:* **Cupressus sempervirens**
** *İng:* Mediterranean Cypress
* **[[Porsuk (bitki)|Porsuk]]**
** *Lat:* **Taxus baccata**
** *İng:* Common Yew / English Yew

## Kaynakça
Prespa Millî Parkı (Arnavutluk)

**Prespa Millî Parkı** (), Arnavutluk'un Görice ilinde bulunan bir millî parktır. 18 Şubat 1999 tarihinde kurulmuş olup 276,13&nbsp;km² bir alana sahiptir ve ülkenin güneydoğusunda Prespa ve Küçük Prespa göllerinin Arnavutluk'ta kalan kısmını kapsamaktadır. Yüksek dağlar, dar adalar, geniş tatlı su bataklıkları, tuz bataklıkları, çayırlar, sazlıklar ve sık ormanlarla belirgin özellikler taşır.

Prespa Millî Parkı, 13 Haziran 2013 tarihinde Ramsar alanı ilan edildi. Aynı zamanda Önemli Kuş ve Bitki Alanı olarak da belirlenmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Sono Un Grande

***Sono Un Grande***, 24 Ekim 2025'te İtalyan sanatçı Tiziano Ferro'nun İtalyanca olarak yayımladığı dokuzuncu stüdyo albümüdür.

## Şarkılar
# Sono un grande
# Fingo & Spingo
# Cuore Rotto
# Milite ignoto 
# Ti sognai 
# Gioia 
# Quello che si voleva 
# L'amore è re 
# 1-2-3 
# Le piace
# Meritiamo di più

### Bonus şarkı
# Tra le mani un cuore

### Amazon Müzik Sürümü
# Sono un grande (Amazon Music Edition) 
## Kaynakça
Vyosa Yaban Nehri Millî Parkı

**Vyosa Yaban Nehri Millî Parkı** (), Arnavutluk'un Ergiri ilinde bulunan bir millî parktır. 15 Mart 2023 tarihinde kurulmuş olup 360,04&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Vyosa Nehri ve çevresindeki biyoçeşitliliği kapsamaktadır.

Vyosa Nehri, 15 Mart 2023'te ilan edilen Avrupa'nın ilk Yaban Nehri Millî Parkı'dır. Nehir vadisi, Arnavutluk'un biyolojik çeşitlilik merkezi olarak kabul edilir ve su samuru, nesli tükenmekte olan Mısır akbabası ve nesli kritik derecede tükenmekte olan Balkan vaşağı da dahil olmak üzere 1.100'den fazla yaban hayatı türü için ideal sulak yaşam alanları sunar.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Grijalva Nehri

**Grijalva Nehri**, Meksika'nın güneydoğusunda yer alan  uzunluğunda bir nehirdir. Adını 1518'de bölgeyi ziyaret eden İspanyol fatihi Juan de Grijalva'dan almıştır.

## Kaynakça
Tropikal ve subtropikal kuru geniş yapraklı ormanlar

**Tropikal ve subtropikal kuru geniş yapraklı orman**, Dünya Doğayı Koruma Vakfı tarafından tanımlanan bir habitat türüdür ve tropikal ve subtropikal enlemlerde bulunur. Yıl boyunca sıcak iklimler görülse ve yılda birkaç yüz milimetre yağış alabilse de, bu bölgelerde birkaç ay süren ve coğrafi konumuna göre değişen uzun kurak mevsimler yaşanmaktadır. Bu mevsimsel kuraklıklar, ormandaki tüm canlılar üzerinde büyük etkiye sahiptir.

## Kaynakça
Şebenik Millî Parkı

**Şebenik Millî Parkı** (), Arnavutluk'un Ergiri ilinde bulunan bir millî parktır. 21 Mayıs 2008 tarihinde kurulmuş olup 345,08&nbsp;km² bir alana sahiptir ve ülkenin doğusunda yer almaktadır.

Park, özellikle buzul gölleri, vadiler, yoğun iğne yapraklı ve yaprak döken ormanlar, alpin çayırlar ve meralarla bezeli dağlık bir araziyle dikkat çekmektedir.  Parkın rakımları, Şebenik ve Yablaniça zirvelerinde Adriyatik Denizi'nden 300 metreden 2.200 metrenin üzerine kadar değişmektedir ve bu nedenle parkın adı da buradan gelmektedir. Bozayı, bozkurt ve Balkan vaşağı da dahil olmak üzere Güney Avrupa'da hızla nadir hale gelen bir dizi nesli tükenmekte olan türe ev sahipliği yapmaktadır. Yaban hayatının bolluğu, kısmen bitki örtüsünün çeşitliliği ve uzak konumuyla açıklanabilir.

## Kaynakça
Lura-Deja Dağı Millî Parkı

**Lura-Deja Dağı Millî Parkı** (), Arnavutluk'un Debre ilinde bulunan bir millî parktır. 21 Kasım 1966 tarihinde kurulmuş olup 19.288,88&nbsp;km² bir alana sahiptir ve ülkenin güneyinde yer almaktadır.

Park, başlangıçta çeşitli ekosistemleri ve biyolojik çeşitliliği korumak amacıyla Lura Millî Parkı adıyla kurulmuştur ve 2018'den beri Kunora ve Lurës'in tüm bölümünü, eski Zall-Gjocaj Millî Parkı'nı ve Deja Dağı'nı kapsamaktadır. Önemli kuş ve bitki türlerine ev sahipliği yapması nedeniyle Önemli Kuş ve Bitki Alanı olarak tanımlanmaktadır.

## Kaynakça
Spenta Armaiti

Zerdüştçülük'te **Spenta Armaiti** ( "Kutsal Adanmışlık") Spenta Mainyu'lardan birisidir, Bilgeliğin yedi ilahi tezahürüdür olup Ahura Mazda'nın kızı olarak kabul edilir. Eski kaynaklar Amesha Spentas'ı daha çok soyut varlıklar olarak sunarken, sonraki kaynaklarda Spenta Armaiti, uyum ve bağlılık çağrışımları olan bir dişi tanrı olarak kişileştirilmiştir.

## İsim
Spenta Armaiti, daha sonraki İran dillerinde *Spandarmad* (Orta Farsça'da) ve *Isfandārmaḏ* (Modern Farsçada) olarak bilinmektedir.

Bazen Armaiti, bir diğer Zerdüşt tanrısı olan Zam ('toprak') ile eşleştirilir, bir diğeri de Dünya ile ilişkilendirilir böylece bir *Zam-Armaiti* veya *Zam-Armatay* bileşiği oluşur.

## Kültürel rol
Heptad'daki diğer tüm üyeler gibi, Ārmaiti de Ahura Mazdā ile yakın bir bağ paylaşır; Zerdüşt bu bağı *mecazi* olarak Ahura Mazdā'nın "kızı" olarak tanımlar.

Dünya ile ilişkilendirilir ve kutsal edebiyat onu bir Doğa Ana figürü olarak tanımlar. Bu nedenle, doğurganlık ve çiftçilik ile bağlantılıdır.

Aynı zamanda ölüler ve yeraltı dünyası ile de ilişkilendirilir.

## Dini miras
Zerdüşt takviminde, on ikinci ay ( ) ve ayın beşinci günü ile ilişkilendirilir. On ikinci ayın beşinci günü bu nedenle onun kutsal günü, Sepandārmazgān'dır. Sepandārmazgān, sonsuz aşkı kutlamak için düzenlenen kadim bir festivaldir. İranlı âşıklar bu günde birbirlerine hediyeler verirler.

## Paralellikler
Bilimsel araştırmalar, Armaiti'nin *Aramati* adlı bir Rigveda varlığa eşdeğer olduğunu belirtmektedir.

Ermeni mitolojisinde adı **Sandaramet** olarak geçmektedir ().

## Notlar

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*Armaiti in *[[Encyclopædia Iranica]]*
Chiapas Depresyonu kuru ormanları

**Chiapas Depresyonu kuru ormanları**, Dünya Yaban Hayatı Fonu'nun tanımladığı şekliyle, Orta Amerika'nın kuzeybatısındaki tropikal ve subtropikal kuru geniş yapraklı ormanlar biyomuna ait bir ekolojik bölgedir.

## Kaynakça
Selva El Ocote

**Selva El Ocote**, Meksika'da bulunan bir biyosfer rezervidir. Orta yükseklikteki ve yüksek dağlardaki yağmur ormanlarına ve geniş mağaralara ev sahipliği yapmaktadır.

Chiapas eyaletinde yer almaktadır ve Cintalapa, Ocozocoautla, Jiquipilas ve Tecpatán belediyelerinin bir kısmını kapsamaktadır.

## Kaynakça
La Venta Nehri

**La Venta Nehri**, Meksika'nın güneyindeki Chiapas eyaletine bağlı bir nehirdir. Grijalva Nehri'nin bir koludur.

La Venta Nehri, 84 km uzunluğundaki bir kanyonun içinden akmaktadır ve kireçtaşı kanyon duvarları nehrin 500 metre yukarısına kadar yükselmektedir. Gözenekli kireçtaşı, çöküntüler, çatlaklar, dolinler ve mağaralarla dolu karst arazisini şekillendirmiştir. Bunlar arasında, doğrudan nehre açılan Zaman Kemeri (El Arco del Tiempo) adlı mağara da bulunmaktadır.

La Venta kanyonu, Selva El Ocote Biyosfer Rezervi'nin içinde yer almaktadır.

## Kaynakça
El Mirador

**El Mirador**, büyük bir Kolomb öncesi Orta ve Geç Preklasik (MÖ 1000 - MS 250) Maya yerleşimidir ve Guatemala'nın modern El Petén departmanının kuzeyinde yer almaktadır. Kuzey Guatemala'daki Mirador -Calakmul Karst Havzası'nın bir parçasıdır. El Mirador, Preklasik dönemden kalma en önemli antik şehir kompleksi olarak kabul edilmektedir. Aralarında dünyanın en yüksek ve en hacimli piramitlerinden biri olan La Danta piramidinin öne çıktığı geçit yolları ve piramitlere sahiptir. Alanın yaklaşık 800 şehri kapsadığı tahmin edilmektedir. Dahası, şehir 13 geçit yoluyla birbirine bağlıydı ve bu da bölgedeki diğer Maya şehirleri üzerindeki gücünü göstermekteydi. El Mirador, araştırmacıların dünyanın ilk otoyol sistemi veya süper otoyolu olarak değerlendirdiği, 40 metre genişliğinde ve 2 ila 5 metre yüksekliğinde beyaz yollara sahiptir.

## Kaynakça
Santa Rosa (Mezoamerika yerleşimi)

**Santa Rosa**, Meksika'nın Chiapas eyaletindeki Chapatengo-Chejel bölgesinde, Grijalva Nehri kıyısında bulunan Kolomb öncesi bir arkeolojik alandır. Angostura Barajı nedeniyle sular altında kalmaktadır.

Mezoamerika'nın Geç Biçimlendirici veya Protoklasik döneminde, yaklaşık MÖ 100 ile MS 200 yılları arasında kültürel açıdan en parlak dönemini yaşamıştır. Biçimlendirici Dönem'de Orta Chiapas Depresyonu'nda bulunan birçok antik merkezden biriydi. Diğerleri arasında Mirador (El Mirador ile karıştırılmamalıdır), Ocozocoautla, La Libertad ve Chiapa de Corzo bulunmaktadır.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* Brockington, D. L. (1967). ''The ceramic history of Santa Rosa, Chiapas, Mexico''. New World Archaeological Foundation, Brigham Young University
* Bryant, D. D., Cheetham, D., & Clark, J. E. (2005). ''Ceramic sequence of the Upper Grijalva Region, Chiapas, Mexico''. New World Archaeological Foundation.
* Dahlin, B. H., Quizar, R., & Dahlin, A. (1987). Linguistic divergence and the collapse of Preclassic civilization in Southern Mesoamerica. *American Antiquity*, *52*(2), 367–382.

* Delgado, Austín. (1965). ''Archeological research at Santa Rosa, Chiapas and in the region of Tehuantepec''. New World Archaeological Foundation, Brigham Young University.
* Sorenson, J. L. (2013). *Mormon's Codex: An Ancient American Book*. Neal A. Maxwell Institute for Religious Scholarship, Deseret Book.
* Sullivan, Timothy. (2009). The Social and Political Evolution of Chiapa de Corzo, Chiapas, Mexico: An Analysis of Changing Strategies of Rulership in a Middle Formative through Early Classic Mesoamerican Political Center. 10.13140/RG.2.1.4688.2324.
* Sullivan, T. (2016, October 21). *Processional ceremonies in the formative period Chiapas Central Depression, Chiapas, Mexico*. Academia.edu. Retrieved December 22, 2022, from Processional Ceremonies in the Formative Period Chiapas Central Depression, Chiapas, Mexico
* Warren, B. W. (1978). ''The sociocultural development of the Central Depression of Chiapas, Mexico: Preliminary considerations''.
Franz Josef Adası

**Franz Josef Adası** (), Arnavutluk'ta Boyana Nehri'nde bulunan eski bir adadır. Ada, nehrin ağzında yer almaktaydı ve adı 1870 yılında Avusturya-Macaristan imparatoru Franz Joseph'in onuruna verildi. İdari olarak İşkodra ilinin İşkodra belediyesine bağlıdır.

Ada, zengin alüvyonlu topraklardan oluşuyordu ve nehrin akış hızına bağlı olarak bir yarımadaya dönüşüyordu. Bu ada, özellikle Ardeidae familyası olmak üzere birçok deniz kuşu için önemli bir yuvalama alanıydı.

Ada, 2011 yılında kaybolmuştur.

## Kaynakça
Serpantinit

**Serpantinit**, mafik veya ultramafik kayaçların serpantinleşmesiyle oluşan, çoğunlukla serpantin grubu minerallerden oluşan bir metamorfik kayaçtır. İsminin antik kökeni belirsizdir; dokusunun veya renginin yılan derisine benzemesinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Yunan farmakolog Dioscorides (MS 50), yılan ısırmasını önlemek için bu kayayı önermiştir.

Serpantinit, özellikle eski jeolojik metinlerde ve daha geniş kültürel ortamlarda *serpantin* veya *serpantin kayası* olarak adlandırılmıştır.

## Kaynakça
Cascajal Bloğu

**Cascajal Bloğu**, MÖ 1. binyılın başlarına tarihlenen, tablet büyüklüğünde bir serpantinit levhadır ve Yeni Dünya'daki en eski yazı sistemini temsil ettiği iddia edilen, daha önce bilinmeyen karakterlerle işlenmiştir. Brown Üniversitesi'nden arkeolog Stephen D. Houston, bu keşfin "Olmec uygarlığını okuryazarlıkla ilişkilendirmeye, beklenmedik bir yazı sistemini belgelemeye ve [Olmec] uygarlığının yeni bir karmaşıklığını ortaya çıkarmaya" yardımcı olduğunu ifade etmiştir.

## Kaynakça
Papaloapan Nehri

**Papaloapan Nehri** (), Meksika'nın Veracruz eyaletinin ana nehirlerinden biridir. Adı, "kelebekler nehri" anlamına gelen Nahuatl dilinde *papaloapan*'dan gelmektedir.
Dosya:Alvarado,_VER-Satellite.jpg|alt=Satellite picture of the Papaloapan River ending at the Gulf of Mexico| Meksika Körfezi'nde son bulan Papaloapan Nehri'nin uydu görüntüsü
Dosya:Tux_Papaloapan_river.JPG|alt=The Papaloapan at Tuxtepec| Tuxtepec'te Papaloapan
Dosya:Rio_papaloapan_puente_papaloapan.jpg|alt=View of the river| Nehir manzarası
Dosya:CAC_Rio_Papaloapan_210409.JPG|alt=Papaloapan river in front of Carlos A. Carrillo, Veracruz.| Papaloapan Nehri, Veracruz'da.
Dosya:Rio_Papaloapan_Cosamaloapan.JPG|alt=Papaloapan River in front of Cosamaloapan| Cosamaloapan'da Papaloapan Nehri


## Kaynakça
Osum Adası

**Osum Adası** (), Arnavutluk'ta Berat kentinde bulunan bir adadır. Ada, Osum Nehri üzerinde kent merkezinde yer almaktadır.

Şubat 2015 tarihinde adanın geliştirilmesi için açılan bir yarışmada inşa edilmiş ve doğal çevre arasında etkileşim yaratan, ayrıca sel gibi doğal olaylara esnek bir şekilde uyum sağlayabilen tasarımlar aranıyordu.

## Kaynakça
Epi-Olmek kültürü

**Epi-Olmek kültürü**, günümüz Meksika eyaleti Veracruz'un merkez bölgesinde yer alan bir kültürel bölgeydi. Papaloapan Nehri havzasında yoğunlaşan bu kültür, MÖ 300 ile MS 250 yılları arasında Geç Biçimlenme döneminde varlığını sürdürmüştür. Epi-Olmek, Olmeklerin halefi bir kültürdü, dolayısıyla "epi-" veya "post-" öneki kullanılmıştır. Epi-Olmek, Olmek kültürünün geniş kapsamlı başarılarına ulaşamamış olsa da, gelişmiş takvimleri ve yazı sistemiyle Olmeklerin bilmediği bir kültürel karmaşıklık düzeyine ulaşmıştır.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* Diehl, Richard A. (2004), *The Olmecs: America's First Civilization*, Thames & Hudson, London.
* Justeson, John S., and Terrence Kaufman (2001), ''Epi-Olmec Hieroglyphic Writing and Texts'' Archived 2011-05-25 at the Wayback Machine.
* Pérez de Lara, Jorge and John Justeson, "Photographic Documentation of Monuments with Epi-Olmec Script/Imagery" at Foundation for the Advancement of Mesoamerican Studies, Inc. (FAMSI), accessed January 2008.
* Pool, Christopher (2007), *Olmec Archaeology and Early Mesoamerica*, Cambridge University Press, .
* Schuster, Angela M. H. (1997), "Epi-Olmec Decipherment" in *Archaeology*, online (accessed January 2008).
* Stark, Barbara L. (2000), "Framing the Gulf Olmec" in *Olmec Art and Archaeology in Meosamerica*, National Gallery of Art, pp.&nbsp;31–53.
*
Kuna Adası

**Kuna Adası** (), Arnavutluk'ta Adriyatik Denizi'nde bulunan bir adadır. Ada, Arnavutluk kıyısından 1,5 km uzakta yer almakta olup Drin Nehri deltasından uzanmaktadır. İdari olarak Leş ilinin Şingin belediyesine bağlıdır.

Kuna Adası, küçük Akdeniz çalılarından dişbudak ve söğüt ormanlarına kadar uzanan gösterişli ve çeşitli bir bitki örtüsüne sahiptir. Yaban hayatı da oldukça zengindir. Adada yaklaşık yetmiş kuş türü, yirmi iki sürüngen türü, altı amfibi türü ve yirmi üç memeli türü yaşamaktadır.

## Kaynakça
Fransız Alpleri

**Fransız Alpleri** Fransa'da bulunan ve Auvergne-Rhône-Alpes ve Provence-Alpes-Côte d'Azur bölgelerinde yer alan Alp sıradağlarının bir bölümüdür. Fransız Alplerinin bazı bölümleri tamamen Fransa sınırları içinde yer alsa da, Mont Blanc masifi gibi bazıları İsviçre ve İtalya ile paylaşılmaktadır.

## Kaynakça
Olmek hiyeroglifleri

**Olmek hiyeroglifleri**, Olmek kültürü içinde geliştirilen bir dizi gliftir. Olmekler, bilinen en eski büyük Mezoamerika medeniyetiydi ve oluşum döneminde (MÖ 1500-400) günümüz Meksika eyaletleri Veracruz ve Tabasco'nun tropikal ovalarında gelişti. Daha sonraki Epi-Olmek kültürü (MÖ 300 - MS 250), Olmeklerin halefi bir kültürdü ve kısmi deşifresi tartışmalı olsa da tam teşekküllü bir yazı sistemi olarak nitelendirilen Isthmian yazısını kullanıyorlardı.

## Kaynakça
Zapotek yazısı

**Zapotek yazısı**, Zapotek kültürünün yazı sistemidir ve Mezoamerika'daki en eski yazı sistemlerinden biridir. Olmek uygarlığının çöküşünden sonra Geç Klasik Öncesi dönemde yükselen modern Oaxaca'daki Zapotekler, Monte Albán çevresinde bir imparatorluk kurdular. Monte Albán'ın bir özelliği, meydan boyunca karşılaşılan çok sayıda oyulmuş taş anıttır. Arkeologlar, bu alanda ve diğer yerlerde, glif yazısıyla yazılmış uzun metinler buldular.

Bazı işaretler takvim bilgisi olarak tanınabilir ancak yazının kendisi çözülememiş durumdadır.

## Kaynakça
Suzanna (Daniel Kitabı)

**Suzanna** ( ; ), aynı zamanda **Suzanna ve Yaşlılar** olarak bilinir,  Katolik Kilisesi, Doğu Ortodoks Kiliseleri ve Oryantal Ortodoks Kiliseleri tarafından Daniel Kitabı'na (13. bölüm olarak) dahil edilmiş bir anlatıdır. Protestanlar tarafından apokrif olarak kabul edilmiş, Anabaptistler, Lüterciler, Anglikanlar ve Metodistler tarafından kanonik olmayan ancak aydınlanma amacıyla yararlı olarak görülen, Daniel Kitabı'na yapılan eklemelerden biridir. Metin Yahudi Tanah'ına dahil edilmemiştir ve erken dönem Yahudi edebiyatında bahsedilmemiştir, ancak MÖ 2. yüzyıldan itibaren orijinal Septuaginta'in bir parçası gibi görünmektedir ve Septuaginta metninin Helenistik Yahudi redaktörü Theodotion tarafından revize edilmiştir (yaklaşık &thinsp;MS 150). 

## Özet
Suzanna adında güzel bir İbrani kadın, hizmetçilerini gönderdikten sonra, kilitli ve duvarlarla çevrili bahçesinde gizlice yıkanmaktadır. Daha önce birbirlerine veda etmiş olan iki ihtiyar, onu yıkanırken görünce tekrar karşılaşırlar. İki adam, ikisinin de Suzanna'ya karşı bir arzu beslediğini fark eder. Suzanna evine dönerken, kendisine yaklaşıp kendileriyle cinsel ilişkiye girmesini isterler. Suzanna bu isteği reddedince, hizmetçilerini göndermesinin sebebinin, bir ağacın altında genç bir adamla cinsel ilişkiye girerken yalnız kalmak olduğunu iddia ederek onu tutuklarlar.

Şantajı reddeder ve zina suçundan tutuklanıp idam edilmek üzereyken, genç Daniel araya girerek masum birinin ölümünü önlemek için büyüklerin sorgulanması gerektiğini bağırır.

Ayrıldıktan sonra, iki adam gördükleri hakkında ayrıntılı olarak çapraz sorguya çekilir ve Suzanna'nın sevgilisiyle tanıştığı varsayılan ağaç hakkında birbirleriyle çelişirler. Yunanca metinde, yaşlıların saydığı ağaçların adları Daniel'in verdiği cümlelerle kelime oyunları oluşturur. İlki, bir sakız ağacının (ὑπο σχίνον, *hypo schinon*) altında olduklarını ve Daniel'in bir meleğin onu ikiye kesmeye (σχίσει, *schisei*) hazır beklediğini söyler. İkincisi, her dem yeşil bir meşe ağacının (ὑπο πρίνον, *hypo prinon*) altında olduklarını ve Daniel'in bir meleğin onu ikiye kesmeye (πρίσαι, *prisai*) hazır beklediğini söyler.

Bir sakız ağacı ile bir meşe ağacı arasındaki büyük boyut farkı, yaşlıların yalanını tüm gözlemciler için açıkça ortaya koyar. Yalancı iftiracılar öldürülür ve erdem zafer kazanır.

## Ayrıca bakınız

* Daniel Kitabı
* Daniel ekleri

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar
*
*
*

## Dış bağlantılar

*An illustrated story of Susanna and the Elders
*''Jewish Encyclopedia'': Susanna
*Daniel 13 in the NRSVue
*Daniel 13 in the New American Bible
*biblicalaudio Susanna (Daniel Chapter 13): 2013 Critical Translation with Audio Drama
Mezoamerika dilleri

**Mezoamerika dilleri**, Güney Meksika, Guatemala'nın tamamı, Belize, El Salvador ve Honduras, Nikaragua ve Kosta Rika'nın bazı kısımlarını kapsayan Mezoamerika kültür alanına özgü dillerdir. Alan, birkaç yüz farklı dile ev sahipliği yapmaktadır ve yedi ana dil ailesini içeren kapsamlı bir dil çeşitliliği ile bilinmektedir. Mezoamerika ayrıca, birkaç bin yıl boyunca farklı dilleri konuşanlar arasındaki uzun vadeli etkileşimin, farklı dil aileleri arasında belirli dil özelliklerinin birleşmesiyle sonuçlanması nedeniyle yüksek dilsel difüzyonun olduğu bir alandır. Mezoamerika dil birliği genellikle Mezoamerikan Dil Alanı olarak anılır.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dış bağlantılar

* Mesoamerican Languages Project at the University of Texas
* FAMSI – Mesoamerican Language Texts Digitization Project
* Project for the Documentation of the Languages of Mesoamerica
* Online PDF descriptions of Mesoamerican indigenous languages at the Archivo de Lenguas Indigenas de Mexico 
* Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions Program at the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, Harvard University
* Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions, Volumes 1–9. Published by the Peabody Museum Press and distributed by Harvard University Press
İstmiya yazısı

**İsthmian yazısı** ya da **Kıstak yazısı**, Tehuantepec Kıstağı etrafındaki yazıtlarda bulunan ve MÖ 500 - MS 500 yıllarına tarihlenen erken dönem semboller dizisidir; ancak tarihler konusunda anlaşmazlıklar vardır. **La Mojarra yazısı** ve **[[Epi-Olmec yazısı]]** ('Olmec sonrası yazı') olarak da adlandırılır.

## Kaynaklar

* Brigham Young University press-release on behalf of Brigham Young University archaeologist Stephen Houston and Yale University professor emeritus Michael Coe disputing the Justeson-Kaufman findings.
* Diehl, Richard A. (2004) *The Olmecs: America's First Civilization*, Thames & Hudson, London.
* Houston, Stephen, and Michael Coe (2004) "Has Isthmian Writing Been Deciphered?", *Mexicon* XXV: 151–161.
* Justeson, John S., and Terrence Kaufman (1993), "A Decipherment of Epi-Olmec Hieroglyphic Writing" in *Science*, Vol. 259, 19 March 1993, pp.&nbsp;1703–11.
* Justeson, John S., and Terrence Kaufman (1997) "A Newly Discovered Column in the Hieroglyphic Text on La Mojarra Stela 1: a Test of the Epi-Olmec Decipherment", *Science*, Vol. 277, 11 July 1997, pp.&nbsp;207–10.
* Justeson, John S., and Terrence Kaufman (2001) ''Epi-Olmec Hieroglyphic Writing and Texts'' Archived 2011-05-25 at the Wayback Machine.
* Lo, Lawrence; "Epi-Olmec", at Ancient Scripts.com (accessed January 2008).
* Pérez de Lara, Jorge, and John Justeson "Photographic Documentation of Monuments with Epi-Olmec Script/Imagery", Foundation for the Advancement of Mesoamerican Studies (FAMSI).
* Robinson, Andrew (2008) *Lost Languages: The Enigma of the World's Undeciphered Scripts*, Thames & Hudson, .
* Schuster, Angela M. H. (1997) "Epi-Olmec Decipherment" in *Archaeology*, online (accessed January 2008).

## Dış bağlantılar

* "Photographic Documentation of Monuments with Epi-Olmec Script/Imagery" from the Foundation for the Advancement of Mesoamerican Studies, Inc.
* High resolution image of the Isthmian glyph table
* Tuxtla Statuette photograph
* Drawing of La Mojarra Stela 1
* High resolution photo of the Coe/Houston Mask
Mezoamerika yazı sistemleri

Mezoamerika, Mezopotamya ve Çin ile birlikte dünyada yazının bağımsız bir şekilde geliştiği düşünülen üç bilinen yerden biridir. Bugüne kadar çözülen Mezoamerika yazıları, logografik ve hece sistemlerinin bir birleşimidir. Çoğu glifin ikonik şekilleri nedeniyle genellikle hiyeroglif olarak adlandırılırlar; bu desenler yüzeysel olarak Mısır hiyerogliflerine benzerler. Kolomb öncesi Mezoamerika'da, çoğu tek bir yazıttan olmak üzere, on beş farklı yazı sistemi tanımlanmıştır. Arkeolojik tarihleme yöntemlerinin sınırları, hangisinin en eski olduğunu ve dolayısıyla diğerlerinin hangi atadan geliştiğini belirlemeyi zorlaştırmaktadır. En iyi belgelenmiş ve çözülmüş Mezoamerika yazı sistemi ve en yaygın olarak bilineni, klasik Maya yazısıdır. Daha zayıf ve farklı çözümleme düzeylerine sahip eski yazılar arasında Olmek hiyeroglifleri, Zapotek yazısı ve İstmiya yazısı yer alır ve bunların hepsi MÖ 1. binyıla kadar uzanır.

## Kaynakça
Mazateka dilleri

**Mazatecan dilleri**, Meksika'nın Oaxaca eyaletinin kuzey kesimindekiSierra Mazateca'da ve Puebla ve Veracruz eyaletlerinin komşu bölgelerinde yaklaşık 200.000 kişi tarafından konuşulan, birbirine yakın yerli dillerden oluşan bir gruptur.

## Kaynakça
Popoluca

**Popoluca**, güneydoğu Veracruz ve Oaxaca'nın çeşitli yerli halkları için kullanılan bir Nahuatl terimidir. Birçoğu (yaklaşık 30.000) Mixe-Zoque ailesinin dillerini konuşur. Diğerleri ise, İngilizce ve İspanyolcada genellikle **Popoloca** olarak yazılan Mazateka dillerini konuşmaktadır.

## Kaynakça
Mikse dilleri

**Mixe dilleri**, Güney Meksika'ya özgü Mixe-Zoque dil ailesinin Mixe koluna ait dillerdir. 1995 sınıflandırmasına göre, yedi dili vardır (biri soyu tükenmiş). Oaxaca'da konuşulan dört tanesine genellikle Mixe denirken, Veracruz'da konuşulan iki akrabasına genellikle "Popoluca", bazen de Mixe denir (bunlar " Oluta Popoluca " veya "Olutec Mixe" ve " Sayula Popoluca " veya "Sayultec Mixe"dir).

2020 nüfus sayımında 140.000 kişi dilinin "Mixe" olduğu bildirilmiştir.

## Kaynakça
Zoque dilleri

**Zoque** () dilleri, Zoque halkı tarafından konuşulan bir dildir ve Güney Meksika'ya özgü Mixe-Zoquean dil ailesinin birincil bir kolunu oluşturmaktadır.

## Kaynakça
Tapachultec dili

**Tapachultec**, Meksika'nın Chiapas eyaletindeki Tapachula kasabasında konuşulan bir Mikse dilidir. Günümüzde nesli tükenmiştir. Campbell, kelime dağarcığının bir kısmının Nahuatl, Mam veya Kʼiche'den ödünç alınmış kelimeler olduğunu öne sürmüştür.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* 
* 
* 
*
Mikse-Zoque dilleri

**Mixe–Zoque**  (ayrıca **Mije–Soke**) dilleri, Meksika'nın Tehuantepec Kıstağı ve çevresinde konuşulan bir dil ailesidir. Meksika hükümeti üç ayrı Mixe–Zoque dilini resmi olarak tanımaktadır: 188.000 konuşmacıya sahip Mixe veya *ayook*, 88.000 konuşmacıya sahip Zoque veya *o'de püt* ve bazıları Mixe, bazıları Zoque olan 69.000 konuşmacıya sahip Popoluca dilleri. Ancak, bu grupların her birinin iç çeşitliliği büyüktür. Glottolog 19 farklı dili sayarken, Wichmann (1995) tarafından yapılan mevcut Mixe–Zoque dilleri sınıflandırmasında 12 dili ve 11 lehçe listelenmektedir. Mixe-Zoque olarak sınıflandırılan soyu tükenmiş diller arasında, eskiden Chiapas'ın güneydoğu kıyısındaki Tapachula'da konuşulan Tapachultec dili de yer almaktadır.

## Kaynakça
Mikseler

**Mixeler** (**' veya nadiren **' ), Meksika'nın Oaxaca eyaletinin doğu tepelerinde yaşayan yerli bir halktır. Mixe-Zoque dil ailesine ait olan Mixe dillerini konuşurlar ve bölgenin diğer yerli gruplarından kültürel olarak daha muhafazakârdırlar; dillerini günümüzde de korumaktadırlar. SIL International, Mixe dilinin 1993 yılında 90.000 kişi tarafından konuşulduğunu açıklamıştır.

Mixelerin kendilerine verdikleri isim *Ayuujkjä'äy*'dir. Bu kelime "dağ dilini konuşan insanlar" anlamına gelmektedir. "Mixe" kelimesinin kendisi muhtemelen bulut anlamına gelen Nahuatl dilinceki *mīxtli* kelimesinden türemiştir.

## Kaynakça
Zoqueler

**Zoqueler**, Mikselerle akraba olan bir Meksika yerli halkıdır. Zoque olarak da adlandırılan ve birçok kolu ve lehçesi olan çeşitli dilleri konuşurlar.

Zoqueler, 2000 nüfus sayımına göre 41.609 kişiden oluşmaktadır.

## Kaynakça
Sayula Popoluca

**Sayula Popoluca**, aynı zamanda **Sayultec** olarak da bilinir, Meksika'nın Veracruz eyaletinin güneyindeki Sayula de Alemán kasabası ve çevresinde yaklaşık 5.000 yerli tarafından konuşulan bir Mixe dilidir. Dil üzerine yayınlanmış araştırmaların neredeyse tamamı Summer Institute of Linguistics'ten Lawrence E. Clark'ın çalışmalarıdır. Sayula Popoluca üzerine daha yakın tarihli çalışmalar Dennis Holt (leksiko-semantik) ve Richard A. Rhodes (morfoloji ve sözdizimi) tarafından yürütülmüştür, ancak bulgularının çok azı yayınlanmıştır.

## Kaynakça
Oluta Popoluca

**Oluta Popoluca**, aynı zamanda **Olutec** olarak da bilinir, Meksika'nın Güney Veracruz bölgesindeki Oluta kasabasında konuşulan Mikse koluna ait ölmekte olan bir Mixe-Zoque dilidir.

## Kaynakça
Suren Hanedanı

**Suren** veya **Surenas Hanedanı** (Partça: 𐭎𐭅𐭓𐭉𐭍 Surēn, Orta Farsça : 𐭮𐭥𐭫𐭩𐭭) Arsak dönemine tarihlendirilebilen kaynaklarda isimleri açıkça belirtilen iki Part soylu hanedandan birisidir. Part İmparatorluğu içinde önemli bir etkiye sahiptiler ve Sistan'ın hükümdarlarıydılar.

## Tarih
Suren Hanedanı reisi, MÖ 3. yüzyılda ilk Part kralını taçlandırma ayrıcalığına sahipti ve bu, onun torunları tarafından sürdürülen bir geleneğin başlangıcıydı. MS 3. yüzyılda Arsakların yenilgisi ve ardından Sasanilerin yükselişinin ardından Surenalar taraf değiştirerek Sasanilere hizmet etmeye başladılar; Sasani sarayında sözde "Part klanlarından" biri olarak tanımlandılar. Ailenin son belgelenmiş varisi, 9. yüzyılda Kuzey Çin'de faaliyet gösteren bir askeri komutandır.

Surenaların Sistan'da, yani günümüz güneydoğu İran'ı ile Güney Afganistan'daki Arahosia ve Drangiana arasındaki bölgede toprak sahibi olmaları muhtemeldir, Surenaların, Sistan'ı (adını 'Sakastan'dan alan ve bir zamanlar günümüz eyaletinden çok daha büyük bir bölge olan) kişisel derebeylikleri olarak yönetmiş gibi görünmektedir.

Hanedanının önemli üyeleri arasında MÖ 1. yüzyıl süvari komutanı Surena, Aziz Krikor ve Ermenistan'ın 6. yüzyıldaki valisi ve o ülkede Zerdüştlüğü kurmaya çalışan Chihor-Vishnasp yer almaktadır.

Dört Sasani kralının bakanı olan Mehr Narseh ile I. Hüsrev () ve IV. Hürmüz () dönemlerinde elçilik yapan Mahbod Suren Hanedanı'ndandır.

### Gondofaridler
Hint-Part krallığının yönetici hanedanı Suren Hanedanı'nın parçası olabilir. "Ernst Emil Herzfeld, [Hint-Part imparatoru] Gondofarid Hanedanı'nın Suren Hanedanı'nı temsil ettiğini ileri sürmüştür."

## Kaynakça
;Özel

;Genel

* 
* 
* 
* 
* 
* .
* 
* 
* 
* 
* Plutarch, "Marcus Crassus", in 
* 
* 
* 
*
Mirador

**Mirador**, Meksika'nın Chiapas eyaletindeki Orta Chiapas Depresyonu'nun kuzeybatı köşesinde bulunan Kolomb öncesi bir arkeolojik alandır. Vicente Guerrero kasabası yakınlarında, La Venta Nehri kıyısında yer almaktadır.

Mirador, Orta Biçimlendirici dönemden Erken Klasik dönemlere kadar MÖ 500'den MS 400'e kadar kültürel zirvesini yaşadı, ancak bölgedeki yerleşim tarihi MÖ 1200'e kadar uzanmaktadır. Mirador, bu dönemde Orta Depresyon boyunca Chiapa de Corzo, Santa Rosa, La Libertad, Ocozocoautla ve San Isidro dahil olmak üzere birkaç antik Zoque şehrinin yanında yer almaktaydı.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* Agrinier, P. (1970). Mound 20 Mirador, Chiapas, Mexico (Papers of the New World Archaeological Foundation, No. 28). Brigham Young University.
* Agrinier, P. (1975). Mounds 9 and 10 at Mirador, Chiapas, Mexico (Papers of the New World Archaeological Foundation, No. 39). Brigham Young University.
* Agrinier, P. (2000). Mound 27 and the Middle Preclassic Period at Mirador, Chiapas, Mexico (Papers of the New World Archaeological Foundation, No. 58). Brigham Young University.
* Agrinier, P. (1984). The Early Olmec Horizon at Mirador, Chiapas, Mexico (Papers of the New World Archaeological Foundation, No. 48). Brigham Young University.
* Clark, John; Peterson, Fredrick (2014). NWAF Paper No. 77: A Brief Reconnaissance of Three Chiapas Municipalities. New World Archaeological Foundation.
* Clark, John E., Hansen, Richard D., and Perez Suarez, T. (2000). La zona maya en el Preclasico. In Historia Antigua de Mexico, ed. by Manzanilla, Linda and Lujan, Leonardo Lopez, pp.&nbsp;437–510. INAH, Mexico City.
* Clark, J. E. (2016). Western kingdoms of the Middle Preclassic. In Traxler, L. P., and Sharer, R.J. (eds.), The Origins of Maya States, University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology, University of Pennsylvania, Philadelphia, pp.&nbsp;123–224.
* Peterson, F. (1963). Some Ceramics from Mirador, Chiapas, Mexico (Papers of the New World Archaeological Foundation, No. 15). Brigham Young University.
* Lowe, Gareth W. (1993). Southern Olmecs and Preclassic Zoques in Western Chiapas: Summary of Research and Writing. Manuscript Produced for the New World Archaeological Foundation.
* Sullivan, Timothy. (2009). The Social and Political Evolution of Chiapa de Corzo, Chiapas, Mexico: An Analysis of Changing Strategies of Rulership in a Middle Formative through Early Classic Mesoamerican Political Center. 10.13140/RG.2.1.4688.2324.
* Warren, Bruce W. (1978). The Sociocultural Development of the Central Depression of Chiapas, Mexico: Preliminary Considerations. The University of Arizona.
Chiapa de Corzo

**Chiapa de Corzo**, Chiapas'taki Chiapa de Corzo belediyesinin yakınında bulunan Kolomb öncesi Mezoamerika arkeolojik alanıdır.

MÖ 700-500 civarında, Orta Biçimlenme döneminde bölgesel bir merkez haline gelerek öne çıktı. O zamana kadar, kamusal alanı 18-20 hektara ulaşmış ve toplam yerleşim alanı 70 hektara yaklaşmıştı. Chiapas'taki Orta Depresyonu'ndaki Grijalva Nehri yakınlarındaki konumu nedeniyle, Soconusco bölgesine ve Mirador (El Mirador ile karıştırılmamalıdır), Santa Rosa, Ocozocoautla ve La Libertad gibi bölgedeki diğer merkezlere giden yerel ticaret yollarını kontrol ediyordu.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Parachico

***Parachico***, her yıl 15-23 Ocak tarihleri arasında gerçekleşen Grand Fiesta şenlikleri sırasında kasabanın sokaklarında dans eden, Meksika'nın Chiapas kentindeki Chiapa de Corzo'lu geleneksel dansçılardır. Yerel olarak, Latin Amerika'daki birçok Katolik festivali gibi, köklerinin çok daha eski yerli kültürlere dayandığı iddia edilmektedir. Bu nedenle, eski yerli kültür ile daha yeni Katolik ve İspanyol kültürlerinin bir melezi haline gelmiştir.

Roma Katolik dini törenleri, müzik, dans ve yerel mutfağı içeren şenlikler, 16 Kasım 2010'da UNESCO tarafından "Chiapa de Corzo'nun geleneksel Ocak bayramında Parachicolar" adı altında Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri'ne dahil edildi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Parachico Mask Carver - masksoftheworld.com
* Parachico in Chiapa de Corzo - concierge.com
* Chiapa de Corzo, Fiesta of San Sebastian, Parachico Dancers - web.mac.com
Bohdan Mihayliçenko

**Bohdan Vasiliovıç Mihayliçenko** (; d. 21 Mart 1997), Polissya Jitomir takımında sol bek pozisyonunda görev yapan Ukraynalı millî futbolcudur.

## Dış bağlantılar
*
*
*
*
Świętokrzyski Millî Parkı

**Świętokrzyski Millî Parkı** (), Polonya'nın Świętokrzyskie voyvodalığında bulunan bir millî parktır. 1 Mayıs 1950 tarihinde kurulmuş olup 76,26&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Świętokrzyskie Dağları'nın iki zirvesi olan Łysica ve Łysa Góra'yı kapsamaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Słowiński Millî Parkı

**Słowiński Millî Parkı** (), Polonya'nın Pomeranya voyvodalığında bulunan bir millî parktır. 1 Ocak 1967 tarihinde kurulmuş olup 186,18&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Baltık Denizi kıyısındaki Słowiński sulak alanlarını kapsamaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Suzanna ve Yaşlılar (resim)

***Suzanna ve Yaşlılar,*** aynı adı taşıyan Eski Ahit anlatısını tasvir eden birkaç sanat eserinin adıdır. Bunlar arasında şunlar yer alır:

* ''Susanna ve Yaşlılar'' (Altdorfer), 1526
* ''Susanna ve Yaşlılar'' (Chassériau), 1856
* ''Susanna ve Yaşlılar'' (Artemisia Gentileschi), birkaç resim
* ''Susannah ve Yaşlılar'' (Guercino), 1650
* ''Susanna ve Yaşlılar'' (Lotto), 1517
* ''Susanna ve Yaşlılar'' (Rubens), 1507
* ''Susanna ve Yaşlılar'' (Rembrandt), 1547
* ''Susanna ve Yaşlılar'' (Tintoretto), 1555–56
* ''Susanna ve Yaşlılar'' (van Dyck), 1621–22
* ''Susannah ve Yaşlılar'' (Veronese), 1580
Gustavo Angarita

**Gustavo Antonio Angarita Pantoja** (d. 2 Eylül 1942 –ö. 16 Ekim 2025), Tanınmış Kolombiyalı aktör.

## Hayatı
Angarita, 2 Eylül 1942'de Bogotá, Kolombiya'da doğdu. Bogota Dramatik Sanatlar Okulu ile Paris'teki Milletlerarası Tiyatro Enstitüsü'nde eğitim gördü. 1970'te başladığı oyunculuk kariyerini 2025 yılındaki ölümüne kadar sürdürdü. Eğitiminin ardından ülkesi Kolombiya'ya dönüşünde Bogotá'daki La Candelaria ve Halk Tiyatrosu gibi topluluklarda sahneye çıktı. Aynı zamanda; *The Strategy of the Snail* (1993), *Bolívar soy yo* (2002) ve *The 33* (2015) gibi sinema filmlerinin yanı sıra  *Brigada Central II: La guerra blanca*, *En los tacones de Eva* ve *Heart's Decree* gibi televizyon yapımlarında yer aldı.

Angarita, 16 Ekim 2025'te memleketi Bogotá, Kolombiya'da doğal nedenlerden 83 yaşında öldü.

## Hayatı

## Seçme filmografi

### Oyunculuk kariyeri

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Volodimir Brajko

**Volodimir Volodimirovıç Brajko** (; d. 23 Ocak 2002), Dinamo Kiev takımında orta saha pozisyonunda görev yapan Ukraynalı millî futbolcudur. 

## Dış bağlantılar
*
*
Stołowe Dağları Millî Parkı

**Stołowe Dağları Millî Parkı** (), Polonya'nın Aşağı Silezya voyvodalığında bulunan bir millî parktır. 16 Eylül 1993 tarihinde kurulmuş olup 63,39&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Stołowe Dağları'nın Polonya kısmını kapsamaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Baek Se-hee

**Baek Se-hee** (; 21 Şubat 1990, Goyang - 16 Ekim 2025, Goyang, Güney Kore), Güney Koreli yazardır.

## Hayatı
Baek, 21 Şubat 1990'da Goyang, Güney Kore'de doğdu. Çocukluk döneminde tacizci babasının annesine uyguladığı aile içi şiddetin tanığı oldu. Dongguk Üniversitesi'nde yaratıcı yazarlık eğitimi gördü. Eğitiminin ardından bir yayıncılık firmasında beş yıl boyunca sosyal medya yöneticisi olarak çalıştı.
Çalıştığı dönemde kendisinde distimi ("kalıcı depresif bozukluk") gelişince on yıl boyunca psikiyatrik terapi gördü ve burdan elde ettiği deneyimleri köşe yazılarıyla okuyucularıyla paylaştı. 
Aynı zamanda kaleme aldığı anı türündeki; *Ölmek İstiyorum Ama Tteokbokki Yemek İstiyorum* (2018) ile devamı niteliğinde olan *Ölmek İstiyorum Ama Hâlâ Tteokbokki Yemek İstiyorum* (2019) adlı kitaplarıyla popüler oldu.

Son olarak Haziran 2025'te *Barselona'dan Bir Vasiyetname* adlı çalışmasını yayınlayan Baek, 16 Ekim 2025'te memleketi Goyang, Güney Kore'de zatürre tedavisi gördüğü bir hastanede 35 yaşında öldü. Vasiyeti gereğince ailesi tarafından organları beş kişiye bağışlandı.

## Yayınlanan çalışmaları

### Anı
* *Ölmek İstiyorum Ama Tteokbokki Yemek İstiyorum* (2018; )
* *Ölmek İstiyorum Ama Hala Tteokbokki Yemek İstiyorum* (2019; )

### Kısa hikaye
* *Barselona'dan Bir Vasiyetname* (2025)

### Ortak çalışmalar
* *Hiç kimse seni benim kadar sevmeyecek* (2021)
* *Yazmak İstiyorum, Yazmak İstemiyorum* (2022)

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız
* 
*
Heartland (film)

***Heartland***, yönetmenliği Richard Pearce tarafından gerçekleştirilen, başrollerinde Conchata Ferrell, Rip Torn, Lilia Skala, Barry Primus ve Megan Folsom'ın yer aldığı Amerikan yapımı sinema filmi. Film, 30. Berlin Uluslararası Film Festivali'nde Altın Ayı ödülünü kazandı.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
221 (sayı)

**221** (**iki yüz yirmi bir**), bir sayı. Doğal sayı sisteminde 220'den sonra gelir ve 222'den önce yer alır.
223 (sayı)

**223** (**iki yüz yirmi üç**), bir sayı. Doğal sayı sisteminde 222'den sonra gelir ve 224'ten önce yer alır. Ayrıca bir asal sayıdır.
224 (sayı)

**224** (**iki yüz yirmi dört**), bir sayı. Doğal sayı sisteminde 223'ten sonra gelir ve 225'ten önce yer alır.
227 (sayı)

**227** (**iki yüz yirmi yedi**), bir sayı. Doğal sayı sisteminde 226'dan sonra gelir ve 228'den önce yer alır. Ayrıca bir asal sayıdır.
Ayanlar

**Ayanlar** şu anlamlara gelebilir:

* Ayanlar, Döşemealtı, Antalya ili Döşemealtı ilçesine bağlı mahalle
* Ayanlar, Gölmarmara, Manisa ili Gölmarmara ilçesine bağlı mahalle
* Ayanlar, Karaköprü, Şanlıurfa ili Karaköprü ilçesine bağlı mahalle
Yedi Ahameniş hanedanı

**Yedi Ahameniş klanı** veya **yedi Ahameniş hanedanı,** Ahameniş döneminde kilit rollere sahip yedi önemli ailedir. Bunlardan yalnızca birinin hükümdarlık geçmişi vardır.

## Yedi hanedanın soyluları
Herodot'a göre, II. Kambises'in Mısır'a gitmesinin ardından, gaspçı Gaumata, Kambises'in küçük kardeşi Bardiya'yı (Smerdis) taklit ederek kral olmuştur. Yedi kişilik bir Pers soylu grubu, sahte kraldan şüphelenerek Gaumata'yı devirmek için komplo kurmuştur. Gaumata'nın ölümünden sonra, hükümet biçimini belirlemek için yapılan bir müzakerede, Otanis (Hutan) demokratik bir hükümet önermiş, ancak teklifi kabul edilmemiş ve İran'da monarşi devam etmiştir.

Bunların isimleri Herodot'un *[[Herodot Tarihi|Tarihlerinde]]* ve Behistun Yazıtı'nda geçmektedir:

# Otanis
# Ardumanish (muhtemelen Aspathines ile aynı)
# Gobryas, Mardonios'un babası
# İntafrenis
# I. Megabyzus
# Hydarnes
# I. Darius

Danimarkalı tarihçi ve İranolog Arthur Emanuel Christensen, Herodot'un bu soyluların ve onların haleflerinin öneminin Gaumata'nın öldürülmesine katılımlarından kaynaklandığını söylemesinin hatalı olduğunu ileri sürmektedir; ayrıca "Yedi Soylu Klan" kurumunun Part İmparatorluğu'na kadar devam ettiğini belirtmektedir.

## Ayrıca bakınız
Yedi Part Hanedanı

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* Sassanid Persia by Arthur Emanuel Christensen
Willman 1

**Willman 1** ultra düşük parlak olan bir cüce gökada veya bir yıldız kümesidir. Willman 1, 2004 yılında keşfedilmiştir. Gece gökyüzünde Büyük Ayı takımyıldızının yakınında yer almaktadır. Sloan Dijital Gökyüzü Araştırması verilerine dayanan bir çalışmanın baş yazarı olan Haverford Koleji'nden Beth Willman'ın adını almıştır. Bu nesne, ~120.000 ışık yılı uzaklıkta bulunan Samanyolu'nun bir uydusudur. Willman 1, yaklaşık 25 pc yarı ışık yarıçapına sahip eliptik bir şekle sahiptir. Güneş merkezli hızı yaklaşık −13&nbsp;km/s'dir.

2007 itibarıyla, bilinen en az kütleli galaksi ilan edildi ve galaksi oluşumu için gerekli olduğu düşünülen o zamanki teorik minimum 10 milyon güneş kütlesinden daha düşük, ultra düşük kütleli galaksiler kategorisi açıldı.

2016 itibarıyla, Segue 1 ve Virgo I'den sonra bilinen en sönük üçüncü galaksidir ve Samanyolu'ndan on milyon kat daha az parlaktır. Mutlak parlaklığı 'dir. Gözlemler, kütlesinin yaklaşık 0,4 milyon güneş kütlesi olduğunu göstermektedir, bu da Willman 1'in kütle-ışık oranının yaklaşık 800 olduğu anlamına gelir. Yüksek kütle-ışık oranı, Willman 1'in karanlık madde tarafından domine edildiğini ima eder. Ancak, bu tür zayıf nesnelerin kütlesini tahmin etmek zordur, çünkü herhangi bir kütle tahmini, nesnenin yerçekimi ile bağlı olduğu varsayımına dayanır ve nesne parçalanma sürecindeyse bu varsayım doğru olmayabilir.

Willman 1'in yıldız popülasyonu, çoğunlukla 10 milyar yıldan daha önce oluşmuş eski yıldızlardan oluşur. Bu yıldızların metaliklik değeri de  değerindedir, bu da Güneş'ten 110 kat daha az ağır element içerdiği anlamına gelir.

## Kaynakça
Babia Góra Millî Parkı

**Babia Góra Millî Parkı** (), Polonya'nın Küçük Polonya voyvodalığında bulunan bir millî parktır. 30 Ekim 1954 tarihinde kurulmuş olup 33,92&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Babia Góra masifinin kuzey ve güney tarafının bir kısmını kapsamaktadır.

Park, 1976 yılından bu yana UNESCO tarafından biyosfer rezervi ilan edilmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Bektaş Orhan Uygun

**Bektaş Orhan Uygun** (1919, Afyonkarahisar - 23 Ekim 1985) Türk mühendis ve siyasetçidir. TBMM 11. dönem DP Afyonkarahisar milletvekilidir. Eski milletvekili Kubilay Uygun'un babasıdır.

## Hayatı ve kariyeri
1919 yılında Afyonkarahisar'da doğdu. Cenevre Mühendislik Okulu Elektromekanik Bölümünden mezun oldu. Çeşitli fabrikalarda, madenlerde, bankalarda ve hidroelektrik santrallerinde mühendis olarak çalıştı. 1957 Türkiye genel seçimlerinde DP'den Afyonkarahisar milletvekili seçildi. 23 Ekim 1985'te öldü. Evliydi ve iki çocuk babasıydı.

## Kaynakça
228 (sayı)

**228** (**iki yüz yirmi sekiz**), bir sayı. Doğal sayı sisteminde 227'den sonra gelir ve 229'dan önce yer alır.
Tizpon Muharebesi (198)

**Tizpon Muharebesi,** Roma ve Part imparatorlukları arasında yapılan bir muharebedir. Roma imparatoru Septimius Severus, şiddetli bir direnişle karşılaşmış; Part başkentini yağmalamayı başarmış ve ayrıca bazı sakinlerini de sürgüne göndermiştir.

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* 
*
233 (sayı)

**233** (**iki yüz otuz üç**), bir sayı. Doğal sayı sisteminde 232'den sonra gelir ve 234'ten önce yer alır. Ayrıca bir asal sayıdır.