Tekboynuz Halkası

**Tekboynuz Halkası** (Yunanca *monoceros* 'tekboynuz' kelimesinden gelir), Samanyolu'nun etrafını üç kez dolanan uzun ve karmaşık bir yıldız halkasıdır. Halkanın, milyarlarca yıllık bir süreçte Samanyolu ile birleşmesinin bir parçası olarak Büyük Köpek Cüce Gökadası'ndan gelgit kuvvetleriyle koparılan bir yıldız akıntısından oluştuğu öne sürülmektedir, fakat bu görüş uzun süredir tartışmalıdır. 100 milyon Güneş kütlesine sahip olan halka, 200.000 ışık yılı uzunluğundadır.

Bu yıldız akıntısı ilk olarak 2002 yılında Sloan Dijital Gökyüzü Araştırması'nı (SDSS) yürüten gökbilimciler tarafından bildirilmiştir. Gökbilimciler bu yıldız halkasını ve Yay Eliptik Cüce Gökadası ile ilişkili olanlara benzer, birbirine yakın konumlanmış bir grup küresel yıldız kümesini araştırırken Büyük Köpek Cüce Gökadası'nı keşfetmişlerdir.

## Tartışmalar

2006 yılında 2MASS verilerini kullanan bir çalışma, verilerin halkanın aslında Samanyolu'nun çarpık galaktik diskinin bir parçası olduğunu ima ettiğini savunarak "Halka"nın doğası hakkında şüpheler uyandırmıştır. Ancak, 2007'de yayımlanan Anglo-Avustralya Teleskobu kullanılarak yapılan gözlemler, çarpık bir diskin gözlemlenen yapıyı oluşturamayacağını ve bu nedenle bu yapının ya galaktik diskin bir genişlemesi (parlaması) ile ya da galaksi dışı bir kökenle oluşmuş olması gerektiğini öne sürmektedir.

Bilim camiasının bazı üyeleri 2012 yılında pozisyonlarını yeniden teyit ederek, Tekboynuz yapısının Samanyolu'nun genişlemiş ve çarpık kalın diski tarafından üretilen bir aşırı yoğunluktan başka bir şey olmadığını belirtmişlerdir.

2015 yılında, Tekboynuz Halkası'nı ortaya çıkaran 2002 çalışmalarına dayanarak, M.L. Martialay ve meslektaşları Sloan Dijital Gökyüzü Araştırması'ndan elde edilen galaktik verileri inceleyerek Samanyolu'nun aslında önceden düşünülenden yüzde 50 daha büyük olduğunu öne sürmüşlerdir. Bu çalışma, Samanyolu diskinin sadece düz bir düzlemdeki yıldızlardan oluşan bir disk olmadığını, bunun yerine kıvrımlı olduğunu göstermiştir. Güneş'ten dışarı doğru yayıldıkça, Samanyolu diskinde en az dört dalgalanma görülmektedir. Bilim insanları bu desenin diskin tamamında bulunacağını varsaymaktadır. Ancak, 2018 yılındaki daha yeni bir makale bu hipotezi bir ölçüde geçersiz kılmış ve Tekboynuz Halkası, A13 ve TriAnd Halkası'nın, ana yıldız diskinden dışarı atılmış yıldızsal aşırı yoğunluklar olduğu sonucunu desteklemiştir. Ayrıca, bu yapıları oluşturan RR Lyrae değişeni yıldızlarının hız dağılımının daha yüksek olduğu ve hale (halo) üyeliği ile tutarlı olduğu bulunmuştur.

Tekboynuz Halkası'nın mesafesi kullanılarak Samanyolu'nun çapının 150.000 ila 180.000 ışık yılına kadar uzandığı iddia edilmiştir. Bu gözden geçirilmiş paradigmada Güneş Sistemi yaklaşık olarak çekirdek ile kenar arasında, ortada bir yerde yer almaktadır. Ancak, astronomi literatüründe gökadaların boyutlarını, özellikle D<sub>25</sub> izofotu ve yarı-ışık yarıçapının varyasyonları gibi diğer yöntemler kullanarak tanımlamak daha yaygındır. 1998'deki daha önceki bir çalışma, D25 izofotunu kullanarak Samanyolu için  bir çap vermiştir.

''N''-cisim simülasyonları, bu yapının öncül (ata) gökadasının olası konumunu araştırmak için kullanılmıştır ve bu hesaplamalar, eğer Halka'nın bir cüce gökada öncülü varsa, bunun gökyüzündeki sekiz belirli bölgeden birinin arka planında bulunabileceğini göstermektedir. Gaia DR2 verilerini kullanan daha sonraki bir analiz, Yelken takımyıldızında Galaktik koordinatları (271, +2) derece yönünde çift modlu (bimodal) bir Gauss dağılımı bulmuştur ve bu da önceki çalışmada önerilen öncül konumlarından biridir. Bu bulgu, Tekboynuz Halkası'nın öncülünün varlığına işaret ediyor olabilir, fakat yazarlar bunun aynı zamanda ilişkisiz, kinematik olarak tutarlı bir yapının varlığıyla da uyumlu olabileceğini belirtmektedirler.

## Ayrıca bakınız
* Yıldız akıntıları listesi

## Kaynakça