open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ann Bedsole

**Ann Smith Bedsole** (doğum adı: **Margaret Anna Smith**; d. 7 Ocak 1930 – ö. 1 Aralık 2025), Amerikalı siyasetçi, aktivist, hayırsever ve iş kadını.

## Hayatı
Bedsole, 7 Ocak 1930'da Margaret Anna Smith doğum adıyla Selma, Alabama'da doğdu. Waynesboro Yüksek Okulu, Alabama Üniversitesi ile Denver Üniversitesi'nde eğitim gördü. Cumhuriyetçi Parti'den siyasete girerek 1978-1982 yılları arasında Alabama 101. Bölge'yi temsilen Alabama Temsilciler Meclisi'nde delege ve  1982-1994 yılları arasında Alabama 34. Bölge'yi temsilen Alabama Senatosu'nda senatör olarak yer aldı.
Bunların yanı sıra Mobile, Alabama 4. Bölge Cumhuriyetçi Parti Başlanlığı'nıda üstlenmiştir.

Hizmetleriyle 1972'de "Yılın Mobile, Alabamalı First Ladysi", 1993'te "Yılın Mobile, Alabamalısı" ve 1998'de "Yılın Hayırseveri" seçilmiştir. Aynı zamanda bazı basın yayın organlarının verdiği Üstün Kamu Hizmeti Ödülü'nü ve bazı eğitim kurumlarının verdiği bursları almıştır. Ayrıca 2002'de Alabama Onur Akademisi'ne girerken Ocak 2020'de bir okulun öğrencileri tarafından 90. yaş gününde onuruna kutlama yapılmıştır.
İki evliliğinden üç çocuk sahibi olan

Bedsole, 1 Aralık 2025'te Mobile, Alabama'da doğal nedenlerden 95 yaşında ölmüştür.

## Kaynakça
Bitry, Oise

**Bitry**, Fransa'nın Hauts-de-France bölgesine bağlı Oise ilinde bulunan bir komündür.

## Kaynakça
Kowojlar

**Kowojlar** [koʔwox] (ayrıca *Ko'woh*, *Couoh*, *Coguo*, *Cohuo*, *Kob'ow* ve *Kob'ox* ve *Kowo* olarak da adlandırılır), Mezoamerikan kronolojisinin Geç Postklasik dönemine (yaklaşık 1250–1697) tarihlenen bir Maya topluluğu ve siyasi birimidir. Kowojların 1441 yılında şehirlerinin yıkılmasından sonra Mayapan'dan göç ettikleri iddia edilmektedir.

## Kaynakça

* 

## Dış bağlantılar

* Proyecto Maya Colonial, (İngilizce)
* Guatemala'daki Ixlú, Zacpetén, Maya Medeniyetinin Beşiği (ingilizce)
Manche Chʼollar

**Manche Chʼollar** (Ch'olti' *menche*), Guatemala'nın kuzeyinde ve Belize'nin güneyinde, Petén'in en güneyinde ve Izabal Gölü (*Golfo Dulce* olarak da bilinir) çevresindeki bölgede yer alan, Klasik Sonrası dönemde kurulmuş güney Maya Ovaları'nın bir siyasi birimi olan eski **Manche Chʼol Bölgesi**'ni oluşturan bir Maya halkıydı. Manche Chʼol, adını ana yerleşim yerlerinin adından almıştır. Doğu Maya Ovaları'nda bağımsız ve etnik olarak farklı kalan Ch'ol dili konuşan grupların sonuncusuydular. Muhtemelen, Nim Li Punit, Copán ve Quiriguá gibi Klasik dönem (yaklaşık 250-900 MS) Maya şehirlerinin güneydoğu Maya Ovaları'ndaki sakinlerinden geliyorlardı.

## Notlar ve kaynakça

### Notlar

### Kaynakça

### Bibliyografya
*
*
Nisa (Likya)

**Nisa** (); ayrıca **Nyssa** (Νύσσα), **Nysa** (Νύσα) veya **Neisa** (Νείσα) olarak da bilinen, antik Likya bölgesinde, Ksanthos (Eşen Çayı) Nehri'nin kaynağı yakınlarında yer alan bir kasabaydı.

## Konum
Kentin konumu, Roma İmparatorluğu Dijital Atlası'nda (Digital Atlas of the Roman Empire) Türkiye'nin Antalya ilinde, Kaş'ın yaklaşık 25 kilometre kuzeyinde, Sütleğen yakınlarındaki *Akörü Yaylası* olarak tanımlanmaktadır.  *[[Annuario Pontificio|Annuario Pontifico]]* ise yerleşimin konumunu yine Sütleğen yakınlarında bulunan *Küçükahuriyayla* olarak vermektedir.

## Alan
Kalıntılar oldukça bol ancak bakımsız bir durumdadır. Bu kalıntılar arasında iyi inşa edilmiş şehir surlarının bir bölümü, bir tiyatro, bir stadyum, sütunlu bir revak (stoa) içeren döşemeli bir agora ve üzerinde yazıtlar bulunan bazı kaideler yer almaktadır. Kentin batısında yer alan nekropol ise lahitleri ve inşa edilmiş mezar yapılarını içermektedir.

## Tarih
Batlamyus'un yanı sıra Hierokles'in (MS yaklaşık 535) "**Misae**" (Μίσαι) şeklinde yanlış yazıldığı *[[Sinekdimos]]* eserinde ve *[[Notitiae Episcopatuum]]* (Piskoposluk Listeleri) kayıtlarında yer alması dışında, kentin tarihine dair hiçbir şey bilinmemektedir. Şehir tarafından basıldığı bilinen tek sikke, Likya Birliği üyeliğine işaret etmeyen bir tipe sahiptir.

Şehir, Ksanthos ve Kandyba‘dan Elmalı'ya gelen yolların kavşağında olduğunu gösteren Patara Yol Anıtı'nda anılmaktadır. Şehrin önde gelen Dionysii ailesi, 2. ve 3. yüzyıllarda çok sayıda Likya Kralı çıkarmıştır. Şimdiye kadar Nisa'da herhangi bir kazı çalışması yapılmamıştır. Şehirde görülebilen az sayıdaki yapının neredeyse tamamı Roma dönemindendir. En erken yapılar Helenistik dönem surlarıdır.

## Piskoposluk
Nisa'da, Myra (Demre) metropolitliğine bağlı bir piskoposluk kurulmuştur. Mevcut belgelerde ismi korunan tek piskopos, 787 yılında düzenlenen İkinci İznik Konsili'ne katılan Georgius'tur.

Artık yerleşik bir piskoposluk merkezi olmayan Likya'daki Nisa, günümüzde Katolik Kilisesi tarafından bir titüler makam (itibari piskoposluk) olarak listelenmektedir.

## Kaynaklar
Koltur Adası

**Koltur Adası**, Faroe Adaları'nda bulunan bir adadır. Ada, Streymoy Adası'nın batısında Hestur Adası'nın kuzeybatısında yer almaktadır. İdari olarak Tórshavn belediyesine bağlıdır.

Adada günümüzde yalnızca Koltur adında tek bir yerleşim yeri bulunmaktadır. Bu yerleşim yeri, 1980'lerde adanın güney kesiminde koyun sürüleri otlatan çiftçiler tarafından terk edildi. Kolturshamar (478 m) and Fjallið (101 m) olmak üzere iki tepe bulunmaktadır. Adaının kıyısı Önemli Kuş Alanı olarak belirlenmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Nature of Koltur
Lakandon Chʼollar

**Lakandon Chʼollar**, eskiden Meksika'nın Chiapas  eyaletinde bulunan Lacandon Ormanı'nda, Laguna Miramar çevresinde yaşayan ve Chʼol dilini konuşan bir Maya halkıydı. İspanyolların topraklarını fethine kadar bu bölgede yaşamışlardır. İspanyol fatihlerin gelişiyle başkentleri, Laguna Miramar'ın güneyindeki El Peñón Adası'nda bulunan Lakam-Tun şehrine taşındı; bölgeye ve sakinlerine İspanyollar tarafından verilen "*Lacandon*" adı da buradan gelmektedir. Şehirlerinin İspanyollar tarafından yıkılmasının ardından, ormanın derinliklerine göç ettiler ve Sac Balam adında yeni bir başkent kurdular; burada 1695 yılına kadar 100 yıldan fazla bir süre İspanyol yönetiminden bağımsız ve özgür kaldılar. 1712'de, geriye kalan az sayıdaki Lakandon Chʼol, sömürge yetkilileri tarafından zorla yerlerinden edildi ve 18. yüzyılın ortalarında soyları tükendi.

## Kaynakça
Entez

**Entez** (çoğulu: **entezler**), tendon veya bağların bir kemiğe yapıştığı bağ dokusu bölgesidir.

İki tür entez bulunur: *[[Fibröz doku|Fibröz]] entezler* ve *[[fibrokartilaj]]inöz entezler*.

Fibröz entezde, kollajenöz tendon veya ligament doğrudan kemiğe yapışır.

Fibrokartilajinöz entezde ise arayüz dört geçiş bölgesi (zon) gösteren bir gradyan sunar:

# Uzunlamasına yerleşmiş fibroblastlar ve paralel kollajen lif dizilimi gösteren tendon bölgesi
# Hücre yapısının kondrositlere dönüştüğü, değişken kalınlıktaki fibrokartilajinöz bölge
# Kıkırdaklı yapıdan kalsifiye fibrokartilaja ani geçiş — sıklıkla 'gelgit çizgisi' (tidemark) veya 'mavi çizgi' olarak adlandırılır
# Kemik

## Klinik önem
Entez hastalıkları *[[entezopati]]* veya *[[entezit]]* olarak bilinir.

Entez dejenerasyonu, spondiloartropati ve diğer patolojilerin karakteristik özelliğidir. Entez, ankilozan spondilitte hastalığın birincil yerleşim yeridir.

## Toplum ve kültür

### Biyoarkeoloji
Entezler, biyoarkeoloji alanında geniş çapta incelenmektedir. Bu bölgelerdeki anomalilerin varlığı (entez değişiklikleri), geçmiş popülasyonlardaki iş bölümünü incelemek amacıyla tekrarlayan yüklenmeleri (mekanik stres) çıkarsamak için kullanılmıştır. Bu bölgelerde görülen çeşitli değişiklikleri kaydetmek için birkaç farklı yöntem önerilmiştir.

## Tarihçe
"Entez" kelimesi, Antik Yunanca "içine koyma" veya "yerleştirme" (insersiyon) anlamına gelen "ἔνθεσις" (énthesis) kelimesinden köken alır. Bu, entezin kemiklerin tendonlar veya bağlarla birleşme noktası olma rolüne atıfta bulunur.

## Ayrıca bakınız
* Sharpey lifleri

## Kaynakça
Hacı Ali Çeşmesi

**Hacı Ali Çeşmesi** veya **Süle Çelebi Camii Çeşmesi**, Edirne ili Merkez ilçesi sınırları içerisindeki Süle Çelebi Camii avlu duvarında bulunan ve Hacı Ali tarafından 1906 yılında inşa ettirilen bir Osmanlı dönemi çeşmesidir.

## Tarihi
Bir kitabesi bulunmayan çeşme Oktay Aslanapa'nın verdiği listeye göre Hicri 1324 (Miladi 1906) tarihinde Hacı Ali tarafından inşa ettirilmiştir. Geçirdiği onarımlar neticesinde kısmen özgün görünümünü kaybetmiştir. 

Hacı Ali Çeşmesi, Edirne Belediyesi tarafından onarılmıştır.

Edirne Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 04.07.2003 tarih ve 7697 sayılı kararıyla korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı (1. grup) olarak tescil edilmiştir.

## Mimarisi
Kare planlı, tek cepheli, kesme taş malzemeli çeşmenin cephesinde "U" biçimli bir silme içine alınmış bir sivri kemer ve bardaklık bulunmaktadır. Özgün yalağı zemin kotu altında kalan çeşmeye yeni bir yalak ilave edilmiştir. Kitabesi ve ayna taşı bulunmamaktadır. Günümüzde üzeri kurşun kaplı olan hazne örtüsünün geçmişte oluklu kiremitle kaplı olduğu anlaşılmaktadır.

## Notlar


## Kaynakça


## Dış bağlantılar

* 
*
Wadden Denizi Millî Parkı

**Wadden Denizi Millî Parkı** (), Danimarka'nın Füney Danimarka bölgesinde bulunan bir millî parktır. 17 Ocak 2008 tarihinde kurulmuş olup 1.466&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Wadden Denizi'nin Danimarka'da kalan kısmını kapsamaktadır.

Parkın bulunduğu alan 14 Mayıs 1987 tarihinde Ramsar alanı ilan edildi. Park, 2009 yılından beri, komşu ülkelerdeki benzer parklarla birlikte UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan Wadden Denizi Millî Parkları'nın bir parçasıdır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Bavyera Ormanı Millî Parkı

**Bavyera Ormanı Millî Parkı** (), Almanya'nın Bavyera eyaletinde bulunan bir millî parktır. 7 Ekim 1970 tarihinde kurulmuş olup 242,17&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Bavyera Ormanı'nın bir kısmını kapsamaktadır. Park, Almanya'nın ilk millî parkıdır.

Bavyera Ormanı, komşu Çekya'daki Šumava Millî Parkı'nın parçası olan Bohemya Ormanı ile birlikte Orta Avrupa'daki en büyük kesintisiz orman alanını oluşturmaktadır. 1 Ağustos 1997 tarihinde parkın sınırları genişletilmiştir.

## Kaynakça

## Ek okuma

* *Nationalpark Bayerischer Wald*. Dokumentarfilm, 45 Min., Deutschland, 1987, von Robert Anzeneder und Jens-Uwe Heins, Produktion: Komplett-Media-GmbH, Grünwald (), Kurzbeschreibung des *NDR*
* *Natur erleben im Nationalpark Bayerischer Wald* – Neuer Film, der sich mit dem Ökosystem Wald beschäftigt, DVD, Informationen und Vorschau hier: http://www.nationalparkfilm.de

## Dış bağlantılar

*
Cafer bin Ali

**Cafer bin Ali bin Ebu Talib** ( ) Ali ve Ümmü'l-Benîn'in oğludur. Ali, ona kardeşi Cafer bin Ebu Talib'in adını verdi. Genç Cafer, Kerbelâ Olayı'nda Hüseyin'in arkadaşlarından biriydi ve Aşure Günü kardeşleri Abbas, Abdullah ve Osman ile birlikte şehit edilmiştir.

## Kaynakça
Maya Bölgesi

**Maya Bölgesi**, Orta Amerika'nın doğu yarısında yer alan, kültürel açıdan birinci dereceden bir alt bölümüdür. En az MÖ 10.000 yılından itibaren Paleo-Kızılderililer tarafından ilk yerleşim yeri olarak kullanılmış olsa da, günümüzde en yaygın olarak Kolomb öncesi dönemde Maya uygarlığını kapsayan bölge olarak nitelendirilmekte ve tanınmaktadır.

## Kapsamı
Maya Bölgesi, kuzeyde, doğuda ve güneybatıda sırasıyla Meksika Körfezi, Karayip Denizi ve Pasifik Okyanusu ile sıkı bir şekilde sınırlanmıştır. Batıda ve güneydoğuda ise 'Maya ve Maya olmayan halklar arasındaki kültürel etkileşim ve geçiş bölgeleri' ile daha esnek bir şekilde sınırlanmıştır. Maya ve Maya olmayan halklar arasındaki batı geçişi kabaca Tehuantepec Kıstağı'na karşılık gelirken, güneydoğu geçişi kabaca Lempa Nehri ağzından Ulua Nehri ağzına doğru kuzeye uzanan bir çizgiye karşılık gelmektedir.

## Notlar ve kaynakça

### Notlar

### Kaynakça

### Bibliyografya
* 
* 
*
Maya Ovaları

**Maya Ovaları**, doğu Mezoamerika'da bulunan Maya Bölgesi'nin en büyük kültürel ve coğrafi, birinci dereceden alt bölümüdür.

## Notlar ve kaynakça

### Notlar

### Kaynakça

### Bibliyografya
* 
*
Petén Havzası

**Petén Havzası**, Maya Ovaları'nın coğrafi bir alt bölgesidir ve öncelikle Guatemala'nın kuzeyinde, El Petén Departmanı içinde ve güneydoğu Meksika'daki Campeche eyaletinde yer almaktadır.

Kolomb öncesi Mezoamerika kronolojisinin Geç Preklasik ve Klasik dönemlerinde Tikal ve Calakmul gibi Maya uygarlığının birçok önemli merkezi burada gelişti. Kendine özgü bir Petén tarzı Maya mimarisi ve yazıtları burada ortaya çıktı. La Sufricaya ve Holmul arkeolojik alanları da bu bölgede yer almaktadır.

## Kaynakça
Toquegua

**Toquegua**, Guatemala ve Honduras'ın Atlantik kıyısı boyunca, Golfo Dulce'nin ağzından Honduras'taki Ulúa Nehri'ne kadar olan bölgede konuşulan bir dil ve bu ili konuşan topluluktur. Feldman (1975), Amerikan Felsefe Derneği'nde saklanan Nicholas Helmuth'un yayınlanmamış notlarına dayanarak, Toquegua'nın Chʼol Maya ile ilişkili bir dil olduğu sonucuna varmıştır. Sheptak (2007) bu tanımlamaya karşı çıkarak, Toquegua olarak anılan halkın çok dilli olduğunu ve Yucatec, Chʼol, Nahuatl ve Lenca dillerini konuştuğunu belirtmiştir.

## Kaynakça

* Feldman, Lawrence H. (1975), Riverine Maya. The Toquegua and other Chols of the Lower Motagua. Museum Brief 15. University of Missouri, Columbia.
* Feldman, Lawrence H. (1998), Motagua Colonial. C&M Online Media, Inc., Raleigh North Carolina.
* Sheptak, Russell N. (2007) "Los Toqueguas de la costa Norte de Honduras en la época colonial". Yaxkin 13(2): 140–157.
Yalain

**Yalain**, Guatemala'nın kuzeyindeki Petén Havzası'nda, merkezi Petén gölleri bölgesinde, Geç Klasik dönemde (yaklaşık MS 1000-1697) var olmuş bir Maya siyasi topluluğudur. Yalain'in siyasi kapsamı ve arkeolojisi hakkında çok az bilgi bulunmaktadır.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* 
*
*
*
*
*
*
*
Müberred

**Müberred** () (**Mobarrad**), veya **Abü'l-Abbâs Muhammed b. Yezîd** (y. 826 - y. 898), Basra doğumludur. Basra Okulu'nun önde gelen dilbilimcilerinden, filolog ve biyografi yazarıdır; bu okul, Kufa Okulu'nun rakibidir. 860 yılında Abbâsî halifesi Mütevekkil'in Samarra'daki sarayına çağrıldı. Halife ertesi yıl öldürüldüğünde, Bağdat'a gitti ve ölümüne kadar orada ders verdi.

Belki de kendi ekolünün en büyük yazarlarından biri olup *el-Kâmil fi’l-edeb* üretken yazarın en bilinen eseridir.

Diğer eseri, *el-Muḳteḍab,* *Kitâbü [[Sîbeveyhi]]*'den sonra Arap gramerinin en önemli eseri olup grameri anlaşılır bir üslûpla anlatan ilk kitaptır.  Filoloji üzerine dersler verdi ve dilbilim ve Kur'an tefsiri (tefsir) üzerine eleştirel tezler yazdı. III. Yezdicerd'in en büyük kızı olan Şehrbânû veya Şehr Bânû'nun Hüseyin'in karısı ve Zeynelâbidîn'in annesi olarak anılmasının kaynağı olduğu söylenir.

Öğrenci adaylarına söylediği söz şuydu:

## Notlar

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* 
* 
* 
* 
*
Berchtesgaden Millî Parkı

**Berchtesgaden Millî Parkı** (), Almanya'nın Bavyera eyaletinde bulunan bir millî parktır. 1 Ağustos 1978 tarihinde kurulmuş olup 210&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Berchtesgaden Alpleri'ndeki manzaraları korumak amacıyla kurulmuştur.

Parkın ana peyzaj unsurları kayalık alanlar, kayalık yamaçlar ve alpin çayırlardır. Ovalar bodur kızılağaç ve dağ çamı ile kaplıdır. Tanınmış hayvan türleri arasında dağ keçisi, marmot, altın kartal, tavşan ve alpin semenderi bulunur. Bitki türleri arasında horminia, alpin çiçeği ve bodur rododendron yer alır.

Park, 1990 yılında UNESCO tarafından biyosfer rezervi ilan edildi.

## Kaynakça

## Ek okuma

* 

## Dış bağlantılar

*
Kara Orman Millî Parkı

**Kara Ormanı Millî Parkı** (), Almanya'nın Baden-Württemberg eyaletinde bulunan bir millî parktır. 1 Ocak 2014 tarihinde kurulmuş olup 100,62&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Kuzey/Orta Kara Orman Doğa Parkı'nın bir parçasıdır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Michele Singer Reiner

**Michele Singer Reiner** (kızlık soyadı: **Singer**; d. 3 Mart 1955, New York Şehri –ö. 14 Aralık 2025, Los Angeles, Kaliforniya), Amerikalı fotoğraf sanatçısı, aktivist ve film yapımcısı.

## Hayatı
Reiner, 2 Mart 1955'te Michele Singer doğum adıyla New York Şehri, New York'ta doğdu.  New York Görsel Sanatlar Okulu'nda eğitim gördü. 1987'de başladığı yapımcılık ve fotoğrafçılık kariyerini 2025 yılındaki ölümüne kadar sürdürdü. Film yapımcısı ve oyuncu Rob Reiner'in eşiydi. Aslen bir fotoğrafçı olup *The Art of the Deal* (1987) kitabının kapak fotoğraflarını hazırlmasıyla tanınmıştır.

Yapımcılığını üstlendiği *Albert Brooks: Defending My Life* (2023) adlı filmle 2024'te hem Gündüz Kuşağı Emmy Ödülleri'ne hemde Amerika Yapımcılar Birliği Ödülleri'ne aday gösterildi. Eşinin kurduğu Castle Rock Eğlence ve Organizasyon firmasının eş başkanıydı.
Reiner, 14 Aralık 2025'te yapımcı eşi Rob Reiner ile beraber Los Angeles, Kaliforniya'daki aile evlerinde bıçaklanarak katledildi. Olayın olası faili olarak oğulları Nick Reiner göz altına alındı. Naaşı ise yakılmıştır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Eifel Millî Parkı

**Eifel Millî Parkı** (), Almanya'nın Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinde bulunan bir millî parktır. 1 Ocak 2004 tarihinde kurulmuş olup 107&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Kuzey Eifel Doğa Parkı'nın bir parçasıdır.

Parktaki genel peyzaj unsurları arasında kayın ormanları, meşe ormanları ve kanyonlardan akan dereler bulunur. Tanınmış hayvan türleri arasında yaban kedisi ve kunduz yer alır.

## Kaynakça

## Ek okuma

* Pfeifer, Maria: *Nationalpark Eifel, ThemenTouren Bd. 4, Mit dem Fahrrad durch den Nationalpark Eifel*, 1. Auflage, J.P. Bachem Verlag 2008, 

## Dış bağlantılar

*
Hainich Millî Parkı

**Hainich Millî Parkı** (), Almanya'nın Türingiya eyaletinde bulunan bir millî parktır. 31 Aralık 1997 tarihinde kurulmuş olup 75&nbsp;km² bir alana sahiptir ve bölgedeki yerel kayın ormanlarının korunması amacıyla kurulmuştur. 2011 yılında, kayın ağacının ekolojik tarihine ve Son Buzul Çağı'ndan bu yana Avrupa'daki ormanların dinamiklerine dair tanıklığı nedeniyle, Karpatlardaki ve Avrupa'nın Diğer Bölgelerindeki İlkel Kayın Ormanları Dünya Mirası alanına eklendi.

## Kaynakça

## Ek okuma

* *Hainich Artenbuch – Tiere, Pflanzen und Pilze im Nationalpark Hainich*, Verlag Rockstuhl, Bad Langensalza, 2005, 

## Dış bağlantılar

*
Sîbeveyhi

**Sîbeveyhi** (;  **' ); ; tam adı **Abu Bişr Amr bin Osman bin Kanbar el-Basri** ( ) olan **'), Basra'nın önde gelen Fars dilbilgisi uzmanı ve Arapça dilbilgisi üzerine üçüncü kitabın yazarıdır. Ünlü isimsiz eseri, *Al-Kitāb* veya "Kitap" olarak anılan, Arap dilinin beş ciltlik temel bir tartışmasıdır.

En eski mevcut kaynak olan İbn Kuteybe, Sîbeveyhi hakkındaki biyografik maddesinde kısaca şunları yazmıştır:
O, Amr ibn Osman'dır ve esas olarak bir dilbilimciydi. Bağdat'a geldi, yerel dilbilimcilerle arası bozuldu, aşağılandı, Pers'teki bir kasabaya geri döndü ve henüz genç yaşta orada öldü.

Onuncu yüzyıl biyografi yazarları İbnü'n-Nedîm ve Ebu Bekir el-Zubaydi ile 13. yüzyılda İbn Hallikân, Sîbeveyhi'ye Arap dili ve dilbilimine yaptığı katkıların, önceki ve sonraki dönemlerin katkılarıyla kıyaslanamayacak düzeyde olduğunu atfetmişlerdir. Tüm Arap dilbilimcilerinin en büyüğü ve herhangi bir dildeki tüm zamanların en büyük dilbilimcilerinden biri olarak adlandırılmıştır.

## Kaynakça
;Özel

;Genel
*

## Dış bağlantılar
*Sibawayhi Project contains all significant printed editions of Chapters 1–7, 285–302, and 565-571 of the Kitāb, together with published translations into French and German.
*Sibawayh's ''Kitāb'' online Arapça, al-eman.com.
* Sibawayh's ''Kitāb'' online Arapça (1988, 5 vols., index, cover.)
*Download the *Kitāb* in scanned format from Internet Archive or Arabic Wikisource
*Sibawaihi's Buch über die Grammatik nach der Ausgabe von H. Derenbourg und dem Commentar des  (1900)
*Buch über die Grammatik (1895)
*Buch über die Grammatik (1895)
Nasolar

**Naso** veya **Teribe halkı** (aynı zamanda **Tjër Di** olarak da bilinir), Kosta Rika'nın Panama'nın yerli halklarından biridir. Ağırlıklı olarak Panama'nın kuzeybatısında, Bocas del Toro ili ve Naso Tjër Di ilinde ve Kosta Rika'nın güneyinde, Puntarenas ilinde yaşarlar. Naso kabilesine mensup yaklaşık 3.500 kişi bulunmaktadır. Monarşiye sahip olan az sayıdaki yerli grup veya kabileden biridir.

## Kaynakça

* Arroyo, Victor Manuel. “Lenguas Indígenas Costarricenses.” San José: Editorial Costa Rica, 1966.
* Elon iMedia. Térraba. http://terraba.org. Accessed 1/22/2013
* Heyerdahl, Thor. “Notes on the Pre-European Coconut Groves on Cocos Island in (Reports of the) Norwegian Archaeological Expedition to Easter Island and the East Pacific,” Vol. 2. London: George Allen and Unwin Ltd., 1966.
* Instituto de Estudios de las Tradiciones Sagradas de Abia Yala, I. 2001. *Narraciones Teribes: Nasoga Laiwãk. Vol. 7*. Textos Sagrados. San José, C.R.: Fundación Coordinadora de Pastoral Aborigen.
* Lines, J.A. “Reciente hallazgo arquelógico evidencia que la isla del Coco estuvo habitada en los tiempos prehistóricos.” San José: Diario de Costa Rica, May 12, 1940.
* Meléndez, Carlos. “Costa Rica: Tierra y poblamiento en la colonia.” San José: Editorial Costa Rica, 1978.
* Oviedo, Gonzalo Fernández de. “Historia General y Natural de las Indias,” Tomo V, in “Biblioteca de Autores Españoles.”  Madrid, 1959.
* Paiement, Jason. 2009. ''The Tiger and the Turbine: Indigenous Rights and Resource Management in the Naso Territory of Panama.'' VDM Verlag. ISBN&nbsp;.

## Dış bağlantılar

* Naso Bibliography
* Naso photo gallery
* Maps of proposed Naso Comarca
* Site about culture of Térraba in Costa Rica
* http://terraba.org/en/about.html web site entitled “Teribe Indigenous Cultural Association”
* Térraba River for the Térraba River
Rama Cay

**Rama Cay**, Nikaragua'nın doğu kıyısındaki Bluefields Lagünü'nde bulunan bir adadır. 17. veya 18. yüzyılda, daha güçlü olan Miskito kabilesi, Terraba Kızılderililerine karşı verdikleri mücadeledeki yardımları nedeniyle adayı Rama halkına vermiştir.

1857'de adada bir Moravya misyonu kurulduğunda Rama halkı, geleneksel Rama dili yerine İngilizce tabanlı bir kreol dili kullanmaya yönelik genel bir eğilim göstermeye başladı.

## Kaynakça
Ramalar

**Rama** halkı, Nikaragua'nın doğu kıyısında yaşayan bir yerli halktır. Avrupa sömürgeciliğinin başlangıcından sonra hastalık, çatışma ve toprak kaybı nedeniyle Rama nüfusu azalmıştır. Ancak son yıllarda Rama nüfusu yaklaşık 2.000 kişiye ulaşmıştır. Nüfusun büyük çoğunluğu, Bluefields Lagünü'nde bulunan Rama Cay adasında yaşamaktadır. Ek olarak, Bluefields'ten Greytown'a kadar anakarada küçük Rama toplulukları da bulunmaktadır. Rama halkı, Nikaragua'nın Karayip kıyısındaki üç ana yerli gruptan biridir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* CALPI an organization of Nicaraguan Indigenous peoples
* Information about the Rama at Ethnologue
* Rama Language Project home page
* 
* Chapter 5 of *Indigenous Nations and Modern States: The Political Emergence of Nations* by Rudolph C. Ryser.
Trakeal entübasyon

**Trakeal entübasyon** (veya yaygın adıyla endotrakeal entübasyon), hava yolunu güvenli ve açık tutmak, akciğerlerin ventilasyonunu (havalanmasını) sağlamak veya inhalasyon anestezikleri ile ilaçları uygulamak amacıyla esnek bir plastik tüpün (endotrakeal tüp) ağız veya burun yoluyla soluk borusuna (trakea) yerleştirilmesi işlemidir. 

Bu prosedür, modern tıpta hava yolu yönetiminin "altın standardı" olarak kabul edilir.

## Uygulama Alanları ve Yöntem
Genellikle genel anestezi gerektiren cerrahi operasyonlarda, yoğun bakım ünitelerinde mekanik ventilasyon desteğine ihtiyaç duyan solunum yetmezliği hastalarında veya hava yolu koruyucu reflekslerinin (öksürme, yutkunma) kaybolduğu acil durumlarda (örn. kardiyak arrest, kafa travması) uygulanır.

İşlem sırasında hekim, genellikle **laringoskop** adı verilen ışıklı bir alet kullanarak dili ekarte eder ve ses tellerini (glottis) görüntüler. Tüp, ses telleri arasından geçirilerek trakeanın, akciğerlerin ikiye ayrıldığı nokta olan karinanın hemen üzerine yerleştirilir. Tüpün ucundaki şişirilebilir bir balon (kaf), havanın geri kaçmasını engeller ve akciğerlere mide içeriğinin kaçmasını (aspirasyon) önler. Tüpün doğru yerde olduğu genellikle göğüs dinlemesi (oskültasyon) ve dışarı verilen havadaki karbondioksit miktarının ölçülmesi (kapnografi) ile doğrulanır.

## Kaynakça
Mayangnalar

**Mayangna** ( ), **Ulwa** olarak da bilinir, Nikaragua ve Honduras'ın doğu kıyılarında, genellikle Miskito Sahili olarak bilinen bölgede yaşayan bir yerli halktır. Bazen Miskito halkı tarafından tarihsel olarak kullanılan aşağılayıcı bir isim olan **Sumu** (veya **Sumo**) olarak da anılırlar.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Sumo sanatı eserleri, Amerikan Yerli Ulusal Müzesi
Lencalar

**Lencalar**, Orta Amerika'da, modern Honduras'ın güneybatısı ve El Salvador'un doğusunda yaşayan bir yerli halktır. Tarihsel olarak Chilanga, Putun (Potón) ve Kotik gibi Lenca dillerinin çeşitli lehçelerini konuşmuşlardır, ancak günümüzde çoğunlukla İspanyolcayı anadili olarak konuşmaktadırlar. Honduras'ta Lencalar, tahmini olarak 450.000'den fazla nüfusuyla en büyük kabile grubudur.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* BM Mülteci Ajansı - El Salvador
* BM Mülteci Ajansı - Honduras
Pechler

**Pech halkı**, eskiden **Paya** olarak bilinirdi, Honduras'ın kuzeydoğusunda yaşayan bir yerli etnik gruptur. Yerli örgütler tarafından 2007 yılında yapılan bir nüfus sayımına göre, 6.024 kişi kendilerini Pech soyundan olarak tanımlamıştır. Bu yerli grup, esas olarak Çipça dillerinin bir üyesi olan ana dilleri Pech dilini konuşmaktadır. Bununla birlikte, son gelişmelerde, dil çoğunlukla yaşlı insanlar tarafından konuşulmaktadır ve yakın gelecekte yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır.

## Kaynakça
Tolupanlar

**Tolupan** veya **Jicaque halkı**, Honduras'ta yaşayan bir yerli etnik gruptur ve esas olarak Honduras'ın kuzeybatı kıyısında ve Orta Honduras'ta  topluluğunda yaşamaktadır.

## Kaynakça
Borucalar

**Boruca** (**Brunca** veya **Brunka** olarak da bilinir), Kosta Rika'da yaşayan bir yerli halktır. Kabile yaklaşık 2.660 üyeden oluşmaktadır ve çoğu Kosta Rika'nın güneybatısındaki Puntarenas ilinde, Rio Térraba'yı takip eden Pan-Amerikan Otoyolu'ndan birkaç kilometre uzaklıktaki bir koruma alanında yaşamaktadır. Modern Borucaların ataları, Quepos'tan günümüzdeki Panama sınırına kadar, Osa Yarımadası da dahil olmak üzere Kosta Rika'nın Pasifik kıyısının büyük bir bölümünü yöneten bir grup şefliği oluşturuyordu. Borucalar geleneksel olarak, günümüzde neredeyse yok olmuş olan Boruca dilini konuşuyorlardı.

## Kaynakça

* Quesada, J. Diego (2000). Synopsis of a Boruca terminal speaker. Retrieved on November 4, 2007.
* Pacheco, Miguel Ángel Quesada & Chaves, Carmen Rojas (1999). Diccionario Boruca-Español Español-Boruca. Editorial Universidad de Costa Rica, 205 pp.&nbsp;.
* Stone, Doris (1968). *The Boruca of Costa Rica*, Papers of the Peabody Museum of American Archaeology and Ethnology, Harvard University ; v.26 no.2, Kraus Reprint, ISBN F1545.2.B6S7
* Willey, Gordon R. (1971). *An Introduction to American Archaeology, Volume Two: South America*, Peabody Museum, Harvard University; Prentice Hall, Englewood Cliffs, N.J. ISBN E61.W68.v.2
* *Los pueblos indígenas de Costa Rica: Historia y situación actual* by the Fundación Coordinadora de Pastoral Aborigen – FUNCOOPA and Instituto de Estudios de las Tradiciones Sagradas de Abia Yala – IETSAY. (November 1997). San José, Costa Rica, C.A. ISBN F1545.P84 1997
* "Indigenous People and Places". From Kytkascostarica.com. Retrieved January 7, 2006.
* Danza de los Diabolitos. From Galeria Namu. Retrieved January 7, 2006.
* http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=brn. From Ethnologue.com. Retrieved November 4, 2007.
* https://web.archive.org/web/20070219014623/http://www.icer.co.cr/pec/boruca/boruca.htm. From icer.co.cr. Retrieved November 7, 2007. Page in Spanish.
Bribriler

**Bribri** (**Abicetava** olarak da bilinir), doğu Kosta Rika ve kuzey Panama'da yaşayan bir yerli halktır. Günümüzde Bribri halkının çoğu hem Bribri dilini hem de İspanyolcayı konuşmaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* , Minnesota State University, Mankato
* 
* An Interview with BriBri Leader Don Timoteo Jackson
Cabécarlar

**Cabécarlar**, Kosta Rika'nın doğusundaki uzak Talamanca bölgesinde yaşayan bir yerli gruptur. Konuştukları dil, Orta Amerika'nın alt kesimlerindeki ve Kolombiya'nın kuzeybatısındaki İsthmo-Kolombiya Bölgesi'nin Çipça dil ailesine ait bir dildir. Kosta Rika Ulusal İstatistik ve Nüfus Sayımı Enstitüsü'nün (Instituto Nacional de Estadística y Censos, INEC) nüfus sayımı verilerine göre, Cabécarlar yaklaşık 17.000 kişilik nüfusuyla Kosta Rika'daki en büyük yerli gruptur.

## Kaynakça
Awas Tingniler

**Awas Tingni**, Nikaragua'nın Miskito Sahili'nde, Kuzey Karayip Kıyısı Özerk Bölgesi'ndeki Waspam belediyesinde bulunan, yaklaşık 2400 nüfusa sahip bir yerli Mayangna topluluğudur. Awas Tingniler, Rio Wawa ve Awas Tingni nehirlerinin birleştiği yere yakın, yoğun ormanlık bir alanda yaşamaktadır. Mayangna dilinde *Awas Tingni*, "Çam Nehri" anlamına gelmektedir ve hem kasabayı hem de bulunduğu nehri ifade etmektedir. Awas Tingni, bölgedeki büyük çam ormanı nedeniyle bu adı almıştır; bu orman, Amerika Birleşik Devletleri'nin orta Atlantik bölgesindeki çam ormanlık alanlarına benzemektedir.

2001 yılında Mayagnalar, Nikaragua hükûmetine karşı dönüm noktası niteliğinde bir dava kazandı. Bu dava sonucunda  (), yerli halk olarak ortak topraklarına sahip olma hakkına sahip olduklarına hükmetti. Aralık 2008'de hükûmet, arazinin sınırlarının belirlenmesi ve tapularının verilmesi sürecini tamamlayarak onlara toplam  kaplayan topraklarının tapusunu verdi.

## Kaynakça
Hunsrück-Hochwald Millî Parkı

**Hunsrück-Hochwald Millî Parkı** (), Almanya'nın Renanya-Palatina ve Saarland eyaletlerinde bulunan bir millî parktır. 1 Mart 2015 tarihinde kurulmuş olup 100&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Hünsrück bölgesini kapsamaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Malekular

**Malekular**, Guatuso kantonu yakınlarındaki Guatuso Yerli Bölgesi'nde yaşayan bir yerli topluluktur. İspanyol yerleşimciler tarafından kullanılan **Guatuso** adıyla da bilinirler. Koruma alanında yaklaşık 600 yerli yaşamaktadır; bu da onları Kosta Rika'daki en küçük kabile yapmaktadır.

## Kaynakça
Bokotalar

**Bokotalar** (**Bogotá** veya **Bugleres** olarak da adlandırılır), Panama'nın yerli halklarından biridir. Bocas del Toro'da ve Veraguas'ın kuzeyinde yaşarlar. 2010 Nüfus Sayımı'na göre Panama'da 26.871 Bogotá yaşıyordu. Panama'daki en küçük kabile olup ülkenin batısında yaşarlar. Geleneksel olarak Buglere dilinin bir lehçesi olan Bokota dilini konuşurlardı.

## Kaynakça
Movereler

**Movéler** (**Movereler**, **Batı Guaymileri** veya **Ngäbereler** olarak da adlandırılır), Panama'da (150.000) ve Kosta Rika'da (4.300) yaşayan, Çipça (Dorasque-Guaymi) dilini konuşan bir halktır. Murireler (Doğu Guaymi) gibi, Guaymilerin bir koludur. Ayrıca Valiente olarak da alt gruplara ayrılırlar.

Mové halkı yağmur ormanlarında avcılık ve toplayıcılık yaparak ve yabani bitkilerle geçinir. El sanatları arasında sepet örme ve çömlekçilik bulunur.

## Kaynakça

* 1971 Ngawbe: Tradition and Change Among the Western Guaymi of Panama. Illinois Studies in Anthropology No. 7. Urbana: U. of Illinois Press.
* 1968 The Ngawbe: An Analysis of the Economy and Social Structure of the Western Guaymi of Panama. Doctoral Dissertation, Department of Anthropology, University of Illinois at Urbana-Champaign. Ann Arbor: University Microfilms International.
* 1976 Edabali: The Ritual Sibling Relationship among the Western Guaymi (with J. R. Bort). In P. D. Young and J. Howe, eds., Ritual and Symbol in Native Central America, pp.&nbsp;77–90. University of Oregon Anthropological Papers, No. 9. Eugene: University of Oregon Press.
Ngäbeler

**Ngäbeler**, Orta Amerika'daki modern Panama ve Kosta Rika topraklarında yaşayan bir yerli halktır. Ngäbeler çoğunlukla Batı Panama illeri Veraguas, Chiriquí ve Bocas del Toro'daki Ngäbe-Buglé comarca'da yaşamaktadır. Ayrıca güneybatı Kosta Rika'da 23.600 hektar kapsayan beş yerli toprakları bulunmaktadır: Coto Brus, Abrojos Montezuma, Conte Burica, Altos de San Antonio ve Guaymi de Osa. 21. yüzyılın başlarında Ngäbere dilini yaklaşık 200.000-250.000 kişi konuşuyordu.

## Kaynakça
Cuevalar

**Cuevalar**, İspanyol sömürgecilerin Doğu Panama'da karşılaştıkları çeşitli yerli topluluklara verdikleri isimdi. Her ne kadar belirli bir etnik grubu tanımlamak için çeşitli şekillerde kullanılmış olsa da, birçok bilim insanı Cueva dilini kullanan toplulukların birden fazla etnolinguistik gruba ait olduğuna ve bu dilin aslında bir lingua franca olduğuna inanmaktadır.

## Kaynakça
Emberálar

*Chocó* veya *Katío* Kızılderilileri olarak da bilinen **Emberálar**, Panama ve Kolombiya'nın yerli halklarından biridir. Wounaan (veya Waunana) ile birlikte Emberá-Wounaan grubunun bir parçasıdırlar. Emberá dillerinde *ẽberá* kelimesi, kullanıldığı bağlama bağlı olarak kişi, adam veya yerli kişi anlamına gelebilmektedir.

## Dış bağlantılar

* ''Organización de Jovenes Emberá y Wounaan de Panamá'' - Organization of Emberá and Wounaan Youth of Panama Archived 2014-02-01 at the Wayback Machine
* ONIC - ''Organización Nacional Indígena de Colombia'' - National Indigenous Organization of Colombia
* - ''Being Embera'' - Short film on how indigenous culture needed to protect forests -If Not Us Then Who?
Emberá-Wounaanlar

**Embera-Wounaanlar** (ayrıca *Emberá-Waunana, Chocó* olarak da bilinir), Panama'da Darién ilinde, Chucunaque, Sambú ve Tuira Nehirleri ile bunların su yollarının kıyılarında yaşayan yarı göçebe bir yerli halktır. Embera-Wounaan halkı eskiden ve yaygın olarak **Chocó** adıyla bilinirdi ve Choco dil ailesinin bir parçası olan Embera ve Wounaan dillerini konuşurlardı.

## Kaynakça

* Callaghan, Margo M. *Darién Rainforest Basketry.* 4th Ed. Sun Lakes, AZ: HPL Enterprises, 2009. .

## Dış bağlantılar

* Embera Wounan of Panama Archived 2011-01-28 at the Wayback Machine
* Ella Drua Embera-Wounaan Community Archived 2011-01-29 at the Wayback Machine
Gunalar

**Guna** (**Kuna** veya **Cuna** olarak da yazılır), Panama ve Kolombiya'da yaşayan bir yerli halktır. Guna halkı, Panama'da siyasi olarak özerk üç *bölgede* veya özerk koruma alanında ve Kolombiya'da birkaç küçük köyde yaşamaktadır. Panama City, Colón ve diğer şehirlerde de Guna toplulukları bulunmaktadır. Guna halkının çoğu, Guna Yala bölgesinin kıyısındaki San Blas Adaları olarak bilinen küçük adalarda yaşamaktadır. Panama'daki diğer iki Guna bölgesi ise Guna de Madugandí ve Guna de Wargandí'dir. Bunlar, bir zamanlar modern Panama'nın orta bölgesini ve komşu San Blas Adaları'nı işgal eden ve hala kenar bölgelerde varlıklarını sürdüren Guna dilini konuşan insanlardır.

## Kaynakça

## İleri okumalar

* Alí, Maurizio. 2010: "En estado de sitio: los kuna en Urabá. Vida cotidiana de una comunidad indígena en una zona de conflicto". Universidad de Los Andes, Facultad de Ciencias Sociales, Departamento de Antropología. Bogotá: Uniandes. ISBN&nbsp;.
* James Howe. *The Kuna Gathering: Contemporary Village Politics in Panama*. Wheatmark (2002). ISBN&nbsp;.
* Keeler, Clyde E. *Secrets of the Cuna earthmother: a comparative study of ancient religions*. Exposition Press, 1960.
* Erland Nordenskiöld et al. *An Historical and Ethnological Survey of the Cuna Indians*. AMS Press (1979). ISBN&nbsp;.
* López, Delio; Pérez, Julio; López Archibaldo; López, Ateliano. "Igargan Cantos, la cosmovisión kuna y la biodiversidad marina. The Kuna cosmovision and their marine biodiversity." CODESTA (2007). OCLC Number 221707552. ISBN&nbsp; 9789962000761
* Mari L. Salvador et al. *The Art of Being Kuna: Layers of Meaning Among the Kuna of Panama*. University of Washington Press, 2002. ISBN&nbsp;.
* Muller, Scott; Solis, Rogeliano; Castillo, Geodisio; Castillo, Bernal; Andreve, Jorge; Castillo, Arcadio. "Biodiversity and Tourism, The Case for the Sustainable Use of the Marine Resources of Guna Yala, Panama." German Federal Ministry for the Environment, Nature Protection and Nuclear Safety (BMU), 2003. https://www.cbd.int/doc/case-studies/tour/cs-tour-pa-01-en.pdf
* Joel Sherzer. *Kuna Ways of Speaking: An Ethnographic Perspective*. Wheatmark, 2001. ISBN&nbsp;.
* Joel Sherzer. *Verbal Art in San Blas: Kuna Culture Through Its Discourses*. University of New Mexico Press, 1998. ISBN&nbsp;.
* Joel Sherzer et al. *Stories, Myths, Chants, and Songs of the Kuna Indians*. University of Texas Press (2003). ISBN&nbsp;.
* Stout, D. B. (1942). "". *Social Forces*. **21** (1): 87–90.
* Karin Elaine Tice. *Kuna Crafts, Gender, and the Global Economy*. University of Texas Press (1995). ISBN&nbsp;.
* Jorge Ventocilla et al. *Plants and Animals in the Life of the Kuna*. University of Texas Press, 1995. ISBN&nbsp;.
Aşağı Saksonya Wadden Denizi Millî Parkı

**Aşağı Saksonya Wadden Denizi Millî Parkı** (), Almanya'nın Aşağı Saksonya eyaletinde bulunan bir millî parktır. 1 Ocak 1986 tarihinde kurulmuş olup 345,8&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Wadden Denizi'nin Hollanda sınırındaki Dollart Körfezi'nden doğuda Cuxhaven'e ve oradan da Dış Elbe gemi geçiş kanalına kadar uzanan Doğu Frizya Adaları'nı, çamur düzlüklerini ve tuzlu bataklıkları kapsamaktadır.

Park, Haziran 2009'da Schleswig-Holstein Wadden Denizi Millî Parkı ve Hollanda Wadden Denizi parkları ile birlikte UNESCO Dünya Mirası alanı ilan edilerek, eşsiz gelgit ekosistemi ve yüksek biyoçeşitliliği vurgulanmıştır. Ayrıca 26 Şubat 1976 tarihinde Wadden Denizi, Doğu Frizya Wadden Denizi ve Dollart adı ile Ramsar alanı ilan edildi.

## Kaynakça

## Ek okuma

* *Im Nationalpark Wattenmeer*. Documentary, 45 min., Germany, 1998, by Jens-Uwe Heins und Michael Sutor, Production: Komplett-Media-GmbH, Grünwald ()

## Dış bağlantılar

*
Comarca

Bir ***comarca*** (, , ), Portekiz'de ve İspanya'da ve bu ülkelerin eski sömürgeleri olan Brezilya, Nikaragua ve Panama gibi ülkelerde bulunan geleneksel bir bölge veya yerel idari bölümdür. Terim, "sınır, işaret" anlamına gelen "***marca***" kelimesi ile "birlikte, ortaklaşa" anlamına gelen "***co-*** " önekinin birleşmesinden türetilmiştir.

## Dış bağlantılar

* Comarcas de Galicia, official site for the management and promotion of Galician comarcas, maintained by the Galician Government 
* History of comarca divisions in the Catalan Countries Archived 2007-02-16 at the Wayback Machine
Ngäbe-Buglé Comarcası

**Ngäbe-Buglé** Panama'nın beş *[[comarca|yerli bölgesinden (comarcas indígenas]]*) en büyük ve en kalabalık olanıdır. 1997 yılında, daha önce Bocas del Toro, Chiriquí ve Veraguas illerine ait topraklardan oluşturulmuştur. Başkenti Guaymí dilinde Buäbiti, İspanyolca'da ise Llano Tugrí olarak bilinmektedir.

## Kaynakça

* Aguilar, Renato, and Guillermo García-Huidobro. "Panama: Indigenous Peoples". Santiago-Gothenburg: January 2001. Retrieved on 2010-02-16.
* Gjording, Chris N. (1981). *The Cerro Colorado Copper Project and the Guyamí Indians of Panama*. Cambridge, Massachusetts: Cultural Survival.
* Young, Philip D. (1971). *Ngawbe: Tradition and Change Among the Western Guyamí of Panama*. Chicago: The Board of Trustees of the University of Illinois.
Hamburg Wadden Denizi Millî Parkı

**Hamburg Wadden Denizi Millî Parkı** (), Almanya'nın Hamburg eyaletinde bulunan bir millî parktır. 9 Nisan 1990 tarihinde kurulmuş olup 137,5&nbsp;km² bir alana sahiptir ve Den Helder'den Esbjerg'e uzanan Wadden Denizi'nin tek ekolojik varlığını korumak amacıyla kurulmuştur.

Park ağırlıklı olarak kum ve karışık çamur düzlüklerinden, sığ derelerden, kumullardan (Plaaten) ve kumul adalarından oluşmaktadır. Park, Haziran 2011'de UNESCO Dünya Mirası alanı ilan edilerek, eşsiz gelgit ekosistemi ve yüksek biyoçeşitliliği vurgulanmıştır. Ayrıca 1 Ağustos 1990 tarihinde Ramsar alanı ilan edildi.

## Kaynakça

## Ek okuma

* 

## Dış bağlantılar

*
Ebû Amr bin Alâ

**Ebû Amr Zebbân b. el-Alâ' b. Ammâr el-Mâzinî el-Basrî** (); (689/90-770/71; yaklaşık 70-154 Hicri) Irak'ın Basra şehrinin Kur'an okuyucusu ve bir Arap dilbilimcisidir.

Mekke'de doğmuştur. Temim'in bir kolundan gelen İbn el-Alāʼ, Kur'an'ın rivayet zincirinin yedi ana nakledicisinden birisidir. Basra Arapça dilbilgisi filoloji okulunu kurmuştur. Okuma tarzı Nâfi bin Abdurrahman ve Ebu Ma'bed İbn Kesir'in tarzlarından etkilenmiş olsa da, bir dilbilimci olarak olduğu kadar bir okuyucu olarak da tanınıyordu. Memleketi Mekke ve Basra'da Kur'an okuma üzerine yaptığı çalışmaların yanı sıra, Kufan okulunda ve Medine'de bu uygulama hakkında daha fazla bilgi edinmek için de seyahat etmiştir.

İbn el-Alâ', İbn Abi İshak'ın yanında eğitim gördü ve kendi öğrencileri arasında Halîl bin Ahmed el-Ferâhîdî, Yunus bin Habib, Abdulmelik el-Esmaî ve Harun ibn Musa  vardı. El-Esmaî, İbn el-Alâî'ye bin tane gramer sorusu sorulduğunu ve her birine bir örnekle cevap verdiğini rivayet etmiştir. Bir diğer öğrencisi ise İbn el-Alâ'yi filoloji, gramer, Arap şiiri ve Kur'an konusunda en bilgili insan olarak nitelendiren Ebu Ubeyde idi. Etnik olarak Fars olan Sîbeveyhi ile hiç tanışmamış olmasına rağmen, Sîbeveyhi *Kitab'ında* İbn el-Alâ'dan 57 kez alıntı yapar; bunların çoğu İbn Habib ve el-Farahidi'den nakledilmiştir.

Kur'an okuyucusu Al-Duri, İbn al-ʻAlāʼ'nun öğrencisi olan al-Yazīdī'nin öğrencisiydi ve onun okuma yöntemini koruyarak Niftawayh ve Muhammed bin Davud al-Zahiri'ye aktardı. İbn al-ʻAlāʼ, birçok erken dönem Müslüman ileri geleninin çağdaşıydı; kendi deneyimine göre Hasan-ı Basri ve Haccâc bin Yûsuf es-Sekafî'nin Arap dilinin en güzel ve saf konuşmacıları arasında ilk ve ikinci sırada olduğunu belirtmiştir. Suriye valisini ziyaretinden dönüşünde İbn al-ʻAlāʼ bir dizi bayılma nöbeti geçirdi ve 770 yılında (154 Hicri) Kufe'da ölmüş ve aynı şehirde defnedilmiştir.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar
*Nik Hanan Mustapha, "To What Extent Did Abu 'Amr ibn al-'Ala and al-Kisa`i Adhere to Their Respective Schools of Grammar? An Analytical Study in the Light of the Qur'anic qira`at." Journal of Qur'anic Studies, vol. 10, #1, pg. 202. January 2008.
Bohemya Ormanı

**Bohemya Ormanı** (; ), Almanya, Çekya ve Avusturya arasında bulunan bir sıradağdır. Dağlar, Pilsen ve Güney Bohemya bölgelerinden Yukarı Avusturya ve Bavyera'ya kadar uzanır ve 50 km kadar genişliğe sahip Bohemya Masifi'nin en yüksek kesik platolarını oluşturur. Bir tarafta Çekya, diğer tarafta Avusturya ve Almanya arasında doğal bir sınır oluştururlar.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Šumava
Großer Arber

**Großer Arber** (), Almanya'nın Bavyera eyaletinde bulunan bir dağ zirvesidir. Dağ, eyaletin doğusunda Çekya sınırı yakınında yer almakta olup Bavyera ve Bohemya ormanlarının zirvesini oluşturur. Aşağı Bavyera'daki Regen ilçesinde ve Yukarı Palatin'deki Cham bölgesinde "Bavyera Ormanlarının Kralı" olarak bilinir.

Großer Arber, bölgede ağaç sınırına ulaşan tek dağdır. Bazı Bavyera bitkileri sadece bu dağda veya Alpler'de bulunur. Zirve bölgesi paragnaystan oluşmaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Official website
Berchtesgaden Alpleri

**Berchtesgaden Alpleri** (), Almanya ve Avusturya arasında bulunan bir sıradağdır. Dağlar, Doğu Alpler'de yer almakta olup Avusturya-Almanya sınırından geçmektedir. En yüksek zirvesi 2.941 metre yükseklikteki Hochkönig'dir.

## Kaynakça

* Heinrich Bauregger: *Berchtesgadener Land*, Rother Wanderführer, Bergverlag Rother, Munich, 
* Bernhard Kühnhauser: *Berchtesgadener Alpen*, Rother Alpenvereinsführer alpin, Bergverlag Rother, Munich, 

## Dış bağlantılar

* Tours and summits in the Berchtesgaden Alps at steinmandl.de
Muhammed Sabır Fırat

**Muhammed Sabır Fırat** (d. 1991, Hınıs, Erzurum), Avukat ve siyasetçi.

## Erken yaşam ve eğitim
Muhammed Sabır Fırat, 1991 yılında Erzurum'un Hınıs ilçesinde doğdu. İlk ve ortaöğrenimini Ankara'da tamamladı. Babası eski milletvekili Abdulilah Fırat'tır.

Atılım Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu. Ayrıca Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi Maliye Bölümü'nü bitirdi. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Anabilim Dalı'nda tezli yüksek lisans eğitimini tamamlayarak kamu hukuku alanında yüksek lisans derecesi (LL.M.) aldı.

İslam hukuku alanında seçkin hocalardan özel dersler aldı.

## Akademik çalışmalar
Fırat'ın *[[Veda Hutbesi]]nde Yer Alan İnsan Hakları* adlı akademik çalışması 2020 yılında Adalet Yayınevi tarafından yayımlandı.

Ayrıca ulusal hakemli dergilerde kamu hukuku ve insan hakları alanlarında bilimsel makaleleri yayımlandı.

## Mesleki kariyer
Avukatlık ve noterlik ruhsatlarına sahiptir. Ankara Barosu İnsan Hakları Komisyonu bünyesinde çalışmalar yürüttü. Sivil toplum kuruluşlarında çevre hakları ve insan hakları alanlarında raporlama çalışmalarına katıldı.

Ankara'da serbest avukatlık ve hukuk danışmanlığı yapmakta olup, aynı zamanda Erzurum'da ziraat ile uğraşmaktadır.

## Siyasi kariyeri
Siyasi faaliyetleri kapsamında Saadet Partisi'nde Genel İdare Kurulu Üyeliği, STK ve Halkla İlişkiler Komisyonu Üyeliği ile Hukuk İşleri Başkanlığı Danışma Kurulu Üyeliği görevlerinde bulundu.

2024 Türkiye Mahalli İdareler Seçimleri'nde Saadet Partisi Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkan adayı oldu.

Fırat, Saadet Partisi Genel İdare Kurulu Üyesi ve Teşkilat Başkan Yardımcısı olarak görev yapmaktadır.

## Kitapları
* *Veda Hutbesinde Yer Alan İnsan Hakları* (Adalet Yayınevi, 2020)

## Kişisel hayatı
Türkçe'nin yanı sıra Kürtçenin Kurmanci ve Sorani lehçelerini, orta düzeyde İngilizce bilmektedir. Evli ve bir çocuk babasıdır.

## Kaynakça

* 

* 

* 

* 

* 

* 

*
Hunsrück

**Hunsrück**, Almanya'nın Renanya-Palatina eyaleti yer alan uzun, üçgen biçimli, belirgin bir yayladır. Kuzeybatıda Moselle-Saar vadileri, güneyde Nahe ve doğuda Ren nehirleri ile sınırlıdır. Ren Nehri'ni geçtikten sonra Taunus Dağları ve Moselle Nehri'ni geçtikten sonra Eifel Dağları ile devam eder. Nahe Nehri'nin güneyinde, Palatina bölgesinin ve daha küçük Saarland'ın neredeyse tamamını oluşturan daha alçak, tepelik bir bölge bulunur. Kuzeydoğu köşesinde Koblenz kenti yer alır.

Bölge, kültürel olarak en çok Hunsrückisch lehçesi ve *Heimat* film serisindeki tasvirleriyle tanınır. Bölge, özellikle Brezilya'ya olmak üzere, 19. yüzyılın ortalarında büyük bir göç dalgasına sahne olmuştur.

## Kaynakça
Dollart Körfezi

**Dollart Körfezi** (), Almanya ve Hollanda arasında bulunan bir körfezdir. Körfez, Wadden Denizi'nin güneydoğusunda Ems halicinin batısında yer almaktadır. Ems-Dollart haliç sisteminin en iç kısmını oluşturur ve geniş gelgit düzlükleri, tuzlu bataklıklar ve sığ kanallarla karakterize edilir. Yüzeyin büyük bir kısmı gelgitin çekilmesiyle kurur ve göçmen kıyı kuşları ve su kuşları için uluslararası öneme sahip beslenme alanları oluşturur. Geri kalan setlenmemiş ön alanlar, uluslararası Wadden Denizi Dünya Mirası alanına aittir.

## Kaynakça
2025 Yalova IŞİD operasyonu

**2025 Yalova IŞİD Operasyonu** (veya **Elmalık Çatışması**), 29 Aralık 2025 tarihinde Yalova il merkezine bağlı Elmalık köyü yolu üzerindeki bir hücre evine düzenlenen, 3 polis memurunun hayatını kaybettiği ve 6 IŞİD militanının ölü ele geçirildiği silahlı çatışmadır.

## Arka Plan
Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) ve Emniyet Genel Müdürlüğü, IŞİD terör örgütünün Türkiye genelinde yılbaşı kutlamalarına yönelik eylem hazırlığında olduğunu tespit etmiştir. Bu kapsamda 15 ilde eş zamanlı başlatılan operasyonların Yalova ayağında, örgütün "Horasan Vilayeti" (ISKP) yapılanmasıyla bağlantılı bir hücre evi hedef alınmıştır.

## Çatışma
29 Aralık sabahı saat 02.00 sularında Yalova'nın Elmalık yolu üzerindeki üç katlı bir binaya Özel Harekât polisleri tarafından baskın düzenlenmiştir. Teslim ol çağrılarına içerideki örgüt üyelerinin ateşle karşılık vermesi üzerine çatışma başlamıştır.

* **Süre:** Çatışma yaklaşık 8 saat sürmüş, operasyon saat 09.40'ta tamamlanmıştır.
* **Tahliye:** Teröristlerin bulunduğu evde kadın ve çocukların olması nedeniyle operasyon hassasiyetle yürütülmüş; 5 kadın ve 6 çocuk sağ olarak tahliye edilmiştir.
* **Güvenlik Tedbirleri:** Çatışma bölgesindeki 5 okulda eğitime ara verilmiş, bölgenin elektrik ve doğalgaz akışı kesilmiştir.

## Kayıplar ve Failler
### Güvenlik Güçleri
Çatışma sonucunda aşağıdaki polis memurları şehit olmuştur:
* **İlker Pehlivan**
* **Turgut Külünk**
* **Yasin Koçyiğit**

Ayrıca 8 polis memuru ve 1 mahalle bekçisi yaralanarak Yalova Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne kaldırılmıştır.

### Örgüt Üyeleri
Hücre evinde bulunan **6 terörist** ölü ele geçirilmiştir. İçişleri Bakanlığı, ölenlerin tamamının Türk vatandaşı olduğunu açıklamıştır. Ölenler arasında kimliği belirlenenler:
* **Zafer Umutlu:** Örgütün bölge sorumlularından.
* **Haşem Sordabak:** Daha önce radikal faaliyetleri nedeniyle yargılanmış isim.

## Tartışmalar
Etkisiz hale getirilen teröristlerden Zafer Umutlu ve Haşem Sordabak'ın, Ekim 2024'te tutuklandıkları ancak sadece 7 ay cezaevinde kaldıktan sonra 18 Nisan 2025'te tahliye edildikleri ortaya çıkmıştır. Ayrıca Zafer Umutlu'ya, operasyondan sadece bir gün önce yargılandığı bir davadan beraat kararının tebliğ edildiği belirtilmiştir.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız
* Türkiye'deki terör saldırıları listesi
* IŞİD'in Türkiye faaliyetleri