Kudüs Kuşatması (MÖ 587)

**Kudüs Kuşatması** ( 589-587), Yeni Babil İmparatorluğu Kralı II. Nebukadnezar'ın, Yehuda Krallığı'nın başkenti olan Kudüs'ü kuşatmasıyla gerçekleşen Yehuda isyanlarının son çatışmasıdır. Kudüs, 30 aylık bir kuşatmanın ardından düşmüş ve ardından Babilliler şehri ve Süleyman Mabedi'ni sistematik bir şekilde yok etmişlerdir. Yahuda Krallığı dağılmış ve sakinlerinin çoğu Babil'e sürülmüştür .

MÖ 7. yüzyılın sonlarında Yehuda, Babil'in vasal krallığı haline gelmiştir. M.Ö. 601'de, Yahuda Kralı Yehoyakim, peygamber Yeremya'nın güçlü itirazlarına rağmen Babil yönetimine karşı ayaklanmıştır. Yehoyakim, bilinmeyen sebeplerden dolayı ölmüş ve yerine oğlu Yehoyakin geçmiştir. MÖ 597'de Babilliler Kudüs'ü kuşatmış ve şehir teslim olmuştur. Nebukadnezar Kudüs'ü yağmalamış ve Yekonya ile diğer önemli vatandaşları Babil'e sürmüş; Yekonya'nın amcası Zedekiah kral olarak tahta çıkarmıştır. Daha sonra Mısırlıların cesaretlendirmesiyle Zedekiah ikinci bir isyan başlatmış ve Kudüs'ü geri almak için bir Babil ordusu gönderilmiştir.

MÖ 587 veya 586 yılının Temmuz ayında, Babilliler Kudüs'ü ele geçirmişler, Birinci Tapınağı ve şehri yıkmışlardır. Şehrin etrafındaki küçük yerleşim yerleri ve krallığın batı sınırına yakın olanlar yerler de yıkmışlardır. İncil'e göre, Zedekiah kaçmaya çalışmış ancak Eriha yakınlarında yakalanmıştır. Oğullarının Riblah'da idam edilmesini izlemek zorunda kalmış ve ardından gözleri çıkarılmıştır.

Kudüs ve tapınağının yıkılması, peygamberlik edebiyatında ve İncil geleneğinde iz bırakan dini, manevi ve siyasi bir krize yol açmıştır. Yahuda Krallığı ortadan kaldırılmış ve merkezi Mizpa olan bir Babil eyaleti olarak ilhak edilmiştir. Davut hanedanı da dahil olmak üzere Yahudi seçkinleri Babil'e sürgün edilmiştir. MÖ 539 yılında Ahameniş İmparatorluğu'nun kurucusu Büyük Kiros'un Babil'i eline geçmesinin ardından, Kiros sürgündeki Yahudilerin Siyon'a dönüp Kudüs'ü yeniden inşa etmelerine bir ferman ile izin vermiştir. İkinci Tapınak MÖ 516 yılında tamamlanmıştır.

## İncil anlatısı
Nebuchadnezzar Kroniği, MÖ 597'deki Kudüs kuşatması hakkında bilgi verirken, MÖ 587'de Kudüs'ün yıkılmasıyla sonuçlanan kuşatmanın bilinen tek kayıtları, İbranice İncil'de yer almaktadır.

### Arka plan

MÖ 601'de, saltanatının dördüncü yılında, II. Nebukadnezar Mısır'ı işgal etmeye çalışmış ancak başarısız olmuş ve ağır kayıplar vererek geri püskürtülmüştür.  Bu başarısızlık, arasında Kral Yehoyakim'in II. Nebukadnezar'a haraç ödemeyi bırakıp Mısır yanlısı bir tutum takındığı Yehuda Krallığı'nda bulunduğu Babil'e bağlı Levant Krallıkları arasında çok sayıda isyana yol açmıştır.

MÖ 597'de II. Nebukadnezar, Kudüs'ü kuşatmıştır.  Yehoyakim kuşatma sırasında ölmüş ve yerine ya sekiz ya da on sekiz yaşında olan oğlu Yehoyakim geçmiştir. Şehir yaklaşık üç ay sonra, MÖ 597 yılının 2 Adar (16 Mart) günü düşmüştür. II. Nebukadnezar hem Kudüs'ü hem de Tapınağı yağmalamış ve ganimetlerinin tamamını Babil'e götürmüştür. Yehoyakin ve sarayı ile diğer önde gelen vatandaşlar ve zanaatkarlar, Yahuda'nın Yahudi nüfusunun önemli bir kısmıyla birlikte; Krallar Kitabı'na göre, yaklaşık 10.000 kişi ülkeden sürgün edilmiş ve Babil İmparatorluğu'na dağıtılmışlardır.

II. Nebukadnezar, Yehoyakin'in amcası Zedekiah'ı 21 yaşındayken Yahuda'nın vasal kralı olarak atamıştır.  Ancak Yeremya ve diğerlerinin güçlü itirazlarına rağmen, Zedekiah, II. Nebukadnezar'a haraç ödemeyi bırakarak ona karşı ayaklanmış ve Firavun Hophra ile bir ittifaka kurmuştur. II. Nebukadnezar, Kudüs'ü ele geçirmek amacıyla Yahuda'ya dönmüştür ().

### Kuşatma
II. Nebukadnezar, MÖ 589 yılının Ocak ayında Kudüs'ü kuşatmaya başlamıştır. Birçok Yahudi, sığınmak için çevredeki Moab, Ammon, Edom ve diğer krallıklara kaçmışlardır. İncil, kuşatma sırasında şehrin korkunç yoksunluklara katlandığını anlatır (; , , ). Şehir, on sekiz veya otuz ay süren bir kuşatmanın ardından düşmüştür. Zedekiah'ın hükümdarlığının on birinci yılında ( ;  ), Nebukadnezar Kudüs surlarını yıkarak, şehri fethetmiştir. Zedekiah ve takipçileri kaçmaya çalışmışlar ancak Eriha ovalarında yakalanmışlar ve Riblah'a götürülmüşlerdir. Orada, Zedekiah'ın oğulları da dahil olmak üzere takipçileri idam edilmişlerdir. İnfazları izlemeye zorlandıktan sonra, Zedekiah'ın gözleri oyulmuş ve ölümüne kadar tutuklu kalacağı Babil'e sürgüne götürülmüştür ( ; ; ; ; ; ).

### Sonrası
İncil'e göre, Kudüs'ün düşmesinden sonra, Babil generali Nebuzaradan, onu tamamen yıkmak üzere görevlendirilmiştir. Şehir ve Süleyman Mabedi'ni yağmalanıp yıkılarak Yahudilerin çoğu Nebuzaradan tarafından Babil'e sürgün edilmiş; sadece topraklara bakmak için birkaç kişinin kalmasına izin verilmiştir (). Arkeolojik kanıtlar, şehrin sistematik olarak yangınla yok edildiğini doğrulamaktadır. Arkeolojik kanıtlar ayrıca krallığın batı sınırına yakın kasabaların ve Kudüs'ün yakın çevresindeki küçük köylerin yıkıldığını göstermektedir.

Yahudi Gedalya, Yehuda'nın geri kalanını olan Yehud Eyaleti'nin valisi olarak atanmış ve Mispa'ya Keldani muhafızlar yerleştirilmiştir (; ). İncil, bu haberi duyan Moab, Ammon, Edom ve diğer ülkelere kaçan Yahudilerin Yahuda'ya geri döndüğünü anlatır (). Gedalya iki ay sonra Netanya'nın oğlu İsmail tarafından öldürülmüş ve geride kalan halk ile geri dönenler güvenlik için Mısır'a kaçmışlardır (, ). Mısır'da Migdol'e (İncil'in nereden bahsettiği belirsizdir, muhtemelen Nil Deltası'nda bir yerdir), Tahpanhes'e, Memfis'e (Noph olarak adlandırılır) ve Teb yakınlarındaki Patros'a yerleşmişlerdir ( ).

## Tarihlendirme
Nebukadnezar'ın Kudüs'ü ikinci kez kuşatmasının ne zaman gerçekleştiği konusunda bazı tartışmalar vardır. İbranice İncil'e göre Kudüs, Zedekiah'nın on birinci yılının dördüncü ayında düşmüştür. Kudüs'ün ikinci kez Tammuz yaz ayında  ( kaydedildiği gibi) düştüğü kabul edilmektedir. Ancak bilim insanları bu tarihin MÖ 586 mı yoksa MÖ 587&nbsp;mi olduğu konusunda fikir ayrılığına düşmüşlerdir. William F. Albright, Zedekiah'ın hükümdarlığının sonunu ve Kudüs'ün düşüşünü MÖ 587 olarak tarihlendirirken, Edwin R. Thiele MÖ 586 olarak önerir. Rodger Young, 2004 yılında, ilgili olaylar için İncil ve Yeni-Babil kaynaklarından alınan ayrıntılara dayanarak, kuşatmanın sonunun MÖ 587 olduğunu belirlediği bir analiz yayınlamıştır.

### MÖ 586

Thiele'nin hesaplaması, Zedekiah'ın hükümdarlığının tahta çıkış esasına göre sunulmasına dayanmaktadır ve bu esasın zaman zaman Yahuda kralları için kullanıldığını ileri sürmektedir. Bu durumda, Zedekiah'ın tahta çıktığı yıl *sıfırıncı* yıl olarak kabul edilirse ilk tam yılı MÖ 597/596, on birinci yılı, yani Kudüs'ün düştüğü yıl ise MÖ 587/586 olacaktır. Yehuda'nın hüküm yılları sonbahardaki Tişri'den itibaren sayıldığından, bu onun hükümdarlığının sonu olan Kudüs'ün ele geçirilmesini MÖ 586 yazına yerleştirecektir.

### MÖ 587
1956 yılında yayınlanan tarihli eser Nebuchadnezzar Kroniği (BM 21946), Nebukadnezar'ın ilk kez Kudüs'ü ele geçirerek Yehoaykin'in hükümdarlığına Nebukadnezar'ın yedinci yılında Adar (16 Mart) MÖ 597 son verdiğini göstermektedir.  iki kuşatmanın sona ermesinin göreceli dönemlerini sırasıyla Nebukadnezar'ın yedinci ve on sekizinci yılları olarak verir. (Aynı olaylar  ve  Nebukadnezar'ın tahta çıkış yılı da dahil olmak üzere sekizinci ve on dokuzuncu yıllarında gerçekleştiği şeklinde anlatılmaktadır.) Nebukadnezar'ın kuşatmanın sonu olarak on sekizinci yılın belirlenmesi, olayı MÖ 587 yazına yerleştirir ve bu da ilgili Yeremya, Hezekiel ve 2. Krallar İncil kaynağıyla tutarlıdır.

## Arkeolojik kanıtlar

### Kudüs
Arkeolojik kanıtlar, Kudüs'ün MÖ 587 veya 586'da yıkıldığına dair İncil anlatısını desteklemektedir. Yapılan arkeolojik araştırmalar, Babillilerin şehri sistematik olarak ateşle yok ettiğini ve şehir duvarının yıkıldığını göstermektedir.

David Şehri'nde yapılan kazılarda Yanık Oda, Ahiel Evi ve Bullae Evi isimleri verilen üç konut yapısının kalıntıları, MÖ 586'da Babilliler tarafından çıkarılan bir yangından kalan yanmış ahşap kirişleri içermektedir. Givati Otoparkı'ndaki bazı yapılarda ayrıca kül ve yanmış ahşap kirişler bulunmuştur; arkeologlar bunların MÖ 586'da şehrin yıkımına ait olduğunu düşünmektedirler. Babilliler ve Medler tarafından Asur topraklarındaki şehirlerin yıkımıyla ilişkilendirilen, yuvalı bronz üç loblu ok uçları, aynı şekilde ilk kez Güney Levant'ta II. Nebuchadnezzar'ın şehri yıkımıyla ilişkilendirilen yanmış katmanlarda ortaya çıkmıştır. Yapılardan birinden alınan toprak örnekleri ve sıvalı zemin parçaları, yapının en az 600&nbsp;°C sıcaklığa maruz kaldığını göstermektedir. Bir dizi şarap küpünde vanilya kalıntıları bulunması baharatın şehrin yıkılmasından önce Kudüs elitleri tarafından kullanıldığını göstermektedir.

### Çevre bölgeler
Arkeolojik araştırmalar ve incelemeler, Babillilerin Kudüs'ü kuşatmaya geldikleri dönemde, Kudüs'ü çevreleyen ve krallığın batı sınırında yer alan kasabaların çoğunun da tamamen yıkıldığını ortaya çıkarmıştır. Ancak, krallığın doğusunda ve güneyinde bulunan dış toplulukların o dönemde mi yok edildiği, yoksa krallığın idari yapısının çökmesi ve askerî gücünün kaybolmasından sonra devam eden bir süreçte mi yok olduğu belirsizdir.

Kuzey Yahudiye dağlık bölgesinde bulunan Benyamin bölgesi, işgalden büyük ölçüde etkilenmemiş ve Mizpa'nın idari merkezi olduğu Yehud Babil eyaletinin merkezi olmuştur.

## Kaynakça