Katarina Taikon

**Katarina Taikon-Langhammer** (29 Temmuz 1932 - 30 Aralık 1995), İsveçli bir Roman aktivist, sivil haklar hareketi lideri, yazar ve oyuncudur. Kalderash kökenlidir. Rosa Taikon'un kız kardeşidir. Kendisine İsveç'in Martin Luther Kralı denildi.

## Aile geçmişi
Taikon'un büyükanne ve büyükbabası Cori Caldares ve eşi, yüzyılın başında on iki çocuklarıyla birlikte İsveç'e geldi. Roman topluluklarında zaten yaygın olan Taikon soyadını benimsediler ve böylece yakın zamanda göç ettiklerini açıklamaktan kaçındılar.

On iki çocuktan biri olan Katarina Taikon'un babası, hem bakır hem de gümüşçülükle çalışan Johan Taikon'du.

## Erken dönem
Katarina Taikon, 1932'de Örebro yakınlarındaki bir kampta Johan Dimitri Taikon (1879-1950)  ve İsveçli bir kadın olan ikinci eşinin çocuğu olarak dünyaya geldi. Annesi Katarina henüz bir yaşındayken öldü. Üç büyük kardeşi vardı: Paul, Rosa ve Paulina.

Taikon'un çocukluğu sırasında Romanlar hâlâ İsveç'teki kamplarda yaşıyordu ve sık sık taşınmak zorunda kalıyordu. Bu da çocukların okul eğitimi almasını zorlaştırıyordu. Taikon 26 yaşına kadar yazmayı öğrenmedi. Bu, 1930'lardan beri Roman çocukların eğitiminin savunuculuğunu yapan babasının çabalarına rağmen gerçekleşti. Çocuklarını okullara kaydettirmeye çalıştı ancak  kendi çocuklarını okuldan almakla tehdit eden yerel ailelerin baskısıyla yönetim tarafından sıklıkla reddedildi.

1946'da Taikon kendisinden sekiz yaş büyük bir adamla evlendi. Birkaç ay sonra ailesi ve kocasıyla paylaştığı çadırdan başka bir Roman kampına kaçtı. Kampına geri gönderildi, ancak kısa süre sonra tekrar kaçtı. Bir hayır kurumu aracılığıyla bir dükkanda iş buldu ve birkaç yıl tek başına yaşadı.

## Oyunculuk kariyeri
1948'de 16 yaşındaki Taikon, Arne Sucksdorff'un belgesel kısa filmi *Uppbrott'ta* yer aldı ve burada geleneksel Roman dansını taklit eden bir performansın parçası olarak kamp ateşi etrafında dans etti. Belgeselin çekilmesi Taikon'un kocasından boşanmasını sağladı. Sonraki on yıl boyunca Taikon birçok İsveç filminde rol aldı.

## Aktivizm
Taikon, hayatını İsveç'teki ve dünyadaki Romanların koşullarını iyileştirmeye adadı. Yorulmak bilmez çalışmaları, tartışmaları, yazmaları ve İsveç yetkilileriyle konuşmaları sayesinde Romanlara diğer tüm İsveçlilerle aynı barınma ve eğitim hakkı tanındı. 1953'te Roman göçüne ilişkin 1914 yasağı sona erdi. Bu, diğer Romanların İsveç'e sığınmasına yol açtı ve ilk başta binden az olan nüfus arttı.

1964'te Katarina ve kız kardeşi Rosa, *Zigenarsamfundet'in* (Roman Topluluğu) kurulmasına yardım etti. Aynı yıl Taikon, İsveç Gençlik Barış İttifakının onursal üyesi olarak atandı. 1965'te Taikon, ülkedeki bu tür halka açık ilk Roman gösterisi olan Stockholm'deki Roman 1 Mayıs gösterisine başkanlık etti. Gösteride eğitim hakkı çağrısı yapıldı.

Taikon, İsveç yetkililerini, ülkelerinde baskıya maruz kaldıkları için bu kişilerin aslında siyasi mülteci olduklarına ikna etmeye çalıştı. 1967'de İsveç hükûmetini İtalyan ve Polonyalı Roman mültecilerin İsveç'te kalmasına izin vermeye ikna etmek için başarılı bir şekilde çalıştı. 47 Fransız Romandan oluşan bir grubun İsveç'e sığınma kazanmasına yardımcı olmak için yapılan sonuçsuz çabaların ardından stratejisini değiştirmeye karar verdi. Halkına karşı önyargıları sona erdirmenin tek yolunun gençlere hitap etmek olduğunu fark etti ve kendi çocukluğuyla ilgili *Katitzi* adlı popüler çocuk kitapları serisini yazmaya başladı*.* 1969-1980 yılları arasında seri halinde 13 kitap yayımladı. 1975'te çizgi roman uyarlaması yapıldı ve 1979'da kitaplardan uyarlanan bir televizyon dizisi çekildi. Kız kardeşi Rosa daha sonra şunu yazdı:*Eğer 1960 civarında Katarina Taikon mücadele etmeye karar vermeseydi Çingenelerin yüzyıllardır kurbanı olduğu ve bunun sonucunda benim neslimin ve ondan önceki nesillerin tüm sivil haklardan mahrum bırakıldığı korkunç adaletsizlikler ülkemizde devam edebilirdi. Önyargının ve ırkçılığın her türlüsüne karşı kitaplar ve sayısız gazete yazısı yazdı. Başbakanlara, Hükümete, Parlamentoya ve tüm siyasi partilere başvurdu*.

## Yazı kariyeri
1963'te Taikon, İsveç'teki Roman topluluğunun mücadelelerine odaklanan otobiyografik bir kitap olan *Zigenerska'yı* yayınladı.

1969'da Taikon, kendi çocukluğunu konu alan ilk çocuk kitabı *Katitzi'yi* yayınladı. 1980 yılına gelindiğinde seride on üç kitap yayımlandı. Daha önceki bazı İsveç çocuk kitaplarından farklı olarak Katitzi serisi, kitaplar ilerledikçe daha karanlık hikayelerden oluşuyordu. Son birkaç kitap gençleri hedef alıyordu. Kitaplar, sistemik toplumsal ve hukuki ayrımcılığın bir sonucu olarak Roman çocukların ve toplulukların karşılaştığı mücadeleleri göstermeyi amaçlıyordu.

1975'te *Katitizi'nin* çizgi roman uyarlaması yapıldı ve 1979'da kitaplardan uyarlanan bir televizyon dizisi çekildi.

## Kişisel hayat
Taikon, 1962'de Björn Langhammer ile evlendi. İki çocuğu vardı, bunlardan biri Angelica Ström adında bir kızdı.

## Ölümü ve anısı
Katarina Taikon, 1982 yılında kalp krizinin neden olduğu 13 yıl süren komadan sonra 1995 yılında beyin hasarından öldü.

2012 yılında Lawen Mohtadi, Taikon'un *Özgür Olacağım Gün* adını taşıyan bir biyografisini yazdı. 2015 yılında Mohtadi'nin biyografisinin *Taikon* adlı belgesel uyarlaması yayınlandı.

## Filmografi

* 1948 - *Uppbrott*
* 1949 - *Singoalla*
* 1950 - *[[The Motor Cavaliers]]*
* 1951 - *Tull-Bom*
* 1953 - *Marianne*
* 1953 - *Åsa-Nisse på semester*
* 1956 - *Sceningång*

## Yayınlar

* *Zigenerska* (1963) 
* *Ziegnare är vi* (1967) 
* *Katitzi I ormgropen (1971)*
* *Katitzi Rymmer (1971)*
* *Katitzi, Rosa ve Paul (1972)*
* *Katitzi I Stockholm (1973)*
* *Katitzi ve Lump-Nicke (1974)*
* *Katitzi I skolan (1975)*
* *Katitzi Z-1234 (1976)*
* *Katitzi barnbruden (1977)*
* *Katitzi uçmak (1978)*
* *Katitzi ve Gamla stan (1979)*
* *Uppbrottet (1980)* 

## Dış bağlantılar

* 
* Taikon kızkardeşler, Çek Roman Radyosu
* Rosa Taikon'dan Çingeneler ve kız kardeşi hakkında
* Ünlü Çingeneler
* Katitzi Katarina Taikon, Library Thing Sitesi

## Kaynakça