Muhammed Hacıefendiç

**Muhammed Hacıefendiç** (; Ocak 1898-2 Ekim 1943), Hacıefendiç Lejyonu'nun komutanı olan eski Yugoslav Kraliyet Ordusu ile Bağımsız Hırvatistan Devleti İç Muhafızı'nda görev almış bir Boşnak subay.

## Biyografi
Muhammed Hacıefendiç, Ocak 1898 tarihinde Avusturya-Macaristan yönetimindeki Tuzla'da doğdu. Doğduğu şehirde ilköğretimini tamamladıktan sonra Saraybosna'daki Ticaret Akademisi'ne gitti. Babasının isteği aile şirketini devralıp yönetmesiydi, ancak o askeri kariyere daha fazla ilgi gösterdi. I. Dünya Savaşı sırasında Bosna-Hersek Piyadeleri'ne gönüllü olarak katıldı ve savaştan teğmen rütbesiyle döndü. Babasının ticari işlerini devraldı, ancak aynı zamanda yeni kurulan Yugoslavya'nın Belgrad Askerî Akademisi'nde acil sınavlara girerek askerî eğitimine de devam etti. 1938'de Yugoslav Kraliyet Ordusu'nda yedek binbaşı olarak atandı.

### II. Dünya Savaşı
1941'de Mihver güçleri Yugoslavya'yı işgal etti ve Bağımsız Hırvatistan Devleti (NDH) (Bosna dahil), Ustaşa'nın kontrolü altında bir Mihver kukla devleti haline geldi. 10 Nisan 1941'de Bağımsız Hırvatistan Devleti'nin resmen ilan edilmesiyle memleketi Tuzla'ya döndü. Aralık 1941'de NDH Silahlı Kuvvetler Bakanı Mareşal Slavko Kvaternik'i ziyaret ederek Tuzla bölgesinden Boşnak Müslümanlardan oluşan bir Hırvat İç Muhafız (Domobran) birliği kurma izni istedi. Hacıefendiç'e binbaşı rütbesi teklif edildi ve Tuzla'daki NDH III. 8. Piyade Taburu'nun komutanlığına atandı. Kasım 1941 başlarında Çetnik saldırıları sırasında III. Tabur İç Muhafızları paniğe kapılarak düzensiz bir şekilde geri çekilmeye başladı. Binbaşı Hacıefendiç elinde silahla disiplini ve düzeni yeniden sağladı ve İç Muhafızlar savaşa geri döndü, ancak kısa sürede yerel halkı silahlandırarak daha büyük bir kararlılık sağlayabileceğini fark etti. Komutası altındaki İç Muhafızların çoğu aslında yakındaki Slavonya'dan gelen askerlerden oluşuyordu. Hacıefendiç, bu Hırvat askerlerin evlerinden bu kadar uzakta savaşmak için fazla motivasyonlarının olmadığını ve NDH silahlı kuvvetlerinin Bosnalı Müslüman nüfusu Çetnik saldırılarından ve katliamlarından etkili bir şekilde koruyamadığını tahmin etti. Bu nedenle, 7 Aralık 1941'de Hacıefendiç, Kvaternik ile görüştü ve kendi önerilerini sundu. Kvaternik onun fikirlerini kabul etti ve Hacıefendiç Tuzla'ya geri döndü.

20 Aralık 1941'de Hacıefendiç, yerel belediye başkanları, hükûmet temsilcileri ve diğer önde gelen kişilerle yerel bir gönüllü kuvveti oluşturmayı görüşmek üzere bir araya geldi. Bu kuvvet iki gün sonra resmen kuruldu ve başlangıçta Tuzla'nın doğusundaki köylerde ve Živinice çevresinde konuşlandırılan bir bölükten oluşuyordu; bu köyler o zamanlar Çetnik saldırıları tarafından doğrudan tehdit ediliyordu. Dört aydan kısa bir süre sonra, Mayıs 1942'de Gönüllüler Birliği'nin adı Hacıefendiç Lejyonu olarak değiştirildi ve özel bir İç Muhafızı gönüllü alayı olarak resmen tanındı. Alay, Tuzla'da bir karargâh ve kuzey Bosna'daki şehir ve kasabalarda konuşlandırılmış altı taburdan oluşuyordu. Müslüman nüfus genellikle buna Hacıefendiç Lejyonu derken, Yugoslav Partizanları ve Çetnikler tarafından Müslüman Lejyonu olarak adlandırılmaktaydı. Birlik son derece motiveydi ve iyi savaştı, ancak silah ve eğitimli subaylardan yoksundu.

1942'de Hacıefendiç hastalandı ve bir süre Zagreb'deki hastanelerde iyileşme sürecini geçirdi. Ayrıca yerel Müslüman erkekleri  13. Waffen-SS Dağ Tümeni Handschar'a katmakla da ilgilendi. Mart 1943'te SS-Standartenführer Karl von Krempler, Bosna'nın merkezindeki Tuzla'ya gitti ve Hacıefendiç ile görüştü; 28 Mart'ta Hacıefendiç, von Krempler'i Saraybosna'ya götürdü ve burada onu tüm Bosna'daki İslam din adamlarının lideri reîsü'l-ulema Hafız Muhammed Panca ve Ustaşa ile ilgisi olmayan diğer önde gelen Bosnalı Müslüman politikacılarla tanıştırdı.

Mayıs 1943 ortalarına gelindiğinde, Hacıefendiç'in lejyonunun 6.000'den fazla üyesi SS Handschar'a katılmak üzere toplanmıştı. Almanlar Hacıefendiç'i SS Handschar'a almak istediler ancak bu niyetleri hiçbir zaman gerçekleşmedi. Temmuz-Ağustos 1943 döneminde, Partizan casusları tarafından organize edilen Hacıefendiç Lejyonu'ndan Partizanlara büyük çaplı firarlar oldu. 2 Ekim 1943'te Hacıefendiç ve 55 adamı Tuzla yakınlarında Partizanlar tarafından idam edildi.

## Kaynakça

## Ek okuma

* Noel Malcolm, *Bosnia: A Short History*, 1994
* Fikret Karčić, *The Bosniaks and the Challenges of Modernity: Late Ottoman and Hapsburg* Times (1995)
* Johann C. Allmayer-Beck, Erich Lessing: *Die K.u.k. Armee. 1848-1918*. Verlag Bertelsmann, München 1974, 
* Stefan Rest: *Des Kaisers Rock im ersten Weltkrieg*. Verlag Militaria, Wien 2002, 
* Werner Schachinger, *Die Bosniaken kommen! - Elitetruppe in der k.u.k. Armee 1879-1918*. Leopold Stocker Verlag, Graz 1994, 
* k.u.k. Kriegsministerium „*Dislokation und Einteilung des k.u.k Heeres, der k.u.k. Kriegsmarine, der k.k. Landwehr und der k.u. Landwehr*“ in: Seidels kleines Armeeschema - Herausg.: Seidel & Sohn Wien 1914
*