Lysias (Suriye Şansölyesi)

**Lysias** (; ; ; ö. MÖ 162) MÖ 2. yüzyılda yaşamış bir general ve Seleukos İmparatorluğu yönetimindeki Suriye valisiydi 

## Biyografisi
MÖ 2. yüzyıldaki Seleukos İmparatorluğu çok büyüktü; Suriye'deki Antakya'daki başkent ve Mezopotamya'daki Babil'deki ikincil başkent olmak üzere iki ana ülkeye sahipti. Seleukos hükümdarları, zaman içinde çeşitli alt krallıklarda olduğu gibi, bağımsızlığa doğru sürüklenmemeleri için, bağlı yöneticilerine sadakatlerini sert bir şekilde hatırlatmak zorundaydı. Kral IV. Antiochus Epiphanes, MÖ 165 yazında doğu satraplıklarına bir sefer için Antakya'dan ayrıldı; Babil'deki işlere bakacak, yozlaşmış veya aşırı bağımsız yetkilileri görevden alacak ve Part İmparatorluğu olacak olan sürüklenen Pers eyaletleri üzerinde kontrol uygulamaya çalışacaktı. IV. Antiochus, imparatorluğun batı yarısının hükümetinden naip olarak Lysias'ı sorumlu bıraktı. Lysias ayrıca, Antakya'da yetiştirilmeye devam eden Antiochus'un oğlunun velayetini de aldı. Antiochus daha sonra tatmin edici olmayan gelirleri toplamak için sadık bir Yunan ordusuyla doğuya, Babil ve Pers'e gitti.

Lysias büyük ölçüde Makkabi İsyanı'ndaki rolü nedeniyle hatırlanır, çünkü bununla ilgili Yahudi kayıtları, 1. Makabiler ve 2. Makabiler kitapları da dahil olmak üzere Seleukos kayıtlarının aksine bir şekilde korunmuştur. Huzursuz Yahudiye eyaletinde düzeni yeniden sağlamayı amaçlayan Lysias, Dorymenes oğlu Ptolemy, Nikanor ve Gorgias komutasındaki bir birlik seferini Makabi isyancılarını bulup onlarla savaşmak için gönderdi. Hile kullanarak ve gece yürüyüşü yaparak, Yehuda Makkabi, Seleukoslar MÖ 165'te Emmaus Muharebesi'nde ordularını ayırdıktan sonra Seleukos kuvvetlerinin bir birliğini yendi. Lysias, MÖ 164'te ikinci ve daha büyük bir sefere önderlik etti. Lysias'ın ordusu ve Makkabiler, Beth Zur Muharebesi'nde savaştılar ancak ya kesin bir sonuç alınamadı ya da küçük bir Makkabi zaferiyle sonuçlandı. Ancak IV. Antiohos'un Pers topraklarında öldüğü haberi, Beth Zur'dan kısa bir süre sonra Yahudiye'ye ulaştı. Lysias, hükümet geçişini yönetmek ve yokluğunda diğer Seleukos rakiplerinin liderliği ele geçirmesini önlemek için derhal Antakya'ya dönmek zorunda kaldı. Yehuda, Yahudilerin kutsal şehri Kudüs'ü muzaffer bir şekilde fethetme ve İkinci Tapınak'ı arındırma fırsatını değerlendirdi ve Seleukosların çekilmesinin sebebi olarak Beth Zur Muharebesi'ni gösterdi.

Antakya'ya döndüğünde Lysias, henüz çocuk olan Kral V. Antiohos adına tüm imparatorluğun naibi olarak göreve başladı. Lysias, görünüşe göre MÖ 163'ü Antakya'daki iktidarını pekiştirmekle geçirdi. Yahudiye'de devam eden huzursuzluk, başka bir ordu toplayıp MÖ 162'de tekrar Yahudiye'ye yürümesine neden oldu. İkinci seferi daha başarılıydı; ordusu oldukça büyüktü ve en korkulan ve simgesel Seleukos ordu unsurlarından biri olan savaş fillerini de içeriyordu. Beyt Zekeriya Muharebesi'nde Lysias, Makkabiler'e karşı ezici bir zafer kazandı. Yehuda'nın kardeşi Eleazar öldürüldü ve Yehuda, Kudüs'ü terk ederek dağların güvenliğine çekildi. Lysias daha sonra Kudüs'ü kuşatmak için harekete geçti. Ancak Lysias'ın bir tür "zaman sınırı" vardı; başkentten çok uzun süre uzak kalmak, iç rakiplerden kaynaklanan siyasi sorunlara yol açabilirdi. Özellikle, Filip adında hırslı bir lider, IV. Antiohos'un ölüm döşeğinde kendisini naip olarak atadığını mantıksız bir şekilde iddia etti. Lysias isyanın sona ermesi için pazarlık yaptı ve Filip'le yüzleşmek üzere geri dönebilmek için Yahudiye'ye bir süreliğine barış getirdi. Tarihçi Josephus, Filip'in yakalanıp idam edildiğini yazdı, ancak bunu söyleyen bir kaynağı olup olmadığını veya yalnızca bilgece bir tahminde bulunup bulunmadığını bilmek imkansız. Lysias, muhtemelen isyan etme kabiliyetini azaltmak için Kudüs'teki bir duvarı yıktı. IV. Antiohos döneminde çıkan Yahudi karşıtı kararnamelerin yürürlükten kaldırılmasını doğrulayarak dini gerginlikleri azalttı. Ayrıca hor görülen Başrahip Menelaus'un idamını emretti ve muhtemelen Alcimus'un yerine bir başkasını atadı (2. Makabeler ve 1. Makabeler, Alcimus'un tam olarak ne zaman atandığı konusunda fikir birliğine varamıyor).

Antakya'da iki önemli olay yaşandı. İlk olarak, Seleukos gücünü zayıflatmak için Apamea Antlaşması'nı uygulamaya niyetli Roma Cumhuriyeti'nden bir heyet , Beyt Zekeriya'da kullanılan Suriye savaş fillerinin antlaşmayı ihlal ettiğini ilan etti ve onları engelledi. Ayrıca, iddiaya göre ihlal ettikleri gerekçesiyle bazı Seleukos savaş gemilerini yaktılar. Lysias, yeni bir Roma-Seleukos Savaşı'nı körüklemekten korkarak buna izin verdi. İkinci olarak, Seleukos soyundan iki soylu kadın, Antiochis ve kızı öldürüldü. Antik kaynaklar, bunun Lysias'ın kışkırtmasıyla olduğunu tahmin etse de, antik kaynaklar ayrıca herhangi bir soylunun ölümünün bir suikast olduğunu varsayma eğilimindedir. Tüm bu olaylar, Lysias'ın Romalılara çok kolay boyun eğerken paranoya kriziyle potansiyel rakiplerini infaz etmesi durumunda, Lysias'ın Antakya'daki Yunan aristokratları nezdindeki konumunu zayıflatmış olabilir. Bu olay yaşanmadan geçmiş olabilir, ancak Lysias'ın yıkımı beklenmedik bir kaynaktan gelecekti. I. Demetrios, Yunan tarihçi Polibius'un yardımıyla Roma'dan kaçıp Suriye'ye yelken açtı. Demetrios, gençlik yıllarında yetişmiş bir adamken, V. Antiohos henüz 11 yaşındaydı. Demetrios'un da tahta çıkma hakkı vardı: MÖ 175'te babasının ölümüyle tahta geçmesi gerekiyordu, ancak o sırada Roma'da rehin tutulmuştu ve bu da bazıları tarafından gasp olarak görülen IV. Antiohos'un tahta çıkmasına olanak sağladı. Demetrios Trablus'a çıktı ve hızla destek buldu; ordu ve Yunan aristokratları Lysias'ı Demetrios için terk etti. Lysias ve V. Antiohos kendi orduları tarafından tutuklandılar ve Demetrios'un emriyle idam edildiler.

## Kaynakça

### Özel

### Genel
* 
*Hutchinson, J. (1915). "Lysias". *International Standard Bible Encyclopedia*. Eds. Orr, James, M.A., D.D. Retrieved December 9, 2005.

## Dış bağlantılar