Virofaj

**Virofaj**, diğer virüsleri enfekte eden ve onların replikasyon süreçlerini parazitize eden bir çift iplikçikli DNA (dsDNA) virüsü grubudur. Bu yapılar, özellikle *[[Mimiviridae]]* familyasına ait dev virüsleri (mimivirüsler) konak olarak kullanırlar. Virofajların keşfi, virolojide virüslerin sadece hücresel organizmaları değil, diğer virüsleri de enfekte edebileceğini gösteren bir dönüm noktası olarak kabul edilir.

Terim, Latincede "virüs" ve Yunancada "yiyen" anlamına gelen *phagein* kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. İlk virofaj olan **Sputnik**, 2008 yılında Paris'teki bir soğutma kulesinden alınan *[[Acanthamoeba]] polyphaga* örneği içindeki bir mamavirüs içerisinde saptanmıştır. Virofajlar, replikasyon için konak hücrenin mekanizmasından ziyade, dev virüsün konak hücre sitoplazmasında oluşturduğu "virüs fabrikasını" (viroplazma) kullanırlar. Bu süreçte konak dev virüsün genetik materyalinin kopyalanmasını baskılayarak, hatalı kapsid oluşumuna ve dev virüsün enfektivitesinin azalmasına neden olurlar.

Uluslararası Virüs Taksonomisi Komitesi (ICTV) tarafından yapılan sınıflandırmada virofajlar, ***Lavidaviridae*** familyası içerisinde yer alırlar. Bu familya; *Sputnikvirinae* ve *Mavirinae* gibi alt familyalara ayrılmaktadır.

## Biyolojik İşleyiş ve Replikasyon Süreci
Virofajların çalışma mekanizması, geleneksel virüslerden oldukça farklıdır. Hücre çekirdeğine saldırmak yerine, doğrudan dev virüsün konak hücre sitoplazmasında inşa ettiği "viroplazma" (virüs fabrikası) adlı bölgelere sızarlar. Dev virüs, hücrenin imkanlarını kullanarak kendi kopyalarını üretmek için bir üretim hattı kurduğunda, virofaj bu mekanizmayı manipüle ederek kendi genetik materyalini kopyalatır.

Bu parazitik rekabet sonucunda ortaya çıkan dev virüs partikülleri genellikle morfolojik bozukluklara sahip olur; kılıfları düzgün oluşmaz veya içleri genetik materyal bakımından boş kalır. Bu durum, konak dev virüsün çevreye yayılma ve enfeksiyon kapasitesini ciddi şekilde kırar; yapılan gözlemler virofaj enfeksiyonunun dev virüs kaynaklı hücre ölümünü önemli ölçüde azalttığını göstermiştir.

## Doğadaki Yeri ve Ekolojik Rolü
Virofajların doğada bir çeşit biyolojik denge unsuru olduğu düşünülmektedir. Özellikle deniz ve göl ekosistemlerinde dev virüsler aşırı çoğalıp algleri veya amipleri yok etme noktasına geldiğinde, virofajlar devreye girerek bu yıkım sürecini yavaşlatır. Bu parazitik kontrol mekanizması, mikrobiyal yaşam zincirinin korunmasına yardımcı olur. Ayrıca, dev virüslerin baskılanması yoluyla sucul ekosistemlerdeki karbon döngüsüne de dolaylı yoldan katkı sağladıkları öngörülmektedir; çünkü virofajlar, konak hücrelerin virüs kaynaklı parçalanmasını sınırlayarak organik maddenin sistem içindeki dağılımını etkileyebilirler.

## Taksonomi ve Önemli Örnekler
Sınıflandırma kriterlerine göre *Lavidaviridae* ailesine dahil edilen bu virüs grubunun en çok bilinen üyeleri şunlardır:

* **Sputnik:** Bu alandaki ilk keşiftir; 2008 yılında bir mamavirüs içerisinde tespit edilmiştir.
* **Mavirus:' ''Denizlerde yaşayan kamçılı bir organizma olan'' Cafeteria roenbergensis**i koruyan, konak virüsü (CroV) hedef alan bir yapıdır.
* **Zamilon:** Diğerlerine göre daha seçici bir konak yelpazesine sahip olan ve *Mimiviridae* ailesinin belirli soylarına saldıran bir virofajdır.

## Kaynakça