Lyrbe

**Lyrbe ''(1910 tarihli  ''Katolik Ansiklopedisi**'nde **Lyrba** olarak geçmektedir; ), Roma'nın Pamfilya Prima eyaletinde antik bir şehir ve daha sonra bir piskoposluk merkeziydi. Günümüzde ise itibari bir piskoposluk makamıdır.

Söz konusu antik kentin adının, gemicilerin el kitabı olan Stadiasmus Maris Magni'ye dayanılarak Seleukeia olduğu önerilmekteydi. Ancak, Side diliyle yazılmış bir yazıtta söz edilen kutsal alandan elde edilen veriler ışığında, buranın bir dağ kenti kimliği taşıyan eski bir *Pamfilya* kenti olan *Lyrbe* olarak tanımlanması gerektiği değerlendirilmektedir. Helenistik Çağ'da (M.Ö. 3. yüzyıl) kurulan *Seleukeia* ise, muhtemelen Side'nin batısında ve Manavgat Çayı ile ulaşılabilen başka bir noktada bulunan bir liman kentiydi.

Kentin bulunduğu yer günümüzde, Antalya ilinin Manavgat ilçesine bağlı Bucakşeyhler köyünün yaklaşık 1&nbsp;km kuzeyine karşılık gelmektedir.

## Tarih
İsmi yalnızca basılan sikkelerden ve Dionysius Periegetes, Batlamyus ile Hierocles'in yaptıkları alıntılardan bilinmektedir.

Dionysius, kasabayı Pisidya'ya yerleştirirken, William Smith Lyrbe'yi, Batlamyus tarafından bahsedilen ve antik coğrafyacı tarafından Taşlık Kilikya'da konumlandırılan **Lyrope** () ile eşitlemektedir.

*[[Notitiae Episcopatuum|Notitiae episcopatuum]]* adlı piskoposluk listeleri, *Lyrba*'dan 12. ve 13. yüzyıllara kadar Side Metropolitliği'ne bağlı bir piskoposluk makamı olarak bahsetmektedir.

İki piskoposunun adı bilinmektedir:

* **Caius**: 381 yılındaki Birinci Konstantinopolis Konsili'ne katılmıştır.
* **Taurianus**: 431 yılındaki Birinci Efes Konsili'ne katılmıştır.

Le Quien'in belirttiği gibi Zeuxius, Lyrba Piskoposu değil, Syedra Piskoposu'ydu.

## Sit alanı
Lyrbe'de bulunan Side dilindeki yazıtlar, bu yerleşimin antik dönemde Side kentiyle aynı halk tarafından iskan edildiğine işaret etmektedir. Şehirde günümüzde görülen kalıntılar, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerine aittir. Bunlar arasında sur duvarları, Pamfilya Bölgesi'nin en iyi korunmuş agorası, hamam, tapınaklar, sarnıçlar, kilise ve mezar yapıları yer almaktadır.

Antik kent, üç yönünden derin vadilerle çevrelenmiş olup, bu durum doğal bir savunma hattı oluşturmaktadır. Bu topografik özellik sayesinde, yalnızca güney yönünde bulunan surları günümüze kadar oldukça iyi bir şekilde korunmuştur.

Şehre güneyden girişi sağlayan anıtsal kapı, sur hattının merkezinde konumlanmıştır ve her iki yanında anıtsal kuleler ile güçlendirilmiştir. Bu surlar, kapının her iki tarafından doğu ve batı yönlerine doğru, uçurumlara kadar uzanmaktadır. Surların dış yüzeyi, kesme kumtaşı blokların düzensiz dikdörtgen (rektagonal) teknikte örülmesiyle inşa edilmiştir.

Antik kentin merkezinde yer alan agoranın batı cephesi yamaç üzerine inşa edilmişken, doğu yönünde iki katlı yapıların yer aldığı tespit edilmiştir. Genel hatlarıyla **Helenistik döneme** tarihlendirilen agoraya giriş, güneydoğudaki anıtsal kapıdan sağlanmaktadır.

### Agoranın Yapısal Özellikleri

* **Tetrapylon Kapı:** Dört ayaklı bir kapı tarzında inşa edilen bu anıtsal girişin, agoraya sonradan eklenmiş olduğu düşünülmektedir.
* **Galeri ve Kanatlar:** Agoranın batısında konumlanan yapılar **Galeri I ve Galeri II** olarak tanımlanmaktadır. Kuzey kanadı ise, yapısal işlevi nedeniyle **kütüphane** olarak adlandırılan ve içerisinde "*Yedi Bilgeler Mozaiği*"nin bulunduğu mekân gibi önemli yapılardan oluşmaktadır. (Mozaik, günümüzde Antalya Müzesi'nde sergilenmektedir.)

### Diğer Yapılar ve Nekropol
Kentin güneybatı kesiminde, üç bölümden oluşan bir hamam kompleksi ile iki katlı bir kilise yapısı yer almaktadır. Nekropol ise kentin güneydoğu ve güneybatı yönlerine yayılmıştır.

Mevcut kalıntılar, bir dağ yerleşimi olmasına karşın *Lyrbe*’nin, özellikle Roma döneminde oldukça gelişmiş bir kent olduğunu göstermektedir.

### Kazı ve Müze Buluntuları
1972-1979 yılları arasında Prof. Dr. Jale İnan başkanlığında İstanbul Üniversitesi ekibi tarafından şehirde yürütülen kazılarda ortaya çıkarılan heykeltıraşlık eserleri ve mozaikler, bugün Antalya Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir. Daha sonraki yıllarda kentten tesadüfen bulunan çeşitli eserler ise Side Arkeoloji Müzesi'ne nakledilmiştir.

## Ayrıca bakınız

* Seleukeia (Pamfilya)
* Lyrbe kalıntılarının kapsamlı resim serisi

## Kaynakça