Principles of Geology

***Principles of Geology: Being an Attempt to Explain the Former Changes of the Earth's Surface, by Reference to Causes Now in Operation*** (Türkçe: Jeolojinin İlkeleri: Yeryüzünün Geçmişteki Değişimlerini, Günümüzde Etkin Olan Nedenlerle Bir Açıklama Girişimi), İskoç jeolog Charles Lyell tarafından 1830'dan 1833'e kadar üç cilt halinde yayımlanmış bir kitap. Lyell, yeryüzünün zamanla nasıl değiştiğini açıklamak için üniformitaryanizm (tek düzencilik) teorisini kullandı. Bu teori, jeolojik katastrofizm teorisinin tam tersidir.

Birçok kişi, dini inançlarına yer verebilmek için katastrofizme inandı. Örneğin Yaratılış Kitabı'ndaki tufan öyküsü gerçek bir jeolojik olay olarak nitelendirilebilirken, katastrofizm, yeryüzünün tek seferde şiddetli olaylarla değişimi ifade eder. Lyell, Sicilya'daki Etna Yanardağı üzerine çalışarak katastrofik teoriye inananlara meydan okudu. Yeryüzünün yapısının sürekli olarak değişmesinin sebebinin yavaş ve aşamalı değişimler olduğunu kanıtlamak için bir katmandan diğerine olan değişimleri ve kayalardaki fosil kayıtlarını açıkladı. Lyell, jeolojik kanıtları kullanarak Dünya'nın yaşının -daha önce zannedilenin aksine- 6.000 yıldan daha fazla olduğunu saptadı. Kitap, dünya üzerinde etkili olan süreçlerin geçmişte de faal olduğunu göstermiştir.

## Cephe
*Principles of Geology*'nin ilk cildinin cephesinde, Serapis Tapınağı'na ait üç sütunun bir çizimi vardır. Yumuşakçalar tarafından oyulmuş üzerindeki delikler, bu yapıların bir dönem su altında kaldığını ve deniz canlıları tarafından iskan edildiğini gösteriyordu. Bu durum erken dönem jeologları büyülemişti çünkü sütunlar ayakta durduğu süre boyunca farklı zamanlarda su altında veya su üstünde kalmıştı. Daha sonraları anlaşıldı ki Dünya'nın yerkabuğu altındaki magmanın hareketleri zeminin yükselmesine ve inmesine sebep oluyordu ve sonuç olarak sütünlar da yer değiştiriyordu. Lyell bu tasviri, aşamalı ve istikrarlı süreçlerin uzun zaman dilimleri boyunca Dünya'nın çehresini nasıl şekillendirebileceğine dair somut bir kanıt olarak yorumladı.

## Kitap

John Murray tarafından 1830–1833 yılları arasında üç cilt halinde yayımlanan kitap, Lyell'ın önemli bir jeoloji kuramcısı olarak tanınmasını sağladı ve üniformitaryanizm doktrinini popülerleştirdi (ilk kez James Hutton tarafından 1795'te yayımlanan *[[Theory of the Earth]]*'de ileri sürüldü). *Principles*'taki ana argüman, "şimdiki zaman geçmişin anahtarıdır" ilkesiydi; yani, uzak geçmişe ait jeolojik kalıntıların, günümüzde işleyişini sürdüren ve doğrudan gözlemlenebilen jeolojik süreçler referans alınarak açıklanabileceğidir ve açıklanması gerektiğiydir.

Biyolojik türleşme anlamında "evrim" terimini ilk kez kullanan kitaplardan biri olmasıyla meşhurdur.

Lyell'ın çalışmasında, Dünya'nın sürekli olarak değişmesine neden olan üç kuralı açıkladı. İlk kural, jeolojik değişimin uzun bir zaman diliminde meydana gelen yavaş ve sürekli prosedürlerden kaynaklandığıdır. Bu kural, Üniformitaryanizmin temel fikridir ve neden bir kural olduğunu anlamak kolaydır. İkinci kural ise, Dünya'nın jeolojisini etkileyen tüm kuvvetlerin yine Dünya'dan geldiğidir. Son olarak üçüncü kural, Dünya'nın jeolojik kayıtlarının örüntüsünün gök cisimlerinin döngülerinden etkilenmediğidir. İkinci ve üçüncü kural bir arada yürür çünkü Lyell, Dünya'nın jeolojisinde değişikliğe yalnızca Dünya üzerindeki kuvvetlerin neden olduğunu ve başka hiçbir şeyin buna sebep olmadığını düşünüyordu.

İlk ciltte Lyell'in üniformitaryanizm teorisi açıklanır. O, günümüzde gözlemlenen jeolojik süreçlerin geçmişte de aynı şekilde işlediğini ve Dünya'nın bugünkü görünümünü bu süreçlerin oluşturduğunu öne sürer ve savunur. Bu cilt, Darwin'in *Beagle* yolculuğunda yanına aldığı kitaptır. İkinci cilt, birinci ciltteki üniformitaryanizm teorisinden yola çıkarak oluşturulmuştur ama inorganik maddeden ziyade daha çok organik madde üzerine yoğunlaşılmıştır. Üçüncü ciltte Lyell, Tersiyer'in dört periyodunu tanımlar: Yeni Pliyosen, Eski Pliyosen, Miyosen ve Eosen. Lyell, Tersiyer'deki üniformitaryanizmi savunmak için bu periyotlardan kalan tortulları ve fosilleri kullandı. Bu aynı zamanda, geçmişte meydana gelen süreçlerin, günümüzün bilimsel diliyle nasıl ifade edildiğini de ele alır.

## Etkileri
Lyell'ın *Principles*'ının ana teması olan, muazzam derecede uzun zaman dilimleri boyunca küçük değişikliklerin istikrarlı bir şekilde birikmesiyle meydana gelen jeolojik değişim fikri, ikinci yolculuğuna çıkmak üzere olan (Aralık 1831) HMS ''Beagle'' gemisinin kaptanı Robert FitzRoy'un, Lyell'ın kitabının ilk baskısının ilk cildini verdiği 22 yaşındaki Charles Darwin'i etkiledi. İlk kez karaya çıktıkları St Jago'da, Darwin kaya oluşumlarını keşfetti ve bunları "Lyell’in gözleriyle" gördüğünde, adanın jeolojik tarihi hakkında devrim niteliğinde bir içgörü kazandı. Bu içgörüyü, yolculuğu boyunca uyguladı.

Güney Amerika'dayken Darwin, organik evrim fikrini reddeden ve türlerin çeşitliliğini ve dağılımları açıklamak için "Yaratılış Merkezleri"ni ileri süren ikinci cildi edindi. Darwin'in düşünceleri yavaş yavaş bunun ötesine geçti ama jeolojide Lyell'ın talebesi gibi davrandı ve eve, onun üniformitaryanizm fikrini destekleyen kapsamlı kanıtlar ve teoriler ile döndü. Bunların arasında Darwin'in mercan adalarının oluşumu hakkındaki fikirleri de vardı.

## Bibliyografi

* 1. baskı, Londra: John Murray. 1. Cilt, Ocak 1830 - 2. Cilt, Ocak 1832 - 3. Cilt, Mayıs 1833
* 2. baskı, Londra: John Murray. 1. Cilt, 1832 - 2. Cilt, Ocak 1833
* 3. baskı, 4 cilt halinde, Londra: John Murray. Mayıs 1834
* 4. baskı, 3 cilt halinde, Londra: John Murray, 1835. 1. Cilt - 2. Cilt - 3. Cilt
* 5. baskı, 4 cilt halinde, Londra: John Murray, 1837. 1. Cilt - 2. Cilt - 3. Cilt - 4. Cilt
* 6. baskı, 3 cilt halinde, Haziran 1840
* 7. baskı, 1 cilt halinde, Şubat 1847
* 8. baskı, 1 cilt halinde, Mayıs 1850
* 9. baskı, 1 cilt halinde, 1853
* 10. baskı, 2 cilt halinde, 1866–68
* 11. baskı, 2 cilt halinde, 1872
* 12. baskı, 2 cilt halinde, 1875. 1. Cilt - 2. Cilt (ölümünden sonra yayımlandı)

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* ''Principles of Geology'' (7th edition, 1847) - full digital facsimile from Linda Hall Library
* ''Principles of Geology, Volume 1 Description''
* ''Principles of Geology, Volume 2 Description''
* ''Principles of Geology, Volume 3 Description''
*