Kader Taşı

**Kader Taşı** veya **Scone Taşı** (İskoç Galcesi: *An Lia Fàil*,  veya clach-na-cinneamhuinn; İskoçça: *Stane o Scone*) 13. yüzyıla kadar İskoç hükümdarlarının taç giyme törenlerinde kullanılan, kırmızı kumtaşından yapılmış dikdörtgen bir bloktur. 13. yüzyılda Birinci İskoç Bağımsızlık Savaşı sırasında I. Edward tarafından savaş ganimeti olarak alınıp İngiltere'ye götürülmüştür. Daha sonra İngiliz ve Britanyalı hükümdarların taç giyme törenlerinde kullanılmıştır.

İskoç monarşisinin ve İskoçya Krallığı'nın eski bir sembolü olarak kabul edilir ve ilk kayıtlı kullanımı 1249'da İskoçya Kralı III. Alaxandair'in taç giyme töreninde olmuştur. Taş, 26 x 163⁄4 x 101⁄2 inç (66 cm × 43&nbsp;cm × 27&nbsp;cm) boyutlarında ve yaklaşık 336 lb (152 kg; 24 st) ağırlığındadır. Bir yüzeyinde kabaca oyulmuş bir haç bulunur ve her iki ucunda taşımayı kolaylaştıran demir halkalar bulunur. Hükümdarlar, 17. yüzyılda Taç Giyme Sandalyesi'ne ahşap bir platform eklenene kadar Kader Taşı'nın üzerinde otururlardı.

Eser aslen Perth yakınlarındaki Scone'da bulunan Scone Manastırı'nda (şimdi harap durumda) saklanıyordu. 1296'da İngiltere Kralı I. Edward'ın kuvvetleri, Edward'ın İskoçya'yı işgali sırasında onu ele geçirdi. Taş, 500 yıldan uzun süredir İngiliz ve Britanyalı hükümdarların taç giyme törenlerinde kullanıldı. 1996'da taş İskoçya'ya iade edildi ve İskoçya'nın Onurları ile birlikte Edinburgh Kalesi'nde saklandı. Taş, hükümdarın hakları kapsamında taştan sorumlu olan İskoç Hükümeti'nin bir yürütme kurumu olan Crown Estate Scotland ile birlikte Tacın mülkü olmaya devam ediyor. İskoçya Büyük Mührü Muhafızı'nın gözetimi altında taç giyme törenlerinde kullanılmak üzere Londra'ya taşınıyor. Mart 2024'ten bu yana Perth'de kalıcı olarak halka açık olarak sergileniyor.

## Kökeni ve efsaneleri

14. yüzyılda İngiliz din adamı ve tarihçi Guisborough'lu Walter, İskoç taç giyme taşının daha önceki yerini Perth'in üç kilometre (iki mil) kuzeyindeki Scone Manastırı olarak tanımladı:

Taşın Scone Manastırı'na yerleştirilmesinden önceki tarihi hakkında çeşitli teoriler ve efsaneler mevcuttur. Bunlardan biri, İskoçya'daki ilk İskoç Kralı (M.Ö. 498-501) Fergus Mór ile ilgilidir. Fergus, Taş'ı İrlanda'dan Argyll'e taşımış ve burada üzerinde taç giymiştir; bu olay 15. yüzyıla ait bir kayıtta yer almıştır. Bazı versiyonlar, Fergus tarafından getirilen taşı, Tara'da İrlanda Yüksek Krallarının göreve başlama töreninde kullanılan Lia Fáil ile özdeşleştirir. Diğer gelenekler ise Lia Fáil'in Tara'da kaldığını iddia eder. (*Inis Fáil,* "Kader Adası", İrlanda'nın geleneksel isimlerinden biridir.) Diğer efsaneler ise Taş'ın kökenini İncil zamanlarına yerleştirir ve onu Yakub'un Harran'a giderken Bethel'den aldığı Yakup Taşı olarak tanımlar (Yaratılış 28:10-22). Aynı Yakup Taşı'nın daha sonra peygamber Yeremya tarafından antik İrlanda'ya götürüldüğü varsayılmaktadır.

Bu efsaneleri çürüten jeologlar, İngiltere Kralı I. Edward tarafından Westminster'a götürülen taşın, Scone civarında çıkarılan "Alt Eski Kırmızı Kumtaşı" olduğunu kanıtladılar. Westminster'daki taşın gerçekliği konusunda şüpheler mevcut: Emekli İskoç akademisyen ve tarihi kurgu yazarı Marie MacPherson'ın bir blog yazısı, bunların en az iki yüz yıl öncesine dayandığını gösteriyor.

*[[Morning Chronicle]]* gazetesinin editörüne yazılan 2 Ocak 1819 tarihli mektupta şunlar belirtilmektedir:

Dunsinane Tepesi'nde geç tarih öncesi bir tepe kalesinin kalıntıları bulunmaktadır ve bu kalenin Macbeth ile tarihi bağlantıları vardır, ancak tepede 11. yüzyıla tarihlenen herhangi bir kalıntı tespit edilmemiştir.

2023 yılında Kral III. Charles’ın taç giyme töreni öncesinde yapılan incelemede, taş üzerinde Roma rakamlarıyla kazınmış ‘XXXV’  işareti bulundu. Stirling Üniversitesi'nden Sally Foster, Kader Taşı'nın aslında orijinalinin 35 parçasından biri olduğunu belirtiyor.

## Westminster Manastırı

1296'da, Birinci İskoç Bağımsızlık Savaşı sırasında, İngiltere Kralı I. Edward, taşı savaş ganimeti olarak aldı ve Westminster Manastırı'na götürdü. Burada, Taç Giyme Sandalyesi veya Kral Edward'ın Sandalyesi olarak bilinen ve sonraki çoğu İngiliz ve Britanya hükümdarının taç giydiği tahta bir sandalyeye yerleştirildi. I. Edward, İskoçya'nın "Üstün Lord"u statüsünü talep ederek, Kralını denetleme hakkına sahip olmaya çalıştı.

I. Edward tarafından ele geçirilen taş hakkında bazı şüpheler mevcuttur. Westminster Taşı teorisi, Scone Sarayı'ndaki rahiplerin gerçek taşı Tay Nehri'ne sakladığını veya Dunsinane Tepesi'ne gömdüğünü ve İngiliz birliklerinin yerine başka bir taş almaya kandırıldığını ileri sürer. Bu teorinin bazı savunucuları, taşın tarihi açıklamalarının mevcut taşla uyuşmadığını iddia etmektedir.

İskoçya Krallığı ile İngiltere Krallığı arasındaki 1328 Edinburgh-Northampton Antlaşması'nda, İngiltere ele geçirilen taşı İskoçya'ya iade etmeyi kabul etti; isyan eden kalabalıklar, taşın Westminster Manastırı'ndan kaldırılmasını engelledi. Taş, altı yüzyıl daha İngiltere'de kaldı. İskoçya Kralı VI. James, İngiltere tahtına I. James olarak çıktığında, Westminster Manastırı'nda bu taş üzerinde taç giydi. Sonraki yüzyıl boyunca, İskoçya'nın Stuart Hanedanı kralları ve kraliçeleri bir kez daha taşın üzerinde oturdular ancak bu defa İngiltere'nin kralları ve kraliçeleri olarak.

### 1914 süfrajet bombalaması
11 Haziran 1914'te, 1912-1914'teki Süfrajet bombalama ve kundaklama kampanyasının bir parçası olarak, Kadınların Sosyal ve Politik Birliği'nin kadın hakları savunucuları, Taç Giyme Sandalyesi ve Taşı'nın yanına şarapnel görevi görecek metal cıvata ve somunlarla dolu bir bomba yerleştirdiler; Binanın 80-100 ziyaretçiyle dolu olmasına rağmen, müteakip patlamanın ardından ciddi yaralanmalar bildirilmedi, ancak patlama Taç Giyme Sandalyesi'nin bir köşesini uçurdu ve Taş'ı ikiye böldü - ancak bu, dört İskoç milliyetçisinin taşı çalıp İskoçya'ya geri götürmek için kiliseye girdiği 1950 yılına kadar fark edilmedi. Westminster Manastırı bombalamasından iki gün sonra, St. Paul Katedrali'nde patlamadan önce ikinci bir kadın hakları savunucusu bombası keşfedildi.

### 20. yüzyıl başları
Taç Giyme Sandalyesi'nin İkinci Dünya Savaşı sırasında Alman hava saldırıları sonucu hasar görme veya yok olma olasılığı, savaş süresince Gloucester Katedrali'ne taşınmasına yol açtı. Taş'ın Almanların eline geçmesinin propaganda etkileri konusundaki endişeler, Taş'ın manastırın kuzey koridorunun dışında bulunan Abbot Islip Şapeli'nin altındaki bir mezar odasında, eski kurşun tabutların arkasına saklanmasına yol açtı. Dekan Paul de Labilliere ve Westminster Manastırı'nın Doku Araştırmacısı Charles Peers dışında, saklandığı yeri yalnızca birkaç kişi biliyordu. Savaş sırasında hepsi öldürülürse sırrın kaybolabileceğinden endişe eden Peers, yerini gösteren üç harita çizdi. İkisi mühürlü zarflar içinde Kanada'ya, biri Kanada Başbakanı William Lyon Mackenzie King'e gönderildi ve o da onu Ottawa'daki Kanada Bankası'nın kasasına bıraktı. Diğeri, zarfını Toronto'daki Montreal Bankası'nda saklayan Ontario Vali Yardımcısı Albert Edward Matthews'a gitti. Zarfların alındığı haberini aldıktan sonra Peers, bankasında sakladığı üçüncü haritayı imha etti.

Daha sonra Lordlar Kamarası, Taş'ın İskoçya'ya güvenli bir şekilde gönderilmesi yönünde Bayındırlık Ofisi aracılığıyla bir öneri aldı:
Bayındırlık İşleri Dairesi'nin, İskoçların Taş'ı yan yollardan ele geçirme girişimine boyun eğmeyeceğini umuyorum. Bu mülk edinme meraklısı ulusun, I. Edward döneminden beri Taş'ı ele geçirmek için her türlü yolu denediğini ve Westminster'daki görev sürem boyunca Polis'ten, Londra'da İskoç elçilerinin dolaşıp Taş'ı çalmaya niyetli olduğu ve normalde saklandığı İtirafçı Şapeli'ni kilitlememizin daha iyi olacağı konusunda uyarılar aldığımızı bilmemek mümkün değil.

## İskoçya'ya dönüşü

### İlk dönüş
1950 Noel Günü'nde, dört İskoç öğrenciden oluşan bir grup (Ian Hamilton, Gavin Vernon, Kay Matheson ve Alan Stuart) taşı Westminster Manastırı'ndan çıkardı ve onu İskoçya'ya geri götürmeyi amaçladı. Çıkarma sırasında taş iki parçaya ayrıldı. Taşın büyük bir kısmını birkaç gün kamp yaptıkları Kent'teki bir tarlaya gömdükten sonra, gömülü taşı ortaya çıkardılar ve yeni bir suç ortağı olan John Josselyn ile birlikte İskoçya'ya döndüler.

O dönemde Edinburgh'da görevli bir Amerikalı diplomata göre, taş konsolosluğun Halkla İlişkiler Görevlisi'nin bodrumundaki bir sandığa bilgisi olmadan kısa bir süreliğine saklanmış, ardından kuzeye getirilmişti. Daha küçük parça da benzer şekilde daha sonra kuzeye getirilmişti. Taşın tamamı Glasgow'lu politikacı Robert Gray'e verilmiş, Gray de taşların onarılması için bir Glasgowlu taş ustasıyla anlaşmış.

İngiliz Hükümeti, taş için kapsamlı bir arama emri verdi, ancak başarılı olamadı. Taş, 11 Nisan 1951'de İskoçya Kilisesi'ne ait bir mülk olan Arbroath Manastırı'nın sunağına saklananlar tarafından bırakılmıştı. Londra polisi taşın nerede olduğunu öğrendikten dört ay sonra Westminster'a iade edildi. Daha sonra, taşın kopyalarının yapıldığı ve iade edilen taşın orijinal olmadığı söylentileri yayıldı.

### İkinci dönüş
3 Temmuz 1996'da, İskoç kültür tarihi etrafında büyüyen bir tartışmaya yanıt olarak, İngiliz Hükümeti taşın alınmasından 700 yıl sonra İskoçya'ya geri döneceğini duyurdu. 15 Kasım 1996'da, İçişleri Bakanlığı ve İskoçya Bakanlığı temsilcileri arasında sınırda yapılan bir teslim töreninin ardından taş Edinburgh Kalesi'ne taşındı. Taşın varışının kutlanması için 30 Kasım 1996'da, Aziz Andrew Günü'nde Kale'de resmi bir teslim töreni düzenlendi. Kraliçe II. Elizabeth'i temsil eden o zamanki York Dükü Prens Andrew (daha sonra Andrew Mountbatten-Windsor), taşı Regalia Komiserlerinin emanetine teslim eden Kraliyet Emrini resmen teslim etti. Şu anda Perth'te bulunmaktadır.

### Londra'dan kalıcı dönüşü
Eylül 2022'de Historic Environment Scotland, taşın III. Charles'ın taç giyme töreni için geçici olarak Westminster Manastırı'na geri döneceğini duyurdu. Daha sonra, 27 Nisan 2023'te Lord Lyon Arması Kralı Joseph Morrow'un önderliğindeki bir alayla kaleden ayrıldı ve 29 Nisan'da Westminster Manastırı'na vardı. 6 Mayıs'taki taç giyme töreninden sonra taş, ayın ilerleyen günlerinde Edinburgh Kalesi'ne geri gönderilmeden önce manastırda geçici olarak sergilendi.

## Kamuya açık sergi

2019'daki bir istişarenin parçası olarak,  İskoç Hükümeti, Scone Taşı'nın halka açık sergilenmesi için tercih edilen yer hakkındaki görüşlerini sordu. İki seçenek önerildi: önerilen yeni Perth Müzesi'nin (eski Perth Belediye Binası'nın 23 milyon sterlinlik yeniden geliştirilmesi) merkezinde yer alması veya mevcut serginin büyük çaplı bir yeniden geliştirilmesinde Edinburgh Kalesi'nde kalması.

İskoç Hükümeti, Aralık 2020'de taşın Perth Müzesi'ne taşınacağını duyurdu. Müze, 30 Mart 2024'te, taş ana sergilerinden biri olarak açıldı.

## Vandalizm
15 Kasım 2023'te, çevreci aktivist grubu "This is Rigged"ın üç üyesi, taşın koruyucu cam kutusunu parçaladı ve camın üzerine grubun logosuyla birlikte "Is Treasa Tuath Na Tighearna" (İskoç Galcesi'nde "Halk Bir Lorddan Daha Güçlüdür") ifadelerini sprey boyayla yazdı. Edinburgh Kalesi, günün geri kalanında halka kapatıldı. Eylemciler, süpermarketlere gıda fiyatlarını düşürmeleri ve İskoç Hükümeti'ne bir toplum gıda merkezi kurmaları için fon sağlamaları yönünde baskı yapmayı amaçladıklarını iddia ettikleri eylemin ardından tutuklandılar. Kasım 2024'te, üç kişiden ikisi Edinburgh Şerif Mahkemesi'nde olayla bağlantılı olarak kasten zarar verme suçlamalarını kabul etti. Aralık ayında, üçüncü protestocu da kabineye zarar verme suçlamasını kabul etti; huzuru bozma suçlamasına karşı beraat kararı kabul edildi.

12 Temmuz 2025'te, kilt giyen bir Avustralyalı, Perth Müzesi'nde sergilenirken taşın koruyucu cam kutusunu kırdığı ortaya çıkınca tutuklandı. Daha sonra kötü niyetli zarar verme suçlamasıyla yargılandı.

## Kayıp parçalar
Ocak 2024'te, daha önce kayıp olduğu düşünülen taşın bir parçası, İskoç Ulusal Partisi'nin genel merkezindeki bir dolapta bulundu. 1 Ocak'ta yayımlanan İskoç kabine belgelerine göre, parça, 2008 yılında, taşın Westminster Manastırı'ndan çıkarılmasında görev alan John MacCormick'in oğlu tarafından dönemin başbakanı Alex Salmond'a verilmişti. O dönemde Kabine Daimi Sekreteri olan Sir John Elvidge, Salmond'a parçayı saklayabileceğini söyledi. Salmond daha sonra parçayı güvenli bir şekilde saklanması için SNP'ye iletti.

Historic Environment Scotland, daha sonra parça üzerinde testler gerçekleştirdi ve parçanın "makul şüphenin ötesinde" gerçek olduğu ortaya çıktı. Mayıs 2024'te, parçanın "İskoçya Milleti ve halkı adına" Regalia'nın Korunması Komiserleri tarafından tutulacağı duyuruldu.

Ocak 2025'te BBC, "30'a kadar" kayıp parça için arama çalışmalarının sürdüğünü bildirdi. Bu parçalar, 1950'deki hırsızlıktan kısa bir süre sonra taş onarılırken gövdeden ayrılmıştı. Onarımı denetleyen Robert Gray, parçaları hırsızlığı gerçekleştiren öğrencilere ve "İskoç bağımsızlık kampanyasında hayranlık duyduğu kişilere" iletti. Aramayı Stirling Üniversitesi'nden Sally Foster yürütüyor; şimdiye kadar dört parçanın yerini doğrulayabildi.

Kasım 2025'te Profesör Foster, parçalardan birinin alıcısının Dedektif Müfettiş William Kerr olduğunu tespit ettiğini bildirdi. Kerr, 1951'de taşın aranmasına katılmıştı. Robert Gray'in parçayı 1956'da kendisine teslim ettiği düşünülüyordu.

## Edebiyatta
Kader Taşı, Terry Pratchett'ın *[[Diskdünya]]* roman serisinde, özellikle de *Beşinci Fil'de* Kader Taşı olarak parodileştirilmiştir. Kader Taşı ile Jacob'ın Yastığı arasındaki bağlantı, Tormad Cockburn'ün *This Jagged Way* (**ASIN**: B0C4B9Q7PQ) adlı romanının konusunun merkezinde yer alır.

## Ayrıca bakınız
* İskoçya tarihi
* Omphalos
*

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* *No Stone Unturned: The Story of the Stone of Destiny*, Ian R. Hamilton, Victor Gollancz and also Funk and Wagnalls, 1952, 1953, hardcover, 191 pages, An account of the return of the stone to Scotland in 1950 (older, but more available)
* *Taking of the Stone of Destiny*, Ian R. Hamilton, Seven Hills Book Distributors, 1992, hardcover,  (modern reprint, but expensive)
* Martin-Gil F.J., Martin-Ramos P. and Martin-Gil J. "Is Scotland's Coronation Stone a Measurement Standard from the Middle Bronze Age?". *Anistoriton*, issue P024 of 14 December 2002.
* *The Stone of Destiny: Symbol of Nationhood* by David Breeze, Chief Inspector of Ancient Monuments, and Graeme Munro, Chief Executive, Historic Scotland; Published by *[[Historic Scotland]]* 1997: 

## Dış bağlantılar

* 
* Highlights: The Stone of Destiny , Edinburgh Castle website
* The Stone of Destiny , sacred kingship in the 21st century