Notium Muharebesi

MÖ 406'daki **Notium Muharebesi** (veya **Efes Muharebesi**), Peloponez Savaşı'nda Spartalıların kazandığı bir deniz zaferiydi. Savaştan önce Atinalı komutan Alkibiadis, Efes'te Sparta filosunu abluka altına alan Atina filosunun komutasını dümencisi Antiohos'a bıraktı. Antiohos, emirlerini ihlal ederek Spartalıları küçük bir sahte kuvvetle kışkırtarak savaşa çekmeye çalıştı. Stratejisi ters tepti ve Lisandros komutasındaki Spartalılar, Atina filosuna karşı küçük ama sembolik açıdan önemli bir zafer kazandı. Bu zafer, Alkibiadis'in düşüşüyle sonuçlandı ve Lisandros'u Atinalıları denizde yenebilecek bir komutan olarak konumlandırdı.

## Açılış
MÖ 407'de Lisandros, ölen Mindarus'un yerine Sparta filosunun komutanı, navarhos olarak atandı. Yol boyunca bir filo toplayarak Mora'dan Ege'yi geçerek doğuya doğru yelken açtı ve sonunda 70 trireme ile üssünü kurduğu Efes'e ulaştı ve Efes'teki gemi inşa çalışmalarıyla bu sayıyı 90'a çıkardı. Efes'te bir Pers prensi olan Kiros ile diplomatik ilişkiler kurdu. Lisandros, Kiros ile kişisel bir dostluk kurdu ve prens, Spartalı kürekçilerin ücretini günde 3'ten 4 obolosa çıkarmak için kendi kesesinden para sağlamayı kabul etti. Bu artan fonla, Sparta filosu Atina filosundan deneyimli kürekçileri çekebilirdi.

Lisandros'la bir savaşa girmek zorunda kalan Alkibiadis, donanmasını, suyun karşısındaki Sparta donanmasını yakından izleyebileceği Notium'a getirdi. Ancak Notium'da oturmak, Lisandros'u savaşa çekmeye yetmedi. Bunun üzerine Alkibiadis, Fokaia kuşatmasında Thrasiboulos'a yardım etmek için birkaç asker gemisiyle kuzeye doğru yola çıktı. Geride kalan donanmanın büyük kısmı, Alkibiadis'in kybernetes'i veya dümencisinin komutası altına alındı. Bu büyüklükte bir filo (Alkibiadis'in ayrılışından sonra Notium'da 80 gemi kalmıştı) geleneksel olarak birkaç general veya en azından bir trierarhos tarafından yönetilirdi; Alkibiadis'in alışılmadık kararı hem antik hem de modern yazarlar tarafından yaygın olarak eleştirildi. Antiohos'a eylemlerini yönetmesi için basit bir emir verildi: "Lisandros'un gemilerine saldırmayın." Nedense bu emre uymamayı tercih etti ve Atinalılara zafer kazandıracağını düşündüğü bir strateji uygulamaya girişti.

## Muharebe
Spartalıları savaşa çekmek isteyen Antiohos, 10 trireme ile Efes'e doğru yelken açtı. Planı, küçük kuvvetinin peşinden Peloponnesosluları çekmek ve ardından Atina kuvvetinin geri kalanının onları pusuya düşürmesiydi. Bu plan, Kizikos'taki muhteşem Atina zaferini getiren plana çok benziyordu, ancak Notium'daki koşullar o savaştakilerden tamamen farklıydı. Pratikte, Antiohos'un gemisi ani bir Sparta saldırısıyla batırıldı ve Antiohos öldürüldü; yem kuvvetinin kalan dokuz gemisi daha sonra ana Atina kuvvetinin tüm Sparta filosunun ani gelişiyle hazırlıksız yakalandığı Notium'a doğru baş aşağı kovalandı. Sonraki savaşta 15 Atina triremi ele geçirildi ve yedisi daha batırıldı. Spartalılar beklenmedik bir zafer kazanmış olarak Efes'e geri dönerken, Atinalılar yeniden toplanmak için Notium'a döndüler.

## Sonrası
Alkibiades, savaş haberini aldıktan sonra Phokaia kuşatmasını kaldırdı ve Notium'daki donanmayı takviye etmek için güneye dönmesi iki donanma arasında kabaca bir sayısal eşitlik sağladı. Ancak Lisandros'u savaşa çekme girişimleri başarısızlıkla sonuçlandı ve iki donanma suyun ötesinde birbirlerini izlemeye devam ettiler.

Notium'daki yenilgi, Alkibiadis'in Atina siyasetindeki tam çöküşüne yol açmıştır. Kizikos zaferinin ardından yeniden itibar kazanan Alkibiadis, büyük beklentilerle göreve getirilmişti. Antiohos'u alışılmadık bir şekilde ataması kaotik bir yenilgiye yol açınca, siyasi düşmanları fırsatı değerlendirdi ve Alkibiadis görevinden alındı. Bir daha Atina'ya dönmeyerek, kuzeye, Trakya Hersonesos'unda sahip olduğu topraklara yelken açtı; Aegospotami Muharebesi'nde kısa bir süre görünmesi dışında, savaştaki rolü sona ermişti.

Notium'dan sonra her iki filonun komutası el değiştirdi. Navarhos pozisyonundaki süre sınırlamaları nedeniyle Lisandros'un yerine Kallikratidas getirildi; Atina tarafında ise Alkibiades'in düşüşü arkadaşları Thrasiboulos ve Theramenes'i de devirdi ve genel komuta Konon'a verildi. Sonraki yıl filolar iki kez çarpıştı, ilki Konon'un iki katı gemiye sahip olan Kallikratidas'ın Atinalıları yendiği ve onları Midilli'de tuzağa düşürdüğü bir savaştı; ardından bir Atina yardım filosu Kallikratidas'ı Arginusae'de kesin bir şekilde yendi ve öldürdü. Ancak bu Atina zaferleri işe yaramadı, çünkü MÖ 405'te Lisandros gayrı resmi komutaya geri döndü ve Atina filosunu Aegospotami'de yok etti, böylece Sparta'nın galip geldiği Peloponez Savaşı sona erdi.

Notium, her iki tarafın da kazandığı veya kaybettiği gemi sayısı bakımından çok önemli olmasa da (Sparta filosunun elde ettiği kazanımlar, Arginusae'deki yenilgileriyle tamamen silinmişti), Lisandros'un kariyerini başlatma ve Alkibiadis'in kariyerini sonlandırma gibi önemli bir etkiye sahipti. Lisandros, Atina İmparatorluğu'na son verecek ve yerine geçen Sparta İmparatorluğu'nun kontrolü için yıllarca mücadele edecekti; bu arada Alkibiadis, MÖ 403'te suikasta kurban gidecek ve memleketine bir daha asla dönmemişti. Bu arada Donald Kagan, savaşın Atina tarafı üzerindeki en önemli etkisinin, MÖ 411 ve 410'daki tüm Atina deniz zaferlerini planlamaya yardımcı olan yetenekli komutan Thrasiboulos'un komutanlıktan alınması olduğunu öne sürmüştür.

Notium, kendi başına kesin bir sonuç vermese de, büyük siyasi sonuçlar doğurmuş ve savaşın yaklaşan belirleyici muharebelerinde Atina ve Sparta kuvvetlerine kimin liderlik edeceğini belirlemede önemli bir rol oynamıştır.

## Kaynakça
;Özel

;Genel
*Diodorus Siculus, *[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0084&query= Library]*
*Kagan, Donald. *The Peloponnesian War* (Penguin Books, 2003). 
*Plütark, *[http://classics.mit.edu/Plutarch/ Paralel Yaşamlar]*