2024 Washington zirvesi

**2024 Washington Zirvesi**, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'nün (NATO) 32 üyesi, ortak ülkeleri ve Avrupa Birliği'nin (AB) devlet ve hükûmet başkanlarının 9-11 Temmuz 2024 tarihlerinde Washington, D.C., Amerika Birleşik Devletleri'nde gerçekleştirdiği 33. zirvesidir. Zirvede, 4 Nisan 1949 tarihinde Washington'da Kuzey Atlantik Antlaşması'nın imzalanmasıyla kurulan NATO'nun 75. yıldönümünü kutlanmıştır. Zirve aynı zamanda 1978 Washington zirvesi, 1999 Washington zirvesi ve 2012 Chicago zirvesinin ardından ABD'de düzenlenen dördüncü NATO zirvesi oldu.

İsveç'in NATO'ya katılmasından bu yana düzenlenen ilk ve Jens Stoltenberg'in Genel Sekreter olarak katıldığı son zirve olmuştur.

## Arka plan

Washington'daki 2024 zirvesinin resmi başlığı “Ukrayna ve Transatlantik Güvenliği” olarak belirlenmiştir. Özellikle Rusya'nın Ukrayna'yı işgali ve Kuzey Kore'nin silah tedariki ve Ukrayna cephesine asker sevkiyatı yoluyla Rusya'nın yanında yer almasına dikkat çekilerek, NATO'nun barış ve demokrasilere yönelik artan küresel tehditlere verdiği tepkiye odaklanılması amaçlanılmıştır. Rusya ve Kuzey Kore ile ilgili işbirliği anlaşmalarının açıklanmasının ardından Stoltenberg, Ukrayna-Güney Kore işbirliğinin de zirvede ele alınacağını belirtmiştir. İttifak ayrıca Çin'in yarattığı tehditleri ve Hint-Pasifik bölgesindeki güvenlik durumunu da ele almıştır. Gündemde ayrıca savunma üretiminin artırılması ve müttefiklerin askeri hazırlık ve NATO'nun tüm topraklarının savunulması konusundaki kararlılıklarının yeniden teyit edilmesi konuları da yer almıştır.

### Beklentiler

ABD'nin NATO Daimi Temsilcisi Julianne Smith, Atlantik Konseyi'nin bir etkinliğinde yaptığı konuşmada NATO'nun geçen yıl Vilnius'ta yapılan zirvede Ukrayna'ya üyelik için resmi bir davette bulunmaya hazır olmadığını ve Washington'da yapılacak zirvede de böyle bir davette bulunma ihtimalinin düşük olduğunu belirtti. Bunun yerine NATO müttefiklerinin Ukrayna'ya ülkeyi üyeliğe yaklaştıracak ve son iki yılda artan ikili desteği kurumsallaştırmaya odaklanacak bir “çıktı” sunmasını beklemiştir. Bu çıktıya ilişkin ayrıntılar belirsizliğini korurken, Smith NATO'nun 2023 NATO zirvesinde kurulan NATO-Ukrayna Konseyi gibi önlemler aracılığıyla Ukrayna'ya olan bağlılığının devam ettiğini vurguladı.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski 27 Haziran 2024 tarihinde NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg'in kendisini karşıladığı NATO karargâhını ziyaret ederek Washington Zirvesi için son hazırlıkları görüştü. Stoltenberg NATO Müttefiklerinin NATO'nun Ukrayna'ya yönelik güvenlik yardımı ve eğitimin koordinasyonu ve sağlanmasında liderliği üstlenmesi konusunda mutabık kalmalarını beklediğini ifade etti. Stoltenberg ayrıca Ukrayna'nın aldığı destek konusunda daha fazla öngörülebilirlik sağlamak için uzun vadeli bir mali taahhütte bulunulmasını önerdi.

Zirveden bir hafta önce NATO Politika Planlama Direktörü Benedetta Berti, ittifakın “caydırıcılık ve savunma mimarisine” yatırım yapılması, Ukrayna'ya eğitim ve yardım konusunda daha büyük bir rol verilmesi, Ukrayna'nın NATO'ya nihai olarak dahil edilmesi ve Japonya, Avustralya, Kore Cumhuriyeti ve Yeni Zelanda ile daha güçlü bağlar kurulması yönünde yeni taahhütlerde bulunulmasını beklediğini belirtmiştir.

### Zirve öncesi gelişmeler

#### 2024 Ukrayna seferberlik kanunu

2024'te kabul edilen ve seferberlik yaşını 27'den 25'e indiren tartışmalı seferberlik yasasına rağmen Ukrayna ciddi bir insan gücü açığıyla karşı karşıya kalmıştır. Rusya, 144 milyonluk nüfusuyla 2022 yılında Ukrayna'nın 38 milyonluk nüfusunu önemli ölçüde geride bırakmıştır. Bu demografik avantaj Rusya'ya daha fazla insan gücü kaynağı sağlamaktadır. Bununla birlikte, Rusya'nın savaştaki kayıplarının Ukrayna'nınkilerden daha fazla olduğu düşünülmektedir. Her iki ülke de önemli miktarda personel kaybetmiştir, ancak işgalden sonra ve tüm vakalar soruşturulana kadar kesin rakamlar belirlenememiştir.

#### Ukrayna'ya yönelik uluslararası destek

14 Mayıs 2024 tarihinde Kiev'e gelen ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, Kongre'nin 60 milyar dolarlık yardım paketini onaylamasının üzerinden bir ay geçmeden ülkesinin desteğini yeniden teyit ettiğini açıkladı. Aralarında topçu ve hava savunma sistemlerinin de bulunduğu askeri yardımların hızla temin edileceği belirtilen ziyarette, Biden yönetiminin tırmanan çatışmaların ortasında Ukrayna'nın uzun vadeli güvenliğine olan bağlılığının altı çizilmiştir. Blinken, “Bugün sizinleyiz. Ukrayna'nın güvenliği, egemenliği ve kendi yolunu seçme kabiliyeti garanti altına alınana kadar da yanınızda olacağız.” ifadelerini kullanmıştır.

Macaristan Başbakanı Viktor Orbán 24 Mayıs sabahı Magyar Rádió'da yaptığı bir yayında, Ukrayna'ya dış yardım konusundaki tutumu nedeniyle hükûmetinin Macaristan'ın NATO üyeliğini “NATO toprakları dışındaki NATO operasyonlarına katılmadan” yeniden tanımlamayı planladığını söyledi. Orbán, her iki bloğun Ukrayna'yı ekonomik, askeri ve siyasi olarak destekleme yönündeki ortak çabalarına rağmen, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yakın ilişkilerini sürdürmeye devam eden tek NATO üyesi ülke lideri olarak görülmektedir. Ocak ayının başlarında AB, Orbán hükûmetinin Ukrayna'ya yönelik 50 milyar Avroluk (yaklaşık 54 milyar ABD Doları) yardım paketini veto etmeye devam etmesi halinde Macaristan'ı oylama yaptırımları uygulamak ve fonlarını kalıcı olarak kesmekle tehdit etmiştir. Bunun sonucunda Macaristan vetosunu kaldırmış ve yardımlar konusunda anlaşmaya varılmıştır.

Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski'ye göre, 27 Haziran 2024 tarihinde Ukrayna ve AB, 27 üye ülkenin tamamının, herhangi bir iç kurumsal değişiklikten bağımsız olarak Ukrayna'ya kapsamlı destek sağlama taahhüdünü ortaya koyan tarihi bir güvenlik anlaşması imzalamıştır. Aynı gün Litvanya ve Estonya ile de benzer 2 anlaşma imzalandı. Ukrayna halihazırda aralarında ABD, Fransa ve Birleşik Krallık'ın da bulunduğu 19 benzer ikili güvenlik anlaşması imzalamıştır. Bu anlaşmalar, karşılıklı savunma anlaşmaları olmamakla birlikte, süregelen bölgesel zorlukların ortasında Ukrayna'nın istikrar ve güvenliğini desteklemeyi amaçlayan stratejik ortaklıklar anlamına gelmektedir.

#### Rusya ile ilişkiler

24 Mayıs 2024'te ABD Dışişleri Bakanlığı, Rusya'nın Harkiv bölgesine saldırarak yeni bir kuzey cephesi açmasıyla Ukrayna'daki ilerlemeleri, Moldova'ya potansiyel Rus müdahalesi ve Gürcistan'daki Rusya'da kabul edilene benzer bir “yabancı ajan” yasa tasarısına karşı çıkan protestolar nedeniyle artan endişelerin ortasında Dışişleri Bakanı Antony Blinken'ın Doğu Avrupa'yı ziyaret edeceğini duyurdu. Blinken 29 Mayıs'ta Kişinev'i, 30 ve 31 Mayıs'ta da Prag'ı ziyaret etti. Çek Dışişleri Bakanı Jan Lipavský ve diğer yetkililerle bir araya gelerek Gürcistan'ın “yabancı ajan” yasa tasarısının yanı sıra Ukrayna'ya destek konusunu görüştü.

#### Silah kullanımı politikasında değişiklikler

3 Mayıs'ta Kiev'i ziyaret eden Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı David Cameron, Ukrayna'nın İngiliz silahlarını nasıl kullanacağı konusunda karar verme ve bu silahlarla Rusya içinde saldırı düzenleme hakkına sahip olduğunu söyledi. Birleşik Krallık'ın imtiyazı, nükleer bir devlet ve önemli bir NATO üyesi olan Birleşik Krallık açısından büyük bir politika değişikliğiydi. Kremlin Basın Sözcüsü Dmitri Peskov ve Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova kararı kınadı. 29 Mayıs'ta Finlandiya, Kanada ve Polonya temsilcileri ayrı ayrı yaptıkları açıklamalarda Ukrayna'nın silahlarını kullanarak Rusya içindeki geçerli askeri hedefleri vurabileceğini belirttiler.

Mayıs ayı sonu itibarıyla, aralarında Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Letonya Cumhurbaşkanı Edgars Rinkēvičs ve Estonya Cumhurbaşkanı Alar Karis; Almanya Başbakanı Olaf Scholz; Belçika Başbakanı Alexander De Croo, Çek Cumhuriyeti Başbakanı Petr Fiala ve Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen'in yanı sıra Kanada, Litvanya, Norveç, Birleşik Krallık ve Polonya Dışişleri Bakanları; Finlandiya, Hollanda ve İsveç Savunma Bakanlarının da bulunduğu çok sayıda lider, Batı tarafından tedarik edilen silahlara yönelik eş zamanlı yasağın kaldırılmasını destekledi. Buna karşılık Belçika ve İtalya, Ukrayna'nın Rusya içindeki hedefleri vurmak için Batı tarafından tedarik edilen silahları kullanmasına karşı çıktı.

30 Mayıs'ta ABD Başkanı Joe Biden, Ukrayna'ya Rusya içinde, ancak sadece Harkiv Oblastı yakınlarında, kesin sınır çizgileri belirlenmeden saldırı izni verdi. Karar, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ve diğer yetkililerin müttefiklerine, Rus güçlerinin Rusya içindeki askeri üslerden Ukrayna şehirlerini her gün bombalamasına karşılık olarak Ukrayna'nın Batı tarafından tedarik edilen silahlarla Rusya içinde saldırmasına izin vermeleri çağrısında bulunmalarının ardından geldi. ABD'nin bu kısıtlamaları kaldırmasından kısa bir süre sonra Alman hükûmeti Ukrayna'nın silahlarını Rusya içinde kullanmasına izin verdi.

20 Haziran 2024'te, Ukrayna ve Avrupalı müttefiklerinin baskısı karşısında ve Kuzey Kore-Rusya karşılıklı savunma anlaşmasına yanıt olarak ABD, Ukrayna'ya, Harkiv yakınlarındaki bölgenin ötesine uzanan sınır boyunca Rus güçlerine karşı Amerikan tedarikli silahları kullanma yetkisi verdi. Bu karar, Rusya topraklarına saldırıları da içeren başarılı Ukrayna askeri operasyonlarını kolaylaştırdı. Bunun üzerine Ukraynalı yetkililer, Ukrayna'nın şu anda Rusya topraklarında kullanmasına izin verilmeyen ATACMS gibi uzun menzilli füze sistemleri üzerindeki kısıtlamaların kaldırılmasını savundular.

19 Haziran 2024 tarihinde Kuzey Kore ve Rusya, Vladimir Putin'in 24 yıl sonra Pyongyang'a yaptığı ilk ziyaret sırasında karşılıklı savunma anlaşması imzaladı. Bu olay Kore Yarımadası'nda gerilimin büyük ölçüde tırmanmasına neden oldu. Bunun üzerine Güney Kore, anlaşmayı protesto etmek üzere Rusya Büyükelçisi Georgy Zinoviev'i çağırdı. 20 Haziran'da Güney Kore Ulusal Güvenlik Danışmanı Chang Ho-jin, “Ukrayna'ya silah tedariki konusunu yeniden gözden geçireceğiz” açıklamasında bulundu. Bu açıklama aynı zamanda Güney Kore'nin geleneksel olarak aktif askeri çatışmalarda bulunan ülkelere silah göndermeyi yasaklayan katı askeri doktrininde daha önce görülmemiş bir değişikliğe işaret ediyordu. Putin, Güney Kore'nin Ukrayna'yı silahlandırmasının “büyük bir hata” olacağı uyarısında bulundu.

#### Üye devletlerin savunma harcamaları

NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, zirve öncesinde Başkan Biden'ı Washington'da ziyaret ettiği 17 Haziran'da, NATO üyesi 32 ülkeden 23'ünün, ülkelerinin GSYH'lerinin %2'si olan savunma harcamaları hedeflerini tutturduklarını açıkladı. NATO'ya göre, Avrupa üye ülkeleri ve Kanada'nın savunma harcamaları %18 oranında artmıştır.

Bloğun bazı Doğulu üyeleri daha yüksek askeri bütçeler talep etmiştir. Polonya Cumhurbaşkanı Andrzej Duda NATO ülkelerine harcamalarını acilen GSYH'lerinin %3'üne çıkarmaları çağrısında bulundu. Polonya'nın 2024 yılında GSYH'sinin %4'ünden fazlasını savunmaya ayırması beklenmektedir ve bu oran diğer ülkelerin harcamalarını önemli bir farkla aşacaktır; Baltık ülkeleri ise ortaklaşa olarak GSYH'nin en az %2,5'ini savunmaya yatırmayı taahhüt etmişlerdir.

Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer NATO üyelerini savunma harcamalarını daha da arttırmaya çağırarak, ittifak üyelerinin karşı karşıya kaldığı artan küresel tehditler karşısında Birleşik Krallık'ın askeri bütçeye on milyarlarca sterlin ek bütçe ayırması yönündeki planlarıyla uyum sağladı. Starmer ayrıca Birleşik Krallık'ın savunma harcamalarını %2,5'e çıkaracağını taahhüt etti, ancak bu oranın ne zaman artırılacağını belirtmedi. Zirveye giderken Starmer, %2,5'lik harcama konusundaki “sarsılmaz kararlılığını” yineledi. Starmer, ülkenin savunmasının “kökten ve detaylı” gözden geçirilmesinin ardından bir “yol haritası” ortaya koyacağını ve yetkililerin harcama hedefine ulaşmak için somut bir tarih içereceğini belirtti.

## Ukrayna

NATO liderleri Ukrayna Mutabakatı'nı desteklemiştir.

### Ukrayna kamuoyunun NATO'ya bakışı
Ukrayna'da 2004 yılında Rusya yanlısı devlet başkanı adayı Viktor Yanukoviç'in seçilmesini geçersiz kılan Turuncu Devrim, NATO'ya katılmaya karşı %60 gibi önemli bir oranla kamuoyuna yansımamıştır.

Rusya'nın 2014 yılında Kırım'ı ilhak etmesinin ve Rusya yanlısı ayaklanmaların ardından Ukrayna'da NATO üyeliğine verilen destek giderek artmaktadır. 2022'deki işgalden sonra halkın üyeliğe bakışı önemli ölçüde değişti. 2021'de %59,2 lehte ve %28,1 aleyhte olan nispeten düşük oranlar Mayıs 2023'te %89'a yükseldi. Daha sonra bu oran 2024 yılına kadar lehte %77 ve aleyhte %5 olarak ölçülmüştür.

### NATO'nun Ukrayna'ya ilişkin tutumu

NATO resmi olarak Ukrayna'ya desteğin sarsılmaz olduğunu ve ittifakın süresiz olarak Ukrayna'nın yanında durmaya kararlı olduğunu vurgulamaktadır. Bu duruş Rusya'ya, NATO müttefiklerinin Rusya'nın yasadışı işgaline karşı Ukrayna'ya yardım etme konusunda birlik ve kararlılık içinde olduklarına dair güçlü bir mesaj göndermeyi amaçlamaktadır.

Başta Doğu Avrupa'daki devletler olmak üzere bazı NATO üyeleri Ukrayna'nın ittifaka katılması için baskı yapsa da, Ukrayna'nın üye olması halinde NATO'nun Rusya ile savaşa doğrudan müdahil olacağı iması nedeniyle işgal sona ermeden bunun mümkün olmadığını düşünmektedirler.

## Hamas-İsrail Savaşı
Washington'daki zirvede konuşan İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, NATO üyelerini Gazze ve Ukrayna'daki savaşlar konusunda “çifte standarttan” kaçınmaya çağırarak, “Ukrayna'da uluslararası hukuka saygı talep ediyorsak, Gazze'de de talep etmeliyiz” dedi.

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da yaptığı konuşmada NATO değerlerinin Gazze Şeridi'nde İsrail tarafından ayaklar altına alındığını söyledi.

## Azerbaycan-Ermenistan ilişkileri

Ermenistan ve Azerbaycan Dışişleri Bakanları ile ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken zirve kapsamında üçlü bir toplantı gerçekleştirdi. Ermenistan ve Azerbaycan, sınır krizi ve 2023'te Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ'a operasyonunun ardından bir barış anlaşması imzalanması yönünde önemli ilerleme kaydetti. Blinken şunları söyledi: “Bugün, kaydedilen ilerlemeyi ve geriye kalanları değerlendirmek için bir fırsat. Ancak son haftalar da dahil olmak üzere gerçekleştirdiğimiz tüm temaslara dayanarak, her iki ülkenin de ABD'nin güçlü bir şekilde destekleyeceği nihai bir anlaşmaya varmaya çok yakın olduğuna inanıyorum.”

## Zirve

Üç gün süren 75. Yıl NATO Zirvesi 9 Temmuz 2024 Salı günü Andrew W. Mellon Oditoryumu'nda düzenlenen bir resepsiyonla başladı. Resepsiyon sırasında ABD Başkanı Joe Biden, görevden ayrılan NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg'e ABD'nin en yüksek sivil ödülü olan Başkanlık Özgürlük Madalyasını takdim etti.

Zirvenin 9 Temmuz 2024'teki ilk gününde ABD Başkanı Joe Biden, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'i “Ukrayna'yı haritadan silmeyi” istemekle suçladı. Aralarında ABD, Hollanda, Almanya, İtalya ve Romanya'nın da bulunduğu bazı NATO ülkelerinin Ukrayna'ya beş hava savunma sistemi için ekipman sağlayacağını duyurdu. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Donald Trump'ın başkan seçilmesi halinde NATO'ya ve Ukrayna'ya desteği azaltmaya yönelik alabileceği kararların etkisini sınırlamak için Ukrayna'daki eylemlerin Kasım 2024'teki ABD başkanlık seçimlerinden önce yapılması gerektiği uyarısında bulundu.

İttifak, Çin'i “Rusya'nın savunma sanayi üssüne verdiği büyük ölçekli destek” yoluyla “Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşının belirleyici bir destekçisi” olmakla suçladı.

10 Temmuz 2024'te NATO'nun 32 üye ülkesinin tamamı, NATO tarafından kaydedilen gelişmeleri ve alınan politika kararlarını özetleyen Washington Zirvesi Sonuç Deklarasyonu'nu onayladı; bu kararlar arasında Rusya'nın işgali karşısında Ukrayna'ya destek sağlanması ve çatışma sırasında Rusya'yı destekleyen Çin, İran, Kuzey Kore ve Belarus gibi ülkelerin kınanması yer alıyordu.

Amerika Birleşik Devletleri 2026 yılından itibaren Almanya'da uzun menzilli füzeler konuşlandırma niyetini açıkladı. Almanya'daki ABD silahları arasında SM-6 ve Tomahawk seyir füzeleri ve hipersonik silahlar yer alacaktır. ABD'nin Almanya'ya füze konuşlandırma kararı, 1980'lerde Pershing II rampalarının Batı Avrupa'ya konuşlandırılmasıyla karşılaştırılmıştır. Karar Almanya şansölyesi Olaf Scholz tarafından da desteklenmiştir.

## Katılımcılar

## Ayrıca bakınız

* 1999 Washington zirvesi
* 2012 Chicago zirvesi

## Kaynakça