Ahmed Rıza Radan

**Ahmed Rıza Radan** (; d. 1963) Ocak 2023'ten bu yana İran İslam Cumhuriyeti Polis Komutanlığı'nın başkomutanı ve İran Emniyet Genel Müdürü olarak görev yapan İranlı bir generaldir. İslam şeriatının uygulanmasını sağlamaya çalışması ve 2009 İran protestolarını bastırmasıyla tanınmaktadır.

İran İslam Cumhuriyeti Polis Komutanlığı'nın komutan yardımcısı ve Tahran Emniyet Müdürüydü; “İslam'a aykırı” saç ve giyim tarzlarına yönelik sert önlemleriyle kötü şöhretliydi.

30.000 ila 35.000 protestocunun İran güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğü 2025-2026 İran protestoları sırasında İran polis teşkilatının başında bulunuyordu.

## Kariyer
Radan, kariyerine Irak-İran Savaşı sırasında İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun bir üyesi olarak başladı. Radan, İran İslam Cumhuriyeti Polisi'nde Rezevi Horasan Eyaleti emniyet müdürlüğü de dahil olmak üzere çeşitli görevlerde bulundu.

Radan, İslami kıyafet kurallarını sıkı bir şekilde uygulamasının yanı sıra uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele ve çete faaliyetlerine karşı sert önlemler almasıyla tanınmaktadır. Daha önce Kürdistan Eyaleti, Sistan ve Belucistan Eyaleti, Horasan Eyaleti ve İran'ın stratejik açıdan en önemli eyaleti olan Tahran Eyaleti dahil olmak üzere birçok önemli bölgede üst düzey polis görevlerinde bulunmuştur.

2007 yılında Tahran ahlak polisi komutanı olarak görev yaparken, “Polis, önümüzdeki hafta başlarında uygunsuz giyinen kadınlara yönelik bir operasyon başlatacak” dedi. “Kısa paltoların içine sokulmuş dar pantolonlar ve uzun çizmeler İslam kurallarına aykırıdır” dedi ve “Eşarp yerine şapka veya bere takmak da İslam giyim kurallarına aykırıdır” diye ekledi. Ayrıca “sapkın saç stiline” sahip erkek çocukların tutuklanmasını da talep etti. Ahlak polisi araçlarını da sağladı.

2009 yılında İran Yeşil Hareketi’ne karşı çıktı ve bu hareketi bastırdı; insan hakları ihlalleri nedeniyle önce ABD, ardından da Avrupa Birliği tarafından yaptırımlara maruz kaldı. Protestocuları “piçler” olarak nitelendirerek, onların ezilmesini istedi. Ayrıca polise, protestocularla ilgili olarak “acımasızca hareket edin ve hepsini ortadan kaldırın. Onları ezip geçin, sonra kalanları Kehrizek hapishanesine götürün ve hak ettiklerini verin” dedi.

Amerika Birleşik Devletleri, Radan'ı “diğer hususların yanı sıra, İran vatandaşlarına veya bunların aile üyelerine yönelik ciddi insan hakları ihlallerinin işlenmesinden sorumlu veya bu ihlallere iştirak eden ya da bu ihlallerin emredilmesi, kontrol edilmesi veya başka şekillerde yönlendirilmesinden sorumlu” bir kişi olarak tanımlamıştır.

2025-2026 İran protestoları sırasında İran polisinin başındaydı; bu protestolarda İran güvenlik güçleri tarafından tahminen 30.000 ila 35.000 protestocu öldürüldü.

Mart 2026’da Radan, kendi görüşüne göre düşman adına protesto eden protestocuların düşman olarak muamele göreceğini söyledi.

## Kamu Güvenliği Planı ve Ahlaki Düzeltme Kampanyası
2007 yılında Ahmed Rıza Radan, “Kamu Güvenliği Planı”nı başlattı. Polis, kamu güvenliğini artırmak amacıyla onlarca “serseri”yi tutukladı. Bu kişiler bazen mahalle sakinlerinin önünde kameralar karşısında dövüldü ya da boyunlarına tuvalet abdestinde kullanılan asılı su kapları takmaya zorlandı.

Tutuklananlar arasında, 1999 İran öğrenci protestoları sırasında daha önce gözaltına alınıp altı ay hapis yatmış genç bir İranlı olan Meysam Lütfi de vardı. Ailesine göre, 1999 protestoları dışında herhangi bir sabıka kaydı veya yasa dışı faaliyet geçmişi bulunmamaktaydı ve daha önce hiç gözaltına alınmamış ya da hapse girmemişti. Lütfi hakkında idam cezası verilmiş, ancak medya ilgisi, ailesinin çabaları ve insan hakları aktivistlerinin girişimleri sonucunda bu ceza daha sonra üç yıl hapis cezasına çevrilmiştir. Eski avukatı Abdülfettah Sultani idi.

## Suriye
2011 yılında Radan, Suriye’deki protestolara yönelik baskı operasyonlarında Suriye güvenlik güçlerine destek vermek için Şam’a gitti.

## Kaybolma
19 Mayıs 2024’te Radan, Tahran’ın Narmak mahallesinde kayboldu. Silahlı bir saldırıda öldürüldüğüne dair söylentiler ortaya atıldı. Ahmed Rıza Radan, 29 Mayıs’ta hayatta olduğunu iddia etti ancak nerede olduğu hala bilinmiyor.

Bir yıl sonra, 13 Haziran saldırıları vesilesiyle canlı yayında yeniden ortaya çıktı.

## Yaptırımlar
Ekim 2010’da, ABD Hazine Bakanlığı, insan hakları ihlalleri nedeniyle Radan’a yaptırım uyguladı. Açıklamaya göre Radan, polis teşkilatının yardımcı komutanı olarak görev yaptığı dönemde, 2009 İran cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından gerçekleşen protestolar sırasında protestocuların dövülmesinden, öldürülmesinden ve gözaltına alınmasından sorumluydu.

13 Nisan 2011’de, Avrupa Birliği Radan’a, İran vatandaşlarının haklarının yaygın ve ağır ihlalleri ile bir dizi cinayet nedeniyle yaptırım uyguladı. AB açıklamasına göre kendisi, polis teşkilatının yardımcı komutanı olarak, 2009 seçim sonrası protestolar sırasında polis tarafından gerçekleştirilen “dövme”, “öldürme”, “keyfi gözaltı” ve “protestocuların tutuklanması” eylemlerine dahil oldu.

18 Eylül 2024’te, Kanada hükûmeti, kadınlara, kız çocuklarına ve azınlıklara yönelik baskıcı ve ayrımcı politikaların uygulanmasından doğrudan sorumlu olan İran İslam Cumhuriyeti’nden dört diğer yetkiliyle birlikte Radan’a yaptırım uyguladı. Yaptırımlar, listelenen kişilerle yapılacak işlemleri yasaklamakta, Kanada’daki varlıklarını dondurmakta ve bu kişilerin Kanada’ya göç etmesini yasaklayarak Kanada göçmenlik hukuku kapsamında kabul edilemez hale getirmektedir.

Radan, ABD ve AB tarafından yaptırıma uğramayı kendisi ve tüm askerî komutanlar için bir onur olarak nitelendirdi. “Şehit olmak ile yaptırıma uğramak benim için eşit derecede keyif vericidir” ifadelerini kullandı. Radan bu yaptırımları, İslam Cumhuriyeti’ne hizmet etmenin bir nişanı olarak görerek “onur madalyası” ile kıyasladı.

## 2025-2026 protestoları
2025-2026 İran protestoları, katliamlar ve internet kesintisinin ardından, 19 Ocak 2026’da yaptığı açıklamada, hükûmetin tanımıyla gösterilere ya da “isyanlara” katılmaya “kandırılmış” olan protestocuların üç gün içinde teslim olmaları gerektiğini belirtti.

## Kaynakça