Dermatillomani

**Dermatillomani** veya **deri yolma bozukluğu** bireyin cildini tekrarlayıcı ve dürtüsel biçimde yolma, kazıma veya sıkma davranışları göstermesiyle karakterize edilen bir ruhsal bozukluktur. Klinik literatürde “**Ekskoriyasyon Bozukluğu**” olarak da adlandırılır ve beden odaklı tekrarlayıcı davranışlar (Body-Focused Repetitive Behaviors, BFRB) spektrumunda yer alır. Davranış, tıbbi bir gereklilik olmaksızın ortaya çıkar, belirgin doku hasarına yol açabilir ve kişinin işlevselliğini olumsuz etkiler. Tarihsel Arka Plan ve Sınıflandırma Ekskoriyasyon bozukluğu uzun süre obsesif-kompulsif bozukluk (OKB) şemsiyesi altında tartışılmıştır. Güncel sınıflandırmalarda (DSM-5 ve sonrası) OKB ve ilişkili bozukluklar başlığı altında yer alır. Bu ruhsal bozukluk adını 3 Yunanca kelimeden almaktadır; Derma:cilt deri, Tillo:çekme koparma, mani: davranış veya aşırı aktivite.

## Epidemiyoloji
Toplumda görülme sıklığının yaklaşık %1–5 aralığında olduğu tahmin edilmektedir. Ergenlik döneminde başlayabilmekle birlikte çocuklukta da görülebilir. Kadınlarda daha sık rapor edilse de (%55 kadar) bunun bir kısmı yardım arama davranışındaki farklılıklardan kaynaklanıyor olabilir. Klinik örneklemlerde anksiyete bozuklukları, depresyon ve OKB ile eş tanı oranları yüksektir.

## Klinik Özellikler
Davranış çoğunlukla yüz, dudak, parmak, kollar, eller, saçlı deri ve sırt gibi erişimi kolay bölgelerde yoğunlaşır. Birey genellikle ciltteki küçük düzensizlikleri, akneleri veya kabukları hedef alır. Yolma öncesinde gerginlik, huzursuzluk veya zihinsel meşguliyet artışı; davranış sırasında geçici rahatlama; sonrasında ise suçluluk ve utanç hissi bildirilir. Davranışın süresi ve sıklığı kişiden kişiye değişir.

## Nörobiyolojik Mekanizmalar
Mevcut kanıtlar, frontostriatal devreler, dürtü kontrolü ve ödül işleme sistemlerinde işlevsel farklılıkları işaret etmektedir. Dopaminerjik ve serotonerjik sistemlerin rolü üzerinde durulmaktadır. Davranışın kısa vadede rahatlatıcı olması, negatif pekiştirme yoluyla öğrenilmiş bir döngü oluşturur. Bu döngü zamanla otomatikleşebilir.

## Ayırıcı Tanı
**Dermatillomani**, psikotik bozukluklardaki kendine zarar verme davranışlarından, dermatolojik kaşıntı bozukluklarından ve madde kullanımına bağlı cilt lezyonlarından ayırt edilmelidir. Temel ayrım noktası, davranışın dürtüsel/kompulsif niteliği ve bilinçli olarak sürdürülmesidir.

## Tedavi Yaklaşımları
Birinci basamak yaklaşım psikoterapidir. Özellikle bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve alışkanlık tersine çevirme eğitimi (Habit Reversal Training) etkinlik göstermektedir. Bu yaklaşımlar, tetikleyicilerin fark edilmesi, otomatik döngünün kırılması ve alternatif başa çıkma stratejilerinin geliştirilmesini hedefler. Farmakoterapi, seçilmiş olgularda yardımcı olabilir. Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI’lar) ve bazı glutamaterjik ajanlar üzerinde çalışmalar bulunmaktadır; ancak ilaçlar tek başına yeterli değildir ve bireysel değerlendirme gerektirir.

## Resimler

Dosya:Skin picking pattern, brightened.jpg|Kollarda, omuzlarda ve göğüste deri yolma sonucu oluşan yaralar. 
Dosya:Dermatillomania fingers.JPG|Parmak eklemlerinin (ağız yoluyla) kompulsif olarak yolunması ile orta ve küçük parmakların distal ve proksimal eklemlerinde potansiyel olarak geçici şekil bozukluğu görülmektedir.
Dosya:Fingers-dermatillomania.jpg|Deri yolma ve çiğneme bozukluğu olan bir kişide parmakların kompulsif olarak yolunup çiğnendiği görülmektedir.


## Ayrıca bakınız
Obsesif kompulsif bozukluk

## Kaynakça