Janet Cooke

**Janet Leslie Cooke** (1954 veya 1955 doğumlu), Amerikalı eski bir gazetecidir. 1981'de *[[The Washington Post]]* için yazdığı bir makaleyle Pulitzer Ödülü'nü almıştır. Daha sonra hikâyenin uydurma olduğu ortaya çıkmış ve Cooke, hikâyeleri uydurduğunu itiraf ettikten sonra ödülü iade eden tek kişi olarak ödülü iade etmiştir. Ödül, Cooke'a karşı kaybeden adaylardan Teresa Carpenter'a verilmiştir.

## Erken yaşam
Cooke, Ohio, Toledo'da orta-üst sınıf bir Afro-Amerikan ailede büyüdü. Çocukluğunun stresli ve katı geçtiğini, hem gittiği ağırlıklı olarak beyaz öğrencilerin gittiği hazırlık okullarından hem de baskıcı olarak tanımladığı babasından sürekli baskı gördüğünü; bunun sonucunda alışkanlık haline gelen yalan söylemenin çocuklukta bir "hayatta kalma mekanizması" haline geldiğini iddia etti. Lisans derecesini aldığı Toledo Üniversitesi'ne geçmeden önce Vassar Koleji'ne kaydoldu. Ancak Cooke daha sonra lisans derecesini Vassar'dan, yüksek lisans derecesini ise Toledo'dan aldığını iddia etti.

Cooke, 1977'de *[[The Blade (Toledo, Ohio)|The Toledo Blade]]* için yazmaya başladı. İki yıl sonra, *The Washington Post*ta bir iş görüşmesine katıldı ve işe alındı. Ocak 1980'de, editör Vivian Aplin-Brownlee tarafından yönetilen *Post*un "Haftalıklar" bölümündeki kadroya atandı. Orada, üretken bir gazeteci ve güçlü bir yazar olarak hızla ün kazandı ve ilk sekiz ayında 52 makale yayınladı. Aplin-Brownlee daha sonra Cooke'un aynı zamanda "kör ve ham bir hırsla dolu" olduğunu belirtti.

## Uydurma hikaye skandalı
28 Eylül 1980'de *Post* gazetesinde yayınlanan "Jimmy'nin Dünyası" başlıklı bir makalede Cooke, takma ad olduğu söylenen sekiz yaşındaki bir eroin bağımlısı olan Jimmy'nin sözde hayatını anlattı. "İnce, kahverengi kollarının bebek gibi pürüzsüz tenini çillendiren iğne izlerinden" bahsetti ve eroin enjeksiyonu ataklarına tanık olduğunu iddia ederek bunları ayrıntılı bir şekilde anlattı.

Makale, Washington ve ötesinden anında ve olağanüstü bir kamuoyu tepkisine yol açtı; Jimmy için yaygın bir endişe ve bulunması için talepler vardı. Belediye Başkanı Marion Barry ve diğer şehir yetkilileri, çocuk için bir polis araması düzenledi; ancak bu arama başarısız oldu ve haberin sahte olduğu yönünde spekülasyonlara yol açtı. Halkın yoğun bir çözüm talebi üzerine Barry, Jimmy'nin tedaviye alındığını veya öldüğünü çeşitli şekillerde söyledi. Barry daha sonra şehrin Jimmy'nin nerede olduğuna dair hâlâ hiçbir bilgiye sahip olmadığını kabul etti ve haberin kısmen kurgu olduğunu öne sürerek, Jimmy'nin annesinin veya uyuşturucu satıcısının, Cooke'un iddia ettiği gibi "bir muhabirin onları vurulurken görmesine izin vermesinin" pek olası olmadığını belirtti.

*Post* içindeki bazıları hikâyenin doğruluğundan şüphe etse de, gazete onu savundu ve yardımcı yönetici editör Bob Woodward hikâyeyi, Cooke'un 13 Nisan 1981'de kazandığı Pulitzer Makale Yazarlığı Ödülü'ne sundu. Pulitzer kazananları hakkında bir Associated Press (AP) makalesi, Cooke'un uydurma eğitim geçmişi de dahil olmak üzere biyografik profiller içeriyordu. Makale *The Toledo Blade* editörleri tarafından görüldüğünde, tutarsızlıkları fark ettiler ve AP'yi uyardılar, AP de bunun üzerine *Post* ile iletişime geçti. Cooke'un kendi bildirdiği biyografinin daha ayrıntılı bir incelemesi, *Post* tarafından işe alındığından beri eklediği ek uydurmaları ortaya çıkardı. İlk özgeçmişinde Fransızca ve İspanyolcayı akıcı bir şekilde konuştuğu iddia ediliyordu, ancak daha sonra Portekizce ve İtalyanca ekledi; Yönetici editör Ben Bradlee daha sonra dil yeteneklerini test etti ve Portekizce veya İtalyanca bilmediğini ve yalnızca temel düzeyde Fransızca bildiğini buldu. Ayrıca, Ohio'da Paris Üniversitesi'ne gittiğini ve daha önce listelediğinin aksine gazeteciliğiyle yedi ödül kazandığını iddia etti.

14 Nisan'da Cooke, *Post* editörleri tarafından bu tutarsızlıklar nedeniyle sorgulandı ve geçmişini uydurduğunu itiraf etti. Editörler daha sonra notlarını ve haber için kaydedilmiş röportajları incelediler ve eroin kullanan bir çocukla röportaj yaptığına dair hiçbir kanıt bulamadılar. Cooke başlangıçta haberciliğinin arkasında dursa da, ilerleyen saatlerde "Jimmy"nin uydurma olduğunu kabul etmeden önce kaçamak cevaplar vermeye başladı. 15 Nisan sabahı Cooke, bunu alenen itiraf ettiği ve *Post*tan istifa ettiğini duyurduğu bir açıklama yayınladı. Pulitzer Özel Yazı Ödülü ise, *[[The Village Voice]]* gazetesinde Dorothy Stratten cinayeti hakkında yazdığı makale nedeniyle Teresa Carpenter'a verildi.

Woodward, "Jimmy's World" hakkında şunları söyledi:

Gabriel García Márquez, Cooke hakkında şunları söyledi: "Pulitzer ödülünü kazanması haksızlıktı, ama Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanamaması da haksızlıktı." Cooke, Ocak 1982'de *[[The Phil Donahue Show]]*a katıldı ve *Post*un yoğun baskı ortamının kendi yargılarını bozduğunu söyledi. Kaynaklarının kendisine Jimmy gibi bir çocuğun varlığından bahsettiğini, ancak onu bulamayınca editörlerini memnun etmek için sonunda onun hakkında bir hikâye uydurduğunu belirtti.

## Sonraki yaşam
Cooke daha sonra diplomat olan bir avukatla evlendi. Çift, 1985'te Paris'e taşındı ve sonraki on yıl boyunca orada yaşadı. Ancak evlilikleri sonunda sona erdi ve Cooke, boşanmanın kendisini yoksul bıraktığını söyledi. Amerika Birleşik Devletleri'ne döndü ve düşük ücretli hizmet işlerinde çalışarak ve annesinden aldığı maddi yardımla geçimini sağladı.

1996'da, "Jimmy's World" bölümü hakkında, Washington Post'ta çalıştığı dönemde kısa bir süre birlikte olduğu eski bir meslektaşı olan *[[GQ]]* muhabiri Mike Sager'a bir röportaj verdi. Cooke ve Sager, hikâyenin film haklarını 1,6 milyon dolara Tri-Star Pictures'a sattılar, ancak proje hiçbir zaman senaryo aşamasını geçemedi.

Sager, 2016 yılında *[[Columbia Journalism Review]]*da Cooke'un "Amerika Birleşik Devletleri'nin anakara sınırları içinde, bir aile ortamında yaşadığını ve öncelikli olarak yazarlıkla ilgili olmayan bir kariyer peşinde koştuğunu" yazdı.

## Ayrıca bakınız
* Jayson Blair, *The New York Times* için çalışırken hikâyeler uyduran Amerikalı gazeteci
* Sabrina Erdely, itibarsızlaştırılmış *Rolling Stone* makalesiyle tanınan Amerikalı muhabir
** "Kampüste Bir Tecavüz", itibarsızlaştırılmış makalesi
* *The New Republic* dergisinin Amerikalı gazetecisi Stephen Glass, uydurma makaleler yayınladı
* Gazetecilik skandalı
* Jack Kelley (gazeteci), *USA Today* muhabiri ve 2002'de Pulitzer Ödülü finalisti olan, uluslararası haberciliğinde uydurma kullanan
* Claas Relotius, *Der Spiegel* için yazdığı birden fazla hikâyeyle tanınan Alman gazeteci
* Sahte haber

## Kaynakça

## Daha fazla okuma
* 
* McGrath, E. 1981. "Pulitzer Ödüllerinde Bir Sahtekarlık". *TIME* (Kanada baskısı), 27 Nisan 1981. Cilt 117, No. 17.
* Szasz, Thomas "Heroin Konusunda Öğrenilmiş Uzmanların Protokolleri", *[[Libertarian Review]]*, Temmuz 1981