Oleksandra Matviyçuk

**Oleksandra Vyaçeslavivna Matviyçuk** (; d. 8 Ekim 1983), Ukraynalı insan hakları avukatı ve sivil toplum lideridir. Kâr amacı gütmeyen Sivil Özgürlükler Merkezi'nin başkanlığını yapmaktadır. Ülkesinde ve AGİT bölgesinde demokratik reformlar için kampanya yürütmektedir. Ekim 2022'den bu yana Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu'nun (FIDH) Başkan Yardımcısıdır.

## Eğitim
Oleksandra Matviyçuk , Kiev Taras Şevçenko Ulusal Üniversitesi'ne başladı. 2007 yılında kendisine LLM ünvanı ile mezun oldu. 2017 yılında Stanford Üniversitesi'nin Ukrayna Yükselen Liderler Programına katılan ilk kadın oldu.

## Kariyer
Matviyçuk, kurulduğu 2007 yılında kâr amacı gütmeyen Sivil Özgürlükler Merkezi'nde çalışmaya başladı.

2012 yılında Matviyçuk, Ukrayna ulusal parlamentosunun (Ukrayna Yüksek Şurası) İnsan Hakları Komiseri'ne bağlı Danışma Konseyi'nin üyesi oldu.

30 Kasım 2013'te Kiev'deki Bağımsızlık Meydanı'ndaki barışçıl gösterilerin şiddetle bastırılmasının ardından bir sivil inisiyatif olan  teşkilatını koordine etti. Euromaidan SOS'un amacı, Kiev'deki ve diğer Ukrayna şehirlerindeki Euromaidan mağdurlarına hukuki yardım sağlamak, ayrıca protestocuları korumak için bilgi toplamak ve analiz etmek ve duruma ilişkin geçici değerlendirmeler sağlamaktı. Matviyçuk o tarihten bu yana düşünce mahkumlarının serbest bırakılması için çok sayıda uluslararası seferberlik kampanyası yürüttü. Örneğin #letmypeoplego (tr; #halkımıgitsin) kampanyası ve Rusya ile işgal altındaki Kırım ve Donbas'ta yasa dışı olarak hapsedilen kişilerin serbest bırakılmasına yönelik #OlegSentsov'u Kurtarın küresel eylemi bunların önde gelenleridir. Çeşitli BM organlarına, Avrupa Konseyi'ne, Avrupa Birliği'ne ve AGİT'e sunulan çok sayıda raporun ve Lahey'deki Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne sunulan çok sayıda sunumun yazarıdır.

4 Haziran 2021'de Matviyçuk, Birleşmiş Milletler İşkenceye Karşı Komite'ye aday gösterildi. Ukrayna'nın BM anlaşma organına ilk kadın adayı olarak tarih yazdı. Çatışmalarda kadınlara yönelik şiddeti sınırlamak için çaba sarfetti.

Onur Devrimi ile 2022 yılları arasında Donbas'taki savaş sırasında işlenen savaş suçlarının belgelenmesine odaklandı. 2014 yılında o zamanki ABD Başkan Yardımcısı Joe Biden ile buluşarak, savaşın sona ermesine yardımcı olmak için daha fazla silah desteğini savundu.

2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmesinden sonra Matviyçuk, özellikle ülke içinde yerinden edilmiş kişilerle ve savaş suçlarının yanı sıra diğer insan hakları meseleleriyle ilgili konularda Ukrayna sivil toplumunu temsil etmek üzere bir dizi uluslararası medyada yer aldı. Dış Politika'ya göre, çok sayıda sorun nedeniyle savaş suçları ve insan hakları ihlallerini araştırmak için özel bir 'karma mahkeme' kurulmasını savundu. Matviyçuk, Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle ilgili olarak Vladimir Putin ve Rus askerlerinin özel bir mahkemede yargılanması çağrısında bulunarak, bunun "*Rus birliklerinin işlediği insan hakları ihlallerinin vahşeti*" üzerinde soğutucu bir etki yaratabileceğini belirtti.

## Ödüller ve onurlandırmalar
2007 yılında Oleksandra Matviyçuk, 'bu alandaki olağanüstü başarıları, net sivil konumu ve Ukrayna kültür alanındaki aktif varlığı' nedeniyle *Vasyl Stus Ödülü'ne* layık görüldü. Ödül tarihindeki en genç kazanandır.

Matviyçuk, 2015 yılında Norveç'in ' *Lindebrække* demokrasi ve insan hakları ödülü'nün sahibi oldu. Jüri başkanı ve Norveç'in eski Dışişleri Bakanı Jan Petersen, seçimlerini şu şekilde anlattı: '*Ukrayna'nın demokrasi hareketinde yer alan kişileri desteklemek ve onurlandırmak önemlidir.* *Gece gündüz çalışıp Ukrayna'da demokratik bir gelişme için seslerini yükselten ve daha sonra [[Yevromaydan|Maidan'da]] işlenen suçları araştıran kişiler önemlidir. Bu yıl Sjur Lindebrække Demokrasinin İnsan Hakları Ödülü'nü alan kişi böyle bir sese sahiptir.*' 24 Şubat 2016'da AGİT'in 16 delegasyonu Matviychuk'a 'Demokrasi ve insan haklarının geliştirilmesine özel katkı' nedeniyle ilk Demokrasi Savunucusu Ödülünü verdi. ABD'nin Ukrayna Büyükelçiliği daha sonra Matviyçuk'u **Ukrayna halkının haklarını savunmadaki sürekli ve cesur bağlılığı''<nowiki/>' nedeniyle Ukrayna'nın Cesur Kadını 2017 olarak ilan etti. Eylül 2022'de Matviyçuk ve [[Sivil Özgürlükler Merkezi (insan hakları örgütü)|Sivil Özgürlükler Merkezi]] (Matviyçuk başkanlığındaki kuruluş), Ukrayna demokratik kurumlarıyla yaptıkları çalışmalar ve savaş suçlarına ilişkin hesap verebilirliği sürdürmeleri nedeniyle [[Right Livelihood Award|Right Livelihood Ödülü'nü]] kazananlar arasında yer aldı. Aralık 2022'de [[100 Kadın (BBC)|BBC ''100 Kadın'dan'']] biri olarak onurlandırıldı.

Sivil Özgürlükler Merkezi, [[Ales Byalyatski|Ales Bialiatski]] ve Rus örgütü [[Memorial (kuruluş)|Memorial]] ile birlikte 2022 [[Nobel Barış Ödülü|Nobel Barış Ödülü'ne]] layık görüldü. Bu, bir Ukrayna vatandaşına veya kuruluşuna verilen ilk Nobel Ödülüydü.

16 Şubat 2023'te kendisine [[Louvain Katolik Üniversitesi|Université catholique de Louvain'den]]  doktor unvanı verildi.

**Özet'''

* 2022 – Right Livelihood Ödülü
* 2021 – Ukrayna'nın BM İşkenceye Karşı Komite adayı
* 2017 – ABD Büyükelçiliği'nden "Ukraynalı Cesur Kadınlar" Ödülü.
* 2016 – Demokrasi Savunucusu Ödülü, AGİT Parlamenter Asamblesi 
* 2015 - "Sjur Lindebrække Demokrasi ve İnsan Hakları Ödülü", Norveçli merkez sağ siyasi parti Høyre tarafından verildi 
* 2007 – Vasyl Stus Ödülü, Ukrayna Uluslararası PEN Merkezi 

## İngilizce başlıca yayınlar
"Korku Yarımadası: Kırım'da İşgal ve İnsan Hakları İhlallerinin Günlükleri" 

"Özgürlüğün Bedeli" - İnsan hakları örgütlerinin Euromaidan döneminde işlenen insanlığa karşı suçlara ilişkin kamuya açık raporunun özeti 

"28 Kremlin Rehinesi" - Ana ihlaller ve serbest bırakılma beklentileri 

## Dış bağlantılar
* 
* 

## Kaynakça