Vasîf et-Türkî

**Vasif el-Türki** (Arapça: وصيف التركي) (ö.29 Ekim 867), Abbasiler'in hizmetinde bulunan bir Türk generaldir. 861'de halife Mütevekkil'in öldürülmesinden sonra yaşanan ve Samarra'da Anarşi olarak bilinen olaylarda merkezi bir rol oynadı. Bu dönemde kendisi ve müttefiki Boğa es-Sağîr, başkentteki işlerin fiili kontrolünü sık sık ellerinde tuttular ve birçok halifenin ve rakipleri olan devlet adamlarının azlinden sorumlu oldular. Vasif el-Türki 867'de öldürüldükten sonra, görevi oğlu Salih'e geçti.

## Hayatı
Vasif el-Türki aslen köle (gulam) idi. Bağdat'ta Numan ailesinin malıydı ve orada zırhçı olarak çalışıyordu. İlerde halife olacak Mutasım (hd. 833–842) tarafından satın alındı ve kısa sürede Abbasilerin yeni Türk birliklerinin bir üyesi olarak öne çıktı. Mutasım 836'da başkentini Samarra'ya taşıdığında Vasif el-Türki de bu şehre yerleşti. 838'de Halife Mutasım'ın Amorium seferine katıldı ve Tarsus Kapılarından geçerken halifenin öncü birliğine komuta etti. Tarihçi Yakubî'ye göre ayrıca Mutasım'ın veziri (hacib) olarak da görev yaptı.

Halife Vâsik'in (hd. 842-847) halifeliği sırasında, Vasif el-Türki'ye, artık gözden düşmüş bir general olan Afşin'in mülkiyetinde olan Matira bölgesi verildi. 846 yılında İsfahan, Cibal ve Fars bölgelerine bir sefer düzenledi ve bölgeye sızmaya çalışan bir Kürt grubunu durdurmaya çalıştı.

Vâsik'in 847'de ölümünden sonra, Vasif el-Türki ve diğer yüksek rütbeli subaylar ve saray görevlileri halefini seçmek için bir araya geldiler. Grup sonunda Mütevekkil'i seçmeye karar verdi ve Vasif el-Türki, yeni halifeye biat eden ilk kişiler arasındaydı. Mütevekkil'in halifeliği döneminde (847-861), Vasif el-Türki saray nazırı olarak atandı. Halife ayrıca Vasif el-Türki'nin kız kardeşi Suad'a oğlu Müeyyed'in velayetini emanet etti.

## Halife Mütevekkil'in öldürülmesi
Halife Mütevekkil, Aralık 861'de Türk muhafızları tarafından suikaste uğradı. Vasif el-Türki suikast ekibinin bir üyesi değildi, ancak komplonun merkezinde yer alıyordu. Taberi, komplonun Mütevekkil'in Vasif el-Türki'in İsfahan ve El-Cib'deki mülklerinin Feth bin Hakan'a verilmesini emretmesinden sonra kurulduğunu ve halifenin Vasif el-Türki ve Boğa es-Sağîr'i öldürmeyi planladığını, ancak bunu haber alan komplocuların daha hızlı hareket ederek halifeyi öldürdüklerini iddia eder. Vasif el-Türki suikastçılara yardım etmeleri için Salih bin Vasif de dahil olmak üzere beş oğlunu yardım için gönderdi.

Mütevekkil öldürülünce en büyük oğlu Muntasır yeni halife oldu. Kısa süren halifeliği (861-862) sırasında, Vasif ve Boğa es-Sağîr, halifeyi babasının halefiyet düzenlemelerini iptal etmeye ve Muntasır'ı kardeşleri Mutaz ve Müeyyed'i varislikten çıkarmaya ikna ettiler. Türkler, Mutaz'ın halife olması durumunda Mütevekkil'in öldürülmesinin intikamını alacağından ve onları ortadan kaldıracağından korkuyorlardı. Sonunda Muntasır'ı kardeşlerini tahttan indirmeye zorlamaya ve kendi oğlunu halefi ilan etmeye ikna ettiler.

Vasif el-Türki, 862 yılının başlarında halife tarafından Bizans sınırında büyük bir sefere katılmakla görevlendirildi. Vasif el-Türki'nin seçilmesinin, generali Samarra'dan uzaklaştırmak isteyen siyasi rakibi vezir Ahmed bin Hasib'in işi olduğu iddia edilir. Vasif el-Türki bu göreve itiraz etmedi ve büyük bir kuvvetle sınıra giderek Bizanslılardan bir kaleyi ele geçirdi.

## Samarra'da karışıklık ve iç savaş
Vasif el-Türki, Bizans sınırında seferdeyken Haziran 862'de Halife Müntasır'ın ölümünü ve Boğa es-Sağîr'in de aralarında bulunduğu bir grup Türk subayının onun yerine Müstaîn'i (hd. 862–866) halife olarak seçtiğini öğrendi. Bu süreçte herhangi bir rol oynayamayan Vasif el-Türki, bir süre daha sefere devam etmeye karar verdi, ancak ertesi yıl Samarra'ya geri döndü.

Müstaîn'in halifeliğinin ilk yılında, yönetim veziri Utamış'ın kontrolü altındaydı. Ancak Utamış, Vasif el-Türki ve Boğa es-Sağîr'i iktidardan uzaklaştırmaya çalıştı ve iki subay da orduyu ona karşı kışkırtarak karşılık verdi. Bu strateji sonunda başarılı oldu ve Utamış, Haziran 863'te mevlalar tarafından öldürüldü. Ölümünün ardından Vasif el-Türki ve Boğa es-Sağîr'e yeni görevler verildi. Vasif el-Türki, Huzistan valisi, Boğa es-Sağîr ise Cund Filistin'in başına getirildi. Vasif el-Türki daha sonra Müstain'in idari yardımcısı oldu.

865 yılının başlarında, Vasif el-Türki ve Boğa es-Sağîr, kendilerine karşı komplo kuran subay Bagir el-Türki'nin öldürülmesini emretti. Ancak Bagir, Türk askerleri tarafından seviliyordu ve olay öğrenilince bir isyan çıktı. Kontrolü yeniden sağlayamayacaklarını gören Vasif el-Türki, Boğa es-Sağîr ve Müstain, Samarra'dan ayrılıp Bağdat'a gittiler ve orada vali Muhammed bin Abdullah bin Tahir tarafından karşılandılar. Halifenin kendilerini terk ettiğini gören Türk askerleri, Müstain'i görevden alıp yerine Mutez'e biat etmeye karar verdiler ve Bağdat'a saldırmak için bir ordu gönderildi.

Sonraki yıl boyunca, Irak'ın orta kesiminde Samarra'daki Türkler ile Müstain'in halifelik ordusu arasında çatışmalar yaşandı. Vasif el-Türki ve Boğa es-Sağîr halifenin yanında kalarak Bağdat'ı savunmak için yapılan savaşlara katıldılar, ancak Müstain genel komutan olarak Muhammed ibn Abdullah'ı atadı. Ancak 865 yılının sonuna doğru Müstain'in zafer umutları azaldı ve Vasif el-Türki, Boğa es-Sağîr ve vali Muhammed halifeyi teslim olmaya ve tahttan feragat etmeye zorlamaya karar verdiler. Halife de Ocak 866'da tahttan feragat etti. Ayrıca savaşı sona erdirmek için Mutez'in ordusuyla da müzakere ettiler. Anlaşmanın bir parçası olarak Vasif el-Türki ve Boğa es-Sağîr'e yeni görevler vaat edildi. Vasif el-Türki, Cibal ve Boğa es-Sağîr de Hicaz valisi olacaktı.

## Mutez dönemi
Mutez'in halife olmasının ardından, Vasif el-Türki ve Boğa es-Sağîr Bağdat'ta kaldılar. Ancak yeni halife, iki Türk subaya karşı düşmanca bir tavır takındı ve Bağdat valisi  Muhammed'e, iki subayın ve onların yanında olan devlet görevlilerinin divanlardan çıkarılmasını emretti. Vasif el-Türki ve Boğa es-Sağîr, Nisan 866'da Vali Muhammed'in yardımcılarından birinin onları öldürmek için görevlendirildiğini öğrenince birliklerini topladılar ve silah satın alarak savunmaya geçtiler. 

Vasif el-Türki ve Boğa es-Sağîr daha sonra müttefiklerinden Mutez'e baskı yapmalarını ve onları tekrar gözde yapmalarını istediler. Vasif el-Türki, halifeye kendisi hakkında olumlu konuşması için Müeyyed'e rüşvet verdi, Ebu Ahmed bin Mütevekkil ise Boğa es-Sağîr için halifeye güzel sözler konuştu. Türk askerleri de onların Samarra'ya dönmelerine izin verilmesini destekledi. Ekim 866'da halifeden başkent Samarra'ya gelmeleri için bir davet aldılar ve şehre doğru yola çıktılar. Ertesi ay, Mutez onları Bağdat'a gitmeden önce eski görevlerine geri getirdi.

Samarra'ya döndükten sonra Vasif el-Türki ve Boğa es-Sağîr idari görevlerine devam ettiler. Vasif el-Türki, Mekke hac yolunun onarımını emretti ve projeyi Ebu'l Sâc Devdad'a emanet etti. Ayrıca Abdülaziz bin Ebu Dulef'i Cibal'e vali yardımcısı olarak atadı ve ona atamasını kutlayan hilatler gönderdi.

## Ölümü
29 Ekim 867'de Türk askerleri, Üşrusaniyye ve Faragina alaylarıyla birlikte, ödenmemiş dört aylık maaşlarını talep ederek isyan çıkardılar. Boğa el-Sağir, Vasif el-Türki ve Sima eş-Şerabi, yüz kadar takipçileriyle birlikte dışarı çıkarak durumu yatıştırmaya çalıştılar. Vasif el-Türki, isyancılara ödeme yapacak paraları olmadığını söyledi. Bunun üzerine Boğa ve Sima ayrılmaya karar verdiler. İsyancılar daha sonra Vasif el-Türki'ye saldırdılar, onu bıçaklayıp yaraladılar. Ardından yakındaki bir eve götürüldü, ancak askerler onu dışarı sürükleyip baltalarla dövdüler, her iki kolunu da kırıp başını kestiler ve başını bir sopanın üzerine koydular. 

Vasif el-Türki'nin ölümünden sonra, Halife Mutez, onun görevlerini Boğa'ya emanet etti. Vasif el-Türki'nin oğlu Salih de 870 yılında öldürülene kadar Samarra'da etkili bir figür haline geldi.

## Ayrıca
* Abbâsîler devrinde Türkler

## Kaynakça

## Bibliyografya
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*