Küçük kartal

**Küçük kartal** (***Hieraaetus pennatus***), Palearktik ve güney Asya'da geniş bir dağılım gösteren ve çoğunlukla göçmen olan orta büyüklükte bir yırtıcı kuştur; kış aylarını Afrika ve Asya'nın tropik bölgelerinde geçirir ve Afrika'nın güneybatısında üreyen küçük ve ayrık bir popülasyona sahiptir. Tüm kartallar gibi, *[[Atmacagiller|Accipitridae]]* familyasına aittir.

## Taksonomi
Küçük kartal, 1788 yılında Carl Linnaeus'un *[[Systema Naturae]]* adlı yapıtının Alman doğa bilimci Johann Friedrich Gmelin tarafından gözden geçirilmiş ve genişletilmiş baskısında tanımlandı. Onu; kartal, doğan ve akrabalarıyla birlikte *[[Doğan|Falco]]* cinsine yerleştirdi ve *Falco pennatus* ikili adını verdi. Gmelin, tanımını Fransız zoolog Mathurin Jacques Brisson tarafından 1760 yılında tanımlanmış ve resimlendirilmiş olan "*Le Faucon Patu* " veya "*Falco pedibus pennatis*"e dayandırdı. Brisson, Marie Anne Catherine Bigot de Graveron (1709-1787) olarak da bilinen Madame de Bandeville'in koleksiyonundaki bir örneği incelemiştir. Küçük kartal, günümüzde Alman doğa bilimci Johann Jakob Kaup tarafından 1844 yılında oluşturulan *[[Hieraaetus]]* cinsine yerleştirilir. Cins adı, Antik Yunanca "şahin" anlamına gelen *hierax* ile "kartal" anlamına gelen *aetos'un* birleşiminden oluşur. Tür adı olan *pennatus* Latince olup "tüylü" anlamına gelir. Küçük kartalın bilinen bir alt türü yoktur.

Son genetik araştırmalara dayanarak bazı araştırmacılar bu türü, diğer *[[Hieraaetus]]* türlerinin bir bölümü veya tümüyle birlikte *Aquila* cinsinde yeniden sınıflandırdılar. Küçük kartal, *Hieraaetus'un* tip türü olduğu için, şahin kartallarından herhangi biri ayrı bir cinse alınsaydı, o grup için yeni bir bilimsel ad gerekli olacaktı. Bununla birlikte, DNA araştırmaları küçük kartalın; Ayres şahin kartalı, Wahlberg kartalı, Avustralya küçük kartalı ve cüce kartal ile monofiletik bir klad oluşturduğunu göstermiştir ve bu klad genellikle *[[Hieraaetus|Hieraeetus]]* cinsini oluşturuyormuş gibi ele alınır ve çoğu referans listesi şu anda *H. pennata'yı* kullanmaktadır.

Bazı yazarlar, bir dizi alt tür belirtse de çoğu artık onu tek tipten oluşan bir tür olarak ele almaktadır.

Brehm (1831) tarafından tanımlanan *Aquila minut* bu kuşun kendisidir. Milne-Edwards (1871) tarafından aynı isimle tanımlanan fosil kuşsa şimdilik *[[Hieraaetus]] edwardsi* olarak bilinmektedir, ancak *[[Aquila]]* cinsine ait olabilir.

## Tanım

Küçük kartal, boyut olarak bayağı şahinle karşılaştırılabilir; ancak biçim olarak şahinden çok kartala benzeyen küçük bir kartal türüdür. Erkeklerin ağırlığı 510–770 g arasında değişirken dişiler yaklaşık 840–1025 g ağırlığındadır. Küçük kartallar 40 cm uzunluğa ve 110 –132 cm arası kanat açıklığına sahiptirler. Görece farklı iki tüy formu vardır. Soluk renkli kuşlar çoğunlukla açık gri olup, baş ve uçuş tüyleri daha koyu renktedir. Diğer form ise orta kahverengi tüylere ve koyu gri uçuş tüylerine sahiptir. Polimorfizmi araştıran bir çalışmada, bu ayrı renk morflarının Mendel kalıtım modelini izlediği ve daha açık renkli alelin baskın olduğu bulunmuştur. Güney Afrika'da popülasyonun %20'si koyu renkli morftur. Bununla birlikte, çalışma, daha koyu morfların Rusya'dakiler gibi doğu popülasyonlarında çok daha yaygın olduğunu bulmuştur. Küçük kartallar tipik olarak çiftler halinde veya tek başına görülür. Çağrıları tiz bir *kli-kli-kli* sesidir.

## Dağılım ve yaşam alanı
Küçük kartalın hem kuzey hem de güney yarımkürede birçok farklı bölgede üreyen popülasyonları bulunmaktadır. Bunlar arasında güney Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya'nın yanı sıra batı Güney Afrika ve Namibya da yer almaktadır. Kuzey popülasyonları Kasım'dan Şubat'a dek Sahra Altı Afrika ve Güney Asya'da göçmenken, Afrika'nın güneyindeki küçük popülasyonlar yerleşiktir. Bu tür; ağaçlık, genellikle tepelik ve biraz da açık alanlara sahip kırsal çevrelerde yaşar. Kayalık, engebeli arazilerde ürer, ancak göçmenler yoğun orman dışında hemen hemen her türlü habitatı kullanır. Palearktik'te üreyen popülasyonlardaki kuşlar, yuvalamak için iğne yapraklı veya yaprak döken ağaçlardan oluşan ormanlık alanlara gelirler ve genellikle ağaçların üstüne yuva yaparlar.

### Güney Afrika popülasyonları
Güney Afrika'da üç ayrı küçük kartal grubu olabileceğine inanılıyor. Güney Afrika'nın güneybatı Cape bölgesinde üreyen bir popülasyonun varlığına dair kanıtlar bulunmaktadır; bu popülasyon Ağustos başında gelir, Eylül ayında yumurtlar ve ertesi yılın Mart ayında ayrılır. Kuşlar yaklaşık Nisan'dan Temmuz'a kadar kuzeye göç eder, ancak bazılarının muhtemelen Namibya'da kışladığı düşünülüyor. Kuzey Namibya'da üreyen küçük bir popülasyon da gözlemlendi. Üçüncü grup, yaz aylarında Avrasya ve Kuzey Afrika'dan güneye göç ettiği düşünülen, üremeyen bir popülasyondur, ancak bununla ilgili ampirik bir kanıt belgelenmemiştir. Bu küçük kartal popülasyonları, Palearktik bölgelerdeki popülasyonlardan alt tür olarak farklı değildir.

Güney Afrika'da, küçük kartallar tepelik ve açık arazilerde de bulunur ve Kuzey Yarımküre'deki türdeşlerinin aksine, tipik olarak yalnızca vadilerde ve boğazlardaki kayalık uçurumlarda ürerler. Bununla birlikte, Güney Afrika'da Euphorbia gibi ağaçlarda yuva yapan kuşlara ilişkin kanıtlar bulundu. Bu kuş, en yaygın olarak Fynbos ve Karoo'nun alçak boylu çalılıklarında ve daha spesifik olarak iki biyom arasındaki ekotonda bulunur.

## Davranış ve ekoloji
Küçük kartal, çoğu kez görece alçak irtifalarda uçar, bu nedenle kolayca fark edilir. Bununla birlikte, koyu renkli varyantı, diğer orta büyüklükteki yerel yırtıcı kuşlarla karıştırılabilir. Güney Afrika'da popülasyonun %20'si koyu renkli varyanttır.

### Beslenme ve avcılık
Küçük kartal uçarken kanatlarını kıvırır, ayaklarını uzatır ve çabucak dalarak avlanır. Küçük memelileri, sürüngenleri ve kuşları avlar. Bu yırtıcının Güney Afrika'daki en yaygın avının kuşlar olduğu kaydedilmiştir. Öte yandan, kurbağaların küçük kartalın diyetinin önemli bir bölümünü oluşturduğu öne sürüldü, ancak bu, Güney Afrika popülasyonlarında gözlemlenmedi. Güney Afrika'nın güneybatısında yapılan çalışmalar; kuşları, kertenkeleleri ve kemirgenleri yediklerini ortaya koydu.

### Üreme

Bu kartal, ağaçta veya kayalıkta çubuklardan yapılmış ve yeşil yapraklarla kaplı bir yuvaya 1-2 yumurta bırakır veya kara çaylak veya gri balıkçıl gibi başka büyük bir kuşun kullanılmayan yuvasını devralır. Dişi, yumurtalar için yaklaşık 45 gün kuluçkaya yatar ve erkek tarafından beslenir; yumurtalar çatladıktan sonra dişi, yuvayı ve yavruları korurken erkek tüm yiyecekleri getirir. Yavru 70-75 gün sonra uçmaya başlar. Küçük kartallar tek eşlidir ve sofistike uçuş gösterilerinden oluşan kur yapma ritüelleri sergilerler.

#### Güney Afrika
Güney Afrika'nın Cape bölgesinde üreyen kartal popülasyonu, genellikle Ağustos ayında geldikten kısa bir süre sonra üremektedir. Üreyen çiftler, uçurum çıkıntılarına yuva yapar; bu da ilgili popülasyonun Palearktik'teki küçük kartallardan farklılaştığı konulardan biridir. Bu popülasyonun kuluçka süresinin yaklaşık 40 gün, yavru büyütme süresinin ise yaklaşık iki ay olduğu gözlemlendi. Güney Afrika'da yapılan bir çalışmada, türe özgü olarak, küçük kartalların ortalama 60 m yükseklikteki uçurumlara yuva yaptığı bulunmuştur. Yumurta sayısı da Palearktik popülasyonlarla karşılaştırılabilir olup mevcut kanıtlara göre çiftler genellikle iki yavruyu başarıyla büyütmektedir. Yumurtalar genellikle belirgin beyaz renkte olup bazen kırmızı beneklere sahiptir. Yumurtaların boyutları Palearktik popülasyonlarınkilerle benzerdir. Güney Afrika'daki küçük kartalların yuvaları da Palearktik muadillerininkiler kadar sağlam görünmemektedir.

#### Kuzey Afrika
Küçük kartal popülasyonları kışın Avrupa'dan Kuzey Afrika'nın bazı bölgelerine göç eder ve orada ürer. Cezayir'de yapılan bir çalışma, bu kuşların yumurtaları için tipik olarak 33 ila 38 gün süreyle kuluçkaya yattığını belirledi. Daha kuzey ve güneydeki popülasyonlara benzer şekilde, kuluçkaların büyük bölümünde (%67,6) iki yumurta bulunurdu.

## Koruma ve tehditler
Bu göçmen tür hakkında çok az araştırma yapılmıştır. Güney Afrika popülasyonları görece yakın zamanda, 1980'lerde keşfedilmiştir; bu da muhtemelen değişen iklim ve çevre koşulları nedeniyle göç ettiklerini düşündürmektedir. İnsanların arazi kullanımındaki değişimler, bu kuşların göç modellerindeki değişiklikleri tetiklemiş olabilir. Ayrıca, bu türün yuvalama alanlarının uzak ve gizli doğası nedeniyle Güney Afrika'da gözden kaçırıldığı düşünülmektedir.

## Kaynakça
**İleri Okuma**

* Clark, William S. (1-8 Kasım 1986). *The rufous morph of the Booted Eagle*. International Bird Identification: Proceedings of the 4th International Identification Meeting. Eilat: International Birdwatching Centre Eilat. s. 21-24
* Lerner, H. R. L.; Mindell, D. P. (2005). "Phylogeny of eagles, Old World vultures, and other Accipitridae based on nuclear and mitochondrial DNA". *Molecular Phylogenetics and Evolution*. **37** (2): 327-346.

## Dış bağlantılar

* Güney Afrika Kuşları Atlası'ndaki Küçük Kartal türü metni
* Küçük kartal Fotoğrafları Oiseaux.net adresinde
* Yaşlanma ve cinsiyet belirleme (PDF; 4,2 MB) Javier Blasco-Zumeta ve Gerd-Michael Heinze tarafından.
* Hindistan'ın Nagpur şehrinden Küçük Kartal, Anuj Kale tarafından çekilen fotoğraf.
* Küresel Yırtıcı Kuş Bilgi Ağı'ndaki Küçük Kartal,   Arşivlendi.
* 
* 
* 
* 
*    kayıtları 
* Küçük Kartal: Güney Afrika'daki tür hakkında yapılandırılmış bir rehber