Çöllolar maden faciası davası

**Çöllolar maden faciası davası**, medyada "Mezarsız İşçiler Davası" olarak da anılan, 2011 yılında Kahramanmaraş'ın Afşin ilçesindeki Çöllolar kömür madeninde meydana gelen heyelan sonucu 11 işçinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan olayla ilgili olarak açılan ceza davasıdır. Olay ve yargı süreci, Türkiye'de iş güvenliği, madencilik denetimi ve adli süreçler açısından uzun süre gündemde kalmıştır.

## Arka plan
6 ve 10 Şubat 2011 tarihlerinde, Afşin–Elbistan B Termik Santrali'ne kömür sağlayan Çöllolar açık kömür ocağında şev kaymaları meydana geldi. 6 Şubat'ta meydana gelen ilk göçükte kamyon şoförü Yaşar Alkaya öldü. 10 Şubat'ta meydana gelen ikinci göçükte ise 10 kişi toprak altında kaldı. Bu heyelanlarda toplam 50 milyon tona yakın malzeme göçerek işçilerin çalıştığı alanı doldurdu ve 11 kişi yaşamını yitirdi. Göçükteki jeolojik koşulların ve yetersiz güvenlik önlemlerinin kazaya katkıda bulunduğu ileri sürüldü.

Yapılan arama ve kurtarma çalışmalarında toprak altında kalan işçilerden Yaşar Akkaya ile Ruşen Demir'in cansız bedenine ulaşıldı. Jeoloji Mühendisi Halil Tatlı, Maden Mühendisi Nail Yılmaz ile işçiler Hacı Mehmet İpek, Muhsin Koşan, Kemal Elmas, Cuma Yıldırım, Adnan Demir, Tuğran Gökhan ve Aydoğan Polat'ın cenazelerinin çıkarılması uzun yıllar boyunca mümkün olmadı. Bu yüzden "mezarsız işçiler" olarak anıldılar. Göçük alanında arama çalışmalarının zamanla tamamen durdurulması, işçi yakınları ve kamuoyunda tepkilere yol açtı. İşçi aileleri, cenazelere ulaşılmadan dosyanın kapatılmasını kabul etmediklerini ve arama çalışmalarının sürdürülmesini talep etti.

## Soruşturma ve yargı süreci
Olayın ardından Afşin Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma sonucunda Temmuz 2012'de Elbistan Ağır Ceza Mahkemesi'nde kamu davası açıldı. İddianamede,&nbsp;Park Teknik A.Ş. yetkilisi 9 şüpheli ile Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) Kontrol Teşkilatında görevli 14 şüphelinin "bilinçli taksirle birden çok kişinin ölümüne sebebiyet vermek" suçundan cezalandırılmaları istendi. Afşin Cumhuriyet Başsavcılığının bilirkişi raporları sonrası soruşturma izni talep ettiği Elektrik Üretim A.Ş.'nin üst yönetimi hakkında soruşturma izni verilmedi. Başsavcılığın bu karara karşı Danıştay 1. Dairesi'ne yaptığı itiraz da reddedildi.

Elbistan Ağır Ceza Mahkemesi yaklaşık 4,5 yıl süren yargılama sonucunda 20 Ocak 2017'de kararını açıkladı. Mahkeme, Çöllolar kömür sahasının işletmecisi Park Teknik A.Ş.'nin yöneticilerinden Yakup Kaygusuz, Refik Güray Eken, Şeref Göksu ve Yusuf Aydın hakkında "bilinçli taksir" iddiasını reddederek "taksirle" birden fazla kişinin ölümüne neden olmak suçundan uygulama yaptı ve TCK'nın 85/2 maddesi gereğince 5'er yıl hapis cezası verdi. Sanıkların "iyi hali ve kusur durumu" gerekçe gösterilerek cezaları 4 yıl 2 ay hapis cezasına düşürüldü. Ardından sanıklara verilen hapis cezaları, günlüğü 60.00 liradan hesap edilerek her bir sanık için 91 bin 200 lira adli para cezasına çevrildi ve 24 ay taksitle ödenmesine hükmedildi.&nbsp;EÜAŞ kontrol biriminde görevli personelin de bulunduğu diğer 19 sanık hakkında ise beraat kararı verildi. Mahkeme ayrıca, asli kusurlu bulduğu dönemin EÜAŞ Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu Üyeleri ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün yöneticileri hakkında suç duyurusunda bulunulmasına karar verdi. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 16. Ceza Dairesi'nde yapılan istinaf incelemesi sonucunda verilen onama kararı ile sanıklara verilen adli para cezaları 20 Temmuz 2017'de kesinleşti.

## Kamuoyundaki etkileri ve tartışmalar
Çöllolar heyelanı, Türkiye'de iş güvenliği, açık ocak madenciliği ve kamu denetimi konularında geniş tartışmalara yol açtı. Olay, işçi sağlığı ve güvenliği alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşları tarafından "iş cinayeti" olarak nitelendirildi. Olayın ardından iş güvenliği savunucuları, arama çalışmalarının sürdürülmesi, mağdurların cenazelerine ulaşılması ve benzer faciaların önlenmesi için düzenli çağrılar yaptı. Ayrıca, teknik raporların kamuoyu ile paylaşılmaması da eleştirilere neden oldu. Davanın beraat kararları ve para cezası ile sonuçlanması, işçilerin yakınları ve sendikalar tarafından adalet sağlanamadığı, sorumluların cezasız kaldığı, bir kez daha patronların iş güvenliği konusunda hükûmet tarafından kollandığı gerekçesiyle büyük tepki çekti.

Adli sürecin sonuçlarının yanı sıra, Çöllolar davası, sanıkların konumu ve verilen cezalar nedeniyle kamuoyunda geniş tartışmalara yol açtı. Davada sanık olan Park Teknik A.Ş.'nin, Ciner Holding bünyesinde faaliyet göstermesi ve şirket yetkililerinden Refik Güray Eken'in kamuoyunda bilinen Susurluk Davası sanıklarından Korkut Eken'in oğlu olduğunun basına yansıması, yargılamanın tarafsızlığına ilişkin bazı çevrelerde dile getirilen eleştirileri artırdı. Refik Güray Eken'in ismi, daha sonraki yıllarda yaşanan başka maden kazalarıyla birlikte de kamuoyunda tartışma konusu oldu. Siirt'in Şirvan ilçesinde 17 Kasım 2016 tarihinde meydana gelen ve 16 madencinin hayatını kaybettiği maden kazasında da Eken'in yöneticisi olduğu şirketin adının geçmesi, bazı medya organlarında ve sosyal çevrelerde "Eken'in yönettiği madenler mezar oluyor" şeklinde eleştirel yorumlara neden oldu.

Bazı medya organlarında ve sivil toplum çevrelerinde, şirket ve kamu görevlileri hakkında verilen cezaların düşük olduğu, sorumluluğun büyük ölçüde alt düzey görevlilerle sınırlandırıldığı yönünde değerlendirmeler yapıldı. Adımlar dergisinde yer alan bir değerlendirmede, kömür sahasına ilişkin şartnamenin kamu kurumu olan Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) tarafından hatalı hazırlandığı, bu durumun işletmeci firmaya ekonomik avantaj sağladığı ve denetim eksikliklerinin kazaya zemin hazırladığı ileri sürüldü.

Göçükte hayatını kaybeden ve cenazelerine ulaşılamayan işçilerden Muhsin Koşan'ın kardeşi Ali Muhmani Koşan, yıllar sonra yaptığı açıklamalarda arama çalışmalarının yetersiz olduğunu, kamuoyuna yansıyan süreçte firma ve yetkililerin isimlerinin zikredilmemesi yönünde telkinlerle karşılaştıklarını iddia etti. Koşan, bazı bürokratlar ve medya temsilcilerinin, davada adı geçen kişi ve şirketlerin "güçlü" olduğu gerekçesiyle temkinli davranılması yönünde uyarılarda bulunduğunu öne sürdü.

Çöllolar davasında karar veren mahkeme heyeti başkanı Salih Pehlivanoğlu'nun atanma ve görev değişiklikleri de kamuoyunda tartışma konusu oldu. Pehlivanoğlu, yargılamanın sürdüğü dönemde 5 Haziran 2016'da Turgutlu'dan Elbistan'a atandı, kısa bir süre sonra Çöllolar davasında karar verilmesinin ardından 3 Temmuz 2017'de bu kez Akhisar Ağır Ceza Mahkemesi Başkanlığı görevine getirildi.  Pehlivanoğlu'nun bu mahkemede görülmekte olan Soma maden faciasına ilişkin davada da mahkeme başkanı olarak görev alması, kamuoyunda yargı süreçlerinin iç içe geçmesi ve tartışmalı kararlar açısından dikkat çekti. Bazı medya kaynakları ve mağdur yakınları, Pehlivanoğlu'nun Soma davasında verdiği kararlara tepki gösterirken, bu durumun Türkiye'de iş kazalarıyla ilgili yargı bağımsızlığı ve hesap verebilirlik tartışmalarını yeniden gündeme taşıdığına ilişkin değerlendirmeler yaptı.

Söz konusu atamaların zamanlaması ve sıklığı, CHP Zonguldak Milletvekili Ünal Demirtaş tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine de taşındı. Milletvekili Demirtaş, hakim Pehlivanoğlu'nun Çöllolar davasındaki tartışmalı kararın ardından Soma maden faciası davasına atanması arasındaki ilişkiye dikkat çekerek, söz konusu atamanın yargı bağımsızlığı ve kamu vicdanı üzerindeki etkilerine ilişkin iddiaların araştırılması talebiyle Adalet Bakanı Abdülhamit Gül'ün yazılı olarak yanıtlaması istemiyle bir soru önergesi verdi.

Söz konusu haber ve değerlendirmeler, Çöllolar davası sonrasında madencilik sektöründe iş güvenliği, şirketlerin sorumluluğu, kamu denetiminin etkinliği ve yargı süreçlerinde hesap verebilirlik konularında süregelen eleştirilerin bir parçası olarak değerlendirildi.

## Kaynakça