Archibald Menzies

**Archibald Menzies** ( ; 15 Mart 1754 - 15 Şubat 1842) İskoç bir cerrah, botanikçi ve doğa bilimciydi. Denizde uzun yıllar geçirdi, Kraliyet Donanması'nda, özel tüccarların yanında ve Vancouver Keşif Gezisinde görev yaptı. Hawaii yanardağı Mauna Loa'nın zirvesine ulaştığı bilinen ilk Avrupalıydı ve Maymun Yapboz ağacını İngiltere'ye tanıttı.

## Yaşam ve kariyer
Menzies, İskoçya'nın Perthshire kentindeki Weem mahallesindeki Paskalya Stix'te (veya Styx) doğdu. Ağabeyi William ile Kraliyet Botanik Bahçeleri'nde çalışırken, Edinburgh Üniversitesi'nde botanik profesörü olan Dr. John Hope'un dikkatini çekti ve onu burada tıp okumaya teşvik etti. Cerrah olarak mezun olan Menzies, Caernarvon, Galler'de bir doktorun asistanı olarak görev yaptı, ardından HMS *Nonsuch*'ta asistan cerrah olarak Kraliyet Donanması'na katıldı. Azizler Savaşı'na (12 Nisan 1782) katılan Menzies, barış zamanında Nova Scotia'daki Halifax İstasyonunda görev yaptı.

1786'da Menzies, Horn Burnu çevresinden Kuzey Pasifik'e doğru bir kürk ticareti yolculuğuna çıkan *Prince of Wales'<nowiki/>*te (Kaptan James Colnett) cerrah olarak atandı. Bu gemi, *Princess Royal*'in (Kaptan Duncan) eşliğinde, Kuzey Amerika, Çin ve Hawaii'yi (Sandviç Adaları) birkaç kez ziyaret etti; Menzies bu yolculukta bir dizi yeni bitki topladı ve ayrıca mürettebattan hiçbirinin hastalıktan ölmemesini sağladı. Menzies 1789'da Büyük Britanya'ya döndü. 1790'da Londra Linne Derneği'nin üyesi seçildi 

Menzies, 1791'den 1795'e kadar, HMS *Discovery* ile dünya çapında yaptığı yolculukta Kaptan George Vancouver'a eşlik etmek üzere doğa bilimci olarak atandı. Cerrah hastalanınca Menzies onun görevlerini devraldı. Yolculuk sırasında birçok bitki ve hayvan örneği toplayarak bunları Birleşik Krallık'a geri gönderdi. Ayrıca yolculuğun ayrıntılı bir kaydını tuttu.

1794'te *Discovery*, Hawaii'de üç kıştan birini geçirirken Menzies, Teğmen Joseph Baker ve diğer iki adamla birlikte Mauna Loa'nın zirvesi Mokuaweoweo'ya kaydedilen ilk tırmanışı yaptı. Menzies taşınabilir bir barometre kullanarak dağın yüksekliğini şu anda bilinen 4.169 m yüksekliğine kıyasla 4.134 m olarak ölçmüştür.

Başka bir Avrupalı İskoç David Douglas'ın 29 Ocak 1834'te zirveye ulaşmasından önce kırk yıl geçecekti.

1795 yılında Menzies'e Şili Genel Valisi ile yemek yerken tatlı olarak Şili Çamı tohumları *[[Şili arokaryası|Araucaria araucana]]* servis edildi. Avrupa'ya dönerken cebine bir miktar tohum atıp onları gemide yetiştirmeyi başardı ve Britanya'da ilk kez görülen beş sağlıklı bitkiyle İngiltere'ye döndü. Maymun Yapboz ağacı olarak bilinen Şili Çamı, on dokuzuncu yüzyıldaki resmi bahçelerin çoğunda favori haline geldi.

Yolculuğun ardından Menzies, Batı Hint Adaları'nda Donanmada görev yaptı. 1799'da Aberdeen Üniversitesi'nden tıp doktoru unvanını aldı. Donanmadan emekli olduktan sonra Londra'daki Notting Hill'de doktor ve cerrah oldu. Aylmer Bourke Lambert'in ölümü üzerine Linne Cemiyeti'nin babası oldu.

Menzies'in karısı 1836'da öldü. Çocukları yoktu. Menzies, 15 Şubat 1842'de Londra'da öldü ve Kensal Green mezarlığına gömüldü.

## Miras

Menzies'in adı, Ericaceae familyasına ait bir çalı türü olan *[[Menziesia]]* ve Batı Kuzey Amerika'daki ticari açıdan en önemli ağaç olan Douglas köknarı *Pseudotsuga menziesii* dahil olmak üzere keşfettiği birçok bitkinin bilimsel adlarında anılmaktadır. Yaprak dökmeyen bir ağaç olan ve Ericaceae familyasının en büyüğü olan Pasifik madronuna, Friedrich Pursh tarafından onun onuruna *Arbutus menziesii* adı verilmiştir.&#x5B;**&#x5D; Benzer şekilde John Edward Gray, Yeni Zelanda'daki en yaygın tatlı su midyesi türüne Menzies'e atfen *Echyridella menziesii* adını verdi.

British Columbia'nın Orta Sahili'ndeki Bella Coola bölgesinde yaşayan Nuxalk halkı tarafından bozulmuş bir şekilde Menzies'e verilen bir diğer isim de Vancouver gemisinin bölgeyi ziyaretinden hemen sonra buraya yaptığı ziyaret sırasında Alexander Mackenzie'nin kaydettiği şekliyle "Bensins Adası"dır.

Mauna Loa'ya tırmanmak için kullandığı Ainapo Yolu aynı zamanda "Menzies Yolu" olarak da biliniyor. Victoria, Britanya Kolumbiyası'ndaki British Columbia Yasama Meclisini çevreleyen ana caddelerden birinin adı Menzies Caddesi'dir. Ayrıca Vancouver Adası'nda Menzies Main olarak bilinen bir ana ağaç kesme yolu da bulunmaktadır.

Menzies tarafından toplanan örneklerin çoğu Londra'nın Kew Bahçelerine ekiliyor. Ayrıca British Museum'da saklanan 112 ayrı eser koleksiyonunu da Londra'ya geri getirdi. Bu koleksiyonların kapsamlı bir kataloğu 1951 yılına kadar yayınlanmadı.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* 
* 
* 
* 
* *Captain Vancouver, Northwest Navigator*, E.C. Coleman. Tempus Publishing 2006.

## Dış bağlantılar

* Archibald Menzies (1754 - 1842) www.victorialodging.com'da
* Yuan Küresel