Tilda Kemal

**Tilda Kemal** veya **Tilda Gökçeli**, (1923, İstanbul - 17 Ocak 2001, İstanbul), Yahudi asıllı Türk çevirmen, redaktör, yayımcı ve aydın.

## Biyografisi
Gerçek ismi Mathilda olan Tilda Kemal, yazar Yaşar Kemal'in ilk eşi ve kitaplarının mütercimi olmasıyla kamuoyunda tanınmıştır. Ayrıca Yaşar Kemal'in kitaplarının yabancı dillere tercüme edilmesinin yanı sıra kitaplarının editörlüğü, redaksiyonu ve tanıtımıyla da yakında ilgilenmiştir.

Tilda Kemal, II. Abdülhamid'in saray başhekimi olan Yahudi kökenli Jak Mandil Paşa'nın torunuydu. Jak Mandil Paşa, o yıllarda Lisan-ı Türki Komisyonu üyesiydi, azınlıkların ve de özellikle Museviler’in dil ve kültür açısından Osmanlıca'nın kullanımının yaygınlaştırılması için çalışan bir Osmanlı paşasıydı. Kadun ve Salomon Serrero’nun en büyük kız çocukları olan Tilda'ya büyükannesi "Mathilda" değil, "Tilda" diye seslenirdi. Babası Salomon Serrero, dönemin Osmanlı Bankası Genel Müdürü'ydü. Tilda ailenin en büyük çocuğuydu. Dedesinin eşi İngiliz kökenliydi ve İngilizce'den başka bir dil bilmediğinden Tilda’nın İngilizce'yi öğrenmesinde en büyük katkıyı yapmıştır.

Engizisyon döneminde İspanya'dan Osmanlı İmparatorluğu'na göç eden Sefarad Yahudisi bir aileye mensup olan Tilda, liseyi Tarabya İngiliz Okulları'nda okudu. Atina’da eğitimine devam etti. Daha sonra Oxford Üniversitesi’nde lisans eğitimi aldı.

Mezuniyetinden sonra, ilk olarak 1948 yılında, İngiliz Nafen Haber Ajansında çevirmenlik yapmaya başladı.

Yaşar Kemal, 1950’lerin başında Cumhuriyet Gazetesi’nde işe başlar. Cumhuriyet Gazetesi’nin dış politika yazarı Ömer Samih Coşar, bir gün Yaşar Kemal’i Tarabya’ya balık yemeğe davet eder. Masaya iki kadın gelir, biri Coşar’ın eşi; ötekisini Tilda Serrero diye tanıştırırlar. Masalarına hiç beklemediği bir anda soylu bir güzellik gelip kurulmuştur. Yaşar Kemal etkilenir. Sohbet başlar, daha da etkilenir. Tilda yazarın bu tarihten sonra eserlerinin çevirmenliğini yapmayı kabul eder. Daha sonra Yaşar Kemal ile ilişkisi çalıştığı yerden kovulmasına sebep olur.

Tilda Kemal ile Yaşar Kemal’in yolu daha sonra Çukurova Adana’da kesişti. 1952 yılında evlenen çift, Tilda'nın vefatına kadar 50 yıl kesintisiz evli kaldı.

1960’ların iki önemli yayınevi olan Ararat ve Ant Yayınları’nın Yaşar Kemal ile birlikte kurucusuydu ve yöneticiliklerini yaptı. 12 Mart Muhtırası döneminde solcu yayınlar yaptığı sebebiyle Sebahattin Eyüboğlu ve Azra Erhat ile birlikte tutuklandı, Maltepe Askerî Cezaevi’nde hapiste yattı. Yine o yıllarda Tilda da Yaşar Kemal gibi Türkiye İşçi Partisi’ni destekledi.

Çalıştığı iki yayınevinde, her türlü çeviri ve redaksiyon işlerini yaptı. Bu yayınevleri Sabiha Sertel ve Hikmet Kıvımcımlı gibi birçok solcu yazarın kitabını basmıştır.

Ana dili Türkçe’nin yanı sıra Fransızca, İbranice, İngilizce ve İspanyolca’ya edebi düzeyde yetkin olan Tilda Kemal, Yaşar Kemal’in 17 kitabını yabancı dillere çevirdi. Bir çevirmen olarak çok dilli ve çok kültürlü kimliği ve uzmanlığıyla çeviri süreçlerini başarıyla gerçekleştirdi, eserlerin erek kültürde beğeniyle okunmasına büyük katkı sağladı. Başta merhum Fransa Cumhurbaşkanı François Mitterrand olmak üzere dünyanın ve Türkiye’nin Yaşar Kemal'i tanıması Tilda sayesinde oldu.

Tilda döneminin aydınlarındandı. Yaşar Kemal'in kitaplarında geçen yöresel bitki ve botanik bilgilerinin yabancı dillerdeki karşılığını bulmak için, benzer coğrafyalarda bulunan yabancı yazarların kitaplarını okurdu. Daha sonra bu terimlerden oluşturduğu bir sözlüğü telif ettirmiştir.

Mitoloji üzerine bir çok kitap okudu, Girit adası'ndaki Minos'lardan, Batı Afrika’ya kadar sözlü ve yazılı edebiyat ürünlerini okurdu.

Yaşar Kemal ilk eşi Tilda için şöyle konuşmuştur:

Ölümünden bir gün önce Zülfü Livaneli ile birlikte tedavi gördüğü hastaneye vedalaşmaya giden Yaşar Kemal şu sözlerle onunla vedalaşmıştı:

## Ölümü

Akciğer rahatsızlığı sebebiyle tedavi gördüğü İstanbul Üniversitesi hastanesinde, 17 Ocak 2001 tarihinde hayatını kaybetti. Doktoru cüzdanında Kelime-i Şehadet bulmuştu. Mario Levi 27 Ağustos 2021 tarihinde yazdığı bir makalede; bir davette Yaşar Kemal ile karşılaştığını ve “Tilda’nın Müslüman olmasını ben istemedim. İsteseydim kendimi inkâr etmiş olurdum” dediğini belirtmiştir. Vasiyeti üzerine cenazesi 19 Ocak 2001 tarihinde İstanbul'daki Teşvikiye Camii'nden kaldırıldı. Kabri Zincirlikuyu Mezarlığı'ndadır. Belki de Yaşar Kemal ile yan yana olabilmek için Müslüman mezarlığına gömülmek istemişti.

Yaşar Kemal Tilda Kemal'in ölümünden sonra, önce evini değiştirmiş ardından da sonraki eşi, Ayşe Semiha Baban ile evlenmişti. Yaşar Kemal ikinci bir evlilik yapmasına gerekçe olarak ise 'yalnızlığa dayanamadığını' göstermişti.

## Yaşar Kemal çevirileri

* *[[Sarı Sıcak]] - Yellow Hot,* (1952)
* *[[İnce Memed I]]* - *Memed, My Hawk,* (1955)
* *[[Ortadirek (roman)|Ortadirek]] - The Wind From the Plain,* (1960)
* *[[Yer Demir Gök Bakır]] - Iron Earth, Copper Sky,* (1963)
* *[[Ölmez Otu]] - The Undying Grass,* (1968)
* *[[İnce Memed II]] - They Burn the Thistles*, (1969)
* *[[Ağrıdağı Efsanesi|Ağrı Dağı Efsanesi]] - The Legend of Ararat*, (1970)
* *[[Binboğalar Efsanesi]] - The Legend of the Thousand Bulls*, (1971)
* *[[Demirciler Çarşısı Cinayeti]] - The Lords of Akchasaz: Murder in the Ironsmiths Market*, (1973)
* *[[Yılanı Öldürseler]] - To Crush the Serpent*, (1976)
* *[[Deniz Küstü]] - The Sea-Crossed Fisherman*, (1978)
* *[[Yağmurcuk Kuşu]]* *- Salman The Solitary,* (1980)
* *[[Al Gözüm Seyreyle Salih]] - The Saga of a Seagull*, (1981)
* *[[Kuşlar da Gitti]] - The Birds Have Also Gone,* (1987)
*

## Diğer çevirileri

* Ayışığı kuyumcuları - Albert Vidalie (1977)

## Popüler kültürde

* Nebil Özgentürk'ün yapımcılığını ve yönetmenliğini yaptığı "*Kadınımızın Hatıra Defteri"* adlı belgeselde, birçok Türk aydın kadının yanı sıra Tilda Kemal de yer almıştır.

## Ayrıca bakınız

* Yaşar Kemal
* Yaşar Kemal'in sanat hayatı
* Raşit Gökçeli
## Dip notlar

## Kaynakça