Massimo Mattioli

**Massimo Mattioli** (25 Eylül 1943, Roma - 23 Ağustos 2019, Roma), İtalyan çizgi romancı ve karikatürist. 

Mattioli, mizahi çizgisi ve yetişkinlere yönelik çizgi roman serileriyle tanınmaktadır. Corto Maltese ve Il Vittorioso dergilerinde de işleri yayınlanan Mattioli, *Cannibale* ve efsanevi Frigidaire dergilerinin de kurucularından biriydi.

## Hayatı
### Gençliği ve ilk işleri
Massimo Mattioli, 1943 yılında doğdu. Mattioli'nin gençlik yılları hakkında, çocukken tonlarca çizgi roman okuduğu dışında fazla bilgi yoktur ancak Amerikan animasyon kısa filmlerine, özellikle de Tex Avery'nin yapımlarına büyük bir ilgi duyduğu açıktır. Daha sonraki çizgi bantlarında ise George Herriman'ın Krazy Kat'teki grafiksel oyunbazlığının, Johnny Hart'ın B.C.'sindeki mizahın ve Carl Barks'ın Donald Duck öykülerindeki kentsel "komik hayvan" atmosferinin etkileri açıkça görülür.

Mattioli, ilk çıkışını 1965 yılında *La Tribuna Illustrata* adlı haftalık çizgi roman dergisinde yaptı. Ertesi yıl, hiciv dergisi *Il Nuovo Travaso* için karikatürler ve *Brividik* (1966) adlı bant çizgi romanı yaptı; aynı zamanda Max takma adını kullanarak aylık Hobby dergisi için *Il Ragnetto Gigi* (Küçük Örümcek Gigi) adlı şeridi yarattı. Aynı dönemde, Katolik çizgi roman dergisi Il Vittorioso'da *Il Gatto Califfo* (1965), *Cucù*, *Segnaletica*, *Il Ragno*, *Ipo*, *Rita e Pino* ve *Elefanti* gibi mizahi bantlarla yer aldı.

Bu dönemden dikkat çeken asıl yapıt, *Vermetto Sigh*'tir (1967–1968). Bir dizi absürt bantta yer alan bu toprak solucanı, önce Gulp! dergisinde, ardından Dopodomani'de ve son olarak Il Vittorioso'nun yeni versiyonu olan Vitt'te okurla buluşmuştur. Bu erken dönem bantlar, yazarın deneysel doğasını şimdiden ortaya koyar. Grafikler en yalın hâline indirgenmiştir; konuşan hayvan karakterler ise şiirsel ve sürreal bir mizah anlayışını yansıtır.

### '68 rüzgârı ve yurtdışına çıkış
1968'e gelindiğinde Mattioli yurtdışına gitti. Bir süre Londra'da kaldı ve yetişkinlere yönelik erkek dergisi *Mayfair* için grafik mizah çalışmaları yaptı. Mayıs 1968 öğrenci eylemlerinin devrimci ruhundan etkilenerek aynı yılın ilerleyen dönemlerinde Fransa'nın Paris kentine taşındı. İlk çalışmasını Plexus'ta yayımladı; ayrıca eserlerini Hara-Kiri ve Pilote dergilerinin editörlerine sundu.

Pilote dergisi editörü René Goscinny, onu 1969'dan itibaren Pif Gadget adıyla yayın hayatına devam edecek olan komünist çizgi roman dergisi Vaillant'a yönlendirdi. Mattioli'nin alışılmadık mizahı ve deneysel çizgileri, Nikita Mandryka'nın *Le Concombre Masqué* ve Gotlib'in *Gai-Luron*'u gibi daha oyunbaz ve absürt bantlarla zaten daha modern bir çizgiye yönelen dergi için memnuniyetle karşılanan bir katkı oldu. Vaillant/Pif, Mattioli'ye renkli haftalık bir mizah sayfası teklif etti; bu sayfa ilk kez Aralık 1968 tarihli Vaillant'ın 1227. sayısında yayımlandı.

*M le Magicien* (1968-1973), Mattioli'nin daha önce Vitt dergisi için yaptığı çalışmalarla aynı doğrultuda yaratılmıştı. Sayfa, çeşitli tuhaf yaratıkların yer aldığı altı bağımsız kısa mizah şeridinden oluşuyordu. Baş karakter olan sihirli değnekli büyücünün yanı sıra; bir veya iki bukalemun, iki Marslı ve uçan daireleri, bir böcek, konuşan çiçekler ve mantarlarla karşılaşırdık.

Mekân kurgusu genellikle ufuk çizgisini belirten basit bir yer çizgisi, bir ağaç dalı veya üç kuleli bir kaleden ibaretti. Mattioli, Fransızcaya tam olarak hâkim olmadığı için ağırlıklı olarak görsel mizaha yönelmişti. Genel absürtlüğün yanı sıra, karakterlerin tamamen "öz farkındalığa" sahip olması yoğun bir meta-mizah ortaya çıkarıyordu. Mattioli'nin figürleri sayfalar arasında özgürce gezinir, arka planları yer, çizerin imzasını tekmeler veya panellerin bizzat kendisini değiştirirdi.

Serinin ilerleyen bölümleri, George Herriman'ın *Krazy Kat* eserinin atmosferini güçlü bir şekilde yansıtan tam sayfalık maceralara dönüştü. *M le Magicien*, Mattioli'nin belirli bir sürekliliğe sahip ilk serisidir. Yazarın 1973'te İtalya'ya dönüşüne kadar Pif Gadget dergisinde yaklaşık 232 sayfası yayımlandı. Onlarca yıl sonra, 2003 yılında, çizgi roman nihayet L**Association'' tarafından kitap formatında bir araya getirildi.

=== Lo Zoo Pazzo ===
1973 yılında Massimo Mattioli, [[Diabolik]]'in senaristi [[Mario Gomboli]] ile hayvan karakterli çizgi dizi ''Lo Zoo Pazzo'' (kelime anlamıyla: Çılgın Hayvanat Bahçesi) için çalışmaya başladı. Bu karikatürler aslında 1967'de Gomboli tarafından Diabolik çizgi romanlarının arka bölümündeki bulmaca sayfaları için yaratılmıştı. Daha sonra üretim Fransa'ya taşındı; burada Pif Gadget dergisi, çizimleri ''Journal des Jeux'' adlı oyun sayfasında yayımladı ve bu seriyi resimlemesi için Mattioli'yi görevlendirdi. Her karikatürde, okuyucuya yöneltilen bir bilgi sorusuyla birlikte eğlenceli bir hayvan çizimi yer alıyordu. O dönemde hâlâ başlıksız olan bu bölüm, 1973-1974 yıllarında İtalyan [[Corriere dei Ragazzi]] dergisinin ''TILT'' bölümünde karikatürleri yayımlayan [[Alfredo Castelli]] tarafından ''Lo Zoo Pazzo'' adını aldı. Bu eğlenceli hayvanlar, [[Lupo Alberto]] ve Dodo da dâhil olmak üzere çeşitli dergi ve gazetelerde 20 yılı aşkın bir süre boyunca yayımlanmaya devam etti.

=== İtalya'ya dönüş ===
Mattioli, Fransa'dan ayrılmadan kısa bir süre önce, kısa ömürlü ''Le Canard Sauvage'' dergisine zaman zaman katkıda bulundu. 1973'te Roma'ya döndü; burada yalnızca ''Lo Zoo Pazzo**yu sürdürmekle kalmadı, aynı zamanda Paese Sera gazetesi için *Pasquino* (1973-1975) adlı gazete bandını da yarattı. Siyah-beyaz bu bant, bir sokak süpürücüsü ile ondan ayrılmayan süpürgesinin maceralarını konu alıyordu. 

Kahramanın "hayatın tiyatrosu" diye adlandırdığı sokaklarda Pasquino; çılgın bir karalayıcıyla, örgülü saçlı küçük bir kızla, seyyar satıcılarla, bir sokak kedisiyle, pirelerle ve toz bulutlarıyla karşılaşır; devasa çöp yığınları ise çoğu zaman canlıymış gibi görünür. Pasquino, 1975'ten itibaren günlük Milano gazetesi *Il Giorno*'da devam etti. Bu noktada Massimo Mattioli, önemli bir çocuk dergisi olan Il Giornalino için vazgeçilmez isimlerden biri hâline geldi.

### Pinky
1973'te Massimo Mattioli, bir oyuncakçıda gördüğü pelüş bir tavşandan esinlenerek, onun en kalıcı karakteri olacak *Pinky* adlı tavşanı (1973-2014) yarattı.

Hayali *La Notizia* gazetesinde fotoğrafçı/gazeteci olarak çalışan Pinky, sansasyonel haberlerin bitmeyen bir arayışı içindedir. Aslında, giydiği tek şey kırmızı fotoğraf makinesidir ve "Dünyanın En Şipşak Fotoğrafçısı" (Il Clik Più Veloce del Mondo) olarak tanınır. İçinde yaşadığı sürreal çevre ve başına gelen absürt olaylar düşünüldüğünde, Pinky haber bulmakta zorlanmaz.

Popüler Amerikan komik hayvan geleneğine (Donald Duck, Looney Tunes, Krazy Kat) dayanan etkileri, İtalyan mizacıyla harmanlayan Pinky, kısa sürede Il Giornalino'nun en sevilen karakterlerinden biri hâline geldi. 2014'ün sonlarına kadar dergide düzenli olarak yayımlandı.

Bağımsız öykülerin yanı sıra Mattioli, birçok hikâye döngüsü de geliştirdi. Bunlar arasında, Pinky'nin gerilim dolu maceralarını bizzat anlattığı, noir havasındaki *Blues* kronikleri ile zaman yolculuğu ve paralel evrenler etrafında dönen bölümler yer alır. Bu tür hikâyelerde Pinky, şiddetli bir hapşırık sonrası başka bir evrene taşınır. Her bölümde, pembe muhabirin kendi asli evreninden kaç katman uzakta olduğunu gösteren bir numara bulunmaktadır.

Fransa'da *Pinky*, 1975 ile 1989 yılları arasında Pif Gadget dergisinde düzensiz aralıklarla yayımlandı. İtalya'da ise yayınevi Mondadori, 2006 ve 2009 yıllarında iki kitap derlemesi yayımladı.

### Cannibale & Frigidaire
Massimo Mattioli, bir çocuk dergisinin sınırlamalarından uzak kalarak kendini bütünüyle ifade edebilme arzusuyla, 1970'lerin ikinci yarısında sürrealist grafik denemelerini yetişkin bir okur kitlesine yöneltti. Stefano Tamburini ile birlikte, 1977-1979 yılları arasında dokuz sayısı yayımlanan yeraltı çizgi roman dergisi *Cannibale*'yi kurdu. Bu amaçla, adını 1930'ların ağır sıklet boksöründen alan *Primo Carnera* adlı bir yayınevi markası da oluşturdular.

İkiliye kısa sürede Andrea Pazienza, Filippo Scozzari ve Tanino Liberatore katıldı; bu isimler de dergide çizimlerini yayımladı. Son sayılar, hiciv dergisi *Il Male*'nin mali desteğiyle hazırlandı, ancak yayın uzun vadede ekonomik olarak sürdürülebilir olmadı.

Bu macera, aylık Frigidaire dergisiyle yeniden denendi. Frigidaire, 1980'lerin en önemli İtalyan avangart kültür dergisi haline gelerek, bir önceki 10 yılın asi yeraltı hareketine belirli bir entelektüel incelik kazandırdı. Yayın temposu dönemsel aralar ve değişiklikler gösterse de, 1980 ile 2008 yılları arasında toplam 213 sayı yayımlandı. Stefano Tamburini'nin sanat yönetmeni, Il Male'den Vincenzo Sparagna'nın ise genel yayın yönetmeni olduğu dergide, Cannibale'nin özgün yazarları ilk katkıda bulunanlar arasındaydı. Mattioli'nin dergideki son çalışması, 1987 yılında yayımlandı.

### Diğer işleri
Massimo Mattioli 1989'da, İngiliz müzisyen Robert Palmer tarafından Londra'daki EMI stüdyolarına, kendi şarkısı Change His Ways'e dayanan animasyonlu bir video klip tasarlaması için davet edildi.

Sonraki  dönemde Artefact, L'Écho des Savanes, Lupo Alberto Magazine, Vogue, Vanity Fair, Corto Maltese, Alter, El Víbora, Blue ve Lapin dergilerinde işlerini yayımladı.

Reklamcılık alanında illüstrasyonlar gerçekleştirdi. 1999'da, Fransa'da L'Association dergisi tarafından yeni milenyumu kutlamak amacıyla yayımlanan Comix 2000 antoloji cildine katıldı.

## Ödülleri
* 1971: Prix Phénix
* 1975: Yellow Kid Ödülü, Lucca Uluslararası Çizgi Roman Festivali
* 2004: Gran Giunigi, Jüri Özel Ödülü, Lucca Comics & Games(*Pinky için*)
* 2009: Romics D'Oro
* 2010: Attilio Micheluzzi Ödülü, Gerçekçi Olmayan En İyi Seri Ödülü, (*Pinky için*)
* 2012: Attilio Micheluzzi Ödülü, Gerçekçi Olmayan En İyi Seri Ödülü, (*Pinky için*)
* 2020: Attilio Micheluzzi Ödülü, Yaşam Boyu Başarı Ödülü

## Kaynakça