Telgrafçı Akif (Hüseynik)

***Telgrafçı Akif*** veya **''Hüseynik'ten çıktım şeher yoluna**,* [[Elazığ]] yöresine ait, [[uşşak]] makamında, [[ağıt]] formunda bir [[Anonim Türk türküleri listesi|anonim]] [[türkü]]dür. Konusu gerçek olaylara dayanmaktadır. Eser; [[Pinhâni|Pinhani]], [[Adile Kurt Karatepe]], Ender Balkır, Devrim Kara, [[Güler Duman]], [[Ahmet Kaya]] gibi sanatçılar tarafından okunmuştur. Eser, [[Harput]] yöresi [[Türkü|halk türkülerini]] derleyen Hafız Osman Öğe tarafından derlenmiş ve kayıt altına alınmış, [[Türkiye Radyo Televizyon Kurumu|TRT]] [[sanatçı]]sı ve şef olan [[Mehmet Özbek|Mehmet Avni Özbek]] tarafından da 1970 yılında notaya dökülmüştür. [[Besteci|Bestenin]] ve [[güfte]]nin kime ait olduğu bilinmemektedir. Ancak bazı kaynaklarda beste ve güftenin Saçlızade Hacı Vehbi Efendi'ye ait olduğu belirtilmektedir. Ancak genel kanı anonim olduğu yönündedir.

[[Ahmet Kaya]], 1995 yılında yayınlanan *Beni Bul* albümünde esere yer vermiş (albümde 3. eserdir) ve kitleler tarafından duyulmasını ve beğenilmesini sağlamıştır. 2009 yapımı *Hanımın Çiftliği* TV dizisinde ise Ender Balkır tarafından yorumlanmış, çok beğeni almış ve hikâyesi merak edilmiştir.

Hüseynik, [[Elazığ]]'ın bir mahallesi olan [[Ulukent, Elazığ|Ulukent]]'in eski adıdır. Tarihi [[Harput]] şehrinin ve [[Harput Kalesi|kalesinin]] altında yer alan Hüseynik, 1978'e kadar [[köy]] yerleşimiyken bu tarihten sonra [[mahalle]] olmuştur.

2023 yılında türkünün konusu bir [[akademi]]k çalışmada yer almıştır. [[Marmara Üniversitesi]], Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Araştırmaları Enstitüsü, Orta Doğu Siyasi Tarihi ve Uluslararası İlişkileri Anabilim Dalı bölümünde [[Tarihçi]] ve [[akademisyen]] [[Dr.|Dr]]. [[öğretim üyesi]] olarak görev alan Ömer Koçyiğit, türkünün hikâyesini bir Harputludan dinledikten sonra [[Osmanlı Arşivi|Osmanlı arşivlerine]] girip Akif Bey'in izlerini bulmuş, hayatını ve [[Soyağacı|şeceresini]] bir makalede anlatmıştır. Sözkonusu makale [[Akademik dergi|hakemli dergi]], Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi'nin 2023 yılı 49. cildinin1-22 sayfalarında yayınlanmıştır.

== Akif Efendi ==
Akif Efendi (d. 1846 - ö. 21 Ağustos 1894), Hacı Hasan Ağa'nın oğlu Akif Efendi, 23 yaşındayken memur olarak [[Batman]]'a atanır. Bu bilgiden Âkif Efendinin 1846 doğumlu olduğu ortaya çıkar. Yaklaşık 25 yıl süren [[Devlet memuru|devlet memurluğunun]] 16 yıllık kısmı [[Harput]]'ta geçer. Türküye konu olay sebebiyle 21 Ağustos 1894'te kalp krizi sebebiyle öldüğünde de [[Harput]]'ta memur olarak çalışmaktaydı.

== Öyküsü ==
*Telgrafçı Akif* türküsü, [[Harput]]'ta [[telgraf]] [[memur]]luğu görevinde iken [[kalp krizi]]nden aniden ölen Akif Bey'i anlatıyor.

Türkünün hikâyesini [[Harput]] doğumlu, Harput'ta [[öğretmen]]lik yapmış, daha sonra [[ticaret]] hayatına atılıp, 1935'te [[memuriyet]]e dönmüş ve 1954'te [[Emeklilik|emekli]] olmuş İhsan Sunguroğlu anlatır. İhsan Sungurluoğlu "*Harput Yollarında*" isimli kitabında bu öyküye şu şekilde yer vermiştir:  
<blockquote>
*1880 yılında Elazığ il merkezi Postahanesinde haberleşme memuru, 1887'de Harput'ta yine haberleşme memuru ve 1892'de ise Harput telgraf müdürü olan yakışıklı ve mertliğiyle yöre halkı tarafından sevilen Âkif adında biri varmış, kendisi Hüseynik'te ikamet edermiş. Sabahları şeher yoluyla Harput'a gider, akşamları da Deliktaş yolundan Hüseynik'e dönermiş. Âkif, anlatılanlara göre hovarda biriymiş. Birçok dostları ile gece-gündüz eğlence âlemlerinde yaşarmış. Bir sürü de aşığı varmış... İşte Âkif, böyle mutlu mesut yaşarken, Hüseynik'ten şehre giderken yolda geçirdiği kalp krizi sebebiyle aniden ölüp gider. Ölüm hadisesi ... duyulunca yöre halkı ve özellikle aşıkları arkasından gözyaşları dökmüşler, aylarca matem tutmuşlardır.*  
</blockquote>
Türkünün hikâyesi; [[Ahmet Kaya]]’nın 1994 yılında yayınlanan "*Ahmet Abi'nin Vapuru*" [[televizyon programı]]nda konuklarından Lokman Tasalı’ya sorulmuş ve Lokman Tasalı tarafından da benzer şekilde anlatılmıştır.

Türkünün sözlerine aşağıda yer verilmiştir:
<blockquote>
*Hüseynik'ten çıktım şeher yolunaCan ağrısı tesir etti kolumaYaradanım merhamet et kuluna*</blockquote>Yukarıda da açıklandığı gibi Hüseynik günümüz [[Ulukent, Elazığ|Ulukent]]'in adıdır. İlk dizede geçen şeher yolu, tarihi Harput-Hüseynik yoludur. [[Harput]] Mahallesi ile güneyinde yer alan [[Ulukent, Elazığ|Ulukent]] (Hüseynik) Mahallesi arasında ulaşım sağlayan tarihi yol 2020-2024 yılları arasında yapılan çalışmalarla turizme kazandırılmıştır.
<blockquote>
*Yazık oldu yazık şu genç ömrümeBilmem şu feleğin bana cevri ne*

*Telgırafın direkleri sayılmazAti hanım baygın düşmüş ayılmazBöyle canlar teneşire konulmaz*<br>
</blockquote>
Dr. Ömer Koçyiğit'in çalışmasına kadar türkünün hikayesini anlatanlar şimdiye kadar türküde geçen "Ati Hanım"ın Akif Efendi'nin kardeşi Atiye olduğunu söylüyorlardı. Ancak Ömer Koçyiğit'in yaptığı araştırmasında, "Atiye Hanım" diye geçen kişinin Akif'in eşi "Asiye Hanım" olduğu ortaya çıkmıştır. 
<blockquote>
*Yazık oldu yazık şu genç ömrümeBilmem şu feleğin bana kastı ne*

*Lütfü gelsin telgırafın başınaBir tel versin Musul'da kardaşımaBu gençlikte neler geldi başıma*
</blockquote>Türküde geçen diğer bir isim Lütfü'dür. Ma'mûratülaziz [[Salname]]si'nde Lütfü Ağa isimli şahsın Harput Telgrafhanesi'nde "mûsıl" (postacı) olarak görev yaptığı ortaya çıkmıştır. Dr. Ömer Koçyiğit, türküde geçen "*Bir tel versin Musul'da kardaşıma"'' dizesindeki Musul'da bir kardeşi olmadığını ortaya çıkarır. Osmanlıca'da "Musul" ile "musıl" (postacı) kelimelerinin yazılışlarının aynı olduğunu yani Musul yerine musıl dendiğini savunmuştur.

## Ayrıca bakınız
* Ulukent, Elazığ
* Beni Bul

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Türkünün notaları
* Telgrafçı Akif Efendi'nin Sicil-i Ahvâl defterindeki tercüme-i hâli