Martín Arzola Ortega

**Martín Arzola Ortega** (: (d. 1976 veya 1977 - 31 Temmuz 2019) ya da takma adıyla **El 53**, Meksikalı hüküm giymiş bir uyuşturucu baronu ve Jalisco merkezli bir suç grubu olan Jalisco Yeni Nesil Kartelinin (CJNG) eski yüksek rütbeli lideriydi. CJNG'nin üst düzey lideri olduğu iddia edilen Nemesio Oseguera Cervantes'in (takma adı ile "El Mencho") altında çalışmıştı. Arzola Ortega, suç kariyerine 1998 yılında kargo kamyonu hırsızı olarak başlamıştır ve sonunda CJNG'nin önceki grubu olan Milenio Karteline katılmıştı. Patronlarından birkaçı tutuklandıktan ve/veya öldürüldükten sonra 2010'larda diğer sığınmacılarla birlikte CJNG'yi kurmuştur.

Arzola Ortega, CJNG'nin rakip grubu Cárteles Unidos'a (La Resistencia) karşı savaşmak için Jalisco'daki birçok belediyede bir suikastçı ekibine liderlik etmekten sorumluydu. Operasyonlarına koruma sağlamak ve uyuşturucuyla ilgili faaliyetlerini kolaylaştırmak için polis memurlarından oluşan bir ağ kullanmıştı. 2011 yılında Meksika Federal Polisi tarafından tutuklanmıştı ve uyuşturucu kaçakçılığı, organize suça karışmak ve askeriye'ye özel ateşli silahlar bulundurmakla suçlanmıştır. 2015 yılında 24 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır ve cezasını Meksika Eyaleti'ndeki maksimum güvenlikli bir hapishane olan 1 Nolu Federal Sosyal Yeniden Uyum Merkezi'nde çekiyordu. 2018'in sonlarında serbest bırakılmıştır ve 2019'da Jalisco'da öldürülmüştür.

## Erken Yaşamı ve Kariyeri
Yaygın olarak El 53 takma adıyla anılan Martín Arzola Ortega, 1976 veya 1977'de Guadalajara, Jalisco, Meksika'da doğmuştur. El Gordo, El Señor ve El Negro gibi başka takma adları da vardı. Arzola Ortega suç kariyerine 1998 yılında kargo kamyonlarını çalarak başlamıştır. Bu suçtan dolayı tutuklanmıştı ve 8 ay hapis cezasına çarptırılmıştı. Hapisten çıktıktan sonra suç faaliyetlerine devam etmişti ve Michoacán merkezli bir suç grubu olan Milenio Karteline katılmıştı. Suç grubu, Milenio Kartelindeyken, Sinaloa merkezli bir suç grubu olan Sinaloa Karteli ve özellikle şüpheli liderlerinden biri olan Ignacio Coronel Villarreal ile yakın işbirliği içinde çalışmıştı. O zaman Milenio Karteli, Coronel Villarreal ile yakın bağları olan Óscar Orlando Nava Valencia (takma adı "El Lobo") tarafından yönetiliyordu.

2000'li yılların sonlarında Milenio Kartelinin birkaç üyesi güvenlik güçleri tarafından tutuklanmıştı ve/veya öldürülmüştü, bu da suç grubunda örgütsel bir kopuşa yol açmıştı. 28 Ekim 2009'da El Lobo, Guadalajara'da Ordu tarafından tutuklanmıştır. Birkaç ay sonra 9 Mayıs 2010'da güvenlik güçleri Juan Carlos Nava Valencia'yı (takma adı ile "El Tigre") ve kız kardeşi Jacqueline Patricia Nava Valencia'yı Guadalajara'da tutuklamıştır. Aynı yılın ilerleyen saatlerinde Coronel Villarreal, Meksika Ordusu ile çıkan çatışmada öldürülmüştür. Coronel Villarreal'in ölümünün bıraktığı güç boşluğu Milenio Karteli içinde bir iç savaşa yol açmıştır; bir cephede Arzola Ortega, Érick Valencia Salazar (takma adı ile "El 85") ve Nemesio Oseguera Cervantes (takma adı ile "El Mencho") Milenio Karteline komuta etmek istiyordu. Arzola Ortega ve suç ortaklarının karşısında yer alan diğer cephenin başında Elpidio Mojarro Ramírez (takma adı ile "El Pilo") ve Víctor Manuel Torres García (takma adı ile "El Papirrín") vardı. Arzola Ortega ve grubu sonunda 2010'larda yeni bir suç grubu olan Jalisco Yeni Nesil Kartelini (CJNG) kurarken, Milenio Kartelinden kaçan diğer grup ise Cárteles Unidos (La Resistencia) adında başka bir grup kurmuştur.

Meksika Kamu Güvenliği Sekreterliği'ne (SSP) göre Arzola Ortega, Guadalajara, Zapopan, Tonalá, Tlaquepaque ve Tlajomulco de Zúñiga'nın Jalisco belediyelerindeki CJNG'nin suikastçılarının şefiydi. Görevi, Cárteles Unidos'a (La Resistencia) karşı CJNG suikastçılarına liderlik etmekti. Yetkililer onun Guadalajara metropol bölgesinde çok sayıda cinayete karıştığına inanıyordu; bu cinayet soruşturmaları onu hem fail hem de planlayıcı olmakla suçlamıştı. Ayrıca, Jalisco'nun polis güçleri içinde kendisini yerel mağazalardaki uyuşturucu satışları konusunda bilgilendiren bir bağlantı ağı vardı. SSP, onu CJNG'nin Guadalajara ve geniş bölgesindeki uyuşturucu dağıtımını yönetmekten sorumlu olmakla suçlamıştır. Ayrıca CJNG'nin operasyonlarına koruma sağlamak için polis gücünü kullanmıştı. SSP, doğrudan CJNG'nin üst düzey lideri olduğundan şüphelenilen Nemesio Oseguera Cervantes'e rapor verdiğini belirtmiştir. Rakipleri tarafından fark edilmeden faaliyet göstermek için Ramón Franco Zavala takma adını kullanmıştı.

## Tutuklama ve Hapis
13 Temmuz 2011'de Meksika Federal Polisi (PF), Arzola Ortega'yı Guadalajara metropol bölgesinde PF tarafından yürütülen ve onu yakalamak için başlatılan büyük bir operasyonun ardından Tlajomulco de Zúñiga'da tutuklamıştır. Yetkililer olay yerinde bir .38'lik Super tabanca, bir Uzi 9&nbsp;mm, radyo iletişim ekipmanı ve belirtilmemiş birkaç belge bulmuştu. Arzola Ortega, yasadışı faaliyetlerden elde edilen paranın taşınmasından ve Cárteles Unidos'un (La Resistencia) sahip olduğu üyelerin ve güvenli evlerin Arzola Ortega'ya tanımlanmasından sorumlu olan suç ortağı Erick José Alcázar Limón (takma adı ile "El Niño") ile birlikte tutuklanmıştı. Arzola Ortega, gözaltına alındıktan sonra yasal statüsünün belirlenmesi için Meksika'nın eski organize suç soruşturma kurumu olan Subprocuraduría de Investigación Especializada en Delincuencia Organizada'ya (SIEDO) teslim edilmişti. SIEDO, Arzola Ortega ve Alcázar Limón'un 25 Ağustos 2011'de çıkarılan aktif tutuklama emirleri olduğunu doğrulamıştır.

19 Temmuz 2011'de bir federal yargıç, Meksika Başsavcılığı'na (PGR), Arzola Ortega'ya karşı organize suç ve yasadışı ateşli silah bulundurma suçlamalarından 40 günlük önleyici tutuklama kararı vermiştir. Bu süre zarfında PGR'nin gözetimi altında tutulmuştu. Bu önlem aynı zamanda işbirlikçisi Alcázar Limón'u da kapsıyordu. Önleyici tutuklama sona erdiğinde, bir federal yargıç 5 Eylül 2011'de her iki adamın da cezaevine nakledilmesine karar vermiştir. Hâkim, transfer tamamlandıktan sonra onlar aleyhindeki davanın başlayacağını doğrulamıştır. Arzola Ortega, Meksika Eyaleti, Almoloya de Juárez'deki maksimum güvenlikli bir hapishane olan 1 Nolu Federal Sosyal Yeniden Uyum Merkezine ("Altiplano" olarak da bilinir) gönderilmişt, Alcázar Limón ise Veracruz'daki Villa Aldama'daki maksimum güvenlikli bir hapishane olan 5 Nolu Federal Sosyal Yeniden Uyum Merkezi'ne ("Oriente" olarak da bilinir) transfer edilmişti.

28 Mart 2018'de Altiplano'daki Arzola Ortega'nın da aralarında bulunduğu birçok mahkûm, hapishane dükkanındaki patates cipsi, hijyen ürünleri ve kağıt fiyatlarındaki artış nedeniyle Federal Tüketici Savcılığı'na (PROFECO) protesto düzenlemişti. Şikayette mahkûmlar, Ekim 2017'den bu yana 255 gramlık (9,0 ons) bir Cheetos poşetinin maliyetinin 42 MXN $ (2,2 ABD $) olduğunu ve 60,50 MXN $'a (3,2 ABD $) yükseldiğini belirtmişti; Doritos poşetinin fiyatı 48 MXN $'dan (2,55 ABD Doları) 62 MXN $'a (3,3 ABD Doları) yükselmişti. Mahkûmlar ve aileleri ayrıca, hapishanenin sunduğu yiyecek kıtlığı ve kötü beslenme seçenekleri nedeniyle mahkûmların hapishane mağazasında sunulan abur cuburları satın almaktan başka seçeneği olmadığından şikayetçi olmuştu. Cezaevinin fiyatları "tekelleştirmesinin" ve onlara malları istedikleri fiyattan satmasının adil olmadığını söylemişlerdi.

## Mahkûmiyet ve Tahliyesi
9 Aralık 2015'te Arzola Ortega, Meksika Eyaleti, Toluca merkezli bir federal mahkeme tarafından 24 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Suçlamaları arasında organize suça karışmak, uyuşturucu kaçakçılığı ve askeriyeye özel silahlar bulundurmak yer alıyordu. Kendisiyle birlikte tutuklanan suç ortağı Alcázar Limón da aynı suçlamalara maruz kalmıştı ve 13 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. Ayrıca Arzola Ortega'ya 600 günlük asgari ücret cezası verilmişti, bu da 34.878 MXN (2.055 Amerikan Doları) para cezası ödemek zorunda kalacağı anlamına geliyordu. Alcázar Limón ise 17.439,00 MXN $ (1.028 ABD Doları) tutarında para cezasına eşit olan 300 günlük asgari ücret cezasına çarptırılmıştır. Mahkeme, Arzola Ortega tutuklandığında savunma ekibinin birden fazla dava revizyonu talebi ve amparo yazısı yayınladığını doğrulamıştır. Savunmasının talepleri birçok mahkemeye ulaşmıştı ancak hiçbiri lehine kabul edilmemişti. Bu sonuç üzerine Toluca'daki mahkeme çözüme karar vermişti ve cezayı vermişti.

2017 yılında PGR, Arzola Ortega, Alcázar Limón ve diğer şüpheli CJNG üyelerine ve sıradan kişilere ait mülklere el koymak için yasal bir süreç başlatmıştı. Mahkeme dosyalarına göre Arzola Ortega ve Alcázar Limón, Guadalajara'da yetkililerin uyuşturucu gelirlerinden elde edildiğinden şüphelendiği iki mülkün sahibiydi. İlki Cruz del Sur mahallesindeydi ve mülk değeri 1,78 milyon MXN idi; ikinci mülk Vicente Guerrero mahallesindeydi ve değeri 876.250 MXN idi. PGR'nin mülklerine el koymaya çalıştığı diğer şüpheli CJNG üyeleri ise José Serna Padilla (takma adı ile "El Zopilote"), Julio César Chávez López (takma adı ile "El Antiguo"), José Bernabé Brizuela Meraz (takma adı ile "La Vaca"), Lorena Sánchez Rodríguez, César Cazarín Molina (takma adı ile "El Comandante") Tornado") ve Rubén Oseguera González (takma adı ile "El Menchito") idi.

Eylül 2018'de Arzola Ortega hapisten çıkmıştı ve serbest bırakılmasının nedenleri o zamanlar kamuya açıklanmamıştı, ancak federal yetkililer onun ölümünden sonra Arzola Ortega'nın savunma ekibinin karar verildiğinde cezaya itiraz ettiğini doğrulamıştır. 2016 yılında mahkeme davanın yeniden görülmesine karar vermişti. Temyiz mahkemesi hâkimi, 2018 yılında PGR'nin Arzola Ortega'ya karşı yeterli delili olmadığını değerlendirerek hâkimin kararını reddetmişti ve böylece 24 yıllık cezayı geri almıştı. Arzola Ortega'nın tuttuğu tek suçlama, dört yıl hapis cezasına çarptırılan yasadışı ateşli silah bulundurmaktı. Zaten 4 yıldan fazla bir süredir cezaevinde kaldığı için serbest bırakılmıştı.

## Ölümü
31 Temmuz 2019 günü saat 16:20'de Arzola Ortega, Zapopan'daki Plaza Galerías alışveriş merkezindeki Carl's Jr. restoranında silahlı kişiler tarafından öldürüldü. Polis raporlarına göre, iki saldırgan, teyzesi ve yeğeniyle yemek yiyen Arzola Ortega'yı öldürmek için restorana girmişti. Silahlı adamlardan biri onu öldürdükten sonra restorandaki diğer insanlara da ateş etmeye başlamıştı ve silahlı kişiler onlara ateş ederken müşteriler masaların altına saklanmıştı. Saldırıda çok sayıda kişi yaralanmıştır. Nayarit Valisi Antonio Echevarría García'nın eşi María Luisa Aguirre Solís tesadüfen iki çocuğuyla aynı restoranda yemek yiyordu. Çatışma başladığında korumaları saldırıya karşılık vermişlerdi ve saldırganlardan birini öldürmüşlerdi. Jalisco yetkilileri, korumaların restorandaki insanların canını korumak için saldırganları öldürdüğünü belirtmiştir. Ertesi sabah, kimliği Arzola Ortega'nın eşi olarak tanımlanan bir kadın, cesedi Adli Tıp Hizmetleri'ne (SEMEFO) teslim almıştı ve Arzola Ortega'nın 42 yaşında olduğunu doğrulamıştır. Olay yerinde öldürülen diğer kişinin kimliği herhangi bir kimlik taşımadığından ve hiçbir aile üyesi onun cesedini almak için öne çıkmadığından belirlenememiştir.

Olaydan sonra Jalisco'nun güvenlik koordinatörü Macedonio Salomón Támez Guajardo, basına kolluk kuvvetlerinin organize suç gruplarından gelebilecek olası şiddet içeren tepkilere karşı tetikte olduğunu söylemiştir.