Jarisch-Herxheimer reaksiyonu

**Jarisch-Herxheimer reaksiyonu**, spiroketlerin neden olduğu enfeksiyonların (sifiliz, leptospiroz, Lyme hastalığı, tekrarlayan ateş vb.) tedavisi için antibiyotik uygulanmasından sonraki ilk 24 saat içinde ortaya çıkabilen ani ve geçici bir reaksiyondur. Belirtileri arasında ateş, üşüme, titreme, genel hastalık hissi, baş ağrısı, kalp atım hızında artış, düşük tansiyon, hızlı solunum, ciltte kızarma, kas ağrıları ve cilt lezyonlarının kötüleşmesi yer alır. Reaksiyon, bazen antibiyotiğe karşı gösterilen alerjik reaksiyon ile karıştırılabilir.

Reaksiyon, kan basıncında ciddi düşüşe yol açabilir ve akut uç organ hasarı oluşturarak zamanla çoklu organ yetmezliğine neden olabilir.

## Tarihçesi
Avusturyalı dermatolog Adolf Jarisch ile Alman dermatolog Karl Herxheimer, reaksiyonunun keşfiyle ilişkilendirilmektedir. İkisi de cıva ile tedavi edilen sifilizli hastalarda bu reaksiyonu gözlemlemiştir. Reaksiyon, ilk olarak Arsfenamin, cıva veya antibiyotiklerle tedavi edilen sifilizin erken ve geç evrelerinde tedaviyi takiben görülmüştür. Jarisch, bu reaksiyonun ölmekte olan spiroketlerden salınan bir toksin nedeniyle ortaya çıktığını düşünmüştür.

## Nedeni
Reaksiyon genel olarak frengi antimikrobiyal tedavisi ile ilişkilendirilmektedir. Bununla birlikte, spiroketlerin neden olduğu diğer hastalıklarda da görülür; bunlar arasında Lyme hastalığı, tekrarlayan ateş ve leptospiroz yer alır. Ayrıca Q ateşi, bartonelloz, bruselloz, trişinoz ve Afrika tripanozomiyazisi gibi diğer enfeksiyonların tedavisi sırasında da eşlik ettiğine dair bildirimler bulunmaktadır.

## Belirti ve bulguları
Reaksiyon, sepsisin bir parçasını oluşturur ve E. coli gibi gram-negatif enfeksiyonların yanı sıra bit ve kene kaynaklı enfeksiyonların tedavisinde antibakteriyel tedavi başlandıktan sonra ortaya çıkar. Genellikle antibiyotiğin ilk dozundan 1–3 saat sonra; ateş, üşüme, titreme, hipotansiyon, baş ağrısı, taşikardi, solunumda hızlanma, vazodilatasyona bağlı cilt kızarıklığı, miyalji, cilt lezyonlarında kötüleşme ve anksiyete ile kendini gösterir. Reaksiyonun şiddeti, inflamasyonun derecesini yansıtır. Çoğunlukla ilacın uygulanmasından sonraki ilk iki saat içinde ortaya çıkar ve genellikle kendiliğinden sınırlanan bir seyir izler.

## Patofizyolojisi
Treponema pallidum enfeksiyonlarının tedavisi sırasında açığa çıkan lipoproteinlerin, reaksiyonunu tetiklediği düşünülmektedir. Reaksiyon sırasında alevlenme döneminde inflamatuvar sitokinlerde artış gösterilmiştir. Bunlar arasında tümör nekroz faktör alfa (TNF-α), interlökin-6 (IL-6) ve interlökin-8 (IL-8) yer almaktadır.

## Tedavisi
Profilaksi ve antiinflamatuvar ajanlarla tedavi, reaksiyonun ilerlemesini durdurabilir. Yardımcı tedavi olarak gün boyunca her dört saatte bir steroid olmayan antiinflamatuvar ya da prednizon kullanımı bildirilmiştir. Ancak steroidlerin genel olarak belirgin bir fayda sağlamadığı kabul edilmektedir. Hastalar, olası komplikasyonlar (kollaps ve şok) açısından yakın izlenmelidir ve yeterli kan basıncının sağlanması için intravenöz sıvı tedavisi gerekebilir. Mevcut olması hâlinde, karışık agonist/antagonist özellikte bir opioid analjezik olan meptazinol, reaksiyonun şiddetini azaltmak amacıyla uygulanmalıdır. Ayrıca anti-TNF-α tedavisinin de etkili olabileceği bildirilmektedir.

## Kaynakça