Azerbaycan Hava Yolları'nın 8243 sefer sayılı uçuşu

**Azerbaycan Hava Yolları'nın 8243 sefer sayılı uçuşu**, Azerbaycan Hava Yolları tarafından Bakü Haydar Aliyev Uluslararası Havalimanından Rusya'nın Grozni Havalimanı'na yapılması planlanan dış hat yolcu seferidir. Embraer E190AR tipi uçak, 25 Aralık 2024'te Kazakistan'ın Aktau Havalimanı yakınlarında 62 yolcu ve 5 mürettebatı ile birlikte düştü. Kaza sonucu iki pilot da dahil 38 kişi hayatını kaybetti, 29 yolcu ise sağ kurtuldu.

Rus haber ajansları uçağın Bakü'den Rusya'nın Çeçenistan Cumhuriyeti'ndeki Grozni'ye uçtuğunu ancak Grozni'deki sis nedeniyle rotasının değiştirildiğini söyledi. Uçağın  Hazar Denizi üzerinde uçarken uçakta bir acil durum meydana geldiğini bildirmek için transponderinden 7700 (genel acil durum) sinyali aldığı bildirildi. Rusya Federal Hava Taşımacılığı Ajansı ön raporları, olayın bir kuş çarpmasından kaynaklanmış olabileceğini öne sürdü, ancak kurtulanlar uçağa bir patlama ve şarapnel isabet ettiğini bildirdi.

26 Aralık 2024'te Azerbaycan hükûmet yetkilileri, ön soruşturma sonucunda uçağın bir Rus füzesi tarafından vurulduğunu ve pilotların acil iniş taleplerine rağmen hasar gören uçağın herhangi bir Rus havaalanına inmesine izin verilmediğini ve Hazar Denizi üzerinden Kazakistan'daki Aktau'ya doğru uçmasının emredildiğini ifade etti. Uçak kazası sebebiyle 26 Aralık günü Azerbaycan'da bir günlük milli yas ilan edildi.

## Arka plan

### Uçak
Kazaya karışan uçak, 2013 üretimli, 19000630 seri numaralı, 4K-AZ65 tescil numaralı ve Gusar isimli Embraer 190AR tipi uçaktı. İki adet General Electric CF34-10E6 motoruyla güçlendirilen uçağın son bakımı 18 Ekim 2024'te gerçekleştirildi. İlk uçuşunu 22 Temmuz 2013'te gerçekleştiren uçak, Azerbaycan Hava Yolları envanterine dahil edildi. Uçak, 2013-2017 yılları arasında AZAL tarafından işletildikten sonra 2017-2023 yılları arasında havayolunun düşük maliyetli sanal havayolu yan kuruluşu olan Buta Airways filosunda uçuşlar gerçekleştirdi. Kaza sırasında uçak 11 yaşındaydı.

### Yolcular ve mürettebat
Uçakta 62 yolcu ve 5 mürettebat üyesi bulunuyordu. Bunlardan 37 kişi Azerbaycan vatandaşı, 16 kişi Rus, 6 kişi Kazakistanlı ve 3 kişi Kırgız idi. Geriye kalan beş kişi ise mürettebat üyesiydi ve hepsi Azerbaycan vatandaşıydı. Uçakta dört çocuk yolcu bulurken, 67 kişiden 29'u hayatta kaldı ve 38'i öldü. Beş mürettebat üyesinden ikisi hayatta kalırken, iki pilot ve bir hostes kazada öldü. Kazak yetkililer, tüm ölümlerin olay yerinde olduğunu söyledi ve iki çocuk da dahil olmak üzere 29 kurtulan, kapalı kranyoserebral yaralanmalar, beyin sarsıntısı, kapalı göğüs yaralanmaları ve travmatik şoklar gibi yaralanmalar nedeniyle kazadan sonra hastaneye kaldırıldı. Bunlardan on birinin durumu kritik durumda iken, kaptan pilot Igor Kshnyakin ve yardımcı pilotun 10.000 saatten fazla uçuş tecrübesi bulunmaktadır.

## Kaza
Uçak, Bakü Haydar Aliyev Uluslararası Havalimanı'ndan 07:55 Azerbaycan Saati'nde (UTC+04:00) Grozni Havalimanı'na doğru uçuş için havalandı. Uçuş takip hizmeti Flightradar24, uçak Grozni yakınlarında uçarken "güçlü GPS parazitlenmesine ve aldatmacasına" maruz kaldığını ve bunun da uçağın yanlış ADS-B verisi iletmesine neden olduğunu bildirdi. GPS parazitlenmesi uçuşlarda bilinen bir sorun olup, Rus hava sahasına girerken de bu sorunla karşılaşılmaya devam edildi. Bu tür sıkışmaları ele almak için birden fazla kontrol listesi yapıldı. Hayatta kalan bir yolcu, Grozni'de yoğun sis altında inişe yönelik üçüncü girişimde bir patlamanın uçağın gövdesinin bir kısmını patlattığını söyledi.

Uçak Rusya'nın Dağıstan eyaletindeki Mahaçkale'deki Uytaş Havalimanı'na yönlendirildi. Ancak Mahaçkale'deki hava koşulları da kötüydü ve uçak iniş yapamadı. Daha sonra Kazakistan'ın Aktau kentine yönlendirildi. Uçak, yaklaşık 30.000 fit (9.100 m) yükseklikte seyrederken Azerbaycan saati ile 08:40'ta (UTC) radardan kayboldu ve ardından Kazakistan saati ile 10:07'de (UTC) yeniden ortaya çıktı.

Mürettebat yerel saatle 09:35'te (UTC+05.00) transponderinde 7700'ü arayarak bir tehlike sinyali verdi ve kontrol sisteminde bir arıza olduğunu bildirdi. Pilotlar daha sonra, 09:49'da Kazakistan'ın Aktau kentindeki Aktau Uluslararası Havalimanı'na acil iniş talebinde bulundu ve direkt mod da iniş yapmaya çalıştı. Uçak, Kazakistan saatiyle 11:02'de (UTC 06:02) Kazakistan hava sahasına girdi, ardından saat 11:07'de radarda yeniden belirdi ve normal uçuş rotasından önemli ölçüde saparak Hazar Denizi üzerinden Aktau'ya doğru uçtu. FlightRadar24'ten alınan irtifa ve hız verileri, uçağın aşırı değişken irtifa ve hız değerleri yaşadığını gösterdi.

Uçak, Aktau Havalimanı yakınlarında iki dönüş tamamladı. Üçüncü dönüşünü yaparken, Kazakistan saatiyle 11:30'da uçak yere çarptı ve ilk olarak sağ kanadı temas etti. Daha sonra takla atan gövde patladı ve iki büyük parçaya ayrıldı. Patlama, uçağın düşmesinden sonra çıkan yangınla birleşerek uçağın ön bölümünü yok etti. Uçağın kuyruk kısmı ana enkazdan uzakta, baş aşağı durmuş ve büyük ölçüde sağlam kaldı. Kaza, uçağın yere çarpmasıyla iniş takımlarının açıldığını gösteren bir videoya kaydedildi. Kazakistan acil müdahale ekipleri daha sonra olay yerine geldi ve yangın 12:05'te söndürüldü.

## Sonrası
Kazanın ardından uçağın düştüğü Tüpkarağan ilçesinde olağanüstü hâl ilan edildi. Toplam 482 acil müdahale personeli, 97 parça özel ekipman, 10 köpekli ekip ve 2 uçak kaza yerine sevk edildi. Yaralıların tedavisi için Astana'dan ilave doktorlar getirildi. Mangıstau Bölgesi Kan Merkezi halka kan bağışı çağrısında bulundu. Kısa bir süre sonra yaklaşık 300 kişi kan bağışında bulunmak için merkeze geldi.

### Soruşturma
Kaza ile ilgili olarak Rusya'da yürütülen soruşturma sonucunda uçağın "Pantsir S-1" Hava Savunma Sistemi (HSS) ile vurulduğu, 24 Ocak 2025 tarihinde Azerbaycan medyasının yayımladığı bilgilerle teyit edilmiştir. Bu sistemin Rusya'ya Suriye'den getirildiği belirtilmektedir. Soruşturma sırasında uçağa karşı radyo-elektronik savaş araçlarının kullanıldığı tespit edilmiştir ve Rusya tarafı, uçağa ateş açan kişilerin ve emir verenlerin kimliklerini belirlemiştir.

## Ayrıca bakınız

* Hökume Aliyeva

## Kaynakça