Aras Savaşı

**Aras Savaşı**, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti ile yakın işbirliği içinde çalışan Cafergülü Han Nahçivanski yönetiminde Aras Cumhuriyeti'nin kurulmasına yol açan Kars, Şerur ve Nahçivan bölgelerindeki Müslüman ayaklanmaları sonrasında Nahçivan bölgesini kaybeden Ermenistan Demokratif Cumhuriyeti tarafından yapılan askeri bir çatışmaydı. İngiliz Baş Komiseri Sir John Oliver Wardrop'un bölgeyi Ermenistan'a devretme kararı nedeniyle Savaş başladı, Savaş Mayıs 1919'dan Haziran 1919 ortasına kadar sürdü ve Aras Cumhuriyeti, Nahçıvan'ın ele geçirilmesinin ardından teslim olmaya zorlandı.

## Arka plan
### Erivan Guberniyası
Erivan Guberniyası, 1849'dan 1917'ye kadar var olan Rus İmparatorluğu'nun Kafkasya Genel Valiliği'nin bir vilayetiydi ve Nahçıvan bölgesi de dâhil olmak üzere günümüz Ermenistan'ının çoğunun kontrolünü elinde tutuyordu. Bu Guberniya bünyesinde pek çok etnik köken mevcuttu; bunların en büyüğü Ermeniler ve Tatarlar (Azerbaycanlılar) idi; bu iki etnik grup birbirlerine son derece düşmandı ve bu da düzenli olarak iç çatışmalara yol açıyordu. En büyük çatışma 1905-1907'de 1905-1907 Ermeni-Tatar Katliamları'nda yaşanmış, on bine varan kayıplar veren bu olay iki etnik grup arasındaki güvensizliği ve huzursuzluğu daha da artırmıştır.

### Kafkasya Cephesi

Kafkasya Cephesi, I. Dünya Savaşı'nın başlamasından sonra Kafkasya bölgesi ve Ermeni Yaylaları'nda yapılan, öncelikle Osmanlı İmparatorluğu ile Rus İmparatorluğu arasında yapılan, Rus ordusunun Osmanlı İmparatorluğu içerisinde: Trabzon, Erzurum, Bitlis ve Van gibi önemli bölgeleri ele geçirdiği bir cephedir. Ancak Şubat Devrimi'nin yol açtığı iç karışıklıklar nedeniyle Rusya'nın sınırdaki hâkimiyeti sona erdi ve 1918'de Ruslar bölgede yenilgiye uğratılarak Brest-Litovsk Antlaşması'nı imzalamak zorunda kaldı. Anlaşmanın imzalanması, Kafkasya'da büyük çatışmaların başlangıcına işaret edecek ve aralarında Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan'ın da bulunduğu yeni kurulan Kafkas devletleri, bölgede kendi hükûmetlerinin hak iddia ettiği toprakları ele geçirme umuduyla hızla savaşlara girecekti.

### Azerbaycan-Ermenistan Savaşı
1918-1920 yıllarında devam eden Azerbaycan-Ermenistan Savaşı sırasında Azerbaycan'ın desteklediği Nahçıvan'da Azerbaycanlı yetkililer tarafından yönetilen Aras Cumhuriyeti'nin kuruluşunda önemli bir etki yarattı. Nahçıvan bölgesinin kendisi de 81.191 Azerbaycanlı ve 54.209 Ermeniden oluşan bir nüfusa sahipti; iki etnik grup, bölge içinde uzun bir iç huzursuzluk geçmişine sahipti, bu da sonunda Nahçıvan'da Azerbaycan ayaklanmalarına ve Aras Cumhuriyeti'nin kurulmasına yol açtı.

## Savaş
Çatışmalar Mayıs 1919'da Drastamat Kanayan ve Andranik Ozanyan komutasındaki 18.000 Ermeni askerinin Nahçıvan'a saldırı hazırlığıyla başladı ancak Ermeniler ile Azeriler arasında daha fazla çatışma yaşanmaması için ilçede İngiliz valiliğinin kurulmasıyla bu durum hızla durdurulacaktı. İngilizler Bölgede Olası bir savaşı durdurmak için çaba sarf ediyorlardı ancak Sir William Montgomerie Thomson'ın Aras Cumhuriyeti'nin Pan-Türkizmin etkisi altında olduğuna ve Osmanlı Devleti ve Azerbaycan ile toprak bağlantısı kurmaya çalıştığı Şüphesinden dolayı Ertelenmişti. Böylece Ermeni istila planları İngilizler tarafından onaylandı. Ermeniler, Mayıs 1919'un sonlarında saldırılara bölündü ve Ermeni birliklerinin Sadarak, Kengerlı ve Şerur'u bir hafta içinde geri almayla bölgede hızla hızla önemli ölçüde güçlendiler. Sayıca az olan Azerbaycanlıların, daha iyi silahlanmış ve eğitimli Ermenilere karşı çok az şansı vardı veya hiç şansı yoktu ve Haziran 1919'a gelindiğinde Ermeniler, Nahçıvan'ın kuzey ve batısının çoğunu ele geçirdi; Kanayan ve Ozanyan'ın güçleri, yerel saldırıyı takiben Nahçıvan'ın güney bölgelerine doğrudan saldırıyı sürdürdü. Demiryolu doğrudan Aras Cumhuriyeti'nin başkenti Nahçıvan'a kadar takip ettiler. Kanayan ve Ozanyan'ın güçleri başarılı olacak, Nahçıvan Haziran başında Ermeni birlikleri tarafından doğrudan saldırıya uğrayacak, Nahçıvan Savaşı'nın ardından Nahçıvan şehri Haziran ortasında düştü ve böylece Aras Cumhuriyeti, Nahçıvan'ın geri kalan kısımlarıyla birlikte teslim oldu. Aras'ın teslim alınmasından kısa bir süre sonra bölge Ermeni kuvvetlerinin eline geçti.

## Kaynakça