Gotham (yazı tipi)

**Gotham**, Amerikalı yazı tipi tasarımcısı Tobias Frere-Jones ve Jesse Ragan tarafından 2000'de tasarlanmış ve 2002'de Hoefler & Frere-Jones tarafından piyasaya sürülen geometrik bir tırnaksız yazı tipi ailesidir. Gotham'ın harf biçimleri, yirminci yüzyılın ortalarındaki mimari tabelalardan esinlenmiştir. Oldukça yüksek x-yüksekliği ve geniş açıklıkları ile oldukça geniş bir tasarıma sahiptir.

Gotham, tasarlandığı günden bu yana pek çok önemli yerde kullanılmasından dolayı dikkat çekici bir yazı tipi olmuştur. Bunlara örnek olarak Barack Obama'nın 2008 başkanlık kampanyası, Donald Trump'ın 2024 başkanlık kampanyası, Michigan Eyalet Üniversitesi marka tasarımı ve Avustralya İşçi Partisi'nin 2016 Avustralya federal seçim kampanyası gösterilebilir.

## Oluşturulması ve stili
Gotham ilk olarak *[[GQ]]* dergisi tarafından, dergi editörlerinin "erkeksi, yeni ve taze" görünecek "geometrik bir yapıya" sahip tırnaksız bir yazı tipi kullanmak istemelerinden dolayı sipariş edilmişti. Hoefler'e göre *GQ*, "çok yeni ve çok köklü, bir tür güvenilir ses getirecek" bir şeye ihtiyaç duydukları konusunda hemfikirdi.

Frere-Jones'un kaynak materyal bulmak için Manhattan'ı bloklar halinde dolaşması yazı tipi için ilham kaynağı olmuştur. Yazı tipini eski binalarda gördüğü harflerden, özellikle de Liman Otoritesi Otobüs Terminali'nin Sekizinci Cadde'ye bakan cephesindeki tabeladan esinlenerek tasarlamıştır.

Gotham'a ilham veren harfler, 1920'lerin Futura gibi tırnaksız stilinden türemiştir: "Yazı, mimari gibi, toplumun organizasyonu gibi, istenmeyen, yerel veya etnik unsurlardan arındırılmış, çıplak, verimli temellere indirgenmelidir." Bu tema, Büyük Buhran döneminde Kuzey Amerika ve Avrupa'da, özellikle Almanya'da sıkça rastlanan bir temaydı. Frere-Jones tarafından yazı tipinin sadeleştirilmesi, “bir yazı tipi tasarımcısının yapacağı türden bir yazı tipi değil. Bir mühendisin yapacağı türden bir yazı tipi. Yazı tipi tasarımının dışında, başka bir dünyada doğdu ve ondan çok farklı bir tada sahip” olarak tanımlanmıştır. Paul Shaw ise, Gotham'ın baz aldığı harf biçimlerinin “geometrik olmasına rağmen Futura'ya benzemediğini, genişliklerinin daha düzgün ve daha az klasik olduğunu ve kavislerinin daha büyük olduğunu” belirtmiştir.

Gotham hakkındaki eleştiriler, hem Amerikan hem de New York şehrine özgü bir kimliği olduğu yönündedir. *[[The New York Times]]*'tan David Dunlap'a göre Gotham, “1930'lardan 1960'lara kadar [New York] sokak manzarasına hakim olan, kasıtlı olarak bloklu, abartısız, kendinden emin mimari yazı stilini çağrıştırmaktadır.” *[[Newsweek]]*'ten Andrew Romano da aynı fikirdedir: "Diğer tırnaksız yazı tiplerinin aksine, Alman değil, Fransız değil, İsviçreli değil," "Bu çok Amerikan."

Frere-Jones'a göre, Gotham, *GQ*'nun siparişi olmasaydı var olmazdı; “İnsancıl ve geometrik [...] geçmişteki tasarımcılar tarafından zaten ayrıntılı bir şekilde incelenmiş ve geliştirilmişti. Orada yeni bir şey bulunabileceğini düşünmüyordum, ancak şanslıyım ki (ve müşteri için de) yanılmışım.”

## Kayda değer kullanımlar

### Dünya Ticaret Merkezi
Gotham, 2004 yılında New York ve New Jersey Liman İdaresi'ne ait olan Dünya Ticaret Merkezi alanındaki Özgürlük Kulesi'nin köşe taşında yazı karakteri olarak öne çıkmıştır. Dönemin New York valisi Georgia Pataki, 4 Temmuz'daki açılış konuşmasında köşe taşını "eyaletimizin temel taşı" olarak nitelendirmiştir. Metnin tamamının büyük harflerle yazılması eleştirilmiş ve bazı kişiler, "kelimelere insan sesi vermek" için büyük ve küçük harflerin birlikte kullanılmasını istemiştir.

### Barack Obama'nın kampanyası

Barack Obama'nın 2008 yılındaki kampanyasının ilk materyallerinde tırnaklı bir yazı tipi olan Perpetua kullanılmıştır. Ancak daha sonra John Slabyk ve Scott Thomas'ın işe alınmasıyla kampanyada Gotham yazı tipi kullanılmaya başlandı.

''International Herald Tribune'', bu seçimi “konuşulmamış olsa da, çağdaş sofistike tarzı (takım elbiselerine bir gönderme) ile Amerika'nın geçmişine duyulan nostalji ve görev bilincinin güçlü birleşimi” olarak övmüştür. Tipografi üzerine kitaplar yazan John Berry de aynı görüştedir: “Bunun siyasi kampanyalarda kullanılması komik çünkü bir yandan neredeyse çok sıradan, ama asıl mesele de bu. Her yerde gördüğünüz için güvenilirlik hissi uyandırıyor.” Grafik tasarımcı Brian Collins ise, Gotham'ın Obama'nın tüm kampanya görsellerinin “kilit noktası” olduğunu belirtmiştir.

Ön ve genel seçimleri gözlemleyenler, Obama'nın tasarım seçimlerini rakiplerinin seçimlerine kıyasla daha olumlu buldular. Hillary Clinton'ın kampanyasında kitap yayıncıları, hukuk firmaları ve üniversiteler tarafından kullanılan tırnaklı bir yazı tipi olan New Baskerville kullanılırken, John McCain'in kampanyasında ise Vietnam Şehitleri Anıtı'nda da kullanılan Optima yazı tipini tercih edilmişti. Ayrıca, Obama'nın kampanya materyallerinde henüz Perpetua yazı tipi kullanılırken, John Edwards'ın kısa süren kampanyasında Gotham Ultra yazı tipi kullanıldığı da dikkat çekmiştir.

### New York City FC

Major League Soccer takımı New York City FC, New York ile olan bağlantısından dolayı Gotham'ı logosu ve tanıtım materyallerinde kullanmıştır. Ancak yazı tipi, 2024'te yine Frere-Jones tarafından tasarlanan iki özel yazı tipi ile değiştirilmiştir.

### Diğer örnekler
Gotham, birçok marka tasarımı ve ticari çalışmalarda kullanılmıştır. Starbucks, 2008 ABD başkanlık seçimlerinde oy kullananlara ücretsiz kahve ikramı yapacağını bu yazı tipiyle hazırladığı bir çalışmayla duyurmuştur. Landor Associates tarafından tasarlanan Ulusal 11 Eylül Anıtı ve Müzesi'nin logosu, Gotham, Verlag ve başka bir H & FJ yazı tipi stilinin karışımından oluşmaktadır.

30 Mayıs 2014 tarihinde Twitter, “Bugünden itibaren twitter.com'da yeni bir yazı tipi kullanmaya başlıyoruz. Helvetica Neue'dan Gotham'a geçiyoruz” açıklamasını yapmıştır. Ancak 3 Eylül'de Helvetica Neue yazı tipine geri dönülmüştür.

Netflix de Gotham'ı kullanmıştır. Ancak 2018'de lisans ücretlerini azaltmak için kendi özel yazı tipi olan Netflix Sans'ı kullanmaya başlamıştır.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar
* 

## Dış bağlantılar
* Hoefler & Co.'da Gotham'ın resmî sayfası