Lejyon I Italica

**Lejyon I Italica** ("İlk İtalyan Lejyonu"), İmparator Nero tarafından 22 Eylül 66'da kurulan Roma İmparatorluk ordusunun bir lejyonuydu. *Phalanx Alexandri Magni* olarak adlandırılan ve başlangıçta doğuya gönderilmesi planlanan lejyon, bunun yerine dört imparatorun hüküm sürdüğü yıl boyunca İtalya'da görev yaptı. Daha sonra günümüzde Ziştovi yakınlarında konuşlandırıldı. 5. yüzyılın başlarında Tuna sınırında *I Italica'ya* dair kayıtlar hala mevcuttur. Lejyonun amblemi yaban domuzuydu. 

## Kuruluşu

Lejyon *I Italica*, Neron'un, Büyük İskender'in falanksını örnek alan seçkin bir askerî birlik oluşturma planı doğrultusunda kurulmuştur. Bu amaçla yapılan seçici asker alımında, yalnızca İtalya doğumlu ve en az altı Roma ayağı (yaklaşık 1,78 metre) boyunda olan erkekler kabul edilmiştir. Bu ölçüt, özellikle doğuda yürütülmesi planlanan zorlu seferlere uygun, fiziksel olarak etkileyici ve dayanıklı askerlerden oluşan bir birlik meydana getirmeyi hedefliyordu. Böylece lejyon, boy kriterlerinin daha esnek olduğu standart Roma lejyonlarından belirgin biçimde ayrılıyordu.

Lejyonun ilk mevcudunun yaklaşık 5.280 asker olduğu tahmin edilmektedir. Bu kuvvet, Roma ordusunun klasik örgütlenmesine uygun biçimde 10 kohort ve toplam 59 centuriadan oluşuyordu. Ayrıca süvari desteği ve çeşitli uzmanlık görevleri için yardımcı birlikler (auxilia) da lejyonu destekliyordu. Birliğin toplumsal yapısı büyük ölçüde İtalyan kökenli askerlerden oluşuyordu. Bu durum hem lejyonun "*Italica*" lakabını hem de Nero'nun imparatorluğun merkez bölgelerinden asker toplamayı tercih etmesini yansıtır. Bununla birlikte uygulamada, yakın eyaletlerden gelen gönüllülerin de zaman zaman birlik saflarına katılmış olması muhtemeldir.

Eğitim, MS 1. yüzyılın ortalarında Roma ordusunda uygulanan standartlara göre yürütülüyordu. Askerler düzenli formasyon savaşları, uzun mesafe yürüyüşleri ve silah kullanımı konularında yoğun şekilde eğitilerek savaşta birlik bütünlüğünü koruyabilecek disipline kavuşturuluyordu. Lejyonerler, Roma ordusunun tipik donanımına sahipti. Bunlar arasında uzaktan saldırılar için kullanılan pilum mızrağı, yakın dövüşte kullanılan gladius kısa kılıcı ve sıkı savaş düzenlerinde koruma sağlayan büyük dikdörtgen scutum kalkanı bulunuyordu.

## Tarihi

### Dört İmparator Yılı

Lejyon *I Italica*, Neron tarafından MS 66 yılında, Partlara karşı planlanan doğu seferi için büyük ölçüde İtalya kökenli askerlerden oluşturuldu. Ancak Yahudi İsyanı sırasında planlanan sefer iptal edildi ve lejyon MS 68 baharında Gaius Julius Vindex'in isyanını bastırmak amacıyla Galya'ya gönderildi. Nero'nun Haziran 68'de intihar etmesinin ardından birlik, Gallia Lugdunensis valisinin yönetiminde Lugdunum'da konuşlandırıldı ve başlangıçta senato tarafından imparator ilan edilen Galba'yı destekledi. Galba'nın 15 Ocak 69'da öldürülmesinden sonra artan siyasi kaos ortamında lejyon bu kez Ren lejyonları tarafından imparator ilan edilen Vitellius'u destekledi. 

Vitellius'un kuvvetleriyle birlikte güneye ilerleyen *I Italica*, 14 Nisan 69'da Cremona yakınlarındaki Birinci Bedriacum Muharebesi'ne katıldı. Bu savaşta Vitellius'un ordusu Otho'nun kuvvetlerini ağır bir yenilgiye uğrattı ve Otho ertesi gün intihar etti. Lejyon muharebede ağır kayıplar vermesine rağmen disiplinli savaş düzeni sayesinde zaferin kazanılmasında önemli rol oynadı. Savaşın ardından birlik, birlik içindeki huzursuzluğu yatıştırmak amacıyla Hispania'ya gönderildi. Ancak 1 Temmuz 69'da Yahudiye ve Suriye lejyonlarının Vespasianus'u imparator ilan etmesiyle iç savaş yeniden alevlendi. Lejyon, Kuzey İtalya'ya dönerek 24 Ekim 69'da gerçekleşen İkinci Bedriacum Muharebesi'nde Vitellius adına savaştı, ancak bu savaşta yenilgiye uğradı ve ağır kayıplar verdi. Hayatta kalan askerler daha sonra Vespasianus'un tarafına geçerek Flavius Hanedanının iktidarı ele geçirmesine katkıda bulundu.

İkinci Bedriacum Muharebesi'nin ardından Lejyon *I Italica*'nın hayatta kalan birlikleri Vespasianus'un tarafına katıldı ve Flavius kuvvetleriyle birlikte Roma'ya doğru harekete geçti. Bu süreç 20 Aralık 69'da Vitellius'un yakalanmasıyla sonuçlandı ve Vespasianus'un imparatorluğu kesinleşti. Vespasianus, askerî sadakati güçlendirmek amacıyla lejyonlara *[[donativum]]* (para ödülü) verdi. Lejyon *I Italica* özel bir onursal unvan almasa da imparatorluğun doğu sınırlarını güçlendirmek amacıyla kalıcı olarak Tuna sınırına gönderildi.

### Novae'de konuşlandırılması

MS 70 yılında Vespasianus, Lejyon *I Italica*'yı Mezya Inferior eyaletindeki Novae'ye (bugünkü Ziştovi, Bulgaristan) göndererek Tuna sınırının savunmasını güçlendirdi. Bu konuşlandırma, bölgenin yeniden istikrara kavuşturulmasına yönelik daha geniş bir askerî yeniden düzenlemenin parçasıydı. Novae kısa sürede Roma'nın Tuna sınırındaki önemli askerî üslerinden biri haline geldi. Lejyon burada bir kale ve askeri altyapı inşa ederek sınır savunmasının ana unsurlarından biri oldu. Novae'de konuşlanan Lejyon *I Italica*, Tuna sınırının korunmasında merkezi bir rol üstlendi. Bu doğrultuda Lejyon, sınır boyunca devriyeler gerçekleştirdi, kaleler ve tahkimatlar inşa etti ve sınır savunma sisteminin bakımını yürüttü. Ayrıca lejyon, Trajan'ın Daçya Savaşları sırasında Tuna üzerindeki köprülerin ve askeri yolların inşasına katkıda bulundu. Bu altyapı çalışmaları hem askerî sevkiyatı kolaylaştırdı hem de bölgedeki ticaret ve lojistik ağlarını geliştirdi. Lejyon ayrıca Daçyalı ve Sarmat kabileleriyle yapılan anlaşmaların uygulanmasını denetledi, gerektiğinde sınır ötesi cezalandırma seferleri düzenleyerek Roma otoritesini korudu.

### Daçya Savaşları

Novae'de konuşlanan Lejyon *I Italica*, Trajan'ın Birinci Daçya Savaşı'nda (101-102) önemli rol oynadı. Lejyon özellikle Tuna üzerindeki köprübaşlarını koruyarak Roma ordusunun Daçya içlerine ilerlemesini güvence altına aldı. Birliğin bazı müfrezeleri (vexillatio) ana orduya katılarak Daçya kalelerine yönelik kuşatmalarda ve muharebelerde görev aldı. Bu savaş sonunda Decebalus barış yapmak zorunda kaldı.

İkinci Daçya Savaşı'nda (105-106) lejyonun birlikleri Trajan'ın Tuna üzerindeki yeni köprüsünden geçerek Roma ordusuna katıldı ve Daçya'nın başkenti Sarmizegetusa'nın ele geçirilmesine katkıda bulundu. Bu zafer Daçya'nın Roma eyaleti haline gelmesiyle sonuçlandı.

### Markoman Savaşları

Marcus Aurelius döneminde (166-180) Lejyon *I Italica*, Markoman ve Quadi kabilelerinin Tuna sınırına yönelik saldırılarına karşı savunmada görev aldı. Lejyon Novae'deki üssünden hareket ederek nehir devriyeleri yaptı ve sınır tahkimatlarını güçlendirdi. Marcus Aurelius'un ölümünden sonra lejyon, Commodus'un barış anlaşmasını destekledi ve sınırda garnizon görevlerine devam etti.

### Beş İmparator Yılı
MS 193'teki Beş İmparator Yılı sırasında, Lejyon, Septimius Severus'a bağlılığını ilan etti ve onun rakibi Pescennius Niger'e karşı yürütülen iç savaşta görev aldı. Lejyonun bazı birlikleri Bizantion kuşatmasına katıldı ve daha sonra Severus'un Part seferlerinde görev yaptı. Bu sefer sırasında Roma ordusu MS 198'de Part başkenti Tizpon'u ele geçirdi.

## Gerilemesi

MS 193'teki Beş İmparator Yılı sırasında, Mezya Inferior'da konuşlu olan Lejyon *I Italica*, Septimius Severus'u hızla destekledi ve onun rakibi Pescennius Niger'e karşı yürüttüğü seferlerde, özellikle Bizantion kuşatması ile Issos Muharebesi'nde görev aldı. Böylece lejyon, imparatorluk iç savaşları sırasında Severus Hanedanına bağlılığını açık biçimde ortaya koydu. 3. yüzyılın başlarında lejyonun bazı vexillatio birlikleri doğu seferlerine gönderildi; bunların Septimius Severus'un Part savaşlarına katılmış olabileceği anlaşılmaktadır. Alexander Severus döneminde ise önemli bir müfreze Salona'ya gönderilerek iç düzenin sağlanmasında görevlendirildi.

Aynı dönemde lejyon yalnızca askerî harekâtlarda değil, sınır altyapısının güçlendirilmesinde de rol oynadı. Caracalla döneminde, askerleri *[[Limes Transalutanus]]* savunma hattının inşasına katkıda bulundu; böylece Tuna'nın güneyindeki savunma sistemi tahkim edildi. 3. yüzyıl krizi sırasında Lejyon *I Italica*'nın temel görevi yeniden Tuna sınırının savunulması oldu. Lejyon özellikle yaklaşık MS 250 civarında Ostrogotların Novae kuşatmasına karşı direnişiyle öne çıktı. Kale kısmen tahrip edilse de saldırganlar püskürtüldü. Birlik ayrıca, Gallienus döneminde gösterdiği sadakat nedeniyle *[[Pia Fidelis]]* unvanını aldı. 

Aurelianus döneminde, Palmyra krizinin ardından imparatorluğun doğu ve Tuna sınırlarının yeniden düzenlenmesi sırasında da lejyon görev aldı. Bir müfrezesinin MS 273'te Arabia'da yol yapım çalışmalarına katıldığı ve bunun bir yazıtla belgelendiği bilinmektedir. Bu durum, birliğin yalnızca savaş alanında değil, imparatorluk savunma sisteminin yeniden örgütlenmesinde de mühendislik rolü üstlendiğini göstermektedir.

## Dağılması
Diocletianus ve ardından I. Konstantin dönemindeki askerî reformlarla birlikte, Lejyon *I Italica* da Roma ordusunun genel dönüşümüne uyum sağladı. Bu reformlar sonucunda geleneksel lejyon yapısı parçalanarak daha küçük ve hareketli birliklere ayrıldı; buna karşılık ana sınır üsleri korunmaya devam etti. Bu çerçevede lejyonun Novae'deki ana üssü varlığını sürdürdü, ancak birliğin bazı unsurları farklı askerî kategorilere ayrıldı.

Notitia Dignitatum'a göre lejyonun bir bölümü Novae'de, diğer kısmı ise Sexaginta Prista'da konuşlandırılmıştı. Bu durum, birliğin geç Roma döneminde artık tek ve klasik lejyon yapısından ziyade parçalara ayrılmış sınır kuvvetleri sistemi içinde faaliyet gösterdiğini göstermektedir.

4. yüzyıl boyunca yeniden örgütlenen Lejyon *I Italica*, aşağı Tuna hattında ''limitanei'' karakteriyle görev yapmaya devam etti. Bir başka deyişle esas olarak sınır tahkimatı, devriye ve savunma görevlerini üstlendi. Arkeolojik buluntular ve yazıtlar, lejyonun bu dönemde Gotlar, Sarmatlar ve giderek artan Hun baskısına karşı sınır savunmasında etkin olduğunu göstermektedir.

Ancak 5. yüzyılda hem imparatorluğun iç yeniden yapılanması hem de barbar akınlarının yoğunlaşması nedeniyle lejyon giderek zayıfladı. I. Theodosius döneminde kaynakların daha hareketli saha ordularına aktarılması, sınır birliklerini güçsüz bıraktı. Bunun ardından özellikle Attila dönemindeki Hun akınları, 440'lı yıllarda Balkanlar'daki Roma savunmasını ağır biçimde sarstı. Bu süreçte Novae'deki garnizon da terk edilmek zorunda kaldı ve Mezya Inferior'daki Roma otoritesi çöktü.

Lejyonun son açık kayıtları Notitia Dignitatum'da görülür. Bu da birliğin yaklaşık 5. yüzyılın ilk yarısına kadar varlığını bir şekilde sürdürdüğünü, ancak muhtemelen 5. yüzyılın ortalarında Hun istilaları ve Roma idaresinin çöküşü sırasında dağıldığını ya da tamamen ortadan kalktığını düşündürmektedir.

## Kaynakça