Nisan 2024 İran'ın İsrail'e saldırıları

13 Nisan 2024'te Hamas-İsrail Savaşı sırasında İran, insansız hava araçları ve muhtemelen füzeler kullanarak İsrail'e saldırı düzenledi. İran İslam Devrimi Muhafızları Ordusu, saldırıya **Sadık Vaat Harekâtı** () kod adını verdi. Bu saldırılar 1 Nisan 2024'te İsrail'in İran büyükelçiliğine saldırması sonucu meydana geldi. Bu olay, İran'ın 1979'dan bu yana İsrail'e yönelik ilk doğrudan saldırısıdır.

14 Nisan'da İran'ın New York'taki Birleşmiş Milletler Daimi Temsilciliği saldırıların "sonuçlanmış sayılabileceğini" söyledi. İsrail Savunma Kuvvetleri, İran'ın yaklaşık 170 insansız hava aracı ve 120'den fazla balistik füze dahil olmak üzere 300'den fazla mühimmat fırlattığını ve büyük çoğunluğunun başarıyla engellendiğini bildirdi  engellemeler çoğunlukla Arrow 3 ve Davud Sapanı hava savunma sistemler ile gerçekleştirildi. İran'ın saldırılarında sadece bir kişi, İsrailli Bedevi çocuk füzenin şarapnel parçası ile yaralandı. Diğer otuz bir kişi ise korunan bölgelere koşarken anksiyete ya da kazara kendi kendini yaralayan küçük yaralanmalar yaşadı.

## Arka plan

Uzun süredir İran'ın askeri, Katar'ın siyasi desteğini alan Hamas'ın askeri birimi İzzeddin el-Kassam Tugayları, 7 Ekim 2023'te İsrail'in güneyinde 1.200 kişinin ölümüyle sonuçlanan Aksa Tufanı Operasyonu'nu gerçekleştirdi. İsrail ordusu ilk saldırıyı atlatmasının ve Kassam Tugaylarına bağlı militanları topraklarından çıkarmasının ardından bu saldırıya Gazze Şeridi'nde 33.000'den fazla insanın ölümüyle sonuçlanan askeri operasyon başlatarak karşılık verdi. İsrail'in Gazze'ye saldırıları sürerken İran destekli Hizbullah Lübnan'dan, Husiler Yemen'den İsrail topraklarına saldırmaya başladı. 7 Ekim'den itibaren Hizbullah ile İsrail arasında 4.400'den fazla çatışma kaydedildi. Bu çatışmaların bir sonucu olarak yaklaşık 100.000 İsrailli İsrail'in kuzeyinden tahliye edildi.

Gazze'de savaş ve bölgede çatışmalar sürerken 1 Nisan 2024'te, Suriye'nin başkenti Şam'da bulunan İran Büyükelçiliği'nin bitişiğindeki İran konsolosluğu ek binası İsrail hava saldırısıyla vuruldu ve aralarında İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nun Kudüs Gücü'nün kıdemli komutanlarından Tuğgeneral Muhammed Rıza Zahedi'nin de bulunduğu 16 kişi öldü. İsrail ordusu ve istihbaratı önceden de Suriye'deki İran vekillerine hava harekâtları düzenliyor, özellikle Suriye'ye geçirilen İran füzelerini ve teçhizatlarını hedef alarak önleyici saldırılar yapıyordu. Bu saldırıda iran'ın temsilciliğinin direkt vurulması ve üst düzey askerlerin öldürülmesi sonrası İran bu saldırının bir karşılığı olacağını açıkladı. İran'ın askine İsrail vurulan binanın resmi bir temsilcilik olmadığını İran Devrim Muhafızları tarafından kullanılan ve büyükelçiliğin çitlerle çevrili yerleşkesinin dışında bulunan bir bina olduğunu ileri sürdü.

Saldırıdan sonra gerçekleşen diplomatik görüşmelerde ABD, Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık, İran'a İsrail'e saldırmaması ve ihtiyatlı olması konusunda telkinlerde bulundu. İsrail topraklarını direkt hedef alacak bir saldırının bölgede daha büyük bir savaşa sebebiyet verebileceği ve Batı ülkeleri tarafından bu ihtimalde İran'a askeri müdahalede bulunulma ihtimalinin olduğu vurgulandı. Böyle bir saldırı yapılması durumunda İran topraklarının askeri müdahale ile karşı karşıya kalabileceği konusunda bilgilendirilme yapıldı. İran karşılık olarak müdahale etmesi ve İsrail'i savunması halinde ABD'yi bölgedeki askeri üslerine saldırmakla tehdit etti. 2024 yılının başında İran'ın vekil güçleri, Ürdün'deki Amerikan üssünü vurmuş ve 3 Amerikan askerini öldürmüştü.

## Saldırı

### Füzelerin ve insansız hava araçlarının fırlatılması
13 Nisan 2024 akşamı İran bir insansız hava aracı ve füze fırlattı. İsrail'e yönelik saldırı, diğer doğrulanmamış yörüngelerin yanı sıra Golan Tepeleri ve Arad bölgesindeki yerleri ve Negev çölü'ndeki iki hava üssünü hedef aldı. Saldırı *Gerçek Vaad Operasyonu* olarak adlandırıldı  ile kod adı "Ya Resul Allah" (). *The Washington Post*a göre 200'den fazla füze ve insansız hava aracı içeriyordu ve İran haber ajansına göre balistik füze içeriyordu IRNA. Hem CNN hem de Reuters daha sonra İsrail'e doğru 300'den fazla standoff weaponfırlatıldığını bildirdi. İsrailli bir askeri sözcü İran'ın 170 insansız hava aracı, 30 seyir füzesi ve 120 balistik füze fırlattığını belirtti. IDF sözcüsü Daniel Hagari'ye göre, İran, Irak, Lübnan ve Yemen'den İsrail'e yaklaşık 350 roket fırlatıldı.

İran Genelkurmay Başkanı Mohammad Bagheri'ye göre öncelikli hedefler arasında İsrail'in İran konsolosluğuna saldırıyı düzenlediği Nevatim Hava Üssü ve istihbaratı sağlayan Hermon Dağı'nın İsrail işgali altındaki bölümündeki istihbarat merkezi yer alıyordu. Operasyon, İsrail'in İran Konsolosluğuna düzenlediği saldırıya misilleme niteliğinde bir saldırıyla sınırlıydı. Diğer hedefler arasında İsrail'in güneyindeki Ramon Hava Üssü de vardı, Tel Aviv ve a nuclear facility'e ev sahipliği yapan Dimona. DMO'nun Tasnim Haber Ajansı'na göre, kullanılan taktik, ikinci dalgada düzinelerce balistik füzenin önünü açmak için yüzlerce HESA Shahed 136 kamikaze insansız hava aracından oluşan ilk dalga ile Demir Kubbe ve David's Sling'in doyurulması şeklindeydi.

Hizbullah, İsrail işgali altındaki'daki bir İsrail hava savunma sahasına düzinelerce Grad roketi fırlattığını açıkladı. Golan Tepeleri. Grup, saldırının yerel saatle gece yarısından kısa bir süre sonra gerçekleştiğini söyledi.

Saldırıya hazırlanmak için İsrail, Irak, Ürdün, Lübnan, Suriye ve Kuveyt ile birlikte 13 Nisan'da hava sahalarını kapattı; İran hava sahasını sadece VFR uçuşlarına kapattı, ve Mısır hava savunmasını yüksek alarma geçirdi.

### İsrail'in yanıtı
İsrail gelen silahları vurmak için Arrow 3 ve David's Sling sistemlerini kullandı, ve füze navigasyonunu bozmak için elektronik güdüm sistemlerini karıştırdı. Birçok İHA Suriye üzerinde uçarken düşürüldü. İsrail silahların %99'unun başarıyla ele geçirildiğini, ve hava kuvvetlerinin ülke dışında, muhtemelen Ürdün üzerinde 25 seyir füzesi ele geçirdiğini söyledi.

14 Nisan günü yerel saatle yaklaşık 2.00&nbsp;de Kudüs'te patlamalar duyulurken, İsrail, Batı Şeria ve Ölü Deniz'de hava saldırısı sirenleri çaldı. Patlamaların Demir Kubbe tarafından yapılan engellemeler mi yoksa füze saldırıları mı olduğu bilinmiyor. El Aksa Camii üzerindeki İran füzeleri engellendi.

IDF jetleri Lübnan'ın güneyinde Hizbullah'ın Rıdvan güçlerine ait askeri hedefleri vurdu.

### Diğer ülkeler tarafından sağlanan savunma
ABD, İsrail'in kuzey Irak'tan güney Basra Körfezi'ne kadar çok uluslu savunmasını Katar'daki Al Udeid Hava Üssü'nde bulunan Birleşik Hava Operasyonları Merkezi'nden koordine etti. ABD, Birleşik Krallık, Fransa ve Ürdün kendi güçlerini kullanarak İran'ın mermilerini durdurdu, ve Fransa radar koruması sağlamak için Navy konuşlandırdı. Suudi kraliyet ailesinden anonim bir kaynak, Suudi Arabistan'ın hava sahasını ihlal eden "herhangi bir şüpheli varlığı" otomatik olarak durdurduğunu söyledi. *The Wall Street Journal*a göre, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran'ın insansız hava aracı saldırısından önce ABD ve İsrail ile radar izleme bilgilerini de içeren istihbarat paylaşımında bulundu.

Amerikan uçaklarının 80'den fazla İran silahını -İsrail'i tehdit edenlerin yarısından fazlasını- hedeflerine ulaşmadan imha ettiği bildirildi. ABD, uçaklarının nereden kalktığını açıklamadı; Suudi Arabistan'da üslenip üslenmediği belirsiz. Amerika Birleşik Devletleri Merkez Komutanlığı (CENTCOM) başkanı 11 Nisan'da hava savunmasını koordine etmek üzere İsrail'e gitti. CENTCOM ertesi gün geç saatlerde ABD kuvvetlerinin 80'den fazla tek yönlü saldırı uçağı ve en az altı balistik füze imha ettiğini bildirdi. Olaya karışan US Navy savaş gemilerinin her ikisi de Akdeniz'de bulunan  ve  olduğu bildirilirken CENTCOM'a göre kara ve deniz üslerinden ABD uçakları da operasyona katıldı. Gemilerin SM-3 füzesi kullanması, silahın ilk kez savaşta kullanılmasıydı. Irak'ın Erbil kentindeki bir ABD Ordusu Patriot füze bataryası en az bir balistik füze düşürdü.

Kraliyet Hava Kuvvetleri İngiltere Başbakanı Rishi Sunak tarafından da teyit edildiği üzere, Typhoon savaş uçakları sayısı belirtilmeyen İran insansız hava aracını düşürmüştür. Uçaklar Kıbrıs Coğrafyası/Kıbrıs Adası ve Romanya'daki RAF Akrotiri'den konuşlandırıldı ve tanker uçaklarla desteklendi. Birleşik Krallık da istihbarat, gözetleme ve keşif desteği sağladı.

*[[The Wall Street Journal]]*, ismini vermeyen Fransız yetkililere dayandırdığı haberinde Fransa'nın İsrail'e yardım etmek için donanma varlıklarını konuşlandırdığını bildirdi.

İran ve İsrail arasında yer alan Ürdün, hava sahasını ihlal eden insansız hava araçları ve füzeleri engellemek için hava savunmasını hazırlamıştı. İran Ürdün'ü İsrail'i destekleyecek olası bir eyleme karşı uyarmıştı, ancak Ürdün yine de hava sahasını ABD ve İsrail savaş uçaklarına açtı. Başkent Amman sakinleri şehrin üzerinde gökyüzünde parıltılar gördüklerini bildirdi. Kentin Marj al Hamam bölgesi sakinleri, durdurulan büyük bir insansız hava aracının kalıntıları etrafında toplandı. *[[Haaretz]]*, Ürdün Kraliyet Hava Kuvvetleri'nin İran'dan fırlatılan insansız hava araçlarının %20'sini düşürdüğünü bildirdi. Ürdün, askerî eyleminin ülkenin hava sahasını, topraklarını ve vatandaşlarını korumak için bir meşru müdafaa eylemi olduğunu belirtti. Ürdün'ün müdahalesini İsrail'i korumak olarak nitelendiren eleştiriler de vardı.

### Kayıplar ve hasar
İran, insansız hava araçlarının kullanıldığı doyurma taktiğinin İsrail hava savunmasını yenmeyi başardığını ve İran konsolosluğuna yapılan saldırıda kullanılan üslere zarar verdiğini iddia etti. İran, hem hava üslerine hem de Golan Tepeleri'ndeki bir istihbarat üssüne önemli hasar verildiğini iddia etti. Tasnim, vurulan hedeflerin videolarını yayınladı.

Üst düzey bir ABD yetkilisi, İran'ın beş balistik füzesinin Nevatim Hava Üssü'nü vurduğunu ve bir C-130 nakliye uçağına, kullanılmayan bir piste ve boş depolama tesislerine zarar verdiğini belirtti. Ayrıca, diğer dört balistik füze de Ramon Hava Üssü'ne isabet etmiştir.

Saldırılarda ölen olmadı ancak çok sayıda yaralı olduğu bildirildi. 7 yaşındaki bir Bedevi kız çocuğu, Arad bölgesindeki bir müdahaleden kaynaklanan şarapnel nedeniyle ciddi şekilde yaralanmıştır. En az 31 kişi, korunan alanlara giderken şarapnelden kaynaklanan hafif yaralanmalar veya anksiyete nedeniyle tedavi edilmiştir.

### 13 Nisan
İran, 13 Nisan 2024 akşamı İsrail'i hedef alan bir insansız hava aracı saldırısı başlattı. İsrailli ve Amerikalı yetkililere göre saldırı "düzinelerce İHA'dan" oluşacaktı. İsrailli yetkililere göre 100'e yakın Amerikalı yetkililere göre ise 400-500 İHA ve potansiyel olarak füzeler kullanıldı. İsrailli yetkililer, füzelerin yalnızca Golan Tepeleri ve Necef Çölü'ndeki bir İsrail üssünü hedef aldığını bildirdi.

Yayınlanan videolardan bazıları saldırılarda HESA Şahid-136 İHA'ların kullanıldığını işaret ediyor.

#### Erken raporlar
Saldırının ilk dakikalarında İsrailli yetkililer yaklaşık 100 İHA fırlatıldığını tahmin ediyordu, Amerikalı bir yetkili Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen'den 400 ila 500 insansız hava aracı ve füze fırlatılacağını, ancak çoğunluğun İran'dan olacağını tahmin etti. Füzelerin varlığı mümkündü. Saldırı devam ederken, ABC News İsrail'in sadece askeri tesislerin hedef alındığını söylediğini bildirdi.

### 14 Nisan
Hizbullah, İsrail işgali altındaki'daki bir İsrail hava savunma sahasına düzinelerce Golan Tepeleri'ne Grad roketi fırlattığını açıkladı. Grup, saldırının yerel saatle gece yarısından kısa bir süre sonra gerçekleştiğini söyledi.

Yerel saatle sabaha karşı 02.00 civarında Kudüs'te patlama sesleri duyulurken, İsrail, Batı Şeria ve Lut Gölü'nde hava saldırısı sirenleri duyuldu. Patlamaların önleme mi, yoksa füze saldırısı mı olduğu bilinmiyor. Arad'da 10 yaşında bir erkek çocuk ağır yaralandı. Tel Aviv ve nükleer tesise ev sahipliği yapan Dimona da hedef alındı.

Ürdün'ün başkenti Amman'da yaşayanlar, şehrin üzerinde gökyüzünde flaşlar gördüklerini bildirdi. Kentin Marj al Hamam area bölgesinde, kent sakinleri durdurulan büyük bir insansız hava aracının kalıntıları etrafında toplandı.

Tesnim Haber Ajansı'na göre, öncelikli hedeflerden biri İsrail'in İran konsolosluğuna saldırıyı başlattığı hava üssüydü. Diğer hedefler arasında İsrail'in güneyindeki Ramon Hava Üssü bulunmaktadır. Kaynak, vurulan hedeflerin videolarını yayınladı.

IDF'ye göre İran 170'ten fazla insansız hava aracı, 30'dan fazla seyir füzesi ve 120'den fazla balistik füze fırlattı ve bunların %99'u başarıyla engellendi. IDF jetleri güney Lübnan'da Hizbullah'ın Rıdvan güçlerine ait askeri hedefleri vurdu.

İsrail Savunma Kuvvetleri, İran'ın yaklaşık 170 insansız hava aracı ve 120'den fazla balistik füze dahil olmak üzere 300'den fazla mermi fırlattığını ve bunların büyük çoğunluğunun başarıyla engellendiğini bildirdi, çoğunlukla Arrow 3 ve David's sling durdurma sistemi. Bir kişi, bir İsrailli çocuk, yaralandı ve bir füzenin parçası tarafından vurulduğu için durumunun ciddi olduğu açıklandı. Otuz bir kişi daha korunaklı bölgelere koşarken kazara kendi kendini yaralayan hafif yaralanmalara maruz kalmıştır.

Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık ve Ürdün, İran'dan atılan mermileri engellemek için kendi güçlerini kullanarak İsrail'e yardım etti, ve Fransa, donanmasını konuşlandırdı.

## Sonrası
Saldırıların başlamasından saatler sonra, İran'ın Birleşmiş Milletler elçisi misilleme saldırısının "sonuçlanmış sayılabileceğini" ve İsrail'in "başka bir hata yapması" halinde İran'ın "daha güçlü ve daha kararlı" eylemlerle karşılık vereceğini belirtti. Ayrıca ABD'yi İran-İsrail çatışmasından uzak durmaya çağırdı. Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, Dini Lider'in söz verdiği gibi İran'ın saldırıyla İsrail'e bir "ders" verdiğini söyledi. DMO komutanı Hüseyin Selâmi saldırıyı "beklenenden daha başarılı" olarak nitelendirdi ve İsrail'in herhangi bir karşı saldırısına misilleme tehdidinde bulundu. DMO ayrıca internet üzerinden İsrail'e destek verenleri yargılamakla tehdit etti. İran hükûmeti, saldırıları haberleştirdikleri için bazı haber kuruluşları hakkında cezai soruşturmalar açtı.

Irak, Ürdün ve İsrail saldırılar sona erdikten kısa bir süre sonra hava sahalarını yeniden açtılar. Wizz Air ve Royal Jordanian'dan en az iki uçuş 700'den fazla yolcuyla Kıbrıs'a yönlendirildi. Saldırı sonucunda Kıbrıs'taki iki ana havalimanının yanı sıra Kıbrıs Hava Komutanlığı da yüksek alarm durumuna geçirildi.

Etkili müdahale, Elbit Systems, Aerodrome Group, NextVision ve Aryt Industries gibi İsrailli savunma firmalarının hisse senedi fiyatlarında artışa yol açtı.

Saldırıların ardından, İran ekonomisi derhal olumsuz etkilere maruz kaldı ve ulusal para birimi İran riyali, dolar karşısında yeni bir düşük seviyeye geriledi. İsrail İran'a misilleme yapma sözü verdi. İsrail kaynaklarına göre, İsrail hafta içinde Refah'a kara saldırısı başlatmayı planladı, ancak İran'ın İsrail'e yönelik saldırılarına verecekleri yanıtı düşünmek için bunu erteledi. İsrail savaş kabinesi 15 Nisan'da saldırıya verilecek yanıtı değerlendirmek üzere toplandı.

## Analiz
*[[The Economist]]*, "saldırının askeri açıdan bir fiyasko olduğunu" yazdı ve İran'ın "yanlış hesap yapmış olabileceğini" ekledi. *[[The Intercept]]*, Amerikan askeri kaynaklarına göre İran silahlarının yarısının fırlatma sırasında ya da uçuş sırasında başarısız olduğunu bildirdi.

*[[The Guardian]]* bazı analistlerin İran saldırısının İsrail'in caydırıcılık politikasını paramparça ettiğine inandığını belirtti.

CNN]]'e göre, İran'ın saldırısı "gösteriyi en üst düzeye çıkarırken kayıpları en aza indirmek için planlanmıştı" ve İran insansız hava araçları ve füzelerinin İsrail hava sahasına girmeden önce her ikisi de ABD askeri üslerine sahip Ürdün ve Irak'ı ve tüm hava savunma sistemlerini geçtiğini belirtti.

Al Jazeera, İran'ın artık sadece vekillerine güvenmeyerek, İsrail'e kendi topraklarından ilk saldırısını, şimdiye kadarki en büyük füze saldırısını ve askeri tarihteki en büyük insansız hava aracı saldırısını gerçekleştirerek, hem caydırıcılık hem de daha geniş Müslüman dünyasındaki yumuşak gücünü arttırdığını belirtti.

*[[The Jerusalem Post]]* İran saldırısının 7 Ekim olaylarının İsrail-Sünni bölgesel ittifakı'nı zayıflatmadığını gösterdiğini kaydetti.

*[[The Wall Street Journal]]* İsrail'in başarısını "sofistike hava savunma sistemi ile ABD ve diğer Batılı ve Arap ortakları tarafından sağlanan kritik yardımın" bir araya gelmesine bağladı.

George W. Bush yönetiminde eski bir savunma müsteşarı olan Dov Zakheim, "İran, Filistin meselesinin olmadığı bir şekilde varoluşsal bir tehdittir" diyerek İran'a karşı Amerikan caydırıcılığını ön plana çıkarmıştır. John Bolton ise saldırıları "İsrail ve Amerika'nın caydırıcılığında büyük bir başarısızlık" olarak nitelendirdi ve Biden'ın olası bir karşı saldırıyı onaylamamasını bir utanç olarak nitelendirdi.

*[[The Times]]* diplomasi editörü Roger Boyes, saldırının "İsrail'in güvenlik konularında sadece sınırlı bir kendine yeterliliğe sahip olduğunu gösterdiğini" öne sürdü. Saldırının zamanlaması, ateş mevzilerinin birçoğunun yeri ve gelen mühimmatın vurulmasına yardımcı olmak için ABD, İngiliz ve Fransız yardımları konusunda ABD istihbaratına bağımlıydı". *[[The Times of Israel]]'e göre, İsrail'in bundan böyle sadece kendi inisiyatifiyle doğrudan ve kapsamlı stratejik eylemde bulunma kabiliyeti kısıtlanmış ve ayrıca bölgedeki caydırıcılık hesapları değişmiştir. Daha liberal olan* Haaretz *ise Amerika'nın yardımını dikkat çekici bir şekilde "İsrail-ABD ilişkileri tarihindeki en önemli destek gösterisi" olarak değerlendirdi.*

*[[Institute for the Study of War]]*'ın operasyonel analizi, saldırının büyük, hedefe yönelik hasara yol açmayı amaçladığı, ancak yine de İsrail'in acil ve büyük bir tepkisini tetikleyecek eşiğin altında kaldığı sonucuna vardı. Bu anlamda saldırı ilk açıdan dramatik bir başarısızlık (hasarın bir hava üssünün taksi yolu ile sınırlı olması), ikinci açıdan ise bir başarıdır. Düşünce kuruluşu ayrıca "saldırı paketinin" Rus işgali sırasında Ukrayna'ya yönelik hava saldırılarında kullanılan Rus doktrinini, çok daha büyük ölçekte ve tek bir görevde de olsa, takip ettiğini belirtti. ISW, İran'ın İsrail ve müttefiklerinin hava savunma sistemlerini tüm yönleriyle inceleyeceğini ve bunları Rusya ile paylaşacağını öngördü.

## Tepkiler

İran Dışişleri Bakanı Hossein Amir-Abdollahian İran'ın gerilimi tırmandırmayı hoş karşılamadığını ve İran operasyonunun amacının İran'ın meşru müdafaa hakkını kullanması olduğunu açıkladı. İran hükûmeti İsrail'e karşı misillemenin başarılı olduğunu ilan etti ve sonuçlandı.

İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant IDF'nin saldırıyı etkileyici bir şekilde durdurduğunu söyledi. Gallant saldırının ABD ve diğer ülkelerin yardımıyla başarılı bir şekilde püskürtüldüğünü belirtti. Gallant, İran'ın oluşturduğu ciddi ve muhtemelen nükleer tehdide karşı stratejik bir ittifak kurma fırsatını vurguladı. İsrail, İran'ın misillemesine "önemli bir yanıt" sözü verdi.

Hamas, İran'ın İsrail'e yönelik askeri operasyonunun, İsrail'in Şam'daki İran konsolosluğunu bombalaması ve buradaki Devrim Muhafızları liderlerine suikast düzenlemesine "doğal bir hak ve hak edilmiş bir yanıt" olduğunu söyledi. Husiler, saldırıların İran'ın Şam konsolosluğuna yapılan saldırıya meşru bir yanıt olduğunu söyledi.

14 Nisan'da Ürdün Başbakanı Bisher Khasawneh bir kabine toplantısı sırasında bölgedeki herhangi bir gerilimin "tehlikeli yollara" yol açacağını belirtti ve ilgili tüm tarafların gerilimi düşürmesi gerektiğini ekledi. Aynı gün, Ülkenin Dışişleri Bakanı Ayman Safadi Ürdün'ün egemenliğini ve güvenliğini korumak için "gerekli tüm tedbirleri" alacağını ve vatandaşlarının karşı karşıya olduğu tehditlerle mücadele edeceğini belirtti. Safadi, Ürdün'ün İran büyükelçisini İran medyasında yer alan "saldırgan ifadeleri" protesto etmek için çağırdığını, özellikle de Ürdün'ün dinlemelere katılması halinde bir sonraki hedef olacağı tehdidinde bulunduğunu ve bunu ülkenin iç işlerine müdahale olarak nitelendirdiğini belirtti. Safadi ayrıca, tehdidin İsrail, İran veya başka bir ülkeden gelmesi durumunda Ürdün'ün aynı şekilde karşılık vereceğini ve İsrail-Hamas savaşının ve Batı Şeria'daki istikrarsızlığın devam etmesinin daha fazla çatışmaya yol açacağını belirterek iki devletli çözüm çağrısında bulundu. II. Abdullah, ABD Başkanı Joe Biden ile görüşerek Ürdün'ün topraklarının bölgesel bir savaşın merkezi olmasına izin vermeyeceğini belirtti.

### İran halkı

İsrail'e yönelik saldırılar İran hükûmeti ile vatandaşları arasındaki mevcut uçurumu daha da derinleştirdi. İran halkı arasında rejimin izlediği saldırgan dış politikanın savaşa yol açabileceği yönünde yaygın bir endişe var. Askeri eylemlerin etkinliğine ilişkin hiciv ve alaycılık yoluyla ifade edilen kamuoyu duyarlılığı, tek sonucun "bir sürü İsraillinin ölmesi... gülmek" olduğunu öne süren bir yorumla birlikte dolaşıma girmiştir.

Buna ek olarak, Tahran'da İsrail'i İran'a misilleme yapmaya çağıran grafitiler şeklinde hükûmet karşıtı ifadeler ortaya çıktı ve "Vur onları İsrail. İranlılar senin arkanda." "The Economist", bu düzeydeki iç hoşnutsuzluğun rejimin istikrarı için dış tehditlerden daha önemli bir tehdit oluşturabileceğini öne sürdü.

İran'daki şehirlerde ve Gazze Şeridi saldırıları desteklemek için. İran'daki Şii üstünlükçü bir grup olan İslam Devrimi İstikrar Cephesi saldırıları destekledi ve Tahran'daki reklam panolarına İbranice afişler asarak İsraillilere yeni bir saldırıya hazırlık olarak erzak stoklamalarını söyledi.

### Uluslararası
Kanada ve ABD saldırıyı kınadı ve ABD İran'a karşı İsrail'i destekleyeceğini söyledi. Suudi Arabistan itidal çağrısında bulundu ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin bölgede barış ve güvenliğin korunması için sorumluluk alması gerektiğini söyledi.

14 Nisan'da Toronto'daki protestocular hava saldırılarını alkışlayarak "Allahu Ekber!" sloganları attılar. Bir protesto lideri saldırıları İsrail'in bölgedeki hava saldırılarına bir yanıt olarak nitelendirirken, bir parlamento üyesi olan Melissa Lantsman sloganların "Bunun asla ateşkesle ilgili olmadığını" gösterdiğini söyledi. Diğer sloganlar arasında "İntifada, İntifada, çok yaşa İntifada" ve "Sudan suya, Filistin Arap'tır" da vardı.

Saldırıya ilk tepki veren liderlerden biri İngiltere Başbakanı Rishi Sunak oldu ve şunları söyledi: "Birleşik Krallık İsrail'in ve Ürdün ve Irak da dahil olmak üzere tüm bölgesel ortaklarımızın güvenliğini savunmaya devam edecektir." Birleşik Krallık İran'ın İsrail'e yönelik saldırısını "pervasızca" olarak nitelendirerek kınadı.

ABD Başkanı Joe Biden Delaware'e yapmayı planladığı ziyareti kısaltarak ulusal güvenlik yetkilileriyle görüşmek üzere Beyaz Saray'a döndü. Biden, engellenen saldırıları İsrail için bir kazanç olarak nitelendirdi, ve G7'den birleşik bir diplomatik yanıt taahhüt etti. Kudüs'teki Amerika Birleşik Devletleri Büyükelçiliği çalışanlarını bir sonraki duyuruya kadar sığınak aramaya çağıran bir güvenlik uyarısı yayınladı. Biden, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu'ya ABD'nin İran'a karşı gelecekte olası bir karşı saldırıda İsrail'i desteklemeyeceğini söyledi. ABD Savunma Bakanı Lloyd Austin İsrail'den İran'a saldırmayı planlamaları halinde ABD'ye önceden haber vermelerini istedi. Genel olarak ABD Başkanı gerilimin daha da tırmanmasını önlemeye çalıştı.

13 Nisan'da Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides bölgedeki gelişmeleri görüşmek üzere 14 Nisan'da Ulusal Güvenlik Konseyi'ni acil toplantıya çağırdı. Ayrıca, Kıbrıs Dışişleri Bakanlığı İsrail'e yönelik saldırıyı kınadı. Ayrıca, Dışişleri Bakanlığı ihtiyati tedbir olarak "Estia" planını yürürlüğe koymuştur.

İsrail 16 Nisan'da uluslararası toplumu İran'ın füze programına yaptırım uygulamaya çağırdı.

### Diğer ülkeler
* : saldırılara tepki olarak hava sahalarını kapattı.
* : saldırılara tepki olarak hava sahalarını kapattı.
* : hava sahalarını sadece VFR uçuşlarına kapattı. İran Devrim Muhafızları Komutanı General Hüseyin Selami, İsrail'e karşı düzenlenen operasyonun beklenenden daha başarılı olduğunu söyledi. Selami, devlet televizyonuna verdiği bir röportajda, hâlen bilgi topladıklarını ancak "sahadan gelen ayrıntılı rapor ve belgelenen isabetler, bu operasyonun daha başarılı olduğunu gösteriyor" dedi.
* : saldırılara tepki olarak hava sahalarını kapattı. İsrail Savunma bakanı Yoav Galant, IDF'nin saldırıyı etkileyici bir şekilde durdurduğunu söyledi. İsrail, İran'ın saldırılarına karşılık "misilleme" sözü verdi.
* : 13 Nisan'da Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis, bölgedeki gelişmelerin görüşülmesi amacıyla 14 Nisan'da yapılacak olan millî Güvenlik Kurulunu acil toplantıya çağırdı. Ayrıca Dışişleri Bakanlığı da İsrail'e yönelik saldırıyı kınadı. Saldırı sonucunda ikiden fazla uçuş (Biri Wizz Air'e, biri Royal Jordanian'a ait) Kıbrıs'taki havalimanlarına yönlendirildi ve 700'den fazla yolcu Kıbrıs'a yönlendirildi. Saldırı sonucunda Kıbrıs'taki iki ana havaalanının yanı sıra Kıbrıs Hava Komutanlığı da yüksek alarma geçirildi. Dışişleri Bakanlığı önlem olarak "ESTIA" planını yürürlüğe koydu.
* : saldırılara tepki olarak hava sahalarını kapattı.
* : saldırılara tepki olarak hava sahalarını kapattı.
* : saldırılara tepki olarak hava sahalarını kapattı. Ürdünlü yetkililer hava sahasını ihlal eden İran uçaklarını düşürmeye hazır olduklarını söyledi. Basında çıkan haberlerin aksine Ürdün olağanüstü hal ilan etmedi.
* : Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, "AB, İran'ın İsrail'e kabul edilemez saldırısını şiddetle kınıyor. Bu benzeri görülmemiş bir gerilim, bölgesel güvenliğe yönelik ciddi bir tehdittir." söylemlerine yer verdi.
* : Başbakan Karl Nehammer, "İran'ın İsrail'e yönelik saldırılarını en sert şekilde kınıyorum." ifadesini kullandı. Avusturya'nın İsrail'in yanında olduğunu belirten Nehammer, İran'a "düşmanca tutumu durdurması" çağrısında bulundu. Dışişleri Bakanı Alexander Schallenberg ise İsrail'e İHA saldırısının son derece kaygı verici olduğunu belirterek, "Bu, halihazırda ziyadesiyle tehlikeli olan durumda yeni bir gerilim seviyesidir. İran ve yanlılarına, yangına körükle gitmeyi bırakmaları ve yaklaşımlarını acilen tersine çevirmeleri çağrısında bulunuyorum." açıklaması yaptı.
* : Başbakan Rishi Sunak, İran'ın saldırılarını "pervasız" olarak niteleyerek kınadı. Sunak, İngiltere'nin "İsrail'in ve bölgedeki ortaklarının güvenliğine katkıda bulunacağını" söyledi.
* : Başbakan Petr Fiala kararlı bir şekilde destekledikleri İsrail'in, kendini savunma hakkının bulunduğunu kaydetti. Çekya Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada da İran'a tepki gösterilerek, "İsrail'e saldırmaya karar veren İran ve yandaşlarının istikrarı bozucu davranışlarını sert bir şekilde kınıyor, İsrail'in meşru müdafaa hakkını yineliyoruz." ifadesi kullanıldı.
* : Dışişleri Bakanı Lars Lokke Rasmussen "Danimarka, İran'ın İsrail'e yönelik duyurduğu saldırıyı şiddetle kınıyor." ifadesini kullandı ve İran'ın Orta Doğu'daki "istikrarı bozan rolünün" kabul edilemeyeceğini belirtti.
* : Dışişleri bakanı Stéphane Séjourné "Fransa, İran'ın İsrail'e karşı başlattığı saldırıyı en sert şekilde kınıyor." ifadelerini kullandı.
* : Başbakan Mark Rutte Orta Doğu'daki durumun çok endişe verici olduğunu belirterek, “Bugün erken saatlerde Hollanda ve diğer ülkeler, İran'a İsrail'e saldırmaktan vazgeçmesi yönünde net bir mesaj gönderdi.” söylemlerinde bulundu. Ayrıca “Hollanda, İran'ın İsrail'e yönelik saldırılarını şiddetle kınıyor. Olayların daha fazla tırmanmasının önlenmesi gerekiyor. Az önce Hollanda Savunma Bakanı ve Dışişleri Bakanı ile son durum hakkında temasta bulunduk. Gelişmeleri çok yakından takip etmeye devam ediyoruz.” sözlerine de yer verdi.
* : Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Antonio Tajani, "Orta Doğu'da yaşananları, dikkat ve endişeyle takip ediyoruz." ifadesini kullandı.
* : Dışişleri Bakanı Espen Barth Eide, İran'ın İsrail'e yönelik "hukuka aykırı" ve "tehlikeli" saldırısını kınadığını bildirdi. "İran'ın İsrail'e yönelik hukuka aykırı ve tehlikeli saldırısını kınıyorum." ifadesini kullanan Eide, Orta Doğu'da şiddetin daha fazla tırmanmasının önüne geçilmesi gerektiğini vurguladı.
* : İran'ın İsrail'e yönelik saldırılarından büyük endişe duyulduğu söylendi. Rusya Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, tüm taraflara itidal çağrısında bulunulduğu ve "Ortadoğu'daki çözülmemiş çok sayıda kriz" nedeniyle gerilimin artacağı konusunda uyarıda bulunulduğu belirtildi.
* : THY, Pegasus ve AJet, saldırı nedeniyle Tahran ve İsfahan'a gerçekleştirdikleri uçakları İstanbul'a geri çağırdı.  THY ve Pegasus İran, Ürdün, Irak ve Lübnan'a yapacağı seferlerini iptal etti.
* : Başkan Joe Biden, "İsrail’in güvenliğine desteğimiz tamdır. ABD, İsrail halkının yanında duracak ve İran'dan gelen bu tehditlere karşı onların savunmasını destekleyecektir." dedi. Biden, İran'ın İsrail'e saldırısını kınadı ve bu saldırıya müşterek bir diplomatik yanıtı koordine etmek için bugün G-7 liderlerini toplayacağını açıkladı. Biden, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüştüğünü açıkladı. İran'ın İsrail'e hava saldırısıyla ilgili yazılı açıklama yayınlayan Biden, “Bugün, İran ve Yemen, Suriye ve İran’da faaliyet gösteren taşeron grupları, İsrail’deki askeri tesislere karşı eşi görülmemiş bir hava saldırısı düzenledi. Bu saldırıları mümkün olan en sert şekilde kınıyorum” ifadesini kullandı.: Genel Sekreter António Guterres, İran'ın saldırısının meydana getirdiği gerilimi "şiddetle kınadı".

## Notlar


## Kaynakça