Lazika Piskoposluğu

**Lazika Piskoposluğu** (Grekçe: Επαρχία Λαζικής ) veya **Fasis Metropoliti** (Grekçe: μητρόπολις Φάσιδος), 6. ve 9. yüzyıllar arasında var olmuş, Konstantinopolis Patrikhanesi'ne bağlı bir Ortodoks piskoposluğuydu. Lazika topraklarında bulunan piskoposluğun merkezi Fasis'te (günümüzde Poti) bulunmaktaydı.

## Arka planı
Lazika piskoposluğu İmparator I. Justinianus'un (527-565) döneminde kuruldu. Lazika Savaşı'nın sona ermesiyle Lazika'da Bizans etkisi güçlenmeyi başladı. Lazika'yı Konstantinopolis Patrikhanesi ve Bizans kültür/politik sahasına dahil etmek amacıyla Lazika Piskoposluğu kuruldu.

Lazika Piskoposluğunun önemi, Justinianus'un kurduğu metropoller arasında adının geçmesinden de anlaşılmaktadır: Fasis Piskoposluğu, listede Justinianopolis (Mokissos) Piskopoluğundan sonra ikinci sırada yer almaktaydı. İstanbul Patrikhanesi'nin (*Notitiae Episcopatuum*) piskoposluk listelerine göre, Fasis Metropoliti, Bizans metropolitleri arasında 27. sırada yer alıyordu (III. Notitia'da 33. sırada).

## Yapı ve bölge
Piskoposluğun yetki alanı tarihi Lazika Krallığı'nın sınırlarını kapsıyordu.

Lazika piskoposluğunun merkezi *Fasis* Metropolitliğiydi ve bu metropolitliğin yetki alanında şu piskoposluklar bulunuyordu:

* *Rhodopolis* (günümüzde Vartsihe),
* *Sais* veya *Saisena* (Tsaişi),
* ''Petra'' (Tsihisdziri),
* *Zigana* (Dziganevi/Gudava)
* *Rize* (787-830 arası geçici olarak)

Lazika'nın kuzeybatısında Konstantinopolis Patrikhanesi'ne bağlı iki piskoposluk daha vardı: Abazgia ve Zikhia piskoposluğu. Abazgia'nın başpiskoposluğu Sebastopolis'te, Zihia'nın başpiskoposluğu ise Nikopsis'teydi. Sebastopolis Başpiskoposluğu, 630'larda başpiskoposluk rütbesine yükseltilmeden önce muhtemelen Lazika Piskoposluğuna bağlıydı.

Lazika Piskoposluğu, merkezi Neocaesarea (Niksar) olan ve  Trabzon ile Rize piskoposluklarını da içine alan Pontus Polemonius Piskoposluğu ile sınır komşusuydu. 787'den 830'ların başına kadarki dönemde Rize Piskoposluğu muhtemelen geçici olarak Lazika Piskoposluğuna dahil edildi.

## Ekümenik konsile katılımı
Ekümenik konsile Lazika piskoposluklarındaki din adamları da katılıyordu:

* Üçüncü Konstantinopolis Konsili'ni (680-681) konu alan resmi belgelerde, “Lazika Eyaletinin Fasis Piskoposu” olarak anılan Theodore adında birinin adı geçer.
* Lazika kilise hiyerarşisinin çeşitli temsilcileri İstanbul'daki Trullo Konsili'nde (691-692) hazır bulundu: Fasisli Metropolit Theodore, Petralı Piskopos John ve Ziganalı Piskopos Faustin.
* 787 yılında düzenlenen İkinci İznik Konsili'nde Lazika Piskoposluğu, bazı kaynaklara göre aynı zamanda Trabzon Piskoposu da olan Fasis Metropoliti Christopher tarafından temsil edilmişti; bu durum, geçici olarak Lazika ve Trabzon piskoposluklarının birleştirilmiş olabileceğini gösteriyor olabilir.

## Kaldırılması ve sonrası
Abhazya Krallığı'nın bağımsızlığını ilan etse de, bölgedeki Bizans kilise hiyerarşisi 9. yüzyılın sonlarına kadar mevcudiyetini sürdürdü. Lazika Piskoposluğunun da dahil olduğu Batı Gürcistan'daki piskoposluklar, 901-907 yıllarına tarihlenen 7. baskıya kadar Konstantinopolis Patrikhanesi'nin (*Notitiae Episcopatuum*) listelerinde geçmektedir. Bu piskoposlukların sonraki listelerden çıkarılması, merkezi Pitiunt'ta bulunan Abhazya Katolikosluğu'nun kurulmasıyla aynı zamana denk gelir.

Bu dönemdeki kilise yeniden yapılanması sırasında, önceleri Yeni Sezariye Metropolitliği'ne bağlı olan Trabzon Piskoposluğu'nun statüsü yükseltildi. Önce başpiskoposluk rütbesine yükseltilen Trabzon Piskoposluğu, sonrasında metropolit oldu. *Notitiae Episcopatuum'un* 7. baskısında ilgili piskoposluktan “Trabzon Lazika” (Grekçe: Τραπεζοῦς τῆς Λαζικῆς) olarak bahsedilmektedir.

Fasis (Poti), Tsaişi ve diğer piskoposluklar yeni kurulan Gürcü kilise sistemine dahil edildi. 10. yüzyıldan itibaren bölgede yeni piskoposluklar oluşmaya başladı: *Chkondidi*, *Mokvi*, *Dranda*, *Bedia*, *Kutaisi* ve *Tsageri* piskoposlukları. Aralarında kesintisiz olarak sürekliliği koruyan tek Bizans piskoposluğu Tsaişi Piskoposluğu'ydu.

## Kaynakça
* *Notitiae Episcopatuum Ecclesiae Constantinopolitanae*, Texte critique, introduction et notes par Jean Darrouzès, A.A. Institut Français d’Études Byzantines, Paris, 1981.

## Ek okumalar
* Кудава Б., *Константинопольский патриархат и церковные центры Западной Грузии (IX в.)*, Историани, Тбилиси, 2000.
* Кудава Б., *Церковные центры Западной Грузии в подчинении Константинопольскому патриархату (VI–IX вв.)*, Тбилиси, 2002.