Aleksandr Şelepin

**Aleksandr Nikolayeviç Şelepin** (, 18 Ağustos 1918; Voronej - 24 Ekim 1994; Moskova) Sovyet politikacı ve istihbarat subayı. Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi'nin uzun süreli üyelerinden birisidir. Sovyetler Birliği Komünist Partisi Politbürosu'nın tam üyesi ve Devlet Güvenlik Komitesi Başkanı olarak görev yaptı. 1964'te Nikita Kruşçev'in istifasında belirleyici bir rol oynayan Sovyetler Birliği Komünist Partisi içindeki sert çizgideki grubun lideriydi. Yumuşama politikasına karşı çıkan Şelepin Leonid Brejnev döneminde tasfiye edildi.

## Hayatı
Aleksandr Şelepin 18 Ağustos 1918'de Voronej'de doğdu. Babası demiryollarında çalışan Nikolay Şelepin'dir. Moskova Felsefe Enstitüsü'nden mezun oldu ve ardından Moskova Tarih Enstitüsü'nden yüksek lisans derecesi aldı. Siyasete Komsomol'da başladı.

1940 yılında Finlandiya'ya karşı Kış Savaşı'nın son aşamalarında kısa bir süre Kızıl Ordu'da görev yaptı ve 1941'deki Nazi işgalinden sonra Moskova bölgesinde gerilla partizan hareketini örgütledi. Moskova'daki Tüm Birlik Sekreterliği'nde çalışarak Komsomol'un kıdemli bir görevlisi oldu ve ardından Birleşmiş Milletler tarafından tanınan ve Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal Konseyi'nde genel danışma statüsü verilen uluslararası bir gençlik örgütü olan Dünya Demokratik Gençlik Federasyonu'nun Genel Sekreteri olarak atandı. 1952'de Komsomol'un Birinci Sekreteri oldu.

Josef Stalin ile yakın olsa da destalinizasyon döneminden etkilenmedi. Şelepin, 1954'te Nikita Kruşçev'in Çin Halk Cumhuriyeti'ne yaptığı seyahatte ona eşlik etti ve Mao Zedong ile görüştü. Ardından Bakir Topraklar Projesi'ne destek vermek adına binlerce genç komünisti örgütledi.

Aralık 1958'de Devlet Güvenlik Komitesi Başkanı olarak atandı. Kruşçev, Şelepin'in devlet güvenliğinin tamamen dışında olan geçmişi, yüksek öğrenimi ve entelektüel yaklaşımı nedeniyle KGB'nin imajını iyileştirmek için bu atamayı yapmıştır.

Şelepin, Katyn Katliamı ile ilgili birçok belgenin ortaya çıkma şansını en aza indirmek için Polonyalı subayların imha edilmesini önerdi ve gerçekleştirdi. Kruşçev'e 3 Mart 1959'da yazdığı, 21.857 Polonyalının infazı hakkında bilgi veren ve kişisel dosyalarını imha etme önerisini içeren not, saklandıktan sonra kamuoyuna açıklanan belgelerden biridir.

Latin Amerika, Asya ve Afrika'daki ulusal kurtuluş savaşlarında sol kanat milliyetçi kurtuluş hareketlerine KGB desteği sağlama politikası, Şelepin'in KGB Başkanı olarak yeni yaklaşımının bir diğer önemli yeniliğiydi ve bu yaklaşım, Şelepin'in ayrıntılı bir önerisinin ardından Kruşçev ve Merkez Komitesi tarafından 1961'de benimsendi. Fidel Castro ve Küba, Che Guevara ile birlikte Cezayir'den Ahmed bin Bella ile işbirliği yaparak ulusal kurtuluş hareketlerine askeri yardım politikasını güçlü bir şekilde destekledi ve bu politikada da öncü bir rol oynadı.

Kasım 1961'de Merkez Komitesi Sekreteri pozisyonuna geldiğinde KGB'den ayrıldı. Ayrıca adalet ve ulaştırma üzerinde de denetim yetkileri vardı. 1962'de Sovyet Kontrol Komisyonu Başkanı ve Sovyetler Birliği Bakanlar Konseyi Başkan Yardımcısı oldu. Ekim 1964'te Kruşçev'in istifa sürecinde baş aktörlerden biriydi ve açıkça KGB'yi bunu desteklemeye ikna etti.

Kruşçev'in istifasının ardından Kasım 1964'te Sovyetler Birliği Komünist Partisi Politbürosu tam üyesi oldu. Bu dönem 46 yaşında olan Şelepin diüer üyelerden oldukça gençti. Ayrıca, aynı anda sekreterya ve Bakanlar Kurulu üyesi olan tek Politbüro üyesiydi.

Şelepin dış ilişkilerde Amerika Birleşik Devletleri ile gerginliğin azaltılmasına karşı çıktı ve daha geniş disiplin ve merkezileşmeyi teşvik eden iç politikalara geri dönülmesinden yana oldu.

Aralık 1965'te Sovyet Kontrol Komisyonu lağvedildi ve bunun sonucunda başbakan yardımcısı statüsünü kaybetti. 1965'ten 1970'e kadar Parti ve Hükümet içindeki en güçlü müttefiklerinin sistematik olarak görevden alınmasına tanık oldu.

Mayıs 1967'de apandisitinden acil bir ameliyat geçirdi ve 8 gün hastanede yattı. Onun yokluğunda, Politbüro müttefiki Vladimir Semiçastnıy'ı görevden almaya ve Yuri Andropov'u KGB Başkanı olarak atamaya karar verdi. Temmuz 1967'de parti sekreterliği görevinden alındı.

Nisan 1975'te Sendika Kongresi'nin daveti üzerine Büyük Britanya'yı ziyaret etti 16 Nisan'da dönüşünde Politbüro'daki görevinden alındı. 22 Mayıs 1975'te, Sendika Konseyi Başkanlığı görevinden istifa ettiği duyuruldu. 1984'te emekli olana kadar SSCB Mesleki Eğitim Devlet Komitesi'nin başkan yardımcısıydı.

## Ölümü
Şelepin, 24 Ekim 1994'te 76 yaşında Moskova'da öldü. Novodeviçi Mezarlığı'na gömüldü.

## Ödülleri
*Lenin Nişanı (4 adet)
*Kızıl Bayrak İşçi Nişanı
*Kızıl Yıldız Nişanı
*2. Sınıf Vatanseverlik Savaşı Nişanı
*Moskova Savunması Madalyası
*Vatanseverlik Savaşı Partizanları Madalyası
*1941-1945 Büyük Yurtsever Savaşında Almanya üzerinde Zafer Madalyası
*1941-1945 Büyük Yurtsever Savaşında Cesur Emek Madalyası

## Kaynakça