İkinci Suriye Geçiş Hükûmeti

**İkinci Suriye Geçiş Hükûmeti** (), 29 Mart 2025 tarihinde Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara başkanlığında kurulan Suriye'nin mevcut geçici hükûmetidir. Muhammed el-Beşir başkanlığındaki Birinci Suriye Geçiş Hükûmetinin yerini almıştır.

Hükûmet, Şam'daki Başkanlık Sarayı'nda yeni bakanların yemin ettiği ve gündemlerini özetleyen konuşmalar yaptığı bir törenle eş-Şara tarafından açıklandı. İki yeni bakanlık kuruldu: Gençlik ve Spor Bakanlığı ile Acil Durum ve Afet Yönetimi Bakanlığı. Başbakanlık makamı lağvedildi. Enerji Bakanlığı, Elektrik Bakanlığı, Petrol ve Maden Kaynakları Bakanlığı ve Su Kaynakları Bakanlığının birleştirilmesiyle; Ekonomi ve Sanayi Bakanlığı ise Ekonomi ve Dış Ticaret Bakanlığı, İç Ticaret ve Tüketicinin Korunması Bakanlığı ve Sanayi Bakanlığının birleştirilmesiyle oluşturuldu.

## Arka plan
Kod adı "Saldırganlığın Caydırılması" olan 2024 Suriyeli muhaliflerin taarruzu, Hey'etu Tahrîri'ş-Şâm tarafından yönetilmiş ve Suriye Millî Ordusu içindeki Türkiye destekli müttefik gruplar tarafından desteklenmiştir. Bu saldırılar Beşşar Esad'ın diktatörlüğünün hızla yıkılmasıyla sonuçlandı ve Hafız Esad'ın 1971'de bir darbenin ardından Baas Partisi altında iktidarı ele geçirmesiyle başlayan Esad ailesinin elli yıllık yönetimi sona erdi.

Esad rejiminin düşmesinin ardından Beşşar Esad'ın dokuzuncu başbakanı Muhammed Gazi el-Celali, Muhammed el-Beşir liderliğindeki ilk geçiş hükümeti kurulana kadar muhalefetin ve Ahmed eş-Şara'nın desteğiyle bakıcı sıfatıyla görevinde kaldı. 12 Şubat 2025'te eski Suriye muhalefetinin iki büyük örgütü, Suriye Ulusal Koalisyonu ve Suriye Müzakere Komisyonu, geçiş hükûmetine bağlılıklarını açıkladı. Eş-Şara, 11 Mart 2025'te Suriye Demokratik Güçleri (SDG) komutanı Mazlum Abdi ile SDG kontrolündeki kurumların devlete dahil edilmesi, sınır kapılarının açılması ve Esad rejiminin kalıntılarıyla savaşma sözü verilmesi konusunda bir anlaşma imzaladı. Birleşme için son tarih 2025 yılı sonu olarak belirlendi.

Hükûmet, 13 Mart 2025 tarihinde eş-Şara tarafından onaylanan ve 2025'ten 2030'a kadar beş yıllık bir geçiş dönemi için Suriye'nin temel yasasını oluşturan geçici bir anayasa olan 2025 Suriye Geçici Anayasası'nı uygulamaya koymuştur. Geçici Anayasa, yürütme gücünün başbakanlık makamı olmaksızın bakanları atayan cumhurbaşkanının elinde olduğu bir başkanlık sistemi öngörmektedir.

## Oluşum
Hükûmet, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara tarafından Şam'daki Başkanlık Sarayı'nda düzenlenen ve yeni bakanların yemin ederek gündemlerini özetleyen konuşmalar yaptığı bir törenle açıklandı. İki yeni bakanlık kuruldu: Gençlik ve Spor Bakanlığı ile Acil Durum ve Afet Yönetimi Bakanlığı. Başbakanlık makamı lağvedildi.

Yeni bakanlardan dördü azınlık gruplarına mensuptu: Yarub Bedir, bir Alevi; Emced Bedir, bir Dürzi; Hind Kabavat, bir Hristiyan; ve Muhammed Abdurrahman Turko, bir Kürt. Hükûmette ayrıca eski Suriye muhalefetinin farklı gruplarından isimler de yer aldı: Muhammed Ebu Hayır Şükri iç savaş sırasında Suriye Ulusal Koalisyonunun bir üyesiydi, Raid es-Salih Beyaz Miğferlerin direktörüydü ve Hind Kabavat Cenevre'deki Suriye Müzakere Komisyonunun başkan yardımcısıydı.

### Muhtemel reformlar
Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara, yeni hükûmetin sürdürülebilir ve güvenilir elektrik için enerji sektöründe reform yapacağını, gıda üretimini sağlamak için çiftçileri destekleyeceğini, sanayiyi canlandıracağını, ulusal ürünleri koruyacağını, yatırım çekeceğini, ekonomiyi istikrara kavuşturacağını, Suriye lirasını güçlendireceğini ve finansal manipülasyonu önleyeceğini belirtti.

### Dış ilişkiler

10 Nisan 2025 tarihinde Güney Kore Dışişleri Bakanı Cho Tae-yul Şam'ı ziyaret ederek Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan eş-Şeybânî ile bir araya geldi. Görüşme sırasında her iki taraf da büyükelçilik açma ve diplomatik misyon değişimi planlarını içeren diplomatik ilişkiler kurmak için resmi bir anlaşma imzaladı. Bu anlaşma ile Güney Kore, Kuzey Kore dışında Suriye ile diplomatik ilişkilerini resmîleştiren son büyük ülke oldu.

## Üyeler

## Tepkiler

### İç
Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi o zamandan bu yana yeni kurulan hükûmetin kararlarına uymayacağını açıkladı ve hükûmetin yapısının tek bir grubun kontrolü elinde tutmasına izin verdiğini ve Suriye'nin çeşitliliğini temsil etmediğini iddia etti.

Dürzi toplumunun önde gelen liderlerinden Şeyh Hammud el-Hinnavi, yeni Suriye hükûmetinin kurulmasını memnuniyetle karşılayarak bakanların konuşmalarındaki özlülük ve tutumu övdü.

### Uluslararası

* : Suudi Dışişleri Bakanlığı yeni hükûmetin kuruluşunu kutladı ve “iki ülke arasındaki kardeşlik ve tarihi ilişkileri somutlaştıracak ve her alanda ilişkileri güçlendirecek şekilde” geçiş hükûmetiyle işbirliği ve çalışma hedefini teyit etti.
* : Ürdün Dışişleri ve Gurbetçiler Bakanlığı yeni Suriye hükûmetinin ilan edilmesini memnuniyetle karşılarken, Bakanlık Sözcüsü Sufyan Qudah Ürdün'ün yeni hükûmetle işbirliğini derinleştirme niyetinde olduğunu söyledi.
* : Türkiye Dışişleri Bakanlığı yeni Suriye hükûmetinin kurulmasını memnuniyetle karşılayarak, bunun "Suriye yönetiminin, Suriye'nin öncülüğünde kapsamlı bir siyasi geçiş sürecinin başarılması yönündeki kararlılığını vurguladığını" belirtti. Bakanlık ayrıca Türkiye'nin Suriye'deki siyasi süreci desteklemeye devam etme niyetinde olduğunu belirtti ve yaptırımların koşulsuz olarak kaldırılması çağrısında bulundu.
* : Katar Dışişleri Bakanlığı, Suriye Cumhurbaşkanı tarafından yeni hükûmetin kurulduğuna dair yapılan açıklamayı memnuniyetle karşılayarak, Katar'ın iki ülke arasındaki ilişkileri güçlendirme niyetinde olduğunu ve "kardeş Suriye halkının istikrar, kalkınma ve refah özlemlerinin gerçekleştirilmesi" için Katar'ın yeni hükûmete desteğini vurguladığını belirtti.
* : Kuveyt Dışişleri Bakanlığı, Kuveyt'in yeni Suriye hükûmetinin kurulmasını memnuniyetle karşıladığını ifade ederek "Suriyelilerin güvenlik, emniyet ve refah beklentilerinin karşılanmasında başarılar" diledi.
* : BAE Dışişleri Bakanlığı, Suriye'de yeni hükûmetin kurulduğunun açıklanmasını memnuniyetle karşıladı. Ayrıca Devlet Başkanı Şeyh Muhammed bin Zayid, Başbakan ve Dubai Valisi Şeyh Muhammed bin Raşid ve Başkan Yardımcısı Şeyh Mansur bin Zayid gibi BAE yetkilileri de yeni hükûmetin kurulması dolayısıyla Suriye Cumhurbaşkanı'nı tebrik etti.
* : Almanya'nın Suriye Özel Temsilcisi Stefan Schnecke, Almanya'nın Suriye'de yeni hükûmetin ilan edilmesini memnuniyetle karşıladığını açıkladı. Almanya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Kathrin Deschauer de daha sonra düzenlediği basın toplantısında yeni hükûmetin kurulmasının gelecekteki kapsayıcı siyasi reformlar için doğru yönde atılmış bir adım olduğunu söyledi.
* : Parlamento Devlet Bakanı (Orta Doğu, Afganistan ve Pakistan) Hamish Falconer, Birleşik Krallık'ın yeni Suriye hükûmetinin kurulmasını memnuniyetle karşıladığını açıkladı.
* : Fransa Avrupa ve Dışişleri Bakanlığı, Fransa'nın Suriye'de yeni bir hükûmetin kurulmasını memnuniyetle karşıladığını belirterek, "Suriye'nin çoğulculuğunun ve tüm Suriyelilerin haklarının korunmasını garanti eden barışçıl ve kapsayıcı bir siyasi geçiş sürecini" desteklediğini açıkladı.
* : Norveç Dışişleri Bakanı Espen Barth Eide, Norveç'in yeni Suriye hükûmetinin kurulmasını memnuniyetle karşıladığını belirterek, "kapsayıcı yönetimin Suriye'nin geleceği, kalkınması ve refahı için gerekli olduğunu" vurguladı.
* : Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, Suriye Cumhurbaşkanı'nı yeni Suriye hükûmetinin kurulmasının açıklanmasından dolayı tebrik etti.
* : Polonya'nın Suriye Büyükelçiliği, Polonya'nın yeni hükûmetin kurulmasını memnuniyetle karşıladığını açıkladı.
* : İspanya Dışişleri Bakanlığı, yeni Suriye hükûmetinin kurulduğunu memnuniyetle karşılayarak, bunu "ülkenin birliğini ve toprak bütünlüğünü garanti altına alan barışçıl bir Suriye'ye doğru atılmış bir adım" olarak değerlendirdi.
* : İtalya Dışişleri Bakanlığı, yeni Suriye hükûmetinin kurulmasını memnuniyetle karşıladı ve İtalya'nın yeniden inşa sürecine katkıda bulunmaya ve kapsayıcı bir siyasi süreci desteklemeye hazır olduğunu ekledi.
* : ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Tammy Bruce, yeni Suriye hükûmetinin kurulmasını olumlu bir adım olarak değerlendirdi, ancak terörle mücadele dahil olmak üzere kilit önceliklerde ilerleme sağlanana kadar yaptırımların hafifletilmeyeceğini belirtti.
* : Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, bölgedeki son gelişmeleri görüşmek üzere Suriye Cumhuraşkanı eş-Şara ile yaptığı telefon görüşmesinde, Suriye halkını yeni hükûmetin kurulmasından dolayı tebrik etti ve Irak'ın Suriye'deki siyasi gelişmelere saygı gösterme taahhüdünü yineledi.
* : Ukrayna Dışişleri Bakanlığı, yeni geçici Suriye hükûmetinin kurulmasını memnuniyetle karşılayarak, bunu "barışçıl ve demokratik bir ülke inşa etme yolunda atılan bir başka önemli adım" olarak nitelendirdi. Bakanlık ayrıca Suriye'nin toprak bütünlüğü ve egemenliğine desteğini de ifade etti.
* : Malezya Başbakanı Enver İbrahim, Suriye Cumhurbaşkanı eş-Şara'yı arayarak yeni Suriye hükûmetinin kurulmasını tebrik etti ve Malezya'nın Suriye ile ikili (özellikle ekonomik) ilişkileri geliştirmeyi planladığını ekledi ve "Suriye halkına daha fazla refah, istikrar ve refah" dileklerini iletti.
* : Dışişleri Bakanı Cho Tae-yul, Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara ile bir araya geldi ve Esad rejiminin sona ermesinin ardından kapsayıcı temsil yoluyla kurulan yeni hükûmetin başarılı bir şekilde göreve başlamasını tebrik etti.

#### Uluslararası kuruluşlar

* : Yüksek Temsilci Kaja Kallas, Komisyon Üyesi Dubravka Šuica ve Komisyon Üyesi Hadja Lahbib, yeni Suriye Geçiş Hükûmetinin kurulmasını memnuniyetle karşılayan ortak bir bildiri yayınlayarak, AB'nin Suriye liderliğindeki siyasi süreci desteklemeye, yeni hükûmetle işbirliği yapmaya ve Suriye'nin toprak bütünlüğü, egemenliği ve birliğine saygı göstermeye hazır olduğunu belirtti.
* İslam İşbirliği Teşkilatı: İİT Genel Sekreteri Hüseyin İbrahim Taha, Suriye hükûmetini ve halkını yeni Suriye hükûmetinin kurulmasından dolayı tebrik etti.
* : BM Sözcüsü Stéphane Dujarric, BM Suriye Özel Temsilcisi Geir Otto Pedersen'in "Suriye makamlarının yönetişim ve bir sonraki geçiş adımları açısından güvenilir, kapsayıcı ve sürdürülebilir bir geçiş için sürdürdüğü çabaları teşvik ettiğini" söyledi.
* Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü: Genel Direktör Fernando Arias, Suriye Cumhurbaşkanı eş-Şara'ya yeni Suriye hükûmetinin kurulmasını kutlayan bir mesaj gönderdi.

## Ayrıca bakınız
* Suriye hükûmeti
* Suriye İç Savaşı
* Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 2254 sayılı kararı

## Kaynakça