Gazze Savaşı'nın arka planı

Gazze Şeridi ve İsrail, İsrail'in 2005'te Gazze Şeridi'nden çekilmesi, 2006'daki seçimlerin ardından Hamas'ın Gazze Şeridi'nin kontrolünü ele geçirmesi ve 2007'de El Fetih'le yaşanan iç savaştan bu yana çatışma halindedir. Gazze Şeridi 2007'den bu yana İsrail ve Mısır ablukası altında olduğu için İnsan Hakları İzleme Örgütü Gazze Şeridi'ni senelerce "açık hava hapishanesi" olarak adlandırmasına neden oldu. Ayrıca Gazze, dünyanın geri kalanına kapalıdır ve gıda, su ve elektrik gibi kaynaklara erişim neredeyse tamamen İsrail tarafından kontrol edilmektedir. Abluka Filistinliler üzerinde ciddi ekonomik sıkıntılara yol açtığından, yaşanan saldırılar Hamas'ın saldırı nedenlerinden biri olarak gösterildi.

Filistinli militan gruplar, saldırılarına El Aksa Tufanı adını verirken, İsrail, Kılıç Operasyonu adı verilen bir karşı saldırı başlattıklarını duyurdu. Filistin saldırısının başlangıcı, 1973 Arap-İsrail Savaşı'nın patlak vermesinin 50. yıldönümüne denk geldi. Çeşitli haber ajansları ve gözlemciler devam eden çatışmayı Üçüncü İntifada olarak tanımladı.

Saldırı, Yahudi bayramı Simchat Tora ve Şabat sırasında ve yine sürpriz bir saldırıyla başlayan Yom Kippur Savaşı'nın 50. yıldönümünden bir gün sonra gerçekleşti. Saldırı, İsrail-Gazze ayrım çitinde üç haftadır devam eden şiddet olaylarının ardından geldi. Hamas ve İsrail yakın zamanda 29 Eylül'de Katar, Mısır ve Birleşmiş Milletler'in arabuluculuğunda bir ateşkes müzakeresi yapmıştı. Saldırıdan önce, her iki taraftaki savaşçılar ve siviller de dahil olmak üzere, 2023 yılında İsrail güçleri tarafından en az 247 Filistinli öldürülürken, Filistin saldırılarında 32 İsrailli ve iki yabancı uyruklu kişi öldürülmüştü.

İzzeddin El Kassam Tugayları komutanı Muhammed Deif, kayıtlı bir mesajında, saldırının "Mescid-i Aksa'ya yapılan saygısızlığa" ve İsrail'in bu yıl yüzlerce Filistinliyi öldürüp yaralamasına yanıt olarak yapıldığını söyledi ve Filistinlilere ve İsrailli Araplara "işgalcileri kovmaya ve duvarları yıkmaya" çağrısında bulundu. Hamas lideri Salih el-Aruri, operasyonun "işgalin suçlarına" bir tepki olduğunu söyleyerek, savaşçıların Mescid-i Aksa'yı ve İsrail tarafından tutulan binlerce Filistinli tutsağı savunduklarını söyledi. Ayrıca Filistin İslamî Cihadının bir sözcüsü, İsrail vatandaşlarını sivil olarak görmediklerini belirterek, "Biz sivilleri öldürmüyoruz. Burası askerî bir toplum. Hükûmetlerini seçenler onlardır." dedi.

İnsan Hakları İzleme Örgütü, doğrulanmış video ve şahitlerin ifadelerine dayanarak, İsrail kuvvetlerinin sırasıyla 10 ve 11 Ekim de Lübnan ve Gazze'deki askerî operasyonlarda Beyaz fosfor kullandığını tespit etti. Videolarda Gazze Şehri limanı ve İsrail-Lübnan sınırındaki iki kırsal bölge üzerinde top atışlarıyla atılan çok sayıda beyaz fosfor patlaması görülüyor.

## Filistinli mahkumlar
1967'den beri İsrail'in 800.000'den fazla Filistinliyi tutukladığı tahmin ediliyor. Filistinli erkeklerin yüzde 40'ı hayatlarının bir döneminde İsrail hapishanelerindeydi. 2023 yılı itibarıyla İsrail hapishanelerinde 170'i çocuk olmak üzere tahminen 4.499 ila 5.200 Filistinli bulunmaktadır. Bu mahkûmlardan bazıları İsrail terör mahkemelerinde hüküm giymiştir. Mahkûmlar meselesi hem İsrailliler hem de Filistinliler açısından duygusal olarak değerlendiriliyor ve Filistinlilerin kahraman olarak gördüğü birçok mahkûm, İsrailliler tarafından terörist olarak görülüyor.

2006 yılında ise Hamas, Gilad Şalit'i ele geçirdi ve İsrail'i, bir kısmı İsrail tarafından terör suçundan hüküm giymiş olan 1.000 Filistinliyi serbest bırakmaya zorladı. Şimdiki zamanda ise Hamas, Filistinli mahkûmların özgürlüğünü güvence altına almak için İsraillileri kaçırdığını açıkladı.
## Tarihsel süreç

İsrail, 1967'deki Altı Gün Savaşı'ndan bu yana Filistin topraklarını Associated Press Filistinlilerin "Batı Şeria'da bitmek bilmeyen işgal ve Gazze'ye uygulanan boğucu abluka karşısında çaresizlik içinde olduklarını" yazdı." Uluslararası Af Örgütü de dahil olmak üzere birçok insan hakları örgütü, B'Tselem ve İnsan Hakları İzleme Örgütü İsrail işgalini apartheide benzetmiştir, ancak bu niteleme tartışmalıdır. 2023 yılında Gazze için UNRWA istatistikleri, insanların %81'inin yoksulluk seviyesinin altında yaşadığını ve %63'ünün gıda güvencesinden yoksun ve uluslararası yardıma bağımlı olduğunu bildirdi. BM Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA), bu savaşın başlamasından önce 2008'den Eylül 2023'e kadar devam eden İsrail-Filistin çatışmasında yaklaşık 6.400 Filistinli ve 300 İsrailli öldüğünü bildirdi.

Saldırı öncesinde Suudi Arabistan, İsrail'i işgalin devam etmesi sonucunda bir "patlama" yaşanacağı konusunda uyarmıştır, Mısır siyasi ilerleme kaydedilmediği takdirde bir felaket yaşanacağı uyarısında bulunmuştu, ve Filistin Yönetimi yetkilileri tarafından da benzer uyarılar yapılmıştır. Saldırılardan iki aydan kısa bir süre önce, Ürdün Kralı II. Abdullah Filistinlilerin "medeni hakları yok; hareket özgürlüğü yok" diye yakınmıştı.

Simon Tisdall 2023'ün ilk yarısında Batı Şeria'da İsrail-Filistin şiddetinin artmasının savaşın habercisi olduğunu savunmaktadır, ve Netanyahu'nun barış için müzakere etmeyi reddederek yangına körükle gittiğini ve Filistinlilerin haklarını görmezden geldiğini iddia etti.

İranlı yetkililer yıllarca Gazze'deki militanların silahlandırılmasındaki rolleriyle övündüler ve 2020 tarihli bir ABD Dışişleri Bakanlığı raporunda İran Hamas'a yılda 100 milyon dolar aktarıyor denildi. Daha sonra İsrailli istihbarat ve ordu yetkilileri, İran'ın Gazze'deki militanları Tahran'da bulunan eğitim merkezlerine getirip askeri olarak eğittiklerini, Hamas'ın üst düzey yöneticilerinin birçoğunun İran ile iltisaklı olduğunu ve İran'ın bölgeye silah ve mühimmat taşıdığını söylediler. Gazze'den İsrail topraklarına atılan füze ve roketlerin İran'ın ürettiği füze ve roketlerle aynı olması da İran'ın Gazze'ye sadece silah ve mühimmat değil, roket ve füze gönderdiği düşüncesini güçlendirdi. Aynı yetkililere göre bu füze ve roketler, Sina üzerinden Gazze'ye tüneller ile geçirilmektedir.

*[[The Independent]]* gazetesinde yer alan bir analize göre, Gazze ablukası Filistinliler arasında umutsuzluk yaratmış ve bu durum Hamas tarafından istismar edilerek Filistinli genç erkekler şiddetin tek çözüm olduğuna ikna edilmiştir. Daoud Kuttab Filistinlilerin çatışmayı müzakereler veya şiddet içermeyen boykotlar yoluyla çözme girişimlerinin sonuçsuz kaldığını yazdı. *[[The Times of Israel]]* için Tal Schneider şunları yazdı: "Yıllar boyunca, Benjamin Netanyahu liderliğindeki çeşitli hükümetler gücü Gazze Şeridi ve Batı Şeria arasında paylaştıran bir yaklaşım benimsedi - Filistin Yönetimi Başkanı Mahmud Abbas'ı dize getirirken Hamas terör grubunu destekleyen hamleler yaptı. Amaç Abbas'ın -ya da Filistin Yönetimi'nin Batı Şeria hükümetindeki herhangi birinin- bir Filistin devleti kurma yolunda ilerlemesini engellemekti"

Hamas saldırının Gazze'ye uygulanan ablukaya, devam eden yerleşimlere, İsrailli yerleşimci şiddeti ve İsrail ile Gazze arasındaki hareket kısıtlamalarına bir yanıt olduğunu söyledi. Saldırının ardından Amerikalı terörle mücadele analisti Bruce Hoffman 1988 Hamas Tüzüğü'ne işaret ederek Hamas'ın her zaman "Soykırım" niyetleri olduğunu ve "ılımlılık, itidal, müzakere ve barışa giden yolların inşası" gibi niyetleri olmadığını iddia etti. Tel Aviv Üniversitesi Filistin Çalışmaları Forumu Başkanı ve eski bir İsrail askeri istihbarat subayı olan Michael Milshtein, saldırıların "Hamas'ın İsrail'i ortadan kaldırmaya yönelik uzun vadeli vizyonunun bir parçası" olduğunu ve "Hamas'ın cihattan vazgeçmeye hiç de hazır olmadığını" savundu.

## İsrail siyaseti
İsrail hükümet sistemi parlamenter demokrasiye dayanmaktadır. İsrail siyaseti, tarihsel olarak, kuruluşundan 2000'lerin başına kadar Filistinlilerle bir barış süreci oluşturmak için önemli çabalar gösteren "barış kampı"ndaki sosyal demokrat, laik partilerin hakimiyetinde olmuştur. Filistin Ulusal Otoritesi'nin 2000-2005 İkinci İntifada sırasında İsrail'e savaş ilan etmesinden sonra nüfuzları önemli ölçüde azaldı. Filistinlilerin gerçekleştirdiği intihar saldırıları, çatışmaların öne çıkan bir özelliğiydi ve daha az şiddet içeren Birinci İntifada'nın aksine, doğrudan İsrailli sivilleri hedef alıyordu ve bu durum da çatışmayı müzakere yoluyla çözmeye yönelik girişimleri azaltıyordu. New York Times bu konu hakkında şöyle yazmıştır: "Barış süreci girişimlerinin zayıflaması, 2000'li yıllarda, Filistinlilerin uyguladığı şiddet dalgasının birçok İsrailli tarafından, İsrail-Filistin çatışması'nı barışçıl bir şekilde çözme çabalarının Filistinliler tarafından reddedilmesi olarak yorumlanmasıyla başladı. Bu, İsrail'de daha fazla Filistin egemenliği yönündeki önceki çabaların itibarını sarstı ve İsrail'in kalıcı bir barış müzakeresi konusunda Filistinlilere güvenemeyeceği yönündeki anlatıyı güçlendirdi."

Binyamin Netanyahu, İsrail'in en uzun süre görevde kalan lideri olup rekor sayıda altı kez görevde kaldı. Netanyahu ilk kez 1996 İsrail genel seçimlerinde başbakan oldu. 1999'da kaybetti ancak yirmi yıl sonra 2009'da Knesset, Netanyahu'nun yeniden başbakan olarak atanmasını onayladı ve Netanyahu 2013, 2015, 2019 ve 2020'de yeniden seçildi. 2021'de Naftali Bennett ve Yair Lapid liderliğinde bir koalisyon hükûmeti kuruldu ancak Netanyahu'nun 2022 seçimlerini kazanması ve 29 Aralık 2022'de yeniden başbakan olmasıyla bu hükûmet dağıldı. Netanyahu liderliğindeki sağcı hükûmetin göreve gelmesinin ardından hükûmet, İsrail işgali altındaki Batı Şeria'da yerleşim inşaatlarını hızlandırdı. Netanyahu 2023'te İsrail tarihindeki en sağcı hükûmeti yönetti ve bu, büyük yargı reformlarına karşı yaygın protestolar da dahil olmak üzere siyasi kaosa yol açtı.

## Kaynakça