Arnavutluk demografisi

Arnavutluk nüfusunun demografik özellikleri arasında nüfus yoğunluğu, etnik köken, eğitim düzeyi, halkın sağlığı, ekonomik durum, dini bağlılıklar ve diğer hususlar yer almaktadır. Arnavutluk'un demografisi Arnavutluk İstatistik Enstitüsü tarafından izlenmektedir. Enstitü 1920'lerden bu yana demografik nüfus sayımları gerçekleştirmektedir. Arnavutluk'ta en son nüfus sayımı Nisan 2011'de yapıldı ve hem Arnavutluk içinde hem de dışında güvenilmez olduğu değerlendirildi.

Arnavutluk, ülkede çoğunluğu etnik Arnavutların oluşturduğu, dil açısından oldukça homojen bir ülkedir. En son INSTAT tahminine göre Arnavutluk'un 1 Ocak 2023 itibarıyla 2.761.785 nüfusu vardı.

Arnavutluk için ilk resmi nüfus istatistiği, ülkenin toplam 823.000 nüfusa sahip olduğu 1923 nüfus sayımıydı. Daha önceki nüfus sayımları Osmanlı Devleti tarafından yapılmıştı ve henüz mevcut değildi. 1913'te idari sınırların değişmesi, çeşitli dönemlerin karşılaştırılmasını daha karmaşık hale getirmektedir. 2001'den Maddison, Arnavutluk'ta 1600 yılına kadar yaklaşık 200.000 kişinin yaşadığını ve nüfusun 1700 yılına kadar 300.000'e çıktığını tahmin etmektedir; bu da o dönemde yıllık ortalama %0,4'lük bir büyüme oranına işaret etmektedir. Bununla birlikte, 1912'deki bağımsızlık ilanından 1944'e kadar nüfus artışı hızlanarak yılda %0,7'ye çıktı. Bunun nedeni kısmen Arnavutluk'un o dönemde Avrupa'da en yüksek doğum oranına ve en düşük ölüm oranına sahip olmasıydı. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra komünist hükûmetin izlediği nüfus artırma politikaları ve ortalama yaşam süresinin uzun olması, takip eden 45 yıl boyunca yıllık %2,5'lik bir artışa neden oldu. Büyüme, komünizm sırasında Malthusçu tarzda ekonomik kaynakları zorladı ve bu da rejimin çökmesine ve sonraki yirmi yılda nüfusun yaklaşık yüzde 20 ila 25'inin göç etmesine yol açtı. Arnavutluk, nüfus artışını öngören hükûmet politikasına rağmen kaba doğum oranlarının yavaş yavaş düşmeye başladığı 1960'lardan itibaren demografik bir geçiş yaşadı. 1990'lı yıllardan sonra nüfus, göç nedeniyle yılda ortalama %0,3 civarında bir düşüş gösterdi. 2001 Nüfus Sayımında nüfus 1990'daki neredeyse 3.300.000 milyondan 3.023.000'e düştü.

Arnavutluk'ta en son nüfus sayımının Nisan 2011'de yapılması planlandı ve sonuçlar önümüzdeki aylarda yayınlanacak. 2011 nüfus sayımında Arnavutluk'un kalıcı nüfusu 2,83 milyona düşmüştü. Nüfus yoğunluğu kilometre kare başına 98,5 kişiydi ve Arnavutluk'ta doğumda beklenen genel yaşam süresi 2011 yılında 78 yıldı. Arnavutluk'ta nüfus sayımları tarihinde ilk kez kentsel alanlardaki nüfus (%53,7) kırsal alan nüfusundan (%46,3) daha fazlaydı. Arnavut dili resmi dildir ancak azınlık dilleri bazı yerel yönetim birimlerinde resmi olarak kullanılmaktadır. Arnavutça nüfusun %98,76'sı tarafından ana dil olarak ilan edilmektedir. Arnavut halkı, Avrupa'nın en çok dilli halklarından biri olarak kabul edilmektedir. Genellikle ikiden fazla dil konuşuyorlar; bunlar başta Fransızca, Yunanca, İtalyanca ve İngilizce olmak üzere, göç dönüşü ve ülkedeki yeni Yunanca ve İtalyanca toplulukları nedeniyle sayıları artmaktadır. Arnavutluk'un ana dinleri İslam (%59), Roma Katolikliği (%10) ve Doğu Ortodoksluğudur (%7), 2011 nüfus sayımına göre Avrupa Konseyi ve diğer iç ve dış kuruluşlar ve gruplar tarafından güvenilmez olarak değerlendirilmiştir.

Arnavutluk, 0,764 gibi yüksek bir İnsani Gelişme Endeksine sahiptir ve 2016 yılında dünyada 75. sırada yer almaktadır. 2016 yılında Arnavutluk'un 1.361.326'sı erkek ve 1.424.700'ü kadın olmak üzere toplam 2.786.026 nüfusu vardı. 42.922 kişi Arnavutluk'u terk etti ve aynı yıl ülkedeki göçmen sayısı 25.846 oldu.

Avrupa Konseyi'nin de belirttiği gibi, yerel ve merkezi düzeydeki siyasi yolsuzluk nedeniyle Arnavut demografisinin tespit edilmesi ve doğrulanması zordur.

## Nüfus

2023 yılı tahmini nüfusu 2,76 milyon olan Arnavutluk, nüfus bakımından dünyada 136. sırada yer almaktadır. Nüfus yoğunluğu kilometre kare başına 101 kişidir. Arnavutluk'ta doğumda beklenen genel yaşam süresi 78 yıldır. Anne başına 1,70 çocukla toplam doğurganlık oranı dünyadaki en düşük oranlardan biridir . 2016 yılında Arnavutluk'un nüfusu 1.447 milyonu erkek ve 1.443'ü kadın olmak üzere yaklaşık 2,89 milyondu. Arnavutluk'ta 38.003 canlı doğum ve 20.737 ölüm yaşandı. Doğum sayısının ölüm sayısını 17.266 aşması nedeniyle nüfustaki doğal artış olumluydu. Dış göç ve düşük doğum oranı nedeniyle nüfus 18.307 kişi azaldı. Arnavutluk'ta nüfusun toplam bağımlılık oranı %46,8'dir.

2011 nüfus sayımı, Avrupa Konseyi tarafından güvenilmez ve hatalı olarak görülüyor ve ulusal azınlıkların korunmasıyla bağdaşmmaktadır. Ayrıca Dünya Kiliseler Konseyi'nin de konuyla ilgili olarak Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi'ne mektup göndermesi, kendi anketini yaparak büyük usulsüzlükler ortaya çıkardı. Etnik kökenin de dahil edildiği ilk nüfus sayımıydı ve Nüfus Kanunu'nun 20. maddesine göre, kişinin doğum belgesinde yazılı olanın dışında bir şey beyan eden kişiye 1.000 dolar para cezası uygulanması nedeniyle tartışmalara yol açmıştı. Başta Rumlar olmak üzere bazı azınlıklar nüfus sayımını boykot etti. Nüfusun dini bağlılığı %56,7'si Müslüman, %13,79'u beyan edilmemiş, %10,03'ü Katolik, %6,75'i Ortodoks inananlar, %5,49'u diğer, %2,5'i Ateistler, %2,09'u Bektaşiler ve %0,14'ü diğer Hristiyanlardı.

2001 yılında hane sayısı 726.895'ti. Yaş yapısı ise %10,8 ile 6 yaş altı, %7,5 ile 65 yaş ve üzeri olarak belirlendi. Ancak toplam nüfusun cinsiyet oranı %49,9'u erkek, %50,1'i kadındı. Ayrıca nüfusun 2 milyon 737 bin 614'ü 6 yaşın üzerindeydi. 2011 yılında toplam nüfus 2.831.741 idi. Rakamlar karşılaştırıldığında nüfusun yaklaşık on yılda %7,7 oranında azaldığı görülüyor. Büyük ölçekli göç ve doğurganlık düşüşünün, gözlemlenen nüfus azalmasının ana nedenleri olduğu varsayılmaktadır. Nüfus sayımına katılmayı reddedenlerin sayısının ilk tahmini 29.355 (%1,04)'tir. Bu rakam, reddedilen konutların sayısına dayanmaktadır ve toplam nüfusa dahil edilmektedir. Toplam nüfusun 1.421.810'u (%50,2) erkek ve 1.409.931'i (%49,8) kadından oluşmaktadır. Ülkedeki nüfus sayımları tarihinde ilk kez kentsel alanlardaki nüfus, kırsal alanların nüfusundan daha fazla. 2011 nüfus sayımı ön sonuçlarına göre nüfusun yüzde 53,7'si kentsel alanlarda, yüzde 46,3'ü ise kırsal alanlarda yaşamaktadır.

İstatistik Enstitüsü INSTAT'a göre 2016 yılında nüfus 2.886.026 idi. Tiran ilçesi 811.649 kişi ile ülkenin en fazla nüfusa sahip bölgesidir. Fier İlçesi toplam 312.488 kişiyle ikinci en yüksek nüfusa sahip nüfus olmaya devam etmektedir. En düşük sonuca sahip ilçeler sırasıyla 70.331, 84.035 ve 134.153 nüfusla Gjirokastër, Kukës ve Dibër'dir . Arnavutluk nüfusunun yaklaşık %53,4'ü şehirlerde yaşamaktadır. En büyük üç ilçe nüfusun yarısını oluşturmaktadır.

Arnavutluk nüfusunun neredeyse %53,4'ü şehirlerde yaşamaktadır. İstatistik Enstitüsü'ne (INSTAT) göre, en büyük üç ilçe nüfusun yarısını oluşturuyor. Tiran ve Dıraç'ta 1 milyondan fazla insan yaşamaktadır ve bu da burayı Arnavutluk'un en büyük kentsel alanı yapmaktadır. Başkent Tiran, Balkan Yarımadası'nın en büyük şehirlerinden biri olup yaklaşık 800.000 nüfusuyla 7. sırada yer almaktadır. İkinci büyük şehir ise 201.110 nüfusuyla liman kenti Durrës olurken, onu 141.513 nüfusuyla güney Arnavutluk'un en büyük şehri Avlonya takip etmektedir. İstatistik Enstitüsü, gerçek doğum oranına ve net göç düzeyine bağlı olarak nüfusun 2011'de 763.560'tan 2031'de 909.252'ye beşte birinden daha az artabileceğini tahmin etmektedir.

### 1923–2011 nüfus sayımları

### Qark/İlçeye göre nüfus

### İlçelere göre toplam doğurganlık oranı

## Önemli istatistikler

### İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra

Kaynak: İstatistik Enstitüsü (INSTAT) 

### Güncel hayati istatistikler

### Nüfusun yapısı

## Evlilikler ve boşanmalar

Arnavutluk'ta çoğunlukla Arnavutlar yaşamaktadır. 2011 resmi nüfus sayımında kimliğini açıklayanların %97,8'i Arnavut (toplamda %82,58), %2,3'ü ise diğer etnik kökenlerden (toplamda %1,9) oluşuyordu. Arnavutluk dokuz ulusal azınlığı tanımaktadır. Bunlar arasında Aromanlar, Balkan Mısırlılar, Yunanlılar, Bulgarlar, Boşnaklar, Makedonlar, Karadağlılar, Sırplar ve Romanlar yer almaktadır. Tatmin edici bir etnik azınlık sayımı yapılması ülkenin Avrupa Birliği'ne verdiği taahhütlerden biri olduğundan, Arnavutluk Hükümeti 2011 yılında nüfusun etnik yapısını açıklığa kavuşturmak için resmi bir nüfus sayımı gerçekleştirdi. Ancak bu nüfus sayımı, aralarında Avrupa Konseyi ve Arnavutluk'taki birçok etnik azınlık grubunun da bulunduğu iç ve dış kuruluşlar tarafından güvenilmez görüldü. Etnik azınlıklara ilişkin verileri içeren son nüfus sayımı 1989 yılında yapılmıştır. 2001 yılında yapılan nüfus sayımında nüfustaki etnik gruplar ve milliyetler hakkında bilgi toplanmamıştı.

Arnavutluk, 21. yüzyıldan bu yana İtalyanlar, Çinliler, Türkler, Bengalliler, Amerikalılar, Portekizliler  ve diğer yabancı işçiler gibi yabancı gurbetçilerin de ülkeye önemli miktarda yerleşmesine tanık oldu. 2021'de Arnavutluk'ta 15.000 kadar yabancı yaşamaktadır (nüfusun %0,5'i).
Dosya:AlbaniaTraditionalCommunitiesByLanguageAndReligion.png|Arnavutluk'taki dilsel ve dini toplulukların geleneksel yerleri
Dosya:Albania_minorities.png|Arnavutça dışındaki etnik veya dilsel grupların geleneksel varlığına sahip bölgeler
Dosya:Ethnic_composition_of_Albania,_municipality_data_of_1989_census.gif|1989 nüfus sayımına göre etnik kompozisyon:



Kırmızı - Arnavut çoğunluk

Yeşil - Yunan çoğunluk

Sarı - Makedon çoğunluk


## Din

2011 nüfus sayımında Arnavutluk'un ana dinleri İslam %58,79, Roma Katolikliği %10,02, Doğu Ortodoksluğu %6,75, Bektaşi %2,09, Evanjelik %0,14, Ateizm %2,50, %5,50 Mezhepsiz ve %16,30 Diğerleri idi. Bu nüfus sayımı, Avrupa Konseyi de dahil olmak üzere çok sayıda iç ve dış kuruluş tarafından güvenilmez olarak kabul edildi. Dini ibadet ve uygulamalar genel olarak gevşektir ve anketler, diğer ülkelerin nüfuslarıyla karşılaştırıldığında çok az Arnavut'un dini hayatlarında baskın bir faktör olarak gördüğünü göstermiştir. Bugün din Arnavutların yalnızca %39'unun hayatında önemli bir rol oynuyor. Ayrıca Arnavutluk dünyanın en az dindar ülkeleri arasında yer almaktadır.

Arnavutluk Anayasası din özgürlüğünü tüm vatandaşları kapsayacak şekilde genişletmektedir ve hükûmet uygulamada bu hakka genel olarak saygı göstermektedir. Resmi bir din ilan etmez ve tüm dinlerin eşitliğini sağlar. Bununla birlikte, baskın dini topluluklar, ülkedeki tarihsel varlıkları nedeniyle daha yüksek düzeyde resmi tanınmaya ve sosyal statüye sahiptir. Kayıtlı tüm dini gruplar banka hesabı sahibi olma ve mülk ve bina sahibi olma hakkına sahiptir. Dini özgürlükler büyük ölçüde dinler arasındaki genel dostane ilişkilerle güvence altına alınmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı, dini okulların müfredatlarını ulusal eğitim standartlarına uygunluğunu sağlamak için onaylama hakkına sahipken, Devlet Kültler Komitesi uygulamayı denetlemektedir. Ayrıca dini topluluklar tarafından yönetilen 68 mesleki eğitim merkezi bulunmaktadır.

Hükûmet politikası ve uygulaması, genel olarak dinin özgürce uygulanmasına katkıda bulundu. Hükûmet laiktir ve Eğitim Bakanlığı ülkedeki devlet okullarının laik olduğunu ve kanunun ideolojik ve dini öğretileri yasakladığını ileri sürmektedir. Devlet okullarında din öğretilmmektedir.

Arnavut dili Arnavutluk'un resmi dilidir. Güneyde konuşulan Tosk ve kuzeyde konuşulan Gheg olmak üzere iki ayrı lehçesi vardır. Shkumbin nehri iki lehçe arasındaki kaba ayrım çizgisidir. Dil öncelikle Yunanistan, İtalya, Kosova, Kuzey Makedonya ve Karadağ'da konuşulmaktadır. Arnavutça kökenli lehçeleri konuşan asırlık topluluklar Yunanistan'da (Arvanites ), Güney İtalya'da, Sicilya'da, Calabria'da (Arbëreshë ) ve Ukrayna'da dağınık halde bulunabilir. Ancak Arnavut diasporasının büyük olması nedeniyle, toplam konuşmacı sayısı Güney Avrupa'daki anadili konuşanlardan çok daha fazladır. Dört lehçe arasında Tosk Arnavutçası, Gheg Arnavutçası, Arbëresh ve Arvanitika bulunmaktadır.

Arnavutlar, Avrupa'nın en çok dilli ulusu ve halkı olarak kabul edilmektedir.&nbsp;&#x5B; ** &#x5D; Arnavutlar genellikle ikiden fazla dil konuşuyor. Konuşulan diller genellikle aşağıdakilerden birini veya daha fazlasını içerir: İngilizce, Fransızca, Yunanca, İtalyanca . Geri dönen göçmenlerin yanı sıra ülkedeki yeni Yunan ve İtalyan toplulukları nedeniyle dil bilgisi artmaktadır. Özellikle Arnavutluk'ta İtalyanca yaygın olarak konuşulmaktadır. La Francophonie, Arnavutluk'ta 320.000 Fransızca konuşanın bulunduğunu belirtmektedir. Güneydeki Rum azınlığın dili olan Yunanca da bu bölgede oldukça yaygındır. Günümüzde İngilizce bilgisi özellikle gençler arasında çok hızlı bir şekilde artmaktadır.

Etnik azınlık dilleri arasında Aromanca, Sırpça, Makedonca, Boşnakça, Bulgarca, Gorani ve Romanca bulunmaktadır. Yunanca, ülkenin en büyük azınlık dili ve aynı zamanda ilk en büyük yabancı dilidir. Arnavutluk'ta yaklaşık 5.000 Makedon dili konuşan kişi bulunmaktadır. Bunların çoğu ülkenin güneydoğu kesiminde yaşamaktadır.

## Eğitim

Ülkede okuryazarlık oranı yüzde 98,7. Arnavutluk'ta okul yaşam beklentisi (ilkokuldan yükseköğretime kadar) 16 yıldır. Ülke, dünyadaki 167 ülke arasında 25. sırada yer almaktadır. 2015 yılında Arnavutluk'ta genel okuryazarlık oranı %98,7 idi; erkeklerin okuma yazma oranı %99,2, kadınların okuma yazma oranı ise %98,3'tür.

İlköğretim *(arsimi fillor)*, ortaöğretim *(arsimi i mesëm)* ve üçüncül *(arsimi universitar)* düzeylere yönelik eğitim çoğunlukla devlet tarafından desteklenmektedir. Dersler Eylül veya Ekim aylarında başlar ve Haziran veya Temmuz aylarında sona erer. Arnavutça tüm devlet okullarında ana eğitim dilidir. Eğitim; ilk, orta ve üniversite öncesi eğitim olmak üzere üç aşamada gerçekleşir. İlköğretim 1. sınıftan 9. sınıfa kadar zorunludur. Öğrencilerin eğitimlerine devam edebilmeleri için 9. sınıfın sonunda yapılan mezuniyet sınavlarını geçmeleri gerekmektedir. İlkokuldan sonra genel eğitim ortaokullarda verilmektedir. Öğrenciler Matura sınavına hazırlanmakta ve yüksek öğrenime kabul sağlayan matura diplomalarını almalarına olanak sağlanmaktadır. Ülke, 2007 tarihli 'Yüksek Öğrenim' Kanunu uyarınca Bologna modelini izlemektedir. Bu kurumlar kamu ya da özel olabilir ve kuruma bağlı olarak bir, iki ya da üç düzeyde yüksek öğrenim sunabilirler.

## Sağlık

Arnavutluk evrensel bir sağlık sistemine sahiptir. 2000 yılında Arnavutluk dünyanın en iyi 55'inci sağlık hizmeti performansına sahipti.

Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) göre Arnavutluk, yaşam beklentisi açısından dünyada 40'ıncı sırada yer almaktadır. Diğer Batılı ülkelerle karşılaştırıldığında Arnavutluk'ta obezite oranı düşük.

Kaynak: *BM Dünya Nüfus Beklentileri* 

## Diaspora

Arnavutlar güney Avrupa'nın birçok bölgesinde topluluklar kurmuşlardır. Modern Arnavut diasporası büyük ölçüde 15. yüzyılda birçok Arnavut'un çeşitli sosyo-politik zorluklardan ve Osmanlı fetihlerinden kaçmak için güney İtalya'ya, özellikle Sicilya ve Calabria'ya ve ayrıca Yunanistan'a göç etmesiyle oluşmuştur. Diğer destinasyonlar arasında ABD, Kanada, Arjantin ve Türkiye bulunmaktadır.

Son yirmi yılda Arnavutluk büyük demografik değişimler yaşadı ve komünizmin çöküşünün ardından Avrupa'da en yüksek nüfus artışına sahip ülke oldu. Değişikliklerden bu yana Arnavutluk da nüfus azalmasına yöneldi. Ancak 1990 yılında komünizmden kapitalizme geçişin son günlerinde bir milyondan fazla Arnavut yabancı ülkelere taşındı. Bunlara Avustralya, Kanada, Fransa, Almanya, İtalya, İskandinav ülkeleri, İsviçre ve Birleşik Krallık dahildir. Bunların yaklaşık 440.000'i, göçmenlerin %60'ını Arnavutların oluşturduğu Yunanistan'a yerleşti. 1990'lardan 2000'lere kadar 350.000 Arnavut İtalya'ya göç etti, ancak sayı önemli ölçüde arttı. Kosova'da da durum benzer. 1980'lerin sonlarından beri bir milyondan fazla Arnavut Kosova'yı kalıcı olarak terk etti; buna Kosova Savaşı'ndan kaçıp daha sonra geri dönenleri saymmaktadıruz. Kosova'dan göç eden Arnavutların önemli varış noktaları İsviçre ve Almanya oldu.

## Ayrıca bakınız

* Arnavut diasporası
* Yunanistan'ın demografisi
* Kosova'nın demografisi
* Karadağ Demografisi
* Kuzey Makedonya'nın demografisi
* Sırbistan'ın demografisi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Arnavutluk İstatistik Enstitüsü (INSTAT)   sitesinde Archived
* Arnavutluk Nüfus Kartogramı