Han Kervansarayı

**Han Kervansarayı** veya **Küçük Kervansaray**, Bakü’deki İçerişehir bölgesinde yer almaktadır ve bir cephesi Həqiqət Rzayeva sokağına, diğer cephesi ise Asəf Zeynallı sokağına bakmaktadır. Şirvanşahlar Sarayı ve Bakü Han Sarayı ile birlikte, İçerişehir’in en büyük mimari komplekslerinden biri olan Bakü orta çağ ticaret kompleksine dahil olan en büyük yapıdır. Kompleks, Han Kervansarayı’nın yanı sıra üç küçük kervansaray, dükkan sıraları ve Seyyid Yahya Murtaza Camii’ni de içermekteydi.

Han Kervansarayı, Azerbaycan’da günümüze ulaşmış kervansarayların genel özelliklerini taşır. Yapı plan bakımından kare biçimindedir. Kervansarayın iki kapısından biri deniz kıyısına, diğeri ise şehrin ana ticaret caddesine açıldığından kervansarayın iç avlusu bir anlamda şehirden denize geçiş yolu işlevi görmekteydi.

## Tarihi

Han Kervansarayı, Bakü orta çağ ticaret kompleksine dahil olan en büyük yapıdır ve Şirvanşahlar Sarayı ve Bakü Han Sarayı ile birlikte, İçerişehir’in en büyük mimari komplekslerinden biri olan Bakü orta çağ ticaret kompleksine dahil olan en büyük yapıdır. Kompleks, Han Kervansarayı’nın yanı sıra üç küçük kervansaray, dükkan sıraları ve Seyyid Yahya Murtaza Camii’ni de içermekteydi.

Seyyah Samuel Gottlieb Gmelin, Bakü ziyaretini aktarırken Han Kervansarayı’ndan da söz ederek şöyle yazmıştır: "*Kervansaray gerçekten de bahsetmeye değer bir yapıdır; denizin hemen kenarında yer alır, bu nedenle gemilerden malların şehir içine taşınması oldukça kolaydır*."

Bakü surlarının denize bakan kısmının merkezinde yer alan ticaret kompleksi, denizden bakıldığında oldukça dikkat çekici bir görünüme sahipti. Deniz yoluyla getirilen mallar, kompleksin önünde boşaltılır ve ardından ilgili kervansaraylara taşınırdı. Şehir yönünden bakıldığında ise kompleks, şehrin planında ticaret ve iş yaşamının merkezi konumundaydı. Kompleksin tam karşısında büyük Cuma Camii bulunuyordu.

Komplekse dahil yapıların inşa tarihleri günümüzde bilinmemektedir. Ancak tarihsel dönemi belirlemede, yapılar arasındaki en büyük bina olan Han Kervansarayı temel alınır. Eyvanlı oda düzenine sahip kervansaray tipi, 16. yüzyıl sonu – 17. yüzyıl başları için karakteristiktir. Mimar Abdülvahap Selamzade’ye göre, kompleksteki diğer kervansaraylar da 17. yüzyılın ilk yarısına tarihlendirilebilir. Bununla birlikte, kompleksin 17. yüzyılın ikinci yarısı ve 18. yüzyılda onarıldığı ve genişletildiği düşünülmektedir.

### Sanat Bahçesi
İçerişehir Devlet Tarihî-Mimari Koruma Alanı İdaresi tarafından, İçerişehir’in turizm altyapısını geliştirmek ve halk sanatlarını desteklemek amacıyla yapıda  “*Sanat Bahçesi*” adlı Azerbaycan görsel ve dekoratif sanat merkezi oluşturulmuştur. Uzun yıllar bakımsız kalan ve yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya olan kervansaray, İçerişehir'in Koruma Master Planı çerçevesinde restore edilerek özgün görünümüne kavuşturulmuştur. Burada oluşturulan merkezde yerli sanatkarların faaliyetleri organize edilmekte; kilim dokumacılığı, ahşap oymacılığı, seramik, kuyumculuk, millî giysi yapımı, süs bitkileri ve diğer uygulamalı sanat dalları sergilenmektedir. Çalışmanın ana fikri, yaratıcılık sürecinin teatral bir biçimde sunulmasıdır. Sanat Bahçesi'ni ziyaret eden her konuk, geleneksel el sanatlarının hazırlanma sürecine bizzat katılma olanağı bulmaktadır. Merkezin ana hücresinde ise yerli ve yabancı sanatçıların eserleri ve el işleri sergilenmektedir.

## Mimarisi

Han Kervansarayı, Azerbaycan'daki diğer kervansaraylar gibi kare planlıdır ve biri deniz kıyısına, diğeri şehrin ana ticaret caddesine açılan iki kapıya sahiptir. Bu nedenle iç avlu, şehirle deniz arasında bir geçit işlevi görmüştür. Han Kervansarayı'nın denize açılan kapıları, Bakü Kalesi'ne denizden giriş sağlayan beş kapıdan biri olmuştur. Kervansarayın avlusu ve odaların yerleşimi, dönemin benzer yapılarının plan düzenini yansıtmaktadır. En dikkat çekici farklılık, köşe odalarının alışılmadık beşgen ve yamuk biçimlerde olmasıdır. Dış cephede köşe duvarlarının kalınlığının iki kat artırılmasının sebebi bilinmemektedir. Kervansarayın birinci katında ise depolar yer alıyordu. Şehir pazarı yönündeki cephede, iç avluyla bağlantısı olmayan küçük dükkanlar bulunmaktaydı. Bu mimari çözüm, Han Kervansarayı'nın sağında yer alan ve camiye kadar uzanan tüm yapı kompleksinin cephesinde de tekrarlanmıştır.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* 

## Dış bağlantılar

*