Hollanda'da İslam Üniversiteleri

Hollanda'da bugüne kadar üç İslam üniversitesi kurulmuştur. Bunlardan ilki, 1997 yılında kurulan '''Rotterdam İslam Üniversitesi'dir''' (Islamitische Universiteit Rotterdam – IUR), resmî adıyla *Islamic University of Applied Sciences Rotterdam*. İkinci kurum, 2001 yılında IUR'den ayrılan bir grup öğretim görevlisi tarafından Schiedam kentinde kurulan **Avrupa İslam Üniversitesi**’dir (IUE). Üçüncü ve en yeni kurum ise, 2018 yılında Amsterdam’da Milli Görüş teşkilatının girişimiyle kurulan **Amsterdam İslam Üniversitesi’dir** (IUA), resmî adıyla *International University of Applied Sciences Amsterdam*.

Rotterdam İslam Üniversitesi’nin (IUR) kuruluşundan dört yıl sonra Avrupa İslam Üniversitesi (IUE), yirmi bir yıl sonra ise Amsterdam İslam Üniversitesi (IUA) kurulmuştur. Bu kronolojik sıralama, IUR’nin Avrupa genelinde de İslami yükseköğretim alanında kurulan ilk ve öncü üniversite olarak öne çıktığını göstermektedir. Bu üç kurumdan Avrupa İslam Üniversitesi (IUE), 2019 yılında faaliyetlerine son vermiştir. Rotterdam İslam Üniversitesi (IUR) ile Amsterdam İslam Üniversitesi (IUA) eğitim faaliyetlerini sürdürmekte ve kurumsal gelişimlerini güçlendirme yönünde çalışmalar yürütmektedir.

## 1) Rotterdam İslam Üniversitesi (IUR): Hollanda Standartlarına Göre Kurulan İlk İslam Üniversitesi

Hollanda standartlarına uygun biçimde kurulan ilk İslam üniversitesi, *Rotterdam İslam Üniversitesi*'dir (Islamitische Universiteit Rotterdam – IUR). Söz konusu üniversite, 21 Kasım 1997 tarihinde Türk-Hollandalı akademisyen Dr. S.T.K. Damra tarafından kurulmuştur. Yaklaşık bir yıllık hazırlık sürecinin ardından, üniversite 14 Eylül 1998 tarihinde resmî olarak öğretime başlamıştır. İlk akademik yıl içerisinde toplam 60 öğrenci kabul edilmiştir: 30 öğrenci hazırlık programına, 30 öğrenci ise lisans programına yerleştirilmiştir. İzleyen yıllarda öğrenci sayısı düzenli olarak artış göstermiştir.

IUR bünyesinde iki ana akademik program sunulmaktadır: *İslam İlahiyatı* (Lisans) ve *Müslüman Manevi Rehberlik* (Yüksek Lisans). Her iki program da 2010 ve 2013 yıllarında gerçekleştirilen akreditasyon incelemeleri sonucunda Hollanda devleti tarafından resmî olarak tanınmıştır. Bu tanınma, üniversitenin kurumsal gelişim süreci açısından önemli bir dönüm noktası teşkil etmiştir. Kurum, geçen yıllar içinde eğitim faaliyetlerini hem içerik hem de yapı bakımından derinleştirmiş ve çeşitlendirmiştir.

Güncel verilere göre IUR, Hollanda'daki tüm ilköğretim kurumlarında görev yapabilecek öğretmen yetiştirmeyi amaçlayan bir öğretmen eğitim programının  açılması yönünde hazırlık yürütmektedir. Bakanlık onayının zamanında verilmesi hâlinde, bu öğretmenlik programının 2025–2026 akademik yılında başlatılması planlanmaktadır.

Planlanan PABO programı, IUR'nin İslam ilahiyat eğitiminin ilerisine geçerek, daha geniş bir akademik yelpazede faaliyet gösterme hedefine işaret etmektedir. Nitekim IUR, 1997 yılındaki kuruluşunda da ilahiyat eğitimiyle sınırlı kalmayıp, ekonomi, psikoloji, tarih ve mühendislik gibi çeşitli disiplinlerde çok yönlü programlar geliştirmeyi hedefleyen bir yaklaşımı benimsemiştir.

Rotterdam İslam Üniversitesi, hem Hollanda'da hem de Avrupa genelinde, Avrupa akademik standartlarına uygun olarak kurulmuş ilk İslami yükseköğretim kurumu olması bakımından birçok İslami eğitim girişimine öncülük etmiş ve benzer nitelikteki kurumlar için önemli bir ilham kaynağı olmuştur.

Toplumsal ve akademik bağlamda yaşanan değişimlere uyum sağlamak amacıyla kurum, resmî adını *Islamic University for Applied Sciences Rotterdam* (IUASR) olarak güncellemiştir. Ayrıca IUR, *[https://icesco.org/en/areas_of_expertise/universities-of-the-islamic-world/ İslam Dünyası Üniversiteler Federasyonu]* (Federation of the Universities of the Islamic World – FUIW) ve *İslam Üniversiteleri Birliği* gibi uluslararası akademik ağlara akredite edilmiş ve bu kuruluşlara tam üye statüsü ile kabul edilmiştir.

## 2) Avrupa İslam Üniversitesi (IUE)

*Avrupa İslam Üniversitesi* (IUE), 2001 yılında Rotterdam İslam Üniversitesinden (IUR)  ayrılan bir grup öğretim görevlisi tarafından Schiedam kentinde kurulmuştur. Kuruluşunun ilk aşamasında IUR'nin müfredat yapısını, program modelini ve kurumsal organizasyonundan esinlenen Avrupa İslam Üniversitesi zaman içerisinde kendine özgü bir program geliştirmeye ağırlık vermiştir.

İlk yıllarında hızlı bir büyüme stratejisi izleyen IUE, Almanya, Fransa, Belçika ve Türkiye gibi ülkelerde uzaktan eğitim programları başlatmıştır. Ancak bu genişleme çabası, sürdürülebilir bir kurumsal yapı ile desteklenememiştir. Bazı alanlardaki yetersizlikler, yönetsel istikrarsızlık ve denetim eksiklikleri üniversitenin kurumsal itibarına ciddi zararlar vermiştir.

Basında IUE hakkında olumsuz haberler yayımlanmış ve bu durum üniversitenin toplumsal meşruiyetini daha da zayıflatmıştır. Tüm bu gelişmeler sonucunda IUE, 2018 yılında eğitim faaliyetlerini durdurmak zorunda kalmış; 2019 yılında ise resmî olarak iflas etmiş ve tamamen tasfiye edilmiştir. 
## 3) Amsterdam İslam Üniversitesi (IUA)

*Amsterdam İslam Üniversitesi* (resmî adıyla *International University of Applied Sciences Amsterdam – IUA*), 2018 yılında Hollanda'daki Milli Görüş teşkilatının himayesinde kurulmuş ve aynı yıl içerisinde eğitim faaliyetlerine başlamıştır. IUA, içerik bakımından büyük ölçüde Rotterdam İslam Üniversitesi'nin (IUR) akademik modeline benzer şekilde iki ana akademik program sunmaktadır: *İslam İlahiyatı* lisans programı ve *Müslüman Manevi Rehberlik* yüksek lisans programı.

Amsterdam İslam Üniversitesi'nin kuruluşu, Hollanda'daki Müslüman topluluklar içinde artan İslami yükseköğretim talebine bir yanıt olarak ortaya çıkmıştır. Kurumun toplumsal tabanı büyük ölçüde Türk-Hollandalı göçmenlerden oluşmakta olup, hem program geliştirme hem de öğretim kadrosu açısından kurumsallaşma süreci içerisindedir. Bununla birlikte IUA, kurumsal tanınma ve gelişim yönünde çeşitli adımlar atmıştır.Halihazırda *Uygulamalı İslam İlahiyatı Yüksek Lisans Programı*, Hollanda-Felemenk Akreditasyon Kurumu (NVAO) tarafından resmen akredite edilmiştir. Kurum, şu sıralar *İslam İlahiyatı Lisans Programı* (Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenliği ile İmam/İslamî Manevi Rehberlik alanlarında) için resmî tanınma sürecini yürütmektedir.

## Karşılaştırmalı Tablo: Hollanda’daki İslam Üniversiteleri (1997–2018)

## Kaynakça