Larisa (Troad)

**Larisa**, **Larissa** (), Anadolu'nun Troas bölgesinin güneybatısında yer alan antik bir Yunan şehriydi. Çevresindeki bölge *Larissaia* () olarak bilinirdi.

Kent, günümüzde Çanakkale ilinin Ayvacık ilçesinde, Kösedere köyünün batısında *Limantepe* olarak bilinen küçük bir yükseltinin üzerinde yer almaktadır.

### Farklı Kullanımlar
Antik edebi kaynaklarda, **-ss-** sesini içeren diğer Yunan yer adlarında olduğu gibi, hem tek '**s**' harfiyle hem de çift **'s**' harfiyle yazılan farklı versiyonları mevcuttur. Troad'daki Larissa, Menemen yakınlarındaki Larissa (Aiolis), Aydın yakınlarındaki Larisa (Karya) veya İzmir ilindeki Larisa (Lidya) ile karıştırılmamalıdır.

### Bronz Çağı
Antik bir liman kenti olan *Limantepe*'de yapılan seramik buluntuları, buranın Erken Tunç Çağı III (M.Ö. y. 2700 - y. 2200) döneminden itibaren, Homeros'un Troya'sına tekabül eden Truva VI dönemine kadar, Helen (Yunan) öncesi bir nüfus tarafından yerleşim gördüğünü ortaya koymaktadır.

### Larissa Adının Kökeni

* **Antik Görüşler:** Augustus dönemi coğrafyacı Strabon, "Laris(s)a" adının '''Pelasg''' kökenli olduğunu belirtmiştir. Antik çağın sözlük bilimcileri ise bu kelimeyi "hisar" veya "kale" olarak yorumlamıştır.
* **Modern Görüşler:** Günümüz filologları, kelimedeki **"-ss-"** ses dizisinin **Helen öncesi** ve muhtemelen **Luvice** kökenli olduğunu düşünmektedir. Bu nedenle "Larisa" adının, Helen öncesi dönemden kalma bir isim olması oldukça muhtemeldir.
* **Pelasg Kavramı:** Metin, "Pelasg" atıflarına dikkatle yaklaşılması gerektiğini belirtmektedir. Modern filologlar, Yunanların **Pelasgları**, Anadolu'da daha önce yaşamış ancak hakkında az bilgi sahibi oldukları Helen dışı toplulukları tanımlamak için kullandıkları genel bir terim olarak değerlendirmektedir. Ünsüz dizisi - **ss** -'nin kökeninin Yunan öncesi ve muhtemelen Luvi olduğunu düşünmektedir ve bu nedenle Larisa isminin Yunan öncesi bir kalıntıyı temsil etmesi oldukça olasıdır.

Troya'daki Larisa'nın, Homeros'un *[[İlyada]]*'da Troya'nın müttefikleri kataloğunda bahsettiği ***Larisa*** olması muhtemeldir.

Bazı erken dönem tarihçiler burayı Trakya'da konumlandırmıştır, ancak Geoffrey Kirk, bu tarihçilerin Strabon'un bir hatası nedeniyle yanıldığını ve Troya'daki Larisa'nın konumunun, *İlyada*'daki Pelasglara dair diğer bahsi geçen yerlerle iyi uyuştuğunu göstermiştir.

### Arkaik ve Klasik
Edebi kaynaklarda Arkaik Yunan döneminde Larisa hakkında bir bilgiye rastlanmamasına rağmen, *Limantepe*'deki seramik buluntuları, bölgenin M.Ö. 8. yüzyılın sonlarından itibaren Yunanlar tarafından iskan edildiğini göstermektedir.

### Mytilene İsyanı ve Atina Hakimiyeti
M.Ö. 427 yılında Larissa, Midilli isyanının bastırılmasının ardından Atina'nın Midilli'den aldığı **"**Aktayan şehirler**"** arasında yer almıştır. M.Ö. 425/424 ve 422/421 yıllarında Atina'nın haraç değerlendirme kayıtlarında adı geçmektedir. M.Ö. 425/424'te, Troad bölgesindeki diğer şehirlere kıyasla oldukça yüksek bir rakam olan 3 talent haraç ödemesi yapmıştır. Diğer Aktayan şehirlerinde olduğu gibi, Larissa'ya yerleşen Yunanların da aslen Mytilene'den geldiği düşünülmektedir. Strabon'un metnindeki bozuk bir pasajın eskiden Larissa ve komşusu Kolonai''nin Tenedos'un bir parçası olduğunu gösterdiği düşünülse de, modern akademisyenler bu boşluğun Lesbos olarak tamamlanmasını tercih etmektedir.

### Pers ve Sparta Hakimiyeti
Larissa, M.Ö. 399 yılında zorla Pers İmparatorluğu'na geri katılmıştır. Ancak bir yıl sonra, M.Ö. 398'de, Spartalı Dercylidas tarafından yeniden özgürlüğüne kavuşturulmuştur.

Larisa'nın Atina'ya ödediği nispeten yüksek olan 3 talentlik haraç, kentin Klasik Dönem'de oldukça zengin bir yerleşim yeri olduğunu düşündürmektedir.

### Ekonomik Zenginliğinin Kaynakları

* **Verimli Ovalar:** Larissa, kuzeydeki Acheloos nehri ve güneydeki Satnioeis nehri arasında yer alan geniş ve verimli bir ovada bulunuyordu. Bu durum, kent için iyi tarım arazileri sağlamaktaydı.
* **Mükemmel Liman:** Kent, Klasik Antik Çağ'da mükemmel bir limana erişime sahipti.
* **Tuz Ticareti:** Güneydeki sınırı Satnioeis nehri (modern Tuzla Çayı) ile çizilmiş olan kent, M.Ö. 4. yüzyılın sonlarında bir dönem, genellikle Hamaxitos'un kontrolünde olan kârlı **Tragasai tuzlalarını** kontrol etmiş olabilir.
* **Komşu İlişkileri:** Acheloos'un ötesinde Kolonai'nin toprakları bulunuyordu. Görünüşe göre Kolonai, Larisa ile yarı bağımlı bir ilişki içindeydi ve bu durum kentin gelirlerini daha da artırmaktaydı.

### Helenistik ve Roma
Antik Larisa kentinin Helenistik dönemdeki tarihi oldukça belirsizdir. Genel kanı, kentin yaklaşık M.Ö. 310'da Antigoneia Troas ile birleşerek (sinokizm) siyasi bağımsızlığını kaybettiği yönündedir.

### Louis Robert'in İddiaları
Ünlü Fransız epigrafist Louis Robert, bu görüşe karşı çıkmış ve Larisa ile Hamaxitos'un Apamea Anlaşması'na kadar bağımsızlığını koruduğunu savunmuştur. Dahası, Robert, Larisa'nın bulunduğu Limantepe'de bulunan bir sikke üzerindeki yazıtı temel alarak, kentin M.Ö. 3. yüzyılda Ptolemaios Hanedanı tarafından Ptolemais adıyla yeniden kurulduğunu öne sürmüştür. Ancak bu teori henüz genel kabul görmemiş olup, konuyu kesinleştirecek yeterli arkeolojik veya nümizmatik (sikke bilimi) kanıt bulunmamaktadır.

Larisa o dönemde bir kent (polis) olmasa bile, yaklaşık M.Ö. 230-220 yıllarında **Delphi thearodokoi**'nin (elçileri) burada konaklaması, alanda hala bir yerleşimin bulunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, Roma döneminin başlarında Larisa'nın tamamen terk edilmiş olduğu anlaşılmaktadır.

## Ayrıca bakınız

* Antik Yunan şehirlerinin listesi

## Kaynakça

## Bibliyografya

### Antik kaynaklar

* Athenaeus, *[[Athenaeus|Deipnosophistae]]*.
* Homeros, *[[İlyada]]*.
* Yaşlı Plinius, *[[Doğa Tarihi|Naturalis Historia]]*.
* Strabon, Geographica.
* Ksenophon, *Hellenika*.

### Modern kaynaklar

* J. Murray, *Klasik Bir El Kitabı: Papa'nın Homeros'u ve Dryden'ın Virgil'in Aeneid'i Üzerine Mitolojik, Tarihsel ve Coğrafi Bir Yorum*, Londra (1833).
* L. Bürchner, *Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft*, cilt. XII (1925) sv Λάρισα (7), sütun. 871.
* A. Plassart, "Inscriptions de Delphes: la liste de theorodoques", *[[Bulletin de Correspondance Hellénique]]*, 45 (1921) s.&nbsp;1–85.
* L. Robert, "Villes de Carie et d'Ionie dans la liste des theorodoques de Delphes", *Bulletin de Correspondance Hellénique*, 70 (1946) s.&nbsp;506–523.
* L. Robert, *Études de Numismatique Grecque* (Paris, 1951).
* JM Cook, *Troad: Arkeolojik ve Topografik Bir Çalışma* (Oxford, 1973) s.&nbsp;218–221.
* L. Robert, "Documents d'Asie Mineure", *Bulletin de Correspondance Hellénique*, 106.1 (1982) s.&nbsp;319–333.
* GS Kirk, *İlyada: Bir Yorum*, Cambridge University Press (1985–1993).
* JM Cook, "Troad ve çevresindeki şehirler", *Atina İngiliz Okulu Yıllığı*, 83 (1988) s.&nbsp;7–19.
* AG Akalın, 'Larisa und der Liman-Tepe in der Troas' *, Studien zum antiken Kleinasien'de.* *Grup III* (Bonn, 1991) s.&nbsp;63–68.
* C. Carusi, *Isole e Peree in Asia Minore* (Pisa, 2003) s.&nbsp;35–37.
* S. Mitchell, "Larisa", MH Hansen ve TH Nielsen (editörler), *Arkaik ve Klasik Polis Envanteri* (Oxford, 2004) no. 784.
* M. Finkelberg, *Yunanlılar ve Yunan Öncesi Çağlar: Ege Tarih Öncesi ve Yunan Kahramanlık Geleneği* (Cambridge, 2005).
* A. Bresson, "Hamaxitos en Troade", J. Dalaison (ed.), *Espaces et pouvoirs dans l'Antiquité de l'Anatolie à la Gaule* (Grenoble, 2007), s.&nbsp;139–158.
* S. Radt, *Strabons Geographika: mit Übersetzung und Kommentar* Cilt. VII (Göttingen, 2008).