Memi Dehkan

**Memi Dehkan**, **Memi Nünekarani** veya **Muhammed Nünekarani** (), — politikacı, fedai, Tudeh Partisi ve Azerbaycan Demokrat Fırkası üyesi.

Siyasi faaliyetleri nedeniyle tutuklanmış ve herhangi bir mahkeme kararı olmaksızın 10 yıl boyunca "Kasr-ı Kaçar Hapishanesi'nde" tutulmuştur. Tudeh Partisi ve Azerbaycan Demokrat Fırkası'nın kurucularından biriydi, ayrıca Azerbaycan Emekçiler Teşkilatı ve Azerbaycan Anti-Faşist Örgütü Merkez Komitesi üyesiydi.

Azerbaycan Millî Hükümeti'nin kurulmasının ardından, Erdebil'den Azerbaycan Millî Meclisi'ne delege olarak seçilmiştir. "Settar Han" Nişanı ile ödüllendirilen 10 kişiden biridir.

## Hakkında
Muhammed Muhammedrıza oğlu Nünekarani, 25 Mayıs 1907'de Erdebil'in Nünekaran köyünde doğmuştur. İlk eğitimini bir medresede almıştır. Ancak maddi zorluklar nedeniyle eğitimini yarıda bırakıp çalışmak zorunda kalmıştır.

1924'te İran Komünist Partisi'ne üye olmuş ve Astara komitesinde görev yapmıştır. 1930'da tutuklanmış, ancak birkaç gün sonra serbest bırakılmıştır. İki hafta sonra tekrar tutuklanmıştır. Bir süre Astara'da tutulduktan sonra önce Erdebil'e, 21 Nisan'da ise Tebriz'e götürülmüştür. Daha sonra Tahran'a götürülmüş ve Kasr-ı Kaçar Hapishanesi'nde tutulmuştur. Mahkeme kararı olmaksızın 8 yıl hapis yatmıştır. Daha sonra, Seyid Cafer Peşavari, Dadaş Tağızade, Farzi Dehkani ve diğer siyasi mahkûmlarla birlikte başlattığı büyük bir açlık grevi sonucunda davaları mahkemeye taşınmıştır. Tutuklanmasından on yıl sonra, mahkeme kararıyla 6 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. Mahkemenin verdiği cezadan daha uzun süre hapis yatmasına rağmen, serbest bırakılmamıştır. Mahkemenin kararının ardından dört ay daha hapiste tutulmuştur. Şubat 1940'ta Kaşan'a sürgün edilmiştir.

Ağustos ve Eylül 1941'de İngiliz ve Sovyet birlikleri İran'a girmişlerdir. 17 Eylül 1941'de Rıza Şah tahttan feragat ederek İran'ı terk etmiştir. Bunun ardından ülkede hapsedilen siyasi mahkûmlar serbest bırakılmış ve çeşitli siyasi örgütler ortaya çıkmaya başlamıştır. Memi Dehkan da sürgün edildiği Kaşan şehrinden kaçarak bu dönemde Tahran'a gelmiştir. 1941 yılında Tudeh Partisi'nin kuruluşuna katılmıştır. Daha sonra parti propagandası yapmak üzere Tebriz'e gelmiştir. Tudeh Partisi'nin Erdebil ve Astara komitelerinin kurulması süreçlerinde aktif olarak yer almıştır. Ocak 1942'de Tebriz'de kurulan Azerbaycan Emekçiler Teşkilatı Merkez Komitesi üyeleri arasında yer almıştır. Azerbaycan Emekçiler Teşkilatı'nın dağılmasının ardından Azerbaycan Anti-Faşist Teşkilatı'nın Merkez Komitesi üyeliğine seçilmiştir. Tudeh Partisi'nin Erdebil İl Komitesi başkanlığı görevini yürütmüştür.

3 Eylül 1945'te Azerbaycan Demokrat Fırkası'nın kurulması süreçlerinde aktif olarak yer almış ve partinin Merkez Komitesi üyeliğine seçilmiştir. Ayrıca partinin Erdebil İl Komitesi başkanlığını da yapmıştır. 27 Kasım - 2 Aralık 1945 tarihleri arasında İran'da tarihinde ilk kez kadınların da katılımıyla serbest seçimler yapılmıştır. Erdebil'de gerçekleştirilen seçimler sonucunda Mami Dehkan seçimleri kazanmış ve Erdebil'den Azerbaycan Millî Meclisi'ne delege  olarak seçilmiştir. Eylül 1946'da millî-demokratik harekete katılımından dolayı "Settar Han" Nişanı ile ödüllendirilmiştir. 

5 Aralık 1946'da, Miyane'ye doğru saldıran Şah'ın birlikleri, Gulam Yahya önderliğindeki askerler tarafından durdurulmuştur. Azerbaycan'ın çeşitli bölgelerinden gelen insanlar, Şah'ın ordusuna karşı savaşmak için kendilerini silahlandırmaları konusunda Millî Hükûmete çağrıda bulunmuşlardır. Bunun ardından, Mir Cafer Pişevari liderliğinde Savunma Komitesi kurulmuştur. Komitenin ilk görevi, Tebriz'de sıkıyönetim ilan etmek ve "Babek" adı verilen gönüllü gruplar kurmak olmuştur. Gönüllü grupların başlangıçta 600 kişi katılmıştır. Daha sonra Mir Cafer Pişevari, Sovyetler Birliği'nden askeri destek talep etmiştir. Ancak, bu talebi karşılık bulmamıştır.

111 Aralık 1946'da Azerbaycan Millî Meclisi, kan dökülmesini önlemek amacıyla Kızılbaş Halk Ordusu ve fedai güçlerine Şah'ın birliklerine direnmemeleri ve savaş alanlarını terk etmeleri emrini vermiştir. O günden itibaren, yerel beylerin kurduğu silahlı gruplar ve sivil giyimli jandarmalar büyük katliamlar yapmaya başlamışlardır. Bu çeteler Tahran Radyosu tarafından "İranlı vatanseverler" olarak tanımlanıyorlardı. Çetelerin asıl amacı demokratları yok etmek ve Şah'ın birliklerinin şehirlere girmesini sağlamaktı. Tebriz ve Azerbaycan'ın diğer şehirlerinde geniş çaplı yağmalar başlamış, katliamlar yaşanmıştır. Azerbaycan Millî Hükümeti dağılmıştı. 4 Aralık 1946'da, Amerika Birleşik Devletleri ve Büyük Britanya'nın desteğiyle İran ordusu Tebriz'e girmiştir. İran ordusunun Tebriz'e girmesinin ardından yağmalar ve katliamlar devam etmiştir. Binlerce insan tutuklanmış, sürgüne gönderilmiştir. Meydana gelen katliamlarda, ADF üyeleri, fedailer ve tanınmış şairler Ali Fitret, Sadi Yüzbendi, Cafer Kaşif ve Muhammedbağır Niknam öldürülmüştür.

Memi Dehkan, Azerbaycan Millî Hükûmeti'nin dağılmasının ardından Bakü'ye göç etmiştir. 1947'de Azerbaycan Demokrat Fırkası Merkez Komitesi Bakü'de yeniden kurulmuştur. Mami Dehkan da çeşitli görevlerde bulunmuştur. 28 Eylül 1984'te Bakü'de ölmüş ve vasiyeti üzerine amcası Fargi Dehkan'ın yanına, Kuba'ya defnedilmiştir.

## Ailesi
Memi Dehkan'ın amcası Farzi Dehkan, İran Komünist Partisi üyeleri arasında yer almaktaydı ve partinin Astara komitesinde görev yapmıştır. 1930'da tutuklanmış ve mahkeme kararı olmaksızın 10 yıl boyunca Kasr-ı Kaçar Hapishanesi'nde tutulmuştur. Serbest bırakıldıktan sonra Nihavend şehrine sürgün edilmişti. 1941'de sürgünden Astara'ya dönmüş ve Tudeh Partisi'nin yerel teşkilatlarının kurulması süreçlerinde aktif olarak yer almıştır. 1945'te Azerbaycan Demokrat Fırkası'na katılmış ve 21 Azer hareketinde bir grup fedainin liderliğini yapmıştır.

## Kaynaklar

### Kaynakça

### Bibliyografya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dış bağlantılar

* Məhəmməd Dehqan — On il Qəsri-Qacarda, Bakı, 1988-ci il.