Orhan Alekberov

**Orhan [[Kazim Alekperov|Kazim]] oğlu Alekberov** (Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığına Bağlı Kamu Yönetimi Akademisi Rektörü (2011–günümüz), Biyoloji Bilim Doktoru (1979), Profesör (1984), ANAS Yazışmalı Üyesi (1983), ANAS Tam Üyesi (1989).

## Yaşam
Akademisyen Urkhan Alekperov, 28 Nisan 1943'te Bakü'de entelektüel bir ailede doğdu. 1965 yılında Azerbaycan Devlet Üniversitesi (şimdiki Bakü Devlet Üniversitesi) Biyoloji Fakültesi'nden mezun oldu ve aynı yıl SSCB Bilimler Akademisi Genel Genetik Enstitüsü'nün (Moskova) tam zamanlı yüksek lisans programına girdi.

U.K. Alekperov, 1968'de Bilim Adayı, 1978'de Bilim Doktoru ve 1984'te Profesör unvanını aldı. 1983'te Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi'ne (ANAS) Yazışmalı Üye, 1989'da ise Tam Üye seçildi.

Urkhan Alekperov, kariyerine 1963 yılında üniversitede tam zamanlı öğrenciyken başladı. 1963'ten 1965'e kadar Bakü Gençlik ve İşçi Akşam Okulu No. 16'da biyoloji ve kimya öğretmeni olarak çalıştı. 1965 yılında, Moskova'daki SSCB Bilimler Akademisi Genel Genetik Enstitüsü'nde tam zamanlı yüksek lisans programına girdi ve 1968'de derecesini aldıktan sonra Azerbaycan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi'nde (ANAS) çalışmaya başladı. 1968'den 1978'e kadar Azerbaycan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi (ANAS) Botanik Enstitüsü'nde önce genç araştırma görevlisi, ardından bilimsel sekreter, bilimsel işlerden sorumlu müdür yardımcısı ve müdür olarak çalıştı. 1987'den 1996'ya kadar Azerbaycan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi'nin (ANAS) başkan yardımcılığını yaptı. Ukhan Alekperov, 1988'den 2002'ye kadar Azerbaycan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi (ANAS) Genetik ve Islah Enstitüsü direktörü, 2002'den 2007'ye kadar BP'nin kontrolündeki bir şirket olan AIOC'da insan kaynakları yöneticisi ve 2007'den 2011'e kadar Azerbaycan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi (ANAS) Başkanlığı danışmanı olarak görev yapmıştır. Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı'nın 27 Aralık 2011 tarihli Kararnamesi ile Urkhan Alekperov, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığına bağlı Kamu Yönetimi Akademisi rektörü olarak atanmıştır.

## Aile
Eşi - Rana Ağabeyli 
Oğlu - Farid Alekperli 
Oğlu - Ramiz Alekperov

## Bilimsel Faaliyetler
Urkhan Alekperov (uluslararası bilimsel literatürde Urkhan Alekperov olarak da bilinir), doğal, ekonomik, sosyal ve politik bileşenlerden oluşan tek bir sistem olarak çevre yönetimi alanında dünyaca ünlü bir bilim insanı ve kalkınma uzmanıdır. "Yeşil" düşünce ve yaşam tarzına (demografi ve tüketim kültürü) ve "yeşil" ekonomiye dayalı ekolojik uygarlık (eko-medeni) kavramının yazarıdır. Sürdürülebilir ve kapsayıcı kalkınma planlaması konusunda uzmanlaşmış akademisyen Urkhan Alakbarov, 1994-2022 yılları arasında UNDP, UNESCO ve UNICEF dahil olmak üzere bir dizi BM kuruluşuyla yaptığı sözleşmeler kapsamında Azerbaycan, bir dizi Avrupa ve Asya ülkesinde kalkınma projelerine liderlik etmiştir. 2000-2010 yılları arasında, Avrupa Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası Başkanı'nın başkanlığını yaptığı Sürdürülebilir Kalkınma Konseyi'nin (Londra) üyesiydi. Kamu yönetimi, sürdürülebilir kalkınma ve ekolojik uygarlık alanlarında önemli bilimsel katkılarda bulunmuş olup, biyoçeşitliliğin korunması, genetik sistemlerin sürdürülebilirliğinin sağlanması ve antimutajenik, antikarsinojenik ve geroprotektif faktörlerin keşfi ve uygulanması konularına adanmış eserlerin yazarıdır. U. Alakbarov, 1981-1986 yılları arasında “Uluslararası Çevresel Mutajenler ve Kanserojenler Komisyonu”nun 5 üyesinden biriydi. Komisyonun diğer üyeleri Amerika Birleşik Devletleri'nden (Bruce Ames, Lee Watenberg), Japonya'dan (Tsuneo Kada) ve İsveç'ten (Class Ramel) bilim insanlarıydı. Kötü huylu tümörlerin ve erken yaşlanma süreçlerinin önlenmesi için önemli olan nihai rapor, Komisyon tarafından 1986 yılında yayınlandı.

Akademisyen Alekperov, 41 kitap da dahil olmak üzere yaklaşık 400 bilimsel çalışmanın yazarıdır. Çalışmaları arasında, sürdürülebilir insan gelişimi ve kapsayıcı kalkınmaya adanmış dünyanın ilk lise ve üniversite ders kitapları özel bir yere sahiptir.

Akademisyen Alekperov, Amerika Birleşik Devletleri, Büyük Britanya, Hollanda, Fransa, Türkiye ve diğer ülkelerde faaliyet gösteren bilimsel dergilerin yayın kurullarının yanı sıra etkili uluslararası komitelerde, danışma ve yönetim kurullarında görev yapmıştır ve yapmaya devam etmektedir. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (New York), Dünya Bankası (Washington), Avrupa Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası (Londra) gibi uluslararası kuruluşlarda ve dünyanın önde gelen üniversitelerinde çalışmıştır: Michigan Üniversitesi (Ann Arbor), Kansas Üniversitesi (Lawrence), Columbia Üniversitesi (New York), Teksas Üniversitesi (College Station), Teksas Üniversitesi (San Antonio), Rutgers Üniversitesi (Brunswick), Lehigh Üniversitesi (Beytüllahim), Kaliforniya Üniversitesi (San Francisco) - ABD, Stockholm Üniversitesi (İsveç), Ankara Üniversitesi, Adana Üniversitesi (Türkiye), Greifswald Üniversitesi (Almanya), Tel Aviv Üniversitesi (İsrail) ve diğer ülkelerde sürdürülebilir kalkınma ve ekolojik uygarlığın yönetimi üzerine dersler verdi ve seminerler düzenledi.

Ayrıca UNESCO "İnsan ve Biyosfer" (MaB) Programı Azerbaycan Ulusal Komitesi Başkanlığı görevini yürüttü ve 1985'ten beri UNESCO, UNDP ve UNICEF'in çeşitli projelerinde danışman ve uzman olarak yer aldı.

İnsan potansiyeline dayalı "Sürdürülebilir Kalkınma" kavramını pratikte uygulamak amacıyla, Alekperov, 2001-2007 yılları arasında BP tarafından yönetilen Azerbaycan Uluslararası İşletme Şirketi bünyesinde, özel sektörde dünyada bir ilk olan "Sürdürülebilir İnsan Gelişimi" Merkezi'ni kurdu ve bu merkezin başkanlığını yaptı. Liderliği sırasında hayata geçirdiği projeler, 2005 yılında Londra'da Yenilikçi Fikirler ve Eylem dalında küresel Helios Ödülü'ne ve 2007 yılında Asya ve Orta Doğu bölgesi için küresel Helios Ödülü'ne layık görüldü.

Akademisyenin dünyada gerçekleşen küresel süreçlere ilişkin düşünceleri ve alıntıları, Mahatma Gandhi, Bill Gates, Barack Obama, Jimmy Carter, Ban Ki-moon ve diğer önde gelen isimlerin düşünceleriyle birlikte düzenli olarak prestijli uluslararası yayınlarda yayımlanmaktadır.

### Başlıca bilimsel başarılar
# *Ekolojik uygarlık (eko-medeni) kavramının yazarı* - Urkhan Alekperov 1998 yılında "Enerji, Ekoloji, Ekonomi" dergisinde yayınlanan "İnsan Faaliyetlerinin Ekolojikleştirilmesi" başlıklı makalesinde, insan toplumunun gelişiminde yeni bir aşama olarak "eko-medeni" (ekolojik uygarlık) kavramını ilk kez ortaya koymuş ve bu kavramla ekolojik değerlerin ekonomik ve sosyal karar alma süreçlerine entegrasyonunu vurgulamıştır.
# *Temel ders kitaplarının yazarı* - 2018 yılında Azerbaycan dilinde ve Rusça olarak, 2019 yılında ise İngilizce olarak dünyada ilk kez yayınlanan "Kapsayıcı Kalkınma Yönetiminin Temelleri" adlı ders kitabında, 12 ekonomik, sosyal, çevresel ve demografik göstergeye dayalı kapsayıcı kalkınmanın planlanması ve yönetimi konusunda benzersiz bir kavram sunmuştur.

# *Kamu yönetiminde liderlik* - Urkhan Alakbarov, yeni kamu yönetimi teknolojilerini teşvik etme, sinerjik, tamamlayıcı ve uyumlu yönetim yöntemlerini ortaya koyma ve bunları HSG (Yüksek Standartlı Yönetişim) ve ESG (Çevresel, Sosyal ve Yönetişim) kamu yönetimi stratejilerine entegre etme girişimleriyle öne çıkmaktadır.

# *Uluslararası diyaloğa katkılar* - Sürdürülebilir kalkınma ve enerji dönüşümü üzerine yaptığı araştırmalar, COP iklim konferansları da dahil olmak üzere uluslararası platformlarda tartışılmış ve ilk kez "sürdürülebilir kalkınma yönetimi" konusunda yeni akademik uzmanlık alanları geliştirerek ilgili ders kitaplarının yazarı olmuştur.

# *Sürdürülebilir enerji dönüşümü* - Azerbaycan'ın enerji geçişi alanındaki uluslararası en iyi uygulamalarını analiz edip sundu ve karşılaştırmalı çalışmalarında ülkenin enerji dönüşüm endeksinin OECD ve G7 ülkelerinden daha yüksek olduğunu gösterdi.

## Profesyonel faaliyetler
*2011 - günümüz, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığına bağlı Kamu Yönetimi Akademisi (APA) Rektörü;

*2011 - günümüz, APA Sürdürülebilir Kalkınma Bölümü Başkanı;

*2007 - 2011, ANAS Başkanlığı, danışman;

*2002-2007, BP – AIOC yöneticisi;

*1988-2002, ANAS Genetik ve Islah Enstitüsü Müdürü;

*1987-1996, ANAS Başkan Yardımcısı;

*1968-1978, genç araştırmacı, bilimsel sekreter, bilimsel işlerden sorumlu müdür yardımcısı, botanik enstitüsü müdürü, ANAS.

## Ödüller ve mansiyonlar
* 2023 yılında, Azerbaycan Cumhuriyeti'nde bilim ve eğitimin geliştirilmesindeki uzun süreli verimli çalışmaları nedeniyle “Şeref” Nişanı ile ödüllendirildi;

* 2019 yılında, “Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin 100. Yıldönümü (1918-2018) Jübile Madalyası” ile ödüllendirildi;

* 2013 yılında, Azerbaycan Cumhuriyeti'nde bilim ve eğitimin geliştirilmesindeki hizmetlerinden dolayı “Şohret” Nişanı ile ödüllendirildi;

* 2007 yılında, BP (Dubai) tarafından Asya ve Orta Doğu bölgesi için bölgesel “Helios” ödülü ile ödüllendirildi;

* 2005 yılında, BP (Londra) tarafından yenilikçi fikirleri ve faaliyetleri için küresel “Helios” ödülü ile ödüllendirildi;

*1986 yılında Şeref Nişanı ile ödüllendirildi;

*1981 yılında "Emeklerinde Üstünlük" Nişanı ile ödüllendirildi;

*1974 yılında Azerbaycan Cumhuriyeti Komsomol Bilim Ödülü ile ödüllendirildi.

## Bilimsel Çalışmalar
Urkhan Alakbarov yaklaşık 400 bilimsel çalışma ve 38 kitabın yazarıdır.

## Kaynakça