HESA Ebabil

**HESA** **Ebabil** (Farsça: **ابابیل**), İran Uçak İmalat Sanayi Şirketi (HESA) tarafından üretilen, tek motorlu çok amaçlı taktik insansız hava araçları (İHA) ailesidir. Ebabil serisi dört ana modelden oluşur: Ebabil-2, Ebabil-3, Ebabil-4 ve Ebabil-5. Bu modeller arasında özellikle Ebabil-2’nin birden fazla varyantı bulunmaktadır. Ebabil, genel olarak uzun menzilli, düşük maliyetli ve basit teknolojiye sahip bir İHA sistemi olarak değerlendirilmektedir.

Ebabil programı, Irak-İran Savaşı sırasında başlatılmıştır. 1990’lı yıllarda geliştirilen Ebabil-2, temel seviyede gözetleme yeteneklerine sahiptir. Aynı zamanda gezici mühimmat olarak kullanılabilse de çoğunlukla hedef insansız hava aracı olarak görev yapmaktadır. 2000’li yıllarda tanıtılan Ebabil-3 ise daha büyük ve daha gelişmiş bir modeldir. Bu model özellikle istihbarat, gözetleme ve keşif (ISR) görevleri için tasarlanmış olup, geliştirilmiş gözetleme kabiliyetlerine sahiptir. Ebabil-4 hakkında ise oldukça sınırlı bilgi bulunmaktadır. Bu model, ilk kez 2022’de İran Ordusu Günü töreninde görülmüştür. Ailenin en yeni üyesi olan Ebabil-5 ise daha uzun menzile sahiptir ve daha fazla mühimmat taşıyabilmektedir. Genel olarak Ebabil sistemi, ucuzluğu, basit yapısı ve kullanım kolaylığı nedeniyle “pratik ve dayanıklı bir sistem” olarak tanımlanmaktadır.

## Geliştirilmesi
Ebabil’in erken dönemdeki gelişim tarihi tam olarak net değildir. Jane's Defence tarafından yayımlanan raporlara göre Ebabil programı, Qods Havacılık Sanayii bünyesinde 1986 yılında başlatılmış ve ilk teslimatlar 1993 yılında yapılmıştır. 

## Veryeteler
Ebabil'in, yeterince belgelenmemiş birçok varyantı bulunmaktadır.

### Ebabil-1
Ebabil-1, 1980'lerde üretilmiş, pek bilinmeyen bir gezici mühimmattır. Özellikleri bilinmemektedir, bilinen hiçbir fotoğrafı yoktur ve savaşta kullanılıp kullanılmadığı da bilinmemektedir. Hizmet dışı olduğu düşünülmektedir. Bir kaynak, Ebabil-1'in esasen Ebabil-2'nin bir prototipi veya ön üretim versiyonu olduğunu yazıyor. 40 kg patlayıcı içeren bir intihar dronu olarak tanımlanıyor.

### Ebabil-2

Ebabil-2, geliştirilmiş bir uçuş kontrol sistemine sahiptir. Jane's Defence raporlarına göre Ebabil-2 ilk uçuşunu 1997 yılında gerçekleştirmiştir. Buna karşılık askeri araştırmacı Galen Wright, bu modelin 1992 yılında üretime girdiğini belirtmektedir. Ancak her iki kaynak da Ebabil-2’nin 1999 yılında kamuoyuna tanıtıldığı konusunda hemfikirdir. Bazı kaynaklarda bu model Ebabil-II olarak da adlandırılmaktadır.

Ebabil-2, silindirik bir gövdeye, geriye doğru süpürülmüş dikey kuyruğa ve itici tip motora sahiptir. İki kanatlı basit bir itici pervane ile çalışır. Tasarımında arka konumlu ana kanat ve önde bulunan kanard kanatçıkları yer alır; bu yapı tutunma kaybı direnci, stabilite ve manevra kabiliyeti açısından avantaj sağlar. Serinin tüm varyantlarının 100 km’den fazla menzile sahip olduğu belirtilmektedir. Ayrıca Ebabil-T modeli dışında tüm varyantlar tamamen metal gövde yapısına sahiptir; Ebabil-T ise kompozit malzemeden üretilmiştir.

Ebabil-2, sıfır uzunluklu JATO  (Jet Assisted Take-Off) fırlatma platformundan veya Mercedes-Benz 911 kamyonu üzerine monte edilmiş pnömatik fırlatıcıdan havalandırılabilir. Roket destekli fırlatma sistemi gemi güvertelerinden de kullanılabilir ve taşınabilirlik için kolayca kurulup sökülebilecek şekilde tasarlanmıştır. iniş için farklı yöntemler kullanılabilir. En yaygın yöntem paraşütle iniş olup bu sistem yaklaşık 4 m/s düşüş hızına sahiptir. Alternatif olarak bazı modeller kızak  kullanarak pist veya açık araziye normal iniş yapabilir. Bazı hava araçlarının iniş takımıyla donatılmış versiyonları da görülmüştür.

#### Hedef Varyantı
Ebabil-2’nin en yaygın varyantı, hava savunma birliklerinin eğitiminde kullanılan hedef drone versiyonudur. Varyantların isimlendirilmesi tam olarak net değildir; ancak Jane's Defence raporlarına göre bu model Ebabil-B olarak adlandırılmaktadır. Ebabil-B’nin görev yükleri arasında akustik kaçırma mesafesi göstergeleri, kızılötesi (IR) cihazlar ve radar yansıtıcıları bulunur. Bu ekipmanlar sayesinde hava savunma sistemleri, gerçek hedefleri simüle eden bir drone üzerinde eğitim yapabilir. Bu varyant, Ebabil-2 ailesinin en eski modeli olup 2001 yılında hizmete girdiği düşünülmektedir.

#### Gözetleme Varyantı

Ebabil-2’nin gözetleme amaçlı varyantının adı da kesin olarak bilinmemektedir. Jane's Defence bu modeli Ebabil-S olarak adlandırırken, bazı kaynaklar Ebabil-R ismini kullanmaktadır. Askerî araştırmacı Galen Wright, bu modelin gözetleme kabiliyetlerinin diğer istihbarat, gözetleme ve keşif (ISR) İHA’larına kıyasla oldukça sınırlı ve temel seviyede olduğunu belirtmektedir.

#### İkiz kuyruk Varyantı
Ebabil-2’nin ayrıca çift kuyruklu, kısa/orta menzilli bir saldırı varyantı da bulunmaktadır. Bazı kaynaklar (hepsi olmasa da) bu modeli Ebabil-T olarak adlandırmaktadır. Bu varyant; gözetleme ekipmanları, hedef drone sistemleri veya tek kullanımlık saldırı mühimmatı taşıyabilecek şekilde donatılabilir. Bu modelin, Hizbullah tarafından kullanılan Mirsad-1 insansız hava aracıyla büyük ölçüde aynı olduğu düşünülmektedir. Ayrıca Husiler tarafından kullanılan versiyonunun Qasef-1 adıyla yeniden adlandırılmış olabileceği de öne sürülmektedir.

#### Ebabil-CH
Ebabil-CH modeli de Ebabil-T gibi çift arka kuyruğa sahiptir; ancak görev açısından Ebabil-B gibi hedef drone olarak kullanılır. Boyut olarak Ebabil-T’den biraz daha büyüktür.

#### Qasef-1
Qasef-1 ve Qasef-2K gezici mühimmat versiyonları, Ebabil-2 insansız hava aracının gövdesi temel alınarak geliştirilmiştir ve yaklaşık 30 kg’lık bir savaş başlığı taşımaktadır. Bu sistemler yalnızca Husiler tarafından kullanılmıştır. Husiler bu İHA’ları çoğunlukla MIM-104 Patriot karadan havaya füzelerinin radar bileşenlerine saldırmak için kullanmıştır. Qasef-1, 2016 yılının sonlarından itibaren kullanılmaya başlanmıştır ve Yemen’e sevk edilirken bazı örneklerinin yolda ele geçirildiği bildirilmiştir. Bu modelin, üzerine patlayıcı yük veya savaş başlığı yerleştirilmiş şekilde yeniden adlandırılmış ya da değiştirilmiş bir Ebabil-T olabileceği de öne sürülmektedir.

Husiler Qasef-1 İHA’larını kendilerinin ürettiğini iddia etmektedir. Ancak bu iddia tartışmalıdır ve birçok uzman bu sistemlerin İran’da üretilmiş olabileceği yönünde güçlü şüpheler bulunduğunu belirtmektedir.

### Ebabil-3

Ebabil-3, Ebabil serisinin tamamen yeniden tasarlanmış bir versiyonudur. Geliştirilmiş bir gövde yapısına sahip olan bu model yalnızca gözetleme amaçlı kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Daha gelişmiş ekipman taşıyabilmesi ve daha uzun süre havada kalabilmesi Ebabil-3’ün başlıca özelliklerindendir. Bazı kaynaklarda bu model Ebabil-III olarak da adlandırılmaktadır. Ebabil-3’ün, Güney Afrika üretimi Denel Dynamics Seeker insansız hava aracından, özellikle de Seeker-2D modelinden esinlenerek geliştirildiği düşünülmektedir. Ebabil-2’ye kıyasla daha geniş çapta ihraç edilmiştir. Kaynaklara göre 2008 yılından sonra seri üretime girmiş, bazı parçalarının üretimi ise 2006 civarında başlamıştır. Sistem 2010 yılında resmî olarak tanıtılmıştır.

Ebabil-3, silindirik bir gövde yapısına sahiptir. Kanatlar gövdenin üst kısmına monte edilmiştir ve gövdenin arka bölümünde H şeklinde çift bomlu kuyruk yapısı bulunur. Kanat tasarımı başlangıçta dikdörtgen formdadır, ancak kanadın yarısından sonra uçlara doğru daralarak devam eder. Ebabil-3’ün kanat açıklığı yaklaşık 7 metredir; bu değer, Ebabil-2’nin yaklaşık 3 metrelik kanat açıklığına kıyasla oldukça büyüktür. Bu İHA’da kullanılan motorun, Alman şirketi Limbach Flugmotoren tarafından üretilen bir model olduğu belirtilmektedir. Ancak bazı kaynaklar, Ebabil-3’ün L550 motorunun Çin veya İran üretimi kopyalarıyla çalıştığını öne sürmektedir. Ayrıca Ebabil-3’ün içinde bulunan bazı özel parçaların İrlandalı savunma yüklenicilerinden tedarik edildiği de belirtilmiştir.

Irak’ta Işid kontrolündeki bir bölgede düşürülen bir Ebabil-3 üzerinde yapılan incelemeler, İHA’nın büyük ölçüde kompozit malzemelerden üretildiğini göstermiştir. Bu düşüşün muhtemelen mekanik bir arıza nedeniyle gerçekleştiği düşünülmektedir. İncelenen güç ünitesinin düz yüzeyli silindir kapaklarına sahip olduğu görülmüş, ancak motorun İran’da mı yoksa Çin’de mi üretildiği kesin olarak belirlenememiştir. Genel değerlendirmelerde Ebabil-3’ün üretiminin oldukça ekonomik olduğu ve sistemin düşük maliyet hedefiyle tasarlandığı belirtilmiştir. Ayrıca düşürülen örnekte bazı üretim kusurları tespit edilmiştir; bu durum zayıf üretim kalitesi veya sahadaki kullanım/ bakım koşullarından kaynaklanan hatalara işaret edebilir.

Ebabil-3’lerin, Minab yakınlarında bulunan bir hava pistinde konuşlandırıldığı bilinmektedir. Bu kasaba, Bender Abbas yakınlarında yer almaktadır. Ayrıca Ebabil-3’lerin Bender Abbas Havalimanı’nda da konuşlandırıldığı rapor edilmiştir. Genel performans ve görev profili açısından Ebabil-3’ün, ABD yapımı RQ-2 Pioneer insansız hava aracıyla benzer özellikler gösterdiği değerlendirilmektedir.

Ebabil-3’ün maksimum hızı yaklaşık 200 km/s’dir. İHA’nın menzili 100 km (gidiş–dönüş) civarındadır ve servis tavanı 5.000 metre olarak belirtilmektedir. Ayrıca yaklaşık 4 saat havada kalma süresine sahiptir. Temmuz 2019 itibarıyla yaklaşık 217 adet Ebabil-3 üretildiği tahmin edilmektedir.

2014 yılında İran, Ebabil-3 için gece görüş kabiliyetleri geliştirdiğini açıklamıştır. Önceki Ebabil modelleri genellikle gündüz operasyonlarında daha etkili kabul ediliyordu. 2020 yılı itibarıyla ise İran’ın Ebabil-3’ün silahlandırılmış versiyonlarını da geliştirdiği bildirilmektedir.

Ababil-3’ler Suriye İç Savaşı sırasında geniş ölçekte kullanılmıştır. Suriye Silahlı Kuvvetleri, bu İHA’yı özellikle yüksek hassasiyetli ağır topçu atışlarının hedef tespiti için kullanmaktadır. Bu görevlerde, lazer güdümlü Krasnopol mühimmatıyla yapılan topçu saldırılarının hedeflenmesinde önemli rol oynamaktadır. Ayrıca Ebabil-3; ISTAR (istihbarat, gözetleme, hedef tespiti ve keşif) görevleri ile çeşitli muharebe drone görevlerinde de kullanılmaktadır. Bunun yanı sıra Ebabil-3’ün, Suriye Bilimsel Çalışmalar ve Araştırma Merkezi tarafından lisans altında Suriye’de de üretildiği bildirilmektedir.

### Ebabil-4
2022 yılına gelindiğinde, İran’ın Ebabil-4 İHA’sını askerî tatbikatlarda ve askerî törenlerde kullandığı görülmüştür; ancak bu model hakkında çok sınırlı bilgi paylaşılmıştır. Ebabil-4’ün Ebabil-3’e göre daha uzun menzile ve daha uzun havada kalma süresine sahip olduğu belirtilmektedir. Bu İHA’nın keşif, gözetleme ve muharebe görevlerinde kullanılabildiği ifade edilmektedir.

### Ebabil-5

Ebabil-5, ilk kez 18 Nisan 2022’de düzenlenen İran Ordu Günü sırasında tanıtılmıştır. Bu İHA’da yaklaşık 141 beygir gücüne sahip bir Rotax 915 motor (veya benzer bir model) kullanılmaktadır. Ebabil-5, muharebe modunda yaklaşık 12 saat, keşif ve gözetleme modunda ise 24 saate kadar havada kalabilme kapasitesine sahiptir.
Taşıyabildiği mühimmat seçenekleri şunlardır:

* 10 km menzilli dört adet Almas güdümlü tanksavar füzesi 
* 40 km menzilli, 12.5 kg ağırlığında altı adet Qaem-1 güdümlü bomba
* 40 km menzilli, 20 kg ağırlığında dört adet Qaem-5  güdümlü bomba

Bu özellikleri sayesinde Ebabil-5, keşif, gözetleme ve muharebe görevlerinde kullanılabilen çok amaçlı bir insansız hava aracı olarak tasarlanmıştır.

## Kullanıcılar

### Mevcut

* 
** İran Devrim Muhafızları Ordusu Hava Kuvvetleri: Ebabil-3
** İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri: Ebabil-3, Ebabil-4, Ebabil-T
** İran Hava Kuvvetleri:Ebabil-4, Ebabil-5
** İran Ordusu:
* 
** Haşdi Şabi:Ebabil-T
* Geçici Egemenlik Konseyi:Ebabil-3, "Zagil III-B" olarak yeniden markalandı

### Eski

* Sudan Cumhuriyeti (1985-2019)
* Baas Suriyesi:Ebabil-3 

### Devlet olmayan güçler

* Hamas
* Husiler: Ebabil-T, "Qasef-1" olarak yeniden markalandı
* Hizbullah: Ebabil-2, Ebabil-T ("Mirsad-1" olarak yeniden markalandı)
* Kataib Hizbullah: Ebabil-3, "Basir-1" olarak yeniden markalandı.
* Libya Ulusal Ordusu: Ebabil-2.

## Kaynakça

### Bibliyografi

*