Sanda (spor)

**Sanda** (), önceki adıyla **Sanshou** (), Çin'in resmi kickboks ve tam temaslı dövüş sporudur. Çince'de "Sanda" aslen Taolu (önceden belirlenmiş formlar) ile karşıt olarak, bağımsız teknik ve dövüş uygulamalarını ifade eder.

Sanda, başlangıçta Çin Halk Kurtuluş Ordusu tarafından geliştirilen ve geleneksel Çin savaş sanatları ile modern dövüş tekniklerinin sentezine dayanan bir dövüş sistemidir. Sanda; boks, tam temas kickboks (yakın mesafe hızlı yumruk ve tekmeler), güreş, takedown, fırlatma, süpürme, tekme yakalamaları ve bazı müsabakalarda dirsek ve diz vuruşlarını da içerebilir.

Wushunun gelişiminin bir parçası olarak, Çin hükûmeti tarafından Sanda için standart bir müfredat hazırlanmıştır. "Wushu Sanda" terimi genellikle bu standart müfredata uygulanır. Sanda, eğitmenin yöntemine göre başka dövüş disiplinlerinden de teknikler içerebilir.

## Tarihçe
Sanda'nın kökeni, kuralı olmayan geleneksel Lei Tai arenalarındaki çıplak elle dövüşlere dayanır. Modern anlamda Sanda, Çin askeri eğitiminde askerlerin tekniklerini test ettiği müsabakalarda şekillenmiştir. 1920'lerde Kuomintang tarafından askeri akademilerde kullanılmaya başlanmış, 1928'de ise Merkezi Guoshu Akademisi tarafından tam temaslı turnuvalar düzenlenmiştir. Kuomintang'ın Tayvan'a taşınmasıyla 1950'lerde burada da benzer organizasyonlar yapılmıştır. Sanda ayrıca Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nun eğitim sistemi olarak da benimsenmiştir.

## Müfredat
Modern Sanda müfredatı, Çin ve Batı dövüş sanatlarının sentezi olarak bilimsel verimlilik temelinde oluşturulmuştur. Wushu Sanda, Çin savaş sanatlarının uygulamalarını (vuruş, fırlatma, tutuş) kapsar; ancak spor olarak geliştirildiğinde güvenlik ve şiddetsizliği öne çıkaracak şekilde bazı tekniklere (başın arkasına, boğaza, omurgaya, kasıklara vurmak yasak, yere düşüldüğünde dövüş durur) kısıtlamalar getirilmiştir. Sanda turnuvaları, Uluslararası Wushu Federasyonu tarafından tanınan iki ana branştan biridir.

**Yumruk teknikleri**
* Direkt (Jab)
* Direkt çapraz (Cross)
* Kanca (Hook)
* Aparkat (Uppercut)
* Arkadan yumruk (Back-fist)

**Dirsek ve Diz Teknikleri**
* Yatay, dikey, çapraz

**Tekme Teknikleri**
* Ön tekme
* Yan tekme
* Süpürme tekmeleri
* Döner tekme
* Daire tekme
* Balta tekme

**Fırlatma ve Alçaltma (Takedown) Teknikleri**
* Kalça atışı (hip throw)
* Omuz atışı
* Süpürme
* Çift bacak dalışı
* Tek bacak dalışı
* Vücut kilidiyle fırlatma
* Tekme yakalama ve atışlar
* Makas alma (scissor takedown)

Sanda, geleneksel tekniklerin serbest stil dövüş sisteminde bütünleştirildiği bir sentezdir ve çoğunlukla geleneksel stillerle beraber öğretilir. Vurgu, formlardan ziyade uygulamaya ve etkinliğe yöneliktir.

## Spor Sanda
**Yundong Sanda** (运动散打) veya **Jingzheng Sanda** (竞争散打): Modern dövüş sporu olarak, müsabakalarda fırlatma ve atışların yasal olduğu bir dövüş yöntemidir.

Sanda dövüşü, kickboksu andırsa da birçok güreş tekniğini de barındırır. Yarışmalarda puan, rakibi yere atma veya platformdan çıkarma, kafaya/gövdeye etkili vuruş ile alınır. Kısa süreli tutuşlar serbesttir; tutuş kırılmazsa veya atış yapılamazsa hakem ayırır. ABD'de müsabakalar boks ringi veya yükseltilmiş "lei tai" platformunda yapılır.

*Amatör Sanda*da tekme, yumruk, diz (başa diz yok), fırlatma serbesttir; *Profesyonel Sanda*da başa diz de dahil tüm dizler ve fırlatmalar serbesttir. Sporcularda amatörde koruyucu ekipman, profesyonelde ise sadece eldiven, kasık koruyucu ve ağızlık bulunur.

Sanda sporcuları, K-1, Shoot Boxing gibi uluslararası turnuvalarda ve MMA'da (ör. UFC, Strikeforce) başarıyla yarışmıştır.

## Askeri Sanda
**Junshi Sanda** (军事散打): Çin ordusunun özel kuvvetleri için geliştirilmiş, geleneksel kung fu ve modern dövüşün sentezi ile tasarlanmış sistem. Dört ana teknik:
* Da – Üst vücut vuruşları (yumruk, dirsek, baş, omuz vb.)
* Ti – Alt vücut vuruşları (tekme, diz, basma)
* Shuai – Atışlar, güreş teknikleri
* Chin-Na – Kilit ve boğma teknikleri

## Yarışmalar
**[[Uluslararası Wushu Federasyonu]] (IWUF)**, wushu ve sanda'nın dünyadaki en üst düzey idari organıdır.

### Dünya Wushu Şampiyonası

### Sanda Dünya Kupası

## Tanınmış uygulayıcılar

* Liu Hailong
* Kong Hongxing
* Bao Ligao
* Zhang Kaiyin
* Hossein Ojaghi
* Hamid Reza Gholipour
* Mohsen Mohammadseifi
* Erfan Ahangarian
* Khadijeh Azadpour
* Shahrbanoo Mansourian
* Elaheh Mansourian
* Hüseyin Dündar
* Gülşah Kıyak
* Mohammed Al-Ashwal

### Kickboks

* Fang Bian
* Wei Rui
* Daniel Ghiță
* Cătălin Zmărăndescu
* Andrei Stoica
* Bogdan Stoica
* Dong Wenfei
* Jia Aoqi
* Yang Zhuo
* Bai Jinbin
* Zhu Shuai
* Xu Yan
* Xie Lei
* Jin Ying
* Qiu Jianliang
* Wang Cong
* Zheng Junfeng
* E Meidie
* Wang Kehan
* Liu Ce
* Ouyang Feng
* Kiew Parunchai

### Karma dövüş sanatları (MMA)

* Zhang Weili
* Cung Le 
* Glenn Kaisler
* Eduard Folayang
* Joshua Pacio
* Tom Woods
* Kevin Belingon
* Priscilla Hertati
* Lumban Gaol
* Muslim Salikhov
* Zabit Magomedsharipov
* Khasan Magomedsharipov
* Shamil Musaev
* Bozigit Ataev
* Karimula Barkalaev
* Karl Albrektsson
* Shamil Abdurakhimov
* Song Yadong    
* Pat Barry
* K.J. Noons
* Alessio Sakara
* Mark Eddiva
* Song Kenan
* Li Jingliang 
* Yan Xiaonan 
* Su Mudaerji
* Zhang Mingyang
* Tofiq Musayev
* Timur Khizriev
* Arkadiusz Wrzosek

### Lethwei
* Dave Leduc

### Profesyonel boks
* Alessandro Riguccini

## Ayrıca bakınız
* Kickboks
* Kumite
* Sambo
* Muay Thai
* Lethwei

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Uluslararası Wushu Federasyonu resmi sitesi
* ICMAC - Dünya çapında ISKA onaylı Sanda ve Kung Fu Turnuvaları
* Uluslararası Kickboks Federasyonu - Sanshou Yarışma Kuralları