Köle pazarı

**Köle pazarı**, kölelerin alınıp satıldığı bir yerdir. Bu pazarlar, kölelik tarihinde önemli bir olgudur.

## Asya
### Orta Asya

Antik çağlardan beri, Orta Asya'daki İpek Yolu üzerindeki şehirler köle ticaretinin merkezleriydi. Erken Orta Çağlarda, Orta Asya, Vikingler tarafından Rusya'da köle pazarları aracılığıyla Abbasi Halifeliği'ne köle olarak satılan Avrupalı köleler için bir geçiş alanıydı. Moğol İmparatorluğu'ndaki köle ticareti, Asya ve Avrupa arasında birbirine bağlı köle pazarları ağı oluşturdu.

19. yüzyılda, Hive ve Buhara köle pazarları hala dünyanın en büyük köle pazarları arasındaydı. Buhara, Semerkant, Karakul, Karshi ve Charju'da çoğunlukla Persler, Ruslar ve bazı Kalmık köleler Türkmenler, Kazaklar ve Kırgızlar tarafından alınıp satılıyordu. 17. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar Hive, ele geçirilen Pers ve Rus köleler için kötü şöhretli bir köle pazarıydı. Orta Asya'daki köle pazarları, Rusların 1870'lerde Orta Asya'daki İslam devletlerini fethetmesiyle ortadan kaldırıldı.

## Afrika

### Doğu Afrika

Somali'de yaşayan Bantular, Nijerya ve Kamerun'dan Güneydoğu Afrika'ya yerleşen ve daha sonra yakalanıp Arap köle ticaretinde satılan Bantu gruplarının torunlarıdır.

1800 ile 1890 yılları arasında, 25.000-50.000 Bantu kölesinin Zanzibar köle pazarından Somali kıyılarına satıldığı düşünülüyor. Kölelerin çoğu, Tanzanya, Mozambik ve Malavi'deki Majindo, Makua, Nyasa, Yao, Zalama, Zaramo ve Zigua etnik gruplarından geliyordu. Bu Bantu grupları topluca, Zigua kabilesinin "insanlar" için kullandığı Mzigula kelimesinden alınan bir terim olan Mushunguli olarak bilinir (kelime, "işçi", "yabancı" ve "köle" gibi birden fazla anlama sahiptir). Bantu yetişkin ve çocuk köleler köle pazarından yalnızca tarlalarda zor işleri yapmak için satın alınırdı.

Köleleştirilmiş Afrikalılar Arap dünyasının şehirlerinde satılırdı. 1416'da Makrizi, Takrur'dan (Senegal Nehri yakınlarından) gelen hacıların Mekke'ye 1.700 köle getirdiğini anlattı. Kuzey Afrika'da, başlıca köle pazarları Fas, Cezayir, Trablus ve Kahire'deydi. Satışlar halka açık yerlerde veya çarşılarda (Arapça'da suk denir) yapılıyordu.

Alıcılar "malları" dikkatli bir şekilde incelerdi. Genellikle bilekleri birbirine bağlı çıplak duran bir kölenin sağlık durumunu kontrol ederlerdi. Kahire'de, hadımlar ve cariyelerle ilgili işlemler özel evlerde gerçekleşirdi. Fiyatlar kölenin kalitesine göre değişiyordu.

### Kuzey Afrika

Köle ticareti, Sahra ötesi ticaret yolları üzerinden gelen Afrikalı köle tedarikiyle, Kuzey Afrika'da antik çağlardan beri var olmuştur. Kuzey Afrika kıyısındaki kasabalar, köle pazarları olarak Roma zamanlarında kayıtlara geçmiştir ve bu ticaret Orta Çağa kadar devam etmiştir. Berberi kıyısındaki Berberi köle ticareti, Osmanlı İmparatorluğu'nun bölgeye hükmetmeye başladığı 15. yüzyılda etkisini artırmıştır. Buna, Reconquista'dan sonra İspanya'dan sürülen Sefarad Yahudileri ve Mağribi mültecilerin akını da eklenmiştir. Berberi köle ticareti hem Afrikalı hem de beyaz köleleri kapsıyordu.

### Batı Afrika
1502'de Lagos Badagry'de kurulan Velekete Köle Pazarı, Badagry'deki Atlantik köle ticareti sırasında önemliydi çünkü Afrikalı aracıların köleleri Avrupalı köle tüccarlarına sattığı bir nokta olarak hizmet ediyordu ve bu da onu Batı Afrika'nın en kalabalık köle pazarlarından biri haline getiriyordu.

Bir diğer tarihi köle pazarı ise Bono Manso Köle pazarıydı. 16. yüzyıl civarında, kasabanın batısındaki dev bir Baobab ağacının merkezinde yer alan bu pazar, Atlantik köle ticaretinde önemli bir rol oynamıştır. Bu, Gold Coast'taki en eski köle geçiş noktalarından biriydi.

## Avrupa ve Osmanlı İmparatorluğu

### Guney Avrupa
Portekiz'in Lagos şehrinde 1444'te açılan Mercado de Escravos köle pazarı Afrika kölelerinin satışı için Portekiz'de oluşturulan ilk köle pazarıydı. 1441'de ilk köleler Kuzey Moritanya'dan Portekiz'e getirildi. Portekiz Afrika seferlerinin başlıca finansörü olan Prens Henry, diğer tüm mallarda olduğu gibi, Portekiz'e ithal edilen kölelerin satış fiyatının beşte birini vergilendirdi. 1552'ye gelindiğinde, Afrika köleleri Lizbon nüfusunun %10'unu oluşturuyordu. 16. yüzyılın ikinci yarısında, krallık köle ticaretindeki tekeli bıraktı ve Avrupa'nın Afrika köle ticareti, Amerika'daki tropikal kolonilere köle taşımacılığına kaydı.

### Kuzey ve Doğu Avrupa

Erken Orta Çağlarda, Dublin ve Prag Avrupa'nın en büyük köle pazarlarına sahipti. Dublin, Viking köle ticaretinin merkezlerinden biriydi. İrlanda gibi Batı Avrupa'daki Viking akınları sırasında esir alınan kişiler, Dublin köle ticareti yoluyla Mağribi İspanya'ya satılır veya Hedeby veya Brännö'ye ve oradan da kölelerin ve kürklerin Arap gümüş dirhemi ve Birka, Wollin ve Dublin'de bulunan ipek karşılığında Müslüman tüccarlara satıldığı Volga ticaret yolu üzerinden Rusya'ya taşınırdı. Başlangıçta Avrupa ile Abbasiler arasındaki bu ticaret yolu Hazar Kağanlığı'ndan geçiyordu ancak 10. yüzyılın başlarından itibaren Volga Bulgaristan'ından ve oradan kervanla Harezm'e, Orta Asya'daki Samani köle pazarına ve son olarak İran üzerinden Abbasi Halifeliği'ne gidiyordu.

Prag, Doğu Avrupa'dan Prag'a kaçırılan Pagan Doğu Avrupalıların köle tüccarları tarafından satın alınıp İber Yarımadası'ndaki Endülüs'te köle olarak satıldığı Prag köle ticaretinin merkeziydi. Diğer Avrupa köle pazarları arasında, Cenova ve Venedik iyi bilinen pazarlardı, önemleri ve talepleri 14. yüzyılda Avrupa iş gücünün çoğunu yok eden büyük veba salgınından sonra artmıştı.

### Osmanlı İmparatorluğu

Osmanlı İmparatorluğu'nda 14. yüzyılın ortalarında köleler, "Esir pazarı" adı verilen yerlerde alınıp satılıyordu. II. Mehmed'in 1460'larda İstanbul'da ilk Osmanlı köle pazarını muhtemelen eski Bizans köle pazarının bulunduğu yere kurduğu söylenir. Nicolas de Nicolay'a göre, her yaştan ve her iki cinsiyetten köleler vardı ve olası alıcılar tarafından iyice kontrol edilmek üzere çıplak olarak sergileniyorlardı.

18. yüzyılın başlarında Kırım Hanlığı, Osmanlı İmparatorluğu ve Orta Doğu ile büyük bir köle ticareti sürdürdü ve 1500-1700 yılları arasında Rusya ve Polonya-Litvanya'dan yaklaşık 2 milyon köle ihraç etti. Kefe (modern Feodosia), en iyi bilinen ve önemli ticaret limanlarından ve köle pazarlarından biri haline geldi.

Avrupa'daki son köle pazarı, Osmanlı başkenti İstanbul'daydı. Avrupa'dan Kırım köle ticareti ve Çerkes köle ticareti ile Afrika'dan Trans-Sahra köle ticareti, Kızıldeniz köle ticareti ve Hint Okyanusu köle ticareti yoluyla kaçırılan kölelerin varış noktasıydı. Köle pazarı, erkek ve kadın köleler için farklı bölümlere ayrılmıştı. Kadın köleler Avrat Pazarı'nda çıplak bir şekilde teşhir ediliyor ve olası alıcıların incelemesine sunuluyordu. Osmanlı başkentindeki devasa köle pazarı, 1847'de İstanbul Köle Pazarı'nın Feshi fermanı ile kapatıldı. Bu ferman köle satışını yasaklamadı, ancak onu bir iç alana taşıdı ve böylece daha az görünür hale getirdi.

## Kuzey Amerika <span class="anchor" id="Slave markets in North America"></span>
### Birleşik Devletler

Amerika Birleşik Devletleri'ndeki kölelik tarihinde, köle ticareti 1815'te önemli bir ekonomik faaliyet haline gelmiş ve 1860'lara kadar sürmüştür. 1830 ile 1840 arasında, yaklaşık 250.000 köle eyalet sınırları boyunca taşınmıştır. 1850'lerde, 193.000'den fazlası satılmış ve tarihçiler, köle göçüne toplamda yaklaşık bir milyon kişinin katıldığını tahmin etmektedir. 1860'a gelindiğinde, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki köle nüfusu 4 milyona ulaşmıştır.

1840'larda, yaklaşık 300.000 köle satıldı ve Alabama ile Mississippi'nin her birine 100.000 köle götürüldü. 1810 ile 1860 arasındaki her on yılda, en az 100.000 köle memleketlerinden başka yere taşındı. İç Savaş'tan önceki son on yılda, 250.000 köle taşındı.

Eyaletler arası köle ticaretinin genişlemesi, talebin satışa tabi kölelerin değerini artırmasıyla "bir zamanlar durgunluk yaşayan kıyı eyaletlerinin ekonomik canlanmasına" katkıda bulundu.

Bazı tüccarlar "taşınabilir mallarını" deniz yoluyla taşıdı, Norfolk'tan New Orleans'a en yaygın rotaydı, ancak kölelerin çoğu karadan yürümeye zorlandı. Diğerleri Ohio Nehri üzerindeki Louisville ve Mississippi üzerindeki Natchez gibi pazarlardan nehir aşağısına gönderildi. Tüccarlar, köleler için geçici barınaklara sahip düzenli göç yolları oluşturdu. Ayrıca, diğer satıcılar köleler için kıyafet, yiyecek ve malzeme sağladı. Yolculuk boyunca bazı köleler satıldı ve yenileri satın alındı.

Fransız sömürgecilerin şeker kamışı plantasyonları kurduğu ve başlıca emtia ürünü olarak şeker ihraç ettiği New Orleans, kölelerin Mississippi Nehri üzerindeki plantasyonlara vapurla nehir yukarısından gönderilmesiyle köle pazarı ve limanı olarak ulusal önem kazandı. Ayrıca Louisville gibi pazarlardan nehir aşağısına gönderilen köleleri de burada satıldı. 1840'a gelindiğinde, Kuzey Amerika'nın en büyük köle pazarına sahipti. Başlıca köle ticareti ve ilişkili işletmelere dayalı olarak ülkenin en zengin ve dördüncü büyük şehri haline geldi. Ticaret sezonu hasattan sonra Eylül'den Mayıs'a kadardı.

Amerika Birleşik Devletleri'ndeki en ünlü kalan köle pazarı binalarından biri, Güney Carolina, Charleston'daki Old Slave Mart'tır. 19. yüzyılın ilk yarısı boyunca, Charleston'a getirilen köleler, Exchange ve Provost binasının kuzey tarafında düzenlenen açık artırmalarda satılıyordu. Şehir 1856'da halka açık köle müzayedelerini yasakladıktan sonra, Chalmers, State ve Queen caddeleri boyunca kapalı köle pazarları ortaya çıktı. Bu pazarlardan biri, Belediye Meclisi Üyesi ve komisyoncu Thomas Ryan ve iş ortağı James Marsh tarafından kurulan Ryan's Mart'tı.

1859'da Z. B. Oakes adlı bir müzayede ustası Ryan's Mart'ı satın aldı ve şu anda Eski Köle Mart binası olan şeyi müzayede galerisi olarak kullanılmak üzere inşa etti. Pazar, kölelere ek olarak gayrimenkul ve hisse senedi de satıyordu. Ryan's Mart'taki köle müzayedeleri 1850'ler boyunca gazetelerde ilan edildi.

## Kaynakça