Antipatros

**Antipatros** (, kelime anlamı **babaya benzer**; (MÖ 400 – 319), Makedonya Kralı II. Filip ve oğlu Büyük İskender'in birbirini izleyen krallıkları döneminde bir Makedon general, naip ve devlet adamıydı. Argead hanedanının çöküşünün ardından, oğlu Kassandros sonunda Makedonya'yı kendi adına bir kral olarak yönetmiştir.

Makedonya Kralı III. Perdikkas'ın hükümdarlığı sırasında etkin olan Antipatros'un siyasi kariyerinin çoğu, II. Filip'in önde gelen Hetairoilerinden biri olarak geçmiştir. II. Filip'in ölümünden sonra, İskender'in tahtı güvence altına almasına yardım eder. İskender, MÖ 336'da Pers İmparatorluğu'na karşı savaşlarına başladığında, Antipatros, naip olarak Makedonya ve Yunanistan'ı elinde tutmak için geride kalır. İskender seferdeyken, Antipater, Sparta Kralı III. Agis'in isyanı gibi isyanları bastırır ve Yunan işlerini yönetir. Büyük İskender'in MÖ 323'te ölümünden sonra, Antipatros, Babil Bölünmesi'nde Avrupa'nın genel valisi olarak görevinde yeniden kabul görür.

Antipatros daha sonra Lamia Savaşı'na dahil olur, ancak MÖ 322'de yenilir ve Lamia'da kuşatılır. Sonunda Leonnatus'un yardımıyla kaçar ve daha sonra Krateros'un da yardımıyla Yunanları Krannon Muharebesi'nde kesin olarak yener. Naip Perdikkas'ın kraliyet emellerinden haberdar olduğunda, Antipatros, Diadokholerin Birinci Savaşı'nda Perdikkas'ı devirmek için Ptolemaios ve Antigonos ile bir koalisyona katılır.

Perdikkas'ın MÖ 321/320'de ölümünün ardından, Antipatros, Triparadisos Bölünmesi'nde Büyük İskender'in tüm İmparatorluğu'nun naibi seçilir. İki kralı, III. Filip Arrhidaeus ile IV. Aleksandros'u Makedonya'ya geri getirir, ancak kısa bir süre sonra MÖ 319'da ölür. Ölüm döşeğinde Antipatros, oğlu Kassandros yerine piyade subayı Poliperhon'u naip olarak halefi seçer. Antipatros'un ölümü ve halef seçimi, 4 yıl sürecek ve Kassandros'un Makedonya'da kontrolü ele geçirmesiyle sona erecek olan Diadokhoilerin İkinci Savaşı'nı başlatır ve sonunda kısa ömürlü Antipatros Hanedanı kurulur.

## Aile geçmişi ve erken kariyeri

### Aile geçmişi
Antipatros, MÖ 432 gibi erken bir tarihten itibaren Makedonya Argead Krallarına hizmet ediyor olabilecek Iolaos'un Makedon soylu hanesine mensuptur. Antipatros ve ailesi, Argead hanedanıyla uzak akraba olabilirler. MÖ 399/8'de *Iolaos* adında bir Makedon soylusunun oğlu olarak doğan Antipatros, aslen Makedonya'nın Paliura şehrindendir; Kassandros adında bir erkek kardeşi vardır; Kassandros'un kızı Antigone'nin büyük amcasıydı ve Mısırlı I. Berenike'nin de anne tarafından büyük amcası/dayısıdır. Antipatros'un bilinmeyen çeşitli eşlerinden on bir çocuğu (dört kızı, yedi oğlu) vardır.

Kızları:

* Balakros, Krateros ve Makedonyalı I. Demetrios'un eşi Phila
* I. Ptolemaios'un eşi Eurydice. Oğlu Meleager, MÖ 279'da iki ay boyunca Makedonya'yı yönetecekti.
* Perdikkas ve Lysimachus'un eşi Nicaea
* Lyncestisli Alexander'ın eşiOğulları:
* Iollas
* Makedonya Kralı Kassandros
* Kardeşinin hizmetinde bir general ve vali olan Pleistarchos.
* Filip, aynı zamanda kardeşinin emri altında bir komutan
* Nicanor
* Alexarchos
* Perilaus

Antipatros, muhtemelen II. Filip'in selefi olan Makedonya Kralı III. Perdikkas'ın altında siyasi ve askeri bir figür olarak görev yapar ve II. Filip'in MÖ 359'da tahta çıkmasından önce ün kazanmış bir konuma yükselir. Sudas'a göre Antipatros, 2 kitaplık bir mektup derlemesi ve *Perdikkas'ın İllirya İşleri* (Περδίκκου πράξεις Ιλλυριακαί) adında bir tarih bırakmıştır. Antipatros aynı zamanda Aristoteles'in öğrencisi olup. Aristoteles, MÖ 322'de öldüğünde onu vasiyetinin sorumlusu olarak atamıştır.

### II. Filip'in yönetimindeki kariyeri
Antipatros, Parmenion ile birlikte II. Filip'e hizmeti sayesinde, Filip'in güvenilir danışmanlarından ve önde gelen bir Hetairoilerinden biri haline gelmişti ve Filip'in Makedonya devletini genişletmesine yardımcı olmuştu. Antipatros'un kariyerinin başlarında Odrysian Kralı Kersobleptes'e karşı Trakya'da sefer yaptığı bilinmektedir. MÖ 342'de, Filip tarafından, kendisi Trakya ve İskit kabilelerine karşı üç yıl süren zorlu ve başarılı bir sefere çıkarken, Makedonya'yı naip olarak yönetmek üzere atanır ve bu sefer Makedon yönetimini Hellespont'a kadar genişletmiştir. MÖ 342'de Atinalılar, Euboean kasabalarının kontrolünü ele geçirmeye ve Makedonya yanlısı yöneticileri kovmaya çalıştığında, onları durdurmak için Makedon birlikleri gönderir. Aynı yılın yaz ayları sonunda Antipatros, Makedonya'nın MÖ 346'da kabul edildiği dini bir örgüt olan Amphictyonic Birliği'nde Filip'in temsilcisi (theoros) olarak Delfi'ye gider; II. Filip adına Pythian Oyunlarına katılır.

Trakya, MÖ 340'ta Makedonya'nın kuzey sınırını tekrar tehdit ettiğinde, Antipatros bölgede sefere çıkar ve naipliği genç İskender'e devreder. MÖ 338'de Heroneya Muharebesi'ndeki muzaffer Makedon zaferinden sonra, Antipatros bir barış anlaşması müzakere etmek ve savaşta ölen Atinalıların kemiklerini iade etmek için Atina'ya (MÖ 337–336) büyükelçi olarak gönderilir. Antipatros'un Atinalı devlet adamı Phocion ile uzun süredir devam eden bir dostluğu olduğu bilinmektedir; bu dostluk bu ziyaretten veya daha önceki etkileşimlerden kaynaklanmış olabilir.

Antipatros, genç İskender ve onun annesi Olympias için harika bir arkadaş olarak başlar ve MÖ 336'da Filip'in ölümünün ardından İskender'in halefiyetini güvence altına alma mücadelesine yardımcı olur. Parmenion ile birlikte, İskender'e tahtın halefiyetini evlilik yoluyla sağlamadan Asya seferine çıkmamasını tavsiye eder.

## Büyük İskender yönetimindeki kariyeri

### Makedonya ve Yunanistan Naibi
İskender'in MÖ 334'te doğuya doğru yola çıkmasıyla, Antipatros Makedonya'da naip olarak bırakılır ve MÖ 323/2'ye kadar elinde tuttuğu "Avrupa'nın generali (*[[strategos]]*)" görevine getirilir. Avrupa cephesi başlangıçta oldukça hareketli olacaktır ve Antipatros, kral MÖ 334-333 kışında Gordium'dayken yaptığı gibi, krala takviye göndermek zorunda kalır.

Rodoslu Memnon ve Pharnabazus komutasındaki Pers filosu, Ege Denizi'nde savaşı başlatarak ve Avrupa'da savaşı tehdidi oluşturarak Antipatros için görünüşte önemli bir tehlike haline gelir. Ancak, Rodoslu Memnon'un, Lesbos adasındaki Mytilene kuşatması sırasında ölmesi ve kalan filonun, İskender'in İssos Muharebesi'ndeki zaferinden sonra MÖ 333'te dağılması, Naip için şans olur. Daha tehlikeli düşmanlar daha yakındadır; Trakya'daki kabileler, bölgenin Makedon valisi Trakyalı Memnon liderliğinde MÖ 332'de isyan eder ve bunu kısa süre sonra Sparta kralı III. Agis'in isyanı izler. Korinthos Birliği'nin üyesi olmayan ve İskender'in seferine katılmayan Spartalılar, Asya seferinde Leuctra Muharebesi ve Mantinea Muharebesi'ndeki ağır yenilgilerinden sonra Peloponnese'nin kontrolünü geri almak için uzun zamandır bekledikleri bir fırsat yakaladılar. Persler, Sparta'nın bu hevesini cömertçe finanse ederek 20.000 kişilik bir ordunun oluşmasını sağladılar. Girit'in fiili kontrolünü ele geçirdikten sonra Agis, Makedonya karşıtı bir cephe kurmaya çalışır. Atina tarafsız kalırken, Achaeanlar, Arcadianlar ve Elis, Arcadia'nın sadık bir şekilde Sparta karşıtı başkenti Megalopolis'in önemli istisnasıyla, onun müttefikleri olur. MÖ 331'de Agis, tüm ordusuyla şehri kuşatmaya başlar ve Antipatros'u harekete geçmeye zorlar.

#### Sparta Kralı III. Agis'in İsyanı
Böylece aynı anda iki düşmanla uğraşmamak için Antipatros, Trakyalı Memnon'u affeder ve hatta İskender tarafından kendisine büyük miktarda para gönderilirken Trakya'daki görevini sürdürmesine izin verir. Böylece, Teselya'nın yardımı ve birçok paralı askerle, Agis'in iki katı büyüklüğünde bir güç oluşturulur. Antipatros bu gücü MÖ 330'da Spartalılarla yüzleşmek için bizzat güneye götürür. O yılın bahar aylarında, iki ordu Megalopolis Muharebesi'nde karşı karşıya gelir. Agis, Makedonlara da ağır kayıplar verdirir, ancak en iyi askerlerinin çoğuyla birlikte ölür. Tamamen yenilen Spartalılar barış ister; Makedonların cevabı, doğrudan Korinthos Birliği ile müzakere etmek olur, ancak Spartalı elçiler doğrudan İskender ile görüşmeyi tercih ederler ve İskender, Sparta'nın müttefiklerine 120 talentlik bir ceza ve Sparta'nın birliğe girişini dayatır.

İskender, Antipatros'uin zaferini oldukça kıskanmış gibi görünür; Plutarch'a göre, kral vekiline yazdığı bir mektupta şöyle demiştir: "*Görünüşe göre, dostlarım, biz burada [[III. Darius|Darius]]'u fethederken, [[Arkadya|Arcadia]]'da* *da farelerin savaşı yaşanmış.*" Antipatros, Yunanistan'da oligarkları ve tiranları desteklediği için sevilmiyordu, ancak Filip tarafından kurulan Korinthos Birliği ile de çalışmıştır. Buna ek olarak, hırslı Olympias ile olan daha önceki yakın ilişkisi büyük ölçüde bozulur. İskender, kıskançlıktan mı yoksa Olympias ve Antipatros arasındaki anlaşmazlığın kötü sonuçlarına karşı korunma güdüsünden mi bilinmez, MÖ 324'te Antipatros'a Asya'ya yeni birlikler götürmesini emrederken, terhis edilmiş gazi askerlerin eve dönüşünden sorumlu olan general Krateros, Makedonya'daki naipliği devralmak üzere atanır. Ancak İskender MÖ 323'te Babil'de aniden öldüğünde, Antipatros iktidar devrini gerçekleştirmez.

Antik Roma tarihçisi Justin'in "Historia Philippicae et Totius Mundi Origines et Terrae Situs" (*Pompeius Trogus'un Filip Tarihi Özeti*) adlı eserinde geçtiği gibi bazı sonraki tarihçiler, İskender'in beklenmedik ölümünden Antipatros'u sorumlu tutarak, onu zehir yoluyla öldürttüğünü iddia ettiler. Ancak bu görüş çoğu tarihçi tarafından tartışmalıdır ve genel olarak İskender'in doğal nedenlerden öldüğüne inanılmaktadır

## Lamia ve Diadokhoi savaşlarındaki rolü
Yeni naip Perdikkas, Yunanistan'ın Antipatros'un kontrolünde bırakır. Antipatros, güney Yunanların siyasi özerkliklerini yeniden öne sürmeye çalıştıkları Lamia Savaşı'na yol açan Atina, Aetolia ve Teselya ile savaşmak zorunda kalır.

### Lamia Savaşı

Bu mücadelenin başlangıcında, güney Yunanlar görünüşte belirleyici bir sayısal avantaja sahipti ve yaklaşık 25.000 askerlik bir ordu kurmuşlardı. Antipatros'un birlikleri, Büyük İskender'in seferleriyle ciddi şekilde azalmış bir insan gücü havuzundan toplanan sadece 13.000 kişiden oluşuyordu. Dahası, güney Yunan koalisyonuna, İskender'in altında savaşmış ve Makedon savaş düzeninin işleyişini ilk elden görmüş yetenekli bir general ve eski bir paralı asker olan Leosthenes liderlik ediyordu. Tarihi Thermopylae geçidi civarında bu koalisyonla yapılan ilk çatışmada, Antipatros'un Teselya süvarileri karşı tarafa iltica eder. Zaten sayıca az olan ve artık süvari birliği de kalmayan Antipatros, sembolik bir savaş verir, ancak sonunda yenilir ve Teselya şehri Lamia'ya doğru kuzeye çekilmek zorunda kalır. Şehrin sağlam savunmasının arkasında durarak bir kuşatmaya dayanır. Bir şekilde, Atina kuşatma hatları üzerinden olası müttefiklere çaresizce çağrılar göndermeye başlar. MÖ 322'de, Hellespont Frigyası satrapı Leonnatos, Antipatros'un yardım çağrısına yanıt vererek 1.500 süvari ile 20.000 piyadeden oluşan bir kuvvetle kuşatmayı kırmak için güney Teselya'ya gelir.

Leonnatos buradaki savaşta ölmüş olsa da, Atina koalisyonu azalan ordusunun tamamını (Aetolia ve Teselya birliklerinin çoğu hasatla ilgilenmek için kuşatmadan ayrılmıştı) onunla yüzleşmek için kullanmak zorunda kalmıştı. Leonnatus'un piyadeleri, Aetolia ve Teselya süvarilerinin onları takip edemeyeceği engebeli bir araziye çekilir ve bu felaketten büyük ölçüde yara almadan kurtulurlar. Bu olaylar sayesinde, Antipatros, Lamia'nın surlarından çıkarak, kuzeye Makedonya'ya doğru giderek, Asya'dan daha fazla takviye gelmesini bekleme fırsatı bulur. Yol boyunca Leonnatus'un piyade birliklerinden kalanları da toplar ve onları ilk ordusundan kalanların arasına ekler.

Bir başka seçkin general olan Krateros da Antipatros'un yardım çağrısını alır ve İskender'in emrinde savaşmış 16.000 terhis edilmiş gaziden oluşan bir kuvvetle Pella'ya gelir. İki general ortak bir dava güderler ve bu yeni ittifakı pekiştirmek için Antipatros kızı Phila'yı Krateros ile evlendirir. İkisi daha sonra güney Yunanlara karşı son ve belirleyici bir savaş yapmak için büyük, birleşik bir kuvveti güneye götürürler. Antipatros, Krateros'un yardımıyla MÖ 322'de Krannon Muharebesi'nde onları yener ve koalisyonu dağıtır. Yıkık Thebes şehrinde yapılan bir barış anlaşmasında Antipatros, Phocion ve Demades liderliğindeki bir Atina heyetiyle müzakere eder. Burada Atina'ya bir oligarşi kuralı dayatır ve Demosthenes ve Hypereides'in (isyanın önde gelen kışkırtıcıları) teslim edilmesini talep eder. Demosthenes yakalanıp teslim edilmemek için intihar eder, Hypereides ise hapsedilir ve acımasız bir infazla dili ağzından sökülür.

### Diadokhoilerin Birinci Savaşı

Aynı yılın ilerleyen dönemlerinde Antipatros ve Krateros, Küçük Asya'daki Antigonos'tan Perdikkas'ın kendisini imparatorluğun doğrudan hükümdarı yapmayı düşündüğü haberini aldıklar. O sırada, Aetolia'nın yeniden direniş gösteren ceplerine karşı bir temizlik harekâtıyla meşguldüler. Antipatros ve Krateros, buna göre Aetolialılarla (Makedon hükümdarlarının geleceğini çok üzecek şekilde) barış yaptılar ve Mısır satrapı Ptolemaios ile ittifak kurarak Perdikkas'a karşı savaşa girdiler. Antipatros, bu yeni ittifakı güçlendirmek için kızlarından birini (Eurydike) Ptolemaios ile evlendirir. Daha sonra Krateros ve oğlu Kassandros ile birlikte MÖ 321'de önemli bir kuvvetin başında Asya'ya geçer. Frigya'dayken bu ordu ikiye bölünür. Bir parçası Krateros komutasında Kapadokya'da Eumenes ile yüzleşmek için doğuya yürürken diğeri Antipatros komutasında Perdikkas ile savaşmak için güneye doğru ilerler. Antipatros, Suriye'deyken, o noktada halef mücadelesinin güç dinamiklerini önemli ölçüde değiştiren iki mektup alır. İlk mektup Perdikkas'ın Mısır'da kendi askerleri tarafından öldürüldüğünü, ikincisi ise Helenistik çağın en büyük sürprizlerinden biri olarak Krateros'un Eumenes'e karşı savaşta yenildiğini ve öldürüldüğünü bildirir (Diodorus xviii. 25–39).

## İmparatorluğun Naipliği, Ölümü ve Halefiyeti
Triparadisus Bölünmesi'nde (MÖ 321), Antipatros, İskender'in büyük krallığının yeni bir bölünmesine katılır. Kendisini İskender'in tüm imparatorluğunun yüce naibi olarak atar ve İskender'in oğlu IV. Aleksandros ve engelli kardeşi III. Filip'in koruyucusu olarak Yunanistan'da kalır. Birliklerinin bir isyanını bastırdıktan ve Antigonos'u Eumenes ve Perdikkas'ın diğer partizanlarına karşı savaşa devam etmekle görevlendirdikten sonra, Antipatros MÖ 320'de Makedonya'ya döner (Justin xiii. 6). Kısa süre sonra, aktif kariyerini sona erdiren bir hastalığa yakalanır.

Antipatros, MÖ 319'da 81 yaşında yaşlılıktan ölür. Yanında, daha sonra Makedonya kralı olan oğlu Kassandros vardır. Tartışmalı bir şekilde, Antipatros, Kassandros'u kendisinden sonra naip olarak atamaz ve kararının nedeni olarak Kassandros'un nispeten gençliğini (Antipatros'un ölüm anında Kassandros 36 yaşındaydı) gösterir. Antipatros, Kassandros yerine daha yaşlı subay Poliperhon'u naip olarak seçer.

Kassandros, sadakati ve deneyimi sayesinde naip olma hakkını kazandığına inanarak buna öfkelendi. Bu nedenle, Polyperchon ile mücadelesinde kendisine yardım etmesi için General Antigonos'a başvurdu. MÖ 317'de, Polyperchon ile iki yıl süren savaşın ardından Kassandros galip geldi. Kassandros, Makedonya'yı on dokuz yıl boyunca yönetti; önce naip, sonra kral olarak, sonunda Antipatros Hanedanı'nı kurdu.

Kassandros, sadakati ve deneyimi sayesinde naip olma hakkını kazandığına inanarak buna öfkelenir. Bu nedenle, pozisyon için Poliperhon ile savaşmasında kendisine yardım etmesi için general Antigonos'a başvurur. MÖ 317'de, Poliperhon ile iki yıl süren savaştan sonra Kassandros galip gelir. Kassandros, önce naip, sonra kral olarak on dokuz yıl boyunca Makedonya'yı yönetmeye devam eder ve sonunda Antipatros Hanedanı'nı kurar.

## Kalıt

### Karakter
Antipatros'un üç ardışık kral altında geçen uzun kariyeri, her şeyden önce Makedonya'nın destekçisi ve "Makedonya işlerinin koruyucusu" olarak geçmiştir. Vekilliği ve naipliği Antipatros'a birçok kişinin korkusunu ve saygısını kazandırmış olsa da, genel olarak diğer birçok Halef'in aksine Asya işleriyle pek ilgilenmediği ve yüce iktidar üzerinde kesin bir iddiası veya ilgisi olmadığı kabul edilir. Genel olarak, Antipatros'un Argeadlara olan sadakati ve naipliği kendi çocuklarına devretmeyi reddetmesi, vatanını kendi çıkarlarının önüne koyan sadık bir Makedon olduğunun kanıtı olarak görülür.

### Politik mirası
Antipatros'un uzun süreli hastalık sonucu ölümü ve halef seçimi, Diadokhoilerin İkinci Savaşı'na yol açacaktı. Olympias, MÖ 317'de kısa bir süre Makedonya'da iktidara geldiğinde, Antipatros'un oğlu Iollas'ın mezarını açar ve küllerini dağıtır. "Makedonya kamuoyuna saygı" nedeniyle Antipatros'un mezarına aynısını yapmamış olabilir. Antipatros'un ölümü ve naipliğin Poliperhon'a devredilmesi, Poliperhon'un Antipatros'un statüsünün çoğundan yoksun olması nedeniyle İskender'in İmparatorluğu'nun merkezi otoritesini daha da zayıflatır. Buna göre, Antipatros'un ölümü, Asya ve Yunanistan'daki birçok satrap ve generale kendi hırslarının peşinden gitmeye başlamaları için bir işaret olmuştur.

## Kaynakça

## Literatür

### Antik kaynaklar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Modern kaynaklar

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Konuyla ilgili yayınlar
* 
* 
* Smith, William (editor); *[[Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]]*, , Boston, (1867)

## Dış bağlantılar

* Livius.org'dan Antipater (Jona Lendering)
*