Seyidağa Onullahi

**Seyidağa Onullahi** (),  tarih doktoru, oryantalist ve profesör. 2001–2004 yılları arasında Bakü Devlet Üniversitesi'nde Azerbaycan'ın Eski ve Orta Çağ Tarihi (doğa bilimleri) Bölümü başkanlığı görevini yürütmüştür. "21 Azer"” madalyası sahibi olan Onullahi, 1945-1946 yıllarında Güney Azerbaycan milli kurtuluş hareketine fiilen katılmıştır.

## Yaşamı
Seyidağa Onullahi, 26 Ağustos 1925'te Güney Azerbaycan'ın Astara şehrinde doğmuştur.

Farsça eğitim veren bir liseden mezun olmuştur.

1945-1946 yılları arasında Güney Azerbaycan'ın milli kurtuluş hareketine katılmış ve bu nedenle "21 Azer" madalyası ile taltif edilmiştir. Milli hükümetin çöküşünden sonra göç etmek zorunda kalmış ve Sovyet Azerbaycan'a (modern Azerbaycan Cumhuriyeti) sığınmıştır. Astara'da şehir siyasi dairesi başkanı olarak görev yapmıştır. Güney Azerbaycan'daki Pişevari hareketinin çöküşü sırasında Sovyet Azerbaycan'a gelmiş, 1952'de Gence'deki Zerdabi Pedagoji Enstitüsü Tarih Fakültesi'nden mezun olmuş; ardından altı yıl boyunca Ağstafa'da bölüm başkanı ve müdür olarak görev yapmıştır. 1958'de Bakü Devlet Üniversitesi Doğu Bilimleri Fakültesi'nde yüksek lisans eğitimine başlamıştır. 1963'te doktora (namzetlik), 1983'te ise yüksek doktora dissertasyonunu (tezini) savunmuş; 1985 yılında profesör unvanını almıştır. 1962 yılından sonra Azerbaycan SSC Bilimler Akademisi Tarih Enstitüsü'nün (günümüzde Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi) "Orta Çağ Tarihi Bölümü"nde; küçük, kıdemli ve baş araştırmacı unvanlarıyla görev yapmıştır. Hayatının son yıllarında, 2001-2004 yılları arasında Bakü Devlet Üniversitesi'nde (BSU) 'Azerbaycan'ın Eski ve Orta Çağ Tarihi (Doğa Bilimleri)' bölümünde başkanlık görevini yürütmüştür. Bilimsel faaliyetleri temel olarak Azerbaycan'ın Orta Çağ tarihine dair kritik meselelerin tetkiki üzerine yoğunlaşmıştır. Çok sayıda muteber monografinin ve yüzü aşkın bilimsel makalenin müellifidir.

## Eserleri
Onullahi, ANAS'ın "Tebriz Şehri Tarihi" (1982),"İran İşçi Grevi Hareketi: 1951–1953" (1968), "Evliya Çelebi", "Gence Tarihi", "Azerbaycan Tarihi" ve çok ciltli "Azerbaycan Tarihi" kitaplarının yazarlarından biridir. "Ermeni Milliyetçileri ve İran" adlı kitabı Londra ve Bakü'de yayımlanmıştır. Farsça, Arapça, Fransızca, Rusça ve Türkçe dillerine hakim olan Onullahi; Orta Çağ'a ait kaynakları inceleyerek yayıma hazırlamıştır. Onullahi; Azerbaycan tarihi açısından kıymetli bir kaynak olan Muhammed Müfid Yezdi'nin 'Muhtasar-ı Müfid' adlı eserini ilk analiz eden ve bu çalışmaya atıfta bulunarak 17. yüzyıl sonundaki Tebriz'in sosyo-ekonomik durumuna dair özgün bilgiler sunan bir araştırmacıdır. Bu eser, 1680 yılında Lahor'da Muhammed Müfid Yezdi tarafından kaleme alınmış olup henüz basılmamıştır. Bu kaynağın yanı sıra Onullahi, Hondemir'in 'Nâme-i Nâmî' adlı eserinin Bakü nüshası, Ebü'l-Kasım Kaşani'nin İlhanlılar dönemine ışık tutan 'Tarih-i Olcaytu' adlı çalışması, Mahmud Natanzi'nin Nukavatü'l-Âsâr fî Zikri'l-Ahyâr' eseri, Fazlı İsfahani'nin 'Efdalü't-Tevârih' adlı eseri ve Celaleddin Muhammed Müneccim Yezdi'nin 'Tarih-i Abbasi' gibi kaynakların yanı sıra Safevi Devleti'ne dair bazı mektuplar üzerine makaleler yayımlamıştır.

### Karabağ
Araştırmalarında Karabağ'a özel bir yer veren Onullahi, "Azerbaycan Karabağ'ı", "Arran Karabağ'ı" ve "15.-17. Yüzyıllarda Karabağ" başlıklı makalelerinde, dönemin Farsça kaynaklarına atıfta bulunarak, Karabağ hakkında ilginç bilgiler vermiştir. "*Arran, Şirvan ile Azerbaycan'ın güney kısmı arasında kalan, batıda Anadolu, kuzeyde Mugan ve Gürcistan, güneyde ise Ermenistan ile sınır komşusu olan bir bölgeydi*" diye yazmaktadır. Dönemin kaynaklarına atıfta bulunarak, şöyle yazmaktadır:

### Təbriz
Onullahi, Tebriz şehrinin tarihi üzerine de kapsamlı çalışmalar ortaya koymuştur. 1982'de tarih bilimleri alanında doktora derecesi almak için savunduğu temel çalışması ve Tebriz şehri üzerine bir dizi makalesi bilinmektedir. Bu makalelerde Tebriz kültürü, eğitim ve okulların tarihi, Tebriz kütüphaneleri, Tebriz'de gerçekleşen depremler, Safevi devletinin başkentinin Tebriz'den Kazvin'e taşınması, Kağan Şirvani'nin Tebriz ile bağlantısı, İlhanlılar döneminde Tebriz'de inşa edilen Rab-i Raşidi Mahallesi'nin tarihi ve önemi, Tebriz anıtları, Tebriz'de Cihan Şah'ın bir şaheseri olarak kabul edilen 1465 yılında inşa edilen Sultanahmet Camii'nin tarihi ve diğer tarihi konular hakkında bilgiler vermiştir.

### Safevîler
Onullahi'nin çalışmaları arasında Safevî Devleti üzerine gerçekleştirdiği araştırmalar önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle Safevîler'in Türk kökenine dair sunduğu veriler, tarih yazımı açısından hem dikkat çekici hem de özgün niteliktedir. Yazar; 14. yüzyılda kaleme alınan ve Tevekkül bin İsmail bin Hacı el-Erdebîlî'ye ait olan 'Safvetü's-Safâ' adlı esere atıfta bulunarak şu ifadeleri kaydetmektedir:

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Onullahi S. M. XIII–XVII əsrlərdə Təbriz şəhəri (Sosial-iqtisadi tarixi). Bakı: Elm, 1982, 280 s.
* Onullahi S. M. İranda milli məsələnin qoyuluşu/Güney Azərbaycan: tarixi, siyasi və kulturoloji müstəvidə. Bakı, Azərnəşr, 2010
* 
* 21 Azər hərakatı