Kriptogram

Bir **kriptogram**, kısa bir şifrelenmiş metin parçasından oluşan bir bulmaca türüdür. Genellikle metni şifrelemek için kullanılan şifre, kriptogramın elle çözülebileceği kadar basittir. Her harfin farklı bir harf veya sayı ile değiştirildiği ikame şifresi sıklıkla kullanılır. Bulmacayı çözmek için orijinal harfleri kurtarmak gerekir. Bir zamanlar daha ciddi uygulamalarda kullanılmış olsalar da, artık çoğunlukla gazete ve dergilerde eğlence amaçlı basılmaktadırlar.

Diğer klasik şifre türleri bazen kriptogram oluşturmak için kullanılır. Buna bir örnek, bir mesajı şifrelemek için bir kitap veya makalenin kullanıldığı kitap şifresidir.

## Tarihçe
Kriptogramlarda kullanılan şifreler eğlence amaçlı değil, askeri veya kişisel sırların gerçekten şifrelenmesi için oluşturulmuştur.

Kriptogramın eğlence amaçlı ilk kullanımı Orta Çağ döneminde entelektüel oyunlar için boş zamanı olan keşişler tarafından gerçekleşmiştir. Bamberg'de bulunan bir el yazması, Galler'deki Gwynedd kralı Merfyn Frych ap Gwriad'ın (ö. 844) sarayına gelen İrlandalı ziyaretçilere, yalnızca harfleri Latinceden Yunancaya çevirerek çözülebilecek bir kriptogram verildiğini belirtir. On üçüncü yüzyıl civarında, İngiliz keşiş Roger Bacon yedi şifre yöntemini listelediği bir kitap yazdı ve "bir sırrı, onu avamdan gizleyecek bir yöntemden başka bir şekilde yazan bir adam delidir" dedi. 19. yüzyılda Edgar Allan Poe birçok gazete ve dergi makalesi ile kriptogramların popülerleşmesine yardımcı olmuştur.

Çağdaş kültürde kriptogramların iyi bilinen örnekleri King Features tarafından yayınlanan *Cryptoquip* ve *Cryptoquote* adlı gazete bulmacalarıdır. Andrew McMeel tarafından dağıtılan *Celebrity Cipher*, çağdaş kültürdeki bir başka şifre oyunudur ve oyuncuyu ünlü kişiliklerden alıntıların şifresini çözmeye zorlar.

Yazar J. M. Appel, 28 Eylül 2014'te halka açık bir meydan okumayla, *Azrail'in İzinde* ("Scouting for the Reaper") adlı kısa öykü koleksiyonunun içindekiler sayfasının bir kriptogram olarak ikiye katlandığını duyurdu ve bunu ilk çözene bir ödül vaat etti.

## Kriptogram çözme
İkame şifrelere dayalı kriptogramlar genellikle frekans analizi ve İngilizce'de yalnızca "i" veya "a" (ve bazen "o") olabilen tek harfli kelimeler gibi kelimelerdeki harf kalıplarını tanıyarak çözülebilir. Çift harfler, kesme işaretleri ve şifrede hiçbir harfin kendi yerine geçemeyeceği gerçeği de çözüme yönelik ipuçları sunar. Bazen kriptogram bulmacası yapımcıları çözücüyü birkaç harfle başlatırlar.

## Diğer kripto bulmacaları
Kriptogram popülerliğini korurken, zaman içinde buna benzer başka bulmacalar da ortaya çıkmıştır. Bunlardan biri, kriptogramla aynı şekilde şifrelenmiş ünlü bir alıntı olan *Cryptoquote*tur. İncil'den esintiler taşıyan daha yeni bir versiyonu ise *CodedWord*dür. Bu bulmacanın çözümü sadece çevrimiçi olarak sunulmakta ve İncil metninin kısa bir tefsirini de içermektedir. Üçüncü bir bulmaca ise *Cryptoquiz*dir. Bu bulmacanın üst kısmında "Çiçekler" gibi bir kategori (şifrelenmemiş) bulunmaktadır. Bunun altında, belirtilen kategoriyle ilgili şifreli kelimelerin bir listesi yer alır. Kişi daha sonra bulmacayı bitirmek için tüm listeyi çözmelidir. Bir başka türde ise bulmacayı çözmek için mesajlaşmayla ilgili sayılar kullanılır.

Zodyak Katili, hala aktif olduğu dönemde polise dört kriptogram göndermiştir. Çok fazla araştırma yapılmasına rağmen, bunlardan sadece ikisi tercüme edilebilmiştir ve bu da seri katilin kimliğinin belirlenmesine yardımcı olmamıştır.

## Ayrıca bakınız
*Ünlü şifreli metinler listesi
*Müzikal kriptogram
*Amerikan Kriptogram Derneği
*Sözel aritmetik

## Notlar

## Kaynakça