Mozdok-Makhachkala-Kazi Magomed Boru Hattı

**Mozdok–Makhachkala–Kazi Magomed boru hattı**, Rusya'nın Kuzey Osetya bölgesindeki Mozdok'tan Çeçenya ve Dağıstan üzerinden Azerbaycan'a uzanan bir doğalgaz boru hattıdır. Azerbaycan bölümü ayrıca **Kazi Magomed–Novo Filya** veya **Bakü–Novo Filya** olarak da bilinir ve Bakü'yü Azerbaycan-Rusya sınırının Rus tarafındaki *Novo Filya* gaz ölçüm tesisiyle bağlar. Bu boru hattı, 1 Ocak 2010'dan itibaren Azerbaycan gazının Rusya'ya taşınması için kullanılacak.

## Tarihçe
1970-1979 yılları arasında Sovyetler Birliği'nin Güney Kafkasya cumhuriyetleri İran'dan doğal gazla besleniyordu. İran Devrimi'nden sonra İran'dan gelen gaz tedariki kesildi. İran gazı tedarikinin yerine Batı Sibirya ve Novopskov üzerinden Orenburg'dan gaz tedariki planlandı. Bu amaçla, Kuzey Kafkasya-Moskova hattı tersine çevrildi ve Mozdok-Makhachkala-Kazi Magomed ve Mozdok-Tbilisi-Kazi Magomed boru hatlarının inşasıyla daha güneye doğru genişletildi. Mozdok-Makhachkala-Kazi Magomed boru hattı 1983 yılında tamamlandı.

2007 yılında Azerbaycan kendi doğalgaz üretimini başlattı ve Rusya ile Azerbaycan arasındaki boru hattı büyük ölçüde devre dışı kaldı. 2008 yazında Gasprom, iki ülke arasında uzun vadeli bir anlaşmaya dayanarak Azerbaycan'dan piyasa fiyatlarından doğalgaz satın almak için Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi ile görüşmelere başladı. Daha önce Rusya'nın ithalatını çeşitlendirmeye ve Azerbaycan'ın Şah Deniz doğalgaz sahasından doğalgaz satın almaya istekli olduğu açıklanmıştı.

29 Haziran 2009'da, Rusya Devlet Başkanı Dmitry Medvedev'in Azerbaycan'a yaptığı resmi ziyaret sırasında, iki ülkenin hükûmetleri Azerbaycan doğalgazının Rusya'ya ihracatı konusunda bir anlaşma imzaladı. Anlaşmaya göre, Rusya Azerbaycan'a bin metreküp başına 350 dolar ödeyecekken, Özbekistan ve Türkmenistan doğalgazı için bin metreküp başına sadece 300 dolar ödeyecekti. Anlaşma şartlarına göre Azerbaycan, Rusya'ya yılda 0,5 milyar metreküp doğalgaz satacak ve bu hacmin gelecekte 1,5 milyar metreküpe çıkarılma olasılığı bulunuyor.
14 Ekim 2009'da Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi Başkanı Rovnag Abdullayev ve Gasprom CEO'su Alexei Miller anlaşmayı kesinleştirdi. Anlaşma, 2010-2014 yılları arasındaki ihracatı kapsıyor ve uzatma potansiyeli içeriyor.
Azerbaycan doğalgazı, daha önce Rusya'dan Azerbaycan'a doğalgaz taşımak için kullanılan Bakü-Novo Filya boru hattı üzerinden taşınacaktı; bu hat, Azerbaycan'ın kendi iç üretimini artırması sonucu sevkiyatların durdurulduğu 2007 yılına kadar kullanılıyordu. 21 Ocak'ta Alexey Miller ve Rovnag Abdullayev arasındaki görüşmede Gasprom, Azerbaycan'dan daha fazla doğalgaz satın alma isteğini dile getirdi. Taraflar, 2010 yılında taşınacak gaz miktarını başlangıçta planlanan 500 milyon metreküpten 1 milyar metreküpe çıkarmayı ve 2011 yılında da 2 milyar metreküpe çıkarmayı kabul etti. 2007 yılından itibaren Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye'ye sevkiyatlara başlayarak doğal gaz ihracatçısı oldu.

2010 ile 2014 yılları arasında Azerbaycan düzenli olarak Rusya'ya gaz tedarik etti. 2017 ve 2018 yıllarında Gazprom ayrıca Azerbaycan'a mevsimlik gaz sevkiyatı gerçekleştirdi.

2022 yılının sonunda Gazprom, yaklaşık dört yıllık bir aradan sonra Azerbaycan'a gaz sevkiyatına yeniden başladı.

## Teknik Özellikler
Boru hattının toplam uzunluğu  olup, bunun 'si Azerbaycan'dadır. Boru çapı  olup, orijinal kapasitesi yılda 13 milyar metreküp doğal gazdır. İşletme kapasitesi yaklaşık 5 milyar metreküptür. 2003 yılında inşa edilen Şirvanovka'da bir gaz ölçüm istasyonu bulunmaktadır. Mozdok'ta boru hattı, Kuzey Kafkasya-Moskova hattına bağlanmaktadır.

## Siyasi bakış açısı
Uzmanlar, anlaşmanın hem Azerbaycan hem de Rusya için büyük önem taşıdığını savunuyor. Rusya, Azerbaycan'a bin metreküp başına tahmini 350 dolar ödeyecek; bu, Rusya'nın Kafkasya ve Orta Asya'dan gaz ithalatı için şimdiye kadar ödediği en yüksek fiyat (Özbekistan ve Türkmenistan gazı için bin metreküp başına 300 dolarla karşılaştırıldığında). Böylece, Nabucco veya Beyaz Akım gibi Azerbaycan'dan veya Azerbaycan üzerinden potansiyel gaz ihracat projelerinin olasılığını azaltmayı umuyor.
Avrupa'ya doğal gaz akışını kontrol etmek, Rus dış politikasının ön saflarında yer alıyor ve Avrupa'ya ihraç edilen gazın Rusya'da üretilip üretilmemesine veya Rusya üzerinden başka bir yerden gelip gelmemesine bakılmaksızın, Rusya, hayati enerji ihracatı yoluyla kıta ve Batı üzerinde siyasi baskı uygulayarak Avrupa üzerinde ekonomik kontrolü sürdürmeyi seviyor. Rusya'nın 2008 yılındaki doğal gaz üretimi 602 milyar metreküpe eşitti ve bunun 154 milyar metreküpü Avrupa ve Türkiye'ye ihraç edildi. Azerbaycan'dan daha yüksek fiyatlarla alınacak çok daha küçük miktardaki gaz ise...Bakü-Novo Filya boru hattı ve Rusya'nın Avrupalı ithalatçılardan bin metreküp başına 280 dolar (Azerbaycan'a ödemeye razı olduğundan çok daha düşük) talep etmesi, Rusya'nın iddialı uzun vadeli niyetlerini kanıtlıyor.

2007 yılına kadar Azerbaycan, ülkenin yıllık 10,3 milyar metreküp üretimiyle 8,3 milyar metreküplük iç talebi karşılamaya başlayana kadar Rusya'dan doğalgaz ithal ediyordu. Azerbaycan'ın Şah Deniz sahasının yılda yaklaşık 9 milyar metreküp üretmesi beklenirken, Şah Deniz II'nin faaliyete geçtiğinde yılda 10-12 milyar metreküp üreteceği tahmin ediliyor.

## Güvenlik
1990'lar ve 2000'ler boyunca boru hattı Çeçenya ve Dağıstan'da birkaç kez saldırıya uğradı. 12 Ocak 2010'da, boru hattının 496. kilometresinde, Dağıstan'daki Derbent ve çevre bölgeler'ne gaz sağlayan yan hatta bir bomba patlamasıyla hedef alındı; bu olay yangına neden oldu ve 214.000 kişiyi gazsız bıraktı. Azerbaycan'dan ana hat üzerinden gaz tedariki, azaltılmış hacimde devam etti.

## Ayrıca bakınız
*Şah Deniz doğalgaz sahası
*Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı
*Bakü-Novorossiysk Boru Hattı
*Nabucco boru hattı
*Beyaz Akım
*Nord Akım 1
*Güney Akım

## Kaynakça