Mesud Pezeşkiyan

**Mesud Pezeşkiyan** (; ; d. 29 Eylül 1954, Mahabad), Türk asıllı İranlı siyasetçi ve kalp cerrahıdır. 28 Temmuz 2024'ten beri 9. İran cumhurbaşkanıdır. Reformist bir siyasal çizgide yer alan Pezeşkiyan, 69 yaşında göreve başlayarak bu makama seçilen en yaşlı kişi oldu.

Batı Azerbaycan'ın Mahabad şehrinde İran Türkü bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Pezeşkiyan, Tebriz Tıp Bilimleri Üniversitesi'nden tıp diploması aldı ve İran-Irak Savaşı (1980-1988) sırasında İranlı askerler için hekim olarak görev yaptı. Siyasi kariyerine yerel yönetimlerde başlayan Pezeşkiyan, Piranşehr ve Nekede ilçelerinde valilik yaptı; ardından 1997 yılında Muhammed Hatemi hükûmetinde Sağlık Bakan Yardımcısı olarak merkezi yönetime katıldı. 2001-2005 yılları arasında Sağlık ve Tıp Eğitimi Bakanı olarak görev yapan Pezeşkiyan, 2008-2024 döneminde Tebriz, Osku ve Azerşehr seçim bölgesini temsilen beş dönem milletvekili seçildi ve bu süre zarfında 2016'dan 2020'ye kadar Parlamento Birinci Başkan Yardımcılığı görevini üstlendi. 2024 cumhurbaşkanlığı seçimlerinden önceki iki seçim sürecine de dâhil olan Pezeşkiyan, 2013 seçimlerinde adaylıktan çekildi, 2021 seçimlerinde ise adaylığı reddedildi. Kendini ılımlı bir aday olarak konumlandıran Pezeşkiyan, 2024 seçimlerinde ilkelere bağlı aday Said Celili'yi yenerek cumhurbaşkanı seçildi.

Pezeşkiyan, cumhurbaşkanlığı görevine İran-İsrail vekâlet savaşı bağlamında Direniş Ekseni'ne verilen desteği sürdürerek başladı. İsrail'in Hamas lideri İsmail Haniye, Hizbullah lideri Hasan Nasrallah ve İranlı subay Abbas Nilforuşan'a yönelik suikastlarına karşılık olarak, Ekim 2024’te İran'ın İsrail'e düzenlediği saldırıların yönetiminde rol aldı. Dış politikada, İran'ın nükleer programına ilişkin olarak ABD ile varılan anlaşmanın, İran'a uygulanan uluslararası yaptırımların kaldırılması karşılığında yeniden canlandırılmasını hedefledi. Ancak 2025 yılında İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının artması ve Pezeşkiyan'ın hayatını hedef alan ancak başarısız olan bir suikast girişiminin de bu süreçte yaşanmasının ardından, İran'ın misilleme saldırılarına başkanlık etti ve artan askerî gerilimler, İran-İsrail Savaşı olarak nitelendirilen açık çatışma sürecine dönüştü.

## İlk yılları ve eğitimi
29 Eylül 1954'te Batı Azerbaycan'ın Mahabad kentinde, Türk bir ailenin çocuğu olarak doğdu. 1973 yılında diplomasını alarak zorunlu askerlik görevini yapmak üzere Zabol'a taşındı. Bu dönemde tıpla ilgilenmeye başladı. Hizmetini tamamladıktan sonra memleketine döndü ve burada tıp fakültesine girdi ve genel tıp alanında dereceyle mezun oldu. İran-Irak Savaşı (1980-1988) sırasında Pezeşkiyan sık sık ön safları ziyaret etti ve burada sağlık ekipleri göndermekten, savaşçı ve doktor olarak çalışmaktan sorumlu oldu. Pezeşkiyan, Pratisyenlik kursunu 1985 yılında tamamladı ve tıp fakültesinde Fizyoloji dersleri vermeye başladı.

Savaştan sonra Tebriz Tıp Bilimleri Üniversitesi'nde genel cerrahi ihtisasını yaparak eğitimine devam etti. 1993 yılında İran Tıp Bilimleri Üniversitesi'nden kalp cerrahisi yan dal uzmanlığını aldı. Daha sonra kalp cerrahisi uzmanı oldu ve 1994 yılında Tebriz Tıp Bilimleri Üniversitesi'nin rektörü oldu ve bu görevi beş yıl sürdürdü.

## Kariyeri
Pezeşkiyan'ın siyasi yolculuğu, 1997 yılında Sağlık Bakanı Yardımcısı olarak Muhammed Hatemi'nin yönetimine katılmasıyla başladı. Dört yıl sonra Sağlık Bakanı olarak atandı ve 2001-2005 yılları arasında görev yaptı.  O tarihten bu yana beş kez İran parlamentosuna Tebriz'i temsilen seçildi ve 2016'dan 2020'ye kadar parlamentonun Birinci Başkan Yardımcısı olarak görev yaptı. Pezeşkiyan ayrıca Güney Azerbaycan bölgesinden seçilen Türk milletvekilleri ile beraber 2016 yılında Türk Nüfuslu Bölgeler Fraksiyonu'nun kuruluşuna katıldı ve grubun başkanlığını yürüttü. 2016'da, Türkçe'nin İran'da yasak olmasının kabul edilemez olduğunu ve anadilde eğitim almanın herkesin doğal hakkı olduğunu söyledi.

Pezeşkiyan bir Kur'an öğretmeni ve Şii Müslümanlar için önemli bir metin olan Nehcü'l-Belâga'nın okuyucusudur. Aynı zamanda İran-Türkiye Dostluk Derneği'nin de üyesidir.

## Kişisel yaşamı
Pezeşkiyan'ın eşi jinekologdu. Pezeşkiyan, 1994 yılında eşini ve çocuklarından birini trafik kazasında kaybetti. Geriye kalan iki oğlunu ve kızını tek başına büyüttü ve bir daha evlenmedi. Kızı Zahra Pezeşkiyan, Şerif Teknoloji Üniversitesi'nden kimya alanında yüksek lisans derecesine sahip ve Ruhani hükûmeti iktidara gelmeden önce Jam Petrokimya'da çalışıyordu.

26 Şubat 2016'da parlamentonun açık oturumunda, Tanrı'nın kendisini bir Türk olarak yarattığını ve hiç kimsenin Türklerin dili ve kültürü ile alay etme hakkına sahip olmadığını, İran'daki Türklerin ve diğer etnik grupların Anayasa'nın 15. maddesine göre okullarda kendi dillerinde yazabilmeleri, konuşabilmeleri ve öğrenebilmeleri gerektiğini söylemiştir. Pezeşkiyan, İran'da Azerbaycan takımı olan Traktör takımın taraftarıdır.

## Cumhurbaşkanlığı
2013 İran cumhurbaşkanlığı seçiminde yarıştı ancak çekildi ve 2021 İran cumhurbaşkanlığı seçiminde tekrar aday oldu ancak reddedildi. Pezeşkiyan 2024 İran cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olmuş ve kazanmıştır. 29 Haziran'da yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinden yüzde 43 oyla ilk sırada çıkmış ve ikinci tura kalmıştır. İkinci turda oyların %53,3'ünü alarak cumhurbaşkanı seçilmiştir.

28 Temmuz 2024'te İran yüce lideri Ali Hamenei tarafından resmen cumhurbaşkanı olarak atandı ve 30 Temmuz'da İran parlamentosu önünde yemin etti.

Hamas'ın siyasi lideri İsmail Haniye, Mesud Pezeşkiyan'ın göreve başlama törenine katıldıktan sonra sabahın erken saatlerinde İran'ın Tahran kentindeki evinde suikasta kurban gitmiştir. Mesud Pezeşkiyan suikastı kınamış ve İran'ın toprak bütünlüğünü koruyacağını ve sorumluları eylemlerinden pişman edeceğini söylemiştir. Pezeşkiyan, 45 yıl aradan sonra İran'da ilk defa sünni bir cumhurbaşkanı yardımcısı ve vali atamıştır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar