Sue Lyon

**Suellyn Lyon** (10 Temmuz 1946 – 26 Aralık 2019), Amerikalı oyuncudur. Stanley Kubrick'in yönettiği *[[Lolita (film, 1962)|Lolita]]* filmindeki rolüyle tanınır. Bu rolüyle Altın Küre kazanmıştır.

Lyon'un film kariyeri, John Huston'ın *[[The Night of the Iguana (film)|The Night of the Iguana]]* (1964), John Ford'un *[[7 Women]]* (1966), Frank Sinatra'nın polisiye filmi *[[Tony Rome]]* (1967) ve George C. Scott'ın komedisi *[[The Flim Flam Man]]* (1967) gibi yüksek profilli filmlerdeki rolleriyle gelişti. Kariyeri 1970'lerde düşüşe geçti ve 1980'de gösterime giren *[[Alligator (film)|Alligator]]* filminden sonra oyunculuğu bıraktı.

## İlk yılları
Sue olarak bilinen Suellyn Lyon, 10 Temmuz 1946'da Davenport, Iowa'da doğdu. Sue (Karr) Lyon ve eşinin beş çocuğundan en küçüğüydü; babası ilk doğum gününden önce vefat etti. Ailesine yardımcı olmak için Lyon, Dallas'ta çocuk model olarak çalıştı. Annesi kısa süre sonra aileyi daha fazla fırsat olacağını düşündüğü Los Angeles'a götürdü.  11 yaşındayken JCPenney ajansı için modellik yapmaya başladı.[5] Lyon, 1959'da Dennis the Menace ve The Loretta Young Show'da rol alarak oyunculuk kariyerine başladı.

Kaliforniya'da Lyon, kendisinden iki yaş büyük olan Michelle Gilliam ile arkadaştı. Gilliam, John Phillips ile evlendikten ve pop müzik dörtlüsü The Mamas and the Papas'ın bir parçası olduktan sonra Michelle Phillips olarak ün kazanacaktı. Phillips, daha Lyon rol için seçmelere katılmadan bir yıl önce Lolita romanını Lyon'a verdiğini söylemiştir. (Lyon, 1962'de Alman televizyonuna verdiği bir röportajda, kitabı rolü aldıktan sonra annesiyle birlikte okuduklarını söylemiştir.)

## Kariyeri
### ''Lolita''
Sadece iki oyunculuk deneyimi olan Lyon, 14 yaşındayken Stanley Kubrick'in *[[Lolita (film, 1962)|Lolita]]* (1962) filminde Dolores "Lolita" Haze rolüne 800 kişi arasından seçildi. Rol ortağı 53 yaşında olan James Mason'dı.  Romanı ve senaryonun büyük bir kısmını yazan Nabokov, onu "mükemmel bir nymphet" olarak tanımladı.

Lyon, asıl tercih edilen İngiliz aktris Jill Haworth'un müsait olmaması üzerine rolü aldı. Rol daha sonra Walt Disney ile sözleşmesi olan çocuk yıldız Hayley Mills'e teklif edildi, ancak stüdyo oyuncu seçimini veto etti. 28 Eylül 1960'ta Los Angeles Times, Lyon'un kadroya dahil edildiğini bildirdi.

*Lolita*, basın gösteriminden iki gün sonra, 13 Haziran 1962'de New York'taki Loew's State Theatre'da dünya prömiyerini yaptı. Lolita, 21 Haziran'da Batı Almanya'da gösterime girdi ve 6 Eylül'de Londra prömiyerini yaptı. Fransa'da ise 5 Kasım'da gösterime girdi. Lyon, performansıyla eleştirmenlerden büyük beğeni topladı, anında ünlü oldu ve En Umut Vaat Eden Yeni Oyuncu dalında Altın Küre Ödülü kazandı. Lyon, filmin prömiyerinde 15 yaşındaydı, filmi sinemada izlemek için gereken yaştan daha küçüktü.

1962'de MGM Records, Lyon'un Nelson Riddle'ın yé-yé şarkıcılarını tiye alan "Lolita Ya Ya" şarkısındaki "Ya ya" sözlerini söylediği 7 inçlik bir vinil single yayınladı. Plağın B yüzünde ise "Turn off The Moon" şarkısını söylüyordu. Her iki şarkı da yapımcı James B. Harris'in kardeşi J. Robert Harris tarafından ortak yazılmıştı. Şarkıların hiçbiri listelere giremedi.

Vladimir Nabokov başlangıçta Sue Lyon'un Lolita rolü için doğru seçim olduğunu düşünse de, yıllar sonra ideal kişinin *[[Zazi Metroda|Zazie dans le Métro]]* (1960) filminde rol alan oyuncu Catherine Demongeot olduğunu söyledi. Demongeot, Lyon'dan dört yaş küçüktü.

### ''Lolita'' sonrası kariyeri

1960 yılında Lyon, *Lolita*'daki rolü kabul ettiğinde yönetmen Kubrick, yapımcı James B. Harris ve yapım şirketi Seven Arts Productions ile yedi yıllık bir profesyonel hizmet sözleşmesi imzalamıştı.

Richard Burton ve Ava Gardner ile birlikte rol aldığı *The Night of the Iguana* (1964) bir Seven Arts filmiydi. Film, Seven Arts'ın anlaşması bulunan Metro-Goldwyn-Mayer tarafından yayınlandı; aynı şekilde Lyon'un başrolünü Oscar ödüllü Anne Bancroft ile paylaştığı *7 Women* (1967) filmi de öyleydi. Lyon ayrıca *The Flim-Flam Man* (1967) filminde George C. Scott ve Tony Rome (1967) filminde Frank Sinatra'nın ardından ikinci sırada yer aldı.

Kubrick-Harris-Seven Arts sözleşmesi sona erdikten sonra, bir daha A sınıfı filmlerde yer almadı. 1969'da düşük bütçeli spagetti western filmi Four Rode Out'ta, kariyeri düşüşte olan eski Bonanza yıldızı Pernell Roberts ile başrol oynadı. 1969'da ayrıca Hogan's Heroes'tan Bob Crane ve Helen Hayes'in başrol oynadığı Arsenic and Old Lace'in televizyon versiyonunda da yer aldı. Love American Style adlı televizyon komedisinde iki kez yer aldı.

Lyon ve 1971'de evlendiği Roland Harrison'ın Nona Merrill Harrison adında bir kızları oldu.

450.000 dolarlık bütçeye karşılık 4 milyon ABD doları (2024 yılında yaklaşık 31.056.697 dolara eşdeğer) gişe hasılatı elde eden *[[Evel Knievel (film)|Evel Knievel]]*, Lyon'un başrol oynadığı son önemli filmdi. Harrison ve Adamson ile evliliklerinden sonra Lyon, B filmlerinde, televizyon filmlerinde ve TV dizilerinde konuk oyuncu oldu.

### Düşük bütçeli filmler
1970'lerin sonlarına doğru, Charles Band yapımı iki film de dahil olmak üzere Z filmlerinde rol almaya başladı. Band için çektiği ilk film olan *[[Crash!]]* (1977)'de, En İyi Erkek Oyuncu Oscar'ı sahibi Jose Ferrer, onu öldürmeye çalışan kocasını canlandırdı.

Band için çektiği ikinci film olan *[[End of the World (film)|End of the World]]*'de ise Lyon, Kirk Scott'ın astrofizikçi karakterinin karısını canlandırdı. Film olumsuz eleştiriler aldı.

Lyon, 1978'deki ilk gösteriminde *The Astral Fiend* olarak da bilinen *[[The Astral Factor]]* filminde rol aldı. Yine düşük bütçeli bir bilim kurgu filmi olan *Astral Factor*, üç farklı yönetmen tarafından yönetildi. Daha sonra, köşe yazarı Mike Royko'nun etik dışı araç çekme şirketlerini ifşa etmesine dayanan düşük bütçeli bir komedi filmi olan *Towing*'de rol aldı. *Who Stole My Wheels?* ve *Garage Girls* olarak da bilinen, oyuncu Dennis Franz'ın ilk rollerinden birini üstlendiği Chicago merkezli film, eleştirmen Roger Ebert'ten olumsuz yorum aldı.

Lyon, 1980 yapımı düşük bütçeli film *Alligator*'da küçük bir rol aldıktan sonra eğlence sektörüne veda etti. 1984'te, *The Astral Factor*ın yeniden kurgulanıp *Invisible Strangler* adıyla yeniden adlandırılmış bir versiyonu yayınlandı ve bu, Sue Lyon'un bir sinema filminde son kez yer alışı oldu.

## Kaynakça