Hümanist kapitalizm

**Hümanist kapitalizm**, insan odaklı bir yaklaşımı, özellikle insanların ve çevrenin güvenlik ve sağlık ihtiyaçlarını, piyasa güçleri ve piyasa temelli bir ekonomi ile birleştirmeyi amaçlayan bir kavramdır. Genellikle modern kapitalizm ve demokratik sosyalizm fikirleri arasında bir orta yol olarak görülür.

Muhammed Yunus, hümanist kapitalizmi, yatırımcıların yatırımlarını geri almaktan memnuniyet duyduğu ancak ek temettü beklemediği, sosyal bilince sahip bir iş dünyası olarak tanımlamaktadır.
Hümanist kapitalizm düşüncesi, günümüz ekonomisinde köklü değişikliklerin yapılması gerektiği fikriyle bağlantılıdır; çünkü bu yaklaşım, kâr amacı gütmeyen ve kâr amacı güden sektörlerin bir karışımını gerektirir. Yatırımcılar, sosyal düzeydeki getiriler için finansal getirilerdeki azalmayı kabul edebilirlerse, hümanist kapitalizm, ekonomik ve sosyal değişimi yönlendirmede başarılı bir güç haline gelecektir. Filantropi, hümanist kapitalizmin temel bir kavramıdır. Hümanist kapitalizm fikri hala gelişmekte olsa da, "sosyal girişimcilerin %72'sinden fazlası para bulmanın bir sorun olduğunu" belirtmektedir ve destek ve fon için hayırseverliğe dayanan sosyal girişimciler için bağış toplama önemli bir sorundur.

## Günümüzdeki işletmeler

Günümüzde, çevrenin ihtiyaçları ile insanların ve toplumun ihtiyaçlarını birleştiren çok sayıda işletme de bulunmaktadır. 1987'de kurulan bir şirket olan SustainAbility, amacını "uzun vadeli değer sağlayan sosyal ve çevresel zorluklara çözümler aramak" olarak tanımlamakta ve "çevresel ayak izi azaltılmış ürün ve hizmetleri yenileme fırsatlarını belirlemeye" yönelik projeler üzerinde çalışmıştır.

JEP Vakfı  ise daha nazik ve yumuşak bir ekonomik yaklaşım yaratmak için hümanist kapitalizm felsefelerini desteklemektedir. "Yeterli Kâr" ilkeleri, şirketler tarafından neyi temsil ettiklerini, müşterilerine ve çalışanlarına nasıl davrandıklarını ve insanlığa nasıl hizmet ettiklerini tanımlamak için kullanılmaktadır.

## Diğer görüşler

Willis Harman, "Hümanist Kapitalizm: Başka Bir Alternatif" (Journal of Humanistic Psychology, Cilt 14, No. 1, Winter 1974) başlıklı öncü makalesinde şöyle yazar:
... şirketler, sağlıklı bir toplum ve yaşanabilir bir gezegen yaratma konusunda aktif bir sorumluluk üstlenmelidir. Bunu, kurumsal imajı düzeltmek için bir jest olarak veya ahlaki bir sorumluluk anlayışıyla değil, "iyi işin" makul ve uzun vadedeki tek yorumu bu olduğu için yapmalıdırlar. Sonuçta, iyi iş politikası ile iyi sosyal politika bir ve aynı olmak zorundadır.

Hawaii Üniversitesi Siyaset Bilimi Bölümü'nde profesör olan Ira Rohter, hümanist kapitalizmi Hawaii halkına ve çevresine gücü geri vermenin bir yolu olarak desteklemiştir. Rohter, tüm büyümenin sürdürülebilir, kendi kendine yeterli olması ve sadece kâra değil, aynı zamanda insanların ihtiyaçlarına da odaklanması gerektiğini savunmuştur. Hümanist kapitalizmin bir diğer anahtar kavramının ise, Hawaii halkının ve çevresinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla "iş birliği ve açıklığa" dayalı demokratik bir ekonomi olduğunu eklemiştir.
Liberya Devlet Başkanı William Tolbert, ülkesi için bir ekonomik kalkınma modeli olarak "Hümanist Kapitalizm"i savunmuştur.  Tolbert, kendi "Hümanist Kapitalizm" biçimini serbest girişim, Afrika'nın geleneksel fedakâr yaşam tarzı ve Hristiyan ahlakı ve değerlerinin bir birleşimi olarak tanımlamıştır (son iki bileşeni "Hümanizm" olarak adlandırmıştır). Ocak 1977'de parlamentoya yaptığı yıllık konuşmasında şöyle demiştir: "Hümanist Kapitalizmin öncelikli kaygısı ve merkezi odağı, değeri, kıymeti ve onuru en üstte tutulması gereken ve hiçbir şekilde sömürülmemesi, aksine daima saygı görmesi ve korunması gereken bireyin kendisidir." Zengin insanları (Ameriko-Liberyalı seçkinleri), servetlerinin veya şirket kârlarının bir kısmını Liberya'nın yoksul kitlelerinin yaşam standardını yükselterek onlara yardım edecek projelere yatırmaları konusunda uyarmıştır. Daha geniş bir girişimci orta sınıf yaratarak ülkenin yabancı yatırımcılara olan bağımlılığı azalacak ve Liberya bir tür kendi kendine yeterlilik elde edecekti (ancak kendisi de başarılı bir iş adamı olan Tolbert, serbest ticarete bağlı kalmıştır). Devlet Başkanı Tolbert, Nisan 1980'de başarılı bir darbe gerçekleştiren askerler tarafından öldürülene kadar hümanist kapitalizme bağlı kalmıştır.
Demokrat Parti'nin 2020 ABD başkanlık seçimlerindeki eski adayı Andrew Yang, kampanyasının en önemli noktası olarak "insan merkezli kapitalizmi" savunmuştur. Yang, serbest piyasa kapitalist bir ekonomi içinde evrensel temel gelir ve genişletilmiş bir sosyal güvenlik ağı arzusunu dile getirmiştir.

## Kaynakça