Mirza Muhtar

**Mirza Muhtar Memmedov** (En erken 1841 ve en geç 1859, Şuşa – yaklaşık 16 Ocak 1929, Bakü)  Azerbaycan'ın ilk profesyonel aktörlerinden ve Şuşa'da Azerbaycan tiyatrosunun kurucularından biri, hanende, pedagog, müzikologdur. Mirza Muhtar, 1870–1883 yılları arasında Şuşa'da birçok oyunu sahnelemiş, Gence ve Tiflis'te öğretmenlik yapmış, 1899'dan itibaren ise Bakü'de çeşitli tiyatro topluluklarında sahne almıştır. "Leyla ile Mecnun", "Şah Abbas ve Hurşid Banu", "Aslı ve Kerem" operalarında farklı rollerin ilk yorumcusu olmuştur.

## Hayatı
Mirza Muhtar Alesker oğlu Memmedov 1841 yılında Şuşa şehrinde doğdu. Önce medresede, iki yıl sonra, on bir yaşında Türk-Rus (Rus-Tatar) okulunda eğitim aldı. Farsça ve Rusçayı mükemmel öğrendi. Yirmi yaşından itibaren Şuşa'da öğretmenlik yaptı. 1870 yılında Nevruz Bayramı vesilesiyle "Garavelli" oyununu hazırladı ve oyun halk tarafından beğenildi. Bu tarihten sonra tüm bayramlarda mizahi ve komik gösteriler hazırladı. 1874 yılında Şuşa'da Mirza Fetali Ahundzade'nin "Hacı Kara" adlı komedisini sahneledi. Gösteri Rus askerlerinin kışlasında (kışlada) yapıldı.

Mirza Muhtar Memmedov'un oyunculuk kariyerinin ilk dönemi (1873-1883) Şuşa yıllarına aittir. Bir süre Tiflis ve Gence’de çalışan Mirza Muhtar, 1899'da Bakü'ye taşındı. Şehir okullarından birinde öğretmenliğe başladıktan sonra şehrin tiyatroseverleri ile tanış oldu. Kısa sürede tiyatro oyunlarının hazırlanmasında aktif bir aydın olarak tanındı. Çeşitli yıllarda birinci ve ikinci "Müslüman Dram Oyuncuları Cemiyeti", "Himmet", "Nicat", "Sefa" kültür ve eğitim cemiyetlerinin tiyatro topluluklarında, "Zülfügar Bey ve Üzeyir Bey Hacıbeyov kardeşlerinin müdriyyeti", Abbas Mirza Şerifzade’nin yönettiği "Müslüman Oyuncuları İttifakı" gruplarında oyunculuk yaptı.

Abdurrahim Bey Hagverdiyev ve Üzeyir Bey Hacıbeyov onu Şuşa'dan oyuncu ve hanende olarak iyi tanıyorlardı. Bu nedenle, "Nicat" tiyatro grubunun ve Hüseynkulu Sarabski’nin "Müslüman Opera Topluluğu" tarafından hazırlanan opera oyunlarına tatlı ve hoş sesiyle katıldı. Üzeyir Bey Hacıbeyov'un ilk milli operamız olan "Leyli ve Mecnun" eserinin hazırlanmasında yakından yer aldı. 12 Ocak 1908'de sahnelenen ilk oyunda Ebul Kays (Kays'ın babası) rolünü oynadı. Üzeyir Bey'in "Şah Abbas ve Hurşid Banu" operasının ilk gösteriminde (10 Mart 1912) ise Vezir rolünde sahne aldı.

Ermeni Taşnaklar, 1918 Mart’ında Bakü’de toplu katliamlar yapıp şehri ateşe verdiğinde, 77 yaşındaki tiyatro emektarının evi yıkıldı, tüm mal varlığı yok oldu. Sefil duruma düşen sanatçı hakkında "Basiret" gazetesi 17 Kasım 1918 tarihli sayısında bir yazı yayımladı. Üzeyir Bey'in girişimiyle aydınlar ona yardım etti.

Mirza Muhtar Memmedov yaklaşık 1930'da Bakü'de vefat etti. Bazı kaynaklar onun 1929'da, bazıları ise 1931'de öldüğünü belirtmektedir.

## Rolleri
Oyuncunun Bakü dönemindeki başlıca kadın ve erkek rolleri şunlardır: Yetar, Hürü ve Bedricahan ("Hacı Gamber", "Musibeti-Fahreddin" ve "Ağa Kerim Han Erdebil", Necef Bey Vezirov), Perizat ve Cefer Han ("Dilin Belası" ve "Nadir Şah", Neriman Nerimanov), Sefer Bey ("Hacı Kara", Mirza Fetali Ahundzade), Şeyh Ahmed ("Ölüler", Celil Memmedguluzade), Mirza Bayram ("Dağılan Tifak", Abdurrahim Bey Hagverdiyev), Molla Subhan ("Edirne Fethi", Cafer Cabbarlı), Ahmed Rıza ("Sultan Abdülhamid’in Hal’i", Mehdi Bey Hacınski), Şiruye ve Baş Möbid ("Demirci Gave", Şemsedin Sami), İbrahim ("Gazavat", S. Lanskoy).
## Kaynakça