Medway Baskını

**Medway Baskını** 1667 Haziranında İkinci Hollanda-İngiltere Savaşı sırasında, Hollanda donanması tarafından Kent kontluğundaki Chatham Tersanesi ve Gillingham açıklarında demirlemiş olan İngiliz savaş gemilerine karşı gerçekleştirilen başarılı bir saldırıydı. O zamanlar, Upnor Kalesi ve “Gillingham Hattı” adı verilen bir bariyer zinciri İngiliz gemilerini korumakla görevliydi.

Willem Joseph van Ghent ve Amiral Yardımcısı Michiel de Ruyter'in komutasındaki Hollandalılar, birkaç gün boyunca Sheerness kasabasını bombalayıp ele geçirdiler, Thames Nehri'nin ağzından Gravesend'e yelken açtılar, ardından Medway Nehri'nden Chatham ve Gillingham'a yelken açtılar, burada top ateşiyle tahkimatlara saldırdılar, üç hattıharp gemisi ve ondan fazla hat gemisi yaktılar ve İngiliz filosunun amiral gemisi HMS Royal Charles'ı ele geçirdiler.

Siyasi açıdan, bu baskın İngiltere Kralı II. Charles'ın savaş planları için felaket oldu. Savaşın hızlı bir şekilde sona ermesine ve Hollanda için avantajlı bir barışa yol açtı. Bu, Kraliyet Donanması tarihindeki en ağır yenilgilerden biri ve İngiliz ordusunun yaşadığı en ağır yenilgilerden biriydi. Horace George Franks bunu “kendi sularında yaşadığı en ciddi yenilgi” olarak nitelendirdi.

## Baskın öncesi olaylar
1667 yılında, II.Charles'ın filosu, son zamanlarda uygulanan harcama kısıtlamaları nedeniyle zayıflamış durumdaydı ve geriye kalan “büyük gemiler” hizmet dışı bırakılmıştı. Hollandalılar bu fırsatı İngilizlere saldırmak için değerlendirdiler. Onlar, 1666 yılında Dört Gün Savaşı'ndan sonra böyle bir saldırı için önceden planlar yapmışlardı, ancak St James Günü Savaşı'nda yenilgiye uğramaları nedeniyle bu planları gerçekleştiremediler. Planın arkasındaki beyin, önde gelen Hollandalı politikacı Büyük Pensiyoner Johan de Witt'ti. Kardeşi Cornelis de Witt, denetlemek için filoya eşlik etti. Mart ayından beri Breda'da barış müzakereleri devam ediyordu, ancak Charles, gizli Fransız yardımıyla konumunu iyileştirmeyi umarak barış anlaşmasının imzalanmasını erteliyordu. Bu varsayımlara dayanarak De Witt, savaşı net bir zaferle hızlı bir şekilde sona erdirmenin ve böylece Hollanda Cumhuriyeti için daha avantajlı bir anlaşma sağlamanın en iyisi olacağını düşündü. Çoğu Hollandalı subay, Thames Nehri ağzındaki tehlikeli sığlıklarından çekinerek böylesine cüretkar bir saldırının gerçekleştirilebilirliği konusunda ciddi şüpheler besliyordu, ancak yine de emirlere itaat ettiler. Hollandalılar, kendilerine sığınan iki İngiliz kılavuz kaptan kullandılar. Biri Robert Holland adında bir muhalif, diğeri ise İngiliz adaletinden kaçan bir kaçakçıydı.

## Baskın
17 Mayıs'ta, De Ruyter komutasındaki Rotterdam Deniz Kuvvetleri Komutanlığı filosu, Amsterdam ve Kuzey Bölgesi filolarına katılmak üzere Texel'e yelken açtı. Frisia filosunun, askere alma sorunları nedeniyle henüz hazır olmadığını (Cumhuriyette zorla askere alma yasak olduğu için) duyunca, Hollanda kıyılarındaki Schooneveld'e doğru yola çıktı ve Zealand filosuna katıldı, ancak bu filo da benzer sorunlarla boğuşuyordu. De Ruyter daha sonra 4 Haziran'da 62 hat gemisi, yaklaşık on beş hafif gemi ve on iki kundak gemisiyle Thames'e doğru yola çıktı. Donanma üç filoyla yeniden düzenlendi: İlki, De Ruyter'in kendisi tarafından komuta edildi ve Amiral Yardımcısı Johan de Liefde ile Tuğamiral Jan Jansse van Nes de komuta kadrosunda yer aldı. İkincisi, Amiral Yardımcısı Aert Jansse van Nes komutasında, Amiral Yardımcısı Enno Doedes Star ve Tuğamiral Willem van der Zaan ile birlikte komuta edildi; Üçüncüsü, Amiral Yardımcısı Baron Willem Joseph van Ghent komutasında, Amiral Yardımcısı Jan van Meppel'in yardımcılığında, Amiral Yardımcısı Isaac Sweers ve Volckert Schram ile Tuğamiral David Vlugh ve Jan Gideonsz Verburgh'un komutasında idi. Böylece üçüncü filo, fiilen ikinci bir komutan kadrosuna sahip oldu; bunun amacı, bu komutanları, varışta kurulacak ve Albay ve Amiral Van Ghent'in komutasındaki *Agatha* hat gemisinde görev yapacak özel bir hat gemisi çıkarma gücünün amirali olarak kullanmaktı. Baron Van Ghent, aslında seferin gerçek komutanıydı ve tüm operasyonel planlamayı yapmıştı, çünkü o, şu anda İngiliz Albay Thomas Dolman'ın komutasındaki Hollanda Deniz Piyadeleri'nin (tarihte amfibi operasyonlarda uzmanlaşmış ilk birlik) eski komutanıydı.

6 Haziran'da sis bulutu dağıldı ve Thames Nehri'nin ağzına doğru seyreden Hollanda görev gücü ortaya çıktı. 7 Haziran'da Cornelis de Witt, tüm komutanların huzurunda, 20 Mayıs'ta yazılmış olan Genel Meclis'in gizli talimatlarını açıkladı. O kadar çok itiraz vardı ki, De Ruyter'in tartışmaya tek önemli katkısı “bevelen zijn bevelen” (“emir emirdir”) oldu. Cornelis, gece geç saatlerde kamarasına çekildikten sonra günlük raporuna, kendisine itaat edileceğinden hiç emin olmadığını yazdı. O gün, Thames Nehri'nin yukarısında Londra yönünde görülen yirmi İngiliz ticaret gemisini ele geçirme girişimi yapıldı, ancak bu gemiler Gravesend'in batısına kaçtıkları için girişim başarısız oldu.

Saldırı İngilizleri hazırlıksız yakaladı. İngiliz casus ağından bolca uyarı gelmesine rağmen, böyle bir olasılık için ciddi hazırlıklar yapılmamıştı. Çoğu hat gemisi Harwich ve İskoçya'da filolar halinde toplanmış, Londra bölgesi ise çoğu savaşın başlarında Hollandalılardan ele geçirilen az sayıdaki aktif gemiyle korunmaya bırakılmıştı. Ekonomik önlemlerin bir parçası olarak, 24 Mart'ta York Dükü, ele geçirilen gemilerin mürettebatının çoğunun görevine son verilmesini emretti ve Medway'de sadece üç muhafız gemisi bıraktı. Bunun karşılığında, bu gemilerden biri olan  fırkateyninin mürettebatı kırktan altmışa çıkarıldı; ayrıca yangın gemilerinin sayısı birden üçe çıkarıldı. Ayrıca, acil bir durumda herhangi bir gemiyi güvenli bir yere çekmek için otuz adet büyük yelkenli tekne hazırlatılacaktı. Sir William Coventry, Hollanda'nın Londra yakınlarına çıkarma yapma olasılığının çok düşük olduğunu açıkladı; en fazla, Hollanda'nın moralini yükseltmek için Harwich gibi orta büyüklükte ve açık bir hedefe sembolik bir saldırı düzenleyeceğini, bu nedenle bu yerin ilkbaharda güçlü bir şekilde tahkim edildiğini belirtti. Çoğu sorumlu makam, öncelikle koordinasyon sağlamaya zahmet etmeden aceleci emirler vererek net bir emir komuta zinciri oluşturmamıştı.

Sonuç olarak, büyük bir kargaşa yaşandı. Charles işleri kendi eline almadı ve çoğunlukla başkalarının görüşlerine uydu. İngilizlerin morali düşüktü. Aylarca, hatta yıllarca maaşlarını alamayan çoğu denizci ve asker, hayatlarını riske atmaya pek istekli değildi. İngiltere'nin küçük bir ordusu vardı ve Hollanda'nın niyetleri belirsiz olduğu için mevcutta bulunan az sayıdaki birlikler dağınık durumdaydı. Bu, Hollanda'nın Chatham'a ulaşmak için yaklaşık beş gün süren, sığ sularda yavaşça manevra yaparak, daha ağır gemileri koruma gücü olarak geride bırakmasına rağmen neden etkili önlemler alınmadığını açıklıyor.

6 Haziran'da Chatham Tersanesi'nde alarm verdikten sonra, Komisyon Üyesi Peter Pett, 9 Haziran öğleden sonra geç saatlerde Sheerness açıklarında Thames Nehri'nde yaklaşık otuz Hollanda gemisinden oluşan bir filo görüldüğünde, başka hiçbir önlem almamış gibi görünüyor. Bu noktada Komiser, derhal Deniz Kuvvetleri Komutanlığından yardım istedi ve Donanma Kuruluna karamsar bir mesaj göndererek, yardımı ve tavsiyesine ihtiyaç duyduğunu düşündüğü Donanma üst düzey yetkililerinin yokluğundan yakındı. Otuz gemi, Van Ghent'in hat gemisi filosuna aitti. Hollanda filosu yaklaşık bin deniz piyadesi taşıyordu ve çıkarma birlikleri Essex'teki Canvey Adası'na ve Kent tarafındaki Sheerness'e gönderildi. Bu adamlar, Cornelis de Witt'in yağmalama yapmamaları yönündeki katı emirlerini yerine getirdiler, çünkü Hollandalılar, 1666 yılının Ağustos ayında Holmes'un Ateşi sırasında Terschelling'i yağmalayan İngilizleri utandırmak istiyorlardı. Bununla birlikte, Kaptan Jan van Brakel'in mürettebatı kendilerini kontrol edemedi.

Charles, 8 Haziran'da Oxford Kontu'na Londra çevresindeki tüm ilçelerin milislerini seferber etmesini emretti; ayrıca mevcut tüm mavnalar, İngiliz süvarilerinin bir kıyıdan diğerine hızla geçebilmesi için Aşağı Thames Nehri üzerinde bir gemi köprüsü kurmak için kullanılmalıydı. Amiral Yardımcısı Sir Edward Spragge, 9 Haziran'da Hollandalı bir akıncı grubunun Grain Adası'na (Kent'teki Medway Nehri'nin Thames Nehri ile birleştiği yarımada) çıktığını öğrendi. Karşıdaki Sheerness garnizonundan tüfekçiler keşif için gönderildi.

Ancak 10 Haziran öğleden sonra Charles, Albemarle Dükü Amiral George Monck'a Chatham'a gidip işleri ele alması talimatını verdi ve tam üç gün sonra Amiral Prens Rupert'a Woolwich'te savunmayı organize etmesi emrini verdi. Albemarle önce Gravesend'e gitti ve orada ve Tilbury'de sadece birkaç top olduğunu, bunların Thames Nehri'ne olası bir Hollanda saldırısını durdurmak için çok az olduğunu dehşetle fark etti. Böyle bir felaketi önlemek için, başkentteki tüm topların Gravesend'e konuşlandırılmasını emretti. 11 Haziran'da Chatham'a gitti ve bu yerin saldırıya karşı iyi hazırlanmış olmasını bekliyordu. Donanma Kurulunun iki üyesi, Sir John Mennes ve Lord Henry Brouncker, aynı gün oraya gitmişlerdi. Ancak Albemarle geldiğinde, beklenen sekiz yüz tersane işçisinden sadece on ikisini buldu ve bunlar da panik halindeydi; otuz yelkenli tekneden sadece on tanesi oradaydı. Mühimmat veya barut bulunmuyordu ve Medway Nehri üzerinde seyir engeli olarak inşa edilen 15&nbsp;cm kalınlığındaki demir zincir henüz bataryalarla korunmuyordu. Bu zincir sistemi, İngiliz İç Savaşı sırasında Kraliyetçi filosunun olası bir saldırısını püskürtmek için inşa edilmiş ve ilk versiyonu 1585 yılına dayanan önceki versiyonların yerini almıştı. Albemarle, topçuların Gravesend'den Chatham'a taşınmasını hemen emretti, bu işlem bir gün sürecekti.

### Saldırı

Hollanda filosu 10 Haziran'da Sheppey Adası'na ulaştı ve henüz tamamlanmamış Garrison Point Kalesi'ne saldırı başlattı. Kaptan Jan van Brakel, Vrede (“barış”) adlı gemisiyle, diğer iki man-of-war'un ardından, kaleye olabildiğince yaklaşarak top ateşiyle saldırıya geçti. Sir Edward Spragge, Medway'de demirlemiş gemilerin ve Sheerness açıklarındaki gemilerin komutasını elinde tutuyordu, ancak Hollandalıları savunabilecek tek gemi, kalenin açıklarında konuşlanmış olan Unity fırkateyniydi.

Unity, Garrison Point'teki bir dizi iki direkli yelkenli ve kundak gemisi ile aceleyle yerleştirilmiş on altı topun bulunduğu kale tarafından desteklendi. Unity bir top ateşi açtı, ancak daha sonra bir Hollanda yangın gemisinin saldırısına uğradığında, İngiliz kundak gemileri ve iki direkli yelkenlilerin peşinden Medway'e çekildi. Hollandalılar kaleye ateş açtı. Yedi kişi kaldı, ancak yaklaşık 800 Hollandalı deniz piyadesi bir mil uzaklıkta karaya çıktığında konumları savunulamaz hale geldi. Sheerness böylece kaybedildi, silahları Hollandalılar tarafından ele geçirildi ve bina havaya uçuruldu. Spragge, yatı Henrietta ile nehirden yukarı doğru Chatham'a doğru yola çıktı. Orada birçok subay toplanmıştı: Spragge'ın kendisi, ertesi gün Monck ve deniz kuvvetleri komutanlığından birkaç kişi. Herkes diğerlerinin emirlerini iptal eden emirler verdi, böylece tam bir kargaşa hüküm sürdü.

Topçuları kısa sürede gelemeyeceği için Monck, 11'inde bir süvari alayı ve bir piyade bölüğüne Upnor Kalesi'ni takviye etmeleri emrini verdi. Nehir savunmaları, batırılmış blok gemileriyle aceleyle doğaçlama olarak yapıldı ve nehir üzerindeki zincir, hafif bataryalarla korunuyordu. Nehir savunmaları, batırılmış blok gemileriyle aceleyle doğaçlama olarak yapıldı ve nehir üzerindeki zincir, hafif bataryalarla korunuyordu. Pett, zincirin önündeki Musselbank kanalını kapatmak için birkaç büyük ve küçük geminin batırılmasını önerdi. Monck daha sonra Upnor Kalesi yakınlarındaki Upnor Reach'te de blok gemileri batırmaya karar verdi. Böylece, Hollandalılar Gillingham'daki zinciri kırarlarsa karşılarına bir başka engel daha çıkacaktı. Nehir boyunca yerleştirilen savunma zinciri, ağırlığı nedeniyle en alçak noktasında, aşamaları arasında neredeyse üç metre su altında kalmıştı, bu nedenle hafif gemilerin geçmesi hala mümkündü. Kıyıya daha yakın aşamalar yerleştirerek zinciri yükseltme girişimlerinde bulunuldu. Zincirin hemen üzerindeki Charles V ve Matthias gemilerinin konumları, geniş taraflarını zincir üzerine yöneltebilmeleri için ayarlandı. Monmouth da zincirin üzerinde demirlemiş, Charles V ile Matthias arasındaki alana toplarını doğrultabilecek şekilde konumlandırılmıştı. Fırkateyn Marmaduke ve Norway Merchant zincirin üzerinde batırıldı; büyük Sancta Maria aynı amaçla taşınırken battı.

Van Ghent'in filosu 12 Haziran'da Medway Nehri'nde ilerleyerek zincirdeki İngiliz savunma hatlarına saldırdı. İlk olarak Unity, Van Brakel tarafından saldırı ile ele geçirildi. Ardından, komutan Jan Daniëlsz van Rijn komutasındaki yangın gemisi Pro Patria zinciri kırdı. Hollandalı görgü tanığı Otto de Vooght ve 17. yüzyıl tarihçisi Gerard Brandt'a göre, zincir, Amiral David Vlugh komutasındaki Hollandalı mühendislerden oluşan bir çıkarma birliği tarafından çekiçlerle kırıldı.

Ardından *Matthias* yangında yok oldu. *Catharina* ve *Schiedam* adlı yangın gemileri *Charles V*' e saldırdı; Komutan Hendrik Hendriksz komutasındaki Catharina kıyı bataryaları tarafından batırıldı, ancak Komutan Gerrit Andriesz Mak komutasındaki Schiedam Charles V'i ateşe verdi; mürettebat Van Brakel tarafından yakalandı. Sadece otuz topu bulunan ve Matthias'ın yandığını gören mürettebatı tarafından terk edilen Royal Charles, daha sonra Amiral Yardımcısı Johan de Liefde'nin bayrak kaptanı İrlandalı Thomas Tobiasz tarafından ele geçirildi ve elverişsiz gelgitlere rağmen Hollanda'ya götürüldü. Bu, gemiyi hafifçe eğerek su çekimini azaltarak mümkün oldu. Sadece Monmouth kaçmayı başardı. Felaketi gören Monck, ele geçirilmelerini önlemek için kalan on altı savaş gemisinin de batırılmasını emretti ve böylece İngilizler tarafından kasten batırılan gemilerin sayısı toplamda otuza ulaştı.

13 Haziran'da, Londra'ya kadar uzanan Thames nehrinin tüm kıyıları panik içindeydi. Bazıları, Hollandalıların Dunkirk'ten Fransız ordusunu tam ölçekli bir işgal için naklettiği yönünde söylentiler yaydı ve birçok zengin vatandaş, en değerli eşyalarını yanlarına alarak şehirden kaçtı. Hollandalılar, Upnor Kalesi ve üç kıyı bataryasından gelen İngiliz ateşine rağmen, *Delft*, *Rotterdam*, *Draak*, *Wapen van Londen*, *Gouden Appel* ve *Princess* kundak gemileriyle Chatham limanına ilerleyişlerini sürdürdüler. Donanmanın en iyi ve en ağır gemilerinden üçü, ele geçirilmelerini önlemek için zaten batırılmıştı, şimdi de yangında yok oldu: ilk olarak Loyal London, komutan Cornelis Jacobsz van der Hoeven komutasındaki Rotterdam tarafından ateşe verildi; ardından Royal James ve son olarak Royal Oak, iki yangın gemisinin saldırılarına direndi ancak üçüncü geminin saldırısında yandı. İngiliz mürettebat, çoğunlukla savaşmadan yarısı su altında kalan gemilerini terk etti. Bunun önemli bir istisnası, Scots Foot'tan Ordu Yüzbaşı Archibald Douglas'tı. O, Royal Oak'ı terk etmeyi kişisel olarak reddetti ve alevler içinde can verdi. Monmouth yine kaçmayı başardı. Böylece, bu baskın İngilizlere kalan sekiz gemiden dördünü ve 75'ten fazla topunu kaybetmesine mal oldu. Donanmanın en büyük dört gemisinden üçü kaybedildi. Kalan “büyük gemi” *Royal Sovereign*, o sırada Portsmouth'ta olduğu için korunmuştu. De Ruyter artık Van Ghent'in filosuna bizzat katıldı.

## Hollandalıların geri dönüşü
İngilizlerin direnişinin sertleşeceğini öngören Cornelis de Witt, 14 Haziran'da daha fazla ilerlemekten vazgeçip geri çekilmeye karar verdi ve Royal Charles'ı savaş ganimeti olarak çekerek götürdü; Unity de mürettebatıyla birlikte götürüldü. Bu karar, batırılan hattıhar gemileri Royal Katherine, Unicorn, Victory ve St George'u kurtardı.

Hollanda filosu, “meşru bir savunma savaşında elde edilen büyük zafer” için topluca Tanrı'ya şükrederek kutlama yaptıktan sonra, İngiltere'nin doğu kıyısındaki diğer birkaç limana da saldırarak başarısını tekrarlamaya çalıştı, ancak her seferinde geri püskürtüldü. 27 Haziran'da, Gravesend'in ötesindeki Thames Nehri'ne girme girişimi, nehrin blokaj gemileriyle kapatıldığı ve beş kundak gemisinin Hollanda saldırısını beklediği öğrenilince iptal edildi. 2 Temmuz'da Hollanda deniz kuvvetleri Harwich'in kuzeyindeki Woodbridge yakınlarında karaya çıktı ve Landguard Kalesi'nin takviye edilmesini başarıyla engelledi, ancak 1500 deniz piyadesi tarafından kaleye yapılan doğrudan saldırı garnizon tarafından püskürtüldü. 3 Temmuz'da Osley Körfezi'ne yapılan saldırı başarısızlıkla sonuçlandı. 21 Temmuz'da barış imzalandı.

## Sonuç

Liman yetkilisi John Norman, baskın nedeniyle oluşan hasarın, kaybedilen dört ana geminin yenilenme maliyetleri hariç, yaklaşık 20.000 sterlin olduğunu tahmin etti; Kraliyet Donanması'nın toplam kaybı 200.000 sterline yakın olmalıydı. Birkaç yıl boyunca İngiliz donanması, baskın sırasında uğradığı kayıplar nedeniyle zor durumda kaldı, ancak 1670 civarında yeni bir inşa programı sayesinde İngiliz Donanması eski gücüne kavuştu.

Medway Baskını, İngiliz kraliyetinin itibarına ciddi bir darbe vurdu. Charles, filosunu demirlemiş ve barış görüşmeleri devam ederken Hollandalıların saldırı düzenlemiş olmasından kişisel olarak rahatsızlık duydu. Bu kızgınlığı, onu Fransa Kralı XIV. Louis ile gizli Dover Antlaşması'nı imzalamaya itti ve bu da Üçüncü İngiliz-Hollanda Savaşı'nın nedenlerinden biri oldu.

Hollandalıların toplam kayıpları sekiz adet yanmış kundak gemisi ve yaklaşık elli zayiat oldu. Cumhuriyette halk zaferin ardından sevinç içindeydi; birçok kutlama düzenlendi, Ekim ayında donanma geri döndüğünde bu kutlamalar tekrarlandı ve çeşitli amiraller kahramanlar olarak selamlandı. De Ruyter, Cornelis de Witt ve Van Ghent, Nicolaes Lockeman tarafından yapılan ve olayları tasvir eden değerli emaye altın kadehler ile onurlandırıldılar. Cornelis de Witt, kendisi ana konu olarak büyük bir “Deniz Zaferi” tablosu yaptırdı ve bu tablo Dordt belediye binasında sergilendi.

## Literatür
* Charles Ralph Boxer: *The Anglo-Dutch Wars of the 17th Century*, Her Majesty's Stationery Office, London 1974.
* 
* Frank L. Fox: *A distant Storm – The Four Days' Battle of 1666, the greatest sea fight of the age of sail*, Press of Sail Publications, Rotherfield/ East Sussex 1996, .
* Helmut Diwald: *Der Kampf um die Weltmeere*, München/ Zürich 1980, .
* Roger Hainsworth / Christine Churchers: *The Anglo-Dutch Naval Wars 1652–1674*, Sutton Publishing Limited, Thrupp/ Stroud/ Gloucestershire 1998, .
* James R. Jones: *The Anglo-Dutch Wars of the Seventeenth Century*, Longman House, London/ New York 1996, .
* Brian Lavery: *The Ship of the Line*, Bd.1, Conway Maritime Press, 1983, .
* Charles Macfarlane: *The Dutch on the Medway*, James Clarke & Co., 1897.
* Alfred Thayer Mahan: *Der Einfluß der Seemacht auf die Geschichte 1660–1812*, Herford 1967.
* Alexander Meurer: *Seekriegsgeschichte in Umrissen*, Leipzig 1942.
* N. A. M. Rodger: *The Command of the Ocean: A Naval History of Britain 1649–1815*, New York, 2004 
* P. G. Rogers: *The Dutch on the Medway* Oxford University Press, Oxford 1970, .
* Age Scheffer: *Roemruchte jaren van onze vloot*, Baarn 1966

### Dipnotlar