Bakü Batum Boru Hattı

**Bakü-Batumi boru hattı**, Hazar bölgesinden Karadeniz'deki Gürcistan Batumi petrol terminaline gazyağı ve ham petrol taşımak için yapılan çeşitli boru hattı projelerine verilen isimdir. 1906'da ilk inşa edildiğinde, dünyanın en uzun gazyağı boru hattıydı.

## Gazyağı boru hattı
Bakü bölgesindeki petrol gelişmeleriyle birlikte, Bakü'den Karadeniz'e petrol boru hattı inşa etme ihtiyacı da arttı. 1877-78'de Amerikalı petrol mühendisi ve kimyager Herbert W. C. Tweddle ve Rus Maliye Bakanlığı yetkilisi Konstantin Bodisko, Hazar-Karadeniz petrol boru hatları için dört seçenek önerdi. Boru hattı önerisi, Rus maden mühendisi ve sanayici İvan İlimov tarafından da 1878'de sunulmuştur. 1880'de Dmitri Mendeleev, Bakü petrolünün dünya pazarına taşınmasını sağlamak için Bakü-Batum boru hattının inşasını önermiştir.

Fikir, 1883'te Güney Kafkasya Demiryolu'nun açılmasından sonra ivme kazanmıştır. 1884'te, Bari, Sytenko & Co. mühendislik şirketinin baş mühendisi Vladimir Şuhov, Bakü-Batum petrol boru hattının taslağını ve maliyetini yayınlamıştır. Boru hattının teknik projesi daha sonra Şuhov tarafından tasarlanmıştır. 1885'te İvan İlimov, Hazar ve Karadeniz Petrol Boru Hattı şirketini kurmuştur. Hazar-Karadeniz Petrol Boru Hattı Şirketi'nin kurulması imtiyazı Aralık 1887'de Ilimov'a verildi. Ancak önerilen finansman planı kabul edilmedi ve 1891'de boru hattı inşaatı erken olduğu gerekçesiyle ertelendi.

1886'da bir grup Bakü sanayicisi kendi Transkafkas boru hattını inşa etmek için izin istedi. Bu fikir, Kafkasya valisi Prens Alexander Mikhailovich Dondukov-Korsakov'a bir mektup yazan Azerbaycanlı sanayici Zeynalabdin Taghiyev tarafından desteklendi. Aghabala Quliyev önderliğindeki yerel iş adamları, boru hattı inşaatı için bir anonim şirket kurdu. Ancak hükûmetin projeye devam etme kararı ancak 1893'te alındı.

23 Mayıs 1896'da Rusya Devlet Konseyi, Transkafkasya Demiryolu boyunca boru hattı inşa etme kararı aldı ve hazırlık çalışmaları aynı yıl başladı. İlk aşamada Batum-Mikhailovo (Khashuri) bölümü inşa edildi ve bu bölüm 1906'da tamamlandı. Resmi açılış 24 Temmuz 1907'de Tiflis'te gerçekleşti.

İlk boru hattı, toplam uzunluğu 885&nbsp;km olan ve 16 pompa istasyonuna sahip bir gazyağı boru hattıydı. Boru hattının çapı çoğunlukla 8&nbsp;mm idi, ancak bazı kısımlarının çapı 10&nbsp;mm ve 12&nbsp;mm idi. Borular Mariupol, Sosnovitsy ve Yekaterinoslav'daki (şimdiki adıyla Dnipro) fabrikalarda üretildi. İlk boru hattının kapasitesi 980.000 ton gazyağıydı. yıllık olarak. Pompa istasyonları, buhar ve dizel motorlarla çalışan Worthington Corporation'ın pistonlu pompalarıyla donatılmıştı. Boru hattı o zamanlar dünyanın en uzun boru hattıydı.

Bolşevik Devrimi'nden sonra, boru hattı üzerinden gazyağı sevkiyatları Mart 1921'de yeniden başlatıldı ve 20 Mayıs 1921'de Batum'a ilk gazyağı sevkiyatı gerçekleşti. 1936'dan sonra Batum'un adı Batumi olarak değiştirildi. 1925 yılında, gazyağı boru hattı petrol boru hattına dönüştürüldü.

## Ham petrol boru hattı
Yeni bir boru hattı (ikinci hat) projesi 1924 yılında önerildi. 1925 yılında Sovyetler Birliği, Bakü-Batum ham petrol boru hattının inşası ve işletilmesi için Fransız şirketleriyle ortak girişim kurmak üzere görüşmeler yaptı. Amaç, boru hattını Avrupa'ya, özellikle Fransa'ya petrol ihracatı için kullanmaktı. Ancak, ABD şirketleriyle yapılan görüşmeler gibi bu görüşmeler de başarısız oldu. 1927 yılında boru hattının inşası, Azerbaycanlı bir petrol şirketi olan Azneft'e verildi. Proje tasarımcısı ve inşaat yöneticisi A.V. Bulgakov.

İnşaat Mayıs 1928'de başladı ve boru hattı 30 Nisan 1930'da açıldı. Esas olarak Batum rafinerisine tedarik sağlıyordu.

Ham petrol boru hattının çapı  ve uzunluğu  idi. Boru hattında her biri 360 hp'de üç dizel pompa ile donatılmış 13 pompa istasyonu vardı. Boru hattında toplam 54.000 tondan fazla ağırlığa sahip 60.000'den fazla Alman yapımı boru kullanıldı. Boru hattı için dizeller MAN AG'den, pompalar Crossley'den ve jeneratörler Theodor Bergmann'dan satın alındı.

İnşaat çalışmaları üç bölümde eş zamanlı olarak yapıldı. En yüksek nokta deniz seviyesinden  yükseklikteydi. İlk 21&nbsp;km uzunluğundaki Batum-Mikhailovo (Khashuri) bölümü 13 Şubat 1929'da, ikinci 363&nbsp;km uzunluğundaki Mingechaur (Mingachevir)-Mikhailovo (Khashuri) bölümü 15 Aralık 1929'da ve üçüncü 248&nbsp;km uzunluğundaki Bakü-Mingachevir bölümü 13 Şubat 1930'da tamamlandı. Boru hattının maliyeti 49 milyon rubleydi.

Boru hattı planlanan miktarda petrol taşıyamıyordu ve kapasitesinin 750.000 ton artırılması gerekiyordu. Ağustos ayında 1942'de, Alman birliklerinin o yöne doğru ilerleme tehdidi nedeniyle boru hattı söküldü ve boruları Astrakhan–Saratov boru hattının inşasında kullanıldı. 1990'larda, boru hattının bazı kısımları Bakü–Supsa Boru Hattı'nın inşasında kullanıldı.

## Önerilen yeni boru hatları
Yeni bir Bakü–Batumi boru hattı için çeşitli önerilerde bulunuldu. 1994–1998 yılları arasında, kısmen eski Bakü–Batumi boru hattı borularını kullanan Bakü–Supsa Boru Hattı inşa edildi. 2 Mart 1998'de Chevron Corporation, mevcut Khashuri–Batumi boru hattını yeniden inşa etmeyi ve Dubandi (Bakü)–Khashuri boru hattını inşa etmeyi kabul etti. Ancak, Mayıs 2001'de Chevron bu projeyi iptal etti ve Tengiz Sahası'ndan petrolünü CPC boru hattı üzerinden sevk etmeye başladı.

Kazakistan'ın ulusal petrol şirketi KazMunayGas, Batumi Petrol Terminali'nin sahibi olarak, Romanya'daki KazMunayGas petrol rafinerileri (Rompetrol) ve Batumi'de planlanan bir rafineriye petrol sağlayacak olan önerilen Trans-Hazar ve Batumi-Konstanşa bağlantılarıyla birlikte yeni bir Bakü-Batumi boru hattı inşa etmeye ilgi gösterdi.

## Kaynakça