Thaddeus Phelps Mott

**Thaddeus Phelps Mott** (7 Aralık 1831, New York – 23 Kasım 1894, Toulon), Amerikalı mâcerâcı, denizci ve paralı askerdir. Amerika Birleşik Devletleri, Osmanlı İmparatorluğu, Mısır Hidivliği, İkinci Meksika Federal Cumhuriyeti ve Roma Cumhuriyeti hizmetlerinde bulunmuştur.

## Hayatı
### Gençliği
Thaddeus Phelps Mott, 7 Aralık 1831'de New York'ta doğdu. Babası Dr. Valentine Mott (1785-1865), annesi ise Louisa Dunmore Munn'dır. Çiftin dokuz çocuğundan biriydi. İlk yıllarına ilişkin detaylar sınırlı olmakla birlikte, çocukluk çağında "mâcerâperest bir ruha" sâhip olduğu söylenmektedir. Doğuştan yetenekli bir dil bilimci olan Mott, eğitimini babasının Cerrâhî Profesörü olarak Emeritus ünvanıyla görev yaptığı New York Üniversitesi'nde tamamladı.

17 yaşındayken İtalya'da 1848 devrimlerine katılmak üzere ülkesinden ayrıldı. Burada teğmen rütbesiyle Giuseppe Garibaldi'nin emrinde görev yaptı. İtalya'daki hizmetinin ardından, büyük ölçüde mâruz kaldığı ağır koşullar ve yoksunluklar nedeniyle sağlığı ciddî şekilde bozuldu. Tâkip eden birkaç yıl boyunca çeşitli Amerikan yelkenli gemilerde çalıştı. Denizcilik kariyerine Kaliforniya'ya giden Hornet gemisiyle başladı; akabinde sırasıyla 1851'de Hurricane'de üçüncü kaptan, 1852'de St. Denis'de ikinci kaptan ve 1854'te St. Nicholas'ta kaptanlık yaptı. Bir yıl sonra Kaliforniya'ya döndü. 1856-1857 yılları arasında Reform Savaşı öncesinde ve sırasında General Ignacio Comonfort komutasındaki Meksika Ordusu'nda görev yaptı. 1858'de Emily Josephine Daunton ile evlendi. Bu evlilikten Marie Louise ile Valentine Mott adında iki çocuğu oldu.

### Amerikan İç Savaşı
Nihâyetinde ülkesine dönerek Amerikan İç Savaşı'nın hemen evvelinde Birlik Ordusu'na katıldı. Washington, DC'deki Chain Bridge tahkîmatında topçu yüzbaşı olarak görevlendirildi. Savaşın ilk yılında Yukarı Potomac bölgesinde faaliyet gösteren New York Gönüllü Topçu Birliği'nin 3. Bağımsız Bataryası'nda yüzbaşı olarak hizmet verdi. Mott ve 3. New York Topçu Birliği, Yedi Gün Muharebeleri'nde çarpıştı; beş saat boyunca aralıksız süren çatışmalarda, ağır kayıplar vermelerine rağmen karşılarına çıkan Konfedere birliklerini ardı ardına mağlup ettiler. Bataryadaki tüm subaylar terfî etti. Mott, batarya komutanlığı görevinden istifâ ederek 19. Piyâde Alayı'nda görev aldı. Eylül 1862'de kısa bir süreliğine sahada komutayı yeniden üstlenerek Lewinsville, Virginia'da alayına liderlik etti ve burada ünlü Washington Bataryası ile çatışarak onları geri çekilmeye mecbur bıraktı.

#### New York askere alım ayaklanması
1863'te süvâri yarbayı rütbesine getirildi ve müteâkiben 14. New York Gönüllü Süvâri Alayı'na atandı. Mott, New York Metropolitan Polisi tarafından desteklenen bir gönüllü tugayın parçası olarak Rikers Island'da toplanan alayın organizasyonunda önemli rol oynadı. Aynı yılın ilerleyen günlerinde, New York askere alım ayaklanması sırasında alayını kumanda etti. Ayaklanmaların üçüncü gününde, o günün ilk büyük çatışması olacak olayda Mott, 32. Sokak ve Sekizinci Cadde'de toplandığı bildirilen isyâncılarla yüzleşmek üzere Yüzbaşı John H. Howell ve General Charles C. Dodge komutasındaki kuvvetlerle birlikte gönderildi. Kalabalıkla yüzleşme ve onları dağıtma emirleriyle hareket eden Mott, General Dodge ve 8. New York Gönüllü Piyâde Alayı'nı desteklemek üzere bir süvâri birliği ve bir obüs bataryasına önderlik etti. Sekizinci Cadde'ye varıldığında, askerler üç Afroamerikalının lamba direklerinde asılı olduğunu gördüler; "Beş binden fazla olduğu tahmin edilen bir erkek kalabalığı bağırıp tezâhürat yaparken, vahşi bir kadın çetesi sallanan cesetlerin etrâfını sarmış, onları bıçaklarla kesiyordu". Askerler ilerledikçe kalabalık geri çekildi. Mott, atıyla ileri atılarak adamlardan birini lamba direğinden indirmeye girişti. Bu sırada bir isyâncı onu atından sürüklemeye kalkışınca, Mott kılıcıyla adamı öldürmeye zorunda kaldı.

Komutasına dönüşünün hemen akabinde, Mott ve adamları isyâncılar tarafından fırlatılan tuğla ve taşların saldırısına uğradı; bunu "tüfek ve tabancalardan açılan şiddetli bir ateş" tâkip etti. Sokak boyunca ilerleyen kalabalık, askerlerin üzerine hücum etti. Mott, kalabalığın niyetinin alayın toplarını ele geçirmek olduğunu düşünerek Yüzbaşı Howell'e iki obüsü Yedinci Cadde'de mevzilendirmesini ve 32. Sokağı top ateşiyle taramaya hazırlanmasını emretti. Mott, adamlarını isyâncılara karşı yönlendirdi; süvâri ve piyâde birlikleri kılıç ve süngü hücumuyla kalabalığı Sekizinci Cadde'ye kadar geri püskürtmeyi başardı. Ancak askerler topçuları korumak için geri çekildiğinde isyâncılar yeniden ilerlemeye başladı. Yüzbaşı Howell, kalabalığa teslim olmaları çağrısında bulundu. Kalabalığın alaycı tepkileri ve hakâretleri Howell'i ateş emri vermeye mecbur bıraktı. Misket mermisi ve şarapnel saçmasıyla doldurulmuş obüsler, yoğun kalabalığın arasında yıkıcı bir etki yaratarak ağır kayıplara neden oldu. Kalabalık, kuzeye doğru dağılmadan önce bu şekilde altı salvoya dayandı. Askerler daha sonra ara sokakları temizlemek ve lamba direklerinde asılı adamları indirmek üzere küçük gruplara ayrıldı; ardından Mulberry Caddesi'ndeki karargâhlarına döndüler. Askerlerin ayrılmasından yarım saat sonra isyâncılar ölü ve yaralılarını almak için geri döndü ve "zenci cesetlerini yeniden astı". Cesetler, Yüzbaşı Samuel Brower komutasındaki bir New York Polis Departmanı ekibinin onları güvenli bir şekilde bölgeden kaldırabilmesine kadar orada kaldı. Mott bu olayların ardından Körfez Bölgesi Komutanlığı'na nakledildi ve burada Karakol Komutanı olarak görev yaptı; 1864'te vazîfesinden istifâ etti.

### Osmanlı İmparatorluğu'ndaki yaşamı
Savaşın sona ermesiyle Mott, birkaç yıl daha Amerika Birleşik Devletleri'nde kaldı. New York'ta bulunduğu süre zarfında, Masonlar'a mensup olup hem Holland Locası No. 8 hem de Kudüs Bölümü No. 8, R.A.M. üyesiydi. 1867'de General Lawrence'ın yerine Kosta Rika'daki Amerika Birleşik Devletleri Orta Elçisi olarak atanmak üzere aday gösterildiyse de bu görevi reddetti. Ertesi sene Osmanlı Ordusu hizmetine girdi. Kısa bir süre sonra ferîk mertebesiyle Mısır ordusuna katılmak için Kahire'ye geçti. Aynı yıl Sultan Abdülaziz tarafından kendisine Mecîdiye Nişanı'nın birinci rütbesi tevcih edildi. Ayrıca Conseil de Guerre (Savaş Konseyi) üyesi oldu. Mott, Türkçe'yi akıcı bir şekilde konuşabiliyordu.

1869'un başlarında dönemin Mısır Hidivi İsmail Paşa, Mısır'ın ordusunu yeniden düzenlemek amacıyla Amerikalı subayların işe alınmasına yardımcı olması için Mott'a başvurdu. Mısır'ın Osmanlı İmparatorluğu'na tâbi olması ve bu nedenle resmî diplomatik temsilciliğinin bulunmaması sebebiyle Hidiv, doğrudan Amerika Birleşik Devletleri hükûmetinden yardım talep edememiş ve bunun yerine özel ajanlara başvurmak zorunda kalmıştı. Mott, paralı askerlik geçmişi ve Osmanlı teşkîlâtıyla olan âilevî bağları sâyesinde bu görev için uygun bir adaydı; zirâ babası Valentine Mott, Sultan Abdülmecid'in şahsî hekimi olarak görev yapmış ve kız kardeşlerinden biri ise Osmanlı'nın Washington Büyükelçisi Bulak Bey ile evliydi. Mott 1869'un sonlarına doğru, Generaller Charles Pomeroy Stone, Henry Hopkins Sibley ve William Wing Loring eşliğinde Mısır hizmetine girdi. Mott tarafından işe alınan subayların çoğu Amerikan İç Savaşı'nda savaşmış, West Point ya da Annapolis Deniz Harp Okulu mezunuydu ve Mısır Kara ile Deniz Kuvvetleri'nin yeniden yapılandırılmasına katkıda bulundu. Mott ve berâberindekiler, Mısır Hidivliği'nin düzenlediği keşif görevlerinde de bulundu.

1870'te İsmail Paşa'nın ilk yâveri olarak atandı. 1872'de Osmânîye Nişanı'nın birinci rütbesiyle taltif edildi. Mısır hizmetinde dört yıl daha kalarak sözleşme süresini 1876'da tamamladı. Kontratını yenilemeyi reddeden Mott, komutayı Charles Stone'a devrederek Osmanlı'ya döndü. 1876-1878 Osmanlı-Sırp Savaşı, 93 Harbi ve Şıpka Geçidi Muharebeleri'nde önemli faaliyetler gerçekleştirdi.

### Son yılları
Eylül 1876'da kronik bir rahatsızlığı nedeniyle bir Fransız hekime danışmak üzere Paris'e gitti. Üç yıl sonra (1879'da) sağlık sorunları sebebiyle Osmanlı ordusundan ayrılmak zorunda kaldı. Emekliliğinden önce, o dönemde yalnızca 18 kişiye verilmiş olan "Croissant Rouge" (Kızıl Hilal) Savaş Madalyası ile onurlandırıldı. 1879'da Toulon'a yerleşerek bu şehrin Amerikan konsolosluğunda çalışmaya başladı. 23 Kasım 1894'teki ölümüne dek 10 yılı aşkın bir süre âilesiyle birlikte Toulon'da yaşamını sürdürdü. Öldüğünde Mott âilesinin hayatta kalan son erkek çocuğuydu.

## Kaynakça