2024 Güney Kore sıkıyönetimi

**2024 Güney Kore sıkıyönetimi**, Güney Korenin devlet başkanı Yon Suk-yol tarafından 3 Aralık 2024 tarihinde YTN televizyonunda canlı yayınlanan bir gece yarısı konuşması sırasında ilan edilmiştir. Bildiride, ülkenin ana muhalefet partisi Demokratik Parti'yi Kuzey Kore'ye sempati duymak ve “devlet karşıtı faaliyetler” yürütmekle suçladı. Bildiriye Demokrat Parti'nin yanı sıra Yoon'un üye olduğu Halkın Gücü Partisi liderleri de karşı çıktı ve halk sokağa çıkarak protesto gösterilerine başladı. Saatler sonra, güvenlik güçlerinin meclisteki oylamayı engelleme girişimlerinin ardından, Ulusal Meclis'teki milletvekillerinin çoğunluğu 4 Aralık 2024 tarihinde 190 oyla oybirliğiyle sıkıyönetimin kaldırılmasına yönelik bir önergeyi kabul etti.

Yon daha sonra, parlamentonun sıkıyönetimi engellemek için oy kullanmasının ardından sıkıyönetimi kaldıracağını açıkladı. Yon daha sonra 4 Aralık günü sabah saat 4:30'da yapılan Bakanlar Kurulu toplantısının ardından sıkıyönetimi kaldırdı ve Sıkıyönetim Komutanlığı lağvedildi. Sıkıyönetimin kaldırılmasının ardından muhalefet, Yon'un istifa etmemesi halinde hakkında azil  süreci başlatacağını açıkladı.

## Arka plan

Muhafazakâr Halkın Gücü Partisi üyesi ve eski başsavcı Yon Suk-yol, 2022 başkanlık seçimlerindeki zaferinin ardından Güney Kore Devlet Başkanı olarak göreve başladı. Yönetimi düşük onay oranlarına sahipti ve Ulusal Meclis muhalefetteki Demokratik Parti tarafından kontrol edildiği için uyguladığı politikalarını gerçekleştirmekte zorlandı. Nisan 2024'te yapılan parlamento seçimlerinde muhalefet gücünü korudu ancak yine de başkanı görevden almak için yeterli sayıya (300'de 200) ulaşamadı.

Ulusal Meclis'in açılışında Başkan'ın bir konuşma yapması alışılagelmiş bir durum olmasına rağmen Yol, bu töreni boykot etti. Yoon ayrıca eşi Kim Keon-hee ve üst düzey yetkililerin karıştığı skandalların soruşturulmasına da karşı çıktı. Muhalefetin kontrolündeki parlamento, Denetim ve Teftiş Kurulu Başkanı Choe Jae-hae ve Kim'in adının karıştığı iki skandala adı karışan üç savcıyı 2 Aralık 2024 tarihinde görevden almak için harekete geçmiş ve hükûmetin bütçe teklifini reddetmişti.

Güney Kore'de diktatör Park Chung-hee'nin öldürülmesinin ardından 1979'da yapılan askeri darbeden bu yana ilk kez sıkıyönetim ilan edilmiştir. Güney Kore'de sıkıyöneti başlatırken, devlet başkanı derhal Ulusal Meclisi bilgilendirmelidir. Sıkıyönetim, Ulusal Meclis'in kararıyla iptal edilebilir.

## Olaylar

### Sıkıyönetimin ilan edilmesi
3 Aralık 2024 günü KST saatiyle 10:22'de Başkan Yon Suk-Yol sıkıyönetim ilan etti. Ulusal televizyonda yayınlanan konuşmasında Yoon, kabine üyelerini görevden alarak ve bütçe planlarını engelleyerek muhalefeti “özgür demokrasiyi yıkmaya çalışmakla” suçladı. Ayrıca vatandaşlardan kendisine inanmalarını ve “bazı rahatsızlıklara” tahammül etmelerini istedi. Güney Kore'de 1979'da Chun Doo-hwan'ın askeri diktatörlüğü döneminden bu yana ilk kez sıkıyönetim ilan edilmiş oldu.

Yonhap Haber Ajansına göre Savunma Bakanı Shin Won-sik, Genelkurmay Başkanı Kim Myung-soo ile bir toplantı yapılmasını emretti. Ardından Yol, Park An-su'yu sıkıyönetim komutanı olarak atadı.

Açıklamanın ardından hükûmet, eğitim kurumları ve ulaşım altyapısındaki faaliyetlerin normal şekilde işlemeye devam edeceğini söyledi.

### Kararname

3 Aralık 2024 tarihinde saat 11:00'de Sıkıyönetim Komutanlığı'ndan Park An-su aşağıdaki sıkıyönetim kararnamesini yayınladı:

Açıklamaların ardından askerler Ulusal Meclis binasına girmiş ve oylamaların yapıldığı ana salona girmeye çalışmışlardır. Bunun üzerine parti yetkilileri askerlere yangın söndürme tüpleri ile müdahale ederek girişi başarıyla durdurdu. Askerlerden bazıları 4. kattan girmeye çalışmış ancak görevliler tarafından durdurulmuşlardır. En az üç helikopter de parlamentonun toplantı alanına iniş yaparken, iki helikopterin de havada bulunduğu görülmüştür. Parlamento kompleksinin ana kapısında güvenlik güçleri ile siviller arasında arbedeler yaşanmıştır.

### Sıkıyönetimin Ulusal Meclis tarafından feshi

Başkan Yoon'un üyesi olduğu iktidardaki Halkın Gücü Partisi de dahil olmak üzere tüm ana partiler bu hamleye karşı çıktı. Halkın Gücü Partisi lideri Han Dong-hoon şunları söyledi: “Başkan'ın sıkıyönetim ilanı yanlıştır. Halkla birlikte bunu durduracağız.”  Aynı zamanda Halkın Gücü Partisi'nin üyesi olan Seul Belediye Başkanı Oh Se-hoon da Yoon'un deklarasyonuna karşı olduğunu söyledi. Muhalefetteki Demokratik Parti'nin lideri Lee Jae-myung, vatandaşları Ulusal Meclis'te toplanmaya çağırdı ve Yoon'un “artık Güney Kore'nin başkanı olmadığını” ilan etti; Lee, askerlerin engellemesinin ardından Meclis binasının çitlerinden atlayarak içeri girerken görüntülendi. Olay sırasında protestocular Ulusal Meclis dışında polisle arbede yaşadı. Ulusal Meclis Başkanı Woo Won-shik tüm milletvekillerini Ulusal Mecliste toplanmaya çağırdı.

Milletvekilleri Ulusal Meclise girmek için polis barikatlarının etrafından geçmek zorunda kalmıştır. Demokrat Parti'den Lee Seong-yoon giriş yapabilmek için 15 metrelik (49&nbsp;ft) bir çitin üzerinden tırmandığını bildirdi.

4 Aralık 2024 tarihinde KST 01:00 sularında, Ulusal Meclis'te hazır bulunan 190 milletvekili oybirliğiyle sıkıyönetimin kaldırılması yönünde oy kullandı. Kore Cumhuriyeti Anayasası'nın 77. Maddesine göre Cumhurbaşkanı, Ulusal Meclis'in sıkıyönetimin kaldırılması yönündeki kararına uymak zorundadır.

Oylamanın ardından Meclis Başkanı Woo Won-shik ordunun Ulusal Meclisi terk etmesi çağrısında bulunurken, Lee Jae-myung Demokratik Parti'nin Başkan sıkıyönetimi kaldırana kadar Ulusal Mecliste kalacağını söyledi.

Oylamanın ardından Ulusal Meclis'te konuşlanmış olan bazı askerlerin Meclis'ten ayrıldığı görüldü. Bazı ordu mensupları meclis önünde toplanan kalabalığı geri itmeye başladı. Meclis önünde toplanan protestocular ayrıca Yoon'un tutuklanması için çağrıda bulunmaya başlamıştır. Lee Jae-myung, sıkıyönetim ilanının kabine onayı olmadan yapıldığını ve Yon'un sıkıyönetim emirlerine uymaya devam eden güvenlik güçleri mensuplarının “yasadışı bir eylem” gerçekleştirdiğini söyledi. Ancak, askeri yetkililer sıkıyönetim kararının Başkan tarafından sona erdirilene kadar yürürlükte kalacağını belirtmişlerdir.

### Sıkıyönetimin kaldırılması
Televizyonda yayınlanan bir brifing sırasında Yon, Ulusal Meclis'teki askerî personeli geri çektiğini ve kabine toplantısının ardından sıkıyönetimi kaldıracağını açıkladı. Aynı sabahın ilerleyen saatlerinde kabine sıkıyönetimin kaldırılmasına ilişkin önergeyi onayladı. Ayrıca, Sıkıyönetim Komutanlığı da lağvedildi.

Sıkıyönetimin kaldırılmasının ardından Demokratik Parti Ulusal Meclis'te acil bir toplantı düzenleyerek Yon'un istifa etmemesi halinde görevden alma işlemlerini başlatacaklarını duyurdu. Alınan bir kararda, “Yon'un sıkıyönetim ilan etmesinin Anayasa'nın açık bir ihlali olduğu” belirtilerek, bunun “ciddi bir isyan eylemi ve azil için mükemmel bir neden” olduğu ifade edildi.

### 2024 Güney Kore protestoları
 
**2024 Güney Kore protestoları**, 3 Aralık 2024 tarihinde Güney Kore devlet başkanı Yon Sok Yol’un ülkede sıkıyönetim ilan etmesi sonrası Kore parlamentosu binası önünde başlayan protestolardır. Protestolarda gözaltına alınan sayısı bilinmiyor.

## Analiz
Dominic Waghorn ilk gözlemlerine dayanarak ordunun sıkıyönetimi uygulamak için hazırlıksız göründüğünü belirtmiş ve Yon'un tek taraflı hareket ettiğini tahmin etmiştir.

*[[The Economist]]* bu durumu anayasal bir kriz olarak nitelendirdi. *[[Foreign Policy]]* durumu kendi kendine darbe girişimi olarak nitelendirdi. BBC, sıkıyönetimin ülkede endişeye yol açtığını ve bazılarının bunu bir darbe girişimine benzettiğini bildirdi.

## Tepkiler

### Yurtiçi
Sıkıyönetimin ilan edilmesi Güney Kore halkının önemli bir kısmı tarafından şaşkınlık ve panikle karşılandı. Açıklamanın ardından Güney Kore wonunun değeri dolar başına 1,423 won'a gerileyerek son 25 ayın en düşük değerine indi. iShares MSCI Güney Kore ETF'si %5 oranında düşüş gösterdi. Franklin FTSE Güney Kore ETF'si %4,4 ve Matthews Kore Aktif ETF'si %4,5 geriledi. Reuters'ın haberine göre: “Bir merkez bankası yetkilisi, gerektiğinde piyasayı istikrara kavuşturmak için önlemler hazırladığını söyledi. Maliye Bakanı Choi Sang-mok üst düzey ekonomi yetkilileri arasında acil bir toplantı düzenledi.” Başbakan Yardımcısı Choo Kyung-ho kararname hakkında bilgisi olmadığını ve sadece haberlerde öğrendiğini söyledi.

Ulusal Meclis Sözcüsü Choo Kyung-ho kararnameden haberi olmadığını ve bunu sadece haberlerde öğrendiğini söyledi. 2020'de bu göreve atanan eski bir savcı olan Adalet Bakanlığı Genel Müfettişi Ryu Hyuk, Adalet Bakanı Park Sung-jae tarafından düzenlenen sıkıyönetimle ilgili bir toplantı için bakanlık binasına geldikten sonra protesto amacıyla istifa etti. Yon'un geri adım atarak sıkıyönetimi kaldırmasından kısa bir süre sonra muhalefet Yon'u görevden almayı düşünmeye başladı. Bazı Güney Koreli analistler bu olayı iktidarı ele geçirmek için yapılan bir kendi kendine darbe olarak nitelendirdi. Yon'un düzinelerce yardımcısı 4 Aralık'ın erken saatlerinde sıkıyönetim ilanının ardından topluca istifa etti. Aynı gün Yüksek Mahkeme, Yon'un sıkıyönetim ilanının yasadışı olup olmadığını, sıkıyönetim mekanizmasının hem kabineye hem de yasama organına kullanılacağını bildirmek gibi çeşitli zorunlu hükümlerine uymadığı gerekçesiyle soruşturacağını açıkladı. Halkın Gücü Partisi yönetimi bir toplantı sırasında Yon'un partiden ihraç edilmesini görüştü. Yon'un partisi ayrıca Kim'in sıkıyönetim ilanını Yon'a önerdiğinin doğrulanmasının ardından Savunma Bakanı Kim Yong-hyun'un görevden alınması çağrısında bulundu. Demokrat Parti daha sonra, Yon'un istifa etmemesi halinde 5 Aralık'ta Yon'a karşı görevden alma işlemlerini başlatacaklarını doğruladı. 4 Aralık günü öğle saatlerinde Yon'un başbakanı, Yon'un kalan yardımcıları ve parti liderleriyle sıkıyönetim ilanının sonuçlarını görüşmek üzere bir toplantı düzenledi. Daha sonra 4 Aralık'ta Güney Kore'deki tüm büyük gazeteler oybirliğiyle Yon'u kınadı ve sıkıyönetimin yasadışı olduğunu söyleyerek 1980'lerdeki acımasız darbelerin bir tekrarı olduğunu savunarak tutuklanması çağrısında bulundu. Aynı zamanda, çok sayıda Güney Koreli ünlü de Yon'u ağır bir şekilde kınadı. 4 Aralık günü KST saat 14:40 sularında muhalefet, Yoon'un görevden alınması için bir önerge sunma niyetinde olduğunu açıkladı.

### Uluslararası

* : Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Güvenlik Konseyi durumu yakından izlediğini belirtti. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Vedant Patel, ABD'nin Güney Kore ile “demir gibi sağlam” ittifakını yinelerken devam eden gelişmelerden “ciddi endişe” duyduğunu ifade etti.
* : Federal Dışişleri Bakanlığı Twitter'da şunları paylaştı: “Güney Kore'deki gelişmeleri yakından ve büyük bir endişeyle takip ediyoruz. Demokrasi galip gelmelidir.”
* : Avustralya hükûmetinden bir kaynak Australian Broadcasting Corporation'a yaptığı açıklamada Canberra ve Seul'deki Avustralyalı yetkililerin olayları “çok yakından” izlediklerini söyledi. Ayrıca Güney Kore'de herhangi bir demokratik gerileme olması halinde bunun Avustralya için “büyük bir endişe” olacağı konusunda da hemfikirler.
* : Birleşik Krallık Dışişleri, Milletler Topluluğu ve Kalkınma Ofisi tarafından bölge için seyahat uyarıları yayınlamıştır. Güney Kore'deki Britanya Büyükelçiliği yayınladığı acil durum bildirisinde, sıkıyönetim ilanının ardından yaşanan gelişmeleri yakından takip ettiğini belirtti. Büyükelçilik, Britanyalıların yerel makamların yönlendirmelerine uymaya ve siyasi gösterilere katılmaktan kaçınmaya çağırdı.
* : Güney Kore'deki Çin Büyükelçiliği ülkedeki vatandaşlarına “sakin olmalarını ve siyasi değişikliklere dikkat etmelerini” söyledi. “Güvenlik bilincini güçlendirmelerini, gereksiz gezileri azaltmalarını ve siyasi görüşlerini dikkatli bir şekilde ifade etmelerini” istedi.
* : Dışişleri Bakanlığı, ülkedeki Filipinlileri sakin olmaya ve yerel tavsiyelere kulak vermeye çağırdı.
* : Dışişleri Bakanlığı bölge için bir seyahat uyarısı yayınladı.
* : Dışişleri Bakanlığı, Güney Kore'deki Hollanda vatandaşları için “doğrudan bir tehlike” olmadığını belirtti ancak Hollanda hükûmetinin bilgi servislerinin takip edilmesini tavsiye etti. Ayrıca, protestolardan uzak durulması tavsiye edildi.
* : Dışişleri Bakanlığı bölge için bir seyahat uyarısı yayınladı. Bakanlık, İtalyan vatandaşlarını yerel makamların yönlendirmelerine uymaya ve halka açık toplantılardan kaçınmaya çağırdı. Bakanlık ayrıca olası internet kesintileri konusunda da uyarıda bulundu.
* : Japonya Dışişleri Bakanlığı, Güney Kore'deki vatandaşlarına dikkatli olmalarını tavsiye ederek, sıkıyönetim tedbirlerinin ayrıntılarının hala net olmadığını belirtti ve gelecekteki gelişmeleri takip etmeleri çağrısında bulundu.
* : Devlet Başkanı Vladimir Putin'in sözcüsü Dmitri Peskov durumun “endişe verici” olduğunu ve takip edildiğini söyledi.
* : Güney Kore'deki Singapur Büyükelçiliği bir Facebook paylaşımı yaparak ülkedeki Singapurlulara “sakin olmaları ve haberleri takip etmeleri” çağrısında bulundu. Büyükelçilik ayrıca sıkıyönetim ilanının “herhangi bir askeri saldırıyla ilgili görünmediğini” belirtti.
* : Dışişleri Bakanlığı, Güney Kore'deki son gelişmeleri yakından takip ettiğini belirtti. Bakanlık, Türk vatandaşlarına dikkatli olmaları, kalabalık bölgelerden uzak durmaları ve yerel yetkililerin uyarılarını dikkate almaları yönünde çağrıda bulundu.

## Kaynakça