Marchfeld Muharebesi

**Marchfeld Savaşı** (ayrıca Morava Alanı Savaşı olarak da bilinir), 26 Ağustos 1278'de gerçekleşen ve Orta Avrupa'nın sonraki yüzyıllarını şekillendiren önemli bir muharebeydi. Savaş, Bohemya Kralı II. Ottokar'ın ordusu ile Alman Kralı Habsburg I. Rudolf ve müttefiki Macaristan Kralı IV. László'nun birleşik kuvvetleri arasında yapıldı. Bu çatışma, Büyük Fetret Dönemi ve Babenberg Veraset Savaşı'nın bir parçasıydı.

Bohemya Kralı II. Ottokar, 1250'den 1273'e kadar topraklarını önemli ölçüde genişletti, ancak Kasım 1276'da ağır bir yenilgiye uğradı. Yeni seçilen Alman kralı Habsburg I. Rudolf, Ottokar'a İmparatorluk yasağı uygulayarak onu kanun kaçağı ilan etti ve Ottokar'ın Avusturya, Karintiya, Carniola ve Styria'daki topraklarını ele geçirdi. Ottokar, Bohemya ve Moravya'daki mülklerine indirgendi, ancak hakimiyetini, gücünü ve etkisini geri kazanmaya kararlıydı. 1278'de Avusturya'yı işgal etti; burada özellikle Viyana'daki yerel halkın bir kısmı Habsburg yönetiminden hoşnutsuzdu. Rudolf, Macaristan Kralı IV. László ile ittifak kurdu ve belirleyici bir karşılaşma için güçlerini topladı.

Ottokar, Laa an der Thaya kuşatmasını bıraktı ve Viyana'nın kuzeyindeki Dürnkrut yakınlarında müttefiklerle karşılaşmak üzere ilerledi. Her iki ordu da tamamen süvarilerden oluşuyordu ve düşmana parça parça saldıran üç tümene ayrılmıştı. Savaşın ilk aşamasında, Macar ordusundaki Kuman atlı okçular Bohemya sol kanadını kuşatıp ok atarak dikkatlerini dağıtırken, Macar hafif süvarileri Bohemyalılara çarparak onları alandan sürdü. İkinci aşamada, merkezde şövalyeler ve ağır süvari arasında büyük bir çarpışma yaşandı ve Rudolf'un kuvvetleri geri püskürtüldü. Rudolf'un bizzat kral tarafından yönetilen üçüncü tümeni saldırıya geçerek Ottokar'ın hücumunu durdurdu. Rudolf çatışma sırasında attan düştü ve neredeyse öldürülüyordu. Belirleyici bir anda, Ulrich von Kapellen komutasındaki 200 süvariden oluşan bir Alman süvari birliği, Bohemya sağ kanadına arkadan pusu kurarak saldırdı. Aynı anda iki yönden saldırıya uğrayan Ottokar'ın ordusu bozguna uğradı ve Ottokar kargaşa ve katliam sırasında öldürüldü. Kumanlar kaçan Bohemyalıları kovalayıp cezasız bir şekilde öldürdüler.

Bu savaş, Habsburg Hanedanı'nın Avusturya ve Orta Avrupa'daki yükselişinin başlangıcını işaret etti. Bohemya Přemyslid krallarının etkisi azaldı ve Bohemya ve Moravya'daki miraslarıyla sınırlandı.

## Arka Plan

Papa IV. Innocent tarafından 1245'te Hohenstaufen'li II. Friedrich'in tahttan indirilmesi, Kutsal Roma İmparatorluğu için ciddi bir kriz yarattı. Takip eden on yıllarda birkaç soylu *[[Roma kralı|Rex Romanorum]]* ve İmparator adayı olarak seçildi, ancak hiçbiri İmparator'un 1250'deki ölümünden sonra gerçek yönetim gücünü elde edemedi. Aynı yıl, Bohemya Kralı I. Wenceslaus'un oğlu II. Ottokar, prensiz kalan Avusturya ve Styria Dükalıklarına girdi. Son Babenberg dükü Avusturya Dükü II. Frederick, Macar Kralı IV. Béla ile giriştiği bir sınır anlaşmazlığında 1246'daki Leitha Nehri Savaşı'nda öldürülmüştü. II. Ottokar yerel soyluların desteğini kazandı ve bir yıl sonra mülkler tarafından Avusturya ve Styria dükü ilan edildi.

1253'te, II. Ottokar babasının ölümü üzerine Bohemya kralı oldu; batı Macar sınırındaki güç yoğunlaşması Kral IV. Béla tarafından şüpheyle karşılandı ve Avusturya ile Styria'ya karşı sefere çıktı, ancak sonunda 1260'taki Kressenbrunn Savaşı'nda yenildi. 1268'de Ottokar, Sponheim Hanedanı'nın son Karintiya dükü Karintiya Dükü III. Ulrich ile bir miras sözleşmesi imzaladı ve böylece bir yıl sonra Carniola Markı ve Windic Markı dahil olmak üzere Karintiya'yı elde etti. Gücünün zirvesinde İmparatorluk tacını hedefledi, ancak Prens-Seçmenler (*Kurfürsten*), onun hızlı yükselişinden şüphelenerek 29 Eylül 1273'te "fakir Swabia'lı kont" Habsburg'lu Rudolf'u Roma Kralı seçtiler.

## Öncesi
Seçim kendi yokluğunda gerçekleştiği için Ottokar, Rudolf'u Kral olarak tanımadı. Rudolf'un kendisi, Prens-seçmenlerin onayıyla İmparatorluk gücü tarafından verilmesi gereken "yabancılaşmış" toprakları geri kazanmayı vadetmişti. Avusturya ve Karintiya topraklarını İmparatorluk için talep etti ve Ottokar'ı 1275'teki Würzburg'daki *[[İmparatorluk Diyeti (Kutsal Roma İmparatorluğu)|Reichstag]]*a çağırdı. Diyet'in huzuruna çıkmayarak Ottokar, kendi sonunu hazırlayan olayları başlattı. İmparatorluk yasağına tabi tutuldu ve Bohemya mirası da dahil olmak üzere tüm toprak hakları iptal edildi.

Bu arada Rudolf müttefikler topluyor ve savaşa hazırlanıyordu. Bu ittifaklardan ikisini klasik Habsburg tarzıyla – evlilik yoluyla – gerçekleştirdi. İlk olarak, oğlu Avusturya Dükü I. Albert'i Elisabeth of Gorizia-Tyrol ile evlendirdi. Karşılığında, Elisabeth'in babası Kont Gorizia-Tyrol'lü II. Meinhard Karintiya Dükalığı'nı bir fief olarak aldı. İkinci olarak, Aşağı Bavyera Dükü I. Henry ile – istikrarsız – bir ittifak kurdu. Rudolf'un kızı Katharina'yı Dük'ün oğlu Otto ile evlendirmeyi ve çeyizi için bugünkü Yukarı Avusturya bölgesini teminat olarak vermeyi teklif etti. Ayrıca Ottokar ile eski hesapları kapatmak isteyen Macar Kralı IV. Ladislaus ile de bir ittifak yaptı.

Böylece güçlenen Rudolf, 1276'da Avusturya'nın başkenti Viyana'da Ottokar'ı kuşattı. Ottokar teslim olmaya ve tüm kazanımlarından vazgeçmeye zorlandı, Kral Rudolf'tan sadece Bohemya ve Moravya'yı fief olarak aldı. Bu durumdan ağır şekilde etkilenen Ottokar, topraklarını geri kazanmaya kararlıydı ve Ascanian Brandenburg Markgrafları ve Polonya prensleriyle ittifak yaptı. 1278'de taraf değiştiren Aşağı Bavyera Dükü I. Henry'nin desteğiyle Avusturya'ya karşı sefere çıktı. Ottokar önce Avusturya sınırı yakınlarındaki Drosendorf ve Laa an der Thaya kasabalarını kuşattı. Bu sırada Rudolf, Viyana'yı terk etmeye ve Kral Ladislaus'un Kuman süvarilerinin kolayca katılabileceği başkentin kuzeyindeki Morava havzasında Bohemya ordusuyla açık alanda karşılaşmaya karar verdi.
## Karşı Kuvvetler
Ottokar 6.000 süvari seferber etti; bunların 1.000'i ağır silahlı ve zırhlı, 5.000'i ise hafif teçhizatlı binicilerdi. Ottokar'ın ağır süvarileri zırhlı atlar kullanıyordu. Ottokar'ın şövalyelerinin yaklaşık üçte biri Silezya, Büyük Polonya ve Küçük Polonya'dan gelen Polonyalılardı. Rudolf'un 300 ağır süvari ve 4.000 hafif süvarisi vardı; bunların belirsiz bir kısmı Macarlardı. Rudolf'un kuvvetleri arasında 5.000 Kuman atlı okçu da bulunuyordu.

## Savaş

Rudolf'un manevrasına şaşıran Ottokar, Laa'daki kuşatmayı hızla terk etti, güneye doğru ilerledi ve 26 Ağustos'ta Dürnkrut yakınlarında birleşik Alman ve Macar kuvvetleriyle karşılaştı. Vardığında düşmanları gelecekteki savaş alanının topoğrafyasını keşfetme fırsatını çoktan değerlendirmişti. Sabahın erken saatlerinden itibaren, ilerleyen Bohemya birliklerinin sol kanadı, ağır silahlı şövalyelerin savuşturamadığı Kuman kuvvetlerinin şiddetli saldırılarına maruz kaldı. Buna rağmen, ana ordular çarpıştıkça ve savaş uzadıkça, Ottokar'ın sayıca üstün süvarileri üstünlüğü ele geçirmiş görünüyordu. Hatta Rudolf'un atı altında bıçaklandı ve 60 yaşındaki kral, adamları tarafından kurtarılarak hayatını zor kurtardı.

Sıcak bir yaz gününde üç saatlik kesintisiz savaştan sonra, Ottokar'ın ağır zırhlı şövalyeleri sıcak çarpmasından muzdaripti ve hareket edemez hale gelmişti. Öğleyin Rudolf, yakındaki tepelerin ve ormanların arkasına gizlediği taze bir ağır süvari alayına Ottokar'ın birliklerinin sağ kanadına saldırma emri verdi. Bu tür pusular Orta Çağ savaşlarında genellikle onursuzca kabul edilirdi ve Rudolf'un komutanı Ulrich von Kapellen önceden kendi adamlarından özür diledi. Yine de saldırı, Bohemya birliklerini bölmeyi ve dağıtmayı başardı. Ottokar sürpriz saldırının farkına vardı ve kalan yedek birliği von Kapellen'in birliklerinin arkasına yönlendirmeye çalıştı, ancak bu manevra Bohemya kuvvetleri tarafından bir bozgun olarak yanlış yorumlandı. Bunun sonucunda yaşanan çöküş, Rudolf ve müttefikleri için tam bir zafere yol açtı. Ottokar'ın kampı yağmalandı ve kendisi savaş alanında ölü bulundu.

## Sonrası

Rudolf, zaferini göstermek için Ottokar'ın cesedini Viyana'da sergiletti. Swabia'daki Habsburg Kalesi'nden gelen "fakir kont", Avusturya ve Styria Dükalıklarının mülkiyetini, Habsburg Hanedanı'nın yükselişinin kalbi ve temelini güvence altına aldı. 1282'deki Augsburg Diyeti'nde oğulları Avusturya Dükü I. Albert ve Avusturya Dükü II. Rudolf'u Avusturya dükleri olarak atadı; onların soyundan gelenler 1918'e kadar dükalık unvanını korudu. Ancak Bohemya'da Rudolf ihtiyatlı davrandı ve soylularla ve Ottokar'ın dul eşi Slavonyalı Kunigunda ile oğlu Bohemya Kralı II. Wenceslaus'un tahta geçişi konusunda bir anlaşmaya vardı. Aynı vesileyle Brandenburg markgraflarıyla uzlaştı ve onlara küçük yaştaki veliaht üzerinde vasilik hakkı tanıdı. Kral IV. Ladislaus, 1290'da suikasta uğramadan önce Kuman savaşçılarının Hristiyanlaştırılması için çaba gösterdi.

Ottokar'ın oğlu, genç kral Bohemya Kralı II. Wenceslaus, yetenekli bir hükümdar olduğunu kanıtladı. 1291'de Kraków'daki Polonya Kıdemli Eyaleti'ni elde etti ve 1300'de Polonya Kralı olarak taç giydi. Hatta henüz reşit olmayan oğlu Bohemya Kralı III. Wenceslaus için Macar tacını güvence altına almayı başardı. Ancak III. Wenceslaus, babasının ölümünden bir yıl sonra, 1306'da öldürüldü ve böylece Přemyslid hanedanı sona erdi.

### Kayıplar
Kayıplar hakkında kesin veri bulunmamakla birlikte, Ottokar'ın kayıpları Rudolf'unkinden önemli ölçüde daha yüksekti.

## Sanatta ve Popüler Kültürde

Savaş, özellikle 19. yüzyılda milliyetçilikin yükselişi sırasında sanatta tasvir edildi. Bu dönemde savaş, bir yandan Habsburg hanedanı (Avusturya) ile Macaristan Krallığı arasındaki geleneksel iş birliğinin, diğer yandan Çek tarafından Habsburg hanedanı ile Bohemya arasındaki geleneksel gerilimin bir örneği olarak görülüyordu.

Franz Grillparzer tarafından 1823'te yazılan *[[König Ottokars Glück und Ende]]* (Kral Ottokar'ın Yükselişi ve Düşüşü) adlı trajedi, II. Ottokar'ın yükselişi ve düşüşüne dayanmaktadır. Drama başlangıçta Napolyon'un hayatından esinlenmişti, ancak Grillparzer, Metternich'in sansüründen korktuğu için oyunu Ottokar hakkında yazmayı seçti ve onun hikâyesinde birçok benzerlik buldu. Buna rağmen oyun hemen yasaklandı ve 1825'e kadar sahnelenememişti. Grillparzer, Ottokar'ın eşi Bohemya Kraliçesi Avusturyalı Margaret'in savaşın arifesinde rakipleri uzlaştırmaya çalıştığı efsanesini sürdürdü. Gerçekte ise Margaret 1266'da ölmüştü.

Çek besteci Bedřich Smetana'nın 1863'te bestelediği *[[The Brandenburgers in Bohemia]]* (Bohemya'daki Brandenburglular) operası, savaştan ve sonrasındaki olaylardan esinlenmiştir.

## Kaynakça
;Özel

;Genel
*Clauss, M. (2010). "The Oxford Encyclopedia of Medieval Warfare and Military Technology: Volume I". C. J. Rogers (Ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0195334036
*Schmitt, R. ve Strasser, P. (2004). *Rot-weiß-rote Schicksalstage: Entscheidungsschlachten um Österreich*. St. Pölten: NP Buchverlag. ISBN 3-85326-354-2
*Kusternig, A. (1978). *700 Jahre Schlacht bei Duernkrut und Jedenspeigen*. Wien.
*Kofránková, V. (2006). *26. 8. 1278 – Moravské pole: poslední boj Zlatého krále*. Praha: Havran. ISBN 80-86515-71-0
*Pavlac, B. A. (2001). "Battle of Marchfeld (August 26, 1276)". J. M. Jeep (Ed.), *Routledge Revivals: Medieval Germany: An Encyclopedia*. Routledge.
*Žemlička, J. (1998). *Století posledních Přemyslovců*. Praha: Melantrich. ISBN 80-7023-281-1
*Mika, N. (2008). *Walka o spadek po Babenbergach 1246–1278*. Racibórz: WAW Grzegorz Wawoczny. ISBN 978-83-919765-4-8