Wola katliamı

**Wola katliamı** (Lehçe; *Rzeź Woli*), Polonya'nın başkenti Varşova'nın Wola semtinde 40.000 ila 50.000 Polonyalının Alman Waffen-SS ve Azerbaycan Lejyonu'ndaki Mihver işbirlikçilerinin yanı sıra ağırlıklı olarak Ruslardan oluşan RONA güçleri tarafından sistematik olarak öldürülmesiydi. 5 - 12 Ağustos 1944 tarihleri arasında gerçekleşti. Katliam emrini, Varşova Ayaklanması başladıktan hemen sonra durdurmak için "hareket eden her şeyin" öldürülmesi emrini veren Heinrich Himmler verdi.

Yakalanan Ana Ordu direniş savaşçılarıyla birlikte on binlerce Polonyalı sivil, Wola'da düzenlenen toplu infazlarda Almanlar tarafından öldürüldü. Bebekler, çocuklar ve yaşlılar da dahil olmak üzere tüm aileler genellikle olay yerinde vuruldu, ancak bazıları işkence ve cinsel saldırı sonrasında öldürüldü. Askerler hastanelerde hastaları, onlara bakan doktorları ve hemşireleri yataklarında öldürdü. Öldürülecek hayatta kalanları bulmak için köpekler serbest bırakıldı. Operasyon Erich von dem Bach-Zelewski tarafından yönetildi, ancak ana failleri Dirlewanger Tugayı ve en acımasız zulümleri gerçekleştiren "RONA" Kaminski Tugayıydı. Hatta bu tugay Bach-Zelewski'nin eleştirilerine dahi maruz kaldı.

Almanlar, bu vahşetin isyancıların savaşma azmini kıracağını ve ayaklanmayı hızla sona erdireceğini tahmin ediyordu. Ancak Wola'nın acımasızca pasifize edilmesi Polonya direnişini daha da güçlendirdi ve Almanların şehrin kontrolünü yeniden ele geçirmesi iki ay daha ağır çatışmalar sonrası oldu.

## Katliam
Varşova Ayaklanması 1 Ağustos 1944'te patlak verdi. İlk birkaç gün boyunca Polonya direnişi, Vistula nehrinin sol yakasındaki Varşova'nın çoğunu kurtarmayı başardı (nehrin sağ kıyısındaki Praga bölgesinde de bir ayaklanma patlak verdi, ancak Almanlar tarafından hızla bastırıldı). Çatışmanın başlamasından iki gün sonra *[[Schutzstaffel|SS]]* Generali Erich von dem Bach-Zelewski, Varşova'daki tüm Alman kuvvetlerinin komutanlığına getirildi. *SS-Reichsführer* Heinrich Himmler'in ayaklanmayı acımasızca bastırma yönündeki doğrudan emrini takip eden stratejisi, Varşova sakinlerine karşı terör taktiklerinin kullanılmasını da dahil etmekti. Himmler'in emirleri açıkça Varşova'nın ve sivil nüfusun yok edileceğini belirttiği için isyancılar ve siviller arasında hiçbir ayrım yapılmayacaktı.

Yale Üniversitesi'nden Profesör Timothy Snyder şunu yazdı: "Wola'daki katliamların savaşla hiçbir ortak yanı yoktu... her iki taraftaki askeri kayıplar da sayılsa bile sivil/asker ölü oranı binde birden fazlaydı."

5 Ağustos'ta üç Alman savaş grubu, Wola bölgesinin batı eteklerinden Wolska ve Górczewska caddeleri boyunca şehir merkezine doğru ilerlemeye başladı. Alman kuvvetleri şu birimlerden oluşuyordu;*[[Wehrmacht]]* ve SS Polis Taburlarının yanı sıra çoğunlukla Rus *[[29. Waffen-SS Grenadiye Tümeni RONA|SS-Sturmbrigade RONA]],* *[[SS-Oberführer]]* Oskar Dirlewanger liderliğindeki kötü şöhretli bir *[[Waffen-SS|Waffen SS]]* ceza birimi olan *[[36. Waffen-SS Grenadiye Tümeni Dirlewanger|SS-Sturmbrigade Dirlewanger'<nowiki/>]]* ve Azerbaycan Lejyonu (*[[Doğu lejyonları|Ostlegionen'in]]* bir parçası). İngiliz tarihçi Martin Windrow, Dirlewanger'in birimini "boğaz kesenlerden, [yabancı] hainlerden, sadist manyaklardan ve diğer birimlerce reddedilenlerden" oluşan "korkunç bir ayaktakımı" olarak tanımladı.

Varşova'nın merkezine doğru ilerlemeleri başladıktan kısa bir süre sonra, iki lider savaş grubu - *Kampfgruppe* "Rohr" (Generalmajor Günter Rohr liderliğindeki) ve *Kampfgruppe* "Reinefarth" (Heinz Reinefarth liderliğindeki) - Polonyalı direniş savaşçılarının şiddetli ateşiyle durduruldu. İlerleyemeyen bazı Alman birlikleri, tüm sakinleri vurma emirlerini yerine getirerek evden eve gitmeye başladı. Pek çok sivil olay yerinde vuruldu ancak bazıları işkence ve cinsel saldırı sonrasında öldürüldü. Tahminler farklılık gösteriyor ancak Reinefarth, operasyonun ilk günü olan 5 Ağustos'ta Wola bölgesinde 10.000'e kadar sivilin öldürüldüğünü tahmin ediyor.&nbsp;Kurbanların çoğu yaşlılar, kadınlar ve çocuklardı.

Bu vahşetlerin çoğunluğu Oskar Dirlewanger ve *[[SS-Brigadeführer]]* Bronislav Kaminski'nin komutasındaki birlikler tarafından işlendi. Oxford Üniversitesi'nden araştırma tarihçisi Martin Gilbert şunu yazdı:Varşova'da on beş binden fazla Polonyalı sivil Alman birlikleri tarafından öldürülmüştü. O akşam (5 Ağustos) saat 5.30'da General Erich von dem Bach, kadın ve çocukların infazlarının durdurulması emrini verdi. Ancak yakalanan tüm Polonyalı erkeklerin öldürülmesi, hiç kimsenin isyancı olup olmadıklarını öğrenme zahmetine girmeden devam edilmesini istedi. Kazaklar, Kaminsky ve Dirlewanger tugaylarındaki suçlular da von dem Bach Zelewski'nin emrini dikkate almadılar. Tecavüz, cinayet, işkence ve ateş ederek Wola ve Ochota'nın banliyölerine doğru ilerlediler ve üç gün boyunca öldürdüler. Yollarına çıkan hastanelerin her birinde yüzlerce hasta da dahil olmak üzere otuz bin sivili daha katlettiler.5 Ağustos gece yarısından iki saat önce Azerbaycan askerleri ve Bergmann Taburu, St Lazarus hastanesine saldırdı. Yüzlerce hastayı, doktoru ve hemşireyi katletti, ardından da yaktı.

5 Ağustos'ta Ana Ordu'nun Zośka taburu, Wacław Micuta komutasındaki bir birliğe ait ele geçirilen iki Panther tankının yardımıyla Gęsiówka toplama kampını kurtarmayı ve eski Varşova Gettosu'nun stratejik açıdan önemli çevresindeki bölgenin kontrolünü ele geçirmeyi başardı. Sonraki birkaç gün süren çatışmalarda bu bölge, Wola ile Varşova'nın Eski Kent bölgesi arasındaki ana iletişim bağlantılarından biri haline geldi. Bu sayede isyancıların ve sivillerin, kendilerine karşı konuşlandırılan üstün Alman güçlerinin önünde yavaş yavaş Wola'dan çekilmesine olanak sağladı.

7 Ağustos'ta Alman kara kuvvetleri daha da güçlendirildi. Etkinliğini artırmak için Almanlar, Polonya direnişinin tuttuğu mevzilere yaklaşırken sivilleri canlı kalkan olarak kullanmaya başladı. Bu taktikler, üstün sayıları ve ateş gücüyle birleştiğinde, Varşova şehir merkezinin kuzey kesimindeki Bankowy Meydanı'na doğru ilerleyerek Wola bölgesini ikiye bölmelerine yardımcı oldu.

Alman birimleri hastaların bir kısmı hâlâ içerideyken iki yerel hastaneyi yaktı. Yüzlerce hasta ve personel, ayrım gözetmeyen silahlı saldırılar ve el bombalı saldırılar nedeniyle öldürüldü veya infaz edilmek üzere götürüldü. En fazla cinayet Górczewska Caddesi'ndeki demiryolu geçitinde, Wolska Caddesi'ndeki iki büyük fabrikada (Wolska 55'teki Ursus Fabrikası ve Wolska 41/45'teki Franaszka Fabrikası) ve ayrıca 57/59 Okopowa Caddesi'ndeki Pfeiffer Fabrikasında meydana geldi.Bu dört mekânın her birinde, daha önce başka yerlerde toplanıp gruplar halinde oraya götürülen binlerce kişi sistematik olarak toplu katliamlarla infaz edildi.

8 ile 23 Ağustos tarihleri arasında *SS*, Wola bölgesinden *Verbrennungskommando* ("yanan müfreze") olarak adlandırılan erkek gruplarını oluşturdu. Bu gruplar, kurbanların cesetlerini ve evlerini yakarak katliamın kanıtlarını gizlemek zorunda kaldı. Bu tür gruplarda çalıştırılan erkeklerin çoğu daha sonra idam edildi.

12 Ağustos'ta Wola'da Polonyalı sivillerin ayrım gözetmeksizin öldürülmesinin durdurulması emri verildi. Erich von dem Bach, yakalanan sivillerin şehirden tahliye edilip toplama kamplarına veya *Arbeitslager* çalışma kamplarına gönderileceğini belirten yeni bir talimat yayınladı.

## Sonrası

Varşova Ayaklanması sırasında işlenen zulümlere katılan Alman kuvvetlerine mensup hiç kimse İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden sonra onlar adına hiçbir zaman yargılanmadı. Wola katliamı ve yakındaki Ochota bölgesindeki benzer katliamların ana failleri Heinz Reinefarth ve Oskar Dirlewanger'dı. En kötü şiddet eylemlerinin çoğuna başkanlık eden ve bizzat katılan Dirlewanger, 1 Haziran 1945'te Yukarı Swabia'daki Altshausen kasabası yakınlarında sahte bir isim altında saklanırken Fransız işgal birlikleri tarafından tutuklandı. 7 Haziran 1945'te Altshausen'deki bir Fransız esir kampında, muhtemelen Polonyalı muhafızlarının kötü muamelesi sonucu öldü. 1945'te Reinefarth, Müttefik yetkililer tarafından gözaltına alındı, ancak Polonya'nın iade talebine rağmen Varşova'daki eylemlerinden dolayı hiçbir zaman yargılanmadı. Bir Batı Alman mahkemesinin delil yetersizliği nedeniyle kendisini serbest bırakmasının ardından Reinefarth, savaş sonrası avukat olarak başarılı bir kariyere sahip oldu, Westerland belediye başkanı ve Schleswig-Holstein *[[Landtag]]* parlamentosunun bir üyesi oldu. Batı Alman hükümeti aynı zamanda eski SS- *[[SS-Obergruppenführer|Obergruppenführer'e]]* 1979'da ölmeden önce general maaşı bağlamıştı.

Mayıs 2008'de, hâlâ hayatta olan birkaç eski *SS Dirlewanger* üyesinin listesi Varşova Ayaklanma Müzesi tarafından derlendi ve yayınlandı.

## Ayrıca bakınız

* Wawer katliamı
* Nazilerin etnik Polonyalılara karşı işlediği suçlar
* Nanjing Katliamı

## Notlar

## Dış bağlantılar

* Polonyalı hastane hastalarına yönelik Alman katliamına ilişkin tanık ifadesi   
* Almanların Wola'da Polonyalı sivillere yönelik katliamına ilişkin tanık ifadesi   
*  Nacht über Wola, *[[Der Spiegel]]* 1962
* Ölüm cezasına çarptırılan bir bölge olan Wola'daki soykırım - "Terör Günlükleri"nden sivil ifadelerin toplanması
* 70 Yıllık Fotografik Gizemi Çözüyor – Ünlü David Seymour'un fotoğrafındaki kız Tereska'nın Wola Katliamı'ndan sağ kurtulduğu ortaya çıktı
* ''Unutulan soykırım – Piotr Gursztyn'in Wola katliamı''

## Kaynakça