Koruyucu ilah

**Koruyucu ilah**, belirli bir yerin, coğrafyanın, bireyin, soyun, ulusun, kültürün veya bir mesleğin koruyucusu ve hamisi olarak kabul edilen bir tanrı ya da ruh olarak tanımlanmaktadır.

Yunan ve Roma dinlerinde, koruyucu ilah türlerinden biri olan *[[genius]]*, bir bireyin doğumundan ölümüne kadar ona eşlik eden kişisel ilah veya *[[daimon]]* olarak işlev görmektedir. Avrupa folklorunda, cadılar ve şifacılar da kişisel koruyucu hizmetkar ruhlara sahiptir.

## Antik Yunan
Sokrates kişisel ruhunun ya da daimon'unun sesini duyduğundan bahsetmiştir:

Yunanlar ayrıca tanrıların belirli yerleri koruduğunu düşünüyorlardı, örneğin Athena Atina şehrinin koruyucu tanrıçasıydı.

## Antik Roma

Antik Roma dininde bir yeri ya da bir kişiyi koruyan ve muhafaza eden koruyucu ilahlar çok önemlidir. Bir erkeğin koruyucu tanrısı onun Genius'u, bir kadınınki ise Juno'sudur. İmparatorluk döneminde, İmparatorun Genius'u İmparatorluk kültünün odak noktası olmuştur. Augustus'un Apollo'ya yaptığı gibi, bir imparator da büyük bir tanrıyı kişisel koruyucu tanrısı olarak benimseyebilirdi.

Her şehir ya da kasabanın bir ya da daha fazla koruyucu ilahı bulunurdu ve bunların korunması özellikle savaş ve kuşatma zamanlarında hayati önem taşırdı. Roma'nın kendisi, ölüm tehlikesine karşı adı ritüel olarak gizli tutulması gereken bir tanrıça tarafından korunuyordu. Juno, Jüpiter ve Minerva'dan oluşan Capitoline Üçlüsü de Roma'nın koruyucularıydı.

İtalik kentlerin kendi koruyucu tanrıları bulunmaktaydı. Latin kenti Lanuvium ve Etrüsk kenti Veii'de olduğu gibi Juno genellikle bu işlevdeydi ve genellikle arx (kale) ya da diğer önemli veya merkezi konumdaki özellikle büyük bir tapınakta yer alırdı. Praeneste'nin koruyucu tanrısı, kâhinliğiyle ünlü Fortuna'ydı.

Roma'nın evocatio ritüeli, bir şehrin koruyucu ilahının gücünün şehir dışına çekilmesi durumunda, o şehrin askeri yenilgiye karşı savunmasız hale gelebileceği inancına dayanıyordu. Magna Mater (Büyük Ana ya da Kibele) gibi bazı tanrıçaların “kule taçlı” olarak tasvir edilmesi, onların şehri koruma kapasitelerini temsil etmektedir.

Eyaletlerdeki bir şehir, Roma dini alanından bir tanrıyı koruyucusu olarak benimseyebilir ya da kendi koruyucusunu bu tanrıyla senkretize edebilirdi. Örneğin Galya'daki Remi civitas'ına bağlı bir topluluk Apollo'yu koruyucusu olarak benimsemişti ve Remi'nin başkentinde koruyucusu Mars Camulus'tu.

Koruyucu ilahlar ayrıca depolar, kavşaklar ve tahıl ambarları gibi çok daha küçük ölçekli yerlere de yerleştirilmiştir. Her Roma evinin koruyucu ilahları bulunurdu.

## Avustronezya

* Atua
* Hanitu
* Hyang
* Kaitiaki
* Kawas
* Tiki

## Budizm

* Tibet Budizminde Yidam koruyucu ilah olarak bulunmaktadır. Dakini bilgi arayanların koruyucusudur.

## Çin geleneksel dini

Çin geleneksel dini, hem geçmişte hem de günümüzde, sayısız koruyucu ilah içermektedir. Olağanüstü kişiler, yüksek kültürlü bilgeler ve önde gelen atalar ölümden sonra ilahlaştırılabilir ve onurlandırılabilir. Guan Yu askerî personelin ve polisin, Matsu ise balıkçıların ve denizcilerin koruyucusudur.

* Tu Di Gong (Toprak Tanrısı) bir yörenin koruyucu ilahıdır ve her bir yörenin kendi Toprak Tanrısı vardır.
* Chenghuangshen (Şehir Tanrısı), imparatorluk döneminden beri yerel yetkililer ve halk tarafından tapınılan, bireysel şehrin koruyucu ilahıdır.

## Hristiyanlık
Hristiyanlıkta benzer bir kavram başmeleklerin koruyucu aziz örneklerinde olduğu gibi “Michael, Gabriel, Raphael, vb.” ya da daha az ölçüde koruyucu melek olabilir.

## Cermenler

* Fylgja
* Hamingja
* Landdisir
* Landvættir
* Vættir

## Hinduizm
Hinduizmde kişisel koruyucu ilahlar ishta-devata olarak bilinirken, ailevi koruyucu ilahlar Kuladevata olarak bilinmektedir. Gramadevata köylerin veya bölgelerin koruyucu ilahlarıdır. Devalar da koruyucu olarak görülebilir. Şiva yogilerin ve sofuların koruyucusudur. Şehir ilahları şunlardır:

* Mata Mumbadevi (Mumbai)
* Sachchika (Osian)
* Mata Patan Devi (Patna)
* Sri Hattanath (Sylhet, Bangladeş)

: Kuladevis şunları içerir:

* Ambika (Porwad)
* Mahalakshmi
* Kal Bhairava (Ujjain)
* Murugan (Kurinji)
* Padmanabhaswamy (Travancore)

## Endonezya geleneksel dini
İslam dininden etkilenen Endonezya halkı, özellikle Cava adasında cinlere inanmaktadır. İslam dinine bağlı olan cinler genellikle iyilikseverdir, ancak Müslüman olmayan cinlerin yaramaz olduğu düşünülmektedir. Bazıları mezarları korumaktadır. Mezara yaklaşan bir ziyaretçinin kötü niyetli olması halinde ağır hastalıklara ve hatta ölüme neden olmaktadır.

## Musevilik
İbrani Kutsal Kitabı'nda şedim adı verilen ruhlardan iki kez söz edilir. Bu iki örnekte de (Mezmur 106:37 ve Tesniye 32:17) şedim çocuk kurbanı ya da hayvan kurbanıyla ilişkilendirilmiştir. “Şedim” teriminin bazılarınca koruyucu ya da kötü niyetli olabilen bir ruha atıfta bulunan Akadca *[[Shedu|shedu'dan]]* ödünç alınmış bir kelime olduğuna inanılmaktadır.

## Kore şamanizmi
Kore şamanizminde, jangseung ve sotdae şeytanları korkutmak için köylerin kenarına yerleştirilirdi. Onlara tanrı olarak da tapınılırdı. Seonangshin, Kore geleneğinde köyün koruyucu ilahıdır ve Seonangdang'ı somutlaştırdığına inanılırdı.

## Meitei
Manipur'un Meitei mitolojisi ve dininde (Sanamahizm), aralarında Lam Lais'in en baskın olduğu çeşitli türlerde koruyucu ilahlar bulunmaktadır.

## Amerikan Yerlilerinde

* Tonás, Zapotekler arasında koruyucu hayvan ruhudur.
* Totemler, Ojibvalar arasında aile veya klan ruhları, hayvanlar olabilir.

## Filipin geleneksel dini
Filipin animizminde Diwata veya Lambana, dağlar ve höyükler gibi kutsal yerlerde yaşayan ve koruyucu olarak hizmet eden tanrılar veya ruhlardır.

* Maria Makiling, Makiling Dağı'nı koruyan ilahtır.
* Maria Cacao ve Maria Sinukuan.

## Şinto
Şinto'da insan bedenine hayat veren ruhlar ya da kami doğadan gelir ve ölümden sonra doğaya geri döner. Bu nedenle atalar tapınılması gereken birer koruyucudur.

## Slav Avrupası
Slav Avrupa'sında bazı koruyucu tanrıların var olduğu bilinmektedir; bunun en belirgin örneği Leşi'dir.

## Tay dini

* Tayland eyalet başkentlerinde koruyucu şehir sütunları ve palladyumlar bulunur. Bir evin koruyucu ruhu Chao Thi (เจ้าที่) veya Phra Phum (พระภูมิ) olarak bilinir. Tayland'daki neredeyse her geleneksel evde, ruh evi olarak bilinen bu koruyucu ilahı barındıran minyatür bir tapınak vardır.

## Vietnam halk dini
Vietnam halk dininde Thành hoàng, köyü koruyan ve köye iyi şeyler getiren tanrılardır.

## Ayrıca bakınız

* Etnik din
* Ulusal tanrı
* Neoşamanizm
* Koruyucu aziz
* Totemizm

## Kaynakça