Avarayr Muharebesi

**Avarayr Muharebesi** () 26 Mayıs 451'de Vaspuragan'daki Avarayr Ovası'nda Vardan Mamikonyan komutasındaki Hristiyan Ermeni ordusu ile Sasani Persleri arasında gerçekleşmiştir. Hıristiyan inancının savunulması için yapılan ilk savaşlardan biri olarak kabul edilir. Persler savaş alanında galip gelse de Avarayr, Ermenistan'ın Hristiyanlığı özgürce uygulama hakkını onaylayan 484 Nvarsak Antlaşması'nın yolunu açtığı için bu Pirus zaferi kabul edilir.

Muharebe, Ermeni tarihinin en önemli olaylarından biri olarak görülür. Ermeni kuvvetlerinin komutanı Vardan Mamikonyan ulusal bir kahraman olarak kabul edilir ve Ermeni Apostolik Kilisesi tarafından aziz ilan edilimiştir.

## Arka plan

Ermenistan'ın Arşak Hanedanı yönetimindeki Ermenistan Krallığı, 301 yılında III. Tiridatis döneminde resmi olarak Hıristiyanlığa geçen ilk ulus olmuştur. 428 yılında Ermeni soyluları, V. Behrâm'a IV. Artashir'in tahttan indirilmesi için dilekçe verdiler. Sonuç olarak ülke, Sasani valisinin kontrolüne geçerek Sasani egemenliğine girdi. Ermeni soyluları, Hristiyanlıklarını uygulamalarına izin verilmesi koşuluyla, başlangıçta Pers yönetimini memnuniyetle karşıladılar; ancak II. Yezdicerd, Ermeni Kilisesi'nin Aramice konuşan ve Fars destekli Doğu Kilisesi'nden ziyade Roma ve Konstantinopolis'e bağlı ve hiyerarşik olarak Latince ve Yunanca konuşan Hristiyan Kilisesi bağlı olmasından endişe duyarak, Ermeni Kilisesi'ni  Doğu Kilisesi lehine Roma ve Bizans'ı terk etmelerini ya da sadece Zerdüştlüğe geçmeleri yönünde zorladı. Önde gelen Ermeni soylularını Tizpon'a çağırdı ve onlara, istediği gibi Ortodoks Kilisesi ile bağlarını kesmeleri için baskı yaptı. Yezdicerd'in kendisi de Hristiyan olmaktan çok Zerdüşt'tü ve onun kaygısı dini değil siyasi sadakati güvence altına almaktı.

## Muharebe

66.000 kişilik Ermeni ordusu savaştan önce Efkaristiya aldı. Ordu, profesyonel bir güçten ziyade bir halk ayaklanmasıydı, ancak onu yöneten Ermeni soyluları ve maiyetleri, çoğu Sasani hanedanının Roma ve Orta Asya göçebeleriyle yaptığı savaşlara katılmış başarılı askerlerdi. Ermenilerin, geleneksel olarak Mamikonian soylu ailesinden olan bir başkomutan (sparapet) tarafından yönetilen ulusal ordularının çekirdeğini korumalarına izin verildi. O zamanlar Ermeni süvarileri pratikte hem İran hem de Bizans tarafından taktiksel bir müttefik olarak büyük takdir edilen elit bir kuvvetti. Bu özel vakada, hem subaylar hem de askerler ek olarak dinlerini ve yaşam tarzlarını koruma arzusuyla ayrıca motive olmuşlardı. Üç kat daha büyük olduğu söylenen Pers ordusunda savaş filleri ve ünlü Savārān veya Yeni Ölümsüz süvariler vardı. Vasak Siuni liderliğindeki Hristiyan sempatisi daha zayıf olan birkaç Ermeni soylu, muharebeden önce Perslerin yanına gitti ve onların tarafında savaştı; muharebe Vardan başlangıçta başarıları kazandı ancak sonunda sekiz üst düzey subayıyla birlikte öldürüldü.

## Sonuç

Zaferin ardından Yezdicerd, bazı Ermeni rahipleri ve soyluları hapse attırdı ve Ermenistan'a yeni bir vali atadı.

Ermeni Kilisesi de savaşa yoğun bir şekilde müdahil olduğu için Kalkedon Konsili'ne heyet gönderemedi. 6. yüzyılda Ermeni Kilisesi, Kalkedon Konsili'ni kabul etmemeye, bunun yerine Miafizitizm'e bağlı kalmaya karar verdi.

Vardan'ın halefi ve yeğeni Vahan Mamikonyan liderliğindeki Ermeni direnişi savaşı takip eden yıllarda da devam etti. 484 yılında Sahag Belâş, Hristiyan Ermenilere din özgürlüğünü garanti eden ve yeni kilise inşa etme izni ile genel af sağlayan Nvarsak Antlaşması'nı imzaladı. Dolayısıyla Ermeniler Avarayr Muharebesi'ni manevi bir zafer olarak görürler; Aziz Vardan ve Sahabe Bayramı Ermeniler tarafından kutsal bir gün olarak kabul edilir ve Ermenistan'ın en önemli milli ve dini günlerinden biridir.

## Ayrıca bakınız
* Sasani Ermenistanı
* Savaş fili
* Ermenistan'da Zerdüştlük

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar
*Elishe: History of Vardan and the Armenian War, transl. R.W. Thomson, Cambridge, Mass. 1982
*Visions Of Ararat: Writings On Armenia By Christopher J. Walker; Page 3
* Dr. Abd al-Husayn Zarrin'kub "*Ruzgaran:tarikh-i Iran az aghz ta saqut saltnat Pahlvi*" Sukhan, 1999. 
*Modern Armenia: People, Nation, State By Gerard J. Libaridian
*Vahan Kurkjian - Period of the Marzbans — Battle of Avarair

## Dış bağlantılar
*Battle map
*Summary of the battle from A History of Armenia by Vahan M. Kurkjian
*St Vartan's life on '''www.armenianchurch.net'''
*The Vartanank War The interregnum (428–861)