Sabir Genceli

**Sabir Genceli** (Azerbaycan dilinde: *Sabir Gəncəli*; tam adı: Sabir Süleyman oğlu Məmmədov; 26 Temmuz 1932 – 16 Temmuz 2025) Azerbaycanlı bir yazar, gazeteci, yayıncı ve tarihçiydi. Genceli, Ulusal kimlik, kültür ve kadınların toplumdaki rolü ile ilgili konulara odaklanarak Azerbaycan edebiyatına, gazeteciliğe ve tarihsel araştırmalara önemli katkılarda bulundu.

## Biyografi
Gence, Azerbaycan'da doğdu ve edebi kariyerine 1950'lerde başladı. M. Ə. Sabir orta ve ilköğretim sanat okullarında eğitim gördükten sonra, 1952-1957 yılları arasında Bakü Devlet Üniversitesi Filoloji Fakültesi (Gazetecilik)'nde öğrenim gördü.

1958-1963 yılları arasında "Bakı" gazetesinde, daha sonra da 1963-1967 yılları arasında "Azərbaycan Qadını" dergisinin yazı işleri bürosunda edebiyat çalışanı olarak görev yaptı. 1967-1975 yılları arasında Azerbaycan Bilimsel Araştırma Pedagoji Enstitüsü'nde kıdemli araştırmacı olarak çalıştı ve 1976-2010 yılları arasında "Azərbaycan Qadını" dergisinin sorumlu sekreteri olarak görev yaptı.

2000-2014 yılları arasında Azerbaycan Kamu Siyasi Üniversitesi'nde "Azerbaycan Basın Tarihi" ve "Gazetecilik Becerileri" gibi dersler verdi.

Genceli, 16 Temmuz 2025'te Bakü'de 92 yaşında vefat etti.

## Kariyer ve katkıları
Genceli, 1000'den fazla makale, tarihsel deneme, belgesel öykü ve iki belgesel roman yazdı. Araştırmaları Azerbaycan kültür figürlerine, özellikle kadınlara odaklandı ve sosyal, eğitimsel ve entelektüel tarihle ilgili yazılar yazdı.

1967 yılında “19. yüzyılın başlarında Azerbaycanlı kadınların aydınlanma ve kültürün gelişmesindeki rolü” üzerine doktora tezini savundu ve 1996 yılında Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Doğu Araştırmaları Enstitüsü'nden “19. yüzyılın ikinci yarısından 1920'ye kadar Kadın eğitimi ve ilerici Azerbaycanlı kadınların rolü” başlıklı teziyle doktora derecesi aldı.

Genceli, Azerbaycan dili, Rusça, İngilizce, Arapça ve Farsça dahil olmak üzere birçok dilde 20'den fazla kitap yayınladı. Eserleri kadın hareketlerini, ulusal eğitimcileri, kültürel şahsiyetleri ve tarihsel hafızayı kapsamaktadır.

Azerbaycan dili, Rusça, İngilizce, Arapça ve Farsça dillerinde 9 ansiklopedi derlemesi de dahil olmak üzere 20'den fazla kitabın yazarı olan Sabir Genceli, eserlerinde Hacı Zeynalabdin Tagiyev, Ahmed Bey Ağaoğlu, Ali Bey Hüseyinzade, ilk kadın gazeteci Şafiga Efendizade, kamu figürü Hamida Cevanşir, ilk oyun yazarı Sakina Akhundzade, önde gelen akademisyen Zarifa Aliyeva, Azerbaycan'ın ilk aydın kadınları: Hanifa Malikova, Medine Giyasbeyli, Hatice Ağayeva, Sara Vazirova, Nazlı Tahirova ve bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında yüzlerce önemli şahsiyetten bahsetti.

## Seçilmiş Eserler

* *İşıqlı yollar* (1959)
* *Cəfər Babayev: Canlı xatirələr* (1960)
* *18 ay düşmən arxasında* (1965)
* *Üç kız, üç masal* (1970)
* *Hər şey olduğu kimi…* (2009)
* *Ömürdün səhifələr* (1973)
* *Azərbaycanın maarifpərvər kadınları* (1960)
* *Nurlu çağrılərin destanı* (1975)
* *Tərəqqi yollarında* (1975)
* *Azadlıq yollarında* (1980)
**Qadın, gözəllik ve ülviyyət (ensiklopedik toplu). Bakı: Azərbaycan nəşriyyatı* (2001),
* *Azerbaycan kadınlarının həyat ve mübarizə salnamesi* (2017)
* *Azərbaycan mətbuatinin şəfəqləri* (2020)

## Ödüller

* Terakki Madalyası (İlerleme Madalyası) — 2015
* Kızıl Kalem (Altın Kalem) Ödülü — 1983, 1996
* Onursal unvanı “Barış Elçisi” — 2006
* Azerbaycan Basın Konseyi Fahri Diploması - 2015

## Kaynakça