Rusya Devlet Askerî Tarih Arşivi

**Rusya Devlet Askerî Tarih Arşivi (RGVİA)** (Rusça: Российский государственный военно-исторический архив, РГВИА), Rus İmparatorluğu'nun kuruluşundan I. Dünya Savaşı'nın sonuna kadar olan süreci (18. yüzyıl - 20. yüzyıl başı) kapsayan askerî belgelerin muhafaza edildiği, Moskova merkezli bir devlet arşividir.

## Tarihçe
Arşiv, I. Pavel'in 8 Ağustos 1797 tarihli fermanıyla St. Petersburg'da kurulmuştur.

Rusya Devlet Askerî Tarih Arşivi aşağıdaki arşivlerin ardılıdır:

* **1797 – 1812:** Majesteleri Şahsi Harita Deposu / Rus. Собственное его императорского величества депо карт
* **1812 – 1863:** Savaş Bakanlığı Askerî-Topoğfraya Deposu Arşivi / Rus. Архив Военно-топографического депо Военного министерства
* **1819 – 1865:** Majesteleri Genelkurmay Müfettişlik Dairesi Arşivi Moskova Şubesi / Rus. Московское отделение архива Инспекторского департамента Главного штаба его императорского величества
* **1863 – 1867:** Genelkurmay Baş İdaresi Askerî Tarih ve Topoğfraya Arşivi / Rus. Военно-исторический и топографический архив Главного управления Генерального штаба
* **1865 – 1918:** Genelkurmay Genel Arşivi Moskova Şubesi / Rus. Московское отделение Общего архива Главного штаба
* **1867 – 1906:** Genelkurmay Askerî Bilim Arşivi (VUA) / Rus. Военно-ученый архив Главного штаба (ВУА)
* **1906 – 1918:** Genelkurmay Baş İdaresi Askerî Bilim Arşivi / Rus. Военно-ученый архив Главного управления Генерального штаба
* **1918 – 1925:** EGAF (Birleşik Devlet Arşiv Fonu) Deniz Harp Bölümü / Rus. Военно-морская секция ЕГАФ
* **1926 – 1935:** Merkez Tarih Arşivi Leningrad Şubesi Askerî Bölümü / Rus. Военный отдел Ленинградского отделения Центрального исторического архива
* **1925 – 1933:** RSFSR Askerî Tarih Arşivi (VİA) / Rus. Военно-исторический архив (ВИА) РСФСР
* **1933 – 1941:** SSCB Merkez Askerî Tarih Arşivi (TsVİA) / Rus. Центральный военно-исторический архив СССР (ЦВИА)
* **1935 – 1941:** Leningrad Askerî Tarih Arşivi (LVİA) / Rus. Ленинградский военно-исторический архив (ЛВИА)
* **1941 – 1992:** SSCB Merkez Devlet Askerî Tarih Arşivi (TsGVİA SSSR) / Rus. Центральный государственный военно-исторический архив СССР (ЦГВИА СССР)
* **1992’den itibaren:** Rusya Devlet Askerî Tarih Arşivi (RGVİA) / Rus. Российский государственный военно-исторический архив (РГВИА)

## Koleksiyon

1 Ocak 2020 itibarıyla:

* Arşiv fonu sayısı: 12.939
* Dizin sayısı: 18.899
* Dosya sayısı: 3.428.809
* Özellikle değerli dosyalar: 123.326
* Basılı eserler (kitap, dergi, gazete vb.): 62.114
* Mikrofilm kare sayısı: 18.587.630

## Arşiv İçeriği

Rusya Devlet Askerî Tarih Arşivi'nde, Rus İmparatorluğu'nun 200 yılı aşkın sürede katıldığı tüm silahlı çatışmalar, ordu yapısı, askerî reformlar ve dönemin sosyoekonomik durumu (coğrafya, ekonomi, etnografya ve iç-dış politika) ile ilgili materyaller bulunmaktadır:

Savaş Kollegyumu (Voennaya kollegiya) ve Savaş Bakanlığı belgeleri (birliklerin organizasyonu, ikmal ve eğitim yöntemleri, konuşlanması, hizmet düzeni ve levazım işleri hakkında bilgiler): I. Petro, Aleksandr Daniloviç Menşikov, İvan Yakovleviç Ginter, Pyotr İvanoviç Şuvalov, Grigori Aleksandroviç Potyomkin, I. Pavel, Aleksey Andreyeviç Arakçeyev, I. Nikolay, Eduard İvanoviç Totleben, Dmitri Alekseyeviç Milyutin, Nikolay Nikolayeviç Obruçev, Mihail İvanoviç Dragomirov, Aleksandr Fyodoroviç Rediger, Aleksandr Zaharyeviç Mışlayevski gibi ünlü komutanların projeleri, raporları ve diğer el yazmaları.

Rus ordusunun katıldığı muharebelerin ve seferlerin tarihine dair temel belgeler: Burkhard Christoph von Münnich, P.P Lassi, P.S. Saltıkov, P.A. Rumyantsev-Zadunayski, A.V. Suvorov-Rımnikski, P.İ. Bagration, M.A. Barclay de Tolly, M.İ. Golenişev-Kutuzov, A.P. Yermolov, İ.F. Paskeviç-Erivanski, M.D. Skobelev, A.N. Kuropatkin, A.A. Brusilov vs. Rus komutanların şahsi belgeleri.

Rus ordu personeli hakkında bilgiler: Askerî rütbelilerin sicil ve hizmet listeleri, kıdem listeleri, hizmete dair kısa notlar, değerlendirme raporları, ödül listeleri.

Rus teknik askerî sınıfın gelişimini yansıtan belgeler (Savaş Kollegyumu Topçu Seferleri belgeleri, Topçu ve Mühendislik Daireleri belgeleri, Savaş Bakanlığı Askerî-Teknik ve Topçu İdarelerinin belgeleri): Andrey Konstantinoviç Nartov, Nikolay Yegoroviç Jukovski, Dmitri İvanoviç Mendeleyev, Sergey İvanoviç Mosin, Konstantin Eduardoviç Tsiolkovski, Aleksandr Stepanoviç Popov, Aleksandr Fyodoroviç Mojayski vs. Rus bilim insanlarının, mucitlerin ve silah tasarımcılarının faaliyetleri hakkında bilgiler.

Genelkurmay Dairesi, Genelkurmay Asya Kısmı ve Askerî Bilim Arşivi materyalleri: Vitus Jonassen Bering, Friedrich Wilhelm Rembert von Berg, Nikolay Mihayloviç Prjevalski, Fabian Gottlieb von Bellingshausen, Mihail İvanoviç Venyukov, Nikolay Alekseyeviç Severtzov vs. ait askerî-bilimsel keşif gezilerine ilişkin projeler, raporlar ve yazışmalar.

Baş Askerî Sıhhiye İdaresi ve ona bağlı kurumların arşiv fonları (Rus askerî tıp tarihine ilişkin materyaller): Nikolay İvanoviç Pirogov, Aleksandr Porfiryeviç Borodin, Sergey Petroviç Botkin, Vladimir Mihayloviç Behterev, Nikolay Nikolayeviç Burdenko'nun faaliyetlerine dair belgeler.

Ordu ve Donanmada Müzik İşlerini İyileştirme Komisyonu materyalleri: Başta Tsezar Antonoviç Kyui (César Cui) olmak üzere askerî bestecilerin notaları ve partisyonları.

Rusya'nın idari-bölgesel yapısı ve ekonomisinin durumu hakkında ayrıntılı bilgilerin yer aldığı arşiv fonları: Askerî Bilim Arşivi koleksiyonlarında imparatorluğun bölgeleri, valilikleri (guberniya), ilçeleri (uyezd) ve şehirlerinin askerî-istatistiksel, coğrafi, topoğrafik ve ekonomik tasvirleri yer alır. Arşiv, zengin bir harita (genel, astronomik, hidrografik, toprak, kadastro, yol, güzergâh, posta), plan, şema, keşif, göz kararı ölçüm, taslak koleksiyonunun yanı sıra sancak, flama ve üniforma çizim ve gravürlerini muhafaza eder. 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başına ait fotoğraf koleksiyonları yer alır.

Mimarlık ve şehircilik tarihi ile ilgili kaynaklar: Matvey Fyodoroviç Kazakov, Vasili İvanoviç Bajenov, Karl İvanoviç Rossi (Carlo di Giovanni Rossi), Vasili Petroviç Stasov vs. büyük Rus mimarlar tarafından çizilen çeşitli askerî ve sivil yapıların, kiliselerin ve manastırların çizimleri (1941–1945 Büyük Anayurt Savaşı'nın bitiminden sonra, bu materyaller çatışmalar sırasında zarar gören mimari anıtların restorasyonunda restoratörler tarafından kullanılmıştır).

Yabancı orduların ve devletlerin tarihine ilişkin koleksiyonlar (Askerî Bilim Komitesi ve yurtdışındaki Rus askerî-diplomatik temsilciler tarafından toplanan belgeler): Koleksiyonda İngiltere, Fransa, Avusturya-Macaristan, Almanya, Sırbistan, Bulgaristan, **Türkiye**, İran, Afganistan, Çin, Amerika kıtası ve Afrika kıtası ülkeleri yer alır.

Rus kültürün önde gelenleri hakkında belgeler: Gavriil Romanoviç Derjavin, Aleksandr Sergeyeviç Puşkin, Mihail Yuryeviç Lermontov, Denis Vasilyeviç Davıdov, Fyodor Mihayloviç Dostoyevski, Aleksandr İvanoviç Kuprin, Vsevolod Mihayloviç Garşin, Lev Nikolayeviç Tolstoy, Leonid Vitalyeviç Sobinov, İvan Konstaninoviç Ayvazovski, Vasili Vasilyeviç Vereşçagin, Nikolay Stepanoviç Gumilyov vs. (Ayrıca, yakın zamanda keşfedilen İmparator I. Nikolay tarafından onaylanan, A.S. Puşkin'in G.C. d'Anthès ile ve Mihail Yuryeviç Lermontov'un Ernest Sébastien Brugière de Barante ile düellolarına ilişkin Yüksek Askerî Mahkeme raporları).

Baş Askerî Yargı İdaresi materyalleri: Rus siyasi tarihine dair olaylar, asker ayaklanmaları ve kitlesel emre itaatsizlik, birliklerde hükûmet karşıtı propaganda ve ajitasyon, Rus ordusu mensuplarının devrimci hareketlere (Dekabristler, Petraşevskiciler, Narodnikler, SR'ler, Sosyal Demokratlar) katılımı, ulusal ve köylü isyanları, 1905 devrimi ve 1917 devrimi hakkındaki adli soruşturma dosyaları.

## Ayrıca bakınız

* Rusya Federasyonu Federal Arşiv Ajansı (Rosarhiv)
* Rusya Devlet Tarih Arşivi (RGİA)
* Rusya Devlet Eski Kayıtlar Arşivi (RGADA)
* Rusya Devlet Uzak Doğu Tarih Arşivi (RGİA DV)
* Rusya Federasyonu Devlet Arşivi (GA RF)

## Kaynakça