Serbest Caddeler (ciclovias)

**Ciclovía** (İspanyolca telafuzu sikloviya), bisiklet yolu manasına gelen İspanyolca bir kelimedir. Bir yolun kalıcı bir bisiklet yolu haline gelmesi ya da belli caddelerin geçici olarak motorlu araçlara kapatılıp bisiklet ve yayalara özel kullanılmasına denir, bazen *serbest caddeler (open streets)* ismiyle de anılırlar.

## Origins in Colombia
 
Ciclovíaların başlangıcı Kolombiya, Bogotá’ya atfedilir. Buna rağmen 1970’de, Kanada’nın başkenti Ottawa’da Ulusal Başkent Kurulu (National Capital Commission), aktif ulaşım adı altında serbest caddeler organize etti. Bogotá’da etkinlikler, Aralık 1974’den itibaren organizatör Jaime Ortiz Mariño ve bisiklet aşıklarının efortlarıyla başladı.  1976’da, Bogotá’nın belediye başkanı Luis Prieto Ocampo 566 ve 567’nci kararnameleri imzaladı ve Ciclovia, belediye başkanlığı ve Ulaşım Bakanlığı tarafından desteklenen bir program haline geldi. Bogotá’da, kalıcı bisiklet yollarına ‘ciclorruta’lar da denilmekte, bu sebeple geçici kapatılmış sokaklara da ciclovíalar denilmektedir.

Her pazar ve resmi tatillerde 07.00’den 14.00’e kadar;  Bogotá, Cali, Medellín ve başka şehirlerin belli ana caddeleri motorlu araçlara kapatılır ve koşuculara, paten ve bisiklet sürücülerine daha serbest spor yapabilecekleri çevre sağlanır. Aynı zamanda, şehir parklarında sahneler kurulur. Aerobik eğitmenleri, yoga öğretmenleri ve müzisyenler insanlara çeşitli aktivitelerde önderlik ederler. Sunulan bir sürü geleneksel yiyecek ve içecek çeşidi, birçok yerli ve turisti tezgahlara gitmeye motive eder. Bogotá’nın haftalık ciclovíalarına, motorlu araca kısıtlı,  toplam 120 km’ye uzanan caddelerde yaklaşık 2 milyon insan (şehir nüfusun %20’sine yakın) katılır.

2007’de, bir Kolombiya kongre üyesi José Fernando Castro Caycedo, trafiğe sebep olduğu gerekçesiyle Ciclovía’yı yasaklayan bir yasa ileri sürdü. Ciclovía kullanıcıları değişimi protesto etti ve eski belediye başkanları Peñalosa ve Samuel Moreno’dan, birkaç belediye meclis üyesi ve kongre üyesinden destek buldular. İleri sunulan yasayı alt etmeyi başardılar.

### Çizelge
Bogotá’nın cicloviası, her Pazar ve resmi tatilde 07.00’dan 14.00’a kadar servis veren, şehrin ana caddelerinde 121 kilometreden uzun bir ağın birleşiminin içinde, her sektörü içine alır.

1995’ten itibaren yönetimi Bölge Rekreasyon ve Spor Enstitüsü  (Instituto Distrital de Recreación y Deporte) tarafından idare edilmektedir. İdarenin el değişmesinden beri, şimdiki haline gelinceye kadar ve binlerce kullanıcısı tarafından kabul edilenceye kadar geliştirilmiştir. Alt yapısı, yaklaşık bir milyon kişinin evlerinden ayrılıp aynı anda fiziksel aktivitelere katılımına imkan sağlar.

Bogotá, 2005’te ilk defa verilen Sürdürülebilir Ulaşım Ödülü (Sustainable Transport Award)’nü kazandı.

## Diğer Ülkelerde Serbest Caddeler (ciclovíalar)

### Australia
Queensland'in Gold Coast şehrinin  ilk cicloviası “Bisiklet ve Sokak Festivali” adıyla 4 Mayıs 2014’de gerçekleşti.  Varsity Parade, Varsity Lakes bölgesi dört saatliğine bisikletler ve her türlü aktif ulaşım çeşitlerini kutlamak için motorlu araçlara kapalıydı. Bu etkinlikte sokak yemeği satan araçlar, sokak performansçıları, canlı müzik ve BMX akrobatik şovu vardı ve yaklaşık 5000 ziyaretçi çekti. Bisiklet ve Sokak Festivali, 2015’te ikinci kez Varsity Parade, Varsity Lakes’de gerçekleşti. Etkinlik yine sokak performansçıları, canlı müzik ve BMX akrobatik şovu içerdi ve birçok eğlenceli koşular ve rekabetli bisiklet yarışlarına evsahipliği yapan “Sür. Koş. Yürü.” etkinliği ile beraber gerçekleşti. Etkinlik yaklaşık 7500 kişi çekti.

Melbourne'de Merri-bek belediye meclisi, 28 Mayıs 2006 ve 13 Nisan 2008 tarihlerinde iki tane cyclovia etkinliği düzenledi. Meşgul Sydney Road ana arterinin 4 kilometrelik bir kısmı altı saatliğine motorlu araçlara kapalıydı. Bisikletler ve vatandaşlar yolu kapladı ve tramvaylar da normal seyrine devam etti. Aynı yolun daha küçük bir kısmı (1,5 km), her yıl, güneyde yazın sonlarında, Sydney Road Sokak Partisi için tramvay ve motorlu araçlara kapatılır.

### Arjantin
Rosario, Arjantin'de ciclovia düzenleyen ilk şehirdi, *Calle Recreativ* adı altında. Her pazar ve tatil günlerinde,  Rosario’nun birkaç önemli caddesi, etkinliğin motorlu araçsız olması için trafiğe kapatılır. 08.00’den 13.00’e kadar koşucular, patenciler ve bisiklet sürücüleri sokakları ele geçirirler. Rosario’nun haftalık cicloviaları, yaklaşık 30,000 kişi tarafından, 13 km’lik motorlu araçsız bir alanda kullanılır.
Buenos Aires ciclovia ağına 2009'da başladı ve 2013’te bu ağ 100 km’den (artmaya devam ediyor) fazlayı içine almakta. 

### Belçika
Brussels, ilk cycloviasına 21 Ağustos 2011 tarihinde evsahipliği etti. Cinquantenaire Park’dan başlayıp şehrin ortasından geçerek Small ring (Brussels)’in batı sınırına uzanan yaklaşık 10 km’lik rota, tamamıyla ya da kısmen  (bazı yerlerde) motorlu araçlara kapalıydı. Başka bir etkinlik, Eylül 11 2011 tarihi için planlandı. İkinci Belçika Cyclovia’sının 17 Haziran 2012’de gerçekleşmesi planlandı.

### Brazil
Yürünebilir şehir sokakları yaygın olarak pazarları kapatılır, önemli bir örneği Rio de Janeiro'nun Copacabana bölgesindeki *Avenida Atlântica*'dır. São Paulo, 118 km’lik bir motorlu araç şeridini, her pazar ve tatil günlerinde, 07.00 ile 16.00 arasında, yalnızca bisikletlere açmaktadır, dünyanın en geniş çaplı programlarından biridir. Kapsamlı bir ağı içine alan, 16 km uzunluktaki korunaklı, kalıcı bisiklet şeridine ek olarak, başkent Brasilia da her pazar uyugulanan bir cyclovia programına sahiptir. Birçok farklı şehir daha küçük programlara sahiptir.

### Canada
Halifax, 9 Eylül 2012’de Switch Serbest Caddeler adında bir etkinlik yaptı ve 2013’te, 9 Haziran'da başlayan üç etkinlik daha yapmayı planladı. https://www.pdcentre.ca İlk Switch yaklaşık 35,000 kişi çekti ve etkinlik, kendisini toplumun sahiplenmesini, böylece her yıl daha fazla Pazar günlerini etkinlikle süslemeyi hedefliyor.http://thechronicleherald.ca/hcw/136574-mombourquette-event-highlights-what-makes-a-city-work Mart 2012’de Gil Penalosa Halifax’ı ziyaret etti.

13 Eylül 2009 Pazar gününde, Winnipeg, Kanada’da ilk resmi cicloviaya evsahipliği yapan şehir oldu. Etkinlik, binlerce insanı içeren kalabalığın Broadway’de bisikletlerle, kaykaylarla ve yaya olarak seyirlerine tanıklık etti. Etkinlik öylesine bir başarıydı ki, organizatör the Downtown Winnipeg BIZ, bunu yıllık etkinliğe çevirmeyi umut ediyor.

Vancouver, ilk ciclovialarını, 26 Haziran 2011 ve 11 Eylül 2011 tarihlerinde, Vancouver LiveStreets adı altında gerçekleştirdi. Bu etkinlikler, Vancouver Belediyesi ve Vancouver Bölgesi Bisiklet Koalisyonu (Vancouver Area Cycling Coalition) partnerliğinde gerçekleştiler.

Alberta’nın Calgary şehri, 2009’dan beri Bow River Flow’a evsahipliği yapmaktadır. 21 Ağustos 2011’de, Memorial Drive Parkyolu’nun girişindeki iki şeritte gerçekleşen anti tüketimci sokak festivali
Bow River Flow'da, binlerce Calgary’li, onlarca aktivitelere katıldı. Organizatörler, 2012 için birçok günü kapsayan, daha büyük ölçülü etkinlikler yapma önerisinde bulundu.

Hamilton, yedinci Open Streets etkinliğinin 23 Haziran 2013’de gerçekşemesini planladı. Bir toplum ortaklarınca düzenlenen etkinlik, insanları şehir merkezinden James St.’in 2 km’lik kısmına kadar, motorlu araçsız; yürümeye, sürmeye ve yuvarlanmaya davet ediyor.

Ottawa - Gatineau, 1970’den itibaren Ulusal Kapital Komisyonu’nun düzenlediği Ciclovia tipi cadde kapamaları (motorlu araçlara) yapılan bir mekan oldu. Victoria Tatili ile İşçi Tatili arasında her pazar, Ottowa’nın kalbi ve yakındaki Gatineau Parkı’nı içine alan 50 kilometrelik yol; bisiklet ve çizgili paten sürücüleri, koşucular ve yayalara ayrılır. Bu girişimin adı Pazar Bisiklet Günleri Programı (Sunday Bike Days Program)'dır. 2021’de NCC, Sunday Bike Days’i, Weekend Bike Days (Hafta Sonu Bisiklet Günleri)’e çevirdi ve daha fazla aktif ulaşım şartları oluşturmak için Queen Elizabeth Drive ve Colonel By Drive’ı hafta içi de kapatmaya karar verdi.

Toronto bu girişime biraz yeni. İlk adımını 2014’de, iki anayolda, yıllık hafta sonu etkinliğiyle attı: Yonge ve Bloor. Kapalı yollar 2016’da 10 km’ye ulaştı ve 80,000 kişiden fazla katılım oldu. Etkinlik, birçok “aktivite merkezleri” ile donatılmıştı (OpenStreetsTO’nun seçtiği seyirde aktif programlar ağı). Bu, yıllık etkinlik, Open Streets TO (Serbest Caddeler) olarak adlandırılmıştır. 

### Şili
Her pazar sabahı Santiago de Chile’de 32 kilometre uzunluğunda yol; bisikletlilere, koşuculara, patencilere vesaire ayrılmıştır. Buna, *CicloRecreoVía* (İspanyolca) denir. 2006’da başlayan program, her pazar 09.00’dan 14.00’a kadar 34,000 kişi ile buluşur.

CicloRecreoVía, Şili’nin kuzeyi Antofagasta şehrinin 4 kilometrelik su kenarının motorlu araçlara kapalı olacağı şekilde uygulandı.

### Kosta Rika
2012’de Cartago şehrinde 5,8 km’lik bir ciclovia yapılmıştı.

### Ekvator
Quito’daki ilk Ciclopaseo Nisan 2003’te, http://www.eluniverso.com/2003/04/27/0001/12/7EC5FCFC3D8E4AB7A7AFBA33ED0CD6CF.html sadece 9,5 km uzunluğunda ve 3000 kişinin katıldığı zamanda gerçekleşti. O zamanlarda ciclopaseolar sadece her ayın son pazar gününe yapılıyordu ama etkinlik popülerlik kazandı. Altı ay içerisinde, yol 20 km ve katılım 25.000’e ulaştı.

**Ciclopaseo**, Quito’nun yerel organizasyonu olan Ciclopolis tarafından bisiklet sürme, sürdürülebilir ulaşım imkanı sağlama ve toplum birlikteliği bilinci geliştirmek için düzenlenen bir projedir. Bisikletli ve yayalara öncelik vermek adına, şehrin kuzeyinden güneyine uzanan güzergah, her pazar 08.00 ile 14.00 arasında motorlu araçlara kapatılır.

Proje, kısmen komşu ülke Kolombiya’daki Ciclopaseo’dan İlhan almıştı. Bogotá belediye başkanı Antanas Mockus, Mayıs 2003’ün ikinci ciclopaseosunda, Quito belediye başkanı Paco Moncayo ile beraber bisiklet sürdü. https://web.archive.org/web/20140518174748/http://www.hoy.com.ec/noticias-ecuador/ciclopaseo-con-el-alcalde-bogotano-147213.html Haziran’daki Ciclopaseo ilk çocuk temalı etkinlikti, akabinde “Quito Herkes İçin” teması, Engelli Olimpiyatları’nda madalya kazanan atletleri içerdi.

Ciclopaseo, 2005’e, aktivitelerini on beş günde bir olacak şekilde ikiye katlayarak başladı. https://archive.today/20130106062646/http://www.hoy.com.ec/noticias-ecuador/los-ciclopaseos-seran-cada-15-dias-195571.html Mayıs 2009’da, her pazar gerçekleşen haftalık bir etkinliğe dönüştü. https://web.archive.org/web/20100331003521/http://www.hoy.com.ec/noticias-ecuador/ciclopaseo-es-semanal-desde-el-domingo-346287.html

### Hindistan
Hindistan şehri Bengaluru, ilk sürdürülebilir farkındalık kampanyasını Bisiklet Günü adı ile Ekim 2013’de düzenledi. Girişimin planı Eylül 2013’ten hemen önce başladı. Bu girişim, 32 toplum örgütü partnerliğinde, 3,9 yıl süresinde, Bangalore şehri boyunca 300 Bisiklet Günü etkinlikleri tamamladı.

Gurgaon şehri, konsepti, Kasım 2013 tarihinde her pazar sabahları gerçekleşecek biçimde, Raahgiri Günü adı ile tanıttı. Raahgiri’nin yerel hava kalitesine pozitif etkisi oldu, motorlu araç emisyonu hesaplamaları, pazar sabahları için diğer günlere kıyasla %49 düşüş tahmin ediyordu. Raahgiri konsepti    Delhi, Bhubaneswar, ve Noida (Mutlu Sokaklar adı ile) gibi diğer şehirlere yayılmıştı.

Haryana eyalet başbakanı, Raahgiri’yi bütün bölgelere ulaştırmak için finansal destek sağlanacağı açıklamalarında bulundu. http://www.tribuneindia.com/news/haryana/districts-organising-raahgiri-to-get-rs-5-lakh/538692.html

### Endonezya

Jakarta, şehrin iki temel işlek caddesinde (Jalan Sudirman ve Jalan MH Thamrin), her pazar 06.00 ile 11.00 aralığında, Otomobilsiz Gün (Carfree Day, CFD) etkinliğine evsahipliği yapmaktadır. Her pazar, 100.000’den fazla insan katılım sağlar ve yayalar ile bisikletlilerin sokaklarda ve yol kenarlarında (normalde illegal araç parkı ve seyyar yiyecek satıcıları ile engellenmiştir) egzersiz yapmaları serbesttir. CFD, 2007’de Fauzi Bowo yönetimi altında başladı ve 2010’da ayda iki kere, 2012’de ise haftalık toplumsal etkinlik olarak, yönetmelikte yasalaştırıldı. CFD’de gerçekleşen etkinlikler dört temel temaya uymak zorundadır: spor, sağlık, çevre ve kültürel sanatlar. CFD'nin operasyonları, 15 Mart 2020’de COVID-19 pandemisi sebebiyle durdurulmuştu. 21 Haziran 2020’de operasyonlara sadece insanların egzersiz yapması için (sokak satıcılarına kapalı) tekrar başlamış olsa da, insanların, mesafe kurallarına uymamasından dolayı etkinlik yeniden kapanmıştı.

### Malezya
Kuala Lumpur, Dataran DBKL’de, her ayın birinci ve üçüncü pazar gününde 07.00 ile 09.00 arasında, Otomobilsiz Sabah etkinliği düzenlemektedir. Kuala Lumpur’un Altın Üçgeni (şehrin temel iş ve alışveriş merkezi)’ndeki caddeler/sokaklar, yayalar ve bisikletlilerin alanı; egzersiz, paten kayma ve bisiklet sürme için kullanması adına motorlu araçlara kapatılmıştır. Program 22 Eylül 2013’te tanıtıldı ve her etkinliğin 3000 civarı katılımcısı bulunmakta. Etkinlik, isim sponsoru da dahil birçok şirket tarafından sponsor olunur. OCBC bankası, ilk gelen alır mantığıyla katılımcılara 140 bedava bisiklet sunmaktadır.

### Meksika

Meksiko birçok ağa sahiptir, temel planda rota, Polanco’dan Fierro del Toro’ya kadar 59 km gider. Guadalajara'nın neredeyse 60 km ve hala büyüyen “Vía RecreActiva” adlı 60 km’lik ciclovia rotası vardır, her pazar 8:00 ile 14:00 arasında kullanıma açıktır. Morelia’nın Centro Historico bölgesinde her pazar ciclovia güzergahı olur.

### New Zealand

Weiheke Adası, Auckland'a yaklaşık 17,7 km (gemi ile 35 dakika civarı) uzaklığında iki adet ciclovia düzenledi. 2009’da ve 2010’da düzenlenen etkinliklerde, Cycle Action Waiheke grubu önderliğinde Blackpool ve Surfdale arasındaki çakıl yol The Esplanade, geçici olarak kapatıldı.

Christchurch şehri, 29 Eylül 2013 (kötü hava şartları sebebi ile 14 Temmuz’dan ertelendi)’te, “Serbest Caddeler” cicloviasının açılış törenini düzenledi. Kent Merkezi Kırmızı Bölge Deprem Kordonu (CBD earthquake cordon)’nun tekrar açılmasının kutlanması için Chiristchurch’ün merkezinde, toplam 3 km’ye ulaşan caddeler, 6 saatliğine motorlu araç trafiğine kapatıldı. Bisiklet tamir hizmetleri, kamu sanatı sergileri, bisiklet polosu, oryantiring, bisiklet geçit töreni ve birçok müzisyenler ve eğlendiricilerin sahne aldığı aktiviteler gibi, gün boyunca çok sayıda aktivite ve gösteri gerçekleşti.

Auckland ilk cicloviasını 8 Şubat 2014’te düzenledi. Quay Caddesi’nde trafiği yok edip, Auckland Transport’u bisiklet üzerine yatırıma teşvik ederek Quay Caddesi’ni birinci sınıf bir bulvara dönüştürme hevesini değerlendirmek adına, Wynyard Quarter’daki Britomart Place’den başlayarak, Silo Park boyunca şehrin liman kısmı motorlu araçlara kapatıldı.

Wellington ilk cicloviasını 14 Şubat 2014’te Miramar Yarımadası’nda düzenledi. 3,5 kilometrelik yol trafiğe kapatıldı ve yaya, bisikletli, skuterli, kaykaylı ve mobilite skuterli insanlara açıldı. Etkinlik Great Harbour Way/Te Aranui o Pōneke (Wellington Limanı etrafında 72 km’lik güzergah)’nin Miramar Yarımadası kısmını sergiledi. Wellington’un ilk cicloviası Great Harbour Way Trust ile Cycle Aware Wellington (Bisiklet Farkındalığı Wellington), Living Streets Aotearoa (Yaşayan Sokaklar Aotearoa) ve yerel bir Rotary grubu işbirliğinde gerçekleşmiştir. Etkinlik 2.400 kişi çekti ve gelecek etkinlikler için de destek oluşturdu. 2005’in Şubat ve Mart’ında üç tane daha ciclovia düzenlendi, yaklaşık 5.000 kişi çekti.

### Peru
Lima, artık bir cicloviaya sahip. Lima belediye başkanı Susana Villaran yönetiminin ilk yürürlüğe koyduğu programlardan biri olan bu programda, Şubat 2011’den itibaren her pazar 07.00’den 13.00’e kadar Avenida Arequipa anayolu motorlu trafiğe kapatıldı.

### United States

## Ayrıca Bakınız
*Arabasız şehir
*Arabasız hareket
*Sürdürülebilir ulaşım
*Critical Mass
*Critical Mass

## Kaynakça