Rusya hapishaneleri

**Rusya'daki hapishaneler** dört tür tesisten oluşmaktadır: tutuklu yargılama kurumları; eğitim veya çocuk işçi kolonileri; ıslah kolonileri; ve hapishaneler.

En yaygın olanı ıslah kolonisidir. 2019 yılı itibarıyla (ömür boyu hapis cezası alan mahkûmlara yönelik 7 özel ıslah kolonisinin dışında) toplam 705 kurum bulunmaktaydı. Ayrıca 8 hapishane, 23 çocuk tesisi ve 211 tutuklu yargılama tesisi mevcuttu.

Rusya'daki hapishaneler Federal Cezaevi Servisi (FSIN) tarafından yönetilmektedir. FSIN'in başlıca görevleri, hüküm giymiş kişilerin cezalarının infazını sağlamak ve suçla itham edilen tutukluları barındırmaktır. FSIN ayrıca mahkûmların fiziksel refahı ve haklarından da Rusya hükûmeti adına sorumludur.

Ocak 2023 itibarıyla FSIN'in toplam mahkûm nüfusu 433.006'dır; bu sayıya tüm tutuklu yargılamadakiler de dâhildir. Bu rakam ülke nüfusunun %0,3'üne denk gelmektedir. Mahkûmların yalnızca %8,9'u kadındır, gençler ise %0,2'lik bir orana sahiptir. Hapsetme oranı, 2018'de 100.000 kişi başına 416 idi. 2015 yılında FSIN bünyesinde toplam 947 kurum faaliyet göstermekteydi ve bu kurumların toplam kapasitesi 812.804 kişiye ulaşabiliyordu. Bu kapasitenin sadece %79'u kullanılıyordu. Dikkat çekici biçimde, 2000–2020 yılları arasında hapishane nüfusu 536.476 kişi azalmıştır.

1998 yılına kadar Rusya'daki ceza sistemi Rusya İçişleri Bakanlığı’na bağlıydı. Bu dönemde hapishaneler birçok açıdan son derece kötü durumdaydı. Cezaevlerine ait ekipman, binalar, iletişim sistemleri ve kullanılan silahlar bakım ve yenilemeden yoksundu. Bunun nedeni ceza sisteminin ciddi biçimde yetersiz finanse edilmesiydi. İçişleri Bakanlığı yönetiminde hapishane yönetimi gerekli ödeneğin hiçbir zaman %60’ından fazlasını alamadı. Rusya Adalet Bakanlığı’nın ceza sistemi sorumluluğunu devralmasından önceki üç ayda ise fonlar tamamen kesildi.

## Islah işçi kolonileri

Islah kolonisi rejimleri çok sıkı/özel, sıkı, genel ve açık olarak sınıflandırılmaktadır. Müfreze ( veya **), hapishanenin temel birimidir. Müfrezenin dışında olduklarında mahkûmların cezaevi işçiliğine katılmaları zorunludur. Bu, koloninin üretim bölgelerinde işçi tugayları şeklinde olur. Mahkûmlar ücret kazanır ancak bunun büyük kısmı kolonideki geçim masrafları için kesilir.

## Tarih

2011 yılında, Dmitri Medvedev’in başkanlığı döneminde, birçok suç için asgari hapis cezalarını iki aya indiren bir ceza hukuku reformu uygulanmıştır.

2013 yılında Pussy Riot aktivisti Nadezhda Tolokonnikova Rusya’daki hapishane koşullarına dikkat çeken bir açık mektup yazdı. Başkanlık insan hakları konseyinin üyesi olan İlya Shablinsky, onun hapishanesinde yaptığı denetimde koşulları “köle emeğine” yakın buldu. Denetçiler kadın mahkûmların ayda yalnızca bir gün izinle günde 14 saat çalıştırıldığını ortaya koydu.

Hapishaneler “kırmızı” (hapishane yetkilileri tarafından yönetilen) ve “siyah” (mahkûmlar tarafından idare edilen) olarak ikiye ayrılıyordu. *[[The Economist]]* (2013) raporuna göre değişim, polis ve mahkemelerde daha derin bir reform gerektiriyordu.

2022'de başlayan kapsamlı Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sırasında, Rusya hapishanelerinden önemli sayıda mahkûmu Rusya'nın cezaevi askerî birliklerine katmak üzere seferber etti. Bu süreç hem Wagner Grubu aracılığıyla hem de Storm-Z ve Storm-V gibi resmi hükûmet birimleri aracılığıyla yürütüldü.
## Hapishaneler listesi

### Tutuklular için gözaltı merkezleri
* Butırka Hapishanesi, Moskova
* Matrosskaya Tişina, Moskova
* Kresty Hapishanesi, Sankt-Peterburg
* Kresty-2 Hapishanesi, Sankt-Peterburg
* Oryol Hapishanesi, Oryol, Oryol Oblastı
* Lefortovo Hapishanesi, Moskova
* SIZO-2, Taganrog

### Eski siyasi hapishaneler
* Lubyanka Binası, Moskova
* Bolşoy Dom, Sankt-Peterburg
* Solovetski Manastırı, Solovetsky Adaları, Beyaz Deniz
* Taganka Hapishanesi, Moskova 
* Sukhanovo Hapishanesi, Moskova

### Hükümlüler için ıslah kolonileri
* Islah kolonisi No. 2, Mordovya
* Islah kolonisi No. 2, Vladimir Oblastı
* Islah kolonisi No. 6, Vladimir Oblastı
* FKU IK-3, Kharp, Yamalo-Nenets Özerk Okrugu
* Lgov Hapishanesi, Lgov, Kursk Oblastı
* Çernokozovo Gözaltı Merkezi, Çernokozovo, Çeçenistan

#### Müebbet hapis cezasına çarptırılanlar için koloniler
* Kara Yunus Hapishanesi, Sol-İletsk, Orenburg Oblastı
* Beyaz Kuğu hapishanesi, Solikamsk, Perm Krayı
* Kutup Baykuşu, Kharp, Yamalo-Nenets Özerk Okrugu
* Kar Tanesi, Elban, Habarovsk Krayı
* Kara Kartal, İvdel, Sverdlovsk Oblastı
* Mordovya Bölgesi, Mordovya
* [Vologda'nın beşlisi, Novozero Gölü, Vologda Oblastı

### Hükümlüler için hapishaneler
* Vladimir Merkez Hapishanesi, Vladimir Oblastı

## Tüberküloz

### Genel Bakış

Tüberküloz Rusya hapishane sisteminde daima var olan bir sorun olmuş, son yıllarda ise yeni bir bulaşıcı tehdit ortaya çıkmıştır: çok ilaca dirençli tüberküloz (MDR-TB). Enfeksiyon hastalıkları araştırmacıları Nachega & Chaisson'a göre, aktif TB'si olan Rus mahkûmların %10'u (yaklaşık 100.000 kişi) arasında yeni vakaların %40'ı çok ilaca dirençlidir. Bu yaygınlık, 1997'de tüm Rus hapishanelerindeki ölümlerin yaklaşık %50'sinin TB nedeniyle olduğunu bildiren Bobrik ve diğerlerinin araştırması gibi çalışmalarla birlikte, halk sağlığı uzmanlarını alarma geçirmiştir. MDR-TB ve dirençsiz TB her ne kadar tedavi edilebilir olsa da, Paul Farmer gibi uzmanların belirttiği üzere MDR-TB tedavisinde kullanılan ikinci basamak ilaçlar standart TB rejimine göre daha pahalıdır ve bu da hastaların tedaviye erişimini sınırlandırabilmektedir.

### Rus hapishanelerinde yaşam koşulları ve TB’nin yayılması

Rusya hapishane sisteminde MDR-TB'nin ciddiyetine ve yayılmasına katkıda bulunan çeşitli faktörler vardır. Aşırı kalabalık özellikle tüberkülozun yayılmasına elverişlidir; Bobrik ve diğerlerine göre, hapishane hastanelerinde her mahkûmun 3 metrekarelik, ıslah kolonilerinde ise sadece 2 metrekarelik alanı vardır. Bulaşmayı önlemek amacıyla enfekte mahkûmların izole edilmesi için TB kolonileri kurulmuş olsa da, Ruddy ve diğerlerinin gösterdiği üzere bu tesisler yetersizdir ve personeli ile diğer mahkûmları korumaya yetmemektedir. Ayrıca Kimerling ve diğerlerine göre, tutuklanan kişiler mahkûm edilene kadar TB kolonilerine sevk edilememektedir; bu durum, hüküm giymeden önce hücre arkadaşlarını enfekte etme riskini artırmaktadır. Fry ve diğerleri, St. Petersburg hapishane sisteminde 8 TB kolonisi olmasına rağmen izolasyon sistemleri, teşhis ve laboratuvar ekipmanlarının yetersiz kaldığını vurgulamaktadır. Ayrıca, birçok hapishanede yetersiz havalandırma olması bulaşma olasılığını artırmaktadır. Stern'in raporunda belirtildiği gibi, hapishanelerdeki ahşap ya da çelik kepenkler çoğu havayı ve ışığı engellemekte, bu nedenle “akıllıca bir politika bunların kaldırılması olacaktır.” Bobrik ve diğerleri ayrıca hapishanelerdeki gıda yetersizliklerinin, mahkûmları sağlıklı işlev için gerekli beslenmeden mahrum bıraktığını vurgulamaktadır.

Fiziksel koşulların yanı sıra, Nachega & Chaisson ve Shin ve diğerlerinin çalışmaları, mahkûmlar arasında HIV'in eşlik eden varlığının ve alkol ile uyuşturucu kullanımının TB sonuçlarını kötüleştirdiğini göstermektedir. Ayrıca tedavi rejimlerine uyumsuzluk, ilaç direncinin artmasına katkıda bulunmaktadır. Fry ve diğerlerinin çalışmasında, St. Petersburg hapishanelerinde enfekte mahkûmların %74'ünün tahliye sonrası bir TB tedavi merkezine gitmediği tahmin edilmektedir. Gelmanova ve diğerleri, uyumsuzluğun doğrudan direnç geliştirmese de, tedavi edilmeyen hastaların yüksek bakteri yükünün bakterinin mutasyona uğrayarak dirençli bir tür haline gelme olasılığını artırdığını vurgulamaktadır.

### Tarihsel bağlam
*Uluslararası Tüberküloz ve Akciğer Hastalıkları Dergisi* dergisinde yayımlanan Kimerling'in makalesinde, Rusya'da TB ve MDR-TB artışının yakın dönemli bir olgu olduğu belirtilmektedir. Sovyetler Birliği'nin dağılmasından önce “Rusya’daki tüberküloz oranları, günümüzde olduğundan çok daha düşüktü”. Önceki TB kontrol programı; Rus nüfusunun taranması amacıyla yıllık göğüs röntgeni, hastaların uzun süreli hastane ortamlarında izolasyonuna ağırlık verilmesi ve zorunlu BCG aşılaması gibi uygulamalarla şekillenmişti. Ancak bu sistem, Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla birlikte çöktü; zayıflayan Rus ekonomisi, yeterli TB ilacı, sağlık personeli, laboratuvar ve tanı testleri üretimi ve alımı için gerekli sanayiyi sağlayamadı ve yeterli düzeyde koordineli bir TB kontrol sistemi oluşturulamadı. Ayrıca Kimerling, Rusya'daki uygun TB yönetimi anlayışı ile uluslararası düzeyde önerilen standart TB tedavisi (DOTS tedavisi) arasındaki uyumsuzluğun kontrol çabalarını zayıflattığını tartışmaktadır. Kısa süreli standart tedavi çözümleriyle ilgili olarak, Rus TB protokolüne göre “kısa” teriminin olumsuz bir çağrışım taşıdığı ve uygun bulunmadığı, ayrıca “standart” teriminin Rusçada kural veya düzenleme olarak yorumlanabildiği ve bunun da hekimin hasta bakımında bireysel yaklaşım hakkını sınırladığı için olumsuz algılandığı belirtilmektedir.

## Ayrıca bakınız
* Rus suçlu dövmeleri
* Gulag – SSCB'nin toplama kampı sistemi
* Rusya'daki siyasi mahkûmlar

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*