Kirpi Harekâtı

**Kirpi (İkiyaka Dağları) Harekâtı,** Kurmay Albay Osman Pamukoğlu tarafından planlanan ve yönetilen harekâttır.

## Arka Plan
İkiyaka kampı, Yüksekova'nın güneyindeki İkiyaka Dağları (Çarçel) bu kesimdeki diğer dağların kapladığı alandan çok daha genişti ve bir tarafı eşek ve keçi kapısı iki geçitle Irak'a bağlanıyordu. Türkiye içinde kamp olabilecek ve büyük çapta gruplan sağlayabilecek coğrafi koşullara sahipti. Rakımı 3.395 metreydi. Aylardan Ağustos olmasına rağmen Irak'tan gelen geçitlerin içlerinde kar ve buzullar vardı. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu 10 Ağustos akşamı, gece harekât ve istihbarat şube müdürleri Binbaşı Ahmet ve Yüzbaşı Harun'u çalışma odasına çağırıp. Harekât ile ilgili duvar haritası üzerinde 15-20 dakika tartıştı. Daha sonra Binbaşı Ahmet'e bütün taburlarla, İkiyaka dağlarını, Irak topraklan dahil geceleyin kuşatılacağını, eteklerden zirveye doğru daralan ağ ve dairevi düzenlerle taarruz edileceği bilgisini verdi. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu, Binbaşı Ahmet'e şu emri verir:

Artık, işe yaramayan kalıplarınızdan çıkın. Bak aslanım; gayri nizami harpte asırlardır tek bir ilke vardır. "Ara, bul, yok et". Hareket edecek, sızacak, ağın içine alacak, darbeleyecek, şeytanı bile şaşırtacaksın.Harekâta Dağ ve Komando Tugayının tamamı ile Şemdinli Sınır Jandarma Özel Timleri, Derecik'teki Piyade Taburu katılması. Şemdinli ve Yüksekova İlçe Komando Bölükleri 1. ve 3. Dağ ve Komando Taburlarının, Jandarma Özel Harekât Grubu da 2. Dağ ve Komando Taburunun emrinde olacaktı. Jandarma Komando Taburu bölgesinin özelliği nedeniyle Çukurca'da kalacak. Harekât 12 Ağustos 1993 hava kararınca başlayacak. Harekâta katılacak birlikler 12 Ağustos saat 14:00' da Yüksekova güneyinde toplanmış olacak. Harekât emrini orada verilmesi kararlaştırılmıştı. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu dağın her metresine diken gibi batmaları için harekâtın isminin "kirpi" olacağını belirtti. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu, Lojistik Şube Müdürü Kurmay Albay Naim'i yanına çağırıp, 13 Ağustos'tan itibaren de 4000 askeri bir hafta destekleyecek gibi erzak ve mühimmat sevkine hazır olmasını. Yaralıların Hakkari Askeri hastanesi ve Diyarbakır Askeri Hastanesi'ne sevkini fikren ve mevcut imkanlarla, zihnen tasarlamasını, planlamasını. Fakat, 13 Ağustos 1993 gününe kadar kimseye herhangi bir talimat vermemesini emretti.

## Harekât

### 12 Ağustos
Kurmay Albay Osman Pamukoğlu 12 Ağustos sabahı helikopterle kışladan ayrıldı. Hakkari ve Batısındaki birliklerin emredilen yere ulaşabilmek için konvoy halinde Zap vadisinden 6-7 saat yol kat etmeleri gerekiyordu. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu bütün bölgeleri kontrol etti. 8-10 Araçlı yürüyüş kolları ana ve tali yolları doldurmuş. Araçların üzerleri tamamen açık, uçaksavarlar ve makineli tüfekler her tarafa ateş açabilecek şekilde yerleştirilmiş. Türk Bayrakları ve birlik flamaları herkesin görebileceği şekilde araçlara yerleştirilmişti. Birliklerin hepsi zamanından önce bölgeye hiçbir sorun çıkmadan ulaştı. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu Saat 14.30'da Yüksekova güneyinde birliklerin toplandığı yer olan Kamışlı mevkiinde harekât emrini verdi. Birliklere taarruz mihverleri, ilerleme istikametleri, hedefleri ve kontrol noktalarını ihtiva eden haritaları teslim edildi. Her birlik havanın kararmasına müteakip bulunduğu yerden hareketle bölgesinden dağa tırmanmaya başlayacaktı. Gece ay ışığı olacaktı. Ağır silah mürettebatı (komando havanları, hafif tanksavar topları ve uçaksavarlar) ile birlikte timler 26-27 askerden oluşuyordu. Her timin başında bir subay ve astsubay vardı. Hareket edilecek her bölgede azami geniş bir cephe oluşturulacak, timler arasında boşluklar kalmasına meydan verilmeyecekti. Taburlar saat 2l:00'dan itibaren İkiyaka dağlarına tırmanmaya başladılar. Temas sağlanıncaya kadar hiçbir muhabere yapılmayacaktı. Gökyüzü pürüzsüz, hava rüzgarsız, sakin bir geceydi.

### 13 Ağustos
12 ve 13 Ağustos gecesi harekât bölgesinde saat 05:00'a kadar sakin geçti.05:00'da, Şemdinli'nin Bembo Vadisi yönünden harekâta katılan 3. Dağ ve Komando Taburunun Komutanı Binbaşı Muzaffer PKK militanları ile çatışmaya girdiğini, 2 PKK'lının öldürüldüğünü, bir askerin kolundan hafif yaralandığını rapor etti. Bir saat içerisinde de 1. Dağ ve Komando Tabur Komutanı Binbaşı Vahit, 2. Dağ ve Komando Tabur Komutanı Binbaşı Necmi ile 4. Dağ ve Komando tabur Komutanı Binbaşı Atakan'da temas sağlandığı ve çatışmaların genişlediğini telsizle Kurmay Albay Osman Pamukoğlulik, yüzde sekseni kayalık olan bir bloklar grubuydu. Kuşatma ağının Yüksekova tarafında, merkezde muharebe eden 2. taburun yanına Kurmay Albay Osman Pamukoğlu gitti. Binbaşı Necmi, Kurmay Albay Osman Pamukoğlu'na bölüklerinin ileri hatlarıyla ilgili kısa bir bilgi verdi. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu'nun hemen önünde 600 asker vadinin yamaçlarından birkaç koldan tırmanmaya devam ediyordu. Vadinin iki yanındaki sarp kayalıklar, bölükler ve onların timlerinin daha fazla açılmalarına imkan vermiyordu. Bir müddet sonra, vadinin üstünden birliklerin sol ilerisinde bulunan geniş bir kaya grubundan timlerin üzerlerine, PKK'lılar tarafından vadinin tabanını kapsayacak yoğunlukta havan, roketatar ve makineli tüfek ateşi açıldı. PKK Grubunun görüş yeteneğini yok etmek için kullanılan sis mermileri ile yangın mermileri vadiyi göz gözü göremez hale getirmişti. 2. Tabura saldıran PKK grubunun doğusunda (arkasında) 3. Dağ ve Komando Taburu manevra yapıyordu. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu 3. Taburun arkadan kuşatma yapıp yapamayacağını düşündü ve 3. Tabur Komutanı ile görüştü. 3. Tabur'un birlikleri geniş bir cepheye dağılmıştı ve bulundukları yer oldukça uzaktı. Bu kayalıklarda bazen 150-200 metrelik yol bile birkaç saatte ancak alınabiliyordu. 3. Tabur'un kısa bir sürede yapabileceği herhangi bir şeyin olmadığı anlaşılıyordu. 2. Tabur hiç kesilmeyen havan ve makineli tüfek atışları altında kayalıkların arasında ilerlemeye devam ediyordu. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu Tugay karargahına ani hava desteğinde bulunmaları ve taarruz helikopterlerini göndermeleri talimatını verdi. Yarım saat sonra kobra helikopterleri bölgeye geldi. Helikopterler tarif edilen hedefleri vurduktan sonra bölgeden ayrıldılar. Kısa bir süre sonra iki savaş uçağı bölgeye geldi, uçaklar PKK grubunun mevzilendiği noktalara uçaklar tarafından atışlar yapıldı. Atışlar vadiyi büyük bir gürültüye boğdu. Top ve makineli tüfek atışları ile alçak uçuştaki jet motoru sesleri kulakları sağır edecek derecedeydi. Hava desteğinin kalkmasından sonraki 20 dakika PKK'lılardan herhangi bir ateş gelmedi. Fakat bu süreden sonra eski yoğunlukta olmamakla beraber; havan, roket ve makineli tüfek atışları yeniden başladı. PKK Militanları helikopter ve uçaklar atış yapacağı zaman mağara ve derin kovuklara saklanıyordu, helikopter ve uçaklar gittikten sonra yeniden ateş etmeye başlıyorlardı.13 ve 14 Ağustos gecesi çatışmalar aralıklarla sürdü. Artık, PKK'lılar manga, takım, bölük komutanları seviyesindeki liderlerinin telsizleri gizliliği bir tarafa bırakarak konuşmaya başlamıştı. Herkes kendi durumunun daha kötü olduğunu söylüyordu, kuşatma içerisinde kaldığını üstlerine bildiriyordu. Ana merkez telsizi başlangıçta PKK'lı gruplara, "telaşlanmayın, askerler hava kararınca gideceklerdir" demiştir. Lakin Türk askerî birlikleri gece olmasına rağmen çekilmemiş ve ilerlemeye devam ediyordu.

### 14-15 Ağustos
14 Ağustos günü ve 14 ve 15 Ağustos gecesi yer yer yoğun, zaman zaman da kısa süren çatışmalarla harekât devam ediyordu. Dağın Irak tarafından tırmanan Jandarma Timlerin başındaki Tabur Komutanı Binbaşı Erdal ile iki geçitten zirveye çıkmaya çalışan Yarbay Ali'nin tam nerede bulundukları, 3400 metrenin ötesinde kalan kanyon ve vadi tabanlarında irtibat için ölü bölgede kaldıklarında bilgi alınamıyordu. 15 Ağustos günü öğleden önce Jandarma Asayiş Komutanı Hasan Kundakçı harekât bölgesine geldi. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu harekât ve harekâtın durumu hakkında Jandarma Asayiş Komutanı Hasan Kundakçı'ya bilgi verdi. Öğleden sonra, Hakkari'den Kurmay Başkanı, Kurmay Albay Osman Pamukoğlu'na Genelkurmay Başkanının kendisini aradığını telsizle bildirdi. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu Dağdan görüşebilmek mümkün olmadığı için akşama doğru Yüksekova'daki ileri komuta yerine döndü ve Genelkurmay Başkanını aradı, Kurmay Albay Osman Pamukoğlu Durumun iyiye gittiğini, PKK'nın çok kaybının olduğunu ve kötü vaziyete düştüklerini belirtti. Genelkurmay Başkanı, Kurmay Albay Osman Pamukoğlu'na teşekkür edip tebrik etti. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu, Genelkurmay Başkanına şu ana kadar hiç zayiatın olmadığını arz ettiğinde ise böyle bir sonuçta hiçbir kaybın olmamasına inanmakta zorlandı. Harekât dört gece 3 gündür kesintisiz devam ediyordu. Ertesi gün birliklere kumanya ve mermi sevk edilmesi gerekiyordu. Sabahın ilk ışıkları ile havadan taşınmaları ile ilgili hazırlıklar tamamdı. Helikopterler birkaç yer hariç iniş yapamazlardı, bu, gerilerde bir noktaya ikmal maddelerinin bırakılması demekti. Bu da birliklerin gerilere personel görevlendirmesi, yüzlerce kiloluk malzemenin taşınması, işlerin saatlerce sürmesi ve baştan aşağı yorgunluk ve sabır demekti. Hal tarzı, timlerin bulundukları yerlere, çatışmaların şiddetini ve yönünü hesaplayarak havadan atmaktı. Yüzlerce askerin botları konç ve tabanlarından parçalanıp kopmuştu. Bir kısmı ayakkabılarının tabanını iplerle bağlamışlardı. Bot ikmali yiyecek ve mühimmat kadar önemliydi. Yürüyemeyen, ayakları yaralı insan muharebede işe yaramaz hale geliyordu. Her timden kaç bota ihtiyaç olduğunun ve numaralarının ne olduğunun bile bilinmesine ihtiyaç vardı. Her timde aynı tip ağır silah yoktu. Hangi ağır silahın, hangi timde olduğu ve o timin arazide bulunduğu mevki bilmeden mermisi ona ulaşmazdı. Lojistik, ikmal faaliyeti muharebe yapmak kadar önemliydi. Bu iş iyi yapılmadan muharebeleri sürdürmek mümkün değildir. Canlıların beslenmeye, cansızların mermi ve ilave malzemeye ihtiyaçları vardır.

### Kışla Saldırısı
*Ana Madde:* 1993 Yüksekova saldırısı

Kurmay Albay Osman Pamukoğlu Bu konular üzerinde görüşmeye devam ederken tam saat 22:00'da büyük bir gürültüyle kışlanın üzerine havan ve roketatar mermileri yağmaya başladı. Çok geçmeden bunlara makineli tüfek ve kalaşnikof sesleri de yoğun bir şekilde karıştı. Kışla, 150 x 200 metrelik bir arazinin üzerindeydi. Şehirle kışla arasında güneyde sadece bir asfalt yol vardı. Doğusu ve batısı da sivil evlerle çevrili, kuzeyinde ise gittikçe yükselen sırtlardan oluşan boş arazi vardı. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu kışladan dışarı çıktı. Kışlaya ateşlerin büyük kısmı güneyden ve batıdan geliyordu. Şehirdeki binaların çatılarından, balkonlarından, yarım kalan inşaatlardan, bahçelerin duvarlarının arkasından ateş ediliyordu. Saldırı esas olarak Kurmay Albay Osman Pamukoğlu'nun bulunduğu kışlayı hedef almakla birlikte, İlçe ve Sınır Jandarma ile polislere ait tesislerin üzerine toplanmıştı. Kışla genel olarak prefabrik yapından oluşan bu tür atışlara dayanıksız bir şekilde inşa edilmişti. İkiyaka Dağları Harekâtı yapıldığı için kışlada sadece 100 asker vardı. Albay Bülent, Kurmay Albay Osman Pamukoğlu'nun yanına gelerek "Komutanım vurulacaksınız, içeri girmelisiniz" dedi. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu "Bülent Albayım, bu görünen bildiğimiz bir çatışma değil. Şu şehrin haline ve üzerimize gelen ateşin yoğunluğuna bak. Bunun adı ayaklanmaya kalkışmadır. Kışladaki birkaç subay ve 80-100 asker bu cehennemle fiziksel olarak baş edemez. İçeriye girerek yapılacak bir şey yok" dedi. Mevzilerdeki askerler ateş edilen yerlere karşılık vermeye çalışıyorlardı. Kışlanın batısında Karayollarının şantiyesi ve bunun duvarları vardı. Oradan da kışlaya ateş açılmış, yola bakan nizamiyenin karşısında bulunan Süt Enstitüsü gibi devlete ait başka tesislerden de mermiler geliyordu. Saldırıyı yapanlar PKK'nın şehir milisleriydi, bu saldırıyı İkiyaka Dağları Harekâtına karşı ve Kurmay Albay Osman Pamukoğlu'na mesaj vermek amacıyla yapıyorlardı. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu, kışlanın kıdemli emniyet subayını yanına çağırdı ve koşarak çevre deki mevzileri dolaştı, kısa kısa askerlerle görüştü. Kışlanın kuzeyindeki boş arazi tarafından bir tehdit olmadığı, en azından şimdilik olmadığı ortadaydı. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu, Buradaki makineli tüfekler ile bir uçaksavarın hemen yol kenarındaki şehre bakan mevzilere götürülmesi emretti. Kışlanın ortasında bulunan üç tanksavar topunun da oraya gönderilmesini söylerken bir havan mermisi Kurmay Albay Osman Pamukoğlu'nun arkasına düştü. Bunu atanlar tam karşısında, evlerin bitip arazinin başladığı yerdeki ağılın kenarındaydılar. Havan mevzilerinden birinin burada olduğu anlaşılıyordu. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu, Ağır silahların başındaki üsteğmene: "Bunlara ikinci bir mermi attırmayacaksın, elindeki iki dağ topunu aynı anda tek noktaya ateşleyeceksin, anladın mı? Ve ben emir verince, 3 havanla aydınlatma mermisi kullanarak şehrin bize yakın kısmını sürekli aydınlatacaksın" dedi. Emniyet subayına: "Birilerini görevlendir, depoda ne kadar el bombası sandığı varsa çıkartıp bütün askerlere dağıtsınlar" emrini verdi. İlçe Jandarma birliği kışlanın 50 metre uzağında aynı hizada bir binadaydı. Buradan gelen silah sesleri, bağrışmalar birden arttı. İrtibat yoktu. Birliğin başında Binbaşı Mehmet vardı, asker sayısı da kendi tesislerini koruyabilecek miktardaydı. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu Yol kenarındaki mevzilerde bulunan üsteğmene, sağ taraftaki karayolları kurumuna ait duvarlardan kışlaya ateş eden PKK'lılar için law silahı ile onları vurmasını emretti. İki tarafın karşılıklı ateş gücü doruk noktasına ulaşmıştı. Şehrin ışıkları daha PKK'lıların ilk ateşinde sönmüştü. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu, çıplak gözle PKK'lıların her atıştan sonra karanlıkta yanıp sönen silahlarının namlu ağız alevlerinden, bazıları aynı evin değişik noktalarından olmak üzere, 86 yer den ateş edildiğini saydı. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu, Havanların başındaki üsteğmene aydınlatma mermilerini kullanmaya başlaması için emir gönderdi. Aydınlatma önce orta bölgede, sonra sağ, daha sonra da sol kanada kaydırıldı. Hangi kesim aydınlatılıyorsa kışladaki askerler bütün ateşleri, PKK'lıların ateş ettiği noktada topluyordu. Bu plan balyoz tesiri yaptı. Aydınlatma altında, PKK'lıların inşası devam eden evlerin hemen hepsini tıpkı bir mevzi gibi kullandıkları görülüyordu. PKK'lıların ateşleri, her geçen saat azaldı ve gün doğmadan bir saat önce tek tüke düştü ve bitti. Kışlada ölü veya yaralı yoktu. Şehrin ortasında bulunan Askerlik Şubesinden herhangi bir haber alınamıyordu. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu Bir timle birlikte Askerlik Şubesine gitti. Giriş kapısının hemen karşısındaki çöp bidonunun yanında bir ceset vardı. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu İçeri girdi ve içeride etrafı düzenlemeye çalışan asker ile konuşarak durum hakkında bilgi aldı. Askerlik Şubesine 5-6 kişilik bir PKK grubu ateş açmıştı, Şube'deki askerler karşı ateş ile karşılık vererek şube içerisindeki önemli noktalara eşya yığarak PKK'lıların içeri girmesine engel olmuşlardı. Çatışma sonucunda Askerler, bir PKK'lıyı öldürmüştü geri kalan PKK'lılar ise kaçmıştı.

### 16-17-18-19 Ağustos
Kurmay Albay Osman Pamukoğlu Şehirden yeniden İkiyaka dağlarına geri döndü. Birlikler dağın tepesinde bulunan Hisar Yaylası'na ulaşmışlardı. Burası 3.300 metre yükseklikte etrafı dik kayalıklarla çevrili bir platoydu. Dört Dağ ve Komando taburu da Hisar Yaylası'na yayılmış bölgeyi tarıyordu, 2. Dağ ve Komando taburu bölgesinde ise çatışmalar devam ediyordu. Hisar Yaylası'nın PKK'nın Türkiye içindeki güvenli kamplarından biri olduğu anlaşılıyordu. Karşılıklı direkleri dikilmiş, çevresi taşlarla işaretlenmiş, kireçle boyanmış futbol sahaları bile vardı. Ölen PKK'lılar için sabit mezarlık yapılmış, mezar taşları kullanılarak, ölenlerden bazılarının isimleri taşların üzerine yazılmıştı. Operasyonda çaresiz kalan PKK'lılar yayla giriş ve çıkışlarını sağlayan geçit ve patikaları mayınlamışlardı. Mayınların aranıp bulunması ve tahrip edilmeleri sürüyordu. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu  Çatışmaların yer yer devam ettiği 2. Taburun bölgesine gitti. Tabur komutanı bölük komutanlarına talimatlar vermeye devam ederken yaylanın üzerine bir Skorsky helikopter yaklaşarak inişe uygun bir yamaca gazetecileri bıraktı. Gazeteciler, Kurmay Albay Osman Pamukoğlu'nun yanına gelerek ölen PKK'lıların resimlerini çekmek istediklerini askerlerin ölen PKK'lıların cesetlerinin bir noktada toplamalarını istediler. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu gazetecilere şu cevabı verdi:Bu harekat beş gün beş gecedir devam ediyor. Yani bu kadar sürede tırmana tırmana bulunduğumuz yere gelindi. Hangi çatışmada, nerede, kaç kişi öldü ise, o kesimde kaldı. Böyle bir isteğinizin akla, mantığa sığar tarafı var mı? Çok istiyorsanız taburlar bulunduğumuz yere çıktıkları istikametlerden geri dönerken onlara katılın, oraya ininceye kadar her gördüğünüz yerdeki resimleri istediğiniz gibi çekin.Gazeteciler bu cevabı kabul etmez ve tekliflerini yinelerler. Bazı gazeteciler "Öyle isteniyor komutanım" der. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu gazetecileri yeniden şu cevabı verir:O zaman, onlara söyleyin, kendileri gelip yapsınlar. Bizim fuzuli işlere ayıracak zamanımız yok. Siz de boşuna beklemeyin, ben askerlere leş toplatmam.İkiyaka Dağlarına Irak tarafındaki geçitlerden tırmanan Yarbay Ali'ye bağlı piyade taburu 15 Ağustos günü hava kararmak üzereyken Irak istikametinde ilerleyen 15-20 kişilik bir PKK grubununu karşıdan gördü ve gruba ateş açtılar, ancak PKK'lılar doğru dürüst bir karşılık vermeden kayalıklara dağılıp gözden kayboldular. Bu grup PKK'nın Hakkari bölge sorumlusu olan Topal Nasır kod adlı Faruk Bozkurt'un grubuydu ve İkiyaka Dağı kampını terk etmiş kaçıyorlardı.

## Sonuç
İkiyaka Dağları Harekâtı Kesin Türk zaferi ile bitti. PKK'lıların 400 kadarı Türk Askerî birlikleri tarafından öldürülmüştü geri kalan PKK'lılar ise kamptan kaçmışlardı. Buna karşın Türk tarafının herhangi bir kaybı veya yaralısı yoktu. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu eğer bu harekâtı gerçekleştirmeseydi Yüksekova ilçesinde PKK'nın bir isyan çıkarma planı vardı. PKK'nın planı Topal Nasır kod adlı Faruk Bozkurt'a bağlı 400 kişilik bir PKK grubu ile 15 Ağustos gecesi Yüksekova şehir merkezine inip şehirdeki binlere ulaşan milis grubu ile birleşerek şehirde belirli bir süre hakimiyet kurmayı planlıyorlardı. 15 Ağustos gününün seçilmesinin nedeni ise bu gün PKK'nın Türk Güvenlik Güçlerine ilk saldırı düzenlediği gün olmasından dolayı PKK açısında önemli bir anlam taşıyordu. Kurmay Albay Osman Pamukoğlu'nun yaptığı bu harekât sayesinde Yüksekova ilçesinde PKK'nın bir isyan hareketi de engellenmiştir.

## Kaynakça