Mîrânlı Mustafa Paşa

**Mîrânlı Mustafa Paşa** (Kürtçe: *Mustafa Paşayê Mîran* ya da *Mistoyê Mîrî*; 19. yüzyıl, Cizre – Eylül 1902, Şırnak), Kürt asıllı Osmanlı süvâri mirlivası ve Mîrân aşîretinin reisidir. Mîlânlı İbrahim ile Kör Hüseyin Paşalar gibi isimlerle birlikte Hamidiye Alayları'nın önde gelen komutanlarından biri oldu. Cizre ve Botan Çayı çevresinde Osmanlı yönetiminden büyük ölçüde bağımsız hareket etmesine rağmen Sultan II. Abdülhamid'e sadâkatle bağlıydı.

## Hayatı
19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı Botan Emirliği'nin Cizre mıntıkasında, Farsça'da *yönetici* anlamına gelen Kürt Mîrân aşîretine doğdu. Babası aşîretin Berkeleyî oymağına mensup İbrahim Ağa'dır. Mustafa Ağa (Mıstoyê Mîrî) paşa olmadan evvel eşkıyâlık yapardı. Hırsızlık, cinâyet ve yağma da dâhil olmak üzere işlediği sayısız suçtan dolayı Osmanlı Devleti tarafından aranıyordu. 1884'te göçebe Mîrân aşîretinin reisi oldu. Cezâlandırılmak yerine, 1891 baharında İstanbul'a çağrılarak yeni kurulan Hamidiye Alayları'nda komutanlığa getirilmesi değerlendirilecekti. Kürtler tarafından "Bavê Kurdan" (Kürtlerin Babası) olarak görülen Sultan II. Abdülhamid'i karşıladığında, Abdülhamid kendisinden etkilenerek kendisini yarbay rütbesiyle 48. Hamidiye Alayı'nın, oğlu Abdülkerim Bey'i ise 49. Alayı'nın başına getirdi. Osmanlı hükûmetinin desteği; Mustafa Paşa, Mîlânlı İbrahim Paşa ve Kör Hüseyin Paşa gibi Kürt aşîret liderlerinin yükselişinde belirleyici bir rol oynadı. Mustafa Paşa, Cizre ve Botan Çayı çevresinde Osmanlı yönetiminden büyük ölçüde bağımsız hareket etti; buna rağmen Abdülhamid'e sadâkatle bağlıydı.

1895'te mirliva (paşa) yapıldı. Mustafa Paşa'nın bölgedeki çoğu aşîretlerle düşmanlığı vardı. Paşa, sürülerine katmak üzere koyun baskınları düzenlemesiyle, Cizre kazâsında tüccarların mallarına ve köylerin mülklerine keyfî biçimde el koymasıyla kötü bir şöhret edindi. Ayrıca Hamidiye Alayları'nı kullanarak köylülerden devlet yaptırımı korkusu olmaksızın para topladığı da bilinmektedir. Bu nedenlerle Mîlânlı İbrahim Paşa gibi zâlim ve baskıcı bir kişi olarak değerlendirilmiştir.

Sâid Molla, rüyâsında Abdülkâdir Geylânî'yi görerek Mustafa Paşa'yı doğru yola dâvet etmesi, kendisini dinlemediği takdirde ise öldürmesi gerektiği yönünde bir telkin aldığını aktarır. Cizre'de bulunduğu sırada Paşa'nın çadırına giderek kendisiyle yüzleşti ve "Seni doğru yola çağırmaya geldim. Ya zulmü bırakır, farz namazları kılmaya başlar ve mârufu emredersin ya da seni öldürürüm" sözleriyle uyardı. Ertesi gün Cizreli İslâm âlimleriyle yaptığı münâzaradan gâlip ayrılan Molla'nın bu müdâhalesinin ardından Mustafa Paşa farz namazlarını edâ etmeye başladı.

Zulüm uygulamalarını geçici olarak durdurmasının akabinde Mustafa Paşa eski alışkanlıklarına geri döndü. Bunun üzerine Molla, Paşa'nın halka işkence yapmayacağına dâir verdiği sözden gerçekten dönmüşse, gideceği Cizre'ye ulaşamayacağını söyledi. Mustafa Paşa Eylül 1902'de Şırnak'ta yayla yolundayken, Şırnak Aşîreti reisi Surzâde Mehmed Ağa ile girdiği bir çatışmada hem kendisi hem de Mehmed Ağa öldürüldü. Bilinen çocukları arasında Naif Bey, Abdülkerim Bey ve Âdile Hanım bulunmaktadır.

## Kaynakça

### Özel

### Genel
*
*
*
*
*
*
*