Kutlu Musa Türbesi

**Kutlu Musa Türbesi**, **Sarı Musa Türbesi** ya da **Haçınderbetli Türbesi**, Azerbaycan'ın Ağdam rayonundaki Haçınderbetli köyünde yer alan bir tarihi anıttır.

## Açıklama
Ağdam rayonundaki Haçınderbetli köyünde yer alan türbe, İlhanlılar dönemine ait değerli bir anıt mimarisi örneği teşkil etmektedir. Halk arasında "SariıMusa Türbesi" olarak bilinen bu anıtın giriş kapısının üzerindeki yapı yazıtında şunlar yazmaktadır:

Haçınderbetli Türbesi'nin giriş kapısındaki kitabesinde, anıtın 1314 yılında Mimar Şahbenzer tarafından Kutlu oğlu Musa'nın mezarının üzerine inşa edildiği belirtilmektedir.

## Mimari özellikleri
Kura-Aras nehirleri arasındaki yapılaşma, özellikle 14. yüzyılın başlarında taş türbelerin yaygın biçimde kullanılmasıyla öne çıkmaktadır. Bu anıtlardan biri de, nadir bir niteliğe sahip olan Kutlu Musa Türbesi'dir. Ağdam rayonundaki Haçindarbetli köyünde bulunan bu anıt, nispeten alçak bir kaide üzerinde yükselen sekizgen piramit şeklinde bir kubbe ile örtülüdür. Anıtın asıl önemi, fiziksel boyutlarından ziyade geleneksel mimari sorunlara sunduğu yenilikçi ve özgün çözümlerde yatmaktadır. Haçindarbetli Anıtı'nın yeraltı bölümünün varlığı, onu kule biçimli türbeler grubuna dahil eden önemli bir özelliktir.

Anıtın iç yüzeylerinin, iç kubbesinin ve dış cephelerinin mimari biçimi, yapıya kendine özgü bir karakter kazandırmaktadır. Haçindarbetli Anıtı'nın en dikkat çekici kısmı, giriş cephesinin mimarisi ile iç kubbesinin sarkıt biçimli yapısıdır. Dış yüzeyler çok derin olmayan girintilerle süslenmiş olup, bu girintilerin üst kısımları kemerlere bağlanmıştır.

Haçindarbetli Anıtı'nın genel tasarımındaki en önemli unsurlardan biri, piramidal kubbesinin dış yüzeyini kaplayan düzgün kesme taş işçiliğidir.

Kule tipi türbelerin eşsiz bir örneği olan Kutlu Hoca Musaoğlu Türbesi'nin dış hacmi, üç basamaklı alçak bir podyum, on iki yüzlü prizmatik bir gövde ve çadır biçiminde piramit şeklinde bir kubbe örtüsünden oluşmaktadır. Gövde ve podyum, iyi yonu sarımsı kireç taşı ile kaplanmıştır. Gövdenin dokuz yüzüne yarım küre planlı kemerler inşa edilmiş olup, kuzey, doğu ve batı cephelerine kapı ve pencere açıklıkları yerleştirilmiştir. Anıtsal boyutları ve zengin taş işçiliği sayesinde, kuzey cephesinde yer alan açıklık yapının ana girişi olarak belirlenmiştir. Türbe gövdesindeki tüm nişlerin, kapıların ve pencerelerin sivri üst kısımları ince sarkıt kompozisyonlarıyla süslenmiştir. Yapının yan cepheleri, taş mimarisi açısından bir miktar orantısız görünmesine rağmen ince payandalarla desteklenmiş ve süslenmiştir. Oyma desenler, nişler ve sarkıtların yanı sıra, cephe yüzeyleri taş üzerine işlenmiş ve dekoratif ile sembolik anlamlar taşıyan çeşitli hayvan figürleri (öküz, aslan, geyik, tavşan vb.) ile süslenmiştir. Bu figürler, doğal taş zemin üzerinde daha belirgin ve etkileyici görünmeleri amacıyla koyu kırmızı boya ile renklendirilmiştir. Kutlu Hoca Musaoğlu Türbesi, Azerbaycan'ın kule biçimli türbelerine özgü dinamik bir hacim kompozisyonuna sahiptir. Anıtın hem yapım tekniğinde hem de dekoratif detaylarında, Aran ve özellikle Karabağ mimari ekollerine özgü karakteristik özellikler başarıyla yansıtılmıştır.

## Adının tarihi
Türbenin yapımı 15 Temmuz 1314 tarihinde tamamlanmıştır. O dönemde Azerbaycan'ın Haçin vilayetinde etkili bir kişi olan Kutlu Hoca Musaoğlu'nun mezarı üzerine inşa edilen türbe, bir ziyaret yeri olarak ün kazanmış ve köyün adının oluşumuna katkıda bulunmuştur: "Haçin + türbe(t) + li".

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Qutlu Musa türbəsi
* Qutlu Musa türbəsi və ya Xaçındərbətli türbəsi
* Qutlu Xacə Musa oğlu türbəsi
* “Qarabağ – mədəniyyətimizin beşiyi”: Qutlu Musa türbəsi
* Abidənin divar rəsmlərini pozan ermənilər xaçlarla "bəzəyiblər"
* Ağdam rayonunun əsir abidələri
* Qutlu Musa oğlu türbəsi 
* Qutlu Musa oğlu türbəsi
* Belə belə işlər: Qutlu Musa türbəsi – İzlə: youtube; facebook