Melviye Muharebesi (1692)

**Moulouya Savaşı,** Mayıs 1692'de Fas'taki Melviye nehri üzerindeki bir geçitte gerçekleşti. Alevi Sultanı Moulay İsmail'in orduları ile Cezayir Deyi Hadj Chabane'nin orduları arasında gerçekleşti.

## Arka plan

Hadj Chabane, Raïs'in Taifa'sı tarafından kısa bir süre önce Dey seçilmeti. Devam eden topraklarını yağmalama çabaları sonucunda Fas Sultanı'na savaş ilan etmeye karar verdi. Osmanlı Cezayiri ile Fas arasındaki sınırlar ilk kez 1551'deki Tlemcen Savaşı sırasında Moulouya'da belirlendi. Bu, Oujda şehri 1647'de Alevi Sultanı Sidi Muhammed tarafından geçici olarak fethedilene kadar sabit sınırdı. Daha sonra iki taraf arasında yapılan bir barış anlaşması, sınırı Tafna'nın aşağısında (Moulouya nehrinin yukarısında) sınırladı.

Moulay İsmail, hükümdarlığının ilk yıllarında Cezayir'e iki kez sefer düzenlemişti; her iki seferde de yenilgiye uğradı; 1672'de Tlemcen'de ve 1678'de Oued Za'da. Fas'ın Moulouya yukarı nehrinin doğusuna, ardından da Cezayir topraklarına yönelik akınları, Hacı Çabane'nin Sultan Moulay İsmail'e savaş ilan etmesine yol açtı.

Moulay İsmail, Oujda'ya vardığını öğrendi ve adımlarını takip etmeye çalıştı, ancak Cezayir ordusu ona Moulouïa'nın bir geçidinde ulaştı ve bu da Cezayirlilerle çatışmalara yol açtı. Cezayir sınırındaki bu gerginlikler, Moulay İsmail'in, Avrupalıların gözünde İstanbul Sultanı ile "dini eşitliğinin" tanınmasını istemesi nedeniyle ortaya çıktı. Fransa ile Osmanlıların ittifakı ilgisini çekti çünkü bunun İspanya'ya karşı bir fırsat olabileceğine inanıyordu; veya Cezayirlilere karşı savaş durumunda İstanbul Sultanı ile Fez arasında bir anlaşma getirme fırsatı. Moulay İsmail, Tunus beyiyle ittifak yapmayı bile teklif etti.

## Muharebe

Dey, 10.000 Yeniçeri ve 3.000 sipahinin yanı sıra bir Igawawen Kabyles birliğiyle Mouley İsmail'e karşı yürüdü. Cezayirliler, 14.000 piyade ve 8.000 süvariden oluşan düşmanla karşılaştı. Sayıca az olmalarına rağmen, Faslılara şiddetle saldırdılar ve 5.000 adamını öldürdüler, Cezayirliler ise yalnızca yüz kayıp verdi.

Léon Galibert şu açıklamayı yapıyor: 

## Sonrası

Dey, kaçakları Fez duvarına kadar takip etti. 24.000 piyade ve 20.000 attan oluşan bir ordu tarafından korunuyordu. Fas Sultanı Moulay İsmail bunu bizzat komuta etti, ancak daha önceki zaferde Cezayirlilerin askerleri arasında terör yaydığını bilerek savaşa girmek konusunda isteksizdi. Sayısal üstünlüklerine rağmen onu barış teklifinde bulunmaya zorladılar. İki komutan, iki kamp arasında kurulan çadıra giderek barış anlaşması imzaladı. İddiaya göre Moulay İsmail konferansa teslimiyet işareti olarak elleri bağlı olarak geldi. Yeri üç kez öperek Konstantinopolis padişahının korumasına başvurdu ve ardından Cezayirli Dey'e şöyle dedi: "Sen bıçaksın ve ben de kesebileceğin etim".

Bu ağır başarısızlıktan dehşete düşen Moulay İsmail ve Fas ordusu, bir anlaşmayla Moulouya'ya kadar uzanan topraklarda Cezayir naipliğine egemenlik vererek barış istemek zorunda kaldı. 1689'dan 1698'e kadar Salé'deki Fransız konsolosu Jean-Baptiste Estelle, Moulay İsmail'in yenilgisi hakkında yorum yaptı; bu arada konsolos Baker'ın 1692 tarihli bir raporu, Cezayir'deki Estelle'in Fransız ve İngiliz muadillerinin Cezayirlilerle neşeli dostluktan memnun olduklarını vurguladı.

Fas'ın 1693, 1694, 1696, 1700, 1701, 1703 ve 1707'de Cezayir'e karşı sürdürdüğü saldırılar yenilgiyle sonuçlandı. Moulouya Nehri'ne kadar olan bölge 100 yıldan fazla bir süre Cezayir'in kontrolü altında kaldı.

## Kaynakça