Madrid İlkeleri

**Madrid İlkeleri**, AGİT Minsk Grubu tarafından önerilen, Dağlık Karabağ ihtilafının barışçıl çözümüne yönelik çözüm önerileriydi. AGİT Minsk Grubu, 2020'de çatışmaların yeniden başlamasından önce, ihtilafın barışçıl çözümü için müzakerelere arabuluculuk etmek üzere uluslararası düzeyde kabul görmüş tek organdı. Üst düzey Ermeni ve Azerbaycanlı yetkililer, önerilen ilkelerin bazıları üzerinde anlaşmışlardı, ancak Ermeni güçlerinin işgal altındaki topraklardan çekilmesi veya Dağlık Karabağ'ın gelecekteki statüsüne ilişkin kararın yöntemleri konusunda çok az veya hiç ilerleme kaydedememişlerdi.

## Arka plan

Birinci Dağlık Karabağ Savaşı, savaşan taraflar arasında 12 Mayıs 1994'te yürürlüğe giren bir ateşkes anlaşması (Bişkek Protokolü) ile sona erdi. Ateşkes tarihinden Mart 2016'ya kadar Azerbaycan ve Ermenistan birlikte 7.000 ateşkes ihlali bildirdi; sadece 2015 yılında 100'den fazla ateşkes ihlali bildirildi ve 12 Azerbaycan askeri öldürüldü. Nisan 2016 çatışmaları, 2020 Dağlık Karabağ çatışmasına kadar 1994 ateşkesinin en ciddi ihlaliydi.

Çatışmanın yeniden başlamasında tarihsel olarak yakın dönemde yaşanan insanlıktan uzaklaşmanın rolü vurgulanmıştır. Rus İmparatorluğu'nun politikalarıyla ilgili büyük çatışmalar 1905'te başladı ve Sovyetler Birliği'nin çöküşü sırasında daha da kötüleşti; bunlar ırkçılığa ve şiddetli milliyetçiliğe katkıda bulunarak hem Ermenilerin hem de Azerbaycanlıların birbirlerini klişeleştirmelerine ve kendi sosyopolitik söylemlerini şekillendirmelerine neden oldu.

Birinci Dağlık Karabağ Savaşı sırasında ve sonrasında Ermenistan'da Azerbaycan karşıtı duygular arttı ve bu durum Azerbaycanlılara yönelik tacizlere yol açtı. 16 Ocak 2003'te Ermenistan'ın eski cumhurbaşkanı Robert Koçaryan, Azerbaycanlılar ve Ermenilerin "etnik olarak uyumsuz" olduğunu ve Karabağ'daki Ermeni nüfusunun bir Azerbaycan devleti içinde yaşamasının imkansız olduğunu söyledi. 30 Ocak'ta Strasbourg'da konuşan Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Walter Schwimmer, Koçaryan'ın yorumunun savaş kışkırtıcılığı anlamına geldiğini belirtti. 2012 yılında yapılan bir kamuoyu araştırmasına göre, Ermenilerin %63'ü Azerbaycan'ı "Ermenistan'ın en büyük düşmanı" olarak görüyor.

Buna karşılık, Ermenilere karşı nefretin kışkırtılması ve nefret söyleminin teşvik edilmesi, Karabağ ihtilafının çözümüne yönelik barış sürecini güçlendirmek ve çatışan tarafların (Dağlık Karabağ, Azerbaycan ve Ermenistan) halkları arasında güven ortamı oluşturmak için gerekli koşulların yaratılmasının önündeki en büyük zorluklardan biridir. Azerbaycan'da Ermenilere yönelik ırkçılık ve zenofobi sorunu, Birleşmiş Milletler Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi'nin (CERD/C/AZE/4, 14 Nisan 2005 tarihli) Sonuç Gözlemleri ile Avrupa Irkçılık ve Hoşgörüsüzlükle Mücadele Komisyonu'nun (ECRI) Azerbaycan hakkındaki 28 Haziran 2002, 15 Aralık 2006, 23 Mart 2011 ve 17 Mart 2016 tarihli raporları ve Avrupa Konseyi Ulusal Azınlıkların Korunmasına İlişkin Çerçeve Sözleşmesi Danışma Komitesi'nin Azerbaycan hakkındaki 22 Mayıs 2003 ve 9 Kasım 2007 tarihli görüşleri de dahil olmak üzere çeşitli uluslararası kuruluşlar tarafından kabul edilen bir dizi belgede ele alınmış ve teyit edilmiştir.

## İlkeler

Temmuz 2009'da, İtalya'nın L'Aquila kentinde düzenlenen G8 zirvesi çerçevesinde, AGİT Minsk Grubu Eş Başkan ülkelerinin üç lideri Medvedev, Obama ve Sarkozy, Ermenistan ve Azerbaycan cumhurbaşkanları Serzh Sargsyan ve İlham Aliyev'i "aralarındaki birkaç farklılığı gidermeye ve bu Temel İlkeler üzerindeki anlaşmalarını sonuçlandırmaya" çağıran bir bildiri yayınladılar.

Bu bildiriye göre, Dağlık Karabağ ihtilafının çözümü için Temel İlkeler, Helsinki Nihai Senedi'nin (1975) Güç Kullanmama, Toprak Bütünlüğü ve Halkların Eşit Hakları ve Kendi Kaderini Tayin Hakkı ilkelerine dayanmaktadır.

Yukarıda bahsedilen belge, çözüm için altı temel unsuru da ortaya koymuştur:
# Dağlık Karabağ'ı çevreleyen toprakların Azerbaycan kontrolüne iadesi;
# güvenlik ve özerklik garantileri sağlayan geçici bir statü;
# Ermenistan'ı  Dağlık Karabağ'a bağlayan bir koridor;
#  Dağlık Karabağ'ın nihai yasal statüsünün yasal olarak bağlayıcı bir irade beyanı yoluyla gelecekte belirlenmesi;
# tüm iç göçmenlerin ve mültecilerin eski ikamet yerlerine dönme hakkı; ve
# barış koruma operasyonunu da içerecek uluslararası güvenlik garantileri.

Aynı zamanda AGİT Eş Başkanları, Ermenistan ve Azerbaycan cumhurbaşkanlarını aralarındaki birkaç farklılığı gidermeye ve kapsamlı bir çözümü özetleyen bu Temel İlkeler üzerindeki anlaşmalarını sonuçlandırmaya çağırdılar.

## Ayrıca bakınız
* Bişkek Protokolü
* Zürih Protokolleri

## Kaynakça