Dikkat ekonomisi

**Dikkat ekonomisi** (eng. attention economy)**,** insan dikkatini kıt bir meta olarak ele alan ve çeşitli bilgi yönetimi sorunlarını çözmek için ekonomik teoriyi uygulayan enformasyon yönetimine yönelik bir yaklaşımdır. Matthew Crawford'a göre, "Dikkat bir kaynaktır. Kişide çok miktarda bulunur.."  Thomas H. Davenport ve John C. Beck  bu tanıma şunu ekliyor:Dikkat, belirli bir bilgi ögesine odaklanan zihinsel meşguliyettir. Öğeler farkındalığımıza gelir, belirli bir öğeyle ilgileniriz ve sonra harekete geçip geçmeyeceğimize karar veririz. Bu etkinin güçlü bir tetikleyicisi, insanların zihinsel yeteneklerini sınırlaması ve bilgiyi alma yeteneğinin de sınırlı olmasıdır. Dikkat, bilgilerin filtrelenmesine, böylece en önemli bilgilerin ortamdan alınmasına, alakasız ayrıntıların ise dışarıda bırakılmasına olanak tanır.

Uygulamalar, kullanıcının bir şeyi bulması çok uzun sürerse, onu başka bir uygulama aracılığıyla bulacağının farkına vararak kullanıcı arayüzü tasarımlarında açıkça veya dolaylı olarak dikkat ekonomisini dikkate alır. Bu, örneğin izleyicilere en alakalı, ilgi çekici ve geçmiş web arama geçmişine dayalı olarak kişiselleştirilmiş bilgilerin sunulmasını sağlamak için filtreler oluşturularak yapılır.

## Teori
Psikoloji, bilişsel bilim, sinir bilimi, ve ekonomi  dahil olmak üzere çok çeşitli disiplinlerden yapılan araştırmalar, insanların, kaynaklar tahsis edildiğinde herhangi bir zamanda kullanılabilecek sınırlı bilişsel kaynaklara sahip olduğunu ileri sürmektedir. bir göreve, diğer görevler için kullanılabilen kaynaklar sınırlı olacaktır. Dikkatin, diğer algılanabilir bilgilerin hariç tutularak, kaynakların belirli bir bilgi öğesi üzerinde seçici olarak yoğunlaşmasını içeren bilişsel bir süreç olduğu göz önüne alındığında, dikkat, sınırlı işlem kaynakları açısından düşünülebilir.

### Tarih
Dikkat ekonomisi kavramı ilk olarak psikolog ve ekonomist Herbert A. Simon  tarafından 1971'de bilgi açısından zengin bir dünyada dikkatin kıtlığı hakkında yazdığında teorileştirildi:Bilgi açısından zengin bir dünyada, bilgi zenginliği başka bir şeyin kıtlığı anlamına gelir: bilginin tükettiği şeyin kıtlığı. Bilginin ne tükettiği oldukça açıktır: Alıcılarının dikkatini tüketir. Dolayısıyla bilgi zenginliği, dikkat yoksulluğuna ve bu dikkatin, onu tüketebilecek bilgi kaynaklarının aşırı bolluğu arasında etkili bir şekilde dağıtılması ihtiyacına neden olur. Birçok bilgi sistemi tasarımcısının, tasarım problemini dikkat kıtlığından ziyade bilgi kıtlığı olarak yanlış bir şekilde temsil ettiğini ve sonuç olarak, insanlara daha fazla bilgi sağlama konusunda mükemmel olan sistemler inşa ettiklerini, oysa asıl ihtiyaç duyulan şeyin önemsiz veya ilgisiz bilgileri filtreleme konusunda mükemmel olan sistemler olduğunu belirtti. 

Simon'ın aşırı bilgi yükü sorununu ekonomik bir sorun olarak nitelendirmesi, Thomas H. Davenport ve Michael Goldhaber gibi yazarların "dikkat ekonomisi" ve "dikkat ekonomisi" gibi terimleri benimsediği 1990'ların ortalarından bu yana bilgi tüketiminin analizinde giderek daha popüler hale gelmiştir.

Bazı yazarlar ekonomik sistemimizin odak noktası olarak "dikkat işlemlerinin" finansal işlemlerin yerini alacağını öne sürüyorlar. Bilgi sistemleri araştırmacıları da bu fikri benimsemiş ve mülkiyet haklarının yaratılması fikri üzerine inşa edilen mekanizma tasarımlarını dikkat çekici bir şekilde araştırmaya başlamışlardır (bkz. Uygulamalar ).

## Maddi olmayan duran varlıklar
Dijital kültür uzmanı Kevin Kelly'ye göre, 2008 yılına gelindiğinde modern dikkat ekonomisi, tüketici ürününün yeniden üretiminin neredeyse hiçbir maliyeti olmadığı ve ürün tedarikçisinin karşılaştığı sorunun, ne pahasına olursa olsun yeniden üretilemeyecek değerli maddi olmayan varlıkların eklenmesinde yattığı bir ekonomi haline geldi. Bu gayri maddi varlıkları şu şekilde tanımlamaktadır:

# Aciliyet - öncelikli erişim, anında teslimat
# Kişiselleştirme - yalnızca size özel
# Yorumlama - destek ve rehberlik
# Orijinallik: Bunun gerçek olduğundan nasıl emin olabilirsiniz?
# Erişilebilirlik - her yerde, her zaman
# Düzenleme - kitaplar, canlı müzik
# Patronaj - "sadece iyi hissettirdiği için ödeme yapmak"
# Bulunabilirlik - "Milyonlarca kitap, milyonlarca şarkı, milyonlarca film, milyonlarca uygulama, ilgimizi çeken milyonlarca şey varken ve bunların çoğu ücretsiz olduğunda, bulunmak değerlidir."

## Sosyal dikkat, kolektif dikkat
Dikkat ekonomisi sosyal alanla da ilgilidir. Özellikle uzun vadeli dikkat, insanların başkalarıyla olan etkileşimlerini yönetmeye ayırdıkları ilgiye göre düşünülebilir. Bu etkileşimlere çok fazla dikkat vermek, "sosyal etkileşimde aşırı yüklenmeye" yol açabilir, yani insanlar başkalarıyla ilişkilerini yönetmede bunalıma girdiğinde, örneğin insanların yüksek düzeyde sosyal tacize maruz kaldığı sosyal ağ hizmetleri bağlamında bunalırlar. Dijital medya ve internet, dikkati dağıtmak için yeni kanallar yaratarak bu ekonomiye katılımı kolaylaştırıyor. Sıradan insanlar artık kendi içeriklerini yayınlayarak ve başkalarının içeriklerine yorum yaparak geniş bir kitleye ulaşma gücüne sahip.

Sosyal dikkat aynı zamanda kolektif dikkatle, yani "yeni öğelere olan ilginin büyük popülasyonlar arasında nasıl yayıldığı ve sonunda nasıl kaybolduğu" ile de ilişkilendirilebilir.

## Uygulanması

### Reklamcılıkta

"Dikkat ekonomisi" potansiyel tüketicinin dikkatini bir kaynak olarak ele alır. Geleneksel medya reklamcıları, tüketicilerin AIDA (dikkat, ilgi, arzu ve eylem) adını verdikleri doğrusal bir süreçten geçtiğini öne süren bir modeli izlediler. Bu nedenle dikkat, tüketici olmayanları dönüştürme sürecinde önemli ve ilk aşamadır. Bir tüketiciye işleyebileceğinden daha fazla reklamın (örneğin çevrimiçi reklam yoluyla) iletilebileceği göz önüne alındığında, reklamı tüketicilere iletmenin maliyeti yeterince düşük olduğundan, tüketicinin dikkati tahsis edilecek kıt kaynak haline gelir. Bu nedenle, aşırı bilgi akışkanlığı, tükettiğinden fazlasını sağlamayı vadettiği sürece ürünleri aramaya ve karşılaştırmaya devam eden bireyin karar vermesini engelleyebilir.

Rızasız tüketicilere tazminatsız olarak sunulan dikkat çekici içerikler üreten reklamverenler, dikkat hırsızlığı yapmakla eleştirildi.

### Bilgi kirliliğini kontrol etme

Bir uygulama, çeşitli bilgi türlerini (örn. spam, reklam) bir tür kirlilik veya 'zararlı dışsallık' olarak ele alır. Ekonomide dışsallık, bir malın hedef tüketicisi dışındaki taraflara yük getiren (veya fayda sağlayan) bir üretim sürecinin bir yan ürünüdür. Örneğin; hava ve su kirliliği topluma ve çevreye yük getiren 'olumsuz' dışsallıklardır.

Dışsallıkları kontrol etmeye yönelik piyasa temelli bir yaklaşımın ana hatları Ronald Coase'un *The Problem of Social Cost* (1960) adlı eserinde özetlenmiştir. Bu, Coase'un radyo frekansı girişiminin mülkiyet haklarının yaratılmasıyla kontrol edilebilecek olumsuz bir dışsallık olduğunu iddia ettiği *Federal İletişim* Komisyonu'ndaki (1959)  bir makaleden doğmuştur.

Coase'un dışsallıkların yönetimine yaklaşımı, mülkiyet haklarının dikkatli bir şekilde belirlenmesini ve hakların ilk tahsisine ilişkin bir dizi kuralı gerektirir. Bu bir kez başarıldığında, bir piyasa mekanizması teorik olarak dışsallık sorununu yönetebilir.

#### Spam e-posta
E-posta mesajlarının maliyetleri, bunları dağıtan internet servis sağlayıcılarına (ve bunlarla ilgilenirken dikkat etmesi gereken alıcılara) yayıldığından, çok sayıda e-posta mesajı göndermenin spam yapanlara maliyeti çok düşüktür. Bu nedenle, mümkün olduğu kadar çok spam göndermek rasyonel bir stratejidir: Alıcıların yalnızca %0,001'i (100.000'de 1) satışa dönüştürülse bile, bir spam kampanyası karlı olabilir. Elbette bu işletmeler proxy sunucular üzerinden yürütüldüğü için tüm gelirin nereden geldiğini anlamak çok zor. Ancak kârlı olmasalardı spam göndermeyecekleri sonucuna varmak mantıklıdır. Spam gönderenler, potansiyel müşterilerden değerli ilgi beklerler, ancak e-posta sistemlerinin mevcut mimarisi nedeniyle bu ilgi için adil bir bedel ödemekten kaçınırlar.

Bunu hafifletmenin bir yolu, gönderenlerin bir mali tahvil göndermelerinin gerekli olduğu ve yeterli sayıda alıcının bir e-postayı spam olarak bildirmesi durumunda kaybedilen "Gönderen Tahvilinin " uygulanmasıdır.

"Kesinti haklarının" satılması veya birinin dikkatini çekme hakkı için küçük ücretler satılması fikri de bununla yakından bağlantılıdır. Bu hakların maliyeti, kesintiye uğrayan kişiye göre değişiklik gösterebilir: Bir Fortune 500 şirketinin CEO'su için kesinti hakları muhtemelen olağanüstü derecede pahalı olurken, bir lise öğrencisininkiler daha düşük olabilir. Maliyetler ayrıca bağlama bağlı olarak kişiden kişiye değişiklik gösterebilir; yoğun tatil sezonunda artabilir ve yazın zorlu günlerinde düşebilir. Kesintiye uğrayanlar ücretlerini arkadaşlarından, ailelerinden ve diğer hoş karşılanan kesintilerden almayı reddedebilirler.

Bu doğrultudaki bir başka fikir de, bazı bilgilerin alıcının zamanını boşa harcamayacağına dair küçük garantiler olan ve gönderme sırasında emanete bırakılan "dikkat bonoları"nın oluşturulmasıdır. Kesinti haklarını verenler gibi, alıcılar da göndericiye belirli bir iletişimin zaman kaybı olduğunu belirtmek için tahvillerini nakde çevirebilir veya daha fazla iletişimin memnuniyetle karşılanacağını belirtmek için tahvilleri nakde çevirmemeyi seçebilirler.

#### Web spam'ı
Arama motorları web'de bilgi bulma ve bilgiye erişmenin birincil aracı haline geldikçe, arama motorlarının arama yapanların dikkatini odaklama yeteneği nedeniyle belirli sorguların sonuçlarındaki yüksek sıralamalar değerli mallar haline geldi. Diğer bilgi sistemleri gibi, web araması da kirliliğe karşı savunmasızdır: "Web ortamı kar amacı güden girişimleri içerdiğinden, dikkat çekme stratejileri arama motoru algoritmalarına yanıt olarak gelişir".

Büyük arama motorlarının çoğu artık arama sonucu sıralamalarını belirlemek için bir tür PageRank'e (bir siteye giden hiper bağlantıların yinelemeli sayımı) dayandığından, hiper bağlantıların oluşturulması ve ticaretinde gri bir pazar ortaya çıktı. Bu pazardaki katılımcılar, bağlantı spam'i, bağlantı çiftçiliği ve karşılıklı bağlantı olarak bilinen çeşitli uygulamalarla meşgul olurlar.

Siyasi e-posta kampanyalarının spam olarak kabul edilip edilmeyeceği konusunda yukarıda tartışılan konuya benzer bir diğer konu, siyasi amaçlı bağlantı kampanyaları veya Google bombaları konusunda ne yapılacağıdır. Şu anda büyük arama motorları bunları web spam olarak değerlendirmiyor ancak bu, özel şirketlerin tek taraflı olarak aldığı bir karardır.

### Satışta potansiyel müşteri yaratma
Ücretli katılım modelinin yanı sıra Yahoo! gibi daha yaygın reklam ağları Yayıncı Ağı ve Google'ın AdSense'i, tüketicinin dikkatini arama motorunun (ücretli katılım durumunda) veya yayıncının (reklam ağları durumunda) malı olarak ele alarak çalışır. Bu, bireyin dikkatini kendi malı gibi ele alan dikkatteki mülkiyet haklarının spam karşıtı kullanımlarından biraz farklıdır.

## Ayrıca bakınız

* Dikkat (anlam ayrımı)
* Dikkat eşitsizliği
* Dikkat yönetimi
* İnsani Teknoloji Merkezi
* Tık tuzağı
* *Bilişsel Fazlalık*
* Rekabet (ekonomi)
* Sürekli kısmi dikkat
* Korku tüccarlığı
* Hayal çağı
* Bilgi patlaması
* Bilgi toplumu
* Medyalaştırma
* Netokrasi
* Piotr Woźniak
* Kıtlık sonrası ekonomi
* Sihirli Sayı Yedi, Artı veya Eksi İki (kağıt)
* Tim Ferriss, düşük bilgi diyeti 

## Kaynakça

## İleri okumalar

*
*
*
*.
*
* 

## Dış bağlantılar

* Dikkat Ekonomisi üzerine video podcast
* Ingenesist Projesi - Bir Sonraki Ekonomik Paradigma