Lutfali bey Behbudov

**Lutfali bey Behbudov** (**Lyuftali** veya **Niftali** olarak da bilinir, ; 1879 – Eylül veya Ekim 1918), Azerbaycanlı mühendistir. Transkafkasya Seim ve Azerbaycan Ulusal Konseyi üyesiydi.
## Arka Plan
1879 yılında Uchoghlan veya , Şuşa uezd'da binbaşı Rahim bey Behbudov ve Boyukhanim hanım'ın ikinci oğlu olarak dünyaya geldi. Büyük bir ailenin ikinci oğluydu. Ali (1872–1937) adında bir ağabeyi ve Mirzali (1882–1937) adında bir küçük kardeşi vardı. Aile Cavanşir klanının bir parçasıydı,  soyundan geliyordu, Panah Ali Khan'ın erkek kardeşiydi ve bu nedenle Karabağ'da yüksek bir statüye sahipti. Kız kardeşi Süreyya, Khurshidbanu Natavan'ın oğlu Mir Jafar ile evliydi.

## Biyografi

Behbudov, Alimardan bey Topçubaşov'un önerisiyle Hacı Zeynalabdin Taghiyev'den aldığı bursla Petersburg Teknoloji Enstitüsü'nde mühendis olmak üzere eğitim gördü. Kitlesel öğrenci ayaklanmalarına katılması nedeniyle enstitüden atıldı, ancak daha sonra geri alındı ve nihayet 1904'te mezun oldu. Kafkasya'ya döndükten sonra ilk olarak Bakü gümrük departmanında çalışmaya başladı ve ayrıca Kafkasya ve Merkür için gemi mekaniği kursunda teorik mekanik dersleri verdi. Babası gibi binbaşı oldu ve 1908'de 3. Sınıf Aziz Stanislaus Nişanı ile ödüllendirildi.

Behbudov daha sonra Taghiyev'in fabrikaları ve özel mülkleri de içeren iş imparatorluğunun önemli bir bölümünü yönetti ve 1908'den beri Taghiyev'in Kura-Hazar Nakliye Şirketi'nin başında bulundu; bu şirket daha sonra Caucasus ve Mercury tarafından satın alındı.

### Taghiyev ile Anlaşmazlık
1911 yılında Taghiyev ve Behbudov arasında bir anlaşmazlık çıktı ve bu durum fiziksel bir kavgaya ve kamuoyunda büyük yankı uyandıran bir yargılamaya yol açtı. 7-15 Mayıs tarihleri arasında Tiflis'te Kafkasya Genel Valisi Illarion Vorontsov-Dashkov ile görüşüp Transkafkasya Demiryolu'ndaki rolünü tartıştıktan sonra, Taghiyev tarafından karısı Sona Arablinskaya'ya (general Balakishi Arablinski'nin kızı) sarkıntılık etmekle suçlandı. Behbudov, Taghiyev'in evinde dövüldü ve işkence gördü; bu durum Bakü'de bir skandala dönüştü. Olaya Tağıyev'in yeğeni, Tağıyev'in oğlu Sadık (1868–1943), İran prensi yarbay Mansur Mirza Kaçar ve diğerleri dahildi. Durumu Khosrov bey Sultanov ve Bayram bey Ahundov tarafından incelenmiştir. 1912'deki duruşmanın ardından Tağıyev 2,5 yıl hapis cezasına çarptırıldı ve daha sonra 1913'te Tiflis kararında bu ceza beraat etti.

O sırada Taghiyev Vasily Maklakov tarafından savunuldu. Olay, Maklakov'u "Taghiyev'in ücretlerini yutmakla" suçlayan Vladimir Lenin, petrol baronu Murtuza Mukhtarov ve gazeteci Rahim Bey Melikov (Hasan Bey Zardabi'nin yeğeni) dahil olmak üzere dönemin etkili kişileri tarafından eleştirildi. Behbudov'un akrabası ve mühendis arkadaşı Behbud Han Javanshir, bunun Baküler ve Karabağ Azerbaycanlıları arasında bölgesel bir anlaşmazlık olduğunu bile iddia etti. Mahkemede tanık olarak ifade veren Fatali Han Khoyski, Behbudov'a mahkemeye gitmesini önermediğini belirtti. Taghiyev'in de yazar Abdül-Halig Achundov, Gara Bey Garabeyov ve diğerleri dahil olmak üzere destekçileri vardı. Uzeyir Hajibeyov, "Molla Nasraddin" dergisi için yazdığı yazıda, çağdaş gazetecileri olayları bulandırmakla suçladı.

## Sonraki Yaşamı
1911 yılında kardeşiyle birlikte "Kuratan" anonim şirketini kurarak Kura Nehri'nde nakliye işine başladı. Behbudov, 15 Mart 1912'de Aziz Anna Nişanı'nı (3. sınıf) aldı ve 28 Mayıs'ta saray müşaviri rütbesine yükseltildi. 1 Ekim 1912'de Arhangelsk limanında mühendis olarak çalışmaya başladı ve bir yıl sonra Gence'de çalışmak üzere Kafkasya'ya döndü. Harutyun Tumian'ın anılarına göre, Transkafkasya Komiserliği'nin posta ve telgraf iletişim bakanıydı. Daha sonra Transkafkasya Seim'in de üyesi oldu. Şuşa'nın Ermeni-Türk Komitesi'nin Daşnaksutyun temsilcisi Hayrapet Musaelyan ile birlikte milletvekili seçildi.

Ayrıca Transkafkasya Komiserliği'nin bir parçası olarak Karabağ Egemenlik Komitesi Başkanıydı. Tumian'a göre:
"Nisan başında, Transkafkasya komiserliğinin eski posta ve telgraf iletişim bakanı mühendis Lutfali bey Behbudov, Şuşa'ya geldi. Yanında Tiflis'ten 500.000 ruble getirmişti; bunun 200.000'i ülkenin gıda ihtiyaçları için, 200.000'i ise anarşiyle mücadele içindi. Gıda için ayrılan 300.000 ruble, yetersiz ihtiyaçlar denizinde çok önemsiz bir değere sahipti. Bu para, hâlâ isim olarak varlığını sürdüren şehrin genel hazinesine aktarıldı. Ermeni veya Türk ayrımı gözetmeksizin ihtiyaç sahibi vatandaşlara, birkaç kilo ekmek almaya ancak yetecek miktarda, kişi başı 50 ruble verildi. Komiserliğe, 200.000 rubleyi, ova ve dağ Karabağ halkının genel durumunu öğrenmek, anarşiyle mücadele etmek ve birkaç yerel sorunu çözmek için kullanması talimatı verildi. Bu iş, Müslümanların temsilcisi olarak Lütfali Bey ve Ermenilerin temsilcisi olarak Musayelyan tarafından yapılacaktı. Sorular önce Partilerarası Büro ve Müslüman Milli Komitesi'nde incelendi, ardından Uluslararası Komite'ye devredildi. Behbudov da komiserliğin temsilcisi olarak burada konuların incelenmesine katıldı."
Lütfali Bey, Şuşa'nın hem Ermeni hem de Azerbaycanlı nüfusunun saygısını hızla kazandı ve iki topluluk arasında barışı korumaya çalıştı. Mayıs 1918'de Azerbaycan Milli Konseyi üyesi oldu. Karabağ Konseyi ile eski tanıdığı Hüsrov Bey Sultanov arasında arabuluculuk yapmaya çalıştı. Daha sonra aynı şeyi Nuri Paşa'nın Karabağ'daki komutanı Hasan Basri Bey için de yaptı. Bakü Muharebesi'nin sonucunu Şuşa'daki Ermeni nüfusuna bildiren ilk kişi oydu. Musaelyan ve Behbudov, 18 Eylül'de Ağdam'da Nuri Paşa'nın Karabağ'daki yeni komutanı Cemil Cahit Toydemir ile görüştüler.

Tumian'a göre, bu görüşmeden sonra Toydemir'in emriyle Lütfali Bey öldürüldü. Ancak Hamida Javanshir'in anılarına göre, cephe hattını gözlemlerken Gülablı yakınlarında öldürüldü; Ermeni kaynakları ise Behbudov'un ölüm yerinin Kyatuk olduğunu iddia etmektedir. Azerbaycan Parlamentosu, 16 Kasım 1918'de Behbudov'un ölümünü 1 dakikalık saygı duruşuyla andı.

## Aile
Leyli adında bir Tatar soylu kadınla evliydi ve ondan Dilara, Pari ve Leyla adında üç kızı oldu.

## Kaynaklar