Teksas coğrafyası

**[[Teksas]]**, Amerika Birleşik Devletleri'nin coğrafi olarak en büyük ve çeşitli eyaletlerinden biridir. Ülkenin toplam kara ve su alanının yaklaşık %7'sini kaplayan Teksas, Alaska'dan sonra en geniş ikinci eyalet olarak öne çıkar. Güney-Orta Amerika Birleşik Devletleri'nde yer alan Teksas, hem ABD'nin Güney bölgesinin hem de Güneybatı bölgesinin bir parçası olarak kabul edilir.

Teksas, Büyük Ovalar'ın güneydeki son noktasıdır ve bu ovalar, Meksika'nın kıvrımlı Sierra Madre Oriental sıradağları ile birleşerek son bulur. Bu geniş alan Teksas'ı diğer eyaletlerden ayıran önemli bir coğrafi özellik olarak öne çıkar.

## İdari ve coğrafi bölünme
Teksaslılar genellikle eyaleti coğrafi olarak şu altı bölgeye ayırır: Kuzey Teksas, Doğu Teksas, Orta Teksas, Güney Teksas, Batı Teksas ve Panhandle. Texas Almanac gibi resmi kaynaklara göre, eyaletin dört ana fiziksel bölgesi vardır:

* Körfez Kıyısı Ovaları (Gulf Coastal Plains)
* İç Düşük Ovalar (Interior Lowlands)
* Büyük Ovalar (Great Plains)
* Havza ve Sıradağlar Bölgesi (Basin and Range Province)

Bu dört fiziksel bölge, insan coğrafyasından farklı olarak fiziksel özelliklere göre sınıflandırılır. Teksas'ın ABD'nin beş farklı eyaletine bölünebilme yetkisi, eyaletin halk arasında beş ana bölgeye ayrılmasına da tarihi olarak katkı sağlamış olabilir.

## Kültürel ve coğrafi farklılıklar
Teksas'ın bazı bölgeleri, Amerikan Güneydoğusu ile daha fazla ilişkilendirilirken (örneğin, Doğu Teksas, Orta Teksas ve Kuzey Teksas), Panhandle bölgesi daha çok Büyük Ovalar'a aittir. Bu nedenle birçok kişi, Panhandle'ı Güney veya Güneybatı'dan ziyade Ortabatı ile bağlantılı olarak görür.

Coğrafi ve kültürel açıdan, El Paso gibi şehirler ise Teksas'ın merkezi olan Austin veya Doğu Teksas'a göre, New Mexico veya Arizona'ya daha yakın kabul edilir. Bu çeşitlilik Teksas'ın tamamını ABD'nin belirli bir bölgesine yerleştirmeyi zorlaştırırken, eyalet içindeki kültürel farklılıklar da Teksas'ı tek bir bölge olarak ele almayı güçleştirir.

## Genel coğrafi özellikler
Teksas, Amerika Birleşik Devletleri'nin en geniş eyaletlerinden biridir ve toplam yüzölçümü 268.581 mil kare (695.622&nbsp;km²) olup, Alaska'dan sonra en büyük ikinci eyalettir. Teksas'ın en uzun düz çizgi mesafesi, Panhandle bölgesinin kuzeybatı köşesinden Rio Grande Nehri'ne kadar uzanır ve bu mesafe 801 mil (1.289&nbsp;km) olarak ölçülmüştür. Doğu-batı yönündeki en geniş mesafe ise, Sabine Nehri'nin Newton County'deki doğu kıvrımından El Paso'nun batısındaki Rio Grande çıkıntısına kadar 773 mil (1.244&nbsp;km) olarak belirlenmiştir.

Bu geniş coğrafi yapı nedeniyle, Teksas'ın bazı noktaları arasındaki mesafeler oldukça dikkat çekicidir. Örneğin El Paso, eyaletin batı köşesinde yer alırken, San Diego'ya (Kaliforniya) olan uzaklığı, Houston veya Beaumont gibi doğu bölgelerinden daha yakındır. Benzer şekilde, Orange şehri Louisiana sınırında bulunmasına rağmen, Jacksonville (Florida) şehrine olan uzaklığı, El Paso'ya olan mesafesinden daha kısadır.

## Teksas'ın coğrafi merkezi ve yüksek noktalar
Eyaletin coğrafi merkezi, McCulloch County'nin kuzeyindeki Brady kasabasının yaklaşık 15 mil (24&nbsp;km) kuzeydoğusundadır. Teksas'ın en yüksek noktası, deniz seviyesinden 8.749 feet (2.667 m) yükseklikte olan Guadalupe zirvesi'dir. En düşük noktası ise, Meksika Körfezi kıyısında, deniz seviyesidir.

### Doğal alanlar ve akarsular
Teksas, beş eyalet ormanına ve 120 eyalet parkına sahiptir. Toplamda 605.000 dönümden (2.450&nbsp;km²) fazla bir alan koruma altındadır. Eyalette 3.700'e yakın akarsu ve 15 büyük nehir sistemi bulunur. Bu su kaynakları, Teksas genelinde 191.000 mil (307.000&nbsp;km) boyunca uzanarak 212'den fazla rezervuarı besler.

### İklim ve ekolojik çeşitlilik
Teksas, iklim ve ekolojik çeşitlilik açısından oldukça zengin bir eyalettir:

10 iklim bölgesi,

14 toprak bölgesi,

11 ekolojik bölge bulunmaktadır.

Bu durum, toprak yapısı, topografya, jeoloji, yağış miktarı ve bitki-hayvan toplulukları arasındaki farklar nedeniyle bölgesel sınıflandırmayı zorlaştırır.

### Kıyı bölgeleri ve haliçler
Teksas'ın 367 mil (591&nbsp;km) uzunluğundaki Meksika Körfezi kıyıları, Teksas bariyer adaları ile paralel uzanır. Bu adalar, eyalet nehirlerinin Meksika Körfezi'nin suları ile buluştuğu haliçleri barındırır. Bu haliçler, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki en büyük ve en verimli kıyı ekosistemlerinden bazılarını içerir.

## Fiziksel bölgeler

### 1. Kıyı ovaları (Gulf coastal plains)
Bu bölge, Meksika Körfezi'nden Balcones Fayı'na kadar uzanır. Yıllık yağış miktarı 20 ila 58 inç (510 - 1.470&nbsp;mm) arasında değişir. Ova, kıyıya doğru düzleşen drenajlı toprak yapısı ile dikkat çeker. Bölgede Big Thicket Ulusal Koruma Alanı ve Padre Island Ulusal Deniz Kıyısı gibi parklar bulunur.

### 2. Kuzey merkez ovaları (North central plains)
Bu bölge, Abilene ve Wichita Falls gibi şehirleri kapsar ve Caprock Yamaçları ile sınırlanmıştır. Yıllık yağış miktarı 35 ila 50 inç (890 - 1.270&nbsp;mm) arasında değişir. Ormanlık alanlar ve hafif engebeli tepelerle karakterizedir.

### 3. Büyük Ovalar (Great Plains)
Bu bölge, Llano Estacado, Panhandle ve Edwards Platosu gibi alt bölgeleri içerir. Yıllık yağış miktarı 15 ila 31 inç (380 – 790&nbsp;mm) arasında değişir. Bu bölge, büyük otlaklar ve fundalıklarla kaplıdır.

### 4. Dağlar ve havzalar (Mountains and basins)
Bu bölge, Teksas'ın en kurak bölgesidir ve yıllık yağış miktarı 12 inçten (300&nbsp;mm) azdır. Bölgenin en yüksek noktaları arasında Davis Dağları ve Rio Grande bulunur. Bitki örtüsü olarak çöl çayırları ve ormanlık dağ yamaçları dikkat çeker.

## İklimi
Teksas'ın iklimi büyük çeşitlilik gösterir. Üç ana iklim türü bulunur:

* Kıtasal,
* Dağ,
* Değiştirilmiş Deniz İklimi (Subtropikal).
* Yağış miktarı doğudan batıya doğru azalır:
* En yüksek yağış: Jasper County (60.57 inç / 1.538&nbsp;mm)
* En düşük yağış: El Paso (9.43 inç / 240&nbsp;mm)
* Sıcaklık rekorları:
* Yüksek: 120&nbsp;°F (49&nbsp;°C)
* Düşük: −23&nbsp;°F (−31&nbsp;°C)

## Jeolojik yapı
Teksas'ın büyük bölümü tortul kayaçlardan oluşur. Doğu Teksas'ta Kretase dönemine ait tortul tabakalar bulunur. Merkezi ve batı kesimlerde ise Permiyen ve Triyas dönemine ait kayaçlar yaygındır. Bölgede petrol yatakları bulunur ve bu rezervler genellikle Kretase tortulları ile Permiyen çökeltilerinde yer alır.

Teksas'ın büyük kısmında aktif volkan yoktur ve depremler oldukça nadirdir. Ancak, Big Bend bölgesi sismik olarak daha aktiftir ancak yerleşim yoğunluğu düşük olduğu için zarar riski düşüktür.

## Kaynakça