2025 Lahey zirvesi

**2025 Lahey zirvesi**, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'nün (NATO) otuz iki üyesinin devlet ve hükümet başkanlarının, ortak ülkeleri ve Avrupa Birliği'nin (AB) katılımı ile 24-25 Haziran 2025 tarihlerinde Hollanda'nın Lahey şehrinde düzenlenen zirve.

Hollanda'nın ev sahipliği yaptığı ilk NATO zirvesi olma özelliğini taşıyan toplantı, aynı zamanda Hollanda'nın eski başbakanı ve Lahey doğumlu olan yeni NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin de yer aldığı ilk zirve oldu. Zirvenin ana gündem maddesi, üye ülkelerin savunma harcamalarını GSYİH'nın yüzde 5'ine çıkarma taahhüdü oldu. Toplantıya Avustralya ve Güney Kore de davet edilirken, Atlantik dışındaki ortak ülkelerinden yalnızca Yeni Zelanda başbakanı katıldı ve Japonya üst düzey bir heyeti temsilci olarak gönderdi.

## Arka plan
2023 Vilnius zirvesinde Hollanda'nın 2025 zirvesine ev sahipliği yapması kararlaştırıldı. Bu, aynı zamanda Hollanda'da gerçekleştirilmesi planlanan ilk NATO zirvesi olma özelliği taşıdı. Kesin tarih ve yer, NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg tarafından Mayıs 2024'te açıklandı. Lahey'de düzenlenen son büyük diplomatik konferans, 2014 Nükleer Güvenlik Zirvesi olmuş ve bu zirvede Rotterdam, Apeldoorn ve Maastricht'in yerine Lahey seçilmişti.

Hollanda Kralı Willem-Alexander, 23 Haziran'da zirvenin yapılacağı yerin hazırlıklarını gözden geçirdi. Zirve sırasında Hollanda Kraliyet Ailesi'nin, Donald Trump'ın ittifakla iletişimini sürdürmesini sağlamayı amaçlayan kişisel diplomaside önemli bir rol oynadığı ortaya çıktı.

Zirve öncesinde, birkaç ülke beklenen tartışma konularını bildirdi. Al Jazeera'ya göre, Birleşik Krallık, Fransa, Almanya ve İskandinav ülkeleri, ABD'nin NATO'dan çekilmesi durumunda olası finansman açıklarını ele almak için çok yıllık bir plan formüle etmeyi umuyordu. Bu plana göre, 2025 itibarıyla NATO savunma bütçesinin yüzde 65'ini Amerika Birleşik Devletleri'nin karşılaması nedeniyle Avrupa ülkeleri örgüte daha fazla fon sağlaması amaçlandı. NATO ayrıca, Avrupa ve Kanada'nın "silah ve teçhizat stoklarını yüzde 30 oranında artırmasını" öngören bir plan önerdi; bu, ABD'nin NATO'ya katkı sağlamadaki devam eden rolüne ilişkin mevcut belirsizlik ortamında yapılacaktı. Fakat bu çok yıllık plan zirvede tartışılmadı veya ele alınmadı.

ABD, Donald Trump'ın 2024'te seçilmesinden bu yana her üyenin savunma bütçelerine gayri safi yurtiçi hasılasının en az yüzde 5'ini katkıda bulunmasını savundu. Polonya ise zirve öncesinde savunma harcamalarını GSYİH'nın % 4,7'sine çıkaracağını duyurdu. Benzer şekilde, 13 Haziran 2025'teki zirve öncesinde Hollanda geçici kabinesi, savunma bütçesini GSYİH'nın %3,5'ine çıkarmayı taahhüt etti ve %5 hedefini karşılamak için ilgili savunma açısından faydalı alanlara ek %1,5 tahsis edeceğini taahhüt etti. Üç Baltık ülkesinin savunma bakanları da NATO'nun katkılarının artırılması gerektiğini vurguladı. Estonya Savunma Bakanı Hanno Pevkur, "Baltık ülkeleri harcamalarını zaten artırdılar ve şimdi biz [NATO] bu anlayışı tüm müttefikler arasında daha net hale getirmek için birlikte çalışmalıyız." dedi.

## Zirve

Lahey'deki 2025 NATO zirvesi öncelikli olarak NATO üyelerinin yıllık savunma harcamalarını yeni bir %5 harcama hedefine çıkarmayı ele aldı. Mark Rutte, NATO Genel Sekreteri olarak yaptığı ilk konuşmada, ittifakı "savaş zamanı zihniyetine geçmeye ve savunma üretimi ve savunma harcamalarını turbo şarj etmeye" çağırdı. Yeni yüzde 5'lik harcama hedefi iki bölüme ayrıldı: Yüzde 3,5'inin maaş, silah ve mühimmat gibi doğrudan askeri harcamalara ayrılması, kalan yüzde 1,5'inin ise savunmayla ilgili faaliyetlere harcanabileceği belirtildi. Ancak zirve sırasında bunun ne anlama geldiği henüz tanımlanmadı. Rusya ittifak için uzun vadeli bir tehdit olarak tekrar tanımlandı ve tüm üyeler, birine yapılan saldırının hepsine yapılmış sayılacağı ilkesi olan 5. Madde'ye olan bağlılıklarını yeniden teyit ettiler. NATO müttefikleri ayrıca Ukrayna'nın Rusya'ya karşı savaşında desteğini tekrar belirtti.

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Gazze savaşında ateşkes çağrısı yaptı ve İran-İsrail savaşında ateşkesin "ABD Başkanı Trump'ın çabalarıyla sağlanmasını" memnuniyetle karşıladı. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise, ABD'nin İran'ın nükleer tesislerine saldırısına destek verdi. Zirve süreci sorunsuz ilerlerken, ABD Başkanı Trump'ın iyi bir ruh halinde olduğu, uzun zamandır dile getirdiği Avrupa'nın savunmaya daha fazla katkı sağlaması talebini karşılayan anlaşmadan duyduğu memnuniyeti dile getirdiği bildirildi. İspanya, başlangıçta yüzde beş hedefine aşırı diyerek karşı çıktı, ancak NATO Genel Sekreteri Rutte ile yapılan görüşmelerin ardından sonunda kabul etti. Beş yüzdelik dilimin iki kategoriye bölünmesi, Rutte'nin daha geniş bir destek sağlamak amacıyla önerdiği bir strateji oldu. Trump daha sonra sonucu övdü ve birçok kişinin imkansız olduğunu düşündüğü bir şeyi başardığını söyledi. Trump'ın Kuzey Atlantik Anlaşması'nın 5. maddesine olan bağlılığı konusunda daha önce yaptığı bazı belirsizliklere rağmen, nihai bildirge NATO'nun kolektif savunma garantisini kesin bir şekilde teyit etti.

32 üye ülkenin tamamının nihai anlaşmayı imzalamasıyla NATO Genel Sekreteri Mark Rutte için önemli bir diplomatik zafer ve ittifakın yeniden güçlenmesi sağlandı. Medyada en çok konuşulan konulardan biri de Donald Trump'a yönelik kişisel diplomasiydi. Birçok uluslararası gözlemci Rutte'yi aşırı saygılı üslubu nedeniyle eleştirirken, eski Hollanda Dışişleri Bakanı Ben Bot, Rutte'nin pragmatik ve dikkatlice planlanmış yaklaşımının Trump'ın NATO'ya bağlı kalmasında ve Ukrayna'ya desteğin artmasında etkili olduğunu savundu. Rutte'nin %5 savunma harcaması teklifini tüm üye devletlere siyasi olarak kabul edilebilir bir şekilde sunabilme becerisi, onun tipik fikir birliği oluşturma tarzını yansıttığı belirtildi.

Zirvenin sonuçları kapanış bildirgesinde ('Lahey Zirvesi Bildirgesi') yer aldı. Zirvenin gündemi kronolojik olarak şöyleydi;

### 23 Haziran Pazartesi
* NATO Genel Sekreteri Hollanda Başbakanı ile görüştü
* Genel Sekreterin zirve öncesi basın toplantısı düzenledi

### 24 Haziran Salı

* Genel Sekreter'in NATO Kamu Forumu'ndaki konuşması
* Genel Sekreter Arnavutluk Başbakanı ile görüştü
* NATO Zirvesi Savunma Sanayii Forumu'nda imza töreni
* Genel Sekreter ve Ukrayna devlet başkanı'nın kısa açıklamaları
* NATO Zirvesi Savunma Sanayi Forumu Genel Oturumu
* Genel Sekreter, Avrupa Birliği ve Ukrayna arasında toplantı
* Genel Sekreter ve Yeni Zelanda Başbakanı'nın kısa açıklamaları
* Genel Sekreter ve Japonya Dışişleri Bakanı'nın kısa açıklamaları
* Devlet ve Hükümet Başkanları ve eşlerinin Huis ten Bosch Sarayı'na varışları
* Kuzey Atlantik Konseyi Savunma Bakanları oturumunda çalışma yemeği
* NATO-Ukrayna Konseyi Dışişleri Bakanları oturumunda çalışma yemeği

### 25 Haziran Çarşamba
* NATO Genel Sekreteri'nin - açılış konuşması
* Genel Sekreter ve Amerika Birleşik Devletleri Başkanı'nın kısa açıklamaları
* Karşılama töreni ve resmi aile fotoğrafı
* Kuzey Atlantik Konseyi'nin Devlet ve Hükümet Başkanları düzeyinde toplanması; kapanış bildirgesinin yayınlanması ('Lahey Zirvesi Bildirgesi')
* Genel Sekreterin Basın Toplantısı
* Genel Sekreter ile Hint-Pasifik Ortakları - Yeni Zelanda, Avustralya, Japonya ve Kore Cumhuriyeti - arasında toplantı; NATO-Hint-Pasifik bildirisinin yayınlanması
* Genel Sekreter, Ukrayna Cumhurbaşkanı ve E5 ülkeleri liderleri (Fransa, Almanya, İtalya, Polonya ve Birleşik Krallık) arasında görüşme

## Sonuç bildirgesi
Zirve, resmi olarak 'Lahey Zirvesi Beyannamesi' olarak adlandırılan bir kapanış bildirgesiyle sona erdi ve bildirge şu noktaları içermektedir.

# Üye Devletler 5. Maddeye kesin bağlılıklarını teyit eder;
# Tüm üye ülkeler, Rusya ve terörizmin ittifak için uzun vadeli tehditler olduğunu teyit ederken yeni bir %5 savunma harcaması hedefi üzerinde anlaştı;
# Yeni %5'lik taahhüt, %3,5'i 'temel savunma' ve %1,5'i savunma ile ilgili maliyetlere bölünecek, Ukrayna'ya verilecek her türlü destek, Ukrayna'nın güvenliğinin ittifakın güvenliğine katkıda bulunması nedeniyle sayılacak ve süreç 2029'da kontrol edilecek;
# Üye devletler savunma ticaretindeki engelleri ortadan kaldırmak için çalışacaklar;
# NATO'nun bir sonraki zirvesi Türkiye'de, ondan sonraki zirve ise Arnavutluk'ta yapılacaktır.

## Katılımcı ülkeler

### NATO üyesi olmayan davetliler

## Güvenlik önlemleri
Etkinlik, Hollanda tarihinin en büyük güvenlik operasyonu olarak tanımlanan devasa bir lojistik girişim oldu. 45 devlet başkanı, 6.000 delege ve 2.000 gazeteci dahil olmak üzere yaklaşık 9.000 katılımcı Lahey'e geldi. Hollanda Savunma Bakanlığı, polis, askeri personel ve uzman birliklerin geniş çaplı konuşlandırılmasıyla "Turuncu Kalkan" adlı bir operasyon başlattı. Operasyonun bir parçası olarak, deniz tehditlerini önlemek için kıyı bölgelerinin yakınında artırılmış deniz devriyeleri yer aldı. Hava gözetimi, hava sahasının izlenmesi için F-35 savaş uçaklarının, askeri helikopterlerin ve insansız hava araçlarının konuşlandırılmasını içerdi.

Lahey, beklenen protestolar sırasında katılımcıları korumak için drone gözetimi, yol barikatları ve artırılmış polislik gibi sağlam önlemler uyguladı. Lahey'in bazı kısımları, özellikle Dünya Forumu (ana zirve mekanı) etrafındaki yerler, yol barikatları ve kısıtlı erişimle kapatıldı. Hollanda Ulusal Polisi, tarihinin en büyük güvenlik operasyonu olacak 27.000 personel (toplam iş gücünün neredeyse yarısı) konuşlandırma planlarını duyurdu. Kaynaklar Lahey, Amsterdam Schiphol Havalimanı ve bağlantı rotası etrafında yoğunlaşacağını duyurdu.

## Etkinliğin yerel etkileri
Dünya Forumu'nun bulunduğu Johan de Wittlaan dört ay boyunca kapalı kaldı. Kapasite sorunları nedeniyle, ağaçlar ve trafik ışıkları kaldırılarak caddeye geçici yapılar inşa edildi. Dünya Forumu'nun dışı yeniden boyandı ve ana oditoryumdaki koltuklar ve aydınlatma değiştirildi. Dışişleri Bakanı Hanke Bruins Slot, etkinliğe 6 bin delegasyon üyesi olmak üzere 8 bin 500 katılımcının katılacağını ve maliyetinin 95 milyon euro olacağını tahmin etti. Bu miktarın büyük bir kısmı ulusal hükümet tarafından, 1,25 milyon avroluk kısmı ise Lahey Belediyesi tarafından karşılandı.

Polis, 2025 yılının ilk yarısında Hollanda'da başka etkinlikler düzenlenmesini istemediğini açıkladı ve bunun sonucunda Veenendaal-Veenendaal bisiklet yarışı iptal edildi. Ancak Amstel Altın Yarışı (Hollanda'nın en büyük yol bisikleti yarışı), polis ve Hollanda Kraliyet Bisiklet Birliği arasındaki müzakerelerin ardından gerçekleştirileceği duyuruldu. Zirve nedeniyle iptal edilen diğer etkinlikler arasında Gaziler Günü geçit töreni de yer aldı.

Trump'ın ABD'nin İran'ın nükleer tesislerine saldırısının ardından yüzlerce kişi, artan askeri harcamalara, İsrail'in Gazze Şeridi'ndeki savaşına ve İsrail-İran çatışmasına karşı Lahey'de protesto düzenledi.

## Notlar

## Kaynakça