Philibert Commerson

**Philibert Commerson** (18 Kasım 1727 - 14 Mart 1773), çağdaşları tarafından bazen **Commerçon** şeklinde de yazılmaktadır, Fransız doğa bilimcidir ve en çok 1766 &ndash; 1769 yıllarında Louis Antoine de Bougainville ile birlikte yaptığı devrialem yolculuğunda eşlik etmesiyle tanınmaktadır.

## Hayatı
Commerson, Fransa'daki Châtillon-les-Dombes'te dünyaya geldi. Montpellier'de okudu ve bir süre boyunca pratisyen hekimlik yaptı. Kendisini Akdeniz balıklarını incelemeye teşvik eden Carl Linnaeus ile düzenli olarak temas kuruyordu

Commerson, Châtillon-les-Dombes'da yaşamak üzere geri döndü ve burada 1758'de bir botanik bahçesi oluşturmakla meşgul olmaya başladı. Karısının 1764'te ölümünden sonra Paris'e taşındı.

Commerson, Paris Bilimler Akademisi tarafından doğa bilimcisi olarak önerildikten sonra 1766 yılında Bougainville'e dünyanın çevresini dolaştığı seyahatine katıldı. Daha önce Denizcilik Bakanlığı için kapsamlı bir doğa araştırmaları programı yapmış ve bu programda bir doğa bilimcinin dünya çevresindeki bir yolculukta incelemesi gereken "üç doğal krallığı" ayrıntılı bir şekilde ele almıştı. Commerson'ın gözlemlediği yaban hayatı arasında Macellan Boğazı'nda bulunan ve şu anda Commerson yunusu (*Cephalorhynchus commersonii* ) olarak bilinen özel bir yunus türü de vardı.

Commerson'ın ortağı ve asistanı Jeanne Baré (Jeanne Baret olarak da anılır), erkek kılığına girerek yolculukta ona eşlik etti. Baré, sık sık hastalanan Commerson'a hemşirelik yapmış ve bilimsel çalışmalarında ona yardımcı olmuştur. Cinsiyeti ancak keşif gezisi Tahiti'deyken ortaya çıktı, ancak hayatının sonuna kadar Commerson'ın yanında kaldı, ona hemşirelik yaptı ve mesleki faaliyetlerinde yardımcı oldu.

Commerson, Tahiti halkı ve kültürünün keskin bir gözlemcisiydi ve adaya gelen diğer ilk ziyaretçilere kıyasla Avrupalı önyargılarının dikkate değer ölçüde az olması sayesinde bunu başarabilmişti. Commerson ve Bougainville birlikte Tahitililerin asil vahşi kavramının vücut bulmuş hali olduğu efsanesinin yayılmasında rol oynamışlardır.

Commerson ayrıca seferin durduğu her yerde bitkileri inceledi ve topladı; diğerleri arasında Begonvil cinsini de tanımlamıştır. 1768'de Fransa'ya dönüş yolculuğunda Mauritius'ta kalarak orada ve onu büyüleyen bir ada olan Madagaskar'da botanik çalışmaları yapmıştır. Kendisi de ünlü bir botanikçi olacak olan Pierre Sonnerat, onun kişisel sekreteriydi.

## Commerson tarafından toplanan türler

* Wrasse  **Pastel ringwrasse**, *Hologymnosus doliatus* ilk olarak 1801 yılında Bernard Germain de Lacépède tarafından *Histoire naturalle des poissons* kitabının 5. cildinde Commerson'un bir çizimine dayanarak resmi olarak *Labrus doliatus* olarak tanımlanmıştır. 1801'de Lacépède, *[[Hologymnosus]]* cinsini oluşturdu ve onun tip türü olarak tanımladığı *Hologymnosus fasciatus* adlı bir türü belirlemiştir; bunun daha sonra *H. doliatus* ile sinonim olduğu gösterildi. 
* Commerson, Batı Hint Okyanusu'ndaki Réunion'daki **Halka kuyruklu kardinal balığının** (*Ostorhinchus aureus* ) ilk tanımını yapmıştır, ama tam alıntıya izin verecek bir formatta yayınlanmamıştır. Bu nedenle, (Commerson'u kabul eden) Bernard Germain de Lacépède'in türün adını ve açıklamasını, Commerson'a bir gönderme olsa da önemsedi.
* *Gomphosus caeruleus,* 1801'de Bernard Germain de Lacépède tarafından Commerson tarafından toplanan türlerden *Histoire naturalle des poissons* adlı eserinin üçüncü cildinde resmen tanımlanmıştır. Tip belirtilmedi ama Mauritius olduğu bilinmektedir.

* Rufous hornero *Furnarius rufus* hakkında alınan ilk notlar, 1767 yılında Commerson tarafından Louis Antoine de Bougainville'in keşif gezisi sırasında Barragán koyunda elde edilen bir örnekten alınmıştır. Commerson kuşa *Turdus fulvus* adını vermiştir ve notları daha sonra Georges-Louis Leclerc tarafından 1779'da *[[Histoire Naturelle]]* adlı eserinde yayımlanmıştır. Bununla birlikte, kızıl hornero bilimsel olarak ilk kez Alman doğa bilimci Johann Friedrich Gmelin tarafından 1788'de yayınlanan *[[Systema Naturae|Systema Naturae'nin]]* 13. baskısında *Merops rufus* olarak tanımlanmıştır. ''Systema Naturae'' . Cilt&nbsp;1. Leipzig. P.&nbsp;465.
* *Scatophagus tetracanthus,* *Chaetodon tetracanthus'u* ilk kez 1802'de Fransız doğa bilimci Bernard Germain de Lacépède tarafından hiçbir tip belirtilmeden resmen tanımlanmıştır. Lacépède'nin açıklaması Commerson'un bir çizimine ve el yazmasına dayanmaktaydı. Spesifik adı, "dört" anlamına gelen *tetra* ve "dikenler" anlamına gelen *acanthus'un* birleşiminden oluşmaktadır ve dört anal yüzgeç dikenine gönderme yapar.
* *Hologymnosus annulatus,* 1801 yılında Bernard Germain de Lacépède tarafından *Histoire naturalle des poissons* kitabının 3. Cildinde Mauritius olarak verilen tip *Labrus annulatus* olarak resmen tanımlanmıştır. Lacépède, Commerson'un daha önceki çalışmalarını takip etmekteydi. 
* *Trachinotus baillonii,* 1801 yılında Fransız doğa bilimci Bernard Germain de Lacépède (1726-1825) tarafından resmi olarak *Caesiomorus bailloni* olarak tanımlanmıştır; bu isim Commerson tarafından bir el yazmasında yazılmıştır ama resmi olarak yayınlanmamıştır. Bu epitet ile anılmayan kişinin kimliği açık değildir ama ya Fransız doğa bilimci Louis Antoine François Baillon (1778-1851) ya da aynı zamanda doğa bilimci olan babası Jean François Emmanuel Baillon (1742-1801)'dur.
* *[[Artocarpus heterophyllus]]* Jean-Baptiste Lamarck tarafından adlandırılmıştır 

## Ölümü
Commerson 45 yaşında Mauritius'ta öldü. Yolculuğunda elde ettiği kapsamlı koleksiyonları ne yazık ki hak ettiği değeri göremedi. Ölümünden sonra çok sayıda el yazması ve herbaria Paris'e getirilmiş olsa da bunlar hiçbir zaman sistematik olarak düzenlenip değerlendirilmedi. 1773'teki ölümünden habersiz olan Paris Bilimler Akademisi, sadece birkaç ay sonra onu botanikçi olarak kabul etmiştir.

## Onun onuruna verilen isimler
1786'da botanikçi Jean-Baptiste Lamarck, onun onuruna *Commersonia* ve *Humbertia* cinslerini adlandırmıştır.

1798'de Fransız doğa bilimci Bernard Germain de Lacépède, Dev Kurbağa Balığı *Antennarius commerson'a* Commerson'un adını vermiştir.

1800 yılında Lacépède, Güneydoğu Asya'da, ancak Afrika'nın doğu kıyılarına kadar batıda ve Orta Doğu'dan Hint Okyanusu'nun kuzey kıyı bölgeleri boyunca ve Güney Batı Pasifik Okyanusu'na kadar doğuda geniş bir alanda bulunan Scombridae familyasından bir uskumru türüne Commerson'dan sonra **Dar çubuklu İspanyol uskumrusu** (Scomberomorus commerson) adını vermiştir.

Pomadasys commersonnii ilk kez 1801 yılında Lacépède tarafından Labrus commersonnii olarak resmen tanımlanmıştır ve tip yeri Grand golfe de l'Inde olarak verilmiş, Madagaskar nehirleri olarak yorumlanmıştır. Epitet, adı bazen Commerson olarak yazılan Commerçon'u onurlandırmaktadır; Lacepède, açıklamasına dayanak olarak Commerçon'un çizimlerini ve notlarını kullanmıştır. *Argenteus'un* özel adı "gümüş" anlamına gelir ve bu türün ana rengini ifade eder.

Yine 1801'de *Scomberoides commersonnianus*, Fransız zoolog Bernard Germain de Lacépède tarafından Madagaskar'ın Toliara Eyaletindeki Fort Dauphin olarak verilen tip yeri resmen tanımlanmıştır. Epitet, "ait olmak" anlamına gelen Latince *ianus* son ekini kullanır ve bunu Commerçon'un soyadına ekler; bu aynı zamanda notları ve illüstrasyonları Lacépède tarafından türün tanımı için temel olarak kullanılan Commerson olarak da yazılır.

1803 yılında Lacépède, onun onuruna bir Kuzey Amerika tatlı su balığı türüne *Catostomus commersonii* adını vermiştir.

Yine 1803'te Lacépède, bir hamsi türüne Commerson'dan sonra *Stolephorus commersonnii* adını vermiştir.

1804 yılında, **Commerson yunusu** (***[[Alaca yunus|Cephalorhynchus commersonii]]*** ), Lacépède tarafından, onları ilk kez 1767'de Macellan Boğazı'nda gördükten sonra tanımlayan Fransız doğa bilimci Commerson anısına isimlendirilmiştir.

1813 yılında Étienne Geoffroy Saint-Hilaire, Madagaskar'a özgü bir yarasa türü olan **Commerson'un yaprak burunlu yarasası olarak da bilinen Commerson'un**  **yapraklı yarasasını** (***Macronycteris commersoni*** ) tanımlanmıştır. Adını Fransız doğa bilimci Philibert Commerson'dan (1727-1773) almıştır.

1836 yılında Achille Valenciennes, Loricariidae familyasından bir kedi balığı türü olan ***Hypostomus commersoni'yi***  isimlendirilmiştir. Iguazu Nehri, Paraguay Nehri, Río de la Plata ve Dulce Nehri dahil olmak üzere Paraná Nehri drenajında meydana gelen Güney Amerika'ya özgüdür. Tipik olarak çamurlu yüzeylere ve orta akıntılara sahip nehirlerde bulunmaktadır.

1838 yılında Eduard Rüppell, Commerson'dan sonra Külah balığı familyasına ait bir deniz balığı olan **Mavi Benekli Kornet Balığı** (***Fistularia commersonii*** ), **Pürüzsüz Kornet Balığı** veya **Pürüzsüz Flütağız** olarak da bilinmektedir. Bu çok uzun ve ince resif sakini, Syngnathiformes adı verilen Syngnathinae ve denizatlarıyla aynı takıma aittir.

*Synaptura commersonnii*, Commerson'un tabanı onun adını almıştır.

***Cylindrocline commersonii,*** adını Commerson'dan alan Papatyagiller familyasındaki Kapalı tohumlu bir bitki türüdür. Sadece Mauritius'ta bulunur. Doğal yaşam alanı subtropikal veya tropikal kuru ormanlardır .

## Diğer Onurlar
Réunion dağlarında bir kaldera olan **Commerson Krateri** onun adını almıştır.

## Kaynakça