77. Dağ Tümeni (2. Kuruluşu)

Ayrıca bkz. 77. Dağ Tümeni (SSCB)

Sergo Orconikidze adına Suvorov Nişanlı Kızıl Bayraklı 77. Piyade Akmescit Tümeni, (Azerbaycan Türkçesi: Serqo Orjonikidze adına Suvorov Ordenli Qırmızı Bayraqlı 77-ci atıcı Simferopol Diviziyası) İkinci Dünya Savaşı ve savaş sonrası dönemde SSCB Silahlı Kuvvetleri bünyesinde Azerbaycan'da kurulmuş bir askerî birlik.

## Tarihçesi
Tümen, 19 Ekim 1942 - 24 Ocak 1944, 25 Şubat 1944 - 20 May 1944 ve 1 Temmuz 1944 - 9 Mayıs 1945 tarihleri arasında ordu bünyesinde aktif faaliyet göstermiştir.

### Kafkas Cephesi
20 Kasım 1942'de tümen 58. Ordu bünyesine dâhil edildi ve 31 Aralık'ta demiryoluyla İşyorskaya İstasyonu bölgesine sevk edildi. Buradan kısa sürede Mozdok, Mineralnıye Vodı, Stavropol ve Tihoretsk üzerinden Novo-Nikolayevsk'e kadar uzanan, 850 kilometrelik ve 37 gün süren bir yürüyüşe başladı.

14 Şubat 1943'te, son yerleşim yeri olan Lebedi uğruna muharebeye girildi. 19 Şubat 1943'te Lebedi yerleşimi tamamen Alman birliklerinden temizlendi; ancak tümene yeni bir görev verildi: Vasilçenkovo kalesini ele geçirmek. 22 Şubat'a kadar süren çarpışmalarda, hücumu bizzat yöneten tümen komutanı Anatoli Mihayloviç Kaşkin hayatını kaybetti.

1 Ocak - 20 Haziran 1943 tarihleri arasında tümen personelinden 594 kişi çeşitli ödüllere layık görüldü. 1943 yılının ilkbahar-yaz aylarında, tümen Azerbaycan'dan 1.500 asker ve komutandan oluşan bir takviye aldı.

23 Haziran 1943'te, Azerbaycan SSC Halk Komiserleri Sovyeti ile Komünist Partisi Merkez Komitesi, tümen için bir tebrik mektubu gönderdi.

### Kırım Cephesi
31 Ağustos 1943'te 77. Dağ Tümeni, Kuzey Kafkasya'daki askerî harekâtını tamamladı ve 18 Eylül'de 4. Ukrayna Cephesi'nin 44. Ordusu'na bağlı 63. Kolordu bünyesine dâhil edildi. 30 Eylül'de tümen, Neydorf-Vişnevski-Novolyubimovka hattında düşmanın savunmasını yararak iki düşman piyade taburunu, 5 topçu ve havan bataryasını imha etti. 45 gün süren muharebeler sonucunda düşman 300 kilometreden fazla geri atıldı. Bu süre zarfında tümen savaşçıları Almanların beş piyade alayını dağıttı; 38 tank, 5 zırhlı araç ve 210 topçu bataryasını imha etti.

77. Dağ Tümeni, Kırım'ın Alman işgalinden kurtarılmasında aktif rol oynamıştır. Genel taarruzun üçüncü gününde, Tomaşevski bölgesinde 19. Tank Kolordusu ile birlikte hareket eden tümen, Alman birliklerine güçlü bir darbe indirerek önemli bir demiryolu kavşağının bulunduğu Cankoy'u Wehrmacht kuvvetlerinden temizledi. Böylece Akmescit'e yönelik yeni bir taarruz için Sovyet askerî birliklerinin önü açıldı. Tümen, birkaç gün boyunca Suran-Barın, Maryanovka ve Ekaterinovka yerleşimleri uğruna ağır muharebeler yaptı. Bu çarpışmalarda 5 bin düşman asker ve subayı etkisiz hale getirildi; 29 silah, 25 araç ile askeri teçhizat yüklü 50 vagon ele geçirildi.

13 Nisan 1944'te 77. Atıcı Tümeni, Kızıl Ordu'nun diğer birlik ve unsurlarıyla birlikte bugünkü havaalanı yönünden ilerleyerek yaklaşık bin Alman askerini esir aldı ve Akmescit'i düşmandan kurtardı.

SSCB Yüksek Sovyeti Başkanlık Divanı kararıyla, Tümene “Simferopol Tümeni” fahri unvanı verildi. Tümenin 613 savaşçı ve komutanı, SSCB'nin çeşitli nişan ve madalyalarına layık görüldü.

7 Mayıs 1944'te saat 07.30'da 77. Dağ Tümeni, taarruzla Sivastopol’ün anahtarı sayılan Sapun Dağı'nı ele geçirdi. Tümenin savaşçılarından Abdülaziz Kurbanov, hücum sırasında düşman ateşi altında zirveye tırmanarak Sapun Dağı'na Kızıl Bayrak'ı dikti. Tümen, Sivastopol'e ilk giren birliklerden biri oldu. 7 ve 8 Mayıs 1944'te, tümenin 105. ve 276. alayları, şehrin dış kesimlerinde düşmanın inatçı direnişini kırarak Malahov Kurganı'nı ele geçirdi. 9 Mayıs'ta ise 324. Alay, Wehrmacht birliklerini demiryolu istasyonundan çıkardı, şehir merkezini kurtardı ve ana kuvvetler gelene kadar ele geçirilen mevzileri elde tuttu.

Kırım'daki muharebelerde tümen, Almanların 3 bin kişilik canlı kuvvetini imha etti ve Wehrmacht'ın 1.652 asker ve subayını esir aldı. Sapun Dağı'na taarruz ve Sivastopol'un kurtarılması dolayısıyla tümen II. dereceden Suvorov Nişanı ile ödüllendirildi. Tümen komutanı Rodionov, 16 Mayıs 1944 tarihli SSCB Silahlı Kuvvetleri Başkanlığı kararnamesiyle Sovyetler Birliği Kahramanı unvanına layık görüldü. Ona ait kişisel eşyalar, bugün hâlâ Sivastopol'deki “Sapun Dağı'na Taarruz” dioramasının sergi salonundaki vitrinlerden birinde muhafaza edilmektedir.

### Baltık Cephesi
1944 yılının Temmuz ayında, 51. Ordu bünyesinde yer alan tümen, Baltık ülkelerine intikal etti. 29 Temmuz'da 77. Tümen, Alman birlikleriyle muharebeye girerek Bauska'nın güneyindeki mevzilere ulaştı. 1944 Ağustosunda, 51. Ordu'nun bir parçası olarak Dobele bölgesinde düşmana ağır darbeler indirdi. İki hafta süren savunma muharebelerinde, tümen Wehrmacht'ın 12. Tank Tümeni'nin 31 taarruzunu püskürttü; 178 tank ve kundağı motorlu silahı imha etti ve Almanların iki piyade alayını dağıttı. Bir ay içinde, muharebelerde üstün başarı gösteren 587 asker ve tümen subayı, SSCB'nin çeşitli nişan ve madalyalarıyla ödüllendirildi.

1945 yılının Ocak–Şubat aylarında 77. Tümen, Baltık kıyılarında ve Kuzeydoğu Prusya'da Wehrmacht kuvvetlerine karşı savaştı. Yalnızca Şubat ayının ilk yarısında, tümen 17 düşman taarruzunu geri püskürterek 1.300'den fazla düşman asker ve subayını etkisiz hâle getirdi.

77. Tümen, savaşı Kurlandiya'da tamamladı. 8 Mayıs 1945'te, Dzintari bölgesinde Wehrmacht kuvvetleri silahlarını bırakarak 77. Tümen'in muharebe birliklerine teslim oldu

### Savaştan sonra
Savaş yıllarında tümen, 25 ayını cephelerde geçirerek Kafkasya'dan Baltık ülkelerine uzanan uzun bir muharebe yolu kat etti. Bu süre içinde Wehrmacht'ın 50 binden fazla asker ve subayı imha edildi ya da esir alındı; 255 tank, 938 top, 859 makineli tüfek ve 383 havan yok edildi. Yaklaşık 4 bin vagon, 2.344 motorlu araç, 30 bin tüfek ve makineli tüfek, 360 araç ve 8 uçak savaş ganimeti olarak ele geçirildi. Tümenin personeli, on kez Başkomutan'dan teşekkür belgesi aldı. Savaş yıllarında tümenin 11.237 asker ve subayı çeşitli nişan ve madalyalarla ödüllendirildi; 8 kişi ise Sovyetler Birliği Kahramanı unvanına layık görüldü.

Savaştan sonra tümen Ural Askerî Bölgesi'ne nakledildi. Temmuz 1946'da 4. Müstakil Atıcı Tugayı seviyesine indirildi. Ekim 1953'ten itibaren, 77. Dağ Tümeni temelinde yeniden teşkil edildi ve Haziran 1957'de 126. Motorlu Piyade Tümeni'ne çevirildi.

## Tümen Birlik Kadrosu
* 105. Piyade Alayı
* 276. Piyade Alayı
* 324. Piyade Alayı
* 239. Topçu Alayı (20.09.1942 tarihine kadar)
* 796. Topçu Alayı (20.09.1942 tarihine kadar)
* 197. Müstakil Tanksavar Tümeni
* 502. Müstakil Uçaksavar Topçu Tümeni
* 351. Havan Tümeni
* 458. Keşif Taburu
* 41. İstihkam Taburu
* *136.* Bireysel İletişim Taburu
* *85.* Topçu Tümeni
* 73. Tıbbi Tabur
* 140. Motorlu Ulaştırma Taburu
* 7. Sahra Fırını
* 77. Topçu Tümeni Atölyesi
* Bölge postanesi No. 207
* Devlet Bankası Şubesi No. 235

## Tümen Komutanları
* Albay Bushev Sergey Mihayloviç: 10.19.1942 - 11.20.1942
* Yarbay Tatarçevski, Pyotr Mihayloviç: 21.11.1942 - 01.18.1943
* Albay Kaşkin Anatoly Mihailoviç: 19.01.1943 - 19.02.1943 (Savaşta Öldü)
* Albay Stepan Makarovich Chorny: 22.02.1943 - 28.03.1943
* Albay Kudinov Serafim Pavlovich: 29.03.1943 - 19.06.1943
* Albay Gorpishenko Pavel Nikolaevich: 20.06.1943 - 28.11.1943
* Albay Sivankov Alexey İvanoviç: 29.11.1943 - 02.12.1944
* Albay (17 Mayıs 1944 sonrasından itibaren Tümgerenal) Rodionov Alexey Pavlovich: 02.13.1944 - 07.1946

## Ödül Alanlar
* Abdulayev Abdurahman Yagyaevich: Sovyetler Birliği Kahramanı.
* Atamanovsky Pyotr Yefimovich: Sovyetler Birliği Kahramanı.
* Borshik Ivan Vladimirovich: Sovyetler Birliği Kahramanı.
* Elisov Pavel Alexandrovich: Sovyetler Birliği Kahramanı.
* Zagorulko Dmitry Sergeyeviç: Sovyetler Birliği Kahramanı
* Kıdemli Çavuş Pobedinsky Nikifor Fedorovich: 324. Piyade Alayı komutan yardımcısı.
* Rodionov, Alexei Pavlovich: Sovyetler Birliği Kahramanı.
* Agadadash Samedov: 2. ve 3. derece Şeref Nişanları, Cesaret Madalyası" ve 1. derece Vatanseverlik Savaşı Nişanı
* Toropkin Alexey Georgievich: Sovyetler Birliği Kahramanı.
* Çakryan, Harutyun Haçikoviç: Sovyetler Birliği Kahramanı.

## Anılarına Yapılanlar
* 1974 yılında Sapun Dağ'da 77. Tümen askerleri onuruna heykeltıraş Ömer Eldarov, mimarlar FB Seyidzadeh ve RM Sharifov ile mühendis Yu. D. Dubnov tarafından bir anıt kompleksi inşa edildi.
* Tümenin adı, Akmescit'deki Zafer Meydanı'nda, Akmescit'i kurtaranlara adanmış tank anıtının yakınındaki bir anıt plaketine kazınmıştır.

## Ayrıca Bakınız
402. Piyade Tümeni

77. Dağ Tümeni

223. Piyade Tümeni

416. Piyade Tümeni

## Kaynakça