Azerbaycan-Hindistan ilişkileri

**Azerbaycan-Hindistan ilişkileri** Azerbaycan ve Hindistan arasında siyasi, ekonomik ve kültürel alanlarda kurulan ikili diplomatik ilişkilerdir.

## Tarihçe
Hindistan ve Azerbaycan, köklü tarihi ilişkilere ve ortak geleneklere sahiptir. Bakü yakınlarındaki Orta Çağ Ateşgah ateş tapınağı, Devanagari ve Gurmukhi duvar yazıtlarıyla, iki ülke arasındaki köklü ilişkinin günümüze ulaşan bir kanıtıdır. Hindistan ile olan ticari bağlar, İpek Yolu üzerinden Avrupa'ya giden Hint tüccarların yeniden temas kurmasına yol açmıştır.

## Siyasi ilişkiler
Azerbaycan eski Sovyetler Birliği'nin bir parçası olduğu dönemde, Hindistan'ın o zamanki Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile ilişkileri esas olarak Moskova aracılığıyla kurulmuştu. Hindistan'ın Nobel ödüllü Rabindranath Tagore, eski Cumhurbaşkanı Dr. S. Radhakrishnan (1956'da Başkan Yardımcısı olarak) ve eski Başbakan Jawaharlal Nehru (1961 yılında) Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ni ziyaret etti.

Hindistan, Azerbaycan'ı 1991 yılının Aralık ayında, SSCB'den bağımsızlığını ilan etmesinden kısa bir süre sonra bağımsız bir ülke olarak tanıdı. Azerbaycan ile diplomatik ilişkiler 28 Şubat 1992 tarihinde kuruldu. Hindistan'ın Bakü'deki temsilciliği Mart 1999'da açıldı. Azerbaycan ise Ekim 2004'te Yeni Delhi'de temsilciliğini açtı.

Hindistan-Azerbaycan ilişkileri dostane bir seyir izlemiştir. Eski Hindistan Başkan Yardımcısı M. Venkaiah Naidu, Hindistan Dışişleri Bakanı Dr. S. Jaishankar eşliğinde 24-26 Ekim 2019 tarihleri arasında NAM Zirvesi için Bakü'yü ziyaret etti. Daha yakın zamanda, 19 Ocak 2024 tarihinde Kampala'da düzenlenen 19. NAM Zirvesi sırasında Azerbaycan Dışişleri Bakanı Jeyhun Bayramov ile bir araya geldi. Eski Hindistan Dışişleri Bakanı Sushma Swaraj, NAM Bakanlar Konferansı'na katılmak ve ikili ziyaret gerçekleştirmek üzere 4-6 Nisan 2018 tarihlerinde Azerbaycan'ı ziyaret etti. Hindistan Başbakanı Narendra Modi, 4 Mayıs 2020 tarihinde Azerbaycan Cumhurbaşkanı'nın girişimiyle düzenlenen "COVID-19'a Karşı Birlikte" temalı çevrimiçi Bağlantısızlar Hareketi Zirvesi'ne katıldı.

Ticaret ve Sanayi Devlet Bakanı, Anupriya Patel 25 Ekim 2023 tarihinde düzenlenen Hükûmetlerarası Komisyonun 6. toplantısı için Bakü'yü ziyaret etti.

### 2025
Mayıs ayında, Hindistan'ın Sindoor Operasyonu ve 2025 Pahalgam saldırısı sonrasında gerginliğin tırmanmasıyla Azerbaycan'ın Pakistan'ı açıkça desteklemesi üzerine, Azerbaycan'a yönelik turizm Hindistanlılar tarafından boykot edildi. Hindistan'da seyahat planlarının iptal edilmesi yönünde yaygın çağrılar yapıldı. Hindistan medyasına göre, MakeMyTrip'te iptaller bir hafta içinde rezervasyonlarda %60'lık bir düşüşe ve iptallerde %250'lik bir artışa neden oldu. EaseMyTrip Azerbaycan için iptallerde %30'luk bir artış bildirdi ve birçok Hint gezgin Gürcistan, Sırbistan, Yunanistan, Tayland ve Vietnam gibi alternatif destinasyonlara yöneldi. Sosyal ağlarda boykot çağrıları 8 Mayıs 2025'ten sonra hızla arttı.

## Ekonomik ilişkiler
Hindistan'ın Azerbaycan ile ikili ticareti son yıllarda istikrarlı bir şekilde büyüyor. Hindistan, Azerbaycan'da köklü bir ilaç endüstrisine sahip ve birçok Hint ilaç şirketi Azerbaycan'dan faaliyet gösteriyor. Hindistan'dan doğrudan ve dolaylı olarak ithal edilen bazı ürünler arasında giysi ve tekstil ürünleri, bilgi teknolojileri, gıda ürünleri ve ağır makineler, elektronik kartlar, buhar kazanları ve diğer tesis ekipmanları bulunuyor.

Hindistan, 1,435 milyar ABD doları tutarındaki ikili ticaret hacmiyle Azerbaycan'ın yedinci büyük ticaret ortağı olmaya devam etti.

Ticaret hacmi 50 milyon dolardan (2005) 250 milyon dolara (2015) yükseldi. Hindistan'ın Azerbaycan'dan yaptığı başlıca ithalat ham petroldür.

### Ekonomik Etkileşimin Ana Alanları

* Ham Petrol İhracatı: Ham petrol, Azerbaycan'ın Hindistan'a yaptığı ihracatın temel taşıdır ve Azerbaycan'ın Hindistan'a yaptığı toplam ihracatın yaklaşık %98'ini oluşturmaktadır. 2023 yılında Hindistan, Azerbaycan ham petrolünün üçüncü büyük alıcısıydı ve yaklaşık 944 milyon dolar değerinde ham petrol satın aldı. Bu, Azerbaycan'ın toplam ihracatının yaklaşık %7,6'sını oluşturdu.
* Hindistan'ın Azerbaycan'a İhracatı: Hindistan'ın Azerbaycan'a ihracatı daha çeşitlidir ve pirinç, işlenmiş tütün, yayın ekipmanları, ilaçlar, elektronik ürünler ve makineler gibi ürünleri içermektedir. Pirinç tek başına 2023 yılında 42,3 milyon dolarlık ihracata ulaşmış ve Azerbaycan'ın toplam pirinç ithalatının %80'inden fazlasını oluşturmuştur.

### Enerji İşbirliği
Hindistan ve Azerbaycan, yenilenebilir enerji sektöründe gelecekteki fırsatları, enerji verimliliği ve petrol, gaz ve boru hatları alanlarında çeşitli gelecek projeler hakkında görüşmeler yapma sözü verdiler. Hint şirket GAIL, petrokimya projelerinde iş fırsatlarını araştırmak üzere Azerbaycanlı şirket SOCAR ile bir mutabakat zaptı imzaladı.

## Gazvin-Rasht-Astara demiryolu güzergâhı
Her iki taraf da, Uluslararası Kuzey-Güney Ulaştırma Koridoru'nun bir parçası olarak **Gazvin-Rasht-Astara** (İran)-**Astara** (Azerbaycan) demiryolu güzergahının inşasında rol oynamaktadır. Başlangıçta, bu güzergah üzerinden her yıl yaklaşık altı milyon metrik ton ve gelecekte daha fazla miktarda yük taşınması önerilmektedir. Bu projenin İran ve Azerbaycan arasındaki ticari ilişkileri iyileştirmesi ve daha sonraki aşamalarda Hindistan ve Rusya dahil diğer ülkelerin de bundan faydalanması öngörülmektedir.

## Kültürel ilişkiler
Azerbaycan ve Hindistan arasında kültürel bağlar oldukça yakındır. Ünlü Fars şair Nizami Ganjavi, 1800'lü yıllarda ünlü şair ve besteci Amir Khusrau'nun zamanından beri tanınmaktadır. Diğer önemli isimler arasında, Hint aktör Raj Kapoor'un arkadaşı olan ünlü şarkıcı Rashid Behbudov da bulunmaktadır. Azerbaycanlı sanatçı Rashid Behbudov da her iki ülkede Azerbaycan müziği ve sanatını tanıtmıştır. Azerbaycanlı şarkıcı Elmira Rahimova da Hindistan'da kaldığı süre boyunca Hint dansı ve müziği öğrenmiştir. Son 4 yılda Azerbaycan'ın çeşitli yerlerinde yaklaşık 30 Hint filmi ve reklam filmi çekilmiştir.

## Anlaşmalar
İlk ikili anlaşma Haziran 1998'de imzalandı. Anlaşma, Hindistan-Azerbaycan hükûmetlerarası ticaret komisyonunun kurulmasına yol açan "Ekonomik ve Teknik İşbirliği Anlaşması" idi. Diğer anlaşmalar şunlardır:

* Ekonomik, Bilimsel ve Teknolojik İşbirliği (Nisan 2007)
* Azerbaycan Hükûmeti ile Hindistan Hükûmeti Arasında Hava Ulaştırması Anlaşması (Nisan 2013)
* Azerbaycan Cumhuriyeti ile Hindistan Cumhuriyeti Arasında Medeni ve Ticari Konularda Hukuki ve Adli Yardımlaşma Anlaşması
* Ceza Konularında Karşılıklı Hukuki Yardım Anlaşması
* Azerbaycan Cumhuriyeti ile Hindistan Cumhuriyeti Arasında Teslimat Anlaşması
* Dışişleri Bakanlıkları Arasında İşbirliği Protokolü
* Medeni ve Ticari Konularda Hukuki ve Adli Yardım Anlaşmasının Onaylanması Hakkında Protokol

## Turizm
Azerbaycan, son yıllarda Hint turist sayısında hızlı bir artış yaşadı ve Hindistan, Azerbaycan'ın en önemli kaynak pazarlarından biri haline geldi. 2023 yılında Azerbaycan, Hindistan'dan 115.000'den fazla turist ağırladı ve bu sayı 2022'deki turist sayısının neredeyse iki katına çıktı. Hindistan, Rusya, Türkiye ve İran'dan sonra Azerbaycan'a gelen turistlerin dördüncü büyük kaynağıdır. Komşuları bir kenara bırakırsak, Hindistan Azerbaycan'ın en büyük turist kaynağıdır. 2024 yılında, yaklaşık 243.000 ila 250.000 Hint turist Azerbaycan'ı ziyaret etti. Bu rakam, 2022 yılında 60.731 oldu. Azerbaycan'da bir Hint turistin ortalama harcaması 2.170 Azerbaycan Manatı (AZN) olarak bildirilmektedir, bu da ziyaret başına yaklaşık 1.276-1.280 ABD Dolarıdır. Bu, Azerbaycan'ın 2024 yılında Hint turistlerden elde edeceği toplam yıllık gelirin yaklaşık 308 milyon ila 311 milyon dolar arasında olacağını gösteriyor.

## İlgili madde(ler)
* Hindistan-Türkiye ilişkileri
* Karaçi
* Azerbaycan'ın dış ilişkileri

## Kaynakça