Meryem Ana Kilisesi (Çanakçı)

**Meryem Ana Kilisesi**, Azerbaycan'ın Hocalı rayonundaki Çanakçı köyünde bulunan bir kilise ve tarihi ve mimari bir anıttır. Azerbaycan Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı tarafından ulusal öneme sahip bir anıt olarak tescil edilmiştir.

Giriş portalının kemerinde yer alan kitabede, kilisenin 1616 yılında inşa edildiği belirtilmektedir. Araştırmalara göre, Varanda Melikliği'nin erken dönemlerinde, daha eski bir dini kompleksin bulunduğu alanda, Melik Şahnazarov ailesine ait mezarları barındıran bir manastır inşa edilmiş ve bu yapı Gayane Manastırı olarak adlandırılmıştır.

## Tarihi
Giriş portalının kemerinde yer alan kitabeye göre kilise 1616 yılında inşa edilmiştir. Sarkis Celalyan, seyahat notlarında, kilisenin üzerinde, yapının Gayane ve Ripsime kardeşler tarafından Keşiş Arakel'in yardımıyla inşa edildiğini bildiren, özenle düzenlenmiş bir inşa kitabesi gördüğünü kaydetmektedir.

Kilisenin bulunduğu bölgede eski çağlardan beri dini ve kültürel bir merkezin varlığı, gerek yukarıda anılan kaynaklar gerekse anıt çevresinde tespit edilen antik yapı kalıntılarıyla desteklenmektedir. Özellikle 5.-7. yüzyıllara tarihlenen, karakteristik sütun başlıkları, sütun kaideleri ve bezemeli mimari unsurlarıyla bir bazilikaya ait olduğu düşünülen kalıntılar dikkat çekmektedir.

Araştırmalara göre, Varanda Melikliği'nin erken dönemlerinde, daha eski bir dini kompleksin bulunduğu alanda, Melik Şahnazarov ailesine ait mezarları barındıran bir manastır inşa edilmiş ve bu yapı Gayane Manastırı olarak adlandırılmıştır.

## Mimari özellikleri
Kilise, Çanakçı köyünün güneybatısında, sarp ve kayalık bir arazi üzerinde konumlanmaktadır. Günümüze, anıtı batı yönünden çevreleyen kale surları ile kulelerine ait kalıntılar ulaşabilmiştir.

Kilisenin inşasında kaba yontulmuş yerel taş malzeme kullanılmıştır. Haç planlı olan yapı, yaklaşık 11 metre uzunluğa, 9 metre genişliğe ve 7 metre yüksekliğe sahiptir.

Dua salonunda yer alan sütunlar, taşıyıcı kemerler aracılığıyla mekanın üst örtüsünü taşımaktadır. Yapının giriş kapısı batı cephede konumlanmaktadır. Güney duvarında iki, doğu duvarında ise üç pencere açıklığı bulunmaktadır.

Kilisenin güney cephesinde yer alan 2x1 metre ölçülerindeki üç antik haç taşı, günümüze ciddi ölçüde hasar görmüş ve tahrip olmuş durumda ulaşmıştır. Haç taşları üzerindeki bazı unsurların, özellikle yazıtların, silinmiş olduğu görülmektedir. Kilisenin iç mekanı da farklı boyutlarda çok sayıda haç taşı ile zenginlik göstermektedir. Antik yapıya ait mimari unsurlar ile eski mezar taşlarının, kilisenin duvar örgüsünde devşirme malzeme olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. K. Mkrtçyan, eski yapılara ait kalıntıların mümkün olduğunca değerlendirilmesini, mimarın yapının antik bir kompleksin bulunduğu alanda inşa edildiğini bilinçli olarak vurgulama isteğiyle ilişkilendirmektedir.

Kilisenin narteksi, yaklaşık 6 metre uzunluğunda ve 9 metre genişliğinde olup tonozlu bir örtüye sahip kare planlı bir mekan olarak düzenlenmiştir. Giriş bölümü, Melik Şahnazarov hanedanına ait bir aile türbesi olarak kullanılmıştır. Burada, aynı hanedana mensup vardapet (*doktor rahip*) Manvel, Melik Mirza, Hüseyin, Hovhannes ve eşlerine ait mezarlar yer almaktadır.

## Kaynakça

## Bibliyografya

*