Hamide Bânû Begüm

**Hamida Bânû Begüm** (Farsça: حمیده بانو بیگم;  - 29 Ağustos 1604) ikinci Babür imparatoru Hümâyun Şah'ın konsort kraliçesi ve halefi üçüncü Babür imparatoru Ekber Şah'ın annesidir. Kendisine oğlu Ekber tarafından **Meryem Makani** () ünvanı verilmiştir. Ayrıca Ekber'ın saltanatı sırasında Padişah Begüm unvanını da taşıyordu.

## Aile
Hamide Bânû Begüm,  yılında Fars kökenli bir ailede doğmuştur. Babası Şeyh Ali Ekber Cami, Şii olup ilk Babür imparatoru Babür'ün en küçük oğlu olan Babür prensi Hindal Mirza'nın hocasıdır. Ali Ekber Cami, aynı zamanda Ahmed Cami Zinda-fil'in soyundan gelen Mian Baba Dost olarak da bilinirdi. Hamide Bânû'nun annesi, Sind'in Paat kentinde Ali Ekber Cami ile evlenen Maah Afroz Begüm'dü. Soyundan da anlaşılacağı üzere Hamide dindar bir Müslümandı.

## Hümâyun ile görüşme
Hümâyun ile henüz on dört yaşındayken Mirza Hindal'ın evine sık sık gittiğinde, annesi Dildar Begüm'ün (Babür'ün karısı ve Hümâyun 'un üvey annesi) Alwar'da verdiği bir ziyafette tanışmıştır. Hümâyun, Delhi'den göç ettikten sonra, Delhi'de Afgan yönetimini yeniden kurma hırsı olan Şir Şah'ın orduları yüzünden sürgündeydi.

Hümâyun'un Hamide Bânû Begüm ile evlenmesi için müzakereler sürerken, hem Hamide hem de Hindal, muhtemelen birbirleriyle ilişki içinde oldukları için, evlenme teklifine şiddetle karşı çıktılar. Hamide'nin Hindal'a aşık olması muhtemel görünüyor, ancak bunun için sadece dolaylı kanıtlar var. Hindal'ın kız kardeşi ve Hamide'nin yakın dostu olan Gulbadan Begüm, *Hümayun-nâme* adlı kitabında, Hamide'nin o günlerde sık sık ağabeyinin sarayında, hatta anneleri Dildar Begüm'ün sarayında görüldüğünü belirtmektedir.

Hamide, imparatorla görüşmeyi ilk başta reddetti; ancak kırk günlük bir takipten sonra ve Dildar Begüm'ün ısrarı üzerine onunla evlenmeyi kabul etti. *Hümâyûnnâme'deki* ilk isteksizliğine atıfta bulunuyor,

## Evlilik

Evlilik, kendisi de tutkulu bir astrolog olan ve usturlabını kullanan İmparator'un seçtiği bir günde, Eylül 1541'in (Cemaziyelevvel 948 Hicri) bir Pazartesi günü öğle vakti, Sind'in Dadu Bölgesi'ndeki Patr'de (Paat olarak bilinir) gerçekleşti. Böylece, ilk eşi ve baş eşi olan Bega Begüm'den (daha sonra *[[Hac (İslam)|Hac'dan]]* sonra Hacı Begüm olarak bilinir) sonra onun ikinci eşi oldu. Bu evlilik, savaş zamanlarında rakip Şii gruplardan yardım aldığı için Hümâyun için "siyasi açıdan faydalı" oldu.

Çölde tehlikeli bir yolculuktan bir yıl sonra, 22 Ağustos 1542'de, o ve İmparator Hümâyun, Rana Prasad'ın (bir Hindli Sodha Rajput) yönettiği, küçük bir çöl kasabası olan Umerkot'a ulaştılar ve Rana onlara sığınma hakkı verdi. İki ay sonra, 15 Ekim 1542'de (Recep ayının dördüncü günü, 949 H.) sabahın erken saatlerinde, geleceğin imparatoru Ekber'i doğurdu; ona, Hümâyun'un Lahor'da rüyasında duyduğu isim verildi - İmparator Celaleddin Muhammed Ekber.

İlerleyen yıllarda, hâlâ kaçak olan kocasını takip etmek için pek çok zorlu yolculuğa çıktı. İlk olarak, Aralık ayının başlarında, yeni doğan bebeğiyle birlikte on veya on iki günlük bir yolculuğun ardından Jūn'daki kampa gitti. Daha sonra 1543'te, hedefi Kandehar olan Sind'den tehlikeli bir yolculuk yaptı; ancak bu yolculuk sırasında Hümayun, "çöl ve susuz çoraklık"tan geçerek Şal-mastan'dan aceleyle kaçmak zorunda kaldı. Küçük oğlunu geride bırakarak kocasıyla birlikte İran'a gitti, burada atası Ahmed-i Cami'nin türbesini ve Safevî Hanedanı'nın çıkış yeri olan İran'ın Erdebil şehrindeki Şii türbesini ziyaret ettiler ve bu durum onlara sonraki yıllarda çok yardımcı oldu. 1544'te Herat'ın 93 mil güneyindeki Sabzawar'daki bir kampta iki kız çocuğu doğurdu; ancak çocukları İran'dan dönüş yolculuğunda öldü. Daha sonra İran Şahı I. Tahmasb'ın Hümayun'a verdiği orduyla İran'dan döndü ve Kandehar'da Dildar Begüm ve oğlu Mirza Hindal'la buluştu. Böylece oğlu Ekber'i ancak 15 Kasım 1545'te (10 Ramazan 952 H.) tekrar görebildi: Genç Ekber'in bir grup kadın arasında annesini tanıdığı sahne, Ekber'in biyografisi olan *[[Ekbernâme]]*de canlı bir şekilde resmedilmiştir. 1548'de o ve Ekber, Hümayun'a Kâbil'e kadar eşlik ettiler.

## Ekber'in saltanatı

Ekber'in saltanatı sırasında, saray hanımlarının, bir suçlunun affını istemek için mahkeme işlerine karıştığı birçok örnek vardır. Devlet suçlularının affedilmesini sağlamak için nüfuzunu kullanmıştır.

Bu arada Şir Şah Suri, Mayıs 1545'te öldü ve ardından oğlu ve halefi İslam Şah da 1554'te ölmüş ve Suri hanedanlığı yönetimi dağılmıştır. Kasım 1554'te Hümayun Hindistan'a doğru yola çıktığında Kâbil'de kalmıştı. 1555'te Delhi'nin kontrolünü ele geçirmesine rağmen, dönüşünden bir yıl sonra, 1556'da 47 yaşındayken Delhi'deki Purana Qila'daki kütüphanesinin merdivenlerinden düşerek ölmüş ve geride imparatorluğun en büyük imparatorlarından biri olacak olan on üç yaşındaki varisi Ekber Şah'ı bırakmıştır. Hamide Bânû, Ekber Şah'a saltanatının ikinci yılında, 1557 yılında Kabil'den katıldı ve ondan sonra onunla birlikte kaldı, en önemlisi Ekber Şah'ın 1560 yılında reşit olmasıyla, Babür bakanı Bayram Han'ın devrilmesi olmak üzere çeşitli vesilelerle siyasete müdahale etmiştir.

Sonraki yıllarda torunu Şehzade Hanım'ı büyütmüştür.

## Ölüm ve sonrası

29 Ağustos 1604'te (19. Şehriyar, 1013 H.) Agra'da vefat ettikten sonra, oğlu Ekber'in ölümünden bir yıl önce ve kocası Hümayun'un ölümünden yaklaşık yarım asır sonra Hümayun'un Türbesi'ne gömülmüştür. Yıllar boyunca oğlu Akbar tarafından büyük saygı gördüğünü kaydeden İngiliz gezgin Thomas Coryat, Ekber'in Lahor'dan Agra'ya yaptığı yolculuklardan birinde onun palankenini nehrin karşısına bizzat taşıdığını aktarıyor. Daha sonra geleceğin imparatoru Cihangir olan Prens Salim babası Ekber Şah'a karşı isyan ettiğinde torununun davasını üstlendi ve Salim'in komplo kurup Ekber Şah'ın gözdesi veziri Ebü’l-Fazl'ı öldürtmesine rağmen, bundan sonra bir uzlaşma sağlandı. Ekber, başını ve çenesini yalnızca iki kez tıraş etti, biri üvey annesi Jiji Anga'nın ölümünde, diğeri ise annesinin ölümünde.

Ekber tarafından 'masumiyetin timsali' olarak kabul edilen Meryem ile birlikte yaşayan kendisine 'Meryem-makānī' ünvanı verildi. Oğlu Ekber ve torunu Cihangir'in saray kayıtlarında kendisinden *"Hazret"* diye söz edilir. Hayatının ayrıntıları, Hümâyun'un kız kardeşi Gülbeden Begüm tarafından yazılan *[[Hümâyûnnâme]]'de* ve oğlu Ekber'in saltanatı sırasında yazılan *[[Ekbernâme]]* ve *Ayn-ı Ekberî'de* de bulunmaktadır.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar
* *Humayun-Nama : The History of Humayun* by Gulbadan Begum, Tr. by Annette S. Beveridge (1902). New Delhi, Goodword, 2001. .E-book at Packard Institute Excerpts at Columbia Univ.
* 
* 

## Dış bağlantılar

* ''Humayun Namah'', Chapter 9:..Hamide Bânû Begüm ve Hümâyun'un evliliği