Kilise Tarihi (Eusebios)

***Kilise*** ***Tarihi*** (Grekçe: Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία, romanize: *Ekklēsiastikḕ Historía*; Latince: *Historia Ecclesiastica*), Sezariye piskoposu Eusebios tarafından yazılan, 1. yüzyıldan 4. yüzyıla kadar Erken dönem Hristiyanlığın gelişiminin kronolojik bir 4. yüzyıl anlatımıdır. Koini Yunancası ile yazılmış olup Latince, Süryanice ve Ermenice el yazmaları olarak da günümüze ulaşmıştır.

## İçindekiler
Sonuç, Hıristiyan bakış açısıyla yazılmış ilk tam uzunlukta dünya tarihi anlatısıydı. Paul Maier'e göre, Herodot tarihin babasıydı ve Sezariyeli Eusebios da kilise tarihinin babasıydı. 5. yüzyılın başlarında, Konstantinopolis'teki iki savunucu, Sokrates Skolastikos ve Sozomenos ve Suriye'nin Kirros kentinden bir piskopos olan Kirroslu Theodoretus, Eusebios'un anlatımının devamlarını yazarak, sonraki bin yıl boyunca tarihin yazılma biçimini büyük ölçüde belirleyecek olan devamcılar geleneğini kurdular. Pagan ve Eski Ahit tarihinin karşılaştırmalı bir zaman çizelgesini ortaya koymaya çalışan Eusebios'un kroniği, diğer tarih yazımı türü olan orta çağ kroniği veya evrensel tarih için model oluşturdu.

Eusebios, Caesarea Maritima İlahiyat Kütüphanesi'ne erişebiliyordu ve birçok kilise anıtı ve belgesinden, şehitlerin eylemlerinden, mektuplardan, daha önceki Hıristiyan yazılarından alıntılardan, piskopos listelerinden ve benzeri kaynaklardan yararlanıyordu; çoğu zaman orijinalleri uzun uzun alıntılıyordu; bu yüzden eseri başka hiçbir yerde saklanmayan materyalleri içeriyordu.

Bu nedenle, konunun ele alınışında ne eksiksizlik ne de gerekli orantı gözetildiğini iddia etmese de, tarihsel bir değere sahiptir. Erken dönem Hristiyan Kilisesi'nin tarihini de bağlantılı ve sistematik bir şekilde sunmaz. Yazarın esasen böyle bir amacı olmasa da, Hristiyan dininin büyük ölçüde bir savunusudur. Eusebios, sık sık gerçeği kasıtlı olarak çarpıtmakla suçlanmıştır. Diğer akademisyenler, onun kişiler veya olgular hakkındaki yargılarının tamamen tarafsız olmadığını kabul etmekle birlikte, kasıtlı uydurma iddialarını "tamamen haksız" olarak reddederler.

## Çalışma planı
Eusebios, kendi beyanına göre (Ii1), Kilise'nin tarihini havarilerden kendi zamanına kadar, özellikle aşağıdaki noktalara dikkat ederek sunmaya çalışmıştır:

# başlıca piskoposluklardaki piskoposların ardışıklığı;
# Hıristiyan öğretmenlerin tarihi;
# Sapkınlıkların tarihi;
# Yahudilerin tarihi;
# Putperestlerle ilişkiler;
# Şehitlikler.

Materyalini imparatorların saltanat dönemlerine göre gruplandırmış ve kaynaklarında bulduğu şekliyle sunmuştur. İçerikler şöyledir:

* Kitap I: İsa Mesih hakkında detaylı giriş
* Kitap II: Titus'un Kudüs'ü yıkmasına kadar olan elçilik döneminin tarihi
* Kitap III: Trajan'a kadar geçen zaman
* IV. ve V. Kitaplar: yaklaşık olarak MS 2. yüzyıl
* Kitap VI: Septimius Severus'tan Decius'a kadar geçen süre
* VII. Kitap: Diocletianus dönemindeki zulmün başlangıcına kadar geçen süre
* VIII. Kitap: Diocletianus zulmünün devamı
* Kitap IX: Konstantin'in Batı'da Maxentius'a ve Doğu'da Maximinus'a karşı kazandığı zaferin tarihi
* Kitap X: Kiliselerin yeniden kurulması ve Licinius'un isyanı ve fethi.

## Kronoloji
Andrew Louth, *Kilise Tarihi*'nin ilk kez 313'te yayınlandığını ileri sürmüştür. Mevcut haliyle eser, Crispus'un ölümünden önce (Temmuz 326) tamamlanmış ve X. kitap, 325'ten önce, 323'ün sonunda veya 324'te ölen Sur Başpiskoposu Paulinus'a ithaf edildiğinden, bu çalışma en kapsamlı hazırlık çalışmalarını gerektirmiştir ve onu yıllarca meşgul etmiş olmalıdır. Eski döneme ait şehitlik koleksiyonu bu hazırlık çalışmalarından biri olabilir.

## Yazarın yaklaşımı

Eusebios, Yahudi ulusunun başına gelen felaketlerin sorumlusunun İsa'nın ölümündeki Yahudiler olduğunu ileri sürer. Bu alıntı hem Yahudilere hem de Hristiyanlara saldırmak için kullanılmıştır (bkz. Hristiyanlıkta Antisemitizm).

Eusebios da Hıristiyanlara karşı benzer bir suçlamada bulunarak, en ağır zulümlerin bazılarından bölücülük ruhunu sorumlu tutuyor.

X. Kitabın ortasında bir övgü de yapar. Kiliseleri yıkıldıktan sonra yeniden inşa etmelerine izin verdiği için Rab'be verdiği destek ve onlara gösterdiği nezaket için övgüler sunar.

## Eleştiriler
Eusebios'un anlatımının doğruluğu sıklıkla sorgulanmıştır. 5. yüzyılda, Hristiyan tarihçi Sokrates Skolastikos, *[[Vita Constantini]]* ("Konstantin'in Hayatı") adlı eserinde Eusebios'u "retorik bir son" ve "gerçeklerin doğru bir şekilde ifade edilmesi" yerine "İmparator'a övgüler" için yazan biri olarak tanımlamıştır. Eusebios'un yöntemleri, 18. yüzyılda Edward Gibbon tarafından eleştirilmiştir. 19. yüzyılda Jacob Burckhardt, Eusebios'u bir yalancı, "ilk tamamen dürüst olmayan antik çağ tarihçisi" olarak görmüştür. 20. yüzyılda Ramsay MacMullen, Eusebios'un çalışmasını, "düşmanca yazıların ve reddedilen görüşlerin kopyalanmadığı veya aktarılmadığı ya da aktif olarak bastırılmadığı... inanç açısından itibarsızlaştırıcı konuların sessizliğe mahkûm edildiği" erken dönem Hristiyan tarih anlatımlarının temsilcisi olarak görmüştür. MacMullen'in görüşüne göre bu tür bir metodoloji, Kilise'nin ilk yüzyıllarda nasıl büyüdüğünü tanımlamaya yönelik modern girişimleri (örneğin Harnack, Nock ve Gustave Bardy) çarpıtmıştır. Arnaldo Momigliano, Eusebios'un zihninde "kronolojinin kesin bir bilim ile propaganda aracı arasında bir şey olduğunu" yazmıştır.

## Çeviriler
Eser antik çağda başka dillere (Latince, Süryanice, Ermenice) çevrilmiştir. Rusya Milli Kütüphanesi'nde bulunan Süryani Kodeksi 1, 462 yılına tarihlenen en eski Süryani el yazmalarından biridir.

### İngilizce çevirileri

İlk kısmi İngilizce çeviri, 1544-1553 yılları arasında Eusebios'un ilk beş kitabı üzerinde çalışan ve el yazmasını Mary Tudor'a sunan Sir Thomas More'un torunu Mary Basset tarafından yapıldı. İlk basılı İngilizce çeviri ise 1576'da Meredith Hanmer tarafından yapıldı ve daha sonra birçok kez tekrar basıldı.

* .
* .
* .
* 
* .
* .
* .
* , reprinted 2007.

### Türkçe çevirileri

* Eusebius (Caesariensis) (2010). Kilise Tarihi. Latince'den çeviren: Furkan Akderin, Chiviyazıları Yayınevi. ISBN 978-605-5708-43-6.

## Ayrıca bakınız

* Erken Hristiyanlık
* Eusebios

Diğer Erken Hristiyanlık tarihçileri:

*Socrates Scholasticus
*Sozomenos
*Kirroslu Theodoretus
*Philostorgius
*Evagrius Scholasticus
*Zacharias Rhetor
*Efesli İoannes
*Bede, *[[Historia ecclesiastica gentis Anglorum]]*
*Flavius Josephus
*Justin Irenaeus

## Notlar

## Kaynakça

### Özel

### Genel

* 
* 
* .
* .
* .
* .
* 
* .
* 

## Konuyla ilgili yayınlar
* R. M. Q. Grant, *Eusebius as Church Historian* (Oxford University Press) 1980. Discusses the dependability of Eusebius as a historian.
* Doron Mendels, *The Media Revolution of Early Christianity* : An Essay on Eusebius's Ecclesiastical History ( Wm. B. Eerdmans Publishing Co.) 1999

## Dış nağlantılar
*Greek text 
*Abbreviated English text, McGiffert translation
*English text, McGiffert translation, with introduction and notes
*