On parmak yazma

**On parmak yazma** bir yazı yazma stilidir. Bu terim, yazarken tuşları bulmak için görme duyusunu kullanmadan yazmayı ifade eder. Özellikle, on parmak yazan kişi, tuşların yerini kas hafızası yoluyla bilir. Ancak bu terim, genellikle belirli bir on parmak yazma tekniğine atıfta bulunur. Bu teknikte sekiz parmak, klavyenin orta sırasında yatay bir şekilde konumlandırılır ve belirli tuşlara ulaşmak için hareket ettirilir. (Bu tanıma göre, klavyeye bakmadan yazan ancak ana sırayı kullanmayan kişiler "hibrit daktilo" olarak adlandırılır.) Hem iki elle hem de tek elle on parmak yazma mümkündür.

Salt Lake City, Utah mahkemesinde zabıt olarak çalışan ve aynı zamanda daktilo dersleri veren **Frank Edward McGurrin**, 1888 yılında ana sıra on parmak yazma tekniğini icat ettiği bildirilmektedir. İngilizce konuşanlar için standart **[[Q klavye|QWERTY]]** klavyede ana sıra tuşları sol el için **"ASDF"**, sağ el için ise **"JKL;"** şeklindedir. Modern bilgisayar klavyelerinin çoğunda, işaret parmaklarının doğru konumda kalmasını ve yeniden yerleştirilmesini kolaylaştırmak için ana tuşlarda küçük bir çıkıntı bulunur.

## Tarihçe

Mekanik daktilolar başlangıçta alfabetik sıraya (**A, B, C, D, E** vb.) göre düzenlenmişti. Ancak, ilk kullanıcılar arasında yer alan telgraf operatörlerinin önerileri doğrultusunda değişiklikler yapıldı. Yaygın harfler merkeze ve üst sıraya taşındı. **Z** ve **S** harfleri, Amerikan Mors kodunda **Z** ve sık kullanılan **SE** harf grubu (her ikisi de **• • •  •**) birbirine benzediği için yan yana yerleştirildi. Bu sayede telgrafçılar, mesajın anlamını kavrayabilmek için ek sinyalleri bekleyebiliyordu. Klavye düzeninin operatörü yavaşlatmak ve mekanizmanın sıkışmasını önlemek amacıyla kasıtlı olarak değiştirildiği yönündeki yaygın görüş doğru değildir.

Klavye düzeni hesaplamaları, kullanılan dile bağlı olarak değişiklik göstermiştir. Bu nedenle, her dil için farklı klavye düzenleri geliştirilmiştir. Örneğin, İngilizce konuşulan ülkelerde ilk satır **[[Q klavye|QWERTY]]** şeklinde, Fransızca konuşulan ülkelerde ise **[[F klavye|AZERTY]]** olarak düzenlenmiştir. Mekanik daktilolar günümüzde nadiren kullanılsa da, yazma hızını artırmaya yönelik klavye düzeni değişiklikleri, mevcut düzenin on parmak yazanlar arasında yaygın kullanımı nedeniyle büyük ölçüde görmezden gelinmiş veya dirençle karşılaşmıştır.

**25 Temmuz 1888'de**, Amerikalı **Frank Edward McGurrin**, Cincinnati'de düzenlenen bir daktilo yarışmasında, **Caligraph** marka daktilo ile sekiz parmak tekniğini kullanan **Louis Traub**’u yenerek büyük bir zafer kazandı. McGurrin'in, o dönemde on parmak yazma tekniğini kullanan tek kişi olduğu bildirilmektedir. Sonuçlar birçok gazetenin ilk sayfasında yer aldı ve McGurrin, 500 ABD doları ödül kazandı. Bu zafer, yeni yazım tekniğinin yaygınlaşmasını sağladı.

McGurrin’in gerçekten on parmak yazan ilk kişi olup olmadığı veya sadece bu yöntemi popüler hale getiren kişi olup olmadığı tartışmalıdır. O dönemde yapılan diğer daktilo yarışmalarında elde edilen hızlar, benzer sistemlerin zaten bazı daktilograflar tarafından kullanıldığını göstermektedir.

**1889'da**, **Bates Torrey** bir makalesinde **"on parmak yazma"** ifadesini ortaya attı. **1890'da**, **Lovisa Ellen Bullard Barnes** kitabında bu terimi şu şekilde tanımladı:

*"on parmak yazmayı öğrenmek için, yani klavyeye yalnızca ara sıra bakarak yazabilmek için, makinenin tam karşısına oturun. Ellerinizi klavyenin üzerinde mümkün olduğunca sabit tutun."*

**1985 yılında**, **Sector Software** tarafından geliştirilen **on parmak Yazma Daktilo Eğitimi** "*Touch Typist Typing Tutor"*, erken dönem yazı yazma eğitimi yazılımlarından biri olarak piyasaya sürüldü.

on parmak yazma yöntemi, **"arama ve vurma"**, diğer adıyla **"iki parmak tekniği"** ile karşılaştırılır. Bu yöntemde, kullanıcı tuşların yerini ezberlemek yerine gözleriyle arayarak bulur ve genellikle baskın elinin işaret parmağını kullanarak tuşa basar. Bu yöntem, yalnızca on parmak yazmadan daha yavaş olmakla kalmaz, aynı zamanda parmakların daha uzun mesafe kat etmesini gerektirdiğinden verimsiz kabul edilir.

Bu iki uç nokta arasında çeşitli yazım stilleri de bulunmaktadır. Örneğin, **arama ve vurma** yöntemiyle yazan ancak daha fazla parmak kullanan kişiler vardır. Bazıları klavyeye bakmadan yazabilir ancak **ana sıra tekniğinde kullanılan sekiz parmağın tamamını kullanmaz** (genellikle küçük parmaklar dışlanır, çünkü bu parmaklar genellikle daha az güçlü ve daha az becerikli olduğundan tuşlara basmakta zorlanılabilir). Bazı kişiler, istenen tuşa ulaşmak için **tüm ellerini hareket ettirirken**, bazıları her tuşa bastıktan sonra ellerini **ana sıraya geri getirmeden yazmaya devam eder**.

## Avantajları

### Hız
on parmak yazma eğitimi, bireyin yazma hızını ve doğruluğunu önemli ölçüde artırabilir. Ortalama yazma hızı **30–40 WPM** (dakikada kelime) civarındayken, düşünce hızına yetişmek için yaklaşık **60–80 WPM** gereklidir. Microsoft'un yaptığı bir ankete göre, birçok yönetici çalışanlarının en az **50 WPM** hızında yazabilmesini beklemektedir. Profesyonel daktilograflar, **veri girişi operatörleri** gibi meslek gruplarındakiler ise **100 WPM** ve üzeri hızlara sürekli olarak ulaşabilirler. Yüksek hız ve doğruluğu koruyabilmek için düzenli pratik gereklidir.

### Dikkat Dağılımının Azalması
on parmak yazan biri, klavye ile diğer dikkat gerektiren alanlar arasında göz hareketi yapmak zorunda kalmaz. Klavyenin üzerine yerleştirilen parmaklar genellikle tuşları kapatır ve aydınlatma yeterli olmayabilir. Bu durum, üretkenliği artırırken hata sayısını azaltır.

### Boyun Ağrısının Azalması
on parmak yazma, gözleri ekrana odaklı tutarak doğru duruşun korunmasına yardımcı olur ve sürekli klavyeye bakma ihtiyacını ortadan kaldırarak boyun ağrılarını azaltır.

## Tartışmalar
Acemi düzeyindeki **"bul ve bas"**  tekniği ile on parmak yazma arasında birçok farklı yazma stili vardır. Örneğin, birçok bul ve bas tekniğini kullanan kişi, klavye düzenini ezberlemiş olabilir ve ekrana odaklanarak yazabilir.

30 farklı yazma stili ve yetkinlik seviyesine sahip bireylerin incelendiği bir çalışma, **on parmak yazma** ile **kendi kendine öğrenilmiş hibrit teknikler** arasında hız açısından büyük fark olmadığını ortaya koymuştur.

Çalışmada şu bulgular yer almaktadır:

* **Parmak sayısı yazma hızını belirlemez.**
* **Kendi yöntemleriyle yazmayı öğrenenler, eğitim almış daktilograflar kadar hızlı olabilir.**
* **Hızlı daktilograflar, ellerini sabit bir konumda tutar ve klavye üzerinde hareket ettirmez.**
* **Aynı harfleri sürekli aynı parmakla yazmak, hız açısından önemli bir etkendir.**

Doktora öğrencisi **Anna Feit**, bu durumu şu sözlerle özetlemiştir:

*"Bir yazma kursuna katılan kişilerin, kendi kendine yazmayı öğrenen ve ortalama 6 parmak kullanan bireylerle benzer hız ve doğruluk oranlarına sahip olmalarına şaşırdık."*

Ancak çalışma, **en fazla 75 WPM** hızına sahip bireyleri incelemiş olduğundan, **daha hızlı daktilograflar için genelleme yapılamayacağı** yönünde eleştirilmiştir.

## Ana Sıra
**Ana Sıra**, bir daktilo veya bilgisayar klavyesindeki orta sıradaki tuşlara verilen isimdir. En yaygın İngilizce klavye düzeni olan QWERTY düzeninde, "**A S D F**" ve "**J K L** ;" tuşları, ana sıra tuşlarıdır.

Klavyenin orta sırasına **"ana sıra"** denir. Çünkü yazıcılar, parmaklarını bu tuşlara yerleştirmeye ve ana sıra dışındaki herhangi bir tuşa bastıktan sonra parmaklarını tekrar bu tuşlara geri getirmeye eğitilirler.

Bazı klavyelerde, ana sıradaki belirli tuşlarda küçük bir çıkıntı bulunur. Bu, parmakların ana sıraya geri dönmesini sağlayarak on parmak yazmayı kolaylaştırır.

Örneğin, QWERTY klavye ile "poll" kelimesini yazmak için, tüm parmaklar ana sıraya yerleştirilir. (Sağ el, "**J K L** ;" tuşlarını kapsayacak şekilde sağ başparmak boşluk tuşunda, sol el ise "**A S D F**" tuşlarını kapsayacak şekilde sol başparmak boşluk tuşunda olmalıdır.) Ardından, sağ serçe parmak, noktalı virgülün hemen üstünde bulunan "**P**" tuşuna ulaşır ve parmak, başladığı noktalı virgül tuşuna geri döner. Yüzük parmağı, "**L**" tuşunda olup, doğrudan yukarıya doğru hareket ederek "**O**" tuşuna basar ve sonra geri döner. Son olarak, aynı yüzük parmağı "**L**" tuşunda kalır ve bu tuşa iki kez basar. Deneyimli yazıcılar bunu dakikada 100 kelimenin üzerinde hızla yapabilirler.

## Diğer yöntemler

1960'lı yıllardan itibaren öğretilen bir yöntem (: Sol serçe parmak, **1** ve **2** tuşları için; yüzük parmak, **3**; orta parmak, **4**; sol işaret parmağı ise **5** ve **6** tuşları için kullanılır. Klavyenin sağ tarafında ise: işaret parmağı **7** ve **8** tuşları için, orta parmak **9** için, yüzük parmak **0** için ve serçe parmak ise üst sıradaki tüm diğer tuşlar için kullanılır. Bu iki yöntem, ilk zamanlarda bazı daktilolarda **0** ve/veya **1** tuşlarının bulunmadığı dönemleri yansıtmaktadır.

Üçüncü bir yöntem ise her iki yöntemin karışımıdır: Sol el yukarıda belirtilen şekilde çalışırken, sağ el temel yöntemle çalışır (sağ işaret parmağı yalnızca 7 rakamı için kullanılır). Bazı kişiler bu yöntemi daha ergonomik olarak kabul eder çünkü her iki elin parmakları da genellikle içeriye doğru hareket eder.

Her bir yazma yöntemi için tasarlanmış özel ergonomik klavyeler mevcuttur. Klavye, **5** ve **6** veya **6** ve **7** tuşları arasında bölünmüştür.

Bazı özel yüksek kaliteli bilgisayar klavyeleri, on parmak yazma yöntemini benimseyenler için tasarlanmıştır. Örneğin, birçok üretici boş mekanik klavyeler sunmaktadır. Eğitimli bir on parmak yazma kullanıcısı, boş bir klavye kullanmaktan rahatsız olmaz. Bu tür klavyeler, arama ve tıklama yöntemiyle yazan kullanıcıları, Braille Alfabesi gibi bakmadan yazmaya zorlayabilir, bu da görme engelli kişiler tarafından kullanılan bir yazma türüdür.

## Kaynakça