Henri Cartan

**Henri Cartan** (d. 8 Temmuz 1904 (Nancy) - ö. 13 Ağustos 2008 (Paris)) matematiğe önemli katkılarda bulunan Fransız matematikçi. Bourbaki grubunun kurucularından biridir.

Genellikle, zamanının en etkin Fransız matematikçilerinden biri olarak kabul edilir. Çok değişkenli karmaşık analiz, topoloji (demetler, Eilenberg-MacLane kompleksleri) ve homolojik cebir üzerine yaptığı çalışmalarla tanınır.

## Yaşamı
### Ailesi
Matematikçi Élie Cartan ve Marie-Louise Bianconi'nin oğludur. 
Fizikçi ve direnişçi Louis Cartan'ın, besteci Jean Cartan'ın ve matematikçi Hélène Cartan'ın kardeşidir. Ayrıca matematikçi Anna Cartan'ın yeğeni, filozof ve direnişçi François Cuzin'in ilk kuzenidir. Aynı zamanda fizikçi Pierre Weiss'in damadıdır.

### Eğitim yaşamı
Henri Cartan, kendi deyimiyle, çok küçük yaşta matematiğe ilgi duymuş ancak ailesinden etkilenmemiştir. Babasının 1909'da Sorbonne'a atanmasının ardından ailesiyle birlikte Paris'e taşındı. Henri Cartan, orta öğrenimini Versay'daki Hoche Lisesi (*Lycée Hoche*)'nde tamamladı. 1923'te École Normale Supérieure'e girdi. Orada, 1922'de yine aynı üniversiteye 16 yaşında giren ve 1928'de Paul Montel'in danışmanlığında doktorasını alan André Weil ile tanıştı. Doktora tezi karmaşık analiz üzerineydi.

## Akademik iş yaşamı

1928'den 1929'a kadar Caen'deki Malherbe Lisesi (*Lycée Malherbe*)'nde öğretmenlik yaptı, ardından 1929'dan 1931'e kadar Lille Üniversitesi fen fakültesinde öğretim görevlisi olarak çalıştı. 1931 yılında Strasbourg Üniversitesi fen fakültesine *chargé de cours* ve ardından *maître de conférences* olarak atandı. Çemberli bölgelerle alakalı bir yayınının ardından Henri Cartan, Mayıs 1931'de Almanya'daki Münster Üniversitesi'ne davet edildi. Daha sonra Heinrich Behnke ve asistanı Peter Thullen ile tanıştı. Thullen ile Cartan burada arkadaş oldular ve birlikte 1932 tarihli *Mathematische Annalen* dergisinde bir makale yayınladılar. Bu makalede bugün Cartan-Thullen teoremi olarak bilinen sonuç kanıtlanmıştır.

Bourbaki grubunun gelecekteki üyelerinin ilk toplantısı 14 Ocak 1935'te gerçekleşti. Temmuz 1935'te Besse-en-Chandesse'de yapılan ilk kongre Szolem Mandelbrojt, Jean Dieudonné, Claude Chevalley ve André Weil'i bir araya getirdi. O zamanlar amaç, matematiksel analizin basit bir şekilde yazılmasıydı; bu hedef, zamanla giderek daha iddialı hale geldi. Aynı yıl, fizikçi Pierre Weiss'in kızı Nicole Weiss ile evlendi ve beş çocuğu oldu.

1936'da profesör olarak atanan Henri Cartan, 1937'de tekrar Almanya'ya davet edildi. Strazburg'un Alman işgalinden kurtulmasıyla Clermont-Ferrand'da bir yıl öğretmenlik yaptı. 1937 yılında Chançay'da düzenlenen Bourbaki kongresinde filtre fikrini sundu. Kasım 1940'ta Paris Üniversitesi fen fakültesine genel matematik öğretim görevlisi (*maître de conférences*) olarak atandı ve École Normale Supérieure'de matematik öğretiminden sorumlu oldu. Böylelikle, Louis Rapkine ve Rockefeller Vakfı tarafından önerilen Amerika Birleşik Devletleri'ne sığınma teklifini reddetti.

Kardeşi fizikçi Louis Cartan Fransız Direnişi'ne katıldı. Şubat 1943'te tutuklanıp sınır dışı edildi, Ağustos ayında ölüm cezasına çarptırıldı ve Aralık 1943'te idam edildi. Henri Cartan kardeşinin öldüğünü Mayıs 1945'te, savaşın sonunda öğrendi. Bu dönemde Almanya'da temaslarını sürdürmeye devam eden, savaşın sonunda özellikle Heinrich Behnke ve Peter Thullen'le iletişim kurarak Fransız ve Alman matematikçilerin yakınlaşmasını kolaylaştırdı. École Normale Supérieure'deki matematik derslerinden sorumluydu ve 1945'ten 1947'ye kadar Strazburg'daki fen fakültesinde görevliydi.

Henri Cartan, Kasım 1946'da, Oberwolfach'taki Matematik Araştırma Enstitüsü'nü ziyaret etti. École Normale Supérieure'de 1948-1964 yılları arasında ünlü *Cartan Seminerleri*ni yönetti. Ocak 1948'de Weil tarafından Chicago Üniversitesi'ne davet edildi. Daha sonra Samuel Eilenberg ile tanıştı. Şubat'tan Mayıs'a kadar Harvard Üniversitesi'ni ziyaret etti. 1950'de Société Mathématique de France'ın başkanı oldu. 1956 yılında Eilenberg ile birlikte bugün hala referans olan *Homolojik Cebir* (*Homological Algebra*) adlı eseri yazdı.

1965'te École Normale Supérieure'deki görevinden ayrıldı. 1969 yılında Paris XI Üniversitesi olarak da anılan Orsay'da fen fakültesine profesör olarak atandı. 1967'den 1970'e kadar Uluslararası Matematik Birliği'nin başkanlığını yaptı ve Fransız Bilimler Akademisi ve Danimarka Kraliyet Bilim ve Edebiyat Akademisi dahil olmak üzere çeşitli akademilerin üyeliğine seçildi.

## Siyasi mücadele
1974'te Cartan, Sovyet yetkilileri tarafından bir psikiyatri hastanesinde tutulan Ukraynalı matematikçi Leonid Plyuşç'un serbest bırakılması için kampanya yürüttü. Vancouver'da bir dilekçenin imzalanması için bir çağrı düzenledi ve bu vesileyle Lipman Bers ve Laurent Schwartz'la birlikte Paris *İnsan Hakları Birliği* ile birkaç kez bir araya gelen *Matematikçiler Komitesi*'ni kurdu. LLeonid Plyuşç Ocak 1976'da serbest bırakıldı. Komite daha sonra dünya çapında siyasi konumları nedeniyle tehlikeye düşen çeşitli matematikçileri savundu (Andrey Çihanoviç ve Anatoli Çiharanski, Uruguaylı José Luis Massera veya Faslı Sion Assidon gibi). Bugün *Bilim Adamlarını Savunma Komitesi* hala varlığını sürdürmektedir.

Siyasi düzeyde Henri Cartan, Avrupa federalizmi fikrini savundu ve 1974'ten 1985'e kadar Avrupalı Federalistler Birliği'nin başkanlığını yaptı.

## Seçilmiş yayınlar

*  (Tez)
*
*
* *Espaces fibrés et homotopie*, (Séminaire Henri Cartan Tome 2 (1949–1950))
* *Cohomologie des groupes, suite spectrale, faisceaux*, (Séminaire Henri Cartan Tome 3 (1950–1951))
* *Algèbres d'Eilenberg – Mac Lane et homotopie*, (Séminaire Henri Cartan Tome 7 no2. (1954–1955))
* *Fonctions automorphes*, (Séminaire Henri Cartan Tome 10 no2. (1957–1958))
* *Quelques questions de topologie*, 1958.
* ''Homological Algebra'' (S. Eilenberg ile), Princeton Univ Press, 1956 
* Séminaires de l'École normale supérieure (Fr. "Séminaires Cartan" (Cartan Seminerleri) olarak adlandırılır), Secr. Math. IHP, 1948-1964; New York, W.A.Benjamin ed., 1967.
* *Théorie élémentaire des fonctions analytiques*, Paris, Hermann, 1961 (İngilizce, Almanca, Japonca, İspanyolca ve Rusçaya çevrilmiştir).
* *Calcul différentiel*, Paris, Hermann, 1967 (İngilizce, İspanyolca ve Rusçaya çevrilmiştir).
* *Formes différentielles*, Paris, Hermann, 1967 (İngilizce, İspanyolca ve Rusçaya çevrilmiştir).
** Differential Forms, Dover 2006
* *Œuvres* — Collected Works, 3 vols., ed. Reinhold Remmert & Jean-Pierre Serre, Springer Verlag, Heidelberg, 1967.
**
**
**
* *Relations d'ordre en théorie des permutations des ensembles finis*, Neuchâtel, 1973. 
* *Théorie élémentaire des fonctions analytiques d'une ou plusieurs variables complexes*, Paris, Hermann, 1975. Isbn:9782705652159
** 
* *Cours de calcul différentiel*, Paris, Hermann, 1977.
*.

## Notlar