Dvaita Vedanta

**Dvaita Vedānta** (Sanskrit: द्वैत वेदान्त; IAST: *Dvaita Vedānta*) veya özgün adıyla **Tattvavāda** (IAST: *Tattvavāda*), Vedanta geleneği içinde düalist bir Hindu felsefesi ekolüdür. 13. yüzyılda Güney Hindistan’da Madhvacharya tarafından sistemleştirilmiştir. Dvaita’ya göre Brahman (en yüce gerçeklik) ile ruhlar (*jīva*) ve madde (*jaḍa/prakṛti*) birbirinden farklı gerçekliklerdir; bu farklılıklar hiçbir bağlamda ortadan kalkmaz. Ekol, özellikle Advaita’nın nondualist yorumuna ve Vişiştadvaita’nın “ayrımlı nondualist” yorumuna karşı konumlanır.

## Adlandırma ve etimoloji
Madhva ekolü kendisini sıklıkla **Tattvavāda** (“gerçeklik öğretisi”) olarak adlandırır; modern literatürde ise yaygın olarak **Dvaita Vedānta** (“ikicilik Vedāntası”) diye anılır. Her iki ifade de Sanskrit diline aittir.

## Öğreti
### Ontoloji
Dvaita ontolojisi, varlığı başlıca iki olgu olarak kavrar: (1) bağımsız gerçeklik (*svatantra*, yalnızca Viṣṇu/Brahman), (2) bağımlı gerçeklik (*paratantra*), yani ruhlar (*jīva*) ve cansız/maddî varlık (*jaḍa/prakṛti*). Bu bağımlılık, ruh ve maddenin gerçekliğini ortadan kaldırmaz; aksine onların Tanrı’dan ontolojik olarak farklı olduklarını vurgular.

### Pañcabheda
Dvaita’nın en ayırt edici öğretisi **pañcabheda** (“beşli fark”) doktrinidir. Buna göre gerçeklik daima şu beş farkı içerir:

Viṣṇu ile ruh (*īśvara–jīva*),
Viṣṇu ile madde (*īśvara–jaḍa/prakṛti*),
ruh ile madde (*jīva–jaḍa*),
bir ruh ile başka bir ruh (*jīva–jīva*),
bir madde türü ile başka bir madde türü (*jaḍa–jaḍa*). Bu beşli fark ezelî ve ebedîdir, kurtuluş sonrasında da ruhların bireyselliği korunur.

### Tanrı, ruh ve madde ilişkisi
Dvaita’da Brahman doğrudan Vişnu ile özdeşleştirilir; Viṣṇu ezelî-ebedî, her şeyi bilen ve kuşatan, niteliği olan (*saguṇa*) Tanrıdır. Ruhlar bilinçli ve ebedîdir; madde ise bilinçsizdir. Ruhlar ve madde Tanrı’ya ontolojik olarak bağımlıdır, fakat gerçeklikleri inkâr edilmez (*satkārya*).

### Epistemoloji
Madhva, algı ve çıkarımı baştan geçerli (*prāmāṇya*) kabul eden realist bir bilgi anlayışından hareket eder; bu nedenle Advaita’nın farklılıkları nihai düzeyde māyā/avidyā olarak yorumlayan yaklaşımına karşı çıkmaktadır. Kutsal metinler (Upanişadlar, Bhagavad Gita, Brahma Sutraları) günlük deneyimin sunduğu çokluk algısıyla çelişmeyecek şekilde yorumlanmalıdır.

### Kurtuluş
Kurtuluş, ruhun Tanrı’ya mutlak bağımlılığının bilinmesiyle ve bhakti (Tanrı'ya aşk) aracılığıyla, Tanrı’nın lütfuna mazhar olarak gerçekleşir. Bilgi (*jñāna*) gerekli olmakla birlikte lütuf (*anugraha*) esastır. kurtuluşta ruh Tanrı ile özdeş olmaz, bireyselliğini korur.

## Karşılaştırma
### Advaita Vedānta ile farklar
Advaita, ātman ile Brahman’ın nihai özdeşliğini savunur ve çokluğu illüzyon sayar; Dvaita ise çokluğu ve farklılığı nihai düzeyde gerçek kabul eder, Tanrı’yı nitelikli ve kişisel olarak yorumlar ve ruh–Tanrı özdeşliğini reddeder.

### Viśişṭādvaita ile farklar
Vişiştadvaita ruhların bireyselliğini korurken onları Brahman’ın “nitelikleri/bedeni” bağlamında açıklar; Dvaita’ya göre Tanrı–dünya ilişkisi “ruh–beden” değil, “egemen neden–etki” ilişkisidir ve iki tarafın ontolojik farklılığı baki kalır.

## Metinler ve gelenek
Madhva’nın Vedānta yorumu; Upanişadlar, *Bhagavadgītā* ve *Brahmasūtra* üzerine kapsamlı şerhler ile sistematik risalelerden oluşur. Ekolün Madhva'nın ardılı olan önemli âlimleri arasında Jayatirtha ve Vyasatirtha anılır. Gelenek günümüzde özellikle Udupi merkezli *Madhva sampradaya* içinde sürmektedir.

## Akademik literatür

## Ayrıca bakınız

Madhvacharya

Vedanta

Advaita Vedanta

Vişiştadvaita

## Dış bağlantılar

Encyclopedia of Philosophy – ''Madhva'' 
Britannica – ''Dvaita''

## Kaynakça