Frankfurt gümüş yazıtı

**Frankfurt gümüş yazıtı**, MS 3. yüzyılın ortalarına tarihlenen, koruyucu bir muskada bulunan, gümüş bir folyo üzerine kazınmış 18 satırlık bir Latince yazıdır. İsa Mesih'e yaptığı atıf nedeniyle, Alpler'in kuzeyinde Hristiyanlıkla ilgili bilinen en eski kanıtı temsil eder. Bu muska, 2018 yılında Frankfurt am Main'in kuzeybatı banliyölerinde yer alan eski Roma kasabası Nida yakınlarındaki bir mezarlıkta yapılan arkeolojik kazılarda keşfedilmiştir.

Muska, şeytanları uzaklaştırmak amacıyla yapılmış ve koruma için İsa ve Aziz Titus'a dua içermekte. Ayrıca Trisagion'un bilinen en eski yazılı kullanımını içermektedir. Muska, Filipililere Mektup'tan Latince çevirilerle alıntılar yer almaktadır.

## Keşfi

2017 yılında, Frankfurt'un Praunheim semtinde bir konut inşaatı öncesinde yapılan kazılarda, arkeologlar daha önce bilinmeyen 127 mezar buldu; bunların çoğu gömü mezarlarıydı. "Heilmannstraße" olarak adlandırılan bu mezarlık alanı, Roma dönemi şehri Nida'ya ait olarak değerlendirildi. Nida hakkında yapılan çalışmalarda, , 1. yüzyıldan 3. yüzyılın sonlarına kadar yerleşim görmüş olan Roma sınır kasabası Nida'daki çoklu mezar alanlarının bir özetini sunmuştur. Frankfurt'un Praunheim bölgesindeki Heilmannstraße yakınlarında bir mezarlık alanının varlığı 19. yüzyıldan beri bilinmektedir ve 1893 ile 2016 yılları arasında toplamda on iki mezar kazılmıştır.  2017 yılında Heilmannstraße 10'da yapılan bir arkeolojik kazı, bütün bir mezarlığın varlığını ortaya çıkarmıştır. 2018'de gerçekleştirilen ikinci bir kazıda, alanın daha fazlası açığa çıkarılmış ve toplamda 127 mezar tespit edilmiştir.

Bu mezarlar arasında, yaklaşık 35-45 yaşlarında bir erkeğe ait bir mezar bulunmuştur. Çenesinin altında, boyun bölgesinde, uzunluğu  ve genişliği 9&nbsp;mm olan gümüş bir muska kapsülü bulunmuştur. Muska, kötü ruhları uzaklaştırmak ve sahibini korumak için kullanılan büyülü bir koruma muskası olan bir "Phylakterion"du. Kapsülün içinde, uzunluğu 91 mm olan yuvarlanmış, katlanmış ve buruşmuş bir gümüş folyo yer alıyordu. Mezar eşyalarına, bir tütsü kabı ve pişmiş topraktan yapılmış bir kupa dahil, dayanılarak mezarın 230 ile 270 yılları arasına tarihlendiği belirlenmiştir. Kalıntılar üzerinde yapılan izotop analizi adamın kökenlerini belirlemeyi amaçlamaktadır; ancak 2024 itibarıyla bu analizlerin sonuçları henüz açıklanmamıştır.

Frankfurt Arkeoloji Müzesi'nde yapılan restorasyon sırasında muska ve gümüş folyo birbirinden ayrılmıştır. 2019 yılında yapılan röntgen görüntüleme, gümüş folyonun iç kısmında bir yazıt bulunduğunu ortaya çıkarmıştır. İnce ve hassas folyo fiziksel olarak açılmamış, bunun yerine  ve Goethe Üniversitesi Frankfurt tarafından bilgisayarlı tomografi ile taranmıştır. Folyonun 3D modeli oluşturulmuş ve sanal olarak açılması sağlanmıştır.

Eser ve üzerindeki yazıt, Aralık 2024'te Frankfurt am Main'de düzenlenen bir basın toplantısında halka tanıtılmış ve ardından Frankfurt Arkeoloji Müzesi'nin kalıcı koleksiyonuna eklenmiştir.

## Yazıt

Gümüş folyo üzerindeki metin, Hristiyan Tanrısı'nın korumasını istemek için yazılmıştır. Yazıt, İsa Mesih'in adını birçok kez anmakta ve onu Tanrı'nın Oğlu olarak tanımlamaktadır.

Metin büyük ölçüde tamamlanmış olsa da, sol kenardaki birkaç boşluk farklı şekillerde yorumlanabilir. İlk üç satırda, Aziz Titus'a bir çağrı yapılmakta, ardından bir Trisagion ("kutsal, kutsal, kutsal") ve İsa Mesih, Tanrı'nın Oğlu'na bir referans bulunmaktadır. Bunun ardından İsa'yı öven birkaç cümle yer alır. Son altı satırda ise, Pavlus'un Filipililer 2:10–11'deki Mesih şiiri, erken bir Latince çevirisiyle alıntılanmıştır.

Yazı, majüskül ve minüskül kursiflerin bir karışımıdır ve 3. yüzyıla tarihlendirilebilir.

## Önemi

3. yüzyıla ait bu parça, şeytanları uzaklaştırmak ve taşıyıcısını korumak amacıyla sihirli bir koruyucu muska olarak kullanılmıştır. O dönemde Hristiyanlar, Roma İmparatorluğu'nda hâlâ zulme maruz kalıyordu.

Bilinen diğer erken dönem Hristiyan muskalarının çoğu Yunanca veya İbranice yazılar içerirken, Latince yazılara rastlanmamaktadır. Muskanın sofistike tarzı, yazıcının yetenekli bir kâtip olduğunu göstermektedir.

Arkeolog Markus Scholz'a göre, bu yazıtın benzersizliği tamamen Hristiyan içeriğe sahip olması ve çok tanrılı unsurlar içermemesidir. Benzer eserler genellikle çeşitli tanrılara atıfta bulunurken, bu yazıt Yahudilik ya da paganizmle ilgili hiçbir unsur içermemektedir. 5. yüzyıla gelindiğinde, değerli metallerden yapılan muskalar artık farklı inançları bir arada temsil etmeyi bırakmıştır. Ren Nehri'nin doğusundan gelen tek benzer eser, Badenweiler'deki Roma hamamı kalıntılarında bir çocuk mezarından çıkarılmıştır ve bu yazıt hem Hristiyan-Yahudi Tanrısı'na hem de bir Germen bahar tanrısına atıfta bulunmaktadır. Bu eserin erken dönem Hristiyanlık tarihi açısından anlamı hâlâ daha fazla araştırılmayı beklemektedir. Örneğin Scholz'a göre, Pavlus'un Filipililere Mektubu'nun Latince versiyonunun şimdiye kadarki en eski kaynak olup olmadığı incelenmelidir.

Bonn Üniversitesi'nden kilise tarihçisi 'e göre, bu yazıt Roma Cermanya'sında Yeni Ahit'in en erken belgelerinden biridir. Ayrıca Hristiyan litürjisinde Trisagion'un bilinen ilk kullanımını işaret etmektedir.

Bilim insanları, bu keşfin Hristiyanlığın Kuzey Avrupa'da yayılma tarihini yeniden yazmayı gerektirdiğine ve bilinen tarihi 50 ila 100 yıl geriye çektiğine inanmaktadır. Galya ve Yukarı Germania'da Hristiyan topluluklarına dair dolaylı kanıtlar bulunmasına rağmen, örneğin 177 yılında Lugdunum'daki (günümüz Lyon) Hristiyanlara yapılan zulüm gibi, şimdiye kadar Alpler'in kuzeyinde Hristiyanlıkla ilgili güvenilir ilk kanıt olarak, 313 yılında Roma Sinodu'na katılan Köln Piskoposu Maternus kabul ediliyordu.

## Notlar

## Kaynakça