Hi Ro

**Hi Ro** (**☧**, İngilizce telaffuzu  ; ayrıca *chrismon* olarak da bilinir), Yunanca  ilk iki (büyük) harfi olan hi ve ro'nun (**ΧΡ**) üst üste getirilmesiyle oluşturulan Hristogram'ın en eski biçimlerinden biridir (rom : Christos) ro'nun dikey çizgisi hi'nin merkezini kesecek şekilde.

Hi Ro sembolü, Roma imparatoru I. Konstantin (MS 306-337) tarafından askeri bir standardın (Vexillum) parçası olarak kullanılmıştır. Konstantin'in sancağına Labarum adı verildi. Staurogram ( ) ve IX monogramı )) Hi Ro'ya benzer erken sembollerdir.

Hristiyanlık öncesi dönemlerde, Hi Ro sembolü ayrıca bir sayfanın kenar boşluğunda özellikle değerli veya ilgili bir pasajı işaretlemek için de kullanılırdı ve *chrēston* (iyi) olarak kısaltılırdı. III. Ptolemaios'in (MÖ 246-222) bazı sikkeleri Hi Ro ile işaretlenmiştir.

Yunan karakterlerinden oluşmasına rağmen, bu düzenek (veya ayrı parçaları) sıklıkla Latince metinlerde kısaltma olarak kullanılır ve Latince bir isme uygun eklerin eklendiği görülür, örneğin *XPo*, *Christo*, "Mesih'e" anlamına gelir, *Christus'un* datif biçimi veya ** Sümerce Latincede "Hıristiyan" anlamına gelen *Christicola* sözcüğü *icumen'dir*.

__TOC__

## Kökeni ve benimsenmesi
Kuzey Afrika kökenli Latin tarihçi Lactantius'a göre, İmparator I. Konstantin () tarafından yoksulluktan kurtarılan ve oğlu Crispus'a öğretmenlik yapan Konstantin, askerlerinin kalkanlarına "göksel ilahi bir sembol" () koyması emredildiği bir rüya görmüştü. Lactantius'un aktardığına göre, İmparator Konstantin'in ertesi sabah seçtiği gerçek sembolün tanımı pek açık değildir: Tau-Ro'ya veya bir staurograma çok benzemektedir ( ), benzer bir Hristiyan sembolüdür. Aynı gün Konstantin'in ordusu Maxentius'un güçleriyle savaştı ve Roma dışında Milvian Köprüsü Muharebesi'ni (312) kazandı.

Eusebios (ö. 339) olayları iki farklı şekilde anlatır. Savaştan kısa bir süre sonra, henüz Konstantinos'la temas kurmamışken, Eusebius yazdığı kilise tarihinde herhangi bir rüya veya vizyondan bahsetmez; ancak Maxentius'un yenilgisini (Tiber'de boğularak öldürülmüştür) İncil'deki firavunun yenilgisiyle karşılaştırır ve Konstantinos'un zaferini ilahi korumaya bağlar.

Eusebius'un, Konstantin'in ölümünden sonra yazdığı Roma İmparatoru anılarında (*Konstantinin hayatı üzerine*,  ), Milvian Köprüsü Muharebesi'nden çok önce Galya'da mucizevi bir görünümün gerçekleştiği söylenir. Bu son versiyonda, Roma imparatoru, birçok farklı tanrının yardımına başvuran komutanların başına gelen talihsizlikleri düşünmüş ve yaklaşan savaşta Tek Tanrı'dan ilahi yardım istemeye karar vermiştir. Öğle vakti Konstantinos, güneşin]] üzerinde bir ışık haçı gördü. Ekinde Yunanca karakterlerle "Εν τούτῳ Νίκα!" ifadesi vardı. ("Bunda fethedin!"). Mucizeyi sadece Konstantin değil, bütün ordu gördü. O gece Hz. İsa rüyasında Roma imparatoruna görünerek, gökyüzünde gördüğü işaretin bir kopyasını yapmasını, bunun savaşta kendisini koruyacağını söyledi.

Eusebius, *Vita'da* Konstantin'in kendisine bu hikâyeyi anlattığını ve hayatının sonlarında "ben onun tanışıklığına ve arkadaşlığına layık görüldüğümde" "yeminlerle doğruladığını" yazmıştır. Eusebius, "Gerçekten de," der, "bu hikayeyi başka biri anlatsaydı, kabul etmek kolay olmazdı."

Eusebius ayrıca, İmparator Konstantin'in Licinius'a karşı daha sonraki savaşlarında kullandığı Hi Ro işaretini içeren askeri standart olan labarumun bir tanımını da bırakmıştır.

## Daha sonraki kullanım

### Geç Antik Çağ
İsa'nın çarmıha gerilmesi ile dirilişi arasındaki bağlantının erken bir görsel temsili, Roma'daki Domitilla'nın 4. yüzyıl lahitinde görülmektedir; Hi Ro'nun etrafında bir çelengin kullanılması, Diriliş'in ölüm üzerindeki zaferini sembolize eder.

Konstantin'den sonra Hi Ro, imparatorluğun resmi ambleminin bir parçası haline geldi. Arkeologlar, Hi Ro'nun bazı Geç Roma askerlerinin miğferlerinde arma olarak yer aldığını gösteren kanıtlar ortaya çıkardı. İmparator Konstantin döneminde basılan sikke ve madalyonlarda da Hi Ro yazısı yer alırdı. 350 yılına gelindiğinde Hi Ro, Hristiyan lahit ve fresklerinde kullanılmaya başlandı. Gaspçı Magnentius'un, 353 yılında basılan bazı madeni paraların arka yüzünde, Alfa ve Omega ile çevrili Hi Ro monogramını kullanan ilk kişi olduğu anlaşılıyor. Roma Britanyası'nda, 1963 yılında Dorset'teki Hinton St. Mary'de mozaik bir döşeme ortaya çıkarıldı. Üslup açısından 4. yüzyıla tarihlenmektedir; ortasındaki yuvarlak bölüm, Hi Ro sembolünün önünde bir *[[pallium]]* içinde sakalsız bir erkek başını ve büstünü, yanlarında ise ebedi hayatın sembolü olan narları tasvir etmektedir. Lullingstone'daki bir villanın yerinde fresk olarak yapılmış bir başka Roma-İngiliz Hi Ro bulunmuştur (resimli). Bu sembol aynı zamanda Britanya'daki Geç Roma Hristiyan mühür yüzüklerinde de bulunmuştur.

2020 yılında arkeologlar, İngiltere'nin kuzeyindeki Vindolanda'da, Hi Ro da dahil olmak üzere dini ikonografiyle kaplı 5. yüzyıldan kalma bir kadeh keşfettiler.

### Ada İncili kitapları
Ada İncili kitaplarında, Matta 1:18'in başlangıcı, Mesih'in soyağacına ilişkin anlatımının sonunda ve Mesih'in Enkarnasyon anını temsil eden hayat anlatımının girişinde, genellikle yoğun bir şekilde süslenmiş bir sayfayla işaretlenirdi; burada ilk kelime olan "Christi"nin harfleri kısaltılır ve Yunancada "XPI" olarak yazılır ve çoğu zaman süslemelerle neredeyse tamamen bastırılırdı. Harfler birbiri ardına yazılmış olsa da ve "X" ve "P" harfleri monogramda birleştirilmemiş olsa da bunlara Hi Ro sayfaları denir.

Ünlü örnekler Kells Kitabı ve Lindisfarne İncilleri'ndedir. "X", haçın sembolü olan *[[Aziz Andreas Haçı|crux decussata]]* olarak kabul ediliyordu; bu fikir Sevillalı İsidor ve diğer kilise babalarının ve Erken Orta Çağ yazarlarının eserlerinde bulunmaktadır. Kells Kitabı'nın 124. sayfasında İsa'nın çarmıha gerilişi anlatısında ikinci bir Hi Ro kısaltması vardır ve bazı el yazmalarında Hi Ro, Matta 1:18'de metnin ortasında değil, Matta'nın başında yer alır. Karolenj Godescalc Evangelistariumu gibi bazı diğer eserlerde, ardışık harflerle "XPS", "Christus"u temsil eden önemli bir yer verilmiştir.

## Unicode'da
Hi Ro sembolünün iki Unicode kod noktası vardır:
* , çeşitli semboller bloğunda ve
* , Kıptî bloğunda.

## Galeri

Dosya:Sculpture_en_pierre,_Pavillon_des_Antiquités_du_Musée_National_des_Antiquités_d'Alger_-_10.jpg|Çemberin ortasındaki sembol, Cezayir Ulusal Antikalar ve İslam Sanatları Müzesi.
Dosya:Sculpture_en_pierre,_Pavillon_des_Antiquités_du_Musée_National_des_Antiquités_d'Alger_-_07.jpg|Kayanın tepesindeki sembol, Cezayir Ulusal Antikalar ve İslam Sanatları Müzesi.
Dosya:Rom,_Calixtus-Katakomben,_Steintafel_mit_Christussymbol_"Chi_Rho".jpg|Hi Ro sembolü ☧, San Callisto Yeraltı Mezarları, Roma.
Dosya:Chrisme_Colosseum_Rome_Italy.jpg|Bir lahit plakası üzerindeki İsa'nın monogramı (Hi Ro), MS 4. yüzyıl, mermer, Musei Vaticani, İtalya, Roma'daki Kolezyum'da geçici bir sergide sergileniyor
Dosya:Rom,_Domitilla-Katakomben,_Steintafel_mit_Christussymbol_chi_rho.jpg|Hi Ro sembolü ☧, Domitilla Yeraltı Mezarları, Roma.
Dosya:Rom,_Domitilla-Katakomben,_Steintafel_mit_Inschrift,_Alpha_und_Omega_und_Christussymbol_Chi_Rho.jpg|Alfa ve Omega ile birlikteThe Hi Ro sembolü ☧, Domitilla Yeraltı Mezarları, Roma.
Dosya:Contantinople_Christian_sarcophagus_circa_400.jpg| XI monogramı ile Konstantinopolis Hristiyan lahit, .
Dosya:Anastasis_Pio_Christiano_Inv31525.jpg|Diriliş zaferini simgeleyen bir çelenkle Hi Ro, Roma askerlerinin üzerinde, .
Dosya:Chi-rho_mensa_Louvre_Ma_3023.jpg|Hi Ro, 4. yüzyıldan kalma bir sunakta, Khirbet Um El'Amad, Cezayir.
Dosya:Christogramvormig_beslag_in_brons,_375_tot_450_NC,_vindplaats-_Neerharen-Rekem,_1982,_Germaanse_nederzetting,_afvalkuil_7,_collectie_Gallo-Romeins_Museum_Tongeren,_81.NE.023.jpg|Neerharen'deki (Belçika) bir Cermen yerleşiminden bronz Roma Hi Ro aplike, MS 375-450, Gallo-Roma Müzesi (Tongeren)
Dosya:Vingerring_met_christogram_in_zilver,_300_tot_400_NC,_vindplaats-_Tongeren,_noordoostgrafveld,_Jaminéstraat,_1982,_zone_A,_graf_21,_collectie_Gallo-Romeins_Museum_Tongeren,_82.H.1.jpg|Geç Roma Tongeren'deki (Belçika) bir Hristiyan mezarlığında bulunan Hi Ro sembollü gümüş yüzük, MS 4. yüzyıl, Gallo-Roma Müzesi (Tongeren)
Dosya:ChristianPendantMaria398-407.JPG|İmparator Honorius'un () eşi Maria'nın (398-407) Hristiyan kolyesi, üzerinde Hi Ro şeklinde yazı var, Louvre Müzesi.
Dosya:Hinton_St_Mary.jpg|Hi Ro'lu Roma Hristiyan mozaiği, Hinton St. Mary, İngiltere.
Dosya:Galicia_-_Quiroga_Chi_Rho.jpg|5. yüzyıldan kalma mermer bir masanın üzerinde Hristiyan Hi Ro, Quiroga, Galiçya.
Dosya:Lullingstone_paintings2.jpg|Lullingstone'daki Roma villasından Hi Ro freskinin yeniden inşası, Alfa ve Omega dahil.
Dosya:SarcophagusSoissonFrance6thCentury.jpg|Hi Ro sembolü ve Alfa ve Omega harfi bulunan lahit, 6. yüzyıl, Soissons, Fransa
Dosya:KellsFol034rChiRhoMonogram.jpg|Kells Kitabı'nda Folyo 34r, Hi Ro sayfasıdır, *[[İsa]]* kelimesinin ilk iki harfini genişleterek.
Dosya:‘Majestas_Domini’_uit_het_Evangeliarium_van_Godescalc.jpg|Sıralı "XPS", Karolenj Godescalc Evangelistariumu.
Dosya:Attic_San_Giovanni_in_Laterano_2006-09-07_n1.jpg|Laterano'daki Aziz Yuhanna Bazilikası'nın çatısında Hi Ro, Roma.
Dosya:BentoXVI-44-11052007.jpg|Modern bir Katolik sunağında Hi Ro ve Alfa ve Omega.
Dosya:Otr-ymca-detail.jpg|YMCA binasında, Over-the-Rhine, Cincinnati, Ohio.
Dosya:Ceremony_of_consecration_of_the_Main_temple_22.jpg|İsa’nın Dirilişi Katedrali'nde Hi Ro ve Alfa ve Omega, Rusya.
Dosya:Basilica_of_the_Annunciation_Nazareth_290314_06.jpg|Hi Ro ve Alfa ve Omega, Tebliğ Bazilikası, Nasıra.
Dosya:Nis_Coat_of_Arms.png|Sırbistan şehri ve I. Konstantin'in doğum yeri olan Niş'in arması üzerinde Hi Ro sembolü görülebilir.


## Kaynakça
;Özel

;Genel

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Konuyla ilgili yayınlar

* 
* 
* 

## Dış bağlantılar
* 
*