Miralasker Mirkazımov

**Miralasker Mirkasımov** (; 9 Şubat
1924 Bakü – 9 Kasım 2003 Bakü) Azerbaycanlı ve Sovyetler Birliği'nden bir heykeltıraş, Azerbaycan Sanatçılar Birliği üyesi, profesör, Azerbaycan SSC Onursal Sanat İşçisi ve Azerbaycan SSC Halk Sanatçısıydı. Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi'nin ilk başkanı Miresadullah Mirkasımov'un oğludur.

Miralasker, tam bir uzmanlaşmış yüksek öğrenim gören ilk Azerbaycanlı heykeltıraştır. 1944'te Azerbaycan Sanat Okulu'ndan, 1951'de ise Repin Enstitüsü'nden onur derecesiyle mezun oldu. O, Cafer Cebberli (Bakü), Nariman Narimanov (Sumgayit), Celil Memmadguluzade (Nahçıvan) anıtlarının sahibidir. Mirkasımov'un "Yağcının Portresi", "Kızın Portresi", "Güvercinli Kız" gibi bazı eserleri Bakü'deki Azerbaycan Milli Sanat Müzesi'nde sergilenmektedir.

1967 Montreal Dünya Sergisi de dahil olmak üzere dünya sergilerine katılmıştır. Mirkasımov'un eserleri ayrıca Rusya, Polonya, Bulgaristan, Almanya, Mısır ve diğer ülkelerde de sergilenmiştir. Azerbaycan Cumhuriyeti Şehitler Nişanı da dahil olmak üzere çeşitli nişan ve madalyalarla ödüllendirilmiştir.

## Biyografi

### Çocukluk ve Gençlik

Miralasker Mirkasımov, 9 Şubat 1924'te Bakü'de doktor Miresadullah Mirkasımov ve eşi Ceyran hanım'ın ailesinde doğdu. Ailenin dört çocuğu daha vardı. Miralasker ikinci çocuktu. Çocukluğundan beri herkes ona Alik derdi. Miralasker altı yaşındayken menenjit hastalığı geçirdi. Daha sonra iyileşti, ancak kısa süre sonra işitme sinirinin atrofisi sonucu küçük Miralasker işitme yeteneğini tamamen kaybetti.

O zamanlar çocuğun duyma yeteneğini geri kazandırmak mümkün değildi. Miralasker'ın babası Miresadullah Mirkasımov da bunu anlamıştı. Konuşma kaybı riski olmasına rağmen, oğluyla sürekli iletişim kuran ve icat ettiği özel bir yöntemle oğluna alfabeyi öğreten annesi sayesinde, işitme engelliler için olan ABC kitabını bırakan Miralasker dilsiz kalmadı ve bu nedenle işitme engelliler için özel bir okula gönderilmedi. Kısa süre sonra Miralasker okumayı öğrendi ve annesi, Moskovalı konuşma terapisti Natalya Rau'nun önerdiği, konuşmacının dudak ve yüz ifadelerinden okuma ve yazma öğretme yöntemine göre eğitimine devam etti. Miralasker bu tekniği çok iyi öğrenmişti.

### Heykelcilik Eğitimi

Çocukken Miralasker pilot olmayı, daha sonra da ziraat mühendisi veya biyolog olmayı hayal ediyordu. Çocuk ayrıca resim yapmayı çok severdi ve saatlerce heykel veya resim yapardı. Bir keresinde annesi, Mirkasımov ailesinin komşusu olan tanınmış heykeltıraş Pinhos Sabsai'ye başvurdu. Sabsai'nin rehberliğinde Miralasker, bir hayvanat bahçesinde gördüğü bir aslanın heykelini ve daha sonra da bir insan figürünü, hafızasından yola çıkarak kilden yaptı. Bu, Miralasker'ın okuduğu ve ilham aldığı Walter Scott'ın aynı adlı romanının kahramanı Quentin Dorward'ın heykeliydi. Heykeli gören Sabsai, ebeveynlere, "Oğlunuz şüphesiz yetenekli" dedi. Miralasker Mirkasımov ayrıca M. Gerasimov tarafından da sınandı. Kısa süre sonra, Azerbaycan Sanat Okulu'nda özel derslere başladı.

1944 yılında Miralasker Mirkasımov, Azerbaycan Sanat Okulu'ndan onur derecesiyle mezun oldu. Bu sırada II. Dünya Savaşı hâlâ devam ediyordu. Buna rağmen Miralasker, Leningrad Kuşatması sonrası Repin Enstitüsü'ne gitmeye karar verdi. Eve gönderdiği mektuplardan birinde Miralasker şöyle yazıyor:

"Anne, program çok yoğun olduğu için çok çalışıyorum. Yakında alçıdan bir figür yapacağız. Burada o kadar soğuk ki çıplaklık olamaz. Bazı atölyelerde sıcaklık sıfır derecede tutuluyor."

Annesine yazdığı başka bir mektupta Mirkasımov, o zamanlar heykel bölümünde en yüksek notları aldığını yazmıştır. Ona göre, kendisi de dahil olmak üzere sadece iki kişi heykel dalında "mükemmel" notu almış ve sadece bir kişi de çizim dalında "mükemmel" notu almıştır - bu da kendisidir.

Mirkasımov'un tezi "kahraman-petrolcüler"e adanmıştı ve tezini başarıyla savundu. Böylece Miralasker Mirkasımov, tam bir uzmanlaşmış yüksek öğrenim gören ilk Azerbaycanlı heykeltıraş oldu.

### Sonraki yaşam ve çalışmalar
1951 yılında enstitüden mezun oldu ve S. Guliyev ile birlikte Hankendi şehri için V. I. Lenin anıtını yarattı. Mirkasımov Bakü'de çok çalıştı. Özellikle mermerden oyulmuş "Bir Kızın Portresi" adlı heykel çalışması büyük beğeni topladı. Mirkasımov'dan önce Azerbaycanlı heykeltıraşlardan hiçbiri taşla çalışmamıştı. Bu eseriyle cumhuriyet ve Transkafkasya sergilerine katılan Mirkasımov, bu heykeli önce tüm birlik sergisinde, ardından Varşova'daki 5. Dünya Gençlik ve Öğrenci Festivali'nde sergileyerek uluslararası bir yarışmayı kazanan ilk Azerbaycanlı heykeltıraş oldu.

Daha sonra Mirkasımov, mermerden başka kadın portreleri de yaptı: "Nana" ve "Güvercinli Kız". Bronzdan yapılmış "Bir Petrolcü Portresi" adlı eseri ilk olarak 1961 Dünya Sanat Sergisi'nin açılış salonunda sergilendi, ardından heykeltıraşın diğer eserleriyle birlikte 1967 Montreal Dünya Sergisi'nde sergilendi (Mirkasımov bu heykeli, sipariş üzerine yapılmadığı için en başarılı eseri olarak kabul ediyordu). Bugün bu eser, "Bir Kızın Portresi", "Güvercinli Kız" ve "Naila" adlı eserleriyle birlikte Bakü'deki Azerbaycan Ulusal Sanat Müzesi'nde sergilenmektedir. Ayrıca Mirkasımov'un eserleri Rusya, Bulgaristan, Almanya, Mısır ve diğer ülkelerde de sergilendi.

Ayrıca Miralasker Mirkasımov, memleketi Goranboy bölgesinde bulunan Sosyalist Emek Kahramanı Basti Bagirova'nın bronz büstünün, akademisyen babası Miresadullah Mirkasımov'un portresinin, Sumgayit'te bulunan Nariman Narimanov'un yarım figürünün, annesinin portresinin vb. eserlerinin de sahibidir. Nahçıvan'da ise Celil Mammadguluzade anıtı bulunmaktadır. 

Azerbaycan Halk Sanatçısı Togrul Narimanbeyov, heykeltıraşın eserleri hakkında şunları yazdı:

"Miralasker Mirkasımov'un yaratıcılığı, yüksek bir romantizm, şiirsel bir dünya görüşü, tükenmez bir iyimserlik, insanın güzelliğine duyduğu hayranlık ve zengin manevi dünyasıyla karakterize edilir."

Mirkasımov'un yarattığı imgelerde, heykeltıraşın Bahram'ı öfkeli bir leoparla mücadele ederken, Afrikalının kölelik zincirlerini kırarken ve İkarus'u (havanın fatihi) havalanırken tasvir ettiği eserlerdeki içsel mücadele teması büyük bir yer tutmuştur. Aslan, mors, parçalanan bir at ve ceylan resimleri, sanatçının hayvan figürlü heykellerine örnek teşkil etmektedir.

1963 yılında Mirkasımov, Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin Onursal Sanat İşçisi unvanına layık görüldü.

### Mirkasımov'un eserinde İkarus imgesi
İkarus'un kalkış anındaki imgesini yaratmak için Mirkasımov, Vostok 1'in uzaya ilk çıkışından ilham aldı. Miralasker Mirkasımov, bu olaya yanıt veren heykeltıraşlar arasında ilk oldu. Heykel gümüş renkli alüminyumdan yapılmıştır. Haydar Aliyev Uluslararası Havalimanı binasının önüne yerleştirilmesi planlanmıştı; ancak bu fikir hiçbir zaman hayata geçmedi. Daha sonra Mirkasımov birkaç kez İkarus imgesine yöneldi. Böylece, Azerbaycan Sivil Havacılık Dairesi Başkanı Nureddin Aliyev'in Mirkasımov tarafından yapılan mezar taşı, Aliyev'in heykel portresi ve bir kanadını kaybetmiş, bakışlarını ve bir elini gökyüzüne dikmiş halde düşen bronz bir İkarus figüründen oluşmaktadır.

### Cafer Cebbarli Anıtı

1982 yılında, önde gelen Azerbaycanlı şair ve oyun yazarı Cafer Cebbarli'nin anısına, Mirkasımov tarafından pembe granitten yapılmış bir anıt Bakü'de dikildi. Kaide için Mirkasımov, eşi Gültekin Hanım ile birlikte Ukrayna'daki Novo-Danilovsky taş ocağına gitti.

Oyun yazarının anıtının Bakü tren istasyonu önündeki meydana dikilmesi kararı 1959 yılında alındı. Aynı yıl, gelecekteki anıtın yerine bir anıtın dikileceğini duyuran bir taş yerleştirildi.

Cafer Cebbarli'ye ait bir heykelin orada dikilmesi planlanıyordu. En iyi proje için bir yarışma düzenlendi ve bu yarışmayı Miralasker Mirkasımov kazandı.

Heykeltıraş çalışmaya çoktan başlamış olmasına rağmen, Nikita Kruşçev'in iktidarı döneminde yaygın olan minimalizm arayışı ve "aşırılıklara" karşı mücadele, süreci uzun süre askıya aldı. 70'lerin sonlarında anıt tekrar gündeme geldi, ancak konu tekrar donduruldu. Kısa süre sonra Azerbaycan Komünist Partisi Merkez Komitesi Birinci Sekreteri Haydar Aliyev duruma müdahale etti. Çalışmanın ilerleyişini bizzat denetledi, Mirkasımov'a yardım ve destek sağladı ve 1979'da heykeltıraşın atölyesine gelerek eserlerin eskizleriyle tanıştı; sonuç olarak Aliyev bunları beğendi.

Anıt üzerinde çalışırken Miralasker Mirkasımov çok endişeli ve gergindi ve çalışma neredeyse bittiğinde heykeltıraş atölyede büyük bir kalp krizi geçirdi. Haydar Aliyev'in emrinde, birinci sekreterin kişisel doktoru sanatçının sağlığıyla ilgilendi.

Kısa süre sonra, Mirkasımov'un hayatındaki en önemli eserlerden biri olarak gördüğü çalışma tamamlandı. Anıt, 23 Mart 1982'de bizzat Haydar Aliyev tarafından açıldı ve törende bir konuşma yaptı. Bu anıt, heykeltıraşın en ünlü eserlerinden biri olarak kabul edilir.

Aynı yıl, 1 Aralık tarihli Azerbaycan SSR Yüksek Sovyeti kararnamesine göre, Mirkasımov'a Azerbaycan SSC Halk Sanatçısı unvanı verildi.

### Son yılları
1994 yılında Miralasker Mirkasımov ağır bir felç geçirdi ve felç oldu, ancak kısa sürede iyileşti. O zaman bile çalışması zordu. Heykeltıraşın görme yeteneği bozuldu, konuşması zorlaştı, ellerini kullanamıyordu. Buna rağmen Mirkasımov yaratmaya devam etti.

Miralasker Mirkasımov çeşitli nişan ve madalyaların yanı sıra Azerbaycan Cumhuriyeti Şeref Nişanı ile de ödüllendirildi.

Sanatçının hayali, Koroğlu'nun resmini ve deniz heykelini yaratmaktı.

Miralasker Mirkasımov hayatının son on yıllarını ailesiyle birlikte Bakü'deki Nariman Narimanov Caddesi'nde bulunan bir evde geçirdi. Heykeltıraş 9 Kasım 2003'te vefat etti.

## Kaynakça