open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nikkō Hattı

**Nikkō Hattı** (), Japonya'da East Japan Railway Company tarafından işletilen bir demiryolu hattıdır. Hat, 1890 yılında açılmış olup 40,5&nbsp;km uzunluğundadır ve Utsunomiya ile Nikkō kentlerini birbirine bağlamaktadır.

## İstasyonlar

## Dış bağlantılar

* Stations of the Nikkō Line (JR East)
Ledenjača Mağarası

**Ledenjača**, Bosna-Hersek'te bulunan bir mağara sistemidir. Toplam uzunluğu 302 metredir. Mağaradaki buz oluşumları, yapay buz üretimi icat edilmeden önce buz elde etmek için toplanıyordu. 2018-2019 yıllarında yapılan bir araştırmada bilim insanları, bazıları daha önce Bosna-Hersek'te neredeyse hiç görülmemiş 18'den fazla yarasa türüne dair kanıtlar buldu.

## Kaynakça
Türk Hava Kuvvetleri'nin 543 sefer sayılı uçuşu

**Türk Hava Kuvvetleri'nin 543 sefer sayılı uçuşu**, 11 Kasım 2025 tarihinde Türk Hava Kuvvetleri'ne ait 68-1609 kuyruk numaralı C-130 Hercules askerî nakliye uçağının, Azerbaycan'ın Gence şehrinden havalandıktan 30 dakika sonra Gürcistan hava sahası üzerinde düşmesi olayıdır.

## Uçak
Kazaya karışan uçak, 68-1609 kuyruk numaralı Lockheed C-130EM Hercules modeliydi ve üretici seri numarası 382-4311 idi. 57 yaşında olan uçak, ilk olarak 1968 yılında Suudi Arabistan Kraliyet Hava Kuvvetleri'ne teslim edilmişti. 2010 yılında Türk Hava Kuvvetleri'nin Kayseri'de bulunan 12. Hava Ulaştırma Ana Üs Komutanlığı'na bağlı 222. Hava Nakliye Filosu envanterine girdi ve C-130E/B Aviyonik Modernizasyon (Erciyes) Projesi kapsamında modernize edildikten sonra kaza öncesine kadar düzenli olarak hizmet verdi. C-130B/E Hercules uçakları, Türkiye tarafından askerî ve insani yardım taşımacılığı görevlerinde yaygın biçimde kullanılmaktadır.

## Uçuş ve görev detayları
Uçak, Azerbaycan'ın Gence Havalimanı'ndan kalkarak Merzifon'a doğru havalanmıştı. Uçuş çağrı kodu **TUAF543** olan uçağın yerel saatle yaklaşık 14:19'da (10:19 UTC) Gence'den havalandığı ve ilk tırmanışını tamamlayıp 10:37 UTC'de Gürcistan hava sahasına girdiği belirlendi. Uçak 10:41 UTC'de yaklaşık 24.000 feet irtifaya ulaşarak batı yönünde seyretmeye başladı; ancak kalkıştan yarım saat sonra 10:49 UTC civarında uçaktan alınan sinyaller ani bir irtifa kaybıyla birlikte kesildi. Söz konusu nakliye görevi, Karabağ Zaferi kutlamaları için 8 Kasım 2025'te Bakü'de düzenlenen askerî geçit törenine katılan Türk Hava Kuvvetleri'ne bağlı F-16 jetlerinin teknik bakım ve destek ekibinin Türkiye'ye dönüşünü sağlamak amacıyla icra ediliyordu.

## Kaza
Gürcistan hava sahasına girdikten birkaç dakika sonra uçakla irtibat kesildi. Gürcistan hava trafik kontrol otoritesi, uçağın Gürcistan hava sahasına girdikten kısa süre sonra radar bağlantısının koptuğunu ve herhangi bir acil durum çağrısı göndermediğini açıkladı. Uçak, Gürcistan'ın doğusundaki Kaheti bölgesinin Sighnaghi şehri yakınlarına düştü. Olay anına ait amatör video görüntülerinde; uçağın gövde bütünlüğünü havada kaybettiği, kokpit bölümü ile kuyruk kısmının ana gövdeden kopmuş halde kontrolsüzce spiral çizerek hızla irtifa kaybettiği görüldü. Uçakta bulunan 20 askerî personel öldü.

## Sonrası ve soruşturma süreci
"İnsan kayıplarına neden olan hava aracı işletme kuralları veya uçuş güvenliği kurallarının ihlali" maddesi kapsamında soruşturma başlatıldı. İçişleri Bakanlığı, olayla ilgili ayrıntılı bilgileri aşamalı olarak kamuoyuna açıklayacağını duyurdu. 12 Kasım 2025'te Bolu Belediyesi hayatını kaybeden askerî personel için 3 günlük milli yas ilan ederken, il genelindeki Türk bayrakları yarıya indirildi ve tüm eğlence etkinlikleri iptal edildi.

## Ayrıca bakınız
* Havacılık kazaları ve olayları
* Türk Hava Kuvvetleri envanteri
* 2017 Amerika Birleşik Devletleri Deniz Piyadeleri KC-130 kazası

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Hastane Höyüğü

**Hastane Höyüğü**, Manisa'nın Akhisar ilçesinde, Thiatira antik kentinin yayılım alanı içinde yer alan çok katmanlı bir arkeolojik yerleşimdir. Höyük, üzerine inşa edilen ve günümüzde yıkılmış olan Akhisar Devlet Hastanesi nedeniyle bu adla anılmaktadır. Höyükte bulunan arkeolojik eserler, yerleşimin Geç Neolitik Çağ'ın son evrelerinden başlayarak Son Kalkolitik, Tunç Çağları, Lydia, Hellenistik, Roma ve Bizans dönemleri boyunca sürdüğünü tespit edilmiştir.

## Kaynakça
Ključ Muharebesi (1463)

**Ključ Muharebesi**, 1463 yılında Osmanlıların Bosna'yı fethi sırasında gerçekleşen bir meydan muharebesidir.

## Arka plan
1463 baharında Fatih Sultan Mehmed, Edirne'de 150.000 kişilik bir ordu topladı ve Bosna’ya yürümeye hazırlandı. Sultanın Babovac’a ulaştığını öğrenen Bosna Kralı Stjepan Tomaşeviç, ailesi ve hazinesini alarak Jajce kalesine çekildi. Bu eski kraliyet kenti, Fatih Sultan Mehmed ile son Bosna Kralı arasında şiddetli çatışmalara sahne oldu.

Mahmud Paşa Angeloviç komutasındaki Osmanlı ordusu 19 Mayıs’ta Bobovac’ı kuşattı; Sultan ertesi gün katıldı. Angeloviç’in görevi Kralı ele geçirmekti. Babovaç’ın direnebileceğine güvenen Tomaşeviç, ordusunu Jajce’de toplamak ve batıdan gelecek yardımı beklemek istedi. Babovac’ın düştüğü haberi gelince ciddi bir direniş gösteremeyeceğini anlayıp ya Hırvatistan ya da Venedik’e kaçmayı planladı, ancak artık çok geçti.

## Muharebe
Sultan, Tvnornik’te iken Tomaşeviş’in Jajce Kalesi’nde olduğunu öğrendi. Bunun üzerine Sadrazam Mahmud Paşa, 25.000 kişilik bir birlikle Jajce’ye gönderildi. Mahmud Paşa, Jajce kalesine hızlıca ulaşsa da Tomaşeviç’in Sokol kasabasına kaçtığını öğrendi. Yakalanan bir esir, Kralın kendisini Ključ Kalesi’ne kilitlediğini bildirdi. Mahmud Paşa, Ömer Bey’i onun kaçmasını engellemek için gönderdi. Ömer Bey’in Kljuc önünde görülmesi, gerçek Türk kuvvetlerinin uzaklarda olduğunu düşünen Bosnalı güçleri ve Kralı şaşırtmadı. Bu nedenle Ömer Bey, kuvvetleriyle doğrudan karşılaşmaktan çekinmedi. Türk akıncıları kalenin önündeki nehirden geçip kasabaya ulaştığında Bosna Kralı köprüyü tutuyordu. Sayıca üstün Bosnalı kuvvetler, Ömer Bey’i her yönden kuşattı ve Ömer Bey’in savaşmak dışında seçeneği kalmadı. Tomaşeviç, kaleden savaşın gelişimini izledi.{{kdn Bazı Türk askerleri köprüye çıkacak sabrı bulamayınca nehirden yüzerek geçmeye başladılar ve durum tersine döndü. Tomašević’in güçleri savaş alanından kaçıp kaleye sığındı.

Angeloviç, Kralı ele geçirmek için gönderdiği elçilere, teslim olması halinde zarar görmeyeceği konusunda resmi söz vermesini sağladı ve ona güvenlik belgesi gönderdi. Gıda ve cephane azaldığı için Stjepan, kendisi ve garnizonu ile Angeloviç’e teslim olmaya karar verdi. Angeloviç, onu, amcası Radivoj’u ve 13 yaşındaki kuzeni Tvrtko’yu Jajce’de Sultan’ın huzuruna çıkardı.

## Sonuç
Stjepan, komutanlara ve kale yöneticilerine teslim olmaları için emirler göndererek Mehmed’e kendini sevdirmeye çalıştı ve böylece bir haftada 70’ten fazla kasabanın kontrolü ele geçirildi. Ancak Mehmed, Stjepan’ın hayatını bağışlamayı düşünmüyordu ve 25 Mayıs’ta onu çağırdı. Stjepan korkarak Angeloviç’in belgesini getirdi. Ancak Mehmed’in doğulu müftüsü Ali Bistamî, Sultan’ın haberi olmadan hizmetkarı tarafından verilen sözün kendisine bağlı olmadığını ilan eden bir *fetva* verdi. Yaşlı müftü, fetvanın geçerliliğini göstermek için kılıcını çekip Stjepan’in başını Fatih Sultan Mehmed’in önünde kesti. Kronikçi Benedetto Dei, Sultan’ın kendisinin de Stjepan’ı idam ettiğini kaydetti.

## Kaynakça
### Alıntılar

### Bibliyografya
* 

* 

* 
* 

* 

*
Opera dei Pupi

**Opera dei Pupi** (Palermo'da , Katanya'da ; *"Kuklalar Operası"*) geleneksel olarak İtalya'nın Sicilya bölgesinde sahnelenen Frank romantik şiirlerinin kukla tiyatrosu temsilidir.

UNESCO'nun İnsanlığın Sözlü ve Somut Olmayan Mirası Listesi'ne 2001 yılında eklenen eserin kökeni 19. yüzyılın üçüncü on yılına dayanmaktadır. Özellikle orta ve alt sınıflar arasında büyük ilgi görmüş, Sicilya'nın en önemli tarih ve kültürel kimlik ifadelerinden biri haline gelmiştir.

Gösterilerin geleneksel repertuvarında ayrıca tarihi-romantik anlatılar, eşkıya hikayeleri, *[[Romeo ve Juliet]]* ve *[[Macbeth (oyun)|Macbeth]]* gibi William Shakespeare'in eserleri ve kısa komediler de yer almaktadır.

## Kaynakça
Tarihsel kitaplar

**Tarihsel kitaplar** veya **Tarihî kitaplar**, Tanah'ın 12 kitabını gruplandıran, Yeşu Kitabı ile başlayan, Eski Ahit'in 12 kitabını içeren Kitab-ı Mukaddes kanonunun bir bölümüdür. Nevi'im'deki İlk Peygamberleri ve Tanah'ın gruplandırılmamış iki Ketuvim kitabını, Beş Megillot'ta bulunan Rut Kitabı ve Ester Kitabı ile birlikte içerir.&nbsp;Bu kitaplar, İsrail'in Kenan topraklarında bir halk olarak tarihini anlatır. Bu kitaplar, Protestan, Katolik ve Ortodoks kanonları arasında çeşitli farklılıklar bulunan Eski Ahit'teki tarihsel kitapları oluşturur.

## Liste
Tarihsel kitaplar şunlardır:

* Yeşu Kitabı
* Hakimler Kitabı
* Rut Kitabı
* 1. Samuel
* 2. Samuel
* 1. Krallar
* 2. Krallar
* 1. Tarihler
* 2. Tarihler
* Ezra Kitabı
* Nehemya Kitabı
* Ester Kitabı

## Ayrıca bakınız

* Nevi'im
* Ketuvim
* Kitâb-ı Mukaddes kanonu

## Kaynakça
Caelestinus Affı

**Caelestinus Affı** (İtalyanca: *Perdonanza Celestiniana*), Ağustos ayı sonunda İtalya'nın L'Aquila kentinde düzenlenen dini ve tarihi bir yıllık etkinliktir. Papa V. Caelestinus tarafından 1294 yılında *[[Inter sanctorum solemnia]]* (*Af Fermanı* veya *Bağışlama Fermanı* olarak da bilinir) adlı fermanıyla başlatılan bir Katolik bağışlanma kutlamasıdır. Bu affa göre, Papa Caelestinus V, L'Aquila kentindeki Santa Maria di Collemaggio Bazilikası'nı 28-29 Ağustos tarihlerinde ziyaret eden ve samimi şekilde tövbe eden herkese tam günah affı (tam endüljans) verilmesini kararlaştırmıştır.

2011 yılından bu yana kutlama "İtalya'nın Gelenek Mirası" ("Patrimonio d'Italia per la tradizione") olarak kabul kabul edilen törenler 2019 yılında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi'nde listelenmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Perdonanza Celestiniana – Celestinian Bağışlama Derneği'nin resmi web sitesi, İtalyanca.
Akiu no Taue Odori

, günümüzde Japonya'nın Miyagi pefektörlüğüne bağlı Sendai'nin bir parçası olan Akiu'da düenlenen geleneksel bir pirinç ekim dansıdır. On yedinci yüzyıldan beri sahnelenen bu dansta, iki veya dört erkek dansçı eşliğinde on kadın dansçı, flüt, davul ve çan sesleri eşliğinde altı ila on danstan oluşan bir repertuvar sergiler. 1970 yılında dansın belgelenmesi için çalışmalar başlatılmış ve 1976 yılında Önemli Somut Olmayan Halk Kültür Varlığı olarak belirlenmiştir. 2009 yılında Akiu no taue odori, UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi'ne kaydedildi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* UNESCO documentation
Dainichido Bugaku

***Dainichido Bugaku*** (, anlamı: Vairocana Tapınağı Dansı ve Eğlencesi), her yıl düzenlenen dokuz kutsal ritüel dans ve müzikten oluşan bir topluluktur. Adını, imparatorluk sarayında icra edilen "*bugaku*" adlı dans ve müzik gösterilerinden alır. Bu gelenek, sekizinci yüzyılın başlarında, Akita prefektörlüğü, Kazuno Bölgesi, Hachimantai'deki yerel tapınak pavyonu "*Dainichido*" yeniden inşa edilirken saray orkestrasının bölgeyi ziyareti ve yerel halka bu dansları öğretmesiyle ortaya çıkmıştır.

## Kaynakça
Brankoviç Hanedanı

**Branković Hanedanı** veya **Brankoviç Hanedanı** (, çoğulu: , telaffuz: [brǎːnkɔv̞itɕ]) bir Sırp ortaçağ soylu ailesi ve kraliyet hanedanıdır.

## Tarih
15. yüzyılın ilk yarısında oluşturulan soyağacı kayıtlarına göre aile, Nemanjić Hanedanı ile yapılan evlilikler sonucu kadim soylulardan gelmektedir. Aile, Sırp İmparatorluğu'nun çöküşü sırasında ün kazanmıştır.

Orijinal aile toprakları Kosova bölgesinde yoğunlaşmıştı. Daha sonraki aile üyeleri, Sırbistan'ın Osmanlılar tarafından ele geçirilmeyen tüm bölgelerine egemenliklerini genişleterek Orta Çağ Sırbistanı'nın son egemen hükümdarları oldular. Hanedan, 1427'den 1459'a kadar Sırp Despotluğu'nu yönetti ve soyundan gelenler, bazıları Macar aristokrasisinin saflarına katılarak Sırbistan Despotluğu tahtını talep etmeye devam ederken, hanedanın diğer soyundan gelenler hâlâ bir nezaket unvanıyla anılmaya devam etti.

Ailenin üyeleri, Avusturya ve Macar soyluları da dâhil olmak üzere komşu ülkelerdeki diğer soylu hanedanlarla evlendi ve Osmanlı Sultanı'na en az bir eş sağladı. 17. yüzyıla gelindiğinde, Branković soyu Habsburg Hanedanlığı'nın bir parçası hâline geldi ve Avrupa'daki yönetici hanedanlarla daha fazla torun kazandırdı.

Bu soydan gelenlerden biri, Yugoslavya Kralı I. Aleksandar'ın eşi Yugoslavya Kraliçesi Maria'ydı. 1934'te Yugoslavya Kralı II. Petar'ın tahta çıkmasıyla, Branković, Lazarević ve Nemanjić kan bağları Sırp tahtına geri döndü.

## Önemli üyeler

# Vuk Branković
# Lazar Brankoviç
# Stefan Brankoviç
# Jelena Brankoviç (Bosna'nın son kraliçesi)
# Despot Đurađ'ın kızı ve II. Mehmed'in üvey annesi Mara Brankoviç

## Kaynakça

#
Hayachine kagurası

, Şinto törenlerinde on iki danstan oluşan ritüel bir dans veya *[[kagura]]*dır. 1 Ağustos'ta Japonya'nın Iwate prefektörlüğündeki Hanamaki şehrindeki Hayachine Tapınağı'nda gerçekleştirilir.

## Kaynakça
Şiirsel kitaplar

**Şiirsel Kitaplar**, aynı zamanda **Bilgelik Kitapları** olarak da adlandırılır, Tanah'taki beş veya yedi kitabı (kanona bağlı olarak) gruplandıran Eski Ahit'in bir bölümüdür. "Bilgelik Kitapları" terimi aynı seti ifade eder, ancak tüm Mezmurlar genellikle Bilgelik edebiyatı geleneğine ait olarak kabul edilmez. 

Tanah açısından, Ketuvim'in üç şiirsel kitabının yanı sıra Vaiz ve Beş Megillot'tan Ezgiler Ezgisi'ni içerir. Bilgelik ve Sirak da Şiirsel Kitaplar'ın bir parçasıdır, ancak İbranice Tanah'ın bir parçası değildir ve Protestan Hıristiyanlar tarafından apokrif olarak görülür, bu nedenle Protestan kanonundan hariç tutulurlar.

## Liste
Şiirsel kitaplar şunlardır:

* Eyüp Kitabı
* Zebur
* Özdeyişler Kitabı
* Vaiz
* Ezgiler Ezgisi 
* Bilgelik Kitabı (Protestan kanonuna dahil değildir)
* Sirak Kitabı (Protestan kanonuna dahil değildir)

## Ayrıca bakınız

* Tanah
* Eski Ahit
* Kitâb-ı Mukaddes kanonu

## Kaynakça
Rami (dokumacılık)

**Rami** (Malayca den gelir), *[[Rami|Boehmeria nivea]]* bitkisinden elde edilen, doğu Asya'ya özgü bir bitkisel liftir.

**Yeşil rami** veya **rhea** olarak bilinen ikinci türün ise Malay Yarımadası'ndan geldiğine inanılmaktadır. Alt tarafı yeşil olan küçük yaprakları vardır ve tropik koşullarda yaşamaya elverişlidir. "Rami" kelimesi Malayca  kelimesinden türetilmiştir.

## Kaynakça
Higashi Hongan-ji

, Jōdo Shinshū'nun Japonya'da ve yurt dışında baskın iki alt mezhebinden biridir; diğeri ise "Orijinal Yeminin Batı Tapınağı" Nishi Hongan-ji'dir. Ayrıca, Kyoto'daki Jōdo Shinshū'nun Ōtani-ha kolunun baş tapınağının da adıdır ve en son 1895'te bir yangında önceki tapınak yanıp kül olduktan sonra inşa edilmiştir. Kyoto'daki birçok alanda olduğu gibi, bu iki kompleksin daha gündelik isimleri vardır: Kyoto'da  ve Ohigashisan'da  olarak bilinirler.

## Kaynakça
Japonya'daki Budist tapınakları

Budist tapınakları veya manastırları (Şinto tapınaklarıyla birlikte) Japonya'daki en çok sayıda, en ünlü ve en önemli dini yapılardır. Japonya'daki şogunluklar veya liderler, Momoyama döneminden (16. yüzyılın sonları) bu yana Budist tapınaklarını düzenlemeyi ve yeniden inşa etmeyi bir öncelik haline getirmişlerdir.

## Notlar


## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Japanese Temples Guide to over 190 with pictures and map.
* Japanese temples of historical interest. With photos.
* Kyoto and Japanese Buddhism by Tokushi Yusho. Brief history of temples in Kyoto by a Japanese scholar (English Translation)
Nanchan Tapınağı

**Nanchan Tapınağı** (), Çin'in Şansi bölgesindeki Wutai Dağı'ndaki Doucun kasabası yakınlarında bulunan bir Budist tapınağıdır. Nanchan Tapınağı, 782 yılında Çin'in Tang Hanedanı döneminde inşa edilmiştir ve tapınağın Büyük Buda Salonu Çin'in günümüze ulaşan en eski korunmuş ahşap binasıdır. Nanchan Tapınağı önemli bir mimari alan olmasının yanı sıra, inşa edildiği dönemden kalma, sanatsal açıdan önemli orijinal Tang heykellerine de ev sahipliği yapmaktadır. On yedi heykel, salonun iç mekanını küçük bir taş pagoda ile paylaşmaktadır.

## Kaynakça

* 
* 
* 
* 
* 

## Dış bağlantılar

* Architectura Sinica'daki Nanchan Tapınağı
Songyue Pagodası

**Songyue Pagodası** (), MS 523 yılında inşa edilmiş olup, Çin'in Henan eyaletindeki Song Dağı'ndaki Songyue Manastırı'nda yer almaktadır. Kuzey Vey Hanedanı döneminde inşa edilen pagoda, Çin'deki sağlam kalmış az sayıdaki altıncı yüzyıl pagodasından biridir ve aynı zamanda bilinen en eski Çin tuğla pagodasıdır. O dönemden kalma yapıların çoğu ahşaptan yapılmıştı ve günümüze ulaşamamıştır, ancak sıkıştırılmış toprak duvarların kalıntıları hâlâ mevcuttur. Pagoda, 2010 yılında "Cennet ve Dünya'nın Merkezi" alanındaki Dengfeng Tarihi Anıtları'nın bir parçası olarak yakınlarındaki diğer anıtlarla birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde listelenmiştir.

## Kaynakça
Foguang Tapınağı

**Foguang Tapınağı** (), Çin'in Şansi Eyaleti'ndeki, Wutai İlçesi'ndeki, Doucun'a beş kilometre uzaklıkta bulunan bir Budist tapınağıdır. Tapınağın ana salonu, Tang Hanedanı (618-907) sırasında, MS 857'de inşa edilen Dongda Salonu'dur. Mimari kayıtlara göre, Çin'deki en eski üçüncü korunmuş ahşap yapıdır. 20. yüzyıl mimarlık tarihçisi Liang Sicheng (1901-1972) tarafından 1937'de yeniden keşfedilmişti. Aynı ekip tarafından bir yıl sonra Nanchan Tapınağı'ndaki daha eski bir salon keşfedilmiştir. Tapınak ayrıca 1137'den kalma Manjusri Salonu adı verilen önemli bir salon daha içermektedir. Buna ek olarak, 6. yüzyıldan kalma Çin'deki en eski ikinci pagoda (Songyue Pagodası'ndan sonra), tapınak arazisinde yer almaktadır. Tapınak, UNESCO Dünya Mirası alanının bir parçasıdır.

## Kaynakça

## Kaynaklar

* Bramble, Cate. *Architect's Guide to Feng Shui: Exploding the Myth.* Oxford: Elsevier, 2003. ISBN&nbsp;
* Chai Zejun. *Chai Zejun Gujianzhu Wenji.* Beijing: Wenwu, 1999. 
* Fairbank, Wilma. *Liang and Lin: Partners in Exploring China's Architectural Past.* Philadelphia: University of Pennsylvania, 1994. ISBN&nbsp;
* Harper, Damian ed. *China*. London: Lonely Planet, 2009.
* Howard, Angela Falco, et al. *Chinese Sculpture*. New Haven: Yale University Press, 2006. ISBN&nbsp;
* Lin Zhu. *Liang Sicheng: Linhuiyinyuwo.* Lianjing, 2004 
* Qin Xuhua, ed. *Dudong Wutaishan*. Taiyuan: Shanxi People's Press, 2004. 
* Steinhardt, Nancy Shatzman ed. *Chinese Architecture*. New Haven: Yale University, 2002. ISBN&nbsp;
* Steinhardt, Nancy Shatzman. *Liao Architecture*. Honolulu: University of Hawaii, 1997. ISBN&nbsp;
* Steinhardt, Nancy Shatzman. "The Tang Architectural Icon and the Politics of Chinese Architectural History", *The Art Bulletin* (Volume 86, Number 2, 2004): 228–254.
* Wei Ran. *Buddhist Buildings: Ancient Chinese Architecture*. Springer, 2000. ISBN&nbsp;

## Dış bağlantılar

* Foguang Tapınağı projesinin Küresel Miras Fonu'ndaki özeti
* Foguang Tapınağı'nı Küresel Miras Ağı'nda Google Earth ile keşfedin
* Foguang Manastırı, Architectura Sinica Site Arşivi
Genişlemiş kardiyomiyopati

**Genişlemiş kardiyomiyopati** (**DCM**), kalbin büyüdüğü ve kanı etkili bir şekilde pompalayamadığı durumdur. Bazen hiç belirti göstermeyebilir veya yorgunluk hissi, bacaklarda şişme ve nefes darlığı yapabilir. Göğüs ağrısı veya bayılmaya da neden olabilmektedir. Komplikasyonları, kalp yetmezliği, kalp kapakçığı hastalığı veya düzensiz kalp atışıdır.

Sebepler arasında genetik, alkol, kokain, bazı toksinler, gebelik komplikasyonları ve bazı enfeksiyonlar yer almaktadır. Koroner arter hastalığı ve yüksek tansiyon durumun ortaya çıkmasında rol oynasa da birincil neden değildir. Çoğu durumda neden ortaya çıktığı bilinememektedir. Kalp kasını etkileyen bir hastalık grubu olan kardiyomiyopatinin bir türü olan durum, elektrokardiyogram, göğüs röntgeni veya ekokardiyogram ile teşhis edilebilir.

Kalp yetmezliği olanlarda tedavi, ACE inhibitörü, beta bloker ve diüretik ailelerindeki ilaçla ile yapılır. Düşük tuzlu bir diyet de faydalı olabilmektedir. Belirli tipte düzensiz kalp atışları olan kişilerde kan sulandırıcılar veya implante edilebilir kardiyoverter defibrilatör önerilebilir. Bu önlemlerin etkili olmaması durumunda bazı hastalarda kalp nakli diğer bir seçenek olabilir.

Yaklaşık her 2.500 kişiden 1'i etkileyen genişlemiş kardiyomiyopati, erkeklerde kadınlardan daha sık görülmektedir. Genellikle orta yaşlarda başlar. Beş yıllık sağ kalım oranı yaklaşık %50'dir. Çocuklarda da görülebilen sorun bu yaş grubunda en sık görülen kardiyomiyopati türüdür.

## Kaynakça
Shōman-ji, Nagoya

**Shōman-ji** (勝鬘寺), Japonya'nın merkezindeki Nagoya, Naka-ku'da bulunan bir Budist tapınağıdır.

## Tarihi
Tapınak, Şin Budizmi'nin Ōtani-ha mezhebine aittir. Başlangıçta Kiyosu'da bulunan yapı, Naruse Masatora tarafından günümüzdeki yerine taşındı. Masatora, Owari Hanı lordu Tokugawa Yoshinao tarafından tapınak arsası verildiğinde, 1632 yılında bu taşıma işlemini gerçekleştirdi.

## Dış bağlantılar

* Nagoya Şehri | Shōman-ji
Ōtani-ha

, bir Japon Budizm hareketidir. Jōdo Shinshū tarikatı, Şin Budizmi veya Gerçek Saf Toprak olarak da bilinir. Hareketin yaklaşık 5,5 milyon takipçisi vardır.

Ōtani-ha'nın merkezi Kyoto'dadır. Ana tapınak Higashi Hongan-ji'dir. Tarihi Shōman-ji, Nagoya da bu harekete aittir.

Kyoto'daki Ōtani Üniversitesi de Ōtani-ha'ya aittir.

## Kaynakça

## Bibliyografya
* Suzuki, David A. (1985), Crisis in Japanese Buddhism : case of the Otani Sect, Los Angeles : Buddhist Books International, 

## Ayrıca bakınız
* Shōman-ji, Nagoya
Dougong

***Dougong*** (Çince : 斗拱; pinyin : *dǒugǒng* ; çev. 'başlık [ve] blok'), geleneksel Çin mimarisinde hem yapısal kapasiteleri hem de kültürel etkileri nedeniyle önemli olan, birbirine geçen ahşap desteklerden oluşan yapısal bir unsurdur.

*Dougong*'un kullanımı ilk olarak MÖ son yüzyıllarda yapılan binalarda ortaya çıktı ve en eski örnekleri Batı Zhou Hanedanı dönemi örneklerinde görülür. Yüzyıllar içinde sütunları ve kolonları çatının çerçevesine bağlayan yapısal bir ağa dönüştü. *Dougong,* eski Çinliler tarafından İlkbahar ve Sonbahar döneminde (MÖ 770-476) yaygın olarak kullanıldı ve Tang ve Song hanedanları dönemlerinde zirveye ulaşarak birbirine geçen parçalardan oluşan karmaşık bir sistem haline geldi. Parçalar, tutkal veya bağlantı elemanı olmadan yalnızca birleştirme yoluyla birleştirilir ve hassas marangozluk becerileri gerektirir.

## Kaynakça
Tokyō

, (ayrıca  ya da , Japon yapılarının saçaklarını destekleyen  ve  sistemidir; genellikle bir Budist tapınağının veya Şinto tapınağının bir parçasıdır. *Tokyō*'nun kullanımı, Japon Budist mimarisinin işlevsel olarak temel bir unsuru olan saçakların çıkıntılı yapısı nedeniyle gerekli hale gelmiştir. Sistem aynı zamanda önemli bir dekoratif işleve de sahiptir. Sistem, Çin ''dougong'''unun yerelleştirilmiş bir biçimi olup, ortaya çıkışından bu yana çeşitli orijinal formlara dönüşmüştür.

## Notlar


## Kaynakça
Bagaeus

**Bagaeus** (Eski İrani: *Bagaya*) (MÖ yaklaşık 520-517), Artontes'in oğlu, I. Darius tarafından asi Lidya satrabı Oroetus'i öldürmesi emredilen bir Ahameniş soylusudur. Oroetus, Daskileion (Hellespontine Frigyası) satrabı Mitrobatis'i ve oğlunu öldürmekle suçlandı, ancak en çok Sisamlı Polikrates'in katili olarak bilinir. Herodot, Bagaeus'in Darius'tan gelen yazılı emirleri nasıl kullandığını, bu sayede Oroetus'un muhafızlarının Darius'un emirlerine itaat edeceğinden emin olduğunu ve bu güveni sağladıktan sonra Oroetus'u öldürmeye yönelik son emri sunduğunu aktarır:

Bagaeus daha sonra Lidya'da Sardis'teki Oroetus sarayına gitti ve mektupları birer birer getirdi:

Bagaeus'un bu suikasttan sonra kısa bir süreliğine yeni satrap olduğu düşünülmektedir.

## Kaynakça
Mingei

Türkçeye "el sanatları", "halk sanatı" veya "popüler sanat" olarak çeşitli şekillerde çevrilebilen   kavramı, Japonya'da bir filozof ve estet olan Yanagi Sōetsu (1889–1961) tarafından, aralarında çömlekçi Hamada Shōji (1894–1978) ve Kawai Kanjirō'nun (1890–1966) da bulunduğu bir grup zanaatkârla birlikte 1920'lerin ortalarından itibaren  geliştirilen bir kavramdır. Bir bakıma *mingei*, Japonya'nın hızlı modernleşme süreçlerine bir tepki olarak görülebilir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Nihon Mingeikan (Japon Halk El Sanatları Müzesi)
* Mingei.org (San Diego'daki Mingei Uluslararası Müzesi)
Ojiya-chijimi

**Ojiya-chijimi** (), esas olarak Japonya'nın Niigata pefektörlüğündeki Ojiya'da dokunan bir kenevirdir. Rami (Ramie kumaşı) kullanılarak üretilen bir kumaştır. 1955 yılında Önemli Somut Olmayan Kültürel Varlık olarak belirlenmiş ve 2009 yılında Echigo-jofu ile birlikte Somut Olmayan Kültürel Miras olarak tescil edilmiştir.

## Kaynakça
Echigo-jofu

, Japonya'nın Echigo vilayetine özgü bir dokumadır ve 1955 yılında ulusal Önemli Kültürel Varlıklar listesinde, 2009'da UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesinde listelenmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Sofya Heykeli

**Sofya heykeli,** Bulgaristan'ın başkenti Sofya'ya 2000 yılında dikilmiş anıtsal bir heykel.

Sol elinde bir baykuş, sağ elinde ise defne çelengi tutarak  kollarını açmış vaziyette duran ve başında bir taç taşıyan altın tenli ve siyah gözlü bir kadını tasvir eder. Heykeldeki altın taç gücü, çelenk şöhreti ve baykuş bilgeliği simgeler. Heykeltıraş Georgi Chapkanov'un eseridir.

Bronz ve bakırdan yapılmış; parmakları ve tacı 2001 yılında ince altın varak ile yaldızlanmıştır. 16 metrelik kaide üzerinde 8 metrelik  heykel olmak üzere toplam 24 metre yüksekliğindedir. Heykelde betimlenen kadın sol avucunda, refahın simgesi olan birkaç antika sikke tutar. Gözleri metalde yarıklar şeklinde işlenmiştir ve antika bir altın maske hissi uyandırır.

Bulgaristan'ı temsilî merkezi olan noktada bulunur. 1989'da meydandan kaldırılan Lenin heykelinin yerine dikilmiştir. 160 parçadan oluşan heykel, 9 ayda tamamlanmış ve resmî açılışı 28 Aralık 2000 günü yapılmıştır. 

## Kaynakça
Oku-noto no Aenokoto

, Japonya'nın Ishikawa prefektörlüğündeki Noto Yarımadası'ndaki çiftçiler tarafından nesilden nesile aktarılan bir ritüeldir. *Ae*, ziyafet anlamına gelen eski bir Japonca kelimedir; bu nedenle Aenokoto, esasen "ziyafet ritüeli" anlamına gelmektedir.

Bu tören, Asya'daki hasat ritüelleri arasında benzersizdir, çünkü evin efendisi, pirinç tarlasının tanrısını eve davet eder. İnsanlar, görünmez ruh evdeymiş gibi davranır. Misafir kaminin ailenin atası olduğuna inanılır.

UNESCO, bu ritüeli 2009 yılında İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi'nde listelemiştir.

## Kaynakça
Aynu halk müziği

**Ainu müziği**, Kuzey Japonya'daki Aynuların müzik geleneğidir. Aynu halkının yerel bir yazı sistemi yoktur; bu nedenle geleneksel olarak folklorlarını ve kültürlerinin yasalarını sözlü olarak, çoğunlukla müzik yoluyla aktarmışlardır.

## Kaynakça
Somut Olmayan Kültürel Varlık (Japonya)

, Japon hükümetinin Kültürel Varlıkların Korunması Yasası'nda (1950) tanımlandığı şekliyle, tiyatro, müzik ve el sanatları teknikleri gibi yüksek tarihi veya sanatsal değere sahip Kültürel Varlıkların bir parçasıdır. Bu terim, yalnızca kültürel varlıkları üretmek için vazgeçilmez olan, bireylerin veya grupların sahip olduğu insan becerilerini ifade eder.

## Notlar

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Cultural properties database Archived 2009-03-30 at the Wayback Machine
* Department of Intangible Cultural Heritage Archived 2013-12-02 at the Wayback Machine
* Safeguarding Intangible Cultural Heritage in Japan
* JAANUS - dictionary of terms
Kültürel Varlık (Japonya)

Bir , Japon hükümetinin Kültür İşleri Ajansı (Eğitim, Kültür, Spor, Bilim ve Teknoloji Bakanlığı) tarafından yönetilir ve somut varlıkları (yapılar ve sanat veya el sanatları eserleri); somut olmayan varlıkları (sahne sanatları ve el sanatları teknikleri); hem somut hem de soyut halk varlıklarını; tarihi, doğal ve manzaralı anıtları; kültürel manzaraları; ve geleneksel yapı gruplarını içerir. Gömülü varlıklar ve koruma teknikleri de korunmaktadır. Bu kültürel varlıklar, Japon halkının mirası olarak korunmakta ve kullanılmaktadır.

## Notlar


## Kaynakça
Wellington Mağaraları

**Wellington Mağaraları**, Avustralya'nın Yeni Güney Galler eyaletindeki Wellington'un 8 kilometre güneyinde bulunan bir grup kireç taşı mağarasıdır.

## Kaynakça
Warreen Mağarası

**Warreen Mağarası**, Lancelot Deresi'nden 500 metre uzaklıkta, Maxwell Nehri Vadisi'nin üst kesimlerinde, kireçtaşı çıkıntısının tepesindeki dolomit bir uçurumda yer alan büyük ve ücra bir mağaradır. Vadi tabanından yaklaşık 20 metre yüksekte, 200 metre rakımdadır. Mağara, en yakın kasaba olan Strathgordon'a yaklaşık 30 kilometre uzaklıktadır. Başlangıçta M86/2 olarak biliniyordu, ancak yerel Tasmanya dilinde "vombat" anlamına gelen "Warreen" olarak yeniden adlandırıldı. Mağara, 35.000 yıl öncesine dayanan tarihiyle Tazmanya'daki bilinen en eski insan yerleşimidir.

## Kaynakça
Batı Çölü dili

**Batı Çölü dili** veya **Wati**, Pama-Nyungan ailesindeki Avustralya Aborjin dillerinin bir lehçe kümesidir.

*Wati* ismi, çeşitli varyantlar ayrı diller olarak ele alındığında, *Batı Çölü* ismi ise tek bir dilin lehçeleri olarak ele alındığında ve *Wati* ismi Warnman ve Batı Çölü kümesi olarak ele alındığında kullanılır.

## Kaynakça
Gascoyne

**Gascoyne** bölgesi, Batı Avustralya'nın dokuz bölgesinden biridir. Batı Avustralya'nın kuzeybatısında yer alır ve Carnarvon, Exmouth, Shark Bay ve Upper Gascoyne yerel yönetim alanlarından oluşur. Gascoyne'nin Hint Okyanusu kıyı şeridi yaklaşık 600 kilometredir; iç kesimlere doğru yaklaşık 500 kilometre (310 mil) uzanır; ve adalar dahil 135.073,8 kilometrekarelik (52.152,3 mil kare) bir alan kaplamaktadır.

## Kaynakça
Ngardi dili

**Ngardi**, **Ngarti** veya **Ngardilj** olarak da yazılır, ölmekte olan bir Avustralya Aborjin dilidir. Daha önce Bunara dili için alternatif bir isim olduğu düşünülüyordu, ancak artık iki dil ayrı diller olarak sınıflandırılmaktadır. Kuzey Bölgesi ve Batı Avustralya'nın kuzeyindeki Ngarti halkı tarafından konuşuluyordu/konuşulmaktadır.

## Kaynakça
Bunara dili

**Bunara dili**, Bunara halkı tarafından konuşulan bir Pama-Nyungan dilidir. Daha önce Tindale (1974) tarafından Ngardi dilinin alternatif bir adı olduğu belirtilmişti, ancak daha yeni kaynaklar Bunara ve Ngardi'yi ayrı diller olarak ele almaktadır.

## Kaynakça
Ngardiler

**Ngartiler**, aynı zamanda **Ngartiler** olarak da yazılır, Kuzey Bölgesi ve Batı Avustralya'da yaşayan Aborjin Avustralya halkıdır.

Arthur Capell, *Ngardi* teriminin ayrı bir kabileyi değil, Warlpirilerin bir kolunu ifade ettiğini ileri sürmüştür; bu nokta, Norman Tindale tarafından eleştirilmiştir ve Tindale iki kabilenin ayrı kabileler olduklarını ileri sürmüştür.

## Dil
Ngarti halkı Ngardi dilini konuşmaktadır.

## Kaynakça
Ngalialar (Kuzey Bölgesi)

**Ngaliyalar** (Ngalia), Warlpiri dilinin bir lehçesini konuşan Kuzey Bölgesi'nin yerli Avustralya halkıdır. Batı Çölü'nün Ngalia'larıyla karıştırılmamalıdırlar.

## Kaynakça
Tanami Çölü

**Tanami Çölü** (), Kuzey Avustralya'da, Kuzey Bölgesi ve Batı Avustralya'da bulunan bir çöldür.

Kayalık bir araziye ve küçük tepelere sahiptir. Tanami, Kuzey Bölgesi'nin son sınırıydı ve Avrupa kökenli Avustralyalılar tarafından yirminci yüzyılın sonlarına kadar tam olarak keşfedilmemişti. Tanami Yolu buradan geçmektedir.

 kapsayan geçici bir Avustralya biyobölgesi olarak sınıflandırılmıştır.

## Kaynakça
Ariarne Titmus

**Ariarne Elizabeth Titmus** (d. 7 Eylül 2000), serbest stil yüzme branşında yarışan Avustralyalı yüzücüdür. Tokyo 2020 Olimpiyatları'nda 200 m ve 400 m serbestte altın madalya kazanmıştır.

## Kariyeri
Titmus, uluslararası düzeyde ilk çıkışını 2018 Gold Coast İngiliz Milletler Topluluğu Oyunları'nda yaptı ve 400 m serbestte altın madalya kazandı.

2021 Tokyo Olimpiyatları'nda 400 m serbestte 3:56.69 ile altın madalya kazanarak uzun yıllardır favori olan Katie Ledecky'yi geçti. Aynı oyunlarda 200 m serbestte de altın madalya kazandı.

2023 Dünya Şampiyonası'nda (Fukuoka) 400 m serbestte **3:55.38** ile dünya rekoru kırdı.

## Kişisel En İyileri

## Rekabet ve Etki
Titmus ile Amerikalı yüzücü Katie Ledecky arasındaki rekabet, modern yüzme tarihinin en dikkat çekici karşılaşmalarından biri olarak gösterilmektedir.

Koçu Dean Boxall’ın yüksek yoğunluklu antrenman programlarının, Titmus’un yarış içi hız yönetimi ve bitiriş gücünü geliştirdiği belirtilmektedir.

## Kaynakça
Warlmanpalar

**Warlmanpalar**, Avustralya'nın Kuzey Bölgesi'nde yaşayan yerli bir halktır.

## İsim ve halk
Warlmanpalar Avustralya yerlilerinin haritasında uzun süredir yoktu; Norman Tindale'in Avustralya kabileleri araştırmasında kendilerinden doğrudan söz edilmiyordu. David Nash'e göre, kendilerine özgü ayrı bir dille, Warlpirilerden ayrı bir grup olarak varlıkları, ancak 20. yüzyılın ikinci yarısında kaydedildi.

## Kaynakça

## Bibliyografya

*
*
*
*
Warlmanpa İşaret Dili

**Warlmanpa İşaret Dili**, Kuzey Avustralya'da yaşayan Warlmanpa halkı tarafından kullanılan oldukça gelişmiş bir Avustralya Aborjin işaret dilidir.

Warlmanpa konuşanları arasında günlük durumlarda işaret ve konuşmanın aynı anda kullanıldığı gözlemlendi.

## Kaynakça
Warlmanpa dili

**Warlmanpa** (ayrıca **Walmala**), neredeyse ölmüş bir Avustralya Aborjin dilidir.

Warlmanpa halkının oldukça gelişmiş bir işaret dili vardır.

Bu dilin ilk kayıtlarından biri Kenneth Hale'in 1966'da Donald Jupurrula Graham'la yaptığı röportajda yapılmıştır.

## Kaynakça
Ngalialar (Batı Çölü)

**Ngalia** veya **Ngalea**, Batı Avustralya'dan Güney Avustralya'nın batısına kadar uzanan topraklarda yaşayan Batı Çölü kültürel bloğu Avustralya Aborjin topluluğudur. Kuzey Bölgesi'ndeki Ngalia ile karıştırılmamalıdırlar.

## Kaynakça
Walmajarri dili

**Walmajarri**, Batı Avustralya'nın Kimberley bölgesinde Walmadjari ve akraba halklar tarafından konuşulan bir Pama-Nyungan dilidir.

Walmajarri, UNESCO tarafından Dil Canlılığı ve Tehlike ölçeğine göre kesinlikle tehlike altındaki bir dil olarak listelenmiştir.

## Kaynakça
Walmadjariler

**Tjiwaling** ve **Wanaseka** olarak da bilinen **Walmadjari** (**Walmajarri**) halkı, Batı Avustralya'nın Kimberley bölgesinde yaşayan bir Avustralya Aborijin halkıdır.

## İsim
İki isim, farklı Walmadjari tercihlerini yansıtmaktadır. Batılı topluluklar, Tjiwaling'i etnik isim olarak kabul etmektedir, çünkü bu, daha batıdaki komşu halkların kullandığı bir adlandırmadır. Doğulu topluluklar ise Walmadjari egzonimini tercih etmektedir.

## Kaynakça
Alfa Grubu (Ukrayna)

**Alfa Grubu** (), Ukrayna Güvenlik Servisi'nin spetsnaz birimidir. 3 Mart 1990 tarihinde Alfa Grubu'nun Ukrayna SSC branşı olarak kurulmuştur. Alfa Grubu, Ukrayna özel kuvvetlerinin en üst düzey birliklerinden biridir.

Birliğin görevleri temel olarak düzensiz askeri müdahale, gizli operasyonlar, terörle mücadele, doğrudan eylem, özel koruma, yüksek değerli hedeflerin yakalanması veya ortadan kaldırılması, rehine kurtarma, düzensiz savaş, uzun menzilli nüfuz, yüksek riskli ve çok hassas özel operasyonlar ve özel keşiftir.

## Kaynakça
Ngarrkic dilleri

**Ngarrkic** (**Ngarrga**) veya **Yapa** dilleri, Warlmanpa ve daha kalabalık Warlpiri dilleri olmak üzere iki yakın akraba dilden oluşan, Orta Avustralya'ya özgü küçük bir dil ailesidir.

2004 yılında Ngarrkic'in komşu Ngumpin dilleriyle akraba olduğu ortaya konulmuştur.

## Kaynakça
* 
*
Warlpiri dili

**Warlpiri** ( veya ) dili, Orta Avustralya'daki Alice Springs'in kuzeybatısındaki Tanami Çölü'nde yaşayan yaklaşık 3.000 Warlpiri tarafından konuşulan bir Avustralya Aborjin dilidir. Büyük Pama–Nyungan ailesinin Ngarrk dillerinden biridir ve konuşan sayısı bakımından Avustralya'da en yaygın konuşulan Aborjin dillerinden biridir. Rüya (bir Aborjin manevi inancı) için en bilinen terimlerden biri olan *Jukurrpa*, Warlpiri'den türemiştir.

**Ngardilypa** onaylanırken,** Warnayaka** (**Wanayaga**, **Woneiga**), **Wawulya** (**Ngardilpa**) ve **Ngalia**, potansiyel olarak hiçbir veri olmamasına rağmen AUSTLANG veritabanında Warlpiri'nin olası lehçeleri olarak kabul edilmektedir. 

## Kaynakça
Ngumpin-Yapa dilleri

**Ngumpin-Yapa** diğer adıyla **Ngarrga-Ngumpin** dilleri, Avustralya'nın Pilbara bölgesinde konuşulan Pama-Nyungan dillerinin bir ailesidir.

* **Ngumpin–Yapa**
** **[[Ngarrga dilleri]]** (Yapa)
*** Warlmanpa
*** Warlpiri
** **[[Ngumbin dilleri]]**
*** Walmajarri
*** Djaru
*** Gurindji
*** Mudburra

Bir zamanlar Ngarrga (2002) veya Ngumpin (2004) olarak sınıflandırılan Ngardi, Wati dillerine yeniden atanmıştır.

## Kaynakça
Wati dilleri

**Wati** dilleri, Orta Avustralya'nın baskın Pama-Nyungan dilleridir. Bunlar arasında, ölmekte olan Wanman dili ve bazen bir düzineden fazla ayrı dil olarak kabul edilen Batı Çölü lehçesi sürekliliği de bulunur. Antakarinya'nın Warnman mı yoksa Batı Çölü lehçesi mi olduğu net değildir.

Bowern (2011), daha önce Ngumpin–Yapa olarak sınıflandırılan Ngardi'yi de bu gruba eklemektedir.

Wati, bazıları tarafından genellikle Güneybatı Pama–Nyungan'a dahil edilir. Ancak, Güneybatı Pama–Nyungan bir alan grubu olabilir ve Bowern'de (2011) listelenmemiştir.

## Kaynakça
Martular

**Martu** ya da **Mardu**, Batı Çölü kültür bloğunda yer alan çeşitli Avustralyalı Aborjin halklarının bir araya gelmesiyle oluşan bir topluluktur.

## İsim
Martu halkı, Jigalong'un kurulmasından sonra birbirleriyle daha fazla temas kurmaları sonucunda kimlikleri birleşen Batı Çölü lehçesi sürekliliğindeki çeşitli Wati dillerinin konuşmacılarıydı.

## Kaynakça
Güneybatı Pama-Nyungan dilleri

**Güneybatı Pama-Nyungan** veya **Nyungic** dil grubu, Avustralya'daki Pama-Nyungan dil ailesinin en çeşitli ve yaygın, ancak varsayımsal alt ailesidir. Yaklaşık elli farklı dili içermektedir.

## Kaynakça
Küçük Kum Çölü

**Küçük Kum Çölü**, Batı Avustralya eyaletinde, Pilbara'nın doğusunda ve Gascoyne bölgesinin kuzeyinde yer alan bir çöl bölgesidir. Batı Çölü kültür bölgesinin bir parçasıdır. 1990'larda geçici olarak Avustralya biyobölgesi ilan edilmiştir.

## Tarihi
Bölgeyle özdeşleşen yerli gruplar arasında, toprakların geleneksel sahipleri olarak kabul edilen Avustralyalı Aborjin grubu Mandilara da bulunmaktadır. Günümüzde geleneksel sahipleri olarak kabul edilen grup Martu halkıdır.

## Kaynakça
Vımpel

**Vımpel Grubu** (; "flama"), Federal Güvenlik Servisi'nin spetsnaz birimlerinden biridir. 1981 yılında KGB'nin bir parçası olarak kurulmuştur. Bir diğer FSB birimi olan Alfa Grubu'nun kardeş birimidir.

## Tarihçe
Birim, 19 Ağustos 1981'de General Yuri Drozdov tarafından KGB Birinci Genel Müdürlüğü altında kuruldu. Osnaz biriminin amacı, derin sızma, sabotaj, doğrudan/gizli evrensel eylem, elçiliklerin korunması ve savaş durumunda casus hücrelerinin etkinleştirilmesi konularında uzmanlaşmaktır. Vımpel mensuplarının çoğu, düşman hatlarının gerisinde uluslararası operasyonlar yürütmeleri nedeniyle iki veya üç yabancı dil bilir. Belirli görevler ve görevler kamuya açık değildir.

## Kaynakça

## Ek okuma

* Boris Volodarsky, License to Kill, *Wall Street Journal,* 20 December 2006
* Kolpakidi, Aleksandr. Ликвидаторы КГБ. Спецоперации советских спецслужб 1941-2004. — М.: Яуза; Эксмо, 2004.
* Hackard, Mark. "KGB Spetsnaz and World War III." *Espionage History Archive*, Retrieved 08-24-2015.
Kumpupintil Gölü

**Kumpupintil Gölü** (), eskiden **Hayal Kırıklığı Gölü** olarak da bilinirdi, Batı Avustralya'nın Pilbara bölgesinin doğusunda, Küçük Kum Çölü'nde bulunan bir kapalı tuz gölüdür.

Göl, birçok su kuşu türüne ev sahipliği yapmaktadır. 2007 yılında, bölgede yeni bir ejderha kertenkelesi türü olan *Ctenophorus nguyarna'nın* keşfedildiği duyurulmuştur.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* 
*
*
*
*
*
*
*
Warlpiriler

Bazen **Yapa** olarak da anılan **Warlpiri**, Warlpiri dilleriyle tanımlanan bir Avustralya Aborjin grubudur; ancak Warlpirilerin hepsi Warlpiri dilini konuşmamaktadır. 5.000-6.000 Warlpiri, çoğunlukla Alice Springs'in (Mparntwe) kuzeyinde ve batısında, Kuzey Bölgesi'ndeki geleneksel topraklarına dağılmış birkaç kasaba ve yerleşim yerinde yaşamaktadır. Yaklaşık 3.000 kişi Warlpiri dilini konuşmaktadır. "Warlpiri" kelimesi ayrıca **Walpiri**, **Walbiri**, **Elpira**, **Ilpara** ve **Wailbri** olarak romanize edilmiştir.

## Dil
Warlpiri dili, Pama-Nyungan dil ailesinin Ngumpin-Yapa alt grubunun bir üyesidir. *Yapa* ismi "kişi" kelimesinden gelmektedir. Ayrıca Warlpiri halkı tarafından kendilerine "kardiya" (Yerli olmayan) yerine Yerli halk olarak atıfta bulunmak için de *yapa* kelimesini kullanılır.

## Notlar

## Kaynakça

## Bibliyografya

*
*
*
Warnmanlar

**Warnmanlar**, aynı zamanda **Wanmanlar** olarak da yazılır, Batı Avustralya'nın Pilbara bölgesinde yaşayan Aborjin Avustralya halkıdır.

## Ülkesi
Warnman halkının toprakları yaklaşık 24.000 kilometrekare alana yayılmıştır. Güney sınırları McKay Sıradağları ve Kumpupintil Gölü çevresinde yer alır. Batıda, Rudall Nehri (*Karlamilyi*) üzerindeki Wadurara'ya ulaşır. Kuzey sınırı Dora Gölü (*Walerelere*), Mendidjildjil ve Karbardi civarında yer alırken, doğuda George, Wooloomber ve Auld Gölleri'ne kadar uzanırlar.

## Kaynakça
Warnman dili

**Warnman**, aynı zamanda **Wanman** olarak da yazılır, muhtemelen nesli tükenmiş bir Avustralya Aborijin dilidir ve Pama-Nyungan ailesinin Wati kolundandır. Batı Avustralya'daki Jigalong yakınlarında, Martu halkının (Mardu) bir alt grubu olan Warnman halkı (Warman) tarafından konuşulmaktaydı.

## Kaynakça
15 Temmuz Kızılay Millî İrade

**15 Temmuz Kızılay Millî İrade** şu anlamlara gelebilir:

*15 Temmuz Kızılay Millî İrade, Ankara Metrosu istasyonu
*15 Temmuz Kızılay Millî İrade, Ankaray istasyonu
Ngumbin dilleri

**Ngumpin dilleri**, Avustralya'da konuşulan küçük bir dil ailesidir ve (batıdan doğuya) şunlardan oluşur:

* Walmajarri
* Djaru
* Gurindji (Gurindji uygun, Bilinarra, Wanyjirra, Malngin, Ngarinyman)
* Mudburra

2004 yılında Ngumpin'in komşu Ngarrkic dilleriyle akraba olduğu ortaya konulmuştur.

## Kaynakça

* McConvell and Laughren (2004) "The Ngumpin–Yapa subgroup". In Claire Bowern & Harold Koch, *Australian Languages: Classification and the Comparative Method.* Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
Batı Çölü kültür bloğu

**Batı Çölü kültürel bloğu** (veya sadece **Batı Çölü**), dilsel ve kültürel olarak benzer bir grup Avustralyalı Aborjin ulusunu tanımlamak için kullanılan, Avustralya'nın merkezinde yaklaşık 600.000 kilometrekareyi (230.000 mil kare) kapsayan bir kültürel bölgedir.

## Diller
*Batı Çölü kültürel bloğu* terimi, antropologlar ve dilbilimciler tarafından, genellikle Batı Çölü dili olarak adlandırılan tek bir dilin lehçelerini konuşan, Batı Çölü'nde yaşayan yaklaşık 40 Aborjin grubunu ifade etmek için kullanılır. *Kültürel blok* terimi, antropologlar tarafından Avustralya'nın Aborjin halklarının kültürel ve dilsel olarak benzer gruplarını (veya uluslarını) tanımlamak için kullanılır.

## Kaynakça
Ukrayinska Pravda

***Ukrayinska Pravda*** (; "Ukrayna Gerçekleri"), Ukrayna merkezli bir çevrimiçi gazetedir. Gazete, 16 Nisan 2000 tarihinde Georgi Gongadze tarafından kurulmuş olup sosyo-politik konulara odaklanmaktadır. Gazetenin genel merkezi Kiev'de yer almaktadır.

Similarweb verilerine göre 2025 yılında *Ukrayinska Pravda*, Ukrayna'nın en popüler çevrimiçi haber medyasıydı.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Uzak Kuzey (Güney Avustralya)

**Uzak Kuzey**, Avustralya'nın Güney Avustralya eyaletinin yaklaşık %70'ini kapsayan bir bölgedir. Tüm eyalet boyunca uzanır. Eyalet hükümeti Uzak Kuzey bölgesini benzer şekilde tanımlar, ancak Maralinga Tjarutja Toprakları, Yalata Aborjin topluluğu ve eyaletin en batısındaki diğer tüzel kişiliği olmayan taç topraklarını ayrı ayrı belirler; bunlar resmen Eyre ve Batı bölgesinin bir parçası olarak kabul edilir. Güney Avustralyalılar, konuşma dilinde Port Augusta'nın kuzeyindeki her yeri Uzak Kuzey olarak kabul etmektedir.

## Kaynakça
Callabonna Gölü

**Callabonna Gölü**, Güney Avustralya'nın Uzak Kuzey bölgesinde bulunan, çok az bitki örtüsüne sahip veya hiç bitki örtüsü olmayan kuru bir tuz gölüdür. 160 kilometrekarelik (62 mil kare) göl, Güney Avustralya, Queensland ve Yeni Güney Galler'in kesiştiği nokta olan Cameron Corner'ın yaklaşık 120 kilometre (75 mil) güneybatısında yer almaktadır. **Mulligan Gölü** olarak da bilinir. Göl, Geç Pleistosen fosilleri için önemli bir alandır. Sel baskınları sonrasında su kuşları için önemli olan Strzelecki Çölü Gölleri Önemli Kuş Alanı sınırları içindedir.

## Kaynakça
Carnegie Gölü (Batı Avustralya)

**Carnegie Gölü**, Batı Avustralya'nın Goldfields-Esperance bölgesindeki Wiluna Shire'da bulunan büyük bir geçici göldür. Adını, 1890'larda Batı Avustralya'nın iç kesimlerinin çoğunu keşfeden David Carnegie'den almıştır. Güneydoğusunda benzer Wells Gölü bulunmaktadır.

## Kaynakça
Flinders Dağları

**Flinders Sıradağları**, Adelaide'in yaklaşık 200 km kuzeyinde başlayan Güney Avustralya'nın en büyük sıradağlarıdır. Sıradağlar, Port Pirie'den Callabonna Gölü'ne kadar 430 km'den (265 mil) fazla uzanır.

Sıradağların en yüksek zirvesi olan  yüksekliğiyle St. Mary Zirvesi'dir.

## Kaynakça
Warratyi

**Warratyi,** Güney Avustralya'daki Flinders Sıradağları'nda bulunan bir kaya sığınağıdır. Adelaide'in yaklaşık 550 kilometre (340 mil) kuzeyinde ve yaklaşık 200 kilometre (120 mil) içeride yer alan bu bölge, Avustralya'nın iç kesimlerinde bilinen en eski insan yerleşiminin yeri olarak tanımlanmıştır.

## Kaynakça
Yahudi mezhepleri

**Yahudi mezhepleri**, Yahudilik içinde Yahudiler arasında antik çağlardan beri gelişmiş çeşitli grupları içerir. Buna ek olarak Sâmirîler de İsrail Baş Hahamlığı tarafından etnik Yahudiler olarak kabul edilir, ancak uzmanlar tarafından sıklıkla İbrani halkının bir kardeş topluluğu olarak sınıflandırılırlar ve ayrı bir İsrailoğulları dini koluna mensupturlar. Bugün Batı dünyasında en belirgin Yahudi dağılımları, eski gelenekçi Ortodoks hareketler ile 18. yüzyıl sonlarında Avrupa'da ortaya çıkan Reform Yahudiliği, 19. yüzyılda Avrupa'da ortaya çıkan Muhafazakâr Yahudilik ve 20. yüzyılda Amerika Birleşik Devletleri'nde ortaya çıkan Yeniden yapılanmacı Yahudilik hareketleri gibi diğer daha küçük modernist hareketler arasındadır.

İsrail'deki dağılımlar da bu varyasyonlarla orta düzeyde paraleldir. İsrail Yahudilerinin dağılımları, devletin kurulmasından önce bölgede yaşayan Yahudiler ve erken dönem Yemen Yahudilerinin de varlığı gibi diğer nedenlerle Batı'ya göre farklılık göstermektedir. İstatistiksel ve pratik amaçlar için, oradaki ayrımlar bir kişinin dine karşı tutumuna dayanır. Çoğu Yahudi İsrailli kendilerini "*seküler*", "*gelenekçi*", "*dindar*" (Ortodoks Yahudilik) veya *ultra-dindar* (Haredilik) olarak sınıflandırır.

Batı ve İsrail'deki hareketler kendi aralarında çeşitli konularda görüş farklılıklarına sahiptir. Bu meseleler; dini kurallara uyum düzeyi, Yahudi hukukunun yorumlanması ve anlaşılmasında izlenen yöntem, Kutsal Kitap’ın yazarlığı, metin eleştirisi ve mesihin (ya da mesih çağı’nın) doğası veya rolü gibi konuları kapsamaktadır. Bu hareketler arasında, özellikle ayinlerin yürütüldüğü dilde olmak üzere, Yahudi ayin sisteminde belirgin farklılıklar vardır. Daha geleneksel hareketlerde İbranice kullanılır. En keskin teolojik bölünme, geleneksel Ortodoks ile diğer hareketlere bağlı olan (veya mezhepsiz olan) daha fazla sayıdaki Ortodoks olmayan Yahudiler arasında meydana gelir, öyle ki Ortodoks olmayanlar bazen toplu olarak "liberal" olarak anılır.

Dünyadaki Yahudiliğin diğer ayrımları teolojik ve sosyal bölünmelerden daha çok etnik ve coğrafi kökenlerden kaynaklanır (örn. Etiyopyalı Yahudiler ve Hindistan'ın antik Yahudi toplulukları). Normatif olarak, Yahudilik dini, kendi etnik Yahudi olan ancak temel inançlarda keskin bir çelişki içinde olan belirli grupları dışlamaktadır (örn. modern veya antik Hristiyan Yahudiler).

## Kaynakça
Wells Gölü

**Wells Gölü**, Batı Avustralya'nın merkezinde, Carnegie Gölü'ne yakın bir mesafede bulunan geçici bir tuz gölüdür. Wiluna'nın doğusunda, Küçük Kum Çölü'nün güney ucunda ve Gibson Çölü'nün güneybatı sınırında yer almaktadır. Ayrıca Great Central Road ve Büyük Victoria Çölü'nün kuzey batısında yer alır. Yüzey yüksekliği ortalama deniz seviyesinden 436 metredir. Gölün alanı 1895 kilometrekaredir.

## Kaynakça
Darlot Gölü

**Darlot Gölü**, Batı Avustralya'nın merkezinde bulunan geçici bir göldür. Leinster'ın yaklaşık 50 km (31 mil) doğu-kuzeydoğusunda ve Goldfields-Esperance bölgesinde, Leonora'nın 125 km (78 mil) kuzeyinde yer almaktadır. Yüzey yüksekliği deniz seviyesinden 434 metredir.

## Kaynakça
Piniler

**Pini** veya **Nana**, ya da daha spesifik olarak **Birniridjara**, aynı zamanda **Piniridjara** ve **Biniridjara** olarak da yazılır, Batı Avustralya'da yaşayan bir Avustralya Aborjin halkıdır.

## Toprakları
Norman Tindale, Pini kabilesinin topraklarının yaklaşık  kapsadığını tahmin etmektedir. Kabile topraklarının doğusunda Carnegie Gölü güneyinde geçici Wells Gölü bulunuyordu. Kabile toprakları, Erlistoun Deresi ve Darlot Gölü'nü kapsıyordu. Kuzey sınırları Wongawol ve Princes Sıradağları'na kadar uzanıyordu.

## Kaynakça