Mâleka Emirliği

**Mâleka Emirliği** () (), İber Yarımadası'nın güneyinde yer alan bir berberi tayfa devletiydi. Mâleka Emirliği, üç taifa dönemi boyunca varlığını sürdürdü ve farkı zamanlarda dört kez kuruldu. 1026-1057, 1073-1090, 1145-1153 ve 1229-1239 yıllarında. Varlığını Nasrîler'in kurduğu Gırnata Emirliği tarafından fethedilene kadar sürdürdü (1239).

## Tarihçe
### Köken ve kuruluş
Hammûdîler'in soyu, Mağrib’de hüküm süren İdrîsîler’e ve dolayısıyla Hz. Ali nesline dayanmaktadır.

1013 yılında Hammûdîler, Süleyman el-Müstaîn'i ( 1009-10 ve 1013-16) desteklediler ve halife olmasında önemli katkıda bulundular. Bu hizmetin karşılığı olarak halife onlara Cezîretülhadrâ (Algeciras), Sebte (Ceuta), Tanca (Tangier) ve Arzila (Arzilla) valiliklerini verdi. Ali bin Hammûd Sebte valisi, kardeşi Kasım el-Memûn Cezîretülhadrâ, Tanca ve Arzila valisi oldu.

1016 yılında Hammûdîler Süleyman el-Müstaîn'i görevden alarak  Kurtuba Halifeliğini ele geçirdiler ve ilk defa Emevîler dışında biri halife seçildi. Ali bin Hammûd ( 1016-1018) Hammûdîler'in ilk halifesi oldu. Oğlu Yahyâ el-Mu‘telî ( 1021-1023 ve 1025-1026) bir müddet sonra iki farklı dönemde Kurtuba Halifesi seçildi. İkinci dönemde halife iken Mâleka'da bulunduğu sırada Kurtubalılar Yahyâ el-Mu‘telî'yi halife olarak tanımaktan vazgeçti ve Emevî soyundan III. Hişâm'ı ( 1026-1031) halife olarak seçtiler. III. Hişâm, Endülüs Emevî Devleti'nin son halifesi ve hükümdarıydı.

## Birinci Taifa Dönemi
Birinci taifa dönemi,  başlangıcı (1009) ile Murâbıtlar'ın Endülüsü fethetmesine kadar olan dönemi (1091) kapsamaktadır.

### Hammûdîler
#### Yahyâ el-Mu‘telî (1026-1035) ve Emirliğin bölünmesi
Yahyâ el-Mu‘telî bu gelişmelerden sonra Mâleka ve Cezîretülhadrâ vilayetlerini () yönetmeye başladı. Zîrîler'in kurmuş olduğu Gırnata Emirliği'nin desteği ile bağımsızlığını ilan ederek Mâleka Emirliği'ni kurdu ve kendini halife ilan etti (1026). Komşu emirliklerden İşbiliye ve Gırnata onun halifeliğini tanıdı.

Yahyâ el-Mu‘telî'nin en büyük düşmanı İşbiliye'yi yöneten Abbâdî emiri 'dı. İşbiliye ile Mâleka arasında stratejik bir öneme sahip olan Karmûne Emirliği bulunuyordu ve her iki emir burayı almak istiyordu. 1035 yılında Yahyâ el-Mu‘telî Karmûne'yi işgal etti. Bu gelişme üzerine Karmûne emiri  ( 1023-1042) İşbiliye'ye sığındı ve Ebü’l-Kāsım'dan askeri destek istedi. Ebü’l-Kāsım'ın oğlu İsmâil komutasındaki Karmûne ve İşbiliye orduları Karmûne'yi geri aldı (1035) ve meydana gelen savaşta el-Mu‘telî öldürüldü.

Yahyâ El-Mu‘telî'nin öldürülmesi ile (1035), Mâleka Emirliği kardeşi  ve yeğeni Muhammed b. Kasım el-Mehdî arasında paylaştırıldı. Mâleka ve çevresi kardeşine verilirken, yeğeni Cezîretülhadrâ bölgesinde yeni bir emirlik kurdu (Cezîretülhadrâ Emirliği, 1035-1058, (Algeciras)).

#### I. İdris b. Ali el-Müeyyed-Billâh (1035–1039)
I. İdris'in hükümdarlığında İşbiliye'nin baskıları devam etti. Ebü’l-Kāsım, Kârmune'yi işgal etti (1039). Aynı yıl Mâleka, Gırnata, Kârmune ve Meriye emirleri müttefik oldu. İsticce (Écija) yakınlarında meydana gelen savaşta Ebü’l-Kāsım yenildi ve Kârmune geri alındı (1039).

#### II. Yahyâ b. İdris (1039-1040) ve Hasan b. I. Yahyâ (1040-1042)

I. İdris'in ölümü ile oğlu  tahta geçti ancak 1 yıl sonra amcasının oğlu  onu tahtan indirdi. Onun hükümdarlığı da uzun sürmedi. 1042 yılında hanedan dışından Naya es-Saklebî tahtı ele geçirdi.

#### Naya es-Saklebî (1042)
 aynı yıl içinde suikasta uğradı ve taht tekrar Hammûdîler'in eline geçti.

#### II. İdris el-Ali (1042-1047)
Hasan'ın kardeşi  iki farklı dönemde hükümdarlık yaptı. 1047 yılında amcasının oğlu I. Muhammed tarafından tahtan indirildi.

#### I. Muhammed el-Mehdi (1047-1053) ve III. İdris es-Sâmi el-Muvaffak (1053)
I. Muhammed el-Mehdi 1053 yılında suikasta uğradı. Yerine geçen kardeşinin oğlu III. İdris es-Sâmi el-Muvaffak aynı yıl aynı kaderi paylaştı ve o da suikasta uğradı.

#### II. İdris el-Ali (1053-1054)
İkinci kez hükümdarlık yaptı ve ölümü ile oğlu II. Muhammed tahta geçti.

#### II. Muhammed el-Müsta‘lî-Billâh (1054) ve III. Yahya el-Mehdi (1054/5–1057/8)
II. Muhammed el-Müsta‘lî-Billâh, kardeşi III. Yahya el-Mehdi tarafından tahttan indirildi ve 3 yıl sonra Zîrîler'in Gırnata emiri  Mâleka Emirliği'ni topraklarına kattı (1057). Böylece Hammûdîler'in Mâleka'daki varlığı sona ermiş oldu.

### Zîrîler
1073 yılında Bâdîs b. Habbûs'un ölümü ile Gırnata Emirliği iki torunu arasında paylaştırıldı. Mâleka ve çevresi 'e ( 1073–1090) verilirken, Gırnata emirliğinin geri kalanı 'e ( 1073–1090) verildi.

Emirlik 1090 yılında Murâbıtlar tarafından fethedildi.

## İkinci Taifa Dönemi
İkinci taifa dönemi, Endülüs'te Murâbıtlar ile Muvahhidler arasındaki dönemi (1091-1147) kapsamaktadır.

1145 yılında Beni Hassun ailesine mensup Ebu'l Hakem el-Hüseyin, Murâbıtlar'a karşı ayaklandı ve hükümdarlığını ilan etti. Hem yönetim şekli hem de Hristiyanlar ile ittifak yapması halk tarafından iyi karşılanmadı. Halkın desteğini kaybeden Ebu'l Hakem 1153 yılında Muvahhidler'in Mâleka'yı fethetmesine engel olamadı ve intihar etti.

## Üçüncü Taifa Dönemi
Üçüncü taifa dönemi, Endülüs'te Muvahhidler ile taifaların (Nasrîler'in kurduğu Gırnata Emirliği hariç) Hristiyanlar tarafından fethedilmesine kadar olan dönemi (1147-1287) kapsamaktadır. En son Minorka (Menorca) fethedildi.

1229 yılında Beni Zennun ailesinden İbn Zennun Mâleka'da bağımsızlığını ilan etti. Hükümdarlığı kısa sürdü ve 1239 yılında Nasrîler'in kurduğu Gırnata Emirliği tarafından fethedildi. Böylece Mâleka Emirliği'nin varlığı resmen sona ermiş oldu.

## Taifa Emirleri

### Hammûdîler (1026-1042)
*I. Yahyâ el-Mu‘telî: 1026 or 1027–1035
*: 1035–1039
*: 1039–1040
*: 1040–1042
### Saklebî (1042)
* tahtı ele geçirdi: 1042
### Hammûdîler (1042-1057)
*: 1042–1047 
*I. Muhammed el-Mehdi: 1047–1053
*III. İdris es-Sâmi el-Muvaffak: 1053
*II. İdris el-Ali (yeniden): 1053–1054/5
*II. Muhammed el-Müsta‘lî-Billâh: 1054/5
*III. Yahya el-Mehdi: 1054/5–1057/8 
**Gırnata Emirliği (Zîrîler) tarafından fethedildi: 1057/8–1073

### Zîrîler
*: 1073–1090
**Murâbıtlar tarafından fethedildi: 1090–1145

### Beni Hassun
*Ebu'l Hakem el-Hüseyin: 1145–1153
**Muvahhidler tarafından fethedildi: 1153–1229

### Beni Zennun
*İbn Zennun: 1229–1239
**Gırnata Emirliği (Nasrîler) tarafından fethedildi: 1239–1487

## Galeri

Alcazaba de Málaga 001.JPG|Alkazaba maketi, Mâleka
Alcazaba de Málaga desde el puerto edited.JPG|Alkazaba, Mâleka
Alcazaba Málaga - Patio de la Alberca 2.jpg|Alkazaba avlusu, Mâleka
Alcazaba-IMG_2871.jpg|Alkazaba, Mâleka


## Dış bağlantılar
*TDV İslâm Ansiklopedisi:
**
*:
**Yahyâ b. Ali el-Mu‘telî:  
**I. İdris b. Ali el-Müeyyed-Billâh  
**II. Yahyâ el-Kāim-Biemrillâh  
**Hasan el-Müstansır-Billâh  
**Naya es-Saklebî  
**II. İdris el-Ali  
**I. Muhammed el-Mehdi  
**III. İdris es-Sâmi / el-Muvaffak  
**II. Muhammed el-Müsta‘lî-Billâh  

## Ayrıca bakınız
* Mâleka Alkazaba'sı
* İbn Cebirol
*
*Sünni hanedanlar listesi

## Kaynakça
;Notlar

; Dipnotlar

; Kullanılan kaynaklar

*
* 
*