Gazze Şeridi'nde kıtlık

Gazze Şeridi'nde, Gazze Savaşı sonucunda ciddi bir kıtlık yaşanmaktadır. Kıtlık, fırınlar ve un değirmenleri gibi gıda altyapısını tahrip eden İsrail hava saldırılarının ve temel malzemelerin yaygın bir şekilde kıtlığının bir sonucudur. Bu durum yarım milyondan fazla Gazzeliyi açlığın eşiğine getirmiştir ve Şerit'teki daha geniş insani kriz'in bir parçasıdır.

İnsan hakları grupları İsrail'i aç bırakma yöntemini bir savaş yöntemi olarak kullanmakla suçladı. Yardım kamyonlarının sınırlı girişi kıtlığı daha da kötüleştirdi ve uzmanların bunu yaklaşık bir yüzyıldır insan eliyle yaratılan en kötü açlık vakalarından biri olarak nitelendirmesine yol açtı.

## Arka plan
'İyice planlanmış yoksullaştırmanın' İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik uzun vadeli bir politikası olduğu ileri sürülmüştür.  Daha 2000 yılında İsrail yemeklik yakıt ve gaz ithalatını yasaklamıştı. Şeridin %25'ine yayılmış 8.000 yerleşimci Gazze'nin ekilebilir arazilerinin %40'ını ve sularının çoğunu münhasıran kullanıyordu. 2005 yılında İsrail'in Gazze'den çekilmesi ardından 2006 yılında Filistin seçimleri yapıldı ve Hamas kazandı. İsrail, hem siyasi parti Hamas'ı hem de Gazze'nin kendisini "düşman varlık" ilan etti, Hamas'ın Gazze Şeridi'ndeki yönetimini zayıflatmayı amaçlayan abluka, ekonomik yaptırımlar ve kısıtlamalar uygulamaya koymak için harekete geçti. Dov Weissglas, "Onları çok daha zayıflatmalıyız ama ölecek kadar değil," "Filistinlileri diyete sokmak, ama açlıktan ölmelerini sağlamak değil." Abluka öncesinde Gazze'nin nüfusu 1,6 milyondu ve her gün 400 kamyon Gazze'ye mal taşıyordu. Yeni politikaya göre, İsrail Sivil toplum kuruluşu  Gisha'ya, İsrail sadece 106 kamyonun mal teslim etmek için girişine izin verdi. Şeride herhangi bir mal ithal etme izni almak için, bunların vazgeçilmez olduğuna dair kanıt sunulması gerekiyordu.
Daha sonra WikiLeaks tarafından yayınlanan diplomatik yazışmalar, İsrail'in 2008 yılında ABD'ye, insani bir krizi önlemek için önlemler alırken, Gazze ekonomisini "çöküşün eşiğinde" tutmayı amaçladığını bildirdiğini ortaya koydu. Gazze Şeridi'nde yetersiz beslenmeyi önlemek için asgari kalori ihtiyacını (kişi başına günde 2,279 kalori) belirlemek için hassas hesaplamalar yapıldı ve bunlar İsrail'in 2007'den 2010'a kadar gıda malzemeleri için kamyon sayılarını belirlemesinin temelini oluşturdu. Hesaplama, tohum pazarlarına erişimi kurutan abluka nedeniyle tarımın çökmesi gibi faktörleri hariç tutmuştur. Gıda maddelerine getirilen kısıtlamalar arasında makarna gibi temel ürünler -ki bu ürün John Kerry'nin ithalatı yasaklananlar listesine dahil edilmesini protesto etmesinin ardından yeniden gündeme getirilmiştir- ve bal gibi lezzetler yer almaktadır, susamlı atıştırmalık helva, bamba, çay, kahve, sosis, irmik, büyük ambalajlı süt ürünleri, çoğu fırıncılık ürünü ve et ve ev tipi pişirme gazına getirilen sınırlamalar.

Goldstone Raporu, 2008-2009 Gazze Savaşı sırasında İsrail'in işgalinin Gazze'nin tarım sektöründe kasıtlı ve büyük bir yıkıma neden olduğunu ortaya çıkarmıştır. İsrail ayrıca Şerit'teki ekilebilir arazilerin %30'unu Girilmesi yasak bölge olarak ilan etti. 2012'den sonra Kızılhaç, Gazzeli çiftçilerin İsrail'in Gazze-İsrail bariyeri'nden sırasıyla 300 metre ila 1 kilometre uzaklıktaki alanlarda çeşitli yüksekliklerde mahsul yetiştirmelerine izin veren bir anlaşma sağlayabildi. Buna rağmen hem ekiciler hem de ilkel sulama cihazları sık sık keskin nişancı ve otomatik makineli tüfek ateşine maruz kaldı ve ateşkes hattı boyunca ekinlere, uyarı yapılmaksızın Monsanto'nun Glifosatı püskürtüldü. Aynı şekilde, İsrail Gazze sularında balık avlanmasına ciddi kısıtlamalar getirdi - Oslo Anlaşmaları kapsamında kabul edilen 20 deniz mili tek taraflı olarak dokuza indirildi - balık avlanabilir alanlar şamandıralarla sınırlandırıldı. 2009 yılında İsrail bunu 3 deniz mili sınırına indirdi ve bunun sonucunda Gazze'nin balıkçılık sularının %85'i İsrail savaş gemileri tarafından engellendi. İsrail savaş gemilerinin bu alanlarda bile yerel balıkçılara ateş açtığı bildirildi.

## Kriz başlangıcı

7 Ekim saldırısının ardından İsrail 9 Ekim'de Gazze'ye gıda girişini engellediğini açıkladı. Gazze zaten büyük ölçüde gıda yardımına bağımlı olduğu için bunun etkileri hemen hissedildi. 18 Ekim'de Dünya Gıda Programı sözcüsü Alia Zaki, Gazze nüfusunun açlık riski altında olduğunu belirtti. Üç gün sonra BM, gıda stoklarının neredeyse tükendiğini belirten bir açıklama yaptı. 23 Ekim itibarıyla BM Dünya Gıda Programı İcra Direktörü Cindy McCain, insanların "biz konuşurken kelimenin tam anlamıyla açlıktan öldüğünü" ifade etti ".

27 Ekim'de Dünya Gıda Programı sözcüsü gıda ve diğer temel malzemelerin tükenmekte olduğunu belirtti. 3 Kasım'da BM yetkilileri Gazzelilerin ortalama beslenmesinin günde sadece iki parça ekmekten oluştuğunu belirtti, ve ActionAid yarım milyondan fazla Gazzelinin açlıktan ölümle karşı karşıya olduğunu belirtti. 11 Kasım'da Dünya Gıda Programı Orta Doğu Bölge Direktörü Corinne Fleischer, "yüzlerce insanın her gün fırınlarda ekmek istihkakı almak için saatlerce kuyrukta beklediğini" ve insanların "açlığa daha da yaklaştığını" belirtti.

## Altyapıya yönelik hava saldırıları
18 Ekim'de bir İsrail hava saldırısı Nuseirat Kampı'ndaki bir fırını yerle bir etti ve dört fırıncı öldü. X'te Refaat Alareer fırının orta ve güney Gazze Şeridi'ndeki son fırınlardan biri olduğunu yazdı. 19 Ekim'de birkaç fırının daha İsrail hava saldırıları tarafından vurulduğu bildirildi. 24 Ekim'e gelindiğinde birçok fırının kapandığı, hala açık olanlarda ise saatlerce kuyruk olduğu bildirildi. 28 Ekim'e gelindiğinde İsrail hava saldırıları Şerit'te faaliyet gösteren fırınların beşte birini yok etmişti. 1 Kasım'da İsrail Gazze Şehri'nde kalan son fırınlardan birini bombaladı. 2 Kasım'da Birleşmiş Milletler İnsani Yardım Koordinasyon Ofisi (UNOCHA) Gazze'deki fırınların yarısından fazlasının yok edildiğini açıkladı. 8 Kasım'da UNOCHA Gazze'nin kuzeyinde artık çalışan fırın kalmadığını belirtti. 14 Kasım'da İsrail Gazze'nin çalışan son un değirmenini bombaladı. İsrail bombardımanları Gazze'nin balıkçı teknelerini ve limanlarını yok etti. 12 Aralık 2023 itibarıyla tarım arazilerinin tahmini yüzde 22'si yok edildi.  Depolar, gıda fabrikaları ve kamyonlar da İsrail bombardımanlarında hasar gördü ve yok edildi.

## Büyüyen kıtlık tehdidi
Cindy McCain 17 Kasım'da sivillerin açlık tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu belirtti. On gün sonra McCain Gazze'nin kıtlığın eşiğinde olduğunu, yiyecek için dilenmenin "yeni norm" haline geldiğini belirtti.  7 Aralık'ta WFP hanelerin %97'sinin yetersiz gıda tükettiğini ve Gazze'nin güneyinde %83'ünün "aşırı tüketim stratejileriyle" hayatta kaldığını belirtti." 10 Aralık'ta BM, uluslararası yardım kuruluşları ve Gazze'deki yardım çalışanları kitlesel açlık uyarısında bulundu. Filistinliler için Tıbbi Yardım'dan bir temsilci "Açlık savaşları başladı" dedi. 15 Aralık'ta Birleşmiş Milletler Gazze'de yaşayan on kişiden dokuzunun her gün yemek yemediğini tahmin etti.

IDF, Hamas'ın insani yardımları çaldığını; insani yardım isteyen insanları öldürdüğünü; ve kendi erzak rezervlerini tuttuğunu iddia etti. ABD ve BM, İsrail'in Hamas'ın kıtlığa neden olmada önemli bir rol oynadığı iddialarını reddetti ve üst düzey bir ABD yetkilisi "İsrail hükümeti, ABD hükümetinin dikkatine... Hamas'ın BM ve ajansları aracılığıyla sağlanan yardımı çaldığına veya saptırdığına dair herhangi bir özel kanıt getirmedi. Nokta." demiştir.

20 Aralık'ta Birleşmiş Milletler Gazze'deki insanların "Gazze'de daha önce hiç görülmemiş endişe verici seviyelerde açlık" yaşadığını belirtti. 21 Aralık'ta Birleşmiş Milletler Gazze Şeridi'nde yarım milyondan fazla insanın açlık çektiğini belirtti. 1 Aralık'ta bağımsız uzmanlardan oluşan bir komiteye dayanan Entegre Gıda Güvencesi Aşama Sınıflandırması raporu Gazze nüfusunun neredeyse tamamını (%93 veya 2.08 milyon) IPC Aşama 3 veya üzerinde (Kriz veya daha kötü), yüzde 79'u Acil Durum (IPC Aşama 4), ve yüzde 15'i (378.000 kişi) Felaket (IPC Aşama 5) seviyesinde yer aldı. 22 Aralık'ta UNICEF Gazze Şeridi'nde giderek artan kıtlık tehdidi konusunda uyarıda bulundu. 29 Aralık'ta Mercy Corps yarım milyon insanın "felaket boyutunda açlık ve kıtlıkla" karşı karşıya olduğunu belirtti.  1 Ocak 2024 itibarıyla Gazze'deki Filistinlilerin yüzde doksanı düzenli olarak gıdasız kaldı.

## Kıtlık
3 Ocak 2024'te Dünya Gıda Programı'nın baş ekonomisti Arif Husain, dünyada kıtlık veya felaket boyutunda açlık yaşayan insanların yüzde 80'inin Gazze Şeridi'nde olduğunu belirterek, "Hayatımda şiddet açısından böyle bir şey görmedim" dedi. Gıda stoklarının tükenmesiyle Gazze'de gıda fiyatları yükseldi.

Birleşmiş Milletler insani yardım şefi Martin Griffiths 5 Ocak 2024'te "İnsanlar şimdiye kadar kaydedilen en yüksek gıda güvensizliği seviyeleriyle karşı karşıyalar." 7 Ocak'ta UNRWA müdür yardımcısı Gazze'nin güneyinde ciddi bir açlık olduğunu bildirerek "Gazze'nin güneyinde bir şeyler patlamadan önce daha ne kadar dayanabileceklerini bilmiyorum." Dünya Gıda Programı, Gazze'nin kuzeyindeki her on kişiden dokuzunun günde bir öğünden daha az yemek yediğini belirtti.

9 Ocak'ta Gisha, 7 Ekim'den bu yana Gazze'ye sadece 6.000 yardım kamyonunun girdiğini, bunun da çatışmanın başlamasından önceki on iki günlük yardıma eşdeğer olduğunu bildirdi. Uzmanlar Gazze Şeridi'ndeki kıtlığın yaklaşık 100 yıldır insan eliyle yaratılan en kötü açlık örneği olduğu konusunda uyarıda bulundu. 14 Ocak'ta Philippe Lazzarini şöyle demiştir: "Ne zaman bir okula gitseniz, çocuklar gözlerinizin içine bakarak bir yudum su ya da bir somun ekmek için yalvarıyor." Antonio Guterres, "Açlığın uzun gölgesi Gazze halkını takip ediyor" demiştir. 16 Ocak'ta yetkililer, yetersiz beslenen annelerin yeni doğan bebeklerinin günler içinde öldüğünü ve açlık nedeniyle zayıf düşen çocukların hipotermiden öldüğünü bildirmiştir.

İnsani yardım teslimatlarını denetleyen İsrail biriminin başındaki Albay Moshe Tetro, Gazze'de gıda sıkıntısı olmadığını ve mevcut rezervlerin yeterli olduğunu belirtti. Bir başka İsrailli yetkili ise, "Unutmayın ki bu Gazzeli Arap nüfusun DNA'sında istifçilik vardır, özellikle de gıda söz konusu olduğunda." dedi.

16 Ocak'ta UNOCHA, Gazze'de 378.000 kişinin IPC 5. Aşamasında ya da felaket düzeyinde açlık çektiğini bildirdi.  Gazze Şeridi'ndeki 2,2 milyon kişinin tamamının akut gıda güvensizliği ile karşı karşıya olduğunu bildirdi - bu, kayıtlı tarihte açlık çeken nüfusun en yüksek oranıdır. 1 Aralık 2023 tarihinde Entegre Gıda Güvencesi Aşama Sınıflandırması (IPC) açısından Gazze'deki kıtlık verilerini derleyen Kıtlık İnceleme Komitesi (FRC), toplam nüfusun 7 Şubat itibarıyla 3. Aşamada olacağını ve %25'inin ya da 500.000 Gazzelinin 5. Aşamaya ulaşacağını tahmin etmektedir.

18 Ocak'ta Gazze Şeridi'ni gezen UNICEF Genel Müdür Yardımcısı "şimdiye kadar gördüğüm en korkunç koşullardan bazılarına" tanık olduğunu ve "binlerce çocuğun yetersiz beslendiğini ve hasta olduğunu" ifade etti." 21 Ocak'ta Gazze Şeridi'ndeki bir gazeteci insanların hayvan yemi kullanarak un yaptığını bildirdi. Yetkililer kötüleşen krizin kısmen Gazze'ye girmesine izin verilen sınırlı miktardaki yardımdan kaynaklandığını belirtirken, Cindy McCain "Gazze'deki insanlar gıda dolu kamyonlardan sadece kilometrelerce uzakta açlıktan ölme  riskiyle karşı karşıya" dedi. WFP baş ekonomisti Arif Husain 24 Ocak'ta ihtiyaç duyulan yardımın sadece yüzde 20 ila 30'unun Gazze'ye girdiğini belirtirken,  UNOCHA İsrail'i kuzey Gazze'ye insani yardımı "sistematik olarak engellemekle" suçladı.

## Savaş suçu iddiaları

18 Aralık'ta İnsan Hakları İzleme Örgütü İsrail'i "işgal altındaki Gazze Şeridi'nde sivilleri aç bırakmayı bir savaş yöntemi olarak kullanmakla" suçladı. 16 Ocak 2024'te BM uzmanları İsrail'i "Gazze'nin gıda sistemini yok etmek ve gıdayı Filistin halkına karşı bir silah olarak kullanmakla" suçladı.

## Tepkiler
7 Ocak'ta BM Genel Sekreteri Antonio Guterres Gazze'de "yaygın bir kıtlığın baş gösterdiğini" belirtti.  BM sağlık özel raportörü Tlaleng Mofokeng Guterres'e yanıt vererek Gazze'de "kıtlık değil kasıtlı açlık" yaşandığını belirtti. 12 Ocak'ta Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde konuşan Martin Griffiths, son günlerde Gazze'nin kuzeyine ulaşan meslektaşlarının "tam bir dehşet sahnesi" anlattıklarını belirtti: Yolda yatan cesetler. Belirgin açlık belirtileri gösteren insanlar hayatta kalmak için bulabildikleri her şeyi aramak üzere kamyonları durduruyor."

11 Ocak'ta İsrail'in Topraklardaki Hükümet Faaliyetleri Koordinatörü Gazze'de açlık olmadığını iddia etti. 16 Ocak'ta BM'nin gıda konusundaki özel raportörü Michael Fakhri, "Gazze'de tanık olduğumuz şey bütün bir sivil nüfusun açlığa mahkum edilmesi... Bu İsrail bombardımanının bir sonucu, bu insani yardımın reddedilmesinin bir sonucu. Bu kadar acımasız bir şeyin bu kadar çabuk gerçekleştiğini daha önce hiç görmemiştik." Refah Sınır Kapısını ziyaret eden ABD Senatörü Chris Van Hollen, Gazze'ye insani yardım girişini "gereksiz yere hantal bir süreç" olarak nitelendirdi.

Dünya Gıda Programı, UNICEF ve Dünya Sağlık Örgütü başkanları ortak bir bildiri yayınlayarak Gazze'de çok daha fazla insani yardıma ihtiyaç olduğunu belirttiler. Filistin Yatırım Fonu'nun baş ekonomisti Muhammed Mustafa, "Belki de açlık ve kıtlık nedeniyle savaşın kendisinden daha fazla insan ölecek ya da öldürülecek" dedi.

## Ayrıca bakınız
*Gazze insani krizi (2023-günümüz)
*Filistinlilere uluslararası yardım
*Yemen'de kıtlık (2016-günümüz)
*Kuzey Etiyopya'da kıtlık (2020-günümüz)
*Filistin Devleti'nde su temini ve sanitasyon
*Birleşmiş Milletler Yakın Doğu'daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı
*World Central Kitchen

## Notlar

## Kaynakça