Amerika Birleşik Devletleri'nin Grönland'ı satın alma teklifi

19. yüzyıldan beri Amerika Birleşik Devletleri, 1917'de Danimarka Batı Hint Adaları'nı satın aldığı gibi, Grönland adasını Danimarka'dan satın almak için çeşitli girişimlerde bulundu. Amerika Birleşik Devletleri federal hükûmeti içinde 1867, 1910, 1946, 1955, 2019 ve 2025 yıllarında Grönland'ı satın alma konusunda önemli iç tartışmalar yaşandı ve bu satın alma, Amerikan Dışişleri Bakanları William H. Seward ve James F. Byrnes, Başkan Yardımcısı Nelson Rockefeller tarafından özel olarak ve Başkan Donald Trump tarafından kamuoyu önünde dile ɡetirildi. II. Dünya Savaşı'ndan sonra, Amerika Birleşik Devletleri gizlice Grönland'ı satın alma teklifinde bulundu; 2019'da Trump'ın ilk başkanlık döneminde ve 2024'te yeniden seçilmesinden sonra, Amerikan yayılmacılık politikasının bir parçası olarak adanın satın alınması konusunda kamuoyunda tartışmalar yaşandı. Mayıs 2025'te Trump, adanın ABD tarafından ilhak edilmesini ɡöz ardı edilmeyeceğini belirtti.

Grönland, Danimarka Krallığı içinde özerk bir bölge olmasına rağmen, Grönland ve Danimarka yetkilileri Grönland'ın kendi kaderini tayin etme hakkını açıkça savunmuş ve Grönland'ın "satılık olmadığını" belirtmiştir. Birçok Grönlandlı bağımsızlığı desteklerken, birçok Danimarkalı da Grönland ile olan tarihi bağları Danimarka ulusal kimliğinin ayrılmaz bir parçası olarak görmektedir.

Amerika Birleşik Devletleri, Grönland'ı uzun zamandır ulusal güvenlik için hayati önem taşıyan bir yer olarak görmüştür. 20. yüzyılın başlarında, ABD'ye yönelik olası bir saldırı durumunu önlemek ve tahkim etmek amacıyla Grönland'ı Batı Yarımküre'deki çeşitli Avrupa toprakları arasına dahil etmiştir. II. Dünya Savaşı sırasında, ABD, Almanya'nın Danimarka'yı işgal etmesinin ardından Almanya'nın adayı kullanmasını önlemek için Monroe Doktrini'ni yürürlüğe koymuş ve Grönland'ı işgal etmiştir. ABD ordusu savaştan sonra da Grönland'da kalmış ve 1948'de Danimarka, ABD'yi ayrılmaya ikna etme girişimlerinden vazgeçmiştir. Ertesi yıl, her iki ülke de NATO askerî ittifakının üyesi olmuştur. 1951 tarihinde yapılan anlaşma sayesinde, ABD'ye Grönland'ın savunmasında önemli bir rol verilmiş ve yaklaşık 1953 yılında, ɡünümüzde Pituffik Uzay Üssü olarak bilinen, Grönland'ın kuzeybatısında bulunan Thule askerî üssünün inşaatına başlanmıştır. ABD ordusu, Grönland sularında NATO tatbikatlarına sıklıkla katılmaktadır.

## Grönland'ın bağımsızlığının savunulması
### Siyasi statü
Grönland, Danimarka Krallığı içinde özerk bir bölgedir. 1953 yılında Danimarka, o zamanki kolonisini resmen krallığa kattı. Grönland hükûmeti, ekonomi, sosyal hizmetler ve altyapı gibi Grönland'ın iç işlerinden sorumlu iken, Danimarka adanın dış işleri, savunması, vatandaşlığı, para birimi ve para politikasından sorumludur. Danimarka Yüksek Mahkemesi, son temyiz mahkemesidir.

Danimarka yasalarına göre, Grönland'ın bağımsızlığı, 2009 tarihli Özerklik Yasası'na dayanarak, Grönland'da yapılacak bir referandum ve Danimarka parlamentosunun onayı sonrasında her an mümkündür. Danimarka'nın Grönland üzerinde egemenliği bulunmaktadır; özel toprak mülkiyeti yoktur. Bağımsızlığa izin verecek herhangi bir anlaşmayla egemenliğini Danimarka'dan devralacaktır. Grönland hükûmeti Şubat 2024'te bağımsızlığın hedefi olduğunu ilan etti ve bağımsızlığın Nisan 2025 Grönland genel seçimlerinde en önemli konu olması bekleniyor. Eski bir koloni statüsü nedeniyle, bazı yorumcular uluslararası hukuk uyarınca Grönland'ın 2009 yasasından ayrı olarak kendi kaderini tayin hakkına sahip olduğunu ve tek taraflı bir bağımsızlık ilanı yapabileceğini savundu.

Danimarka hükûmetinin görüşüne göre, Grönland'ın kendi geleceğine karar vermesi kendi takdirindedir ve Danimarka, Grönland'ın bağımsızlık referandumuna saygı duyacaktır. 2017'de Danimarka hükûmeti, isteksizce de olsa, Çinli yatırımcıların adaya inşa edilecek iki yeni havaalanının finansmanını kabul etti, ancak adanın talep ettiği yatırımlar bağımsızlığa hazırlık olarak görülmektedir. Grönland, Danimarka'ya Arktik'te siyasî bir rol kazandırmaktadır; Arktik Konseyi üyesidir ve beş Arktik kıyı devletinden biri olarak Ilulissat Deklarasyonu'nun imzacıları arasındadır.

### Savunma
Grönland'ın kendi ordusu yoktur. Danimarka'nın bir bölgesi olarak, Grönland'ın savunmasından Danimarka ordusu sorumludur ve ada, NATO askerî ittifakının gözetimi altındaki alanda yer almaktadır. Ortak Arktik Komutanlığı, Grönland'dan sorumlu Danimarka askerî birimidir. 2020 yılında, Danimarka Arktik Komutanlığı'nın adayı devriye gezmek için dört gemisi, dört helikopteri, bir deniz devriye uçağı ve altı köpekli kızak ekibi vardı. Danimarka ordusunun Nuuk, Kangerlussuaq, Daneborg, Station Nord, Mestersvig, Grønnedal'da personeli ve Thule Hava Üssü'nde bir irtibat birliği bulunmaktadır. 2019 yılında Danimarka, Grönland'ı izlemek için 1,5 milyar kron daha harcayacağını duyurdu.

Grönland hükûmetleri, bağımsız bir ülke olarak NATO'ya katılmayı arzuladıklarını, artan ABD ilgisini memnuniyetle karşıladıklarını ve adanın iş ve altyapı yatırımlarından fayda görmesi halinde Amerikan askeri varlığına karşı çıkmadıklarını belirtmişlerdir.

2021 yılı itibarıyla Grönland'ın yıllık GSYİH'si 3 milyar dolardı ve bu, Amerika Birleşik Devletleri'nin GSYİH'sinin %0,007'sine denk geliyordu. 2017 yılı itibarıyla Danimarka, Grönland'ın en büyük ticaret ortağı olup, adanın ihracatının %55'ini ve ithalatının %63'ünü karşılamaktadır. Adanın en büyük özel sektörü balıkçılıktır. 2.166.086 km2'lik bir alanı kapsayan ada, uranyum, nadir toprak mineralleri ve tahmini 50 milyar varil açık deniz petrol ve doğalgazı da dahil olmak üzere geniş doğal kaynaklara sahiptir. Ancak Grönland'da yalnızca bir faal maden ve çok az altyapı bulunmaktadır; Tek bir ticari uluslararası havaalanı bulunmakta ve 17 kasabayı birbirine bağlayan hiçbir yol yoktur. Bir Grönland sakini, Nuuk'tan 450&nbsp;km uzaklıktaki Qaqortoq'a seyahat edebilmek için iki uçak gerektirdiğini ve Kopenhag'a uçmaktan daha pahalı olduğunu belirtti.

## Amerika'nın satın alma hedefleri
Amerikan'ın Grönland'ı diplomatik, ekonomik veya askeri olarak ele geçirmeye yönelik argümanlarının ve yorumlarının hedefleri, çoğu zaman birbirleriyle tam olarak uyuşmayan çeşitli bakış açılarından savunulmuştur.

### Mart 2025'ten günümüze

4 Mart 2025'te Trump, Amerika Birleşik Devletleri Kongresi önünde yaptığı konuşmada, "Bir şekilde Grönland'ı alacağız" dedi.
13 Mart 2025'te NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile yaptığı görüşmede Trump, Grönland'ı ilhak ederken NATO ile birlikte çalışacağını ve bunun gerçekleşeceğini düşündüğünü belirtti. Rutte ise, "Bu konuyu dışarıda bırakmak istiyorum... NATO'yu bu işe karıştırmak istemiyorum" diyerek, Trump ile Arktik güvenlik işbirliğine duyulan ihtiyaç konusunda hemfikir olduğunu söyledi. 14 Mart 2025'te, 2025 Grönland genel seçimlerinde en çok sandalyeyi kazanan Grönland Demokratlarının lideri Jens-Frederik Nielsen, Amerikan ilhak tehditleri karşısında birlik ve dayanışma göstermek için büyük bir koalisyon çağrısında bulundu. Aynı gün, Inatsisartut'taki beş partinin liderleri, Trump'ın ilhak hakkındaki tekrarlanan yorumlarını reddeden ortak bir bildiri yayınladı. Danimarka Başbakanı Frederiksen de Grönlandlı liderleri destekleyen bir açıklama yayınladı.

ABD hükûmetinin Grönland'ı ele geçirme konusundaki ısrarı ve iki NATO üyesi ülke arasında diplomatik gerilimlere yol açması sonucu, ülkenin askeri istihbarat teşkilatı, 10 Aralık Çarşamba günü yayınlanan yıllık raporunda ABD'yi ulusal güvenliğine ve daha geniş anlamda Avrupa'ya yönelik potansiyel bir tehdit olarak sınıflandırdı. Bu, uzun zamandır kendisini Washington'ın en yakın ortaklarından biri olarak gören bir ülke için beklenmedik bir sonuçtur. Rapor, özellikle gümrük vergileri olmak üzere ekonomik silahların kullanımına değinirken, Washington'ın artık ortaklarından birine karşı bile güç kullanma olasılığını dışlamadığını da belirtiyor.

22 Aralık 2025'te Trump, Louisiana valisi Jeff Landry'yi bölgeyi ilhak etmek üzere özel elçi olarak atadığını ve "ulusal güvenlik için buna ihtiyacımız var" dediğini açıkladı. Grönland başbakanı Jens-Frederik Nielsen, buna karşılık Grönland'ın geleceğiyle ilgili kararların adada alınacağını yineledi ve bu pozisyon Avrupa Birliği, Fransa ve Kanada tarafından desteklendi. Danimarka, tutumlarını belirtmek ve açıklama istemek için ABD büyükelçisini ve Grönland temsilcisini çağırdı.

ABD'nin 3 Ocak 2026'da Venezuela'yı bombalayıp Nicolás Maduro'yu yakalamasının ardından Trump, Grönland'ı ele geçirme arzusunu yineleyerek, ABD'nin Grönland'a "ulusal güvenlik" için ihtiyacı olduğunu belirtti. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Trump'ı "Grönland'ı tehdit etmeyi bırakmaya" çağırdı ve adanın zorla Amerikan işgalinin NATO'nu sonu anlamına geleceğini söyledi. 6 Ocak'ta Mette Frederiksen ve Fransa, Almanya, İtalya, Polonya, İspanya ve Birleşik Krallık liderleri, Trump'ın Grönland'ı ele geçirme hakkındaki yorumlarına karşı çıkan ortak bir bildiri yayınladı. Danimarka, Finlandiya, İzlanda, Norveç ve İsveç dışişleri bakanları da Grönland ile ilgili konuların yalnızca Grönland tarafından karara bağlanması gerektiğini belirten bir bildiri yayınladı.

### Grönland'ı Yeniden Büyük Yapma Yasası
13 Ocak 2025'te, ABD Temsilciler Meclisi'nde Temsilci Andy Ogles tarafından, ABD hükûmetinin Grönland'ı ABD adına satın almasına yetki veren ve Grönland topraklarının ABD'ye entegrasyonundan önce Kongre'ye 60 günlük bir inceleme süresi tanıyan bir yasa tasarısı sunuldu. Sunulduğu tarih itibarıyla, tasarının 12 ortak sponsoru vardı ve ABD Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi'ne inceleme için sevk edilmişti.

### 2025 Kırmızı, Beyaz ve Mavi Ülke Yasası
10 Şubat 2025'te Temsilci Buddy Carter, Grönland'ın adını "Kırmızı, Beyaz ve Mavi Ülke" olarak değiştirecek ve ABD Başkanı Donald Trump'ın Grönland'ı "satın almasına veya başka bir şekilde edinmesine" izin verecek bir yasa tasarısı sundu. Carter ayrıca şunları belirtti: "Baş Müzakerecimiz bu tarihi anlaşmayı imzaladığında, şu anda Grönland olan halkın tarihin en özgür ulusuna katılmasından gurur duyacağız. Başkan Trump bu satın almayı haklı olarak ulusal güvenlik önceliği olarak tanımladı."
Yasa, içişleri bakanlığına, federal belgelerin isim değişikliğini yansıtacak şekilde güncellenmesini sağlamak için yasanın yürürlüğe girmesinden sonra altı ay süre tanıyor.

## Ayrıca bakınız
* Amerikan emperyalizmi
* Hans Adası – Daha önce Kanada ve Danimarka arasında toprak anlaşmazlığına konu olan Grönland adası

## Kaynakça