Yatırım olarak altın

Altın, platin ve gümüş gibi diğer değerli metallerle birlikte yatırım amacıyla sıkça tercih edilmektedir. Yatırımcılar, özellikle vadeli işlemler ve türev ürünler aracılığıyla altına yönelerek portföylerindeki riski azaltmayı hedefler. Tıpkı diğer finansal piyasalar gibi, altın piyasası da spekülasyonlara ve fiyat dalgalanmalarına açıktır.

## Altının değeri

Altın, yüzyıllar boyunca para olarak kullanılmış ve modern dönemlere kadar birçok ülkenin para biriminde bir değer standardı olarak işlev görmüştür. 19. yüzyılın sonlarında Avrupa'nın pek çok ülkesi altın standardına geçmiş; ancak bu sistem, I. Dünya Savaşı sırasında yaşanan ekonomik krizler nedeniyle askıya alınmıştır. II. Dünya Savaşı sonrasında kurulan Bretton Woods sistemi ile Amerikan doları, ons başına 35 dolar sabit kuruyla altına endekslenmiştir. Bu düzenleme, 1971 yılında ABD Başkanı Richard Nixon’ın doların altınla doğrudan değişimini tek taraflı olarak durdurmasıyla sona ermiş ve dünya çapında itibari para sistemine geçilmiştir. İsviçre frangı, 2000 yılında altınla bağlantısını keserek bu sistemden ayrılan son büyük para birimi olmuştur.

Altın fiyatı için en yaygın referans, 1919 yılından itibaren kullanılan Londra altın sabitlemesidir. Bu sistemde, Londra külçe piyasasında faaliyet gösteren beş büyük firma günde iki kez telefonla bir araya gelerek fiyat belirlemektedir. Buna ek olarak, altın dünya genelindeki tezgâh üstü (OTC) piyasalarda sürekli olarak işlem görmekte ve anlık fiyatlara göre değer kazanmaktadır. Bu fiyatlar, "XAU" kodu ile ifade edilir.

### Etkileyen faktörler
Diğer pek çok emtiada olduğu gibi, altının fiyatı da arz-talep dengesi ve spekülatif taleple şekillenir. Ancak altını diğer emtialardan ayıran temel fark, fiyat üzerindeki asıl etkinin tüketimden çok, elde tutma ve piyasaya geri sürme süreçlerinden gelmesidir. Tarih boyunca çıkarılmış altının büyük kısmı hâlen ulaşılabilir durumda olup, genellikle külçe ya da seri üretim mücevherler şeklindedir. Bu tür altınların işçilikten bağımsız değeri çoğunlukla ağırlıklarına dayanır ve bu da onları piyasada kolayca alınıp satılabilir hâle getirir. 2006 yılı sonunda yapılan tahminlere göre, yeryüzünde çıkarılmış toplam altın miktarı yaklaşık 158.000 ton olarak hesaplanmıştır.

Yıllık altın üretimiyle karşılaştırıldığında, dünya genelinde yer üstünde depolanmış altın miktarının çok daha fazla olması nedeniyle, altın fiyatları üzerinde esas belirleyici unsur üretimden ziyade piyasa hissiyatındaki değişimlerdir. Bu değişimler, hem arzı hem de talebi doğrudan etkileyerek fiyatların yönünü belirler. Dünya Altın Konseyi verilerine göre, son yıllarda dünya genelinde yıllık altın madeni üretimi yaklaşık 2.500 ton seviyesindedir. Bu üretimin yaklaşık 2.000 tonu mücevher, sanayi ve dişçilik sektörlerinde kullanılmakta; kalan yaklaşık 500 ton ise bireysel yatırımcılar ve borsa yatırım fonları tarafından satın alınmaktadır.

#### Merkez bankaları
Altın piyasasında merkez bankaları ile Uluslararası Para Fonu’nun önemli bir etkisi bulunmaktadır. 2004 yılı itibarıyla, merkez bankaları ve resmi kuruluşlar dünya genelindeki yer üstü altın stokunun yaklaşık %19’unu resmi rezerv olarak ellerinde tutuyordu. 1999 yılında imzalanan ve on yılı kapsayan Washington Altın Anlaşması (WAG), Avrupa ülkeleri, ABD, Japonya, Avustralya, Uluslararası Ödemeler Bankası ve IMF gibi katılımcıların yıllık altın satışlarını 400 ton ile sınırlandırmıştır. Bu anlaşma 2009’da beş yıl daha uzatılmış ve satış limiti yıllık 500 tona çıkarılmıştır. Bu dönemde özellikle İngiltere Bankası ve İsviçre Ulusal Bankası gibi Avrupa merkez bankaları önemli altın satıcıları olmuştur. Anlaşma 2014’te bir kez daha uzatılmış ve yeniden yıllık 400 tonluk bir sınır getirilmiştir.

Merkez bankaları altın alımlarını genellikle önceden açıklamasa da, bazı ülkeler zaman zaman rezervlerini artırma niyetini kamuoyuyla paylaşmaktadır. 2006 yılı başlarında rezervlerinin yalnızca %1,3’ünü altın olarak tutan Çin, resmi döviz rezervlerinin getirisini artıracak alternatifler aradığını duyurmuştur. Bu açıklama, bazı yorumcular tarafından Çin’in altına daha fazla ağırlık vereceği yönünde değerlendirilmiştir. 2011’de Euro Bölgesi’nde yaşanan borç krizinin ardından Çinli yatırımcılar, euro yerine altına yönelmeye başlamıştır. Bu eğilim sonucunda Çin, 2013 yılı itibarıyla dünyanın en büyük altın tüketicisi hâline gelmiştir.

Altının piyasa fiyatı, çeşitli makroekonomik faktörlerden etkilenmektedir. Bu faktörler arasında petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar, merkez bankalarının niceliksel genişleme politikaları, döviz kurlarındaki değişimler ve hisse senedi piyasalarındaki getiri oranları sayılabilir.

#### Enflasyona karşı korunma
Altın, platin ve gümüş gibi diğer değerli metallere benzer şekilde, enflasyona veya para biriminin devalüasyonuna karşı bir koruma aracı olarak kullanılabilir.

#### Mücevher ve endüstriyel talep
Altın talebinin en büyük bölümünü mücevher sektörü oluşturmaktadır ve bu oran genellikle yıllık toplam talebin üçte ikisinden fazladır. 2009 yılı verilerine göre, dünya altın talebinin %27'siyle Hindistan en büyük tüketici konumundadır; onu Çin ve Amerika Birleşik Devletleri izlemektedir.

Altının sanayi, dişçilik ve tıbbi alanlardaki kullanımı ise toplam talebin yaklaşık %12'sine karşılık gelmektedir. Altının yüksek termal ve elektrik iletkenliği, ayrıca korozyona ve bakteriyel oluşuma karşı dayanıklılığı, bu alanlardaki kullanımını cazip kılmaktadır. Son yıllarda mücevher ve sanayi kaynaklı altın talebinde dalgalanmalar görülmüştür. Bu dalgalanma, gelişmekte olan ülkelerde Batılı yaşam biçimlerine özenen orta sınıfın büyümesiyle artan talep ile, 2008 küresel finansal krizinin yol açtığı ekonomik daralma arasında dengeyle açıklanabilir.

#### Savaş, işgal ve olağanüstü hal
Altın standardı döneminde dolar, altına tamamen çevrilebilir olduğundan her ikisi de para birimi olarak kabul edilmekteydi. Ancak halk arasında, taşınması daha kolay ve kullanımı pratik olan kâğıt banknotlar, ağır ve daha az bölünebilir altın sikkelere tercih edilmekteydi. Bankaların iflas edeceğine dair kaygılar arttığında, banka yığılması meydana gelebiliyordu. Bu durumun en belirgin örneği, 1930'lu yıllardaki Büyük Buhran sırasında Amerika Birleşik Devletleri'nde yaşanmış; Başkan Franklin D. Roosevelt, olağanüstü hal ilan ederek 6102 sayılı Başkanlık Kararnamesi ile Amerikan vatandaşlarının altın biriktirmesini yasaklamıştır. Bu kararname kapsamında yalnızca bir kişi yargılanmış ve federal yargıç John M. Woolsey, kararın teknik olarak geçersiz olduğunu, çünkü Hazine Bakanı yerine Başkan tarafından imzalandığını belirtmiştir.

2025 yılının Haziran ayında ise, İsrail ile İran arasında artan jeopolitik gerilim nedeniyle yatırımcılar altın ve platin gibi güvenli limanlara yönelmiş, bu durum altın fiyatlarının yaklaşık iki ayın en yüksek seviyelerine ulaşmasına neden olmuştur.

#### Altın yorgunluğu
Altın fiyatları belirli düzeylere ulaştığında yatırımcı talebinde düşüş yaşanabilir; bu durumda platin gibi diğer değerli metaller, altına kıyasla daha düşük fiyatlarla işlem gördüğü için tercih edilmeye başlar. Yatırımcıların altından geçici olarak uzaklaşıp alternatif varlıklara yönelmesi, “altın yorgunluğu” olarak tanımlanır. Bu süreçte gümüş, platin ya da Bitcoin gibi farklı varlık sınıflarına yönelik talep artışı gözlemlenir. 2025'in ilk çeyreğinde, yatırımcıların altından platine yönelmesiyle platin fiyatı yaklaşık %44 yükselmiş; bazı analistler, “yorgunluğun” sürmesi durumunda platin ons fiyatının 4.000 ABD dolarına ulaşabileceğini öne sürmüştür.

## Kaynakça