Rusya'da doping

Rus sporcularının sistematik olarak doping yapmaları sonucunda Rusya’nın (ve Rusya ile ilişkili takımların) 51 Olimpiyat madalyası geri alınmıştır; bu, ikinci sıradaki ülkenin dört katı ve dünya toplamının %30’undan fazlasına denk gelmektedir. Rusya, Olimpiyatlarda doping yapan en fazla sporcusu bulunan ülkedir; sayı 150’nin üzerindedir.

Dünya Dopingle Mücadele Ajansı (WADA), Rus sporcular arasındaki dopingi devlet destekli ve sistematik olarak tanımlamıştır; Rus devletinin sporculara steroid ve diğer ilaçları sağladığı tespit edilmiştir. Devam eden soruşturmaları bilgisayar verilerini manipüle ederek sabote etmeye yönelik girişimler de dahil olmak üzere, anti-doping kurallarının yaygın ihlalleri nedeniyle, WADA 2019’da Rusya Federasyonunu Olimpiyat Oyunları da dahil tüm büyük uluslararası spor organizasyonlarından dört yıl süreyle men etmiştir.

2020’de Spor Tahkim Mahkemesi (CAS), Rusya’nın itirazı üzerine bu yasağı iki yıla düşürdü. Bu süre boyunca Rus sporcular, tarafsız bayrak ve unvan altında uluslararası organizasyonlara katılabilmektedir.

## Sovyet dönemi
İngiliz gazeteci Andrew Jennings’e göre, bir KGB albayı, kurumun görevlilerinin Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin (IOC) doping testi yetkilisi gibi davrandığını ve böylece testleri sabote ederek Sovyet sporcularının “büyük çabalarla kurtarıldığını” söylemiştir. Sovyetler Birliği’nde düzenlenen 1980 Yaz Olimpiyatları ile ilgili olarak 1989 tarihli bir Avustralya araştırmasında şu ifadeye yer verilmiştir: “Moskova Oyunları’nda madalya kazanan, özellikle de altın madalya kazanan hemen hemen her sporcu bir tür ilaç kullanıyordu: genellikle birkaç çeşit. Moskova Oyunları, rahatlıkla ‘Kimyagerlerin Oyunları’ olarak adlandırılabilirdi.”

2016’da elde edilen belgeler, Sovyetler Birliği’nin 1984 Yaz Olimpiyatları (Los Angeles) öncesinde atletizmde devlet destekli bir doping sistemi kurma planlarını ortaya çıkardı. Ülkenin daha sonra boykot kararını almasından önceye tarihlenen bu belgeler, mevcut steroid uygulamalarını ve bunların geliştirilmesine yönelik önerileri içeriyordu. Sovyetler Birliği’nin atletizm başkanına iletilen bu rapor, Beden Kültürü Enstitüsü’nden Dr. Sergei Portugalov tarafından hazırlanmıştı. Portugalov, 2016 Yaz Olimpiyatları öncesinde Rusya’daki doping programının uygulanmasında da başlıca rol oynayan isimlerden biriydi.

## Doping zaman çizelgesi
### 2008’den 2009’a: Doping sorunları
2008 yılında, yedi Rus atlet, Pekin Olimpiyatları öncesinde idrar örneklerini manipüle ettikleri gerekçesiyle men edildi.

2010 Kış Olimpiyatları öncesinde çok sayıda Rus biyatlet doping ihlallerine karıştı. Uluslararası Biyatlon Birliği başkanı Anders Besseberg, “Dünyanın en güçlü takımlarından birinde geniş ölçekli sistematik doping ile karşı karşıyayız” dedi.

2001–2009 yılları arasında 2.737 sporcudan alınan 7.289 kan örneğinin incelendiği bir raporda, “Ülke A”ya ait şüpheli örneklerin diğer ülkeleri açıkça geride bıraktığı bulundu. Yazarlarından biri bu ülkenin Rusya olduğunu söyledi.

Ekim 2009’da Uluslararası Atletizm Federasyonları Birliği (IAAF) genel sekreteri Pierre Weiss, Valentin Balakhnichev’e yazdığı mektupta, Rus atletlerden alınan kan örneklerinin “IAAF testlere başladığından beri görülen en yüksek değerleri kaydettiğini” ve 2009 Dünya Şampiyonası’ndan alınan testlerin “sistematik kan dopingi ya da EPO ile ilgili ürünlerin geniş çaplı kötüye kullanımını kuvvetle düşündürdüğünü” belirtti.

### 2010–2014: devlet destekli doping iddiaları ve 2014 ARD belgeseli

2010 yılında, Rusya Anti-Doping Ajansı’nda (RUSADA) çalışan Vitaly Stepanov, Dünya Anti-Doping Ajansına (WADA) bilgi göndermeye başladı ve RUSADA’nın sistematik dopingi kolaylaştırdığını iddia etti. Stepanov, üç yıl boyunca iki yüz e-posta ve elli mektup gönderdiğini söyledi. Aralık 2012’de Darya Pishchalnikova, WADA’ya Rusya’da devlet destekli bir doping programı hakkında ayrıntılar içeren bir e-posta gönderdi. *[[The New York Times]]*’a göre, bu e-posta WADA’nın üç üst düzey yetkilisine ulaştı, ancak kurum bir soruşturma açmak yerine e-postayı Rus spor yetkililerine iletti. Nisan 2013’te ikinci kez doping testi pozitif çıkan Pishchalnikova, Tüm Rusya Atletizm Federasyonu (RusAF) tarafından on yıl men edildi. Bu karar büyük olasılıkla misillemeydi; Mayıs 2012’den itibaren elde ettiği sonuçlar iptal edildi ve bu durum olimpiyat madalyasını kaybetmesine yol açtı. İngiliz gazeteci Nick Harris, Grigory Rodchenkov’un Moskova’daki doping laboratuvarı hakkında iddialarla 2013 Temmuz başlarında IOC’ye başvurduğunu söyledi.

Stepanov’a göre, “WADA’da bile bu hikâyenin ortaya çıkmasını istemeyenler vardı.” Ancak kurumda bir yetkili onu Alman yayın kuruluşu ARD ile irtibata geçirdi. WADA’nın baş araştırmacısı Jack Robertson, kurumun harekete geçmekte isteksiz olduğunu düşündü ve medyanın ilgisinin gerekli olduğuna inandı. Bunun üzerine WADA genel direktörü David Howman’ın izniyle daha önce Doğu Almanya ve diğer ülkelerdeki doping üzerine haberler yapmış olan araştırmacı gazeteci Hajo Seppelt’e başvurdu. Aralık 2014’te ARD, Seppelt’in *"Geheimsache Doping: 'Wie Russland seine Sieger macht'" ("Doping Sırrı: 'Rusya şampiyonlarını nasıl yaratıyor'")* adlı belgeselini yayımladı. Belgesel, Rusya’daki sistematik dopingde devletin rolünü ortaya koyarak durumu “” olarak nitelendirdi.

Belgeselde Stepanov ve eşi Yuliya Stepanova (evlilik öncesi soyadı Rusanova), Rus atletizm yetkililerinin sporculara gelirlerinin %5’i karşılığında yasaklı maddeler sağladığını, ayrıca doping kontrol görevlileriyle iş birliği yaparak testleri manipüle ettiklerini iddia ettiler. Belgeselde Stepanova’nın gizlice kaydettiği konuşmalara da yer verildi. Örneğin, Rus atlet Mariya Savinova, Moskova’daki bir doping laboratuvarındaki bağlantılarının kendi dopingini örtbas ettiğini söylüyordu. Rus uzun mesafe koşucusu Liliya Shobukhova’nın ise doping testini örtbas etmek için 450.000 € ödediği iddia edildi. İddialara göre, Beden Kültürü Enstitüsü’nden Dr. Sergei Portugalov, 1980’lerden itibaren Sovyetler’de devlet destekli dopingi örgütleyen kişi olarak biliniyor ve son Rus doping programına da dahil olmuştu.

### 2015
Ocak 2015’te dönemin Tüm Rusya Atletizm Federasyonu (ARAF) Başkanı Valentin Balakhnichev, Uluslararası Atletizm Federasyonları Birliği’nin (IAAF) saymanlığı görevinden istifa etti.

ARD belgeseline yanıt olarak, WADA eski başkanı Dick Pound’un yönettiği bir soruşturma başlattı ve rapor 9 Kasım 2015’te yayımlandı. *[[The Guardian]]* tarafından “yıkıcı” olarak nitelendirilen 335 sayfalık rapor, Rus yetkililer tarafından yaygın doping ve büyük çaplı örtbas faaliyetlerini ortaya koydu. Rapora göre Federal Güvenlik Servisi (FSB) laboratuvar personelini düzenli olarak ziyaret etmiş, sorgulamış ve bazılarına WADA soruşturmasıyla iş birliği yapmamalarını emretmişti. İki personel ise ofislerin ve telefonların dinlendiğinden şüphelendiklerini söyledi. Rapor, ARAF’ın Dünya Anti-Doping Kodu’na uyumsuz ilan edilmesini ve IOC’nin, uyum sağlanana kadar 2016 Yaz Olimpiyatları için ARAF’tan gelecek başvuruları kabul etmemesini tavsiye etti.

Bir gün sonra WADA, Moskova Anti-Doping Merkezi’ni askıya aldı ve laboratuvarın “idrar ve kan örneklerinin tüm analizleri dahil olmak üzere WADA ile ilgili herhangi bir anti-doping faaliyetini yürütmesini” yasakladı. 13 Kasım’da IAAF konseyi, Rusya’nın dünya atletizm etkinliklerinden derhal men edilmesi lehine 22’ye karşı 1 oy verdi. ARAF’a yönelik diğer yaptırımlar kapsamında Rusya, 2016’da yapılacak olan IAAF Dünya Yürüyüş Takımı Şampiyonası (Çeboksarı) ve 2016 Dünya Gençler Atletizm Şampiyonasına (Kazan) ev sahipliği yapmaktan men edildi ve doping davalarını Spor Tahkim Mahkemesine devretmesi şart koşuldu. ARAF, süresiz IAAF men cezasını kabul etti ve duruşma talep etmedi. ARAF’ın tam üyeliğe geri dönüş çabaları, beş kişilik bir IAAF ekibi tarafından denetlenecektir. 18 Kasım 2015’te WADA, RUSADA’yı askıya aldı ve bu durum Rusya’nın hiçbir spor dalında işleyen bir ulusal anti-doping ajansına (NADO) sahip olmadığı anlamına geliyordu.

Kasım 2015’te Fransa, eski IAAF başkanı Lamine Diack hakkında ceza soruşturması başlattı; Diack’ın en az altı Rus sporcunun pozitif doping sonuçlarını örtbas etmek için 2011’de ARAF’tan 1 milyon avro rüşvet aldığı iddia edildi.

### 2016
#### Ocak–Mayıs 2016
Ocak 2016’da IAAF, Rusya Atletizm Federasyonu’nun eski başkanı Valentin Balakhnichev ve üst düzey antrenör Aleksey Melnikov’a ömür boyu men cezası verdi.

Ocak ayının ortasında WADA, bağımsız komisyonunun ikinci raporunu yayımladı. Şubat ayında ise Birleşik Krallık Anti-Doping Ajansı (UKAD), Rusya’daki testlerin denetimini üstlendi.

RUSADA'nın iki eski direktörü, Vyacheslav Sinev ve Nikita Kamaev, 2016 Şubat’ında beklenmedik şekilde öldü. *[[The Sunday Times]]*, Kamaev’in ölümünden kısa bir süre önce 1987’den itibaren Rusya’da “spor farmakolojisi ve doping gerçeği” üzerine bir kitap yayımlamayı planladığını bildirdi. Önemli bir laboratuvarın direktörü olan ve WADA tarafından “Rusya’daki doping sisteminin kalbi” olarak tanımlanan Grigory Rodchenkov, Rus yetkililer tarafından görevden alındı ve güvenliği için ABD’ye kaçtı. Burada Bryan Fogel’in yardımıyla bilgi paylaştı; bu süreç daha sonra *[[Icarus (film, 2017)|Icarus]]* belgeseline konu oldu.

Mart 2016’da Alman yayın kuruluşu ARD, sporcuların test planlarından haberdar edildiğini ve yasaklı maddeler teklif edildiğini iddia eden “Russia's Red Herrings” adlı belgeseli yayımladı. Mayıs 2016’da *[[The New York Times]]*, muhbir Rodchenkov’un, Rus istihbarat servisinin de dahil olduğu bir devlet destekli doping programında idrar örneklerinin laboratuvardaki “fare deliği”nden geçirilerek değiştirildiğini söylediğini aktardı. Kapalı şişeler başka bir binada açılıyor, daha önce toplanan temiz idrar örnekleri ile değiştiriliyordu. Rodchenkov’a göre 2014 Kış Olimpiyatları’nda en az 15 madalya sahibi bu sisteme dahildi. 19 Mayıs’ta WADA, Soçi’deki Kış Olimpiyatları’nı soruşturmak üzere Richard McLaren’i görevlendirdi.

15 Mart 2016’da Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC), 2008 Yaz Olimpiyatları ve 2012 Yaz Olimpiyatları’ndan alınmış saklı idrar örneklerini yeniden incelemeye başladığını açıkladı. Bu incelemede daha gelişmiş yöntemlerle yasaklı maddelerin tespiti hedeflendi. Özellikle Rio 2016’da yarışacak olan ve 2008 Pekin ile 2012 Londra’ya da katılmış sporcular hedef alındı. Ayrıca 2006 Kış Olimpiyatları ve 2010 Kış Olimpiyatları’ndan örnekler de yeniden analiz edildi.

Olimpiyatlar dışındaki branşlarda, Mart ayında Rus boksör Aleksandr Povetkin ve Mayıs ayında tenisçi Mariya Şarapova, Meldonium kullanımı nedeniyle doping testlerinde başarısız oldular. Aynı yıl ilerleyen dönemde Rus-Fin futbolcu Roman Eremenko da doping testini geçemedi.

#### Haziran 2016
Haziran 2016’da yayımlanan bir ARD belgeseli, Rusya Spor Bakanı Vitaly Mutko’yu, FK Krasnodar’da bir futbolcunun doping vakasını örtbas etmekle ilişkilendirdi. Aynı ay, IAAF Genel Sekreter Yardımcısı Nick Davies, Rus atletlerin isimlerini açıklamayı geciktirmek için para aldığı iddiaları üzerine geçici olarak görevden uzaklaştırıldı. BBC’ye göre, Temmuz 2013 tarihli e-postalarda Davies’in, Rus sporcularla ilgili pozitif test sonuçlarını erteleme veya yumuşatma yollarını tartıştığı görülüyordu.

Haziran 2016’da WADA, Doping Kontrol Görevlileri’nin (DCO) çalışmalarının, sporcuların yanlış veya eksik yer bilgileri, ulaşılamayan raporlar ve testlerin yapılamaması gibi nedenlerle ciddi şekilde kısıtlandığını açıkladı. Ayrıca DCO’ların silahlı Federal Güvenlik Servisi (FSB) ajanları tarafından gözdağına maruz kaldıkları, müsabaka alanlarına girişte “önemli gecikmeler” yaşadıkları, sporcu listelerinin geç verildiği ve örnek paketlerinin Rus gümrüğü tarafından açıldığı rapor edildi. Araştırma kapsamında görüşülmek istenen Rus sporcuların %90’ı ya yanıt vermedi ya da reddetti.

17 Haziran’da IAAF Konseyi, Rusya Atletizm Federasyonu’na (RusAF) üyeliğin yeniden kazanılması için bir fırsat vermek amacıyla olağanüstü toplandı. Rune Andersen başkanlığındaki görev gücü, kriterlerin karşılanmadığını belirtti ve Rus yetkililerin sistematik dopingi bizzat organize ettiklerini kaydetti. IAAF, Rusya’nın men cezasını oy birliğiyle sürdürme kararı aldı.

Bir hafta sonra Uluslararası Halter Federasyonu (IWF), Rusya’ya bir yıl men cezası verdi. IOC, 3 Ağustos 2016’da bu kararı onayladı ve Rusya halter takımı 2016 Yaz Olimpiyatları’na katılamadı.

#### Temmuz 2016

18 Temmuz 2016’da, WADA’nın görevlendirdiği Kanadalı hukukçu Richard McLaren, Rusya’da devlet destekli doping hakkında 97 sayfalık bir rapor yayımladı. 57 günlük süreyle sınırlı olmasına rağmen, tanık ifadeleri, binlerce belge, sabit diskler, şişelerin adli incelemesi ve laboratuvar analizleri sonucunda “günden güne artan” deliller elde edildi. Rapor, Rusya Spor Bakanlığı, Ulusal Takımlar Spor Hazırlık Merkezi, Federal Güvenlik Servisi (FSB) ve Moskova’daki WADA onaylı laboratuvarın, “pozitif sonuçları kaybolan sonuç metodolojisi (DPM)” kullanarak dopingi korumak için “devlet yönlendirmeli bir sistem” yürüttüğünü ortaya koydu. McLaren, Soçi’deki idrar örneklerinin “gözle görülmeyecek şekilde” açılarak değiştirildiğini belirtti.

DPM metodunun “en az 2011 sonu ile Ağustos 2015 arasında” kullanıldığı tespit edildi. Toplamda 643 pozitif sonucun üzeri örtüldü; bu sayının “minimum” olduğu, Rus kayıtlarına sınırlı erişim nedeniyle daha yüksek olabileceği ifade edildi. Sistem çok sayıda sporu kapsıyordu:

* Atletizm (139)
* Halter (117)
* Olimpiyat dışı sporlar (37)
* Paralimpik sporlar (35)
* Güreş (28)
* Kano (27)
* Bisiklet (26)
* Patinaj (24)
* Yüzme (18)
* Buz hokeyi (14)
* Kayak (13)
* Futbol (11)
* Kürek (11)
* Biatlon (10)
* Bobsled (8)
* Judo (8)
* Voleybol (8)
* Boks (7)
* Hentbol (7)
* Tekvando (6)
* Eskrim (4)
* Triatlon (4)
* Modern pentatlon (3)
* Atıcılık (3)
* Plaj voleybolu (2)
* Curling (2)
* Basketbol (1)
* Yelken (1)
* Snowboard (1)
* Masa tenisi (1)
* Sutopu (1)

Bu bulgular üzerine WADA, RUSADA’nın Dünya Anti-Doping Kodu’na uyumsuz olduğunu duyurdu ve Rus sporcuların 2016 Yaz Olimpiyatları’ndan men edilmesini tavsiye etti. IOC ise Rus spor bakanlığı yetkililerinin ve raporda adı geçen kişilerin Rio akreditasyonunu reddetti, Soçi’deki sporcular hakkında yeniden inceleme başlattı ve Rusya’ya verilmiş büyük organizasyonların başka ülkelere kaydırılmasını istedi.

21 Temmuz 2016’da Spor Tahkim Mahkemesi (CAS), Rusya Olimpiyat Komitesi ve 68 sporcunun itirazını reddetti. 22 Temmuz’da Uluslararası Paralimpik Komitesi, Rusya Paralimpik Komitesi hakkında askıya alma sürecini başlattı. 24 Temmuz’da IOC, WADA’nın Rusya’yı tamamen men etme tavsiyesini reddetti ve kararın branş federasyonlarına bırakılacağını açıkladı. WADA Başkanı Craig Reedie, “IOC’nin tavsiyelerimizi dikkate almamasından hayal kırıklığı duyduk” dedi. IOC’nin muhbir Yuliya Stepanova’yı dışlama kararına ilişkin olarak WADA Genel Direktörü Olivier Niggli, bunun “gelecekteki muhbirler için kötü bir mesaj” olduğunu söyledi.

30 Temmuz 2016’da IOC, Rus sporcular hakkında nihai kararların IOC üyeleri Uğur Erdener, Claudia Bokel ve Juan Antonio Samaranch Jr.’dan oluşan yeni bir panel tarafından verileceğini açıkladı.

#### Ağustos–Eylül 2016

Rusya başlangıçta Rio Olimpiyatları için 389 sporcudan oluşan bir liste sundu. 7 Ağustos 2016’da IOC, 278 sporcunun yarışmasına onay verdi, 111 sporcu ise skandal nedeniyle çıkarıldı (bunların arasında IOC kararından önce IAAF tarafından men edilen 67 atlet de vardı).

Eleştirmenler, Kuveytli sporcular kendi bayrakları altında yarışamazken (doping dışı bir mesele nedeniyle), Rus sporcuların buna izin verilmesini tutarsız buldu. Hükümet müdahalesi nedeniyle Kuveytli sporcular sadece bağımsız sporcu olarak yarışabildi. Dick Pound, “Şu an tutarlı bir standart uygulanmıyor. Kuveytli sporcuların tümü hükümeti destekleyen kişiler değildi; tıpkı Güney Afrika’daki tüm sporcuların apartheid’ı desteklememesi gibi. Ama daha büyük fayda için Güney Afrika ihraç edildi.” dedi. Almanya’dan *[[Deutsche Welle]]*, “rahatsız edici sorular var: Neden Kuveyt’in Olimpiyat federasyonu men edildi ama Rusya edilmedi? Kuveyt’in küçük takımı hükümetin uygunsuz siyasi müdahalesi nedeniyle men edildi; Rusya ise pek çok sporcusu için sistematik doping programı organize etmesine rağmen edilmedi.” diye yazdı.

Adli incelemeye gönderilen örnekler üzerine Uluslararası Paralimpik Komitesi (IPC), 2014 Kış Paralimpiyatları’nda Pozitif Sonuçların Yok Edilmesi Metodolojisi’nin (DPM) uygulandığına dair kanıt buldu. 7 Ağustos 2016’da IPC Yönetim Kurulu, Rusya Paralimpik Komitesi’nin (RPC) IPC ve Dünya Anti-Doping Kodlarını uygulama kapasitesinin “temel anayasal bir gereklilik” olduğunu ancak bunu yerine getiremediğini belirterek Rusya’nın tüm takımını 2016 Yaz Paralimpik Oyunları’ndan men etti. IPC Başkanı Sir Philip Craven, Rusya’nın anti-doping sistemini “tamamen yozlaşmış” olarak tanımladı, 18 Temmuz 2016’yı “spor tarihinin en karanlık günlerinden biri” olarak nitelendirdi ve Rus hükümetinin “Paralimpik sporcularını felaket düzeyinde yüzüstü bıraktığını” söyledi. IPC Sporcular Konseyi Başkanı Todd Nicholson, Rusya’nın sporcuları “küresel güç gösterisi için piyon” olarak kullandığını belirtti. 23 Ağustos 2016’da Spor Tahkim Mahkemesi (CAS), IPC’nin kararına yönelik Rusya’nın itirazını reddetti ve kararın “IPC kurallarına uygun ve orantılı” olduğunu belirtti. İsviçre Federal Yüksek Mahkemesi de başka bir itirazı reddederek, RPC’nin anti-doping protokollerini uyguladığını kanıtlayamadığını ve men kararının kaldırılmasını gerektirecek hiçbir gerekçe sunmadığını açıkladı. On sporcunun yaptığı başka bir itirazı reddeden bir Alman mahkemesi, IPC’nin bu sporcuların yarışmasına izin vermek zorunda olmadığını ve kararını “anlaşılır şekilde gerekçelendirdiğini” belirtti.

NRK’ye verdiği bir röportajda WADA Genel Direktörü Olivier Niggli, “Rusya bize ve muhbirlerimize tehdit savuruyor” diyerek günlük siber saldırılar ve evlerin dinlenmesi girişimlerinden bahsetti. Niggli, saldırganların Rus olduğundan “büyük şüpheleri” olduğunu ve Batılı hükümetlerin zaten bu grupları tanıdığını söyledi. Ayrıca, “Sanırım bizi bir düşman olarak görmekten vazgeçtiklerinde ve sorunu birlikte çözmemiz gerektiğini kabul ettiklerinde bu saldırılar sona erecek. Ama şu an tamamen yanlış sinyaller veriyorlar.” dedi.

#### Ekim–Aralık 2016
Ekim 2016’da, doping ihlallerini örtbas ettiği iddiaları arasında Rusya Spor Bakanı Vitaly Mutko, başbakan yardımcılığına terfi ettirildi.

3 Kasım 2016’da Rusya, antrenörleri hedef alan bir anti-doping yasasını onayladı.

15 Kasım 2016’da Berlinger, doping numune şişeleri için yeni bir tasarım tanıttı. Bir sözcü daha sonra, “Farklı ülkelerden adli uzmanlarla çalışıyoruz. Her zaman hile yapanlardan biraz daha önde olmak istiyoruz ama Rusların kurduğu gibi bir sistemi engellemek mümkün değil.” dedi.

7 Aralık 2016’da Yelena İsinbayeva, Rusya Anti-Doping Ajansı’nın denetim kurulunun başkanı oldu.

9 Aralık 2016’da McLaren, McLaren Raporu’nun ikinci kısmını yayımladı. Raporda, 2011–2015 yılları arasında yaz, kış ve Paralimpik sporlar da dahil olmak üzere 1.000’den fazla Rus sporcunun sistematik örtbaslardan faydalandığı iddia edildi. Ancak McLaren, davalar CAS’a taşındığında bu ifadeyi geri çekerek bunun yalnızca bir “olasılık” olduğunu açıkladı. Alexander Legkov davasının CAS kararının 68. sayfasında, McLaren’ın şu sözleri yer aldı: “Araştırmamızda bir sporcunun sistemden yararlanmış olabileceğine dair kanıt bulduysak, bu yararlandığı ya da bir anti-doping kuralını ihlal ettiği anlamına gelmiyordu.” E-postalar, örtbaslardan faydalanmış olabilecekler arasında, kendilerine haber verilmeden ilaç verilen beş görme engelli powerlifting sporcusu ve 15 yaşında bir atletin bulunduğunu gösterdi. IAAF görev gücü, Rusya’nın hâlâ işlevsel bir doping karşıtı ajansa sahip olmadığını ve soruşturmaların bulgularını kabul etmediğini belirterek ülkenin yeniden üyeliğe alınamayacağını duyurdu.

### 2017
#### Ocak–Ekim 2017
Şubat 2017’de Tüm Rusya Atletizm Federasyonu başkan yardımcısı Andrey Silnov, Moskova’da bir basın toplantısı düzenledi. Yanında bulunan eski bir Sovyet sporcu, Doğu Almanya’nın devlet destekli doping sayesinde elde ettiği başarıların meşru olduğunu, bunun “iyi farmakoloji”nin bir sonucu sayılması gerektiğini ve kınanmaması gerektiğini söyledi. Aynı ay içinde WADA, Moskova laboratuvarının doping numunelerini imha etmesi ve Rus yetkililerin ek kanıt taleplerine yanıt vermemesi nedeniyle McLaren raporunda adı geçen birçok kişi hakkındaki delillerin yetersiz olabileceğini açıkladı.

Nisan 2017’de Rune Andersen başkanlığındaki IAAF görev gücü bir ara rapor yayımladı. Başkan Sebastian Coe, “Test yapılıyor ama hâlâ çok sınırlı. Rusya Soruşturma Komitesi, sporcu biyolojik pasaport örneklerini bağımsız laboratuvarlara vermeyi reddediyor. Hâlâ erişimi zor veya imkânsız olan kapalı şehirlerde sporcularımız var. Bozuk sistemden gelen antrenörler hâlâ görevde. RUSAF başantrenörü, kendi temiz atletizm taahhüdünü imzalamayı reddediyor.” dedi. Raporda ayrıca, hapisle tehdit edildiği için Rusya’dan kaçan muhbir Andrei Dmitriev’in vakasına değinildi. Coe, “Temiz sporcuların hedeflerini ve umutlarını korumakta başarısız olmuş bir sistem hakkında bilgi sahibi olan herkesin konuşmasının güvenli olduğunu hissetmesi gerekir.” dedi. Andersen ise, whistleblower Yuliya Stepanova’nın “ömür boyu men edilmesi” gerektiğini söyleyen Yelena İsinbayeva’nın RUSADA’nın denetim kurulunun başına getirilmesini eleştirdi. Andersen, Isinbayeva’nın bir WADA raporunu okumadan “asılsız” olarak nitelendirdiğini, muhbirleri (Dmitriev ve Stepanov’lar) kamuya açık şekilde eleştirdiğini, temiz spor taahhüdünü imzalamadığını ve Rus anti-doping grubunu desteklemediğini vurgulayarak, “Bunun istenen kültürel değişime nasıl katkı sağladığını görmek zor.” ifadelerini kullandı.

Eylül 2017’de WADA, Rodçenkov’dan WADA’nın sorumlu tutulması gerektiğini iddia eden Rusya’nın iddialarını reddetti. Kurum, Rodçenkov’un Moskova laboratuvarının başına getirilmesinin Rusya’nın kendi seçimi olduğunu belirtti. Ayrıca, “WADA, Rus makamlarının McLaren Araştırması ile ortaya çıkarılan bu kasıtlı hile sisteminin sorumluluğunu üstlenmesini bekler – bu, RUSADA’nın Uyum Yol Haritası’nda belirtilmiştir – suçlamaları sürekli başkalarına kaydırmak yerine.” açıklamasını yaptı. On yedi ulusal anti-doping kuruluşu, IOC’yi “spor tarihinin en büyük doping skandallarından birinde Rusya’yı sorumlu tutmayı reddettiği” ve “görevini ihmal ettiği” gerekçesiyle eleştirdi. Açıklamada, “IOC ya da uluslararası federasyonların Moskova laboratuvarından tüm kanıtları elde etmeden veya ilgili tanıkları dinlemeden dosyaların erken kapatıldığı” belirtildi. Daha sonra 20 NADO daha bu açıklamaya katıldı.

#### Kasım–Aralık 2017
Kasım 2017’de, Denis Oswald başkanlığındaki IOC disiplin komisyonu, bir yıllık Soçi soruşturmasının ardından ilk yaptırımları açıkladı. 22 Aralık 2017 itibarıyla 43 Rus sporcuya yaptırım uygulanmış ve 13 madalya geri alınmıştı.

10 Kasım 2017’de, Vladimir Putin’in ABD’yi Rus sporculara karşı sorun çıkarmakla suçlamasının ertesi günü, WADA, Ocak 2012’den Ağustos 2015’e kadar olan “tüm test verilerini” içeren bir elektronik dosya elde ettiğini açıkladı. Rus makamlarının paylaşmayı reddettiği bu binlerce test sonucu, bir muhbir aracılığıyla WADA’ya ulaştı. Kısa süre sonra Rusya Kayak Federasyonu başkanı Yelena Välbe, “muhbirler vatan hainidir” açıklamasında bulundu. Rusya’nın kayak takımı antrenörü ise daha da ileri giderek, 50&nbsp;km serbest yarışında bronz madalya kazanan Ilia Chernousov’u WADA’ya “bilgi sızdırmakla” suçladı.

11 Kasım 2017’de Grigory Rodçenkov’un, IOC’ye Rusya’daki devlet destekli doping programına dair yeni kanıtlar sunduğu ortaya çıktı.

16 Kasım 2017’de WADA, Rusya’nın hâlâ Kod’a uyumsuz olduğunu açıkladı. 26 Kasım 2017’de IAAF, Rusya’nın uluslararası atletizm müsabakalarındaki yasağını sürdürme kararı aldı ve ülkenin doping ile mücadelede yeterince çaba göstermediğini belirtti.

*[[The New York Times|New York Times]]* ile yaptığı bir röportajda Grigory Rodchenkov, spor bakan yardımcısı Yuri Nagornykh’un kendisinden Soçi Olimpiyatları öncesinde Moskova’daki bir yarışmada Ukraynalı sporcu Vita Semerenko’yu suçlamasını istediğini söyledi. Rodçenkov bu talebe uymadığını, bakanı ikna ederek yeniden yapılacak bir testte numunenin içine ilaç karıştırıldığının ortaya çıkacağını belirtti. “Bunu masum bir sporcuya yapamazdım. Kariyerim boyunca birçok kirli numuneyi temiz diye raporladım ama asla tersi olmadı.” dedi.

#### Resmî yaptırımlar

5 Aralık 2017’de IOC, Rusya Olimpiyat Komitesi’nin 2018 Kış Olimpiyatları’ndan derhal geçerli olmak üzere men edildiğini açıkladı. Ancak, daha önce doping ihlali olmayan ve düzenli test geçmişi bulunan Rus sporcuların Olimpiyat Bayrağı altında “Rusya’dan Olimpik Sporcu” (OAR) statüsüyle yarışmasına izin verildi. IOC kararına göre, hiçbir Rus hükümet yetkilisi Oyunlara katılamayacak, Rusya bayrağı ve milli marşı kullanılmayacak; bunların yerine Olimpiyat Bayrağı ve Olimpiyat Marşı kullanılacaktı. 20 Aralık 2017’de IOC, OAR sporcularının kıyafetlerinde kullanılmak üzere alternatif bir logo önerdi (sağda). IOC Başkanı Thomas Bach, “[IOC] usule uygun şekilde hareket ettikten sonra, sistematik manipülasyona karşı orantılı yaptırımlar uygulamış ve temiz sporcuları korumuştur” dedi.

Ocak 2018 itibarıyla IOC, 2014 Kış Olimpiyatları’nda yarışan 43 Rus sporcuyu 2018 Kış Olimpiyatları ve tüm gelecekteki Olimpiyat Oyunları’ndan men etmeyi planladığını açıkladı. Bu sporculardan 42’si kararı Spor Tahkim Mahkemesi’ne (CAS) taşıdı. Mahkeme 28 sporcunun cezalarını bozarak Soçi’deki madalyalarını ve sonuçlarını iade etti, ancak 11 sporcu hakkındaki cezaları onadı. IOC yaptığı açıklamada, “CAS kararı bu 28 sporcunun masum olduğu anlamına gelmez” diyerek kararı temyize götürmeyi değerlendireceklerini duyurdu. Ayrıca CAS, 39 sporcunun yalnızca 2018 Oyunları’ndan men edilmesine, ömür boyu men cezası verilmemesine karar verdi. Geri kalan 3 Rus sporcu ise Mart 2020’ye kadar itiraz etmedi; Eylül 2020’de ikisi aklanırken, biri suçlu bulundu ancak tümünün ömür boyu men cezası kaldırıldı. Kısmen başarılı olan bu temyizin ardından 47 Rus sporcu ve antrenör daha CAS’a başvurdu, ancak bu itiraz da 9 Şubat 2018’de, açılış töreni günü reddedildi ve IOC kararı memnuniyetle karşıladı.

2018 Oyunları için başvurulan ilk 500 kişilik Rus havuzundan 111 kişi doğrudan elendi; bunlar arasında Oswald Komisyonu’nun men ettiği 43 sporcu da vardı. Geri kalan 389 kişi için ek testler ve saklanan numunelerin yeniden analizi gibi şartlar getirildi. Bu şartları yerine getirenlerden 169 kişi davet aldı. Ancak sürat patencisi Olga Graf, “spor kirli siyasi oyunlarda pazarlık konusu oldu” diyerek yarışmayı reddetti, ve böylece nihai sayı 168’e indi.

#### Rusya’daki tepkiler
Geçmişte Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve diğer hükümet yetkilileri, Rus sporcuların kendi bayrakları altında yarışmalarına izin verilmemesinin bir “aşağılama” olacağını söylemişti. Ancak IOC kararından önce, Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov herhangi bir boykot seçeneğinin gündeme gelmediğini açıkladı. Kararın ardından Çeçenya Cumhuriyeti başkanı Ramazan Kadirov, hiçbir Çeçen sporcunun tarafsız bayrak altında yarışmasına izin verilmeyeceğini duyurdu. 6 Aralık 2017’de Putin, Rus hükümetinin sporcuları bireysel olarak yarışmaktan alıkoymayacağını doğruladı; bazı Rus siyasetçiler boykot çağrısı yapmasına rağmen. Rusya Federasyonu Komünist Partisi lideri Gennadiy Zyuganov, taraftarların oyunlara Sovyet Zafer Bayrağı ile gönderilmesini önerdi. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, ABD’nin “dürüst rekabetten korktuğunu” belirterek, Putin’in IOC’nin ABD etkisiyle doping skandalını “kurguladığı” yönündeki görüşünü tekrarladı. Popüler Rus gazetesi *[[Komsomolskaya Pravda]]*, Rus halkının %86’sının tarafsız bayrak altında yarışmaya karşı olduğunu bildirdi. Ayrıca birçok Rus, IOC’nin bu kararı 2014 Soçi Kış Olimpiyatları sırasında IOC ile büyük tartışmalara yol açan eşcinsel karşıtı yasaya misilleme olarak aldığını düşündü.

### 2018
#### Ocak – Şubat 2018
Ocak 2018’de, İrkutsk’ta düzenlenen bir atletizm yarışmasında önde gelen tüm Rus sporcuların doping görevlileriyle karşılaşmaktan kaçındıkları ve testten geçmedikleri bildirildi.

Şubat 2018’de düzenlenen Pyeongchang Kış Olimpiyatları sırasında, Rusya’dan Olimpik Sporcular (OAR) delegasyonundan iki sporcu doping testinde başarısız oldu ve diskalifiye edildi: karışık çiftler dalında bronz madalya kazanan curling sporcusu Aleksandr Krushelnitckii ve iki kadın bobsleigh yarışında 12. sırayı alan pilot Nadezhda Sergeeva. IOC, bu pozitif testlerden duyduğu hayal kırıklığını açıkladı ve OAR takımının kapanış töreninde Rus bayrağı altında geçişine izin verilmeyeceğini duyurdu.

İki diskalifiye olaya rağmen IOC, 28 Şubat’ta Rusya’nın Olimpiyat üyeliğini yeniden tesis ettiğini duyurdu. Bu karar, oyunların hemen ardından geldiği için uluslararası spor camiasında tepkiyle karşılandı. IOC açıklamasında “Rusya Olimpiyat Komitesi’nin askıya alınması derhal kaldırılmıştır” ifadeleri yer aldı.

#### Mayıs – Ağustos 2018
Rusya’nın ev sahipliği yaptığı 2018 FIFA Dünya Kupası öncesinde, laboratuvar direktörü ve muhbir Grigory Rodchenkov, Rusya takımındaki bir oyuncuyu kendi doping programlarından birinde tanıdığını iddia etti. McLaren raporunda 33 Rus futbolcunun adı geçtikten sonra FIFA bir soruşturma başlattı, ancak Mayıs ayında Dünya Kupası’yla ilgili yeterli kanıt bulamadıklarını, ancak bazı bağımsız vakaların sürdüğünü açıkladı. Turnuva boyunca hiçbir oyuncu doping testinde yakalanmadı. Eylül ayında, Rus futbolcu Denis Çerışev’in babası oğlunun turnuva sırasında büyüme hormonu kullandığını söyledi. Cheryshev daha sonra dopingden aklandı.

20 Temmuz’da Athletics Integrity Unit (AIU), 120 doping dosyasını açıkladı; bunların yaklaşık %47,5’i (57 vaka) Ruslarla ilgiliydi. 27 Temmuz’da, 2018 Avrupa Atletizm Şampiyonası öncesinde IAAF, Rusya’nın bazı alanlarda ilerleme kaydettiğini ancak uluslararası atletizmden men edilmeye devam edeceğini açıkladı. Buna rağmen 29 Rus atlet, İzin Verilmiş Tarafsız Sporcular olarak yarıştı, ve Rusya açılışı yapılan 2018 Avrupa Şampiyonaları’nda madalya sıralamasında zirvede yer aldı.

#### Eylül 2018
20 Eylül’de Dünya Anti-Doping Ajansı (WADA), 2015’te askıya alınan Rusya Anti-Doping Ajansı’nın (RUSADA) yeniden kabul edilip edilmeyeceği konusunda oylama yaptı. WADA’nın uyum inceleme komitesi RUSADA’nın yeniden kabulünü önermişti, bu da uluslararası sporcuların ve yetkililerin tepkisini çekti. Komite üyesi ve WADA sporcular komisyonu başkanı Beckie Scott, karara protesto olarak görevinden ayrıldı. WADA Başkan Yardımcısı Linda Helleland ise yeniden kabul lehine oy kullanmayacağını açıkladı. Birleşik Krallık Anti-Doping ajansından bir grup sporcu da, Rusya’nın yasaklı kalmasının gerektiğini, erken kabulün “temiz spor için felaket” olacağını söyledi. ABD Anti-Doping Ajansı yetkilileri kararı “tam bir rezalet” olarak nitelendirdi. Rodçenkov da yasağın kaldırılmasının “felaket” olacağını söyledi.

WADA, RUSADA’nın yeniden kabulü için iki koşul öne sürmüştü: McLaren Raporu’nun bulgularını kabul etmek ve Moskova laboratuvarına erişim sağlamak. Rusya Spor Bakanlığı’ndan gelen bir mektupta, bu şartların kabul edildiği ifade edildi.

Sonuçta WADA, Seyşeller’deki kongrede RUSADA’yı yeniden kabul etti. Karar, ABD Anti-Doping Ajansı Başkanı Travis Tygart tarafından “açıklanamaz ve temiz sporculara ağır bir darbe” olarak nitelendirildi. Yoğun eleştiriler üzerine WADA Başkanı Craig Reedie kararı savunmak zorunda kaldı.

RUSADA’nın yeniden kabulüyle birlikte Rusya Atletizm Federasyonu, IAAF’in yasağını kaldırmak için hukuki girişimde bulundu ancak IAAF talebi reddetti. 26 Eylül 2018 itibarıyla 77 Rus atlet ve antrenör hâlen doping cezalarını çekiyordu.

#### Kasım – Aralık 2018
Kasım 2018’de IOC, 2012 Yaz Olimpiyatları’ndan saklanan numunelerin yeniden test edileceğini açıkladı. Önceki yeniden analizlerde 48 şüpheli numune bulunmuş, bunların 22’si Rus sporculara aitti.

14 Aralık 2018’de *[[i (Britanya gazetesi)|The i]]*, Rusya Spor Bakanlığı yetkililerinin WADA ile Moskova laboratuvarı verilerinin teslimi konusunda hâlâ işbirliğine yanaşmadığını yazdı. WADA uzman ekibi Moskova’ya gönderildi ancak gerekli verilere erişim sağlanamadı.

RUSADA’nın yeniden kabulü, WADA içinde baskı ve reform çağrılarına yol açtı. Buna karşılık IAAF, Rusya’nın atletizmden menini 2019’a uzattı. 2019 yılı için 63 Rus sporcu tarafsız atlet olarak yarışma izni aldı. 17 Aralık’ta Moskova’ya giden WADA heyetine laboratuvara tam erişim izni verilmedi. Bu durum RUSADA’nın tekrar askıya alınma eşiğine gelmesine neden oldu ve kurum başkanı Yuri Ganus, Putin’e şahsen çözüm çağrısı yaptı.

### 2019
#### Ocak 2019
WADA, Moskova laboratuvarındaki verilerin 31 Aralık’a kadar teslim edilmesi için Rusya’ya kesin bir süre tanımıştı, ancak bu süre kaçırıldı. Bunun üzerine 16 ulusal anti-doping kurumu Rusya’nın yeniden askıya alınması çağrısında bulundu. WADA’nın uyum inceleme komitesinin acilen toplanması istense de toplantı 14 Ocak’a ertelendi. Bu karar uluslararası camiada tepkiye neden oldu. WADA başkanı Dick Pound, tepkileri “linç kampanyasına benzetti”.

Sonunda WADA, 10 Ocak’ta Moskova laboratuvarına tam erişim sağladı. Bu gelişme WADA tarafından “temiz spor için büyük bir atılım” olarak nitelendirildi. Kurum, verilerin manipüle edilmediğinden emin olmak ve güçlü davalar hazırlamak için ikinci aşamaya geçti. Moskova laboratuvarından 2262 numune elde edildi. Sürenin aşılmasına rağmen RUSADA “uyumlu” sayıldı ve herhangi bir yaptırım uygulanmadı. Ulusal Anti-Doping Kuruluşları Enstitüsü (iNADO), “Rusya’ya bireysel sporcuların veya küçük ülkelerin asla elde edemeyeceği kadar çok şans ve hoşgörü tanındı. Bu çok endişe verici” açıklamasını yaptı.

#### Şubat – Mart 2019
8 Şubat’ta Uluslararası Paralimpik Komite (IPC), Rusya’nın 15 Mart itibarıyla yeniden kabul edileceğini duyurdu. 70 kriterden 69’unun yerine getirildiği, tek eksik kriterin McLaren raporunun bulgularının kabul edilmesi olduğu belirtildi. Öte yandan IAAF, Rusya’nın atletizmdeki yasağını “ikinci bir duyuruya kadar” uzattı.

19 Mart’ta Fransa, doping örtbası soruşturması kapsamında Rus atletizminden iki eski yetkili için yakalama kararı çıkardı: eski federasyon başkanı Valentin Balakhnichev ve eski milli takım antrenörü Aleksei Melnikov.

#### Haziran – Temmuz 2019
Rusya’nın 2008 Olimpiyat şampiyonu yüksek atlamacı Andrey Silnov, 2013’ten kalan bir numunesinin yeniden analizi sonrası doping şüphesiyle soruşturma altına alındığı bildirildikten sonra Rusya Atletizm Federasyonu’ndaki başkan yardımcılığı görevinden istifa etti. Ayrıca, ömür boyu men cezası almış antrenör Vladimir Kazarin ile Kırgızistan’da kamp yapan 7 Rus atlet yakalandı. IAAF, bu gelişmeler üzerine Rusya’nın Eylül’deki 2019 Dünya Atletizm Şampiyonası’na katılım yasağını bir kez daha uzattı.

Temmuz 2019’da Reuters, iki Rus boksörün doping cezası devam ederken 2018’de ringe çıktığını ortaya koydu. RUSADA bu iddiaları soruşturacağını açıkladı.

Aynı ay içinde Moskova laboratuvarından elde edilen ilk doping dosyaları federasyonlara iletildi. WADA, 298 kişilik havuzdan 43 sporcunun verilerini iletti. İlk olarak Uluslararası Halter Federasyonu, 12 Rus halterciyi geçici olarak men etti.

#### Eylül – Kasım 2019
21 Eylül’de, Moskova laboratuvarından alınan bazı verilerin manipüle edilmiş olabileceği açıklandı. Bu gelişme, Rusya’nın 2019 Dünya Atletizm Şampiyonası’na katılamayacağı ve ayrıca 2020 Yaz Olimpiyatları, 2022 Kış Olimpiyatları, 2022 FIFA Dünya Kupası, 2023 FIFA Kadınlar Dünya Kupası ve 2024 Yaz Olimpiyatları gibi büyük organizasyonlardan da men edilebileceği anlamına geliyordu.

21 Kasım’da Rus Atletizm Federasyonu başkanı Dmitry Shlyakhtin ve altı yetkili, yüksek atlamacı Danil Lysenko’nun doping soruşturmasında engelleme ve işbirliği yapmama nedeniyle askıya alındı.

#### Doping yasağı
WADA, Rusya’nın yeniden uyumsuz ilan edilmesini ve dört yıl boyunca uluslararası spor organizasyonlarından men edilmesini tavsiye etti. 9 Aralık’ta WADA, Rusya’yı rapor manipülasyonu gerekçesiyle dört yıl boyunca büyük spor organizasyonlarından men etti. Bu süre zarfında Rusya ev sahipliği yapamayacak, katılamayacak ve aday olamayacaktı. Ancak temiz bulunan sporcular tarafsız bayrak altında yarışabilecekti. WADA Başkanı Craig Reedie, “Çok uzun süredir Rusya’daki doping temiz spora zarar veriyor. Rusya, birçok fırsata rağmen inkâr ve aldatmacada ısrar etti” dedi. Rusya, kararı Spor Tahkim Mahkemesi’ne (CAS) taşıdı.

### 2020

#### Ocak – Nisan 2020
Ocak 2020’de WADA, Moskova laboratuvarını elinde kalan tek akreditasyonu olan kan örnekleri analizinden men etti. Moskova laboratuvarına Mayıs 2016’dan beri kan analizleri yapma izni verilmişti çünkü “örneklerdeki kan değişkenleri üzerinde laboratuvarların oynama yapması, kullanılan analitik cihazların doğası ve biyolojik pasaport ilkeleri nedeniyle neredeyse imkânsızdı”.

Mart ayında Dünya Atletizm Birliği, yaz olimpiyatlarında en fazla 10 Rus atletin tarafsız sporcu olarak yarışmasına izin verileceğini açıkladı. Ayrıca Rus Atletizm Federasyonu’na (RusAF) Danil Lysenko’nun doping davasıyla ilgili belgelerin engellenmesi ve sahteciliği nedeniyle 10 milyon dolar para cezası verdi. Cezanın yarısı 1 Temmuz’a kadar ödenmezse tüm tarafsız Rus atletlerin yasaklanacağı belirtildi. 2020 Yaz Olimpiyatları ise devam eden COVID-19 pandemisi nedeniyle 2021’e ertelendi.

30 Nisan’da WADA, Ocak 2019’da Moskova laboratuvarından aldığı 298 Rus sporcunun verilerine ilişkin “titiz” soruşturmasını tamamladığını açıkladı. İlk veriler Temmuz ayında paylaşılmıştı ve toplamda 27 uluslararası spor federasyonu ile bir büyük organizasyon bu verileri alarak olası anti-doping ihlalleri hakkında karar vermek üzere incelemeye başladı.

#### Temmuz – Aralık 2020
Rus Atletizm Federasyonu, 1 Temmuz’a kadar 10 milyon dolarlık cezanın yarısını ödeyemedi. RusAF başkanı Yevgeny Yurchenko, federasyonun yeterli kaynağa sahip olmadığını söyledi. Ancak Spor Bakanı Oleg Matytsin, ödemenin yapılacağına dair “koşulsuz” garanti verince süre 15 Ağustos’a uzatıldı. Rusya, son tarihten üç gün önce 5 milyon dolar ve 1,31 milyon dolar masrafı ödeyerek ihraç edilmekten kurtuldu.

Danil Lysenko’ya benzer bir vakada, Rus buz patenci Maria Sotskova, üç doping testini kaçırması ve yasaklı madde bulundurmasıyla ilgili sahte bir tıbbi belge sunmaktan dolayı RUSADA tarafından 10 yıl spordan men edildi.

Spor Tahkim Mahkemesi (CAS), Rusya’nın WADA’ya yaptığı itirazı 17 Aralık 2020’de karara bağladı. WADA’nın koyduğu cezayı hafifleten CAS, Rusya’nın olimpiyatlar ve diğer uluslararası etkinliklere katılabileceğini, ancak iki yıl boyunca Rusya adı, bayrağı ve marşının kullanılamayacağını açıkladı. Sporcular ve takımlar “Tarafsız Sporcu” veya “Tarafsız Takım” adıyla yarışmak zorunda kaldı. Kıyafetlerde “Rusya” yazısına yalnızca “Tarafsız Sporcu/Takım” ifadesiyle eşit büyüklükte izin verildi ve Rus bayrağının renkleri forma tasarımında yer alabilirdi.

Ancak karar, tüm Dünya Şampiyonalarını kapsadığı için Rusya’daki FIA lisanslı pilotların da ülkeyi resmi olarak temsil etmesi yasaklandı.

### 2022
ROC’un altın madalya kazandığı Olimpiyat artistik buz pateni takım yarışması madalya töreni, 8 Şubat’ta yapılması planlanmışken, Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) sözcüsü Mark Adams’ın “hukuki danışma gerektiren bir durum” olarak tanımladığı sebeple ertelendi. 9 Şubat’ta birçok medya kuruluşu, konunun ROC sporcusu Kamila Valiyeva’nın trimetazidin için verdiği pozitif testle ilgili olduğunu yazdı, ve bu durum 11 Şubat’ta resmen doğrulandı. Valieva’nın örneği 25 Aralık’ta 2022 Rusya Artistik Patinaj Şampiyonası’nda Rusya Dopingle Mücadele Ajansı (RUSADA) tarafından alınmış, ancak analiz için gönderildiği Dünya Dopingle Mücadele Ajansı (WADA) laboratuvarında ancak 8 Şubat’ta, yani takım yarışmasından bir gün sonra incelenmişti.

Valieva, pozitif sonucunun ardından geçici olarak men edildi. Ancak itiraz üzerine, RUSADA’nın bağımsız Disiplin Anti-Doping Komitesi (DAC) 9 Şubat’ta geçici men kararını kaldırdı. Bunun üzerine IOC, Uluslararası Paten Birliği (ISU) ve WADA temyize giderek kararın gözden geçirilmesini istedi. Spor Tahkim Mahkemesi’nin (CAS) davayı 13 Şubat’ta görüşmesi ve 14 Şubat’ta kararını açıklaması planlandı. Valieva’nın reşit olmaması ve WADA kurallarına göre “korunan kişi” sayılması nedeniyle, RUSADA ve IOC 12 Şubat’ta koçlar, takım doktorları gibi yakın çevresinin de soruşturmaya dâhil edileceğini duyurdu.

14 Şubat’ta CAS, Valieva’nın kadınlar teklerde yarışmasına izin verdi. Mahkeme, yarışmasının engellenmesinin “geri dönülmez zarara yol açacağına” hükmetti. Ancak takım yarışmasındaki altın madalyası hakkındaki karar ertelendi. Mahkeme kararında, Valieva’nın yaşı da dikkate alındı çünkü küçük yaştaki sporculara yetişkinlerden farklı kurallar uygulanıyordu.

### 2023
23 Mart 2023’te Dünya Atletizm Birliği, Rusya’nın Kasım 2015’ten beri süren doping cezasının kaldırıldığını açıkladı. Ancak Rusya'nın Ukrayna'yı işgali devam ettiği için Rus atletlerin yarışmalara katılması hâlâ yasaklandı.

### 2024
Rus takımları, Olimpiyat Ateşkesi’ni ihlal eden Ukrayna işgali nedeniyle Paris Olimpiyatları’ndan men edildi. Ayrıca Rusya Olimpiyat Komitesi süresiz olarak faaliyetlerini askıya aldı. Sporcular ise Bireysel Tarafsız Sporcular olarak kaydedildi.

## Uluslararası yarışmalar
### Rusya’nın ev sahipliği

IOC, Temmuz 2016’da spor federasyonlarından alternatif ev sahipleri aramalarını isteyeceğini açıklamış olsa da, Rusya bazı büyük uluslararası spor organizasyonlarının ev sahipliğini sürdürdü. Bunlar arasında 2017 FIFA Konfederasyonlar Kupası, 2018 FIFA Dünya Kupası ve 2019 Kış Üniversite Oyunları bulunmaktadır. Eylül 2016’da IOC’nin tavsiyesi henüz verilmiş veya planlanmış organizasyonlara uygulanmadığı için Rusya’ya 2021 Dünya Biatlon Şampiyonası’nı düzenleme hakkı verildi.

Olimpiyat madalyalı sporcular Steven Holcomb, Matthew Antoine, Martins Dukurs ve Lizzy Yarnold, 2017 Dünya Bobsled ve Skeleton Şampiyonası’nın Soçi’de düzenlenmesine karşı çıkarak Avusturya, Letonya ve Güney Kore’nin boykot ihtimalini gündeme getirdi. Letonya iskelet ekibi, Soçi’nin ev sahibi olarak kalması halinde boykot edeceklerini, “Olimpiyat ruhunun 2014’te çalındığını” söyleyerek doğruladı. 13 Aralık 2016’da Uluslararası Bobsled ve Skeleton Federasyonu etkinliğin taşınacağını açıkladı. Bazı sporcular, ev sahibinin yiyecek ve içecekleriyle oynayarak istemeden yasaklı madde almalarına yol açabileceğinden endişelendi, bazıları ise “Rus laboratuvarlarının mühürlü şişeleri açtığına dair kanıtlar” nedeniyle benzer bir manipülasyonun diğer ülkelerin numunelerine de yapılabileceğini söyledi.

Çekya ve Birleşik Krallık biatlon takımları, 2016–17 Biatlon Dünya Kupası’nın Tümen ayağını boykot etmeye karar verdi. 22 Aralık 2016’da Rusya, bu Dünya Kupası ayağını ve 2017 Biatlon Gençler Dünya Şampiyonası’nı Ostrov’da düzenlemekten vazgeçtiğini açıkladı. Aynı gün Uluslararası Paten Birliği, 2016–17 ISU Sürat Pateni Dünya Kupası’nın Çelyabinsk ayağını “kritik kanıtlar ve katılımcıların katılımıyla ilgili belirsizlikler” gerekçesiyle taşımaya karar verdi. Rusya daha sonra 2016–17 FIS Kayaklı Koşu Dünya Kupası final ayağı ve 2021 Dünya Biatlon Şampiyonası’nın Tümen ev sahipliğini de kaybetti.

22 Aralık 2017’de FIFA’nın Rus futbolundaki doping iddialarını soruşturan doktor Jiri Dvorak’ı görevden aldığı bildirildi. Ancak FIFA, Dvorak’ın görevden alınmasının Rusya’daki doping soruşturmasıyla ilgisi olmadığını açıkladı.

### Rusya’nın katılımı
IAAF, Rusya dışındaki kurumlar tarafından test edilen sporcuların tarafsız sporcular olarak yarışmasına izin verdi. Rusya bayrağı, ulusal renkleri ve marşı kullanılmadı.

Rusya’nın 2018 Kış Olimpiyatları ve 2018 Kış Paralimpik Oyunları’na katılımı için tamamen yasaklanması veya yalnızca tarafsız olarak yarışmasına izin verilmesi yönünde çağrılar yapıldı. Rusya daha sonra ilkinde Olimpiyat Rusya Sporcuları, ikincisinde ise Tarafsız Paralimpik Sporcular olarak yarıştı.

2020 sonlarında CAS’ın verdiği kararın ardından, uluslararası otomobil sporları federasyonu FIA, Rus pilotların dünya şampiyonalarında ülkelerini temsil etmesine izin vermeyeceğini duyurdu. Ancak tarafsız olarak yarışmaları mümkündü. Haas F1 Takımı’ndan Nikita Mazepin, bu karardan etkilenen tek pilottu ve Rus Otomobil Federasyonu bayrağı altında yarıştı. Fakat Rusya'nın Ukrayna'yı işgali nedeniyle sözleşmesi feshedildi ve yerine Kevin Magnussen getirildi. O tarihten beri Formula 1’de hiçbir Rus pilot yarışmamaktadır.

## Medya yansımaları
Rusya’daki doping skandalı, Almanya, Fransa ve Amerika Birleşik Devletleri’nde yayınlanan birçok belgeselde işlendi:
* *Geheimsache Doping: Wie Russland seine Sieger macht (Doping Sırrı: Rusya Şampiyonlarını Nasıl Yaratıyor)*, ARD / Das Erste, yayın tarihi: 3 Aralık 2014
* *Geheimsache Doping. Im Schattenreich der Leichtathletik (Doping Sırrı: Atletizmin Gölge Dünyası)*, ARD / Das Erste, yayın tarihi: 1 Ağustos 2015
* *Geheimsache Doping: Russlands Täuschungsmanöver (Doping Sırrı: Rusya’nın Aldatma Manevraları)*, ARD / Westdeutscher Rundfunk, yayın tarihi: 6 Mart 2016
* *Russia's Dark Secret* (60 Minutes / CBS News), yayın tarihi: 8 Mayıs 2016
* *Plus vite, plus haut, plus dopés (Daha hızlı, daha yüksek, daha dopingle)*, Arte ve *[[Le Monde]]* ortak yapımı, yayın tarihi: 7 Haziran 2016
* *[[Icarus (film, 2017)|Icarus]]*, Netflix, yönetmen: Bryan Fogel, 2017

## Tepkiler
### Uluslararası
Bazı yabancı sporcular, WADA’yı yıllar boyunca gelen çok sayıda ihbara rağmen Rusya’yı soruşturmada isteksiz olmakla eleştirdi. WADA yetkilileri, kurumun 2015 yılına kadar kendi başına soruşturma yapma yetkisi olmadığını belirtti. WADA’nın eski başkan yardımcısı Arne Ljungqvist, “WADA her zaman ilerlememek için bir bahane buluyordu. Rusya’nın kendi kendini temizlemesini bekliyorlardı” dedi. Haziran 2016’da *[[The Guardian]]*, 20’den fazla sporcu grubunun ve IOC ile WADA’nın sporcu komiteleri başkanları Claudia Bokel ve Beckie Scott’ın imzaladığı bir mektubun IOC Başkanı Thomas Bach ve WADA Başkanı Craig Reedie’ye gönderildiğini bildirdi. Mektupta kurumların sessizliği ve eylemsizliği eleştirildi ve sporcuların anti-doping sistemine güveninin “sarsıldığı” belirtildi.

18 Temmuz 2016’da WADA Sporcu Komitesi, “İddiaları biliyorduk ancak raporu okuyunca kanıtların ağırlığını ve doping ile aldatmacanın boyutunu görmek hayret verici” açıklamasını yaptı. Sporcu komitesi, Ulusal Anti-Doping Kuruluşları Enstitüsü, ve Avusturya, Kanada, Danimarka, Mısır, Finlandiya, Almanya, Japonya, Hollanda, Yeni Zelanda, Norveç, İspanya, İsveç, İsviçre ve ABD’nin anti-doping kurumları, Rusya’nın 2016 Rio Olimpiyatları’ndan men edilmesi çağrısında bulundu. IOC Başkanı Bach’ın kararı ertelemesi üzerine IOC üyesi Dick Pound, “IOC, nedense Rusya takımının tamamen ihraç edilmesi fikrine çok isteksiz yaklaşıyor. Ancak burada çok geniş çaplı, devlet destekli, kurumsallaşmış bir hile söz konusu. ‘Sıfır toleransımız var ama Rusya hariç’ diyemezsiniz” dedi.

IOC’nin 24 Temmuz 2016’daki kararı, birçok sporcu ve yazar tarafından eleştirildi. Avrupa Olimpiyat Komiteleri ise kararı destekleyerek Rusya’nın “değerli bir üye” olduğunu söyledi. Kanada’dan *[[National Post]]* yazarı Cam Cole, IOC’nin “her zamanki gibi geri adım attığını ve süper gücü gücendirmeyecek bir uzlaşmayı tercih ettiğini” yazdı. IOC Sporcu Komisyonu üyesi Hayley Wickenheiser, “Eğer konu Rusya olmasaydı bu karar daha kolay alınmaz mıydı? Cevabın evet olmasından korkuyorum” dedi. Almanya’dan *[[Deutsche Welle]]* yazarı Olivia Gerstenberger ise Bach’ın “ilk ciddi sınavında sınıfta kaldığını” yazdı. Alman *[[Bild]]* gazetesi, Bach’ı “Putin’in köpeği” olarak nitelendirdi. İngiltere’den *[[The Daily Telegraph]]* yazarı Paul Hayward ise “IOC üzerinde beyaz teslim bayrağı dalgalanıyor. Rusya’nın siyasi nüfuzu, bunun olacağını baştan belli ediyordu” yorumunu yaptı.

On üç ulusal anti-doping ajansı, IOC’nin “sporcuların temiz spor yapma hakkını ihlal ettiğini” yazdı. WADA’nın eski başmüfettişi Jack Robertson, “Artık anti-doping kodu sadece tavsiye niteliğinde” dedi. McLaren de IOC’nin raporu yanlış yorumladığını ve odak noktasını sistemden bireysel sporculara kaydırdığını söyledi.

### Rusya’da

Bazı Ruslar iddiaları “anti-Rus komplo” olarak tanımlarken, bazıları da Rusya’nın “sadece diğer ülkelerin yaptığı şeyi yaptığını” savundu. Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rusya’nın “hiçbir zaman sporda ihlalleri desteklemediğini, devlet düzeyinde bunu yapmadığını ve asla desteklemeyeceğini” söyledi ve iddiaları Batı’nın “anti-Rusya politikası” olarak nitelendirdi. Aleksey Puşkov, parlamentonun dış ilişkiler komitesi başkanı, IAAF’ın yasağı sürdürme kararını “Rusya’nın bağımsız dış politikasına karşı siyasi intikam” olarak tanımladı. Milletvekili Vadim Dengin, “Doping skandalı tamamen uydurmadır, Rusya’yı küçük düşürmek için icat edilmiştir” dedi. CAS’ın Rus sporcuların itirazını reddetmesi üzerine sırıkla atlamacı Yelena İsinbayeva, “Sözde temiz yabancı sporcular, sahte altınlarını bizim yokluğumuzda kazansın. Güçten hep korkmuşlardır” ifadelerini kullandı. Rusya Dışişleri Bakanlığı kararı “spora karşı işlenmiş bir suç” olarak tanımladı. Levada Center’ın anketine göre Rusların %14’ü sporcuların Soçi’de doping yaptığını düşündü, %71’i WADA raporlarına inanmadı, %15’i ise yanıt vermedi.

Putin’in sözcüsü Stepanova için “(İncil’deki) Yahuda” dedi. Rus medyası da Stepanov çiftini sert biçimde eleştirdi. Yuliya Stepanova, “Bütün haberlerde bana vatan haini deniyor” dedi. Vitaly Stepanov ise “Amacım Rusya’yı değil, sporları mahveden yozlaşmış yetkilileri ifşa etmekti” dedi. Alman *[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]*, Rus medyasının Alman belgesellerini “Batı’nın büyük Rusya’yı zayıflatmak için kurduğu bir komplo” şeklinde sunduğunu yazdı. Gazeteci Hajo Seppelt, kendisi ve Stepanovların “devlet düşmanı” olarak gösterildiğini hissettiğini aktardı.

Dick Pound, Rusya’nın tavrını “Otobanda hız yaparken polise yakalanıp ‘neden ben, herkes yapıyordu’ demek gibi” sözleriyle özetledi. Yazar Leonid Bershidsky, “Yetkililer şunu anlamalı: whataboutism soruşturmaları engellemez” dedi. *[[Deutsche Welle]]* muhabiri Juri Rescheto, Rusya’daki tepkilerin “ülkenin paralel bir evrende yaşadığını” gösterdiğini yazdı. *[[The New York Times]]*, Rusya’nın kararları “mağduriyet kültürü” üzerinden yorumladığını yazdı. *[[Reuters]]*’dan Andrew Osborn ise Rus hükümetinin suçu “Batı’nın Soğuk Savaş tarzı komplosuna” yüklediğini belirtti.

Match TV, skandalın Amerikalılar tarafından organize edildiğini söyledi. Modern pentatlon şampiyonu Aleksander Lesun, bunun haksız bir “saldırı” olduğunu çünkü “dopingin her ülkede olduğunu” belirtti. IOC’nin 24 Temmuz 2016’daki kararının ardından Spor Bakanı Vitaly Mutko, “Adil bir karar, umarız tüm federasyonlar aynı yolu izler. Doping sadece Rusya’nın değil, tüm dünyanın belasıdır” dedi. Rus medyasının tepkisi “zaman zaman coşkulu” olarak nitelendi.

7 Aralık 2017’de Rus oligark Mihail Prohorov’un bir Rus Olimpiyat sporcusuna doping programını açıklamaması için milyonlarca ruble “sus payı” ödediği bildirildi.

Aralık 2019’daki yaptırım Rusya’da öfkeyle karşılandı. Putin, kararı “siyasi amaçlı” olarak nitelendirdi ve “Olimpiyat Şartı’na aykırı” olduğunu söyledi. Başbakan Dmitri Medvedev de yasağın siyasi amaçlı olduğunu, “kronikleşmiş anti-Rus histerisinin devamı” olduğunu belirtti.

#### 2017 Soçi yasakları
Soçi Olimpiyatları’nda doping yaptığı gerekçesiyle Rus sporculara IOC tarafından verilen yasakların ardından, daha önce ihbarda bulunan Rus sporcular kendi güvenliklerinden endişe etmeye başladı. Bu durum Rus kış sporları camiasında bir "cadı avı"na benzetildi. 9 Kasım 2017’de Vladimir Putin, doping gerekçesiyle verilen yasakları, ABD’nin ülkesini zayıflatma ve başkanlık seçimlerini etkileme girişimi olarak nitelendirdi.

Rus haber ajansı TASS’a göre, Rusya Spor Bakanı Pavel Kolobkov, soruşturma komitesinin devlet destekli bir doping sistemine dair kanıt bulamadığını söyledi; aynı komite, şu anda ABD’de tanık koruma programında bulunan muhbir Grigory Rodçenkov’un iadesini istiyordu. Rus yetkililerin “herhangi bir doping sistemi yoktur” şeklindeki güvencelerine rağmen IOC yetkilisi Dick Pound, “ampirik kanıtlar bunun tam tersini gösteriyor, dolayısıyla Rus basınında gördüklerimiz iç kamuoyu için söylenenlerden ibaret” dedi.

17 Kasım 2017’de, üst düzey Rus Olimpiyat yetkilisi Leonid Tyagachev, Rusya’nın sistematik bir doping programı yürüttüğünü iddia eden Grigory Rodçenkov için “yalan söylediği için Stalin’in yapacağı gibi kurşuna dizilmeli” ifadesini kullandı.

### 2018 Olimpiyat yasağı
IOC’nin kararı, WADA adına Rus doping programını soruşturan baş araştırmacı Jack Robertson tarafından eleştirildi. Robertson, IOC’nin kararını “yüzünü kurtarmaya yönelik, cezalandırıcı olmayan bir yaptırım; hem IOC’nin hem de Rusya’nın ticari ve siyasi çıkarlarını korumaya dönük” diye tanımladı. Robertson ayrıca, Rus muhbirlerin, “milli seviyeye çıkan sporcuların yüzde 99’unun doping yaptığına dair” ampirik kanıtlar sunduğunu vurguladı. Ona göre, “[WADA] gördü ki Rusya’da milli düzeye gelen bir sporcu için seçenek yok: Ya doping yapacak, ya da kariyeri bitecek”; ayrıca “devlet destekli doping programının sona erdiğine dair hiçbir istihbarat yok” dedi. Bunun yanı sıra, Rus yetkililerin ABD’li politikacılar üzerinde yoğun bir lobi çalışması yürüttüğü ve ana muhbir Grigory Rodçenkov’un iadesini sağlamaya çalıştığı da bildirildi.

6 Aralık 2017’de Putin, “bireysel Rus sporcuların” 2018 Kış Oyunları’na katılımını engellemeyeceğini açıkladı. Ayrıca, IOC Soruşturma Komisyonu’nun başkanı Samuel Schmid’in “Rus hükümetinin doping komplosuna dahil olduğuna dair hiçbir kanıt bulmadığı” yönündeki sonucundan memnun olduğunu söyledi. Ancak komisyon, sadece en üst düzey Rus devlet yetkililerinin doğrudan dâhil olduğunu söylemek için yeterli kanıt olmadığını belirtmişti; Rusya Spor Bakanlığı ve Federal Güvenlik Servisi’nin plana dahil olduğuna dair şüphe ise hiç yoktu.

Rusya Devlet Duması üyesi ve eski profesyonel boksör Nikolai Valuev, Rusya’nın Olimpiyatlara gidip “sporumuza zarar vermek isteyen bu alçaklara inat herkesi parçalamamız gerektiğini” söyledi.

Her ne kadar “(2018 Kış Olimpiyatları’nda Rusya’dan Olimpik Sporcular)” (OAR) adı altında yarışmış olsalar da, birçok Rus taraftar 2018 Oyunları’na katılarak Rus bayrakları ve renkleriyle tribünleri doldurdu, hep bir ağızdan “Rusya!” tezahüratı yaptı.

''Slate'' dergisinden Justin Peters, oyunlar sırasında IOC’nin “Rusya’yı dışarıda bırakmak istediğini ama sonuçta arenaların Rus sporcularla dolduğunu” yazdı ve “Bu, IOC’nin yüzünü kurtarmaya çalışırken sporcuları korumaktan çok uzakta kaldığının göstergesidir” yorumunu yaptı.

CAS’ın 28 Rus sporcunun ömür boyu men cezasını kaldırması ve madalyalarını iade etmesi, IOC Başkanı Thomas Bach dahil birçok Olimpiyat yetkilisi tarafından “son derece hayal kırıklığı yaratan ve şaşırtıcı” bir karar olarak nitelendirildi. Grigory Rodçenkov’un avukatı, “CAS kararı, dopingle suçlanan sporcuların cezasız kalmasına yol açacak” diyerek tepki gösterdi. Ayrıca “CAS kararı, genel olarak yozlaşmış Rus doping sistemine ve özelde Putin’e verilmiş yeni bir haksız kazançtır” dedi.

## İstatistikler
WADA, yıllık olarak doping karşıtı kural ihlallerinin (ADRV) özetlerini yayımlar. Rusya, 2013, 2014, 2015 ve 2018 yıllarında dünyada en fazla ADRV yapan ülke olarak ilk sırada yer aldı.

### Olimpiyat madalyası elinden alınan sporcular
Doping ihlalleri nedeniyle, Rusya’nın 2019 yılı itibarıyla toplam 43 Olimpiyat madalyası elinden alınmıştı – bu sayı, diğer tüm ülkelerden fazla olup ikinci sıradaki ülkenin neredeyse dört katı ve dünya genelinde geri alınan tüm madalyaların yaklaşık üçte birine denk gelmektedir. Rusya, doping nedeniyle madalyaları geri alınan ülkeler arasında; 2002 Kış Olimpiyatları’nda (5 madalya), 2006 Kış Olimpiyatları’nda (1 madalya), 2008 Yaz Olimpiyatları’nda (14 madalya), 2012 Yaz Olimpiyatları’nda (15 madalya), 2014 Kış Olimpiyatları’nda (4 madalya) en önde yer aldı; ayrıca 2004 Yaz Olimpiyatları’nda (3 madalya) ve 2016 Yaz Olimpiyatları’nda (1 madalya) en çok madalya geri alınan ülkeler arasında yer aldı. Bu 43 madalya arasında 12 Altın, 20 Gümüş ve 11 Bronz bulunmaktadır. Bu rakamlara, Rusya ile bağlantılı karma Olimpiyat takımlarından alınan madalyalar dahil değildir. 2021 yılına gelindiğinde, toplam elinden alınan madalya sayısı 51’e yükselmiştir.

## Ayrıca bakınız
*Doping
*Icarus (film, 2017)
*İzin Verilmiş Tarafsız Sporcular

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*Rus Sporcular, Doping Ajansı Gelince Yarışmalardan Kayboldu – The Moscow Times, 2018