Venetçe

**Venetçe** veya **Venetik dili**; antik dönemde Este kültürüyle ilişkilendirilen Venetler tarafından Kuzeydoğu İtalya'da (Veneto ve Friuli) ve modern Slovenya'nın bir bölümünde - Po Deltası ve Alplerin güney ucu arasında kalan bölgede - konuşulmuş soyu tükenmiş bir Hint-Avrupa dilidir ve genellikle İtalik dillerle sınıflandırılır.

Dil, MÖ 6. yy.'dan 1. yy.'a dayanan 300'den fazla yazıtla tasdiklenmiştir. Konuşanları, Romalıların *[[Venetler (İtalik)|Veneti]]*, Yunanlıların ise *Enetoi* olarak adlandırdıkları antik halkla özdeşleştirilir. Yerel halkın Roma'ya asimile olduğu MÖ 1. yy civarında soyu tükenmiştir. Reitia'ya adanan adak yazıtları, Venetçenin başlıca bilgi kaynaklarından biridir.

## Dilsel sınıflandırma

Venetçe bir centum dilidir. Yazıtlarda Etrüsklerinkine benzer, bir tür Kuzey İtalik alfabesi kullanılmıştır.

Venetçenin diğer Hint-Avrupa dilleriyle kesin ilişkisi halen incelenmektedir ancak bilim insanlarının çoğunluğu dilin, Liburnca dışında, İtalik dillerle bazı benzerliklere sahip olduğu ve bu yüzden bazen İtalik olarak sınıflandırılması konusunda hemfikirdirler. Fakat zaten diğer Batı Hint-Avrupa kollarıyla da (özellikle Kelt ve Cermen dilleriyle) benzerliği olduğundan bazı dilbilimciler Venetçeyi bağımsız bir Hint-Avrupa dili olarak değerlendirmeyi tercih ediyor. Venetçe ayrıca, bir zamanlar Balkanlarda konuşulan İlir dilleriyle de ilişkili olabilir ancak İlirce ve Venetçenin yakından ilişkili olduğu teorisi mevcut bilimde tartışılmaktadır.

Bazı bilim insanları Venetçeyi açıkça bir İtalik dili olarak kabul edip onun Latinceden çok Osko-Umbriya dilleriyle daha yakından ilişkili olduğunu düşünürken birçoğu da farklı fiil sistemini göz önüne alarak Venetçenin İtalik'in bir parçası olmadığını, erken dönemde İtalik'in çekirdeğinden ayrıldığını öne sürüyor.

2012'de yapılan bir çalışma Venetçenin, morfolojik açıdan Kelt dillerine önemli ölçüde benzeyen ancak fonolojik açıdan Kelt ve İtalik dilleri arasında bir konumda bulunan nispeten muhafazakar bir dil olduğunu ileri sürdü. Ancak bu fonolojik benzerlikler bölgesel bir olgu olarak da ortaya çıkmış olabilir. Retçe ile de fonolojik benzerliklere dikkat çekilmiştir.

2016'da Keltolog () Peter Schrijver, Venetçe ve İtalik'in birlikte Hint-Avrupa'nın İtalo-Kelt kolunun bir alt dalını oluşturduğunu, diğer alt dalın ise Kelt dilleri olduğunu savundu.

## Kader
Romen alfabesiyle yazılmış Latince-Venetçe iki dilli yazıtların olduğu dönemde - yani MÖ 150-50 - Venetçe, Latince alıntılarla dolup taştı. Bilim insanları, dil ölümüyle sonuçlanan Venetçeden Latinceye geçişin o zamana kadar çoktan başlamış olduğunu düşünüyor.

## Özellikler
Venetçede; altı - muhtemelen yedi - isim durumu ve dört çekim vardı (Latinceye benzer). Yaklaşık 60 kelimesi bilinmektedir ancak bazıları Latinceden (*liber.tos.*  *kv*, *gʷ*-* > *w-* ve *gʷʰ- > *f-* değişimlerinin de göstergesidir, son ikisi Latinceye paraleldir; ayrıca İtalik ve Kelt dillerindeki bir özellik olan ÖHA *p...kʷ... > *kʷ...kʷ... dizisindeki gerileyici benzeşme de görülür.

## Dil örneği
Este'de bronz bir çivi üzerinde bulunan Venetçe örnek bir yazıt (Es 45):

Cadore'de bir *[[situla]]* (çömlek veya kova gibi kap) üzerinde bulunan başka bir yazıt (Ca 4 Valle):

## Bilim insanları
Venetçe yazıtlarını çözen veya Venetçenin bilgisine başka şekillerde katkıda bulunan en önde gelen bilim insanları Pauli, Krahe, Pellegrini, Prosdocimi, ve Lejeune'dür. Son zamanlarda katkıda bulunanlar arasında Capuis ve Bianchi de yer almaktadır.

## Ayrıca bakınız

* Venetler
* Castellieri kültürü ()
* İlirce
* Hint-Avrupa dilleri
* İtalik diller
* İtalo-Kelt ()
* Liburnca
* Ön-Keltçe ()
* Dalga modeli ()

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

*  (archive.org)
* 
* 
* 
*  
* Prósper, Blanca Maria. "The Venetic Names of Roman Siscia". In: *Voprosy onomastiki*, 2018, Volume 15, Issue 3, pp.&nbsp;105–124. DOI: 10.15826/vopr_onom.2018.15.3.031
* Prósper, Blanca María. "Celtic and Venetic in contact: the dialectal attribution of the personal names in the Venetic record". In: *Zeitschrift für celtische Philologie* 66, no. 1 (2019): 131-176. https://doi.org/10.1515/zcph-2019-0006
* 

## Dış bağlantılar

* "Languages and Cultures of Ancient Italy. Historical Linguistics and Digital Models", İtalyan Üniversite ve Araştırma Bakanlığı tarafından desteklen proje (P.R.I.N. 2017)
* 
* 
* 
*