Nokta ve Küre

"**Dot and Bubble**", Birleşik Krallık bilimkurgu dizisi *[[Doctor Who]]*nun 14. sezonunun beşinci bölümü. 1 Haziran 2024 tarihinde BBC One kanalında, 31 Mayıs'ta Disney+ platformunda yayımlanmıştır. Russell T Davies tarafından yazılan bölümün yönetmenliğini Dylan Holmes Williams üstlenmiştir.

Bölümde On Beşinci Doktor (Ncuti Gatwa) ve onun yol arkadaşı Ruby Sunday (Millie Gibson), Finetime şehrini insan yiyen sümüklüböceklerden kurtarmaya çalışmaktadırlar. Lindy Biber-Fasulye (Callie Cooke) ile öncelikle sanal yollarla iletişim kuran Doktor ve Ruby, Finetime sakinlerine yardım etmeye çalışır.

Bölümde sosyal medyanın Z kuşağı üzerindeki etkileri, ırkçılık ve elitizm temaları işlenmiştir ve bölüm *[[Black Mirror]]* antoloji dizisi ile kıyaslanmıştır.

## Konu
Lindy Biber-Fasulye, etrafını saran tehlikeli Vahşi Ormanlar tarafından korunan Finetime şehrinde yaşayan birkaç zengin genç yetişkinden biridir. Bu genç yetişkinler başlarını saran bir baloncuk şeklinde, sosyal medya benzeri bir arayüzde yaşamaktadırlar. Bu baloncuklar, "Dot" adı verilen küçük uçan robotlar tarafından projekte edilmekte ve şehrin bilgisayarı orada yaşayanların hareketlerini yönlendirmektedir. Lindy, birçok arkadaşının kaybolduğunu fark ederken, baloncuğunda beliren Doktor tarafından uyarılır. Doktor ona büyük bir tehlikede olduğunu söyler, ancak Lindy onu hemen engeller. Daha sonra, iki saatlik "çalışma" sırasında Ruby Sunday ortaya çıkar ve Finetime Enterprises için bir sistem kontrolü yaptığını iddia eder. Lindy, meslektaşlarının nerede olduğunu sorduktan sonra, Ruby onu baloncuğundaki bir boşluktan bakmaya ikna eder ve Lindy arkadaşlarını bulamaz.

Biraz ikna çabasından sonra, Lindy istemeyerek baloncuğunu indirir ve sağında meslektaşını yiyen dev bir sümüklüböcek görür. Doktor geri döner ve ikisi Lindy'yi kaçmaya ikna eder, ancak Lindy baloncuksuz hareket etmekte zorlanır. Son kez baloncuğunu çıkarmaya ikna olan Lindy, birçok sümüklüböceğin sakinleri yediğini ama kendisini ve diğerlerini görmezden geldiğini fark eder. Lindy, annesi Penny'den bir mesaj görür. Doktor ile Ruby, Penny'yi daha önce gördükleri farklı yerlerden tanır. Lindy, Ruby ve Doktor'un aynı odada olduğunu görünce şaşırır ve Doktor'un daha önce engellediği kişi olduğunu fark eder. Arkadaşlarına ne olduğunu anlatmak için bir grup sohbeti başlatır, bu sırada Gothic Paul onların önünde yenir. Doktor ve Ruby, arkadaşlarına bir geçide ulaşmalarını ve diğer koloniden ailelerinin kurtarma ekiplerini beklemelerini söyler. Lindy'nin Dot'unun şarjı biter, bu yüzden Lindy geçidi kendi başına bulmak zorunda kalır. Sonunda pop şarkıcısı olan başka bir sakin, Ricky September ona yardım eder. Ricky, diğer sakinlerden farklı olarak baloncuğunu düzenli olarak kapattığını ve bu yüzden sümüklüböceklerin farkında olduğunu açıklar. Daha sonra diğer koloninin zaten yok edildiğini öğrenir, ancak Lindy'yi üzmemek için ona bunu söylemez.

İkisi geçidi bulur ve Lindy, Dot'unu şarj eder. Ricky kapıyı açarken, Doktor bilgisayarın muhtemelen burada yaşayanlara kızarak sümüklüböcekleri şehre saldığını ve sakinleri ölümlerine yönlendirdiğini fark eder. Lindy, Dot'unu artık kontrol edemediğini ve Dot'un gerçek renklerini gösterip onlara saldırdığını anlar. Lindy ve Ricky köşeye sıkıştığında Lindy, Ricky'nin gerçek soyadının Coombes olduğunu açığa çıkarır ve onu ölüme terk eder. Lindy, Doktor ve Ruby'nin daha önce kurtardığı birkaç kaçak sakinle buluşur ve Ricky'ye ne olduğu hakkında yalan söyler. Doktor herkesi TARDIS'e gelmeye teşvik etse de, sakinler Doktor'un "kendilerinden" olmadığını ve TARDIS'in "vudu büyüsü" olduğunu söyleyerek Vahşi Orman'da şanslarını deneyeceklerini söyler. Doktor onları gelmeye ikna etmeye çalışsa da, ilgilenmezler. Doktor kızgındır ve gözyaşları içinde sakinlerin kendi başlarına öleceklerini bilerek Ruby ile birlikte oradan ayrılır.

## Yapım
### Geliştirme
Bölüm dizi sorumlusu Russell T Davies tarafından yazıldı. Davies, bölüm fikrini ilk kez 2009 yılında, o zamanın dizi sorumlusu Steven Moffat'tan geri dönüş teklifi aldıktan sonra On Birinci Doktor (Matt Smith) ve yol arkadaşı Amy Pond (Karen Gillan) için bir bölüm yazmasını istediğinde kavramsallaştırdı. Davies, sonunda altıncı sezon için bölümü Nisan 2010'da Moffat'a sundu, ancak ağır görsel efektlerin gerektireceği bütçe kısıtlamaları nedeniyle bölüm iptal edildi. Disney ile 2023'te başlayan ve bütçenin artırılmasına izin veren ortak yapım anlaşmasının ardından bölümün yapımı nihayet mümkün oldu. Bölümün çalışma başlıkları arasında "irl" ve "Monsters, Monsters Everywhere" yer alıyordu. Bölüm, sosyal medyanın Z kuşağına olan güvenini araştırırken, ırkçılık ve elitizm gibi temaları öne çıkarıyordu. Finetime sakinlerinin son sahnede Doktor'u reddetmesi, geniş çapta onun ırkından kaynaklandığı şeklinde yorumlandı.

Davies, bölümü *[[Black Mirror]]* ile karşılaştırdı ama daha fazla özgürlük olduğunu söyledi. Birçok eleştirmen de ton ve temada dizi ile olan benzerlikleri belirtti. *[[Screen Rant]]*tan Brennan Klein, bölümü *Black Mirror*ın "Fifteen Million Merits" (2011) ve "Nosedive" (2016) bölümlerine benzetti.

### Çekimler

Bölümün yönetmenliğini Dylan Holmes Williams üstlendi. Bölüm, on dördüncü sezonun yapım sırasında ikinci bölümüydü ve bölümün son sahnesi Gatwa'nın bu sezonda yer aldığı ilk çekimler oldu. Bir önceki bölüm olan "73 Yards" ile birlikte sezonun ilk yapım blogunda çekildi. Aralık 2022 ve Ocak 2023'te gerçekleşen çekimlerde mekân olarak Galler'deki Cardiff Körfezi Barajı ve Swansea Üniversitesi Körfez Kampüsü kullanıldı. Setteki hava durumu tahmin edilemez olduğundan Jack Forsyth-Noble, Weatherman Will rolüyle bölüm için çok sayıda kurgusal hava durumu tahminini filme aldı. Millennium FX, çekimler sırasında üç kişinin çalıştırdığı sümüklüböcek yaratıklarını tasarladı.

### Ekip
Önceki bölümdekine benzer şekilde Ncuti Gatwa hâlâ *[[Sex Education]]* dizisinin çekimlerinde yer aldığından kısıtlı sürelerde *Doctor Who* çekimlerindeydi. Ancak "73 Yards"a kıyasla daha çok göründü. Bu yüzden bölümün merkezinde Lindy Biber-Fasulye rolüyle Callie Cooke yer aldı. Tom Rhys Harries, Ricky September rolünde oynadı. Sezonun diğer bölümlerinde olduğu gibi Susan Twist konuk oyuncu olarak yer aldı ve bu kez Penny Biber-Fasulye rolünde göründü. Konuk oyuncu kadrosunun geri kalanı arasında diğerlerinin yanı sıra Eilidh Loan, Aldous Ciokajlo Squire ve Niamh Lynch yer aldı. Bölümün ırkçılık teması nedeniyle konuk rollerde sadece beyaz oyuncular rol aldı; Davies, son sahneden önce izleyicilerin çeşitlilik eksikliğini ne zaman fark edeceklerinden veya fark edip etmeyeceklerinden emin değildi.

## Yayımlanma ve tepkiler
### Yayımlanma
"Dot and Bubble" ilk kez sırasıyla 31 Mayıs 2024 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri'nde Disney+ platformunda ve 1 Haziran'da Birleşik Krallık'ta BBC iPlayer üzerinden yayımlandı. Ardından televizyonda BBC One kanalında gösterildi. Disney ayrıca Birleşik Krallık ve İrlanda dışında bölümün uluslararası dağıtımını üstlendi.

### Reytingler
Bölüm, yayınlandığı gece 2,12 milyon seyirci tarafından izlendi.

### Eleştiriler
*[[Total Film]]* yazarı Will Salmon, bölümün sanal yönünü COVID-19 sırasındaki medya prodüksiyonlarıyla, distopik yönünü ise "Gridlock" (2007) bölümü ile karşılaştırdı. Cooke'un bölümdeki performansı, karakterinin "savunmasızlığı" ve "karmaşıklığı" nedeniyle Salmon tarafından övüldü. *[[Den of Geek]]*ten Stefan Mohamed, bölüm ile *Black Mirror* arasında sadece konusuyla değil, prodüksiyon tasarımıyla da benzerlikler olduğunu yazdı. *[[The Independent]]* editörü Ed Power, bölümü *Black Mirror* ile David Attenborough belgeseli arasında bir almaşık kurgu olarak tanımladı.

*[[Digital Spy]]*dan Rebecca Cook, bölümü önceki iki bölüm olan "73 Yards" ve "Boom"dan daha kötü buldu ve Davies'in Z kuşağı diyalogları yazmasını eleştirdi. Cook, bölümün Disney ortak yapımından önce nasıl görüneceğini merak ettiğini ve genel olarak sezondaki kötü karakterlerin eğilimini tanımlamasına yardımcı olduğunu söyledi. *[[Radio Times]]*tan Morgan Jeffery, bölümün "kendi hırsının kurbanı" olduğunu ve "fikir bolluğu" olduğunu ancak "aşırıya kaçtığını" belirtti. Jeffery ayrıca Cooke'un ve sınırlı ekran süresine rağmen Gatwa'nın oyunculuğunu övdü ve bölümü "inkar edilemez derecede büyüleyici" olarak tanımladı. *[[IGN]]* yazarı Robert Anderson da benzer şekilde ifade etti ve Gatwa ile Gibson'ın daha fazla ekran süresi olsaydı bölümün daha iyi olacağını düşündü.

Mohamed, "Dot and Bubble" karakterlerinin altında yatan ırkçılıktan bahsederek bunun bölümün en önemli kısmı olduğunu, ancak gelecekte bu tür meselelerin beyaz olmayan bir yazar tarafından ele alınmasını dilediğini yazdı. *[[The New York Times]]* editörü Isobel Lewis, bir karakterin TARDIS'e "Vudu" demesinin, ırkçı bir hakaret olarak kullanıldığını belirterek bu noktayı daha da genişletti.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*