Sırım Datoğlu

**Sırım Datoğlu** (; 1753-1802), 1783-1797 yılları arasında Küçük Orda Kazaklarının ulusal feodalizm ve sömürgecilik karşıtı hareketlerinin ve Bayoğlu Kazak boyunun lideriydi.

## Biyografi
Sırım Datoğlu, 1753 yılında doğdu.

1774 yılında Sırım Datoğlu, 1773-75 isyanı sırasında Pugaçov'a yardım eden Kazak birliğine liderlik etti. 22 Haziran 1775 tarihli korunmuş bir raporda Kont Aleksandr Suvorov, Datoğlu'nu ayaklanmanın aktif katılımcılarından biri olarak bildirmektedir. Ancak, 1776 sonbaharında Datoğlu taraf değiştirdi ve Çarlık yönetimine yardım etti. Bu bağlılık, 1783'te isyancılara yeniden katılana kadar sürdü.

1783'te, Datoğu'nun liderliğinde, Genç Cüz'de bir köylü ayaklanması patlak verdi. İsyanın nedenleri arasında toprak kıtlığı, Çarlık yetkililerinin çobanların Uralların sağ kıyısına taşınmasını yasaklaması, boy büyüklerinin haklarının ihlali, Nur Ali Han ve sultanlar, Ural Kazak Ordusu ve Çarlık yönetimi tarafından halka karşı yapılan soygun ve şiddet yer alıyordu. Datoğlu, Ural Kazakları tarafından yakalanarak 1784 baharına kadar hapsedildi ve Datoğlu'nun kız kardeşiyle evli olan Nur Ali Han tarafından fidye karşılığında serbest bırakıldı.

Sürekli devam eden savaşlardan sonra, Çarlık yönetiminin düzeni sağlamasını mümkün kılacak şekilde Genç Cüz'deki Kazak boyları sisteminde reformlar uygulamaya yönelik girişimlerde bulunuldu. Bu girişimlerden biri, 1785 yılında önde gelen reislerin bir araya geldiği bir kurultayda yapıldı ve Cüz'ün üç parçaya veya orduya bölünmesi önerildi. Sırım Datoğlu, tüm Genç Cüz'ün ilk danışmanı olarak seçildi. Bu görevde, Sibirya ve Ufa genel valisi İosif İgelström tarafından hazırlanan reformları uygulamaya hevesli olan Çarlık yönetimine bağlılık yemini etti.

Ancak, yönetim ve reformlar söz konusu olduğunda yaşlılar arasında güvensizlik vardı ve bu nedenle bu konudaki karar düzenli olarak erteleniyordu. 1786'da Nur Ali Han, Genç Cüz'den kovuldu ve Çarlık yönetimine sığındı. Çarlık yönetimi onu Ufa'ya gönderdi. Bir yanda bozkırdaki nüfuz kaybını kabul etmeyi reddeden han ve sultanlar, diğer yanda Sırım Datoğlu ile olan çatışma, Ağustos 1786'da Datoğlu'nun yakalanması ve Nur Ali Han'ın Cüz'e iade edilmesi şartıyla serbest bırakılması kararıyla tırmandı. İgelström'ün müdahalesiyle sonbaharda serbest bırakıldı. Igelström, reformu ilerletmek için Kazak toplulukları içindeki nüfuzuna ihtiyaç duyuyordu. Ancak Datoğlu, Kazakların Çar yönetimiyle siyasi ve ekonomik ilişkilerini güçlendirmenin potansiyel faydalarını kabul etse de, onlara güvenmiyordu ve reformu göz ardı ederek başka bir ayaklanmanın zeminini hazırladı. Hive Hanlığı ile silah, süvari ve yiyecek desteği ve yenilgi durumunda göçebe toprakları konusunda müzakerelerde bulundu.

1789'da İgelström, Cüz'ün yönetimine ilişkin uygulanmayan yeni bir taslak sundu. İsyan, uzun yıllar süren baskınlar ve savaşlardan sonra 1797'de isyanın bastırılmasıyla sona erdi ve Sırım Datoğlu, diğer aşiret mensuplarıyla birlikte Hive Hanlığı'na kaçtı. 1802'de öldü.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Донесение хана Нурали князю Г. Потемкину о батыре Сырыме Датове и его приближенных 1785 г. ноября 15
* Представление старшин Младшего жуза Срыма Датова и др. в Оренбургскую пограничных дел экспедицию с протестом против избрания султана Ерали ханом. 1792 г. июня 10
* Устные народные сказания об похождениях Сырыма-батыра
* Вяткин Н. П. Батыр Срым. М.-Л. Издательство АН СССР, 1947 (переиздано, Алматы, 1998)