Bilimsel yazın

**Bilimsel yazın** veya **bilimsel literatür**, doğa ve sosyal bilimlerdeki çeşitli disiplinleri kapsayan geniş bir akademik makaleler bütününü kapsar. Öncelikle orijinal ampirik araştırmalar ve teorik katkılar sunan akademik makalelerden oluşur. Bu makaleler temel bilgi kaynakları olarak hizmet eder ve genellikle belirli araştırma alanlarında basitçe "yazın" olarak adlandırılır.

Akademik yayıncılık süreci, araştırma bulgularının daha geniş bir kitleye yayılmasını içerir. Araştırmacılar çalışmalarını saygın dergilere veya konferanslara gönderir ve burada alanın uzmanları tarafından titiz bir değerlendirmeye tabi tutulur. Hakem değerlendirmesi olarak bilinen bu değerlendirme, bilimsel yazının bir parçası haline gelmeden önce araştırmanın kalitesini, geçerliliğini ve güvenilirliğini sağlar. Hakemli yayınlar, dünyayı daha iyi anlamamıza ve gelecekteki araştırma çabalarını şekillendirmemize önemli ölçüde katkıda bulunur.

İlk olarak bilimsel dergilerde yayınlanan orijinal bilimsel araştırmalar birincil yazını oluşturur. Küçük araştırma sonuçlarını ve bilgisayar yazılımları da dahil olmak üzere mühendislik ve tasarım çabalarını kapsayan patentler ve teknik raporlar da birincil yazın olarak sınıflandırılır.

İkincil kaynaklar, ilerlemenin ve yeni araştırma yönlerinin altını çizmek için yayınlanmış çalışmaların sonuçlarını özetleyen inceleme makalelerinin yanı sıra makale derlemeleri de dahil olmak üzere kapsamlı projeleri veya kapsamlı tartışmaları ele alan kitaplardan oluşur.

Üçüncül kaynaklar, yaygın kamu tüketimi için tasarlanmış ansiklopedileri ve benzer eserleri kapsar.

## Bilimsel yayın türleri
Bilimsel yazın, aşağıdaki yayın türlerini içerebilir:

* Bilimsel dergilerde yayımlanmış bilimsel makaleler.
* İlgili konudaki patentler (örneğin, biyolojik patentler ve kimyasal patentler).
* Tamamı tek yazar veya birkaç ortak yazar tarafından yazılmış kitaplar.
* Her bölümün farklı bir yazar veya yazar grubunun sorumluluğunda olduğu, editörün ise projenin kapsamını belirlemek, çalışmayı programa uygun tutmak, biçim ve içerik tutarlılığını sağlamaktan sorumlu olduğu editörlü ciltler.
* Özellikle öğrenen topluluklar tarafından düzenlenenler olmak üzere akademik konferanslardaki sunumlar.
* NTSB gibi bir devlet kurumu tarafından yürütülen adli soruşturma gibi hükümet raporları.
* World Wide Web üzerindeki bilimsel yayınlar (örneğin bilimsel dergiler artık yaygın olarak web üzerinde yayınlanmaktadır).
* Bireysel araştırmacılar veya araştırma kuruluşları tarafından kendi inisiyatifleriyle yayınlanan kitaplar, teknik raporlar, broşürler ve çalışma kağıtları; bunlar bazen bir seri halinde düzenlenir.

Yazın, geleneksel kanalların dışında yayınlandıkları için "gri" olarak kabul edilen alanlarda da yayınlanabilir. Bu materyal genellikle büyük veritabanları tarafından indekslenmez ve kılavuzları, tezleri ve tezleri veya haber bültenlerini ve bültenleri içerebilir.

Bilimsel yayınların farklı türlerinin önemi disiplinler arasında farklılık gösterebilir ve zaman içinde değişebilir. James G. Speight ve Russell Foote'a göre, hakemli dergiler en önde gelen ve prestijli yayın biçimidir. Üniversite yayınları ticari basın yayınlarından daha prestijlidir. Çalışma kağıtlarının ve konferans bildirilerinin statüsü disipline bağlıdır; uygulamalı bilimlerde genel olarak daha önemlidirler. Web üzerinde ön baskı veya bilimsel rapor olarak yayın yapmanın değeri geçmişte düşüktü, ancak matematik veya yüksek enerji fiziği gibi bazı konularda artık kabul gören bir alternatiftir.

### Bilimsel makaleler ve bildiriler
Bilimsel makaleler on türde kategorize edilmiştir. Bunlardan sekizi belirli hedefler taşırken, diğer ikisi tarza ve amaçlanan hedefe bağlı olarak değişebilir.

Belirli amaçlar taşıyan makaleler şunlardır:

* *Orijinal makale*, kanıtlarla desteklenen orijinal araştırmalardan yeni bilgiler sağlar.
* *Vaka raporları*, araştırmacıların konu hakkında bilgi edinmek için okudukları benzersiz olaylardır.
* *Teknik not*, yeni ve daha etkili olması için mevcut bir teknikten değiştirilen bir teknik veya ekipman parçasının açıklamasıdır.
* *[[Foto-makale]]*, öğretim amacıyla yayınlanan bir dizi yüksek kaliteli görüntüdür.
* *[[İnceleme makalesi|İnceleme]]*, bir konudaki son gelişmelerin ayrıntılı bir analizidir.
* *Yorum,* bir yazarın kişisel deneyimlerinin kısa bir özetidir.
* *[[Editör yazıları]]* (Editoryal), orijinal makalelerin kısa incelemeleri veya eleştirileridir.
* *Editöre mektuplar*, soru sormak ve yapıcı eleştirilerde bulunmak için bir makalenin editörüne yöneltilen iletişimlerdir.

Aşağıdaki iki kategori, örneğin tarihi makaleler ve konuşmalar da dahil olmak üzere değişkendir:

* *Bilimsel olmayan materyal*: Bu tür materyaller bir makalenin yayınlanması sonucunda ortaya çıkar. Bir makaleyi bilimsel olarak ilerletmez, bunun yerine bilimsel bir makale olarak itibarına katkıda bulunur.
* *Diğer*: Bilimsel olmayan materyal altında veya yukarıdaki sekiz kategoriden herhangi birinde listelenmeyen diğer makale türleri. Bunlar makalenin amacına ve tarzına bağlı olarak değişebilir.

## Bilimsel makale

### Hazırlık
Bilimsel bilgilerin gerçek günlük kayıtları araştırma defterlerinde veya seyir defterlerinde tutulur. Bunlar genellikle çalışmanın temel kanıtı olarak süresiz olarak saklanır ve genellikle iki kopya halinde tutulur, imzalanır, noter tasdikli hale getirilir ve arşivlenir. Amaç, bilimsel öncelik ve özellikle patent alma önceliği için kanıtları korumaktır. Bilimsel anlaşmazlıklarda da kullanılmışlardır.  Bilgisayarların bulunmasından bu yana, bazı veri yoğun alanlardaki defterler veritabanı kayıtları olarak tutulmaktadır ve uygun yazılımlar ticari olarak mevcuttur.

Bir proje üzerindeki çalışmalar genellikle bir veya daha fazla teknik rapor veya makale olarak yayınlanır. Bazı alanlarda her ikisi de kullanılır; ön raporlar, çalışma kağıtları veya ön baskıları resmi bir makale takip eder.Makaleler genellikle bir projenin sonunda veya özellikle büyük bir projenin bileşenlerinin sonunda hazırlanır.Böyle bir makale hazırlanırken bilimsel yazım için sıkı kurallara uyulması gerekir.

### Dil

Çoğu zaman, kariyerde ilerleme, özellikle sert ve uygulamalı bilimlerde genellikle İngilizce yayınlanan yüksek etkili dergilerde yayın yapmaya bağlıdır. Sonuç olarak, İngilizce yazma becerileri zayıf olan bilim insanları, bilimsel çalışmanın kalitesi ne olursa olsun, bu dergilerde yayın yapmaya çalışırken dezavantajlıdır. Yine de birçok uluslararası üniversite, hem öğrencileri hem de öğretim üyeleri tarafından bu yüksek etkili dergilerde yayın yapılmasını şart koşmaktadır. Bazı uluslararası yazarların bu sorunun üstesinden gelmeye başlamasının bir yolu, ana dili İngilizce olan ve ESL (English as a second language; ikinci dil olarak İngilizce) editörlüğünde uzmanlaşmış serbest metin editörleriyle sözleşme yaparak makalelerinin İngilizcesini yüksek etkili dergilerin kabul edeceği bir seviyeye getirmektir.

### Yapı ve tarz

Bir makalenin içeriği biçiminden daha önemli olsa da, bilimsel makalelerin farklı konularda çok az değişiklik gösteren standart bir yapıyı takip etmesi alışılmış bir durumdur. IMRAD (Introduction, Methods, Results, and Discussion) yapısı, içeriğin organizasyonunu vurgulasa da, bilimsel dergi makalelerinde her bölümün (Giriş, Yöntemler, Bulgular ve Tartışma) bilimsel yazım tarzı için kendine özgü kuralları vardır.

Aşağıdakiler biçimlendirme için temel yönergelerdir, ancak her dergi vb. bir dereceye kadar kendi özgün tarzına sahip olacaktır:

* *Başlık* ("title"), okuyucuların dikkatini çeker ve onları makalenin içeriği hakkında bilgilendirir. Başlıklar üç ana türe ayrılır: açıklayıcı başlıklar (ana sonucu belirtir), tanımlayıcı başlıklar (bir makalenin içeriğini açıklar) ve sorgulayıcı başlıklar (okuyuculara metinde yanıtlanan bir soruyla meydan okur). Bazı dergiler, yazarlara yönelik talimatlarında, izin verilen başlıkların türünü (ve uzunluğunu) belirtir.
* Tüm *yazar*ların ("authors") isimleri ve bağlantıları/kurumları verilir. Bazı bilimsel suistimal vakalarının ardından, yayıncılar genellikle tüm ortak yazarların makalenin içeriğini bilmesini ve kabul etmesini şart koşmaktadır.
* *[[Özet]]* ("abstract"), çalışmayı (tek bir paragrafta veya birkaç kısa paragrafta) özetler ve makaleyi bibliyografik veri tabanlarında temsil etmeyi ve indeksleme hizmetleri için konu meta verilerini sağlamayı amaçlar.
* Önceki bilimsel araştırmaların *bağlam*ı ("context"), genellikle "Giriş" adı verilen bir bölümde, mevcut yazındaki ilgili belgelere atıfta bulunularak sunulmalıdır.
* Genellikle "Materyaller ve Yöntemler" ("Materials and Methods") olarak adlandırılan bir bölümde ortaya konan *deneysel teknikler* ("empirical techniques"), ilgili alanda uygun bilgi ve deneyime sahip sonraki bir bilim insanının gözlemleri tekrarlayabileceği ve aynı sonucu elde edip etmediğini bilebileceği şekilde açıklanmalıdır. Bu durum doğal olarak konular arasında farklılık göstermekte olup, matematik ve ilgili konular için geçerli değildir.
* Benzer şekilde, araştırmanın *sonuçlar*ı, genellikle "Sonuçlar" ("Results") olarak adlandırılan bir bölümde, tablo veya grafik biçiminde (resim, çizelge, şematik, diyagram veya çizim) sunulmalıdır. Bu gösterim unsurlarına bir başlık eşlik etmeli ve makale metninde tartışılmalıdır.
* Sonuçların anlamının *yorumlanması*("interpretation") genellikle bir "Tartışma" ("Discussion") veya "Bulgular" ("Conclusions") bölümünde ele alınır. Çıkarılan sonuçlar, yeni ampirik sonuçlara dayanmalı ve yerleşik bilgiler dikkate alınarak, alan hakkında bilgi sahibi olan herhangi bir okuyucunun argümanı takip edebileceği ve sonuçların sağlam olduğunu teyit edebileceği şekilde olmalıdır. Yani, sonuçların kabulü kişisel otoriteye, retorik beceriye veya inanca bağlı olmamalıdır.
* Son olarak, "Kaynakça" ("References") veya "Atıfta Bulunulan Yazın" ("Literature Cited") bölümünde yazarlar tarafından atıfta bulunulan *kaynak*lar ("sources") listelenir.

## Akran değerlendirmesi

Dijital özetleme hizmetlerine ve akademik arama motorlarına artan güven, akademik söylemdeki fiili kabulün bu tür seçici kaynaklara dahil edilmesiyle öngörüldüğü anlamına gelmektedir. Tescilli verilerin ticari sağlayıcıları arasında Chemical Abstracts Service, Web of Science ve Scopus yer alırken, açık veri (ve genellikle açık kaynak, kâr amacı gütmeyen ve kütüphane tarafından yönetilen) hizmetleri arasında DOAB, DOAJ ve (açık erişim çalışmaları için) Unpaywall (açık arşivlerden OAI-PMH verileriyle zenginleştirilmiş CrossRef ve Microsoft Academic kayıtlarına dayanmaktadır) yer almaktadır.

## Etik

Bazı dergiler tarafından kullanılan telif hakkının yazardan yayıncıya devri tartışmalı olabilir, çünkü birçok yazar fikirlerini daha geniş bir alana yaymak ve materyallerini izne gerek kalmadan başka yerlerde yeniden kullanmak ister. Genellikle yazar ya da yazarlar makaleyi yeniden yazarak ve başka resimler kullanarak bu sorunu aşarlar. Bazı yayıncılar dergileri için tanıtım da isteyebilir, bu nedenle faksimile çoğaltmayı koşulsuz olarak onaylarlar; diğer yayıncılar daha dirençlidir.

Bilimsel yayıncılıkta, aşağıdakileri içeren ve bunlarla sınırlı olmayan bir dizi kilit konu vardır:

* Doğruluk ve dürüstlük (erdem) her yazarın, kişinin, uzman-incelemecinin ve dergi yayın kurulu üyesinin görevidir.
* Hakem değerlendirme süreci kalite kontrolüne katkıda bulunur ve araştırmanın durumunu ve özgünlüğünü tespit etmek için önemli bir adımdır.
** Gereksiz yayınlar ("redundant publications" veya "salami publications"): Yayınlar genellikle yayınlanmamış yeni materyaller içermelidir.
** Veri uydurma ("data fabrication"), bilgiyi yazarın lehine daha fazla hale getirmek için verileri kasıtlı olarak değiştirme sürecidir.
* Etik standartlar ("Ethical standards"): Yakın tarihli dergi başyazıları, vicdansız faaliyetlere ilişkin bazı deneyimler sunmuştur.
** İnsan refahı kaygıları ("Human welfare concerns"): İnsan deneylerine ilişkin ilkeler, II. Dünya Savaşı sırasında Nuremberg Kodu ile başlamıştır. Belmont Raporu'ndan itibaren üç ana ilkeye dönüşmüştür. Denekler kendilerini korumak için kendi seçimlerini yapabilmeli, faydalar risklerden daha ağır basmalı ve denekler seçimleri için değerlendirilmeli ve faydalar tüm topluma gitmelidir.
** Hayvan refahı endişeleri ("Animal welfare concerns"): Bilimsel deneylerde hayvanlara etik bir şekilde bakılmasıdır. APS (Animal Protection Society), hayvanların deneylerde gereksiz yere zarar görmesini engellemek için katı kurallar ve düzenlemeler belirlemiştir. Bunlar APS tarafından düzenli olarak güncellenmektedir ve Amerika Birleşik Devletleri'nde DHHS tarafından uygulanan federal bir yasadır.
* Yazarlık ("Authorship"): Kimler yazarlık hakkı talep edebilir? Yazarlar hangi sırayla listelenmelidir?
** Çıkar çatışmaları ("Conflicts of interest"): Bu, özel çıkarlardan kaynaklanan önyargıları ifade eder. Bu bilerek ya da bilmeyerek yapılabilir. Bu etik dışıdır çünkü verileri yanlış hale getirir.
** Yazarlık anlaşmazlıkları ("Authorship disputes"): Bir makalenin yazarı basitçe makalenin yazarıdır. Bununla ilgili etik sorun, yazar olduğuna inanan iki kişi olduğunda, ancak yalnızca bir gerçek yazar olduğunda ortaya çıkar. Yazının yazarlığını kimin alacağını seçmeye yardımcı olacak yönergeler vardır. Yazarlık alamayan kişi teşekkür bölümüne konur. Yönergeler NIH ve Bilim Editörleri Konseyi'nden gelmektedir.

## Tarihçe

Kaydedilen ilk editoryal yayın öncesi hakem değerlendirmesi, 1665 yılında *[[Philosophical Transactions of the Royal Society]]*nin kurucu editörü Henry Oldenburg tarafından gerçekleştirilmiştir.

Teknik ve bilimsel kitaplar, David Van Nostrand'ın uzmanlık alanıydı ve *[[Mühendislik Dergisi]]* çağdaş bilimsel makaleleri yeniden yayınlıyordu.

## Ayrıca bakınız
* Teşekkür dizini
* Atıf dizini
* Sayısal nesne tanımlayıcısı (DOI)
* Gri literatür
* Açık erişim (yayıncılık)
* Araştırma makalesi fabrikası
* Bilimsel iletişim
* United Kingdom Serials Group

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*