Haklar Bildirgesi

**Haklar Bildirgesi**, **temel haklar bildirgesi**, **haklar beyannamesi** veya **haklar şartnamesi**, bir ülkenin vatandaşlarına ait en önemli hakları içeren bir listedir. Amacı, bu hakları kamu görevlileri ve özel vatandaşlar tarafından ihlallere karşı korumaktır.

Haklar bildirgeleri köklü veya köksüz olabilir. Köklü bir haklar bildirgesi, herhangi bir ülkenin yasama organı tarafından değiştirilemez veya iptal edilemez; bunun yerine genellikle bir ülkenin anayasasının bir parçasıdır ve bu nedenle anayasanın değiştirilmesi için geçerli olan özel prosedürlere tabidir.

## Tarihçe
Belirli gruplar için belirli hakları savunan yasal bildirgeler Orta Çağ'dan beri vardır. Bir örnek, 1215 yılında Kral ve baronları arasında imzalanan İngiliz yasal bildirge olan Magna Carta'dır. Magna Carta, erken modern çağda yeniden uluslararası çapta ilgi görmeye başladı. İngiliz ortak hukuk yargıcı Sör Edward Coke, vatandaşlık temelinde haklar fikrini vurgularken, İngilizlerin tarih boyunca bu haklardan yararlandığını söyledi. 1628'deki Haklar İçin Dilekçe, 1679 İhzar müzekkeresi hareketi ve 1689'daki Haklar Beyannamesi, belirli hakları yasal olarak belirlemiştir.

On Üç Koloni'de İngiliz Haklar Beyannamesi, 1776 Virginia Haklar Bildirgesi'ni tetikleyen nedenlerden biriydi. Aynı yılın ilerleyen dönemlerinde Amerika Birleşik Devletleri Bağımsızlık Bildirgesi'ni etkiledi. Amerika Birleşik Devletleri Anayasası 1789'da kabul edildikten sonra, Amerika Birleşik Devletleri Haklar Bildirgesi 1791'de onaylandı. ABD Anayasası ve Haklar Bildirgesi İngiliz anayasa tarihinden etkilenmiştir.

Aydınlanma Çağından ilham alan İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi, hakların evrenselliğini öne sürüyordu. Fransız Devrimi döneminde, 1789 yılında Fransa Ulusal Kurucu Meclisi tarafından kabul edildi.

20. yüzyılda farklı grupların İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin taslağını hazırlarken bu eski belgelerden yararlandıkları görüldü.

## Demokrasilerde istisnalar
Birleşik Krallık Anayasası yazılmamıştır. Bununla birlikte, 1689 tarihli Haklar Bildirgesi Birleşik Krallık yasalarına dahildir. 1998 İnsan Hakları Yasası, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde belirtilen hakları Birleşik Krallık yasalarına dahil eder. Yeni Yüksek Mahkeme, özgürlük, demokrasi ve hukukun üstünlüğüne yönelik son ihlaller nedeniyle Birleşik Krallık Hakları Bildirgesini yeniden ele almak ve hükûmetin yasalarını ve politikalarını iptal etme yetkisine sahiptir.

Avustralya, birçok eyalette devam eden tartışmalar olmasına rağmen, vatandaşlarını korumaya yönelik ne anayasal ne de federal yasama haklarına sahip olan tek ortak hukuk ülkesidir. 1973'te Federal Başsavcı Lionel Murphy, hiçbir zaman kabul edilmemesine rağmen parlamentoya bir insan hakları yasa tasarısı sundu. 1984'te Senatör Gareth Evans bir Haklar Bildirgesi taslağı hazırladı, ancak bu hiçbir zaman parlamentoya sunulmadı ve 1985'te Senatör Lionel Bowen, Temsilciler Meclisi tarafından kabul edilen ancak Senatodan geçemeyen bir haklar bildirgesi sundu. Eski Avustralya Başbakanı John Howard, gücün seçilmiş politikacılardan seçilmemiş yargıçlara ve bürokratlara devredileceği gerekçesiyle Avustralya'ya yönelik bir haklar bildirgesine karşı çıktı. Victoria, Queensland ve Avustralya Başkent Bölgesi (ACT), insan hakları yasasına sahip tek eyalet bölgeleridir. Bununla birlikte, Avustralya yargı sisteminde mevcut olan yasallık ilkesi, mevzuat açıkça müdahale etme niyetinde olmadığı sürece mevzuatın temel insan haklarına müdahale etmeyecek şekilde yorumlanmasını sağlamayı amaçlamaktadır.

## Bildirge listesi

## Ayrıca bakınız

* Devredilemez haklar
* Doğal haklar
* Hukuk kuralı
* İkinci Haklar Bildirgesi

## Kaynakça