Nookrasi

**Nookrasi** () (Nous, "akıl" veya "zihin" anlamına gelir ve Kratos, "güç" veya "otorite" anlamına gelir) en bilge olarak kabul edilen kişilere karar verme yetkisinin verildiği bir ideal yönetim türüdür. Bu fikir, başta Platon, Farabi ve Konfüçyüs olmak üzere, çeşitli felsefeciler tarafından erken dönemlerde ileri sürülmüştür.

## Gelişimi
Nookrasinin bir siyasi sistem olarak uygulamaya yönelik ilk girişimlerden biri, Pisagor'un İtalya'da takipçileri "matematikoi" tarikatı ile birlikte inşa etmeyi planladığı "bilgelerin şehri" idi.

Platon, Yasalar adlı eserinde bu şehri "sofokrasi", yani filozof kralların yönetimi olarak değerlendirmiştir, ancak bazıları onu aynı şekilde "nookrasi" savunucusu olarak görmektedir.

Vladimir Vernadski, modern tarihte bu terimi değil ama "noosfer" terimini kullanarak benzer kavramlar ortaya atmıştır. Mikhail Epstein, nookrasiyi "düşünen madde doğada kütlesini arttırır, jeo ve biyosfer noosfere dönüşür, insanlığın geleceği nookrasi olarak tasavvur edilebilir - yani belirli sosyal grupları veya bir bütün olarak toplumu temsil eden ayrı bireyler yerine kolektif beynin gücü" olarak tanımlamıştır.

Daha somut bir ifadeyle, genetiği değiştirilmiş gıda veya organizmalarla (GDO'lar) ilgili paradigmatik tartışmalar üzerinde nookrasi düşünülebilir. GDO'lar konusunda, uzmanların görüşleri ile halkın büyük bir bölümünün görüşleri keskin bir şekilde çatışmaktadır. Nookraside makul bir şekilde herkesten daha bilge olduğu düşünülen kişilerden oluşan bir konseyin, diğer şeylerin yanı sıra, böylesine katı bir ihtiyatlılık ilkesine uymaması beklenebilir.

## Olası yöntemler
Jason Brennan'ın "epistokrasi" olarak adlandırdığı kabaca eşdeğer kavramın taksonomisinde, yönetişimi daha bilge bir süreç haline getirmenin bazı temel yolları bulunmaktadır:

* **"Kısıtlı oy hakkı":** Esere göre yalnızca oy kullanma hakkını kazanmak için yeterince bilgili olduğunu kanıtlayanlara oy hakkı verilmelidir. Oy hakkını belirlemek için bir test yapılmalıdır. Herkes bu sınava girmeye hak kazanacak, ancak sadece temel siyasi bilimler, ekonomi ve sosyoloji kavramlarını iyi bilenler oy kullanma izni alacaktır. Testin adil olması için sorular objektif konulara odaklanmalıdır. Bir teşvik yaratmak amacıyla, sınavı geçen seçmenlere 1.000 dolar bonus verilebilir. Sınavı geçemeyen ancak oy kullanmak isteyen bir vatandaş, yakıt tüketim vergisine benzer şekilde, 2.000 dolar ceza ödeyebilir.
* **"Çoğul oy hakkı":** Herkes bir oy hakkına sahip olur, ancak daha iyi eğitimli ve bilgili olanlar daha fazla oy alır. Bu sistem, filozof John Stuart Mill tarafından savunulmuştur Siyasi katılımın seçmenleri güçlendirdiğini düşünmüştür. Ayrıca, düşük bilgili seçmenlerin kötü kararlar vereceğini öne sürer.
* **"Oy Hakkı kurası":** Her seçimden önce, oy kullanma hakkı vermek için rastgele bir kişi seçmek için çekiliş yapılır. Oy kullanmak isteyenler, diğer seçmenlerle birlikte kuralara katılarak oy hakkını kazanmak zorunda olacaktır. Kazanan kişilerin rastgele seçilmesinin bir sonucu olarak, seçmen kitlesinin daha geniş bir nüfusun demografik yapısını yansıtması mümkündür.
* **"Epistokratik veto":** Her vatandaş oy kullanma hakkını elinde tutar, ancak epistokratik bir hükûmet dalı demokratik müzakereleri geçersiz kılabilir. Bu danışma kuruluna üyelik, topluma açık olacaktır, ancak nitelikli olmak için zor testlerden geçmek ve sabıka kaydı kontrollerinden geçmek gerekecektir. Çıkar çatışması olan kişiler diskalifiye edilecektir. Bu uzman gözetmenler konseyi yeni yasa veya düzenleme yaratamaz ancak yanlış bulduğu kararları geçersiz kılabilir. Konsey, niteliksiz adayların adaylıklarını engelleyebilir; bu durum tıkanıklık yaratabilir ancak seçmenleri adayları dikkatlice düşünmeye zorlar.
* **"Simüle edilmiş kahin":** Bu modelde, tüm vatandaşlardan aynı anda politikalar veya adaylar hakkında oy kullanmaları, temel siyasi bilgi testini geçmeleri ve demografik bilgilerini belirtmeleri istenir. Bu üç veri setiyle, hükûmet kamuoyunun "aydınlanmış tercihlerini" tahmin edebilir; örneğin, tam bilgiye sahip ancak demografik olarak farklı olan bir seçmen kitlesinin ne isteyeceğini belirleyebilir.

## Nookrasinin gerekçeleri

### Düşük bilgi sahibi seçmenler
Nookratik teorinin savunucuları, modern demokrasilerdeki seçmenlerin büyük ölçüde cahil, yanlış bilgilendirilmiş ve irrasyonel olduğunu öne süren deneysel bulgulara atıfta bulunmaktadır. Teoriye göre demokrasilerin doğasında var olan seçmenlerin irrasyonelliği iki temel davranışsal ve bilişsel kalıpla açıklanabilir. İlk olarak, seçmenlerin çoğu oylarının marjinal katkısının seçim sonuçları üzerinde bir fark yaratmayacağını düşünmekte, dolayısıyla siyasi konularda kendilerini bilgilendirmeyi faydalı bulmamaktadır. Başka bir deyişle, yeni bilgi edinmenin gerektiği zaman ve çaba nedeniyle, seçmenler rasyonel olarak bilgisiz kalmayı tercih etmektedir. Dahası, çoğu vatandaşın siyasi bilgileri tarafsız, rasyonel yollardan ziyade son derece önyargılı, partizan, motivasyonlu yollarla işlediği gösterilmiştir. Bu psikolojik olgu, seçmenlerin kendilerini belirli bir siyasi grupla güçlü bir şekilde özdeşleştirmelerine, özellikle tercih ettikleri ideolojik eğilimlerle uyumlu argümanları destekleyecek kanıtlar bulmalarına ve nihayetinde yüksek düzeyde önyargıyla oy kullanmalarına neden olmaktadır.

### Demokrasinin ürettiği politikalar
Teoriye göre seçmenlerin mantıksız siyasi tercihleri, hesaplı seçimler yapmalarını ve doğru politika önerilerini tercih etmelerini engellemektedir. Öte yandan, birçok siyasi deney, seçmenlerin daha fazla bilgi sahibi olması durumunda daha iyi politikaları destekleme eğiliminde olduklarını göstermiş ve bilgi edinmenin rasyonel oy verme üzerinde doğrudan bir etkisi olduğunu ortaya koymuştur. Dahası, nookrasi taraftarları, politikacıların seçimleri kazanmak ve iktidarlarını sağlamlaştırmak için vatandaşların politika kararlarını, bu politikaların içeriğine ve daha sonraki sonuçlarına özellikle dikkat etmeden uygulamayı tercih edecekleri gerçeğinde daha büyük bir tehlike görmektedir. Demokrasilerde sorun, seçmenlerin kötü politika kararları almaya eğilimli olması ve dolayısıyla politikacıların kişisel çıkarları nedeniyle bu politikaları uygulamaya teşvik edilmesidir. Bu nedenle nookratlar, kötü politika sonuçlarını önlemek için vatandaşların oy verme gücünü sınırlamanın mantıklı olduğunu savunurlar. Nookrasi, hayırseverlik girişimlerini sürdürmek için bir davranış kuralına sahiptir.

### Uzmanlığın kullanımı
Nookratlara göre, siyasi kararların karmaşık doğası göz önüne alındığında, bir vatandaşın siyasi amaçlarına ulaşmak için gerekli araçlara karar vermek için gerekli bilgiye sahip olacağını varsaymak makul değildir. Genel olarak, siyasi eylemler ekonomi, sosyoloji, uluslararası ilişkiler ve kamu politikası gibi çeşitli alanlardan çok sayıda sosyal bilimsel bilgi gerektirir; ancak sıradan bir seçmen bu alanlardan herhangi birinde en uygun kararı verecek kadar uzmanlaşmamıştır. Christiano bu sorunu çözmek için, vatandaşların siyasi tartışmaların gündemini belirlediği ve toplumun amaçlarını saptadığı, yasa koyucuların ise bu amaçlara ulaşmak için kullanılacak araçlara karar vermekle sorumlu olduğu, siyasi işbölümüne dayalı bir yönetim sistemi önermektedir. Nookratlar için, karar alma mekanizmasının özel olarak eğitilmiş, uzmanlaşmış ve deneyimli bir organa devredilmesinin daha üstün ve daha verimli politika sonuçlarıyla sonuçlanması beklenir. Bir tür nookratik yönetim unsuruna sahip olan bazı ülkelerin son dönemdeki ekonomik başarıları, nookrasi lehindeki bu argümana dayanak sağlamaktadır.

Örneğin, Singapur meritokrasiyi destekleyen bir siyasi sisteme sahiptir; Singapur'da hükûmete giden yol, yalnızca ortalamanın üzerinde becerilere sahip olanların sıkı üniversite giriş sınavları, işe alım süreçleri vb. ile belirleneceği ve ardından tüm topluma fayda sağlayacak en iyi çözümleri geliştirebilmek için titizlikle eğitileceği şekilde yapılandırılmıştır. Ülkenin kurucu lideri Lee Kuan Yew'in sözleriyle Singapur, doğuma bağlı zenginlik ya da ayrıcalığa değil, çaba ve liyakate dayalı bir toplumdur. Teoriye göre bu sistem öncelikle vatandaşların siyasi liderlerin ülkenin uzun vadeli planlarını kendilerinden daha iyi anlama eğiliminde olduklarına inanmaları nedeniyle işlemektedir; bu nedenle, olumlu politika sonuçlarını gördükçe, meritokratik boyutlardan şikayet etmek yerine sisteme uyma eğilimindedirler. Örneğin, Singapur'da vatandaşların çoğu, Singapur'u üçüncü dünya ülkesinden gelişmiş bir ekonomiye dönüştürmeyi başardığını, vatandaşlarında ülkeye karşı sadakati başarılı bir şekilde teşvik ettiğini ve büyük bir etnik çeşitliliğe rağmen benzersiz bir Singapur vatandaşlığı kavramını doğurduğunu belirterek hükûmetlerini övmektedir. Singapur'un teknokratik sistemini daha da geliştirmek için Parag Khanna gibi bazı düşünürler, ülkenin doğrudan teknokrasi modelini benimsemesini, temel konularda çevrimiçi anketler, referandumlar vb. yoluyla vatandaşlardan girdi talep etmesini ve uzmanlardan oluşan bir komitenin bu verileri analiz ederek en iyi hareket tarzını belirlemesini önermiştir.

## Eleştiriler
Teknokrasiler gibi nookrasiler de, az ya da çok kalıcı bir yönetici sınıfın potansiyel olarak desteklenmesi gibi meritokratik başarısızlıklar nedeniyle eleştirilmiştir. Diğer eleştiriler ise daha demokratik ideallerin daha iyi epistemik hukuk ve politika modelleri olduğunu vurgulamıştır. Nookrasiye yönelik eleştiriler çok çeşitli şekillerde ortaya çıkmaktadır; bunlardan ikisi nookrasilerin etkinliği ve siyasi uygulanabilirliğine odaklanan eleştirilerdir.

Teknokrasi, meritokrasi ve epistokrasi de (Jason Brennan'ın sıkça atıfta bulunulan kitabının odak noktası) dahil olmak üzere tüm biçimleriyle nookrasiye yönelik eleştiriler, nookrasi yerine doğrudan demokrasinin desteklenmesinden, demokraside temsil anlayışına yönelik değişiklik önerilerine kadar uzanmaktadır. Siyaset kuramcısı Hélène Landemore, temsilcilerin yönetim için önemli yasaları etkin bir şekilde çıkarmasını savunurken, özellikle halkı karar alma sürecinden uzaklaştırmayı ve böylece siyasi güçlerini geçersiz kılmayı amaçlayan temsil anlayışlarını eleştirmektedir. Nookrasi, özellikle Jason Brennan'ın Against Democracy (Demokrasiye Karşı) adlı kitabında tasavvur edildiği şekliyle, bilgisiz memurlara göre daha yararlı kararlar alacağı varsayılan memurların son derece üstün bilgilerine dayanarak halkı karardan ayırmayı amaçlamaktadır.

### Anti-demokratiklik ve nookrasi
Özellikle Jason Brennan'ın epistokrasisi demokrasiyle ve teorisyenlerin demokrasiler için önerdiği belirli kriterlerle çelişmektedir. Robert Dahl'ın ''Poliarşi'si'' çok sayıda insanı yöneten demokrasiler için belirli kurallar ve vatandaşlara tanınması gereken hakları ortaya koymaktadır. Hükûmetin, yönetimin tam üyelerinin tercihlerini ayrımcı bir şekilde dikkate almaması yönündeki talebi, Brennan'ın "kısıtlı oy hakkı" ve "çoğul oy" şemaları tarafından kısıtlanmaktadır. Kitabının sekizinci bölümünde Brennan, ulaşılan eğitim seviyelerine göre insanlara daha fazla oy hakkı tanıyan kademeli bir oy gücü sistemi önermektedir; varsayımsal bir vatandaşa verilen ilave oy sayısı, on altı yaşından itibaren lise, lisans, yüksek lisans ve benzeri her seviyede artmaktadır. Bununla birlikte Dahl, büyük bir insan grubunu yöneten her demokrasinin "alternatif bilgi kaynaklarını" kabul etmesi ve onaylaması gerektiğini yazmıştır. Ayrıca, "Örgün eğitim gibi bir sisteme dayanarak vatandaşlığın tüm yetkilerini vermek, insanların bilgiyi tüketebilecekleri diğer yolları hesaba katmamaktadır" argümanı yaygın olarak atıfta bulunulan argümandır.

### Uzmanların verimi
Nookrasi aynı zamanda verimlilik iddiaları nedeniyle de eleştirilmektedir. Brennan, sıradan insanların devlet adına karar vermelerine güvenilememesinin birçok nedeninden birinin, muhakemenin yaygın olarak motive edilmesi ve bu nedenle insanların hangi politikaları destekleyeceklerine en etkili olana göre değil, önlemleri öneren ve destekleyenlerle olan bağlantılarına göre karar vermeleri olduğunu yazmıştır. Brennan, ideal insanı Platon'un filozof kralını ve daha gerçekçi bir ifadeyle Michael Young'ın *[[Meritokrasinin Yükselişi]]* adlı makalesinde hicvettiği akademik elitleri yansıttığını öne sürmüştür.

Modern siyaset teorisyenleri siyasette önyargılı bir bakış açısını reddetmezler, ancak bu önyargılar hakkında yaygın olarak düşünüldüğü yazılmaz. Profesör Landemore, bilişsel çeşitliliğin varlığını kullanarak, problem çözme (biliş) yaklaşımlarında büyük bir çeşitlilik gösteren herhangi bir insan grubunun başarılı olma olasılığının, böyle olmayan gruplara göre daha yüksek olduğunu savunmaktadır. Bu görüşünü, New Haven'da ışıklandırması olmayan bir köprüdeki suç oranını azaltmak isteyen farklı kariyerlere sahip vatandaşlar, politikacılar ve polislerden oluşan bir görev gücü örneğini kullanarak açıklamaktadır. Bu çözümün etkili olduğu kanıtlanmış, Kasım 2010 itibarıyla lambaların yerleştirilmesinden bu yana köprüde tek bir gasp vakası rapor edilmemiştir. Yazarın argümanı esas olarak nookratik ilkelerin çürütülmesinde yatmaktadır, zira bu ilkeler, siyasi sistem sadece elitler arasında bir tartışma olarak görüldüğünde ve tüm yönetim arasında bir tartışma olmadığında, çeşitlilik içeren bir havuzun artan sorun çözme becerisini kullanmamaktadır.

Bazı teorisyenlere göre nookrasi, mevcut elit iktidar yapılarını koruyacak ve aynı zamanda etkisizliğini sürdürecek bir fantezi üzerine inşa edilmiştir. *New Yorker* için yazan Caleb Crain, Brennan'ın yücelttiği idealizmin gerçekten var olduğunu söylemek için çok az neden olduğunu belirtmiştir. Crain, Brennan'ın kitabında yer alan ve matematikte üstün becerilere sahip olduklarını kanıtlayanların bile, bu becerileri kullanmaları zaten sahip oldukları siyasi inancı tehdit ediyorsa kullanmadıklarını gösteren bir çalışmadan bahsediyor. Brennan bu çalışmayı siyasi kabileciliğin tüm insanlarda ne kadar derin köklere sahip olduğunu göstermek için kullanırken, Crain bu çalışmadan, bilgi ve hakikate sıradan vatandaştan daha fazla saygı göstererek politika yapabilen epistokratik bir organın doğasını sorgulamak için yararlanmıştır. Birçoklarına göre bunu düzeltmenin tek yolu müzakere çemberini genişletmektir (yukarıda tartışıldığı gibi) çünkü halktan daha fazla girdi ve onay alınarak alınan politika kararları daha uzun ömürlü olmakta ve hatta uzmanların da onayını almaktadır. Crain, uzmanların da hatalı olduğunu göstermek için, son yıllarda başarısız olarak nitelendirdiği uzman onaylı siyasi kararlardan bazılarını sıralamıştır: "Irak işgali, Avro Bölgesi, banka kredilerini teminatlandırılmış borç yükümlülükleri haline getirmek."

Bu siyasi kararların gerekçelerine ilişkin tartışmalar sürerken, siyaset teorisyeni David Estlund epistokrasiye karşı en önemli argümanlardan biri olarak gördüğü seçmen seçiminde yanlılık konusunu ortaya attı. Estlund'un korkusu, seçmenlerin ve seçmenlerin oy miktarının seçildiği yöntemin, insanların tespit edemediği ve bu nedenle düzeltemediği bir şekilde taraflı olabileceğiydi. Hem Brennan hem de Crain'in belirttiği gibi, seçmen seçme yöntemlerinin bilinen yönleri pek çok teorisyeni endişelendirmektedir.

### Nookrasinin demografik adaletsizliği
Demokrasiyi savunanlar, adaletsizliğini ve kötü sonuçlarını belirterek nookrasinin özünde iki boyutta adaletsiz olduğunu göstermeye çalışmışlardır. Bunlardan ilki, farklı gelir düzeylerine ve eğitim geçmişlerine sahip kişilerin bilgiye eşit olmayan erişimleri olduğundan, epistokratik yasama organının doğal olarak daha yüksek ekonomik statüye sahip vatandaşlardan oluşacağını ve dolayısıyla toplumun farklı demografik gruplarını eşit şekilde temsil edemeyeceğini belirtmektedir. İkinci argüman ise politika sonuçlarıyla ilgilidir; nookratik organda demografik açıdan aşırı temsil ve eksik temsil söz konusu olacağından, sistem demografik açıdan avantajlı grubu kayırarak adaletsiz sonuçlar üretecektir. Brennan bu iki eleştiriye karşı nookrasiyi savunmakta ve sistem için bir gerekçe sunmaktadır.

Demokratlar tarafından öne sürülen adaletsizlik argümanını reddeden Brennan, modern demokrasilerde oy kullanan seçmenlerin demografik olarak da orantısız olduğunu savunmaktadır; deneysel çalışmalara dayanarak, beyaz, orta yaşlı, yüksek gelirli erkekler gibi ayrıcalıklı geçmişten gelen seçmenlerin diğer demografik gruplardan daha yüksek oranda oy kullanma eğiliminde olduğu gösterilmiştir. Genel oy hakkı varsayımı altında de jure olarak her grup aynı oy hakkına sahip olsa da, de facto uygulamalar ayrıcalıklı kişilerin seçim sonuçları üzerinde daha fazla etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, teoriye göre temsilciler de toplumun demografik yapısıyla örtüşmeyecektir ve bu nedenle demokrasi pratikte adaletsiz görünmektedir.

Brennan, ikinci iddiayı çürütmek için seçmenlerin bencilce oy kullanmadığını, başka bir deyişle avantajlı grubun azınlık grubunun çıkarlarını baltalamaya çalışmadığını belirtmektedir. Brennan'a göre bu nedenle, demografik olarak avantajlı gruba doğru daha çarpık olan nookratik organların avantajlı grup lehine kararlar alacağı endişesi başarısız olmaktadır. Brennan'a göre nookrasi, belirli bireylerden ziyade toplumun genelinin refahını artıracak şekilde hizmet edebilir.

## Daha fazlası için
Nietzsche, Friedrich (2017). *Yunan Devleti ve Diğer Parçalar.* Delphi Klasikleri.

## Ayrıca bakınız

* Demokrasi
* Meritokrasi
* Teknokrasi

## Kaynakça