Para tekvando

**Para tekvando**, tekvando sporunun engelli sporcular için uyarlanmış bir branşıdır. Sporun en üst düzey yönetim organı Dünya Tekvando Federasyonu'dur (WT). Para sporcular için *kyorugi* ve *poomsae* gibi yeni disiplinler geliştirilmiştir; her ikisi de dövüş sanatları formu niteliğindedir. 31 Ocak 2017'de Para Tekvando, Uluslararası Paralimpik Komitesi (IPC) Genel Kurulunda 2020 Yaz Paralimpik Oyunları programına resmen alınmıştır. Aynı yıl WT, IPC'nin tam üyesi olmuştur.

## Tarihçe

### Kökenler
Dünya Tekvando Federasyonu (WT), engelli sporcular için taekwondonun gelişimini desteklemek ve yaygınlaştırmak amacıyla 2006 yılında Para Tekvando Komitesi'ni kurdu. İlk aşamada para tekvando, kol ampute ve uzuv eksikliği olan sporcular için *kyorugi* (müsabaka) branşı üzerinde yoğunlaştı. İlk Para Tekvando Şampiyonası, 2009 yılında Bakü, Azerbaycan'da düzenlendi.

Para tekvandonun 2016 Rio Paralimpik Oyunları programına dahil edilememesi sonrasında, 2013 yılında WT Dünya Para Tekvando Şampiyonası sırasında bir çalışma grubu oluşturuldu ve branşın gelişimi tartışıldı. Para Tekvando Komitesi, Serebral Palsili Sporcular Uluslararası Derneği (CPISRA) ve Zihinsel Engelliler Uluslararası Spor Federasyonu (INAS) temsilcilerini de toplantılara davet etti. Çalışma grubunun önerileriyle para tekvandonun kapsamı genişletildi ve tüm engel gruplarından sporcular için uluslararası yarışmalara katılım imkânı sağlandı.

*Poomsae* branşı, nörolojik, zihinsel veya görme engelli sporcuların da yarışabilmesi için programa eklendi. Para Tekvando Poomsae branşı ilk kez beşinci WT Dünya Para Tekvando Şampiyonası'nda (Moskova) zihinsel engelli sporcular için düzenlendi. Ayrıca, Para Tekvando Poomsae 2015 INAS Global Oyunları ve 2015 CPISRA Dünya Oyunları'nda gösteri branşı olarak yer aldı.

### Paralimpik Oyunları başvuru süreci
Dünya Tekvando Federasyonu (WT), Ekim 2013'te Uluslararası Paralimpik Komitesi (IPC) tarafından tanınan uluslararası federasyon statüsüne kavuştu. WT, 2020 Tokyo Paralimpik Oyunları programına dahil olmak için Ocak 2014'te IPC'ye resmi niyet mektubu sundu. Başvuru sürecinin ikinci aşaması Temmuz 2014'te tamamlandı. Ekim 2014'te Almanya'nın Berlin kentinde düzenlenen IPC Yürütme Kurulu toplantısında, WT, Para Tekvando'nun 2020 Tokyo Paralimpik Oyunları'na alınması için adaylık sunumunu yaptı. Toplantı sonrası bazı spor dallarının Tokyo 2020 programına kesin olarak dahil edilmesine karar verildi; ancak Para Tekvando bu dallar arasında yer almadı.
Ocak 2015'te ise IPC, Abu Dabi'de düzenlenen Yürütme Kurulu toplantısında 2020 Tokyo Paralimpik Oyunları'nın spor programına son halini verdi ve nihai karar açıklandı.

## Yönetim
Para tekvandonun yönetim organı Dünya Tekvando Federasyonu'dur (WT) ve branşın tüm kural ve düzenlemelerini belirler. 2013 yılında WT, IPC tarafından resmen tanınmıştır ve 2015 yılında WT, IPC'nin tam üyesi olmuştur.

## Müsabaka disiplinleri
Para tekvandoda, tüm engel gruplarındaki sporcuların katılımını sağlamak amacıyla WT tarafından iki ana disiplin müsabaka formatında düzenlenmektedir: *kyorugi* (müsabaka) ve *poomsae* (hareket serileri). Para kyorugi kuralları, Olimpik kyorugiden farklıdır; başa yapılan tüm teknikler yasaktır ve yumruklara puan verilmez.

## Para Tekvando Kyorugi

### Müsabaka sistemi
Para Tekvando Kyorugi müsabakaları, tekli eleme turnuva sistemi, lig usulü (round robin) veya tekli eleme turnuva ile repesaj sisteminde yapılabilir.

### Süre
Para Tekvando Kyorugi karşılaşmaları, her biri iki dakikalık üç raunttan oluşur ve her raund arasında bir dakikalık dinlenme süresi verilir. Üçüncü raunt sonunda skor eşitliği varsa, bir dakikalık dinlenmeden sonra dördüncü raunt olan Altın Puan (Golden Point) raundu yapılır. Karşılaşmanın süresi, teknik delege tarafından değiştirilebilir. Süre değişikliğine karar verilirken sporcu sınıfları dikkate alınır.

### Geçerli puanlar
Göğüs koruyucuya yapılan geçerli ayak teknikleri için iki puan, dönüşlü (spinning) ayak teknikleri için üç puan, çift dönüşlü (spinning kick) teknikler için ise dört puan verilir. Rakibe verilen her bir *gam-jeom* (ceza) için ise bir puan eklenir.

### Sıkletler
Para Tekvando Kyorugi'de sıkletler, cinsiyet ve ağırlığa göre aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:

## Para Tekvando Poomsae

### Müsabaka sistemi
Para Tekvando Poomsae müsabakaları, tekli eleme veya çift eleme turnuva sistemiyle düzenlenir.

### Süre
Bir Para Tekvando Poomsae müsabakasının süresi 20 ila 120 saniye arasında değişir ve sporcular bu süre zarfında her bir *poomsae*yi ritmik ve doğru şekilde icra etmelidir. Yarışmacılar karşılaşmada sırayla *poomsae*lerini sergiler. Bir yarışmacı *poomsae*sini erken tamamlarsa, rakibine bir sonraki *poomsae*si öncesi en az bir dakika dinlenme süresi tanınır.

### Puanlama kriterleri
Para Tekvando Poomsae müsabakalarında toplam puan 10,0'dır. P20 sporcu sınıfında, yapılan *poomsae*nin zorluk derecesine göre ek puan verilir. Puanlama iki ana başlıkta değerlendirilir: teknik ve sunum. Teknik için en fazla 4,0; sunum için en fazla 6,0 puan verilir.

### Kategoriler
Para Tekvando Poomsae müsabakalarında kategoriler yaş ve cinsiyete göre belirlenmiştir.

## Para Tekvando sporcu değerlendirmesi
Sporcu değerlendirmesi, sınıflandırma panelinin sporcunun Asgari Engel Kriterleri'ni (MIC) karşılayıp karşılamadığını belirlediği ve sporcunun ilgili Spor Sınıfı'na atandığı süreçtir. Değerlendirme; fiziksel değerlendirme, teknik değerlendirme ve gözlem değerlendirmesi olmak üzere üç aşamadan oluşur.

### Sporcu sınıfları
Para Kyorugi ve Para Poomsae'deki sporcu sınıfları sırasıyla "K" ve "P" öneki ile gösterilir.

## Başlıca şampiyona ve turnuvalar

## Üyelik
Ağustos 2017 itibarıyla, Dünya Tekvando Federasyonu'nun (WT) beş kıtadan 208 üye ulusal federasyonu bulunmaktadır. 
Beş kıtasal federasyon bulunmaktadır: Avrupa Tekvando Birliği (ETU), Afrika Tekvando Birliği (AFTU), Asya Tekvando Birliği (ATU), Okyanusya Tekvando Birliği (OTU) ve Pan-Amerikan Tekvando Birliği (PATU). Her kıtasal federasyon, kendi kıtasında para tekvandonun idaresinden, tanıtımından ve geliştirilmesinden sorumludur.

## Dünya sıralaması
Para tekvando dünya sıralamaları, WT Sıralama Yönergesi'nde belirtilen kurallara göre oluşturulmaktadır. Para Kyorugi'de sıralamalar sınıflandırma ve sıklet kategorilerine göre, Para Poomsae'de ise sporcu sınıfı ve yaş kategorisine göre ayrılır. Hem Kyorugi hem de Poomsae'de şampiyona veya turnuvaların G derecesine göre tüm katılımcılara puan verilir.

## Ayrıca bakınız
* Dünya Tekvando Federasyonu

## Kaynakça