Terra (uydu)

**Terra**, ya da resmi adıyla ***EOS AM-1***, NASA’nın Dünya Gözlem Sistemi'nin (Earth Observing System - EOS) ilk uydusudur. 18 Aralık 1999'da Vandenberg Hava Kuvvetleri Üssü’nden bir Atlas IIAS roketiyle fırlatılmıştır. Başlangıçta altı yıllık bir görev süresi planlanmış olsa da, Terra bu sürenin çok ötesine geçerek 2020'li yıllara kadar kesintisiz Dünya gözlemi yapmayı sürdürmektedir.

Yaklaşık 705&nbsp;km yükseklikte, Güneş'e eşzamanlı kutupsal bir yörüngede dönen Terra, her yerden her geçişinde yaklaşık sabit bir yerel saate (sabah 10:30 civarı) denk gelir. Bu düzenli zamanlama, uzun vadeli değişimlerin karşılaştırmalı olarak izlenebilmesini sağlar.

Terra, beş gelişmiş gözlem cihazıyla donatılmıştır: ASTER, CERES, MISR, MODIS ve MOPITT. Bu cihazlar Dünya'nın atmosferi, karasal yüzeyleri, okyanusları, kar ve buz örtüleri ile enerji dengesini eşzamanlı olarak gözlemleyerek; iklim değişikliği izleme, doğal afetlerin (örneğin orman yangınları, volkanik patlamalar) haritalanması, atmosferik kirleticilerin takibi ve iklim modellemeleri gibi çok çeşitli alanlarda veri sağlar.

NASA'nın EOS programındaki ilk uydu olan Terra, Aqua ve Aura uydularıyla birlikte kapsamlı bir iklim kayıt arşivi oluşturur. Görevde Japonya ve Kanada ile uluslararası işbirliği yapılmıştır. 2020'den bu yana yörüngesinde hafif bir sapma olsa da, görev ekibi bu değişimin veri kalitesine etkisini başarıyla azaltmıştır.

## Görev
Terra, dünyanın nasıl değiştiğini ve bu değişimin canlı yaşam üzerindeki etkisinin neler olduğu gibi soruları cevaplamak amacıyla 1999'da NASA tarafından Dünya Gözlemleme Sistemi kapsamında uzaya fırlatıldı.

Uydu, Dünya'nın atmosferini, okyanuslarını, karalarını, kar ve buzlarını ve enerji dengesini gözlemleyen beş alet taşır. Bu gözlemler bir araya geldiğinde, Dünya sisteminin nasıl çalıştığı ve nasıl değiştiği konusunda içgörü sağlar. Terra gözlemleri, insanlığın gezegen üzerindeki etkisini ortaya çıkarır ve yangın ve volkanlar gibi doğal afetler hakkında veriler sağlar.

Terra, Amerika Birleşik Devletleri, Japonya ve Kanada'dan gelen araçları taşıyan uluslararası bir görevdir.

## Donanım

Terra, hepsi aynı anda çalışabilen ve yeryüzü hakkında çeşitli bilgiler toplayan beş farklı alet ile donatılmıştır:

### ASTER
**Advanced Spaceborne Thermal Emission and Reflection Radiometer** *([[Türkçe]]: Gelişmiş Uzay Tabanlı Termal Emisyon ve Yansıma Radyometresi)*

ASTER, NASA, Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı (METI) ve Japonya Uzay Sistemleri (J-spacesystems) arasında yapılan bir işbirliği projesidir. ASTER verileri, kara yüzey sıcaklığı, yansıma ve yükseklikle ilgili ayrıntılı haritalar oluşturmak için kullanılır. Terra dahil olmak üzere EOS uydularının koordineli sistemi, NASA'nın Bilim Misyonu Direktörlüğü ve Yer Bilimleri Bölümü'nün önemli bir bileşenidir.

Cihazı, eski Landsat Tematik Haritalayıcı ve Japonya'nın JERS-1 OPS tarayıcısı ile karşılaştırıldığında, uzaktan algılama görüntüleme yeteneklerinde yeni nesil bir adımdır. ASTER, görünür ışık dalga boylarından termal kızılötesi dalga boylarına kadar 14 bantta yüksek uzamsal çözünürlüklü veriler yakalar ve dijital yükseklik modeli oluşturmak için stereo görüntüleme yeteneği sağlar. Terra'nın “yakınlaştırma lensi” olarak ASTER verileri, diğer Terra ve uzayda bulunan cihazlar tarafından doğrulama ve kalibrasyon için kullanılır.

ASTER çalışır durumda olsa da üzerindeki **Short Wave Infrared (SWIR)** "*Kısa Kızılötesi Dalga"* modülünden gelen veriler mevcut değildir.

### CERES
**Clouds and the Earth's Radiant Energy System** *([[Türkçe]]: Bulutlar ve Dünya'nın Radyant Enerji Sistemi)*Terra uydusunda, Dünya'nın toplam radyasyon dengesini ölçen ve bilim insanlarının yüzeyden atmosferin üst katmanlarına kadar radyasyon akışında bulutların rolünü değerlendirmelerine olanak tanıyan bulut özellikleri tahminleri sağlayan iki adet özdeş CERES cihazı bulunmaktadır. Bir CERES cihazı çapraz izleme modunda, diğeri ise çift eksenli izleme modunda çalışır. Çapraz izleme modu, esasen Dünya Radyasyon Bütçesi Deneyi (ERBE) ve Tropikal Yağış Ölçüm Görevi (TRMM) ölçümlerini sürdürürken, çift eksenli izleme modu, Dünya'nın radyasyon dengesini hesaplamak için kullanılan açısal modellerin doğruluğunu artıran yeni açısal akı bilgileri sağlar.

Bu iki CERES sensörü ayrıca Terra'nın kardeş gemisi olan Aqua uydusunda da kullanılmaktadır.

### MISR
**Multi-angle Imaging SpectroRadiometer** *([[Türkçe]]: Çok Açılı Görüntüleme Spektroradiyometresi)*

Çoğu uydu aleti sadece aşağıya veya gezegenin kenarına doğru bakar. Dünya'nın iklimini tam olarak anlamak ve nasıl değiştiğini belirlemek için, doğal koşullar altında farklı yönlere saçılan güneş ışığının miktarını bilmemiz gerekir. MISR, bu ihtiyacı karşılamak için tasarlanmış yeni bir alet türüdür — Dünya'yı dokuz farklı açıya yöneltilmiş kameralarla görüntüler. Bir kamera nadire doğru bakar, diğerleri ise Dünya yüzeyinde 26,1°, 45,6°, 60,0° ve 70,5°'lik ileri ve geri görüş açıları sağlar. Cihaz üstten uçarken, Dünya yüzeyinin her bölgesi dört dalga boyunda (mavi, yeşil, kırmızı ve yakın kızılötesi) dokuz kameranın tümü tarafından sırayla görüntülenir.

MISR verileri, güneş ışığının Dünya ortamındaki akıbetini daha iyi anlamamızı sağlamanın yanı sıra, farklı bulut türlerini, aerosol parçacıklarını ve yüzeyleri ayırt edebilir. MISR, özellikle aşağıdaki alanlarda aylık, mevsimsel ve uzun vadeli eğilimleri izleyecektir:

* Doğal kaynaklar ve insan faaliyetleri tarafından oluşturulanlar da dahil olmak üzere atmosferik aerosol parçacıklarının miktarı ve türü.
* bulutların miktarı, türleri ve yükseklikleri.
* bitki örtüsü yapısı dahil olmak üzere arazi yüzeyinin kaplamasının dağılımı.

### MODIS
**Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer** *([[Türkçe]]: Orta Çözünürlüklü Görüntüleme Spektroradiyometresi)*

2.330&nbsp;km genişliğindeki geniş görüş alanıyla MODIS, 36 ayrı spektral bantta dünyamızın her noktasını 1-2 günde bir görür. Sonuç olarak, MODIS diğer Terra sensörlerinden daha geniş bir yelpazede dünyanın hayati belirtilerini izler. Örneğin, sensör neredeyse her gün gezegenin yüzeyinin bulutlarla kaplı olan yüzdesini ölçer. Bu geniş uzamsal kapsama alanı, MODIS'in **MISR** ve **CERES** ile birlikte bilim insanlarının bulutların ve aerosollerin Dünya'nın enerji dengesi üzerindeki etkisini belirlemelerine yardımcı olmasını sağlar.

MODIS, bulut örtüsünün sıklığını ve dağılımını kaydetmenin yanı sıra, sıvı su ve buz bulutlarındaki bulut damlacıklarının dağılımı ve boyutu gibi bulutların özelliklerini de ölçer. MODIS ayrıca atmosferdeki küçük sıvı veya katı parçacıklar olan aerosollerin özelliklerini de ölçer. Aerosoller, kirlilik ve biyokütle yakma gibi insan kaynaklı kaynaklardan ve toz fırtınaları, volkanik patlamalar ve orman yangınları gibi doğal kaynaklardan atmosfere girer. MODIS, bilim insanlarının atmosfer kolonundaki su buharı miktarını ve sıcaklık ve su buharının dikey dağılımını belirlemelerine yardımcı olur. Bu ölçümler, Dünya'nın iklim sistemini anlamak için önemlidir.

MODIS, küresel karbon döngüsünün işleyişine yeni bilgiler sağlayan biyosferdeki büyük ölçekli değişiklikleri izlemek için idealdir. MODIS, karasal ve deniz bitkilerinin (fitoplankton) fotosentetik aktivitesini ölçerek, bitki üretkenliğinde ne kadar sera gazının emildiğini ve kullanıldığını daha iyi tahmin eder. Sensörün yüzey sıcaklığı ölçümleriyle birleştirilen MODIS'in biyosfer ölçümleri, bilim insanlarının iklim değişikliklerine yanıt olarak karbondioksitin kaynaklarını ve emilim yerlerini izlemelerine yardımcı olmaktadır.

Sensör, neredeyse her gün tüm dünyada kara yüzeyindeki değişiklikleri izleyerek Landsat'ın başlattığı mirası geliştirip genişletmektedir. MODIS, kış fırtınaları ve soğuk hava koşullarının getirdiği kar ve buzun kapladığı alanı haritalandırır. Sensör, kışın yerini bahara bırakmasıyla kıtaları kaplayan ve bitki örtüsünün çiçek açmasına neden olan “yeşil dalga”yı gözlemler. Volkanik patlamalar, seller, şiddetli fırtınalar, kuraklıklar ve orman yangınları gibi afetlerin nerede ve ne zaman meydana geldiğini görür. MODIS'in bantları yangınlara karşı özellikle duyarlıdır; alevli yangınları ayırt edebilir ve yangınların atmosfere saldığı aerosol ve gaz miktarlarını daha iyi tahmin edebilir.

MODIS, Pasifik fitoplankton popülasyonlarındaki değişiklikleri görür ve bu değişiklikler, ünlü El Niño/La Niña iklim kardeşlerinin gelişinden çok önce onların başlangıcını işaret edebilir. Buna karşılık, deniz yüzeyi sıcaklığı ve okyanus rengi ölçümlerini birleştirerek, MODIS El Niño ve La Niña'nın mikroskobik deniz bitkileri üzerindeki etkilerini gözlemlemiştir. MODIS ayrıca klorofil floresanını ölçmek için benzersiz bir kanala sahiptir. Işığa maruz kalan tüm bitkiler parlamaya veya floresanlaşmaya başlar, ancak bu, gözümüzün göremeyeceği dalga boylarında gerçekleşir. Bitkiler ne kadar fazla floresanlaşırsa, fotosentez için o kadar az enerji kullanırlar. Böylece MODIS, fitoplanktonun dağılımını haritalamakla kalmaz, aynı zamanda sağlığını da ölçmemize yardımcı olur.

### MOPITT
**Measurement of Pollution in the Troposphere** *([[Türkçe]]: Terra Troposfer Kirliliği Ölçüm Cihazı)*

MOPITT, Kanada tarafından sağlanan bir araç olup uzayda en uzun süre devam eden hava kalitesi misyonu ve Kanada tarihindeki en uzun süreli uzay misyonu olmaya devam etmektedir. 2000 yılının Mart ayında faaliyete geçen MOPITT, yüksek kaliteli veriler topladı ve dünya çapında hava kalitesinin anlaşılmasına ve iklim araştırmalarının iyileştirilmesine katkıda bulundu. MOPITT, küresel ölçekte karbon monoksit (CO) ölçümlerini sürekli olarak hedefleyen ilk uzay tabanlı cihazdı.

1 Şubat 2025'te, Terra Troposfer Kirliliği Ölçüm Cihazı (MOPITT ) güvenli moda geçti. Güvenli moddayken, MOPITT bilimsel verisi toplanmayacak ve 31 Mart 2025 tarihinde hizmet dışı bırakılacak.

## Teknik özellikler ve inşa

Dosya:Flag of the United States.svg|ABD: Terra platformu (uydu otobüsü), CERES, MISR ve MOIDS
Dosya:Flag of Japan.svg|Japonya: ASTER
Dosya:Flag of Canada (Pantone).svg|Kanada: MOIPTT
Terra, Pennsylvania eyaletinin Valley Forge şehrinde Lockheed Martin Missiles and Space (LMMS) tarafından üretilen bir uzay aracı otobüsünden oluşmaktadır. Uzay aracı, grafit-epoksi boru elemanlarından oluşan kafes benzeri bir ana yapı ile inşa edilmiştir. Bu hafif yapı, uzay aracının çeşitli görev aşamaları boyunca desteklenmesi için gereken mukavemet ve sertliği sağlamaktadır. Uzay aracının tepe yüzünde, çeşitli uzay aracı otobüsü bileşenlerini barındıran ekipman modülleri (EM'ler) bulunmaktadır. EM'ler, uzay aracının fırlatma öncesi entegrasyonunu ve testini kolaylaştırmak için boyutlandırılmış ve bölümlere ayrılmıştır:

### EPS
**Electrical Power Subsystem** *([[Türkçe]]: Elektrik Güç Alt Sistemi)*

Uzay aracının güneş ışığı alan tarafına yerleştirilen büyük tek kanatlı güneş paneli (9 m x 5 m = 45 m2 boyutunda), hem güç üretim kapasitesini hem de enstrüman ve ekipman modülü radyatörleri için kullanılabilir soğuk uzay görüş alanını (FOV) en üst düzeye çıkarır. Uydunun ortalama gücü, GaAs/Ge güneş paneli tarafından sağlanan 2,53&nbsp;kW'tır (BOL'da maksimum 7,5&nbsp;kW @ 120 V). Güneş paneli, TRW tarafından geliştirilen prototip hafif esnek battaniye güneş paneli teknolojisine dayanmaktadır (tek bağlantılı GaAs/Ge fotovoltaiklerin kullanımı). Güneş panellerinin açılması için sarılabilir bir direk kullanılmaktadır. Terra uzay aracı, NASA tarafından uygulanan 120 VDC yüksek voltajlı uzay aracı elektrik güç sisteminin ilk yörünge uygulamasıdır. Herhangi bir yük koşulunda 120 DC (±4%) sağlamak üzere bir PDU (Güç Dağıtım Ünitesi) tasarlanmıştır. Bu düzenlenmiş voltaj, sıralı şönt ünitesi (SSU) ve 2 BCDU aracılığıyla elde edilmektedir. Yörüngenin tutulma aşamalarında güç sağlamak için bir NiH2 (nikel hidrojen) pil (54 hücre seri bağlı) kullanılmaktadır.

### GN&C
**Guidance Navigation and Control** **Subsystem** *([[Türkçe]]: Kılavuz Navigasyon ve Kontrol Alt Sistemi)*

Terra, tek bir dönen güneş paneli ile üç eksenli stabilize bir tasarıma sahiptir. GN&C alt sistemi sensörler, aktüatörler, bir ACE (Yön Kontrol Elektroniği) ünitesi ve yazılımdan oluşur. Üç kanallı bir IRU (Atalet Referans Ünitesi) tüm kontrol modlarında gövde hızlarını belirler. Katı hal yıldız izleyiciler, hassas 3 eksenli atalet bilgisini korumak için Kalman filtresi tarafından işlenen hassas yön güncellemeleri sağlar. 3 eksenli bir manyetometre, öncelikle reaksiyon tekerleklerinin manyetik boşaltılması için, ancak aynı zamanda derin uzay kalibrasyon manevrası sırasında tutum arızasını belirlemek için bir sensör olarak da kullanılmak üzere Dünya'nın jeomanyetik alanını algılar.

Yedek sensörler arasında yuvarlanma ve eğim algılama için bir ESA (Earth Sensor Assembly) ve güneş dizisine göre güneş hattının eğim ve sapma algılaması için kaba güneş sensörleri bulunur. Bir yıldız izleyici arızalandığında veya yedek yıldız algılama modunda hassas bir güneş sensörü kullanılır. Bu sensörlere ek olarak, yedek sapma konumunun belirlenmesi için jiroskopik pusula hesaplaması yapılır.

Reaksiyon tekerleği düzeneği birincil konum kontrolünü sağlar. Normal modda, tekerlek hızlarını sıfır rpm geçişlerini (durgunluk noktası) önleyecek bir aralıkta ayarlamak için bir tekerlek hız kontrolörü mevcuttur. Manyetik tork çubukları, tekerlek momentumunu dört tekerlek modunda 
Dosya:Firstmodisimage.jpg|Terra tarafından çekilen ilk görüntü
Dosya:Deepwater Horizon oil spill - May 24, 2010 - with locator.jpg|Deepwater Horizon petrol sızıntısı
Dosya:Released to Public "Arctic Eclipse" (NASA) (2867098032).jpg|1 Ağustos 2008'de Kuzey Buz Denizi'nde gerçekleşen güneş tutulması
Dosya:Amazon deforestation GIF.gif|Amazon Ormanları'nda gerçekleşen Ormansızlaşma'yı yıllar boyunca gösteren bir GIF
Dosya:Snow in Atacama Desert.jpg|Atacama Çölü'nde nadiren gözlemlenen kar yağışı
Dosya:Global CO Concentrations from MOPITT.jpg|MOPITT cihazı tarafından çekilmiş Dünya çapında karbonmonoksit konsantrasyonu


## Ayrıca bakınız

* Aura (uydu)
* Aqua (uydu)
* Deepwater horizon petrol sızıntısı
* Dünya gözlemleme sistemi

## Kaynakça