Pipan Bazilikası

**Pipan Bazilikası** (av. Pipanil гьатԀанрукъ), Zagatala rayonundaki Pınalı köyüne 3&nbsp;km uzaklıkta, yüksek dağlık bir bölgedeki ormanda bulunan, üç nefli bir bazilika şeklinde tarihi bir kilise kalıntısıdır. Köyde yer alan iki kiliseden kronolojik olarak daha geç tarihlendirilenidir.

Bazilika, Pınalı köyü yakınlarında yer alan ormanlık bir alanda bulunan ve 7.–8. yüzyıllara tarihlenen eski bir kilisenin mimari düzeninin tekrar edilmesiyle inşa edilmiştir. Yapının çatı sistemi ve dekoratif öğeleri büyük ölçüde tahrip olmuş, duvarlarının ise yalnızca bir bölümü günümüze ulaşabilmiştir. Ölçek bakımından, Pipan'daki diğer bazilikaya kıyasla belirgin biçimde daha büyük olan yapının merkezinde, oldukça geniş ölçülere sahip tek nefli bir ibadet salonu yer almaktadır.

## Tarihi
Bazilika, Zagatala'nın Pınalı köyünde bulunan iki bazilikadan daha genç olanıdır. Daha küçük ölçekte olan ve erken Hristiyanlık dönemine ait olup 7.-8. yüzyıllara tarihlenen Eski Pipan bazilikası'nın aksine, daha sonra inşa edildiği kabul edilen bu bazilika 9.–10. yüzyıllara tarihlendirilmektedir. Her iki anıt da bilimsel literatürde "üç kiliseli bazilika" olarak tanımlanan mimari tipolojiye sahiptir.

## Mimari özellikler
Bazilika, Pınalı köyü yakınlarında yer alan ormanlık bir alanda bulunan ve 7.–8. yüzyıllara tarihlenen eski bir kilisenin mimari düzeninin tekrar edilmesiyle inşa edilmiştir. Yapının çatı sistemi ve dekoratif öğeleri büyük ölçüde tahrip olmuş, duvarlarının ise yalnızca bir bölümü günümüze ulaşabilmiştir. Ölçek bakımından, Pipan'daki diğer bazilikaya kıyasla belirgin biçimde daha büyük olan yapının merkezinde, oldukça geniş ölçülere sahip tek nefli bir ibadet salonu yer almaktadır.

Merkez salonda iki çift payanda ve bir duvar kemeri bulunmaktadır. Eski Pipan Bazilikası'ndan farklı olarak, buradaki payandalar T şeklinde bir yapıya sahiptir ve sadece tavan kemerlerini değil, duvar kemerlerini de desteklemektedir. Sunak apsisinin yanlarında, duvarın derinliğinde iki dairesel yan oda bulunmaktadır. Üst kotta yer alan sunak apsisinde ise iki dikdörtgen niş ile bir pencere açıklığı tespit edilmiştir.

Kuzey, güney ve batı cephelerinde üç ayrı girişe sahip olan kilise, üç yönden bir galeri ile çevrelenmiştir. Galeri mekânı iç bölümlere ayrılmamış olup, yapının plan şemasına uygun biçimde neredeyse bütünüyle üç bölümlü bir koridor karakteri göstermektedir. Galerinin doğu uçlarında at nalı biçimli bir sunak apsisi ile bir pencere açıklığı yer almaktadır. Arkeolojik kazılar sırasında, kuzey galerisinin doğu bölümünü sunak apsisinden ayıran ve orta salonun giriş kapısıyla bağlantılı olduğu anlaşılan bir duvar kalıntısı tespit edilmiştir. Gülçehre Memmedova, bu küçük mekânın bir tapınak sunağı işlevi görmüş olabileceğini ileri sürmektedir. Kilisenin inşasında yerel nehir taşları ile pişmiş tuğlalar kullanılmış, yapı örtüsü ise kiremitlerle kaplanmıştır.

G. Memmedova, Pipan bazilikalarının kompozisyonel özelliklerini analiz ederken, bu yapıların Kum Bazilikası'yla ile ideolojik bir ilişki içinde değerlendirilebileceğini belirtmektedir. Bu ilişki, öncelikle ana ibadet mekânının merkezde konumlanmasıyla kendini göstermektedir; Pipan bazilikalarında bu mekân tek nefli bir yapı sergilerken, Kum Bazilikası'nda üç nefli bir düzen söz konusudur. Hem Kum hem de Pipan bazilikalarında galeriler, doğu uçta yan mekânlar şeklinde çözümlenmiştir. Ancak aralarındaki temel fark, Kum Bazilikası'ndaki galerilerin açık tonozlu koridorlar biçiminde düzenlenmiş olmasına karşılık, Pipan bazilikalarında galerilerin kapalı olması ve çoğu noktada masif duvarlarla sınırlandırılmış bulunmasıdır.

## Kaynakça

## Bibliyografya
* 
*