Urve bin Zübeyr

**Urve bin Zübeyr** (; ), Erken dönem Müslüman tarihçi. Müslümanlar arasında tarih çalışmaları alanında kurucu bir figür olarak kabul edilir. Muhammed'in yakın sahabesi. Zübeyr bin Avvam'ın oğlu ve eşi Ayşe'nin yeğeniydi. Hayatının büyük bir bölümünü Medine'de geçirdi, gençliğinde Birinci Fitne'ye (656-661) tanık oldu ve ağabeyi Abdullah bin Zübeyr'in İkinci Fitne'de (680-692) başarısız bir halifelik isyanına destek verdi. Abdullah bin Zübeyr'in Suriye merkezli Emevîler tarafından öldürülmesinin ardından  Emevilerle iyi ilişkiler içinde oldu.

Urve'nin erken İslam döneminin önemli şahsiyetleriyle olan ilişkileri, ona erken İslam dönemine dair birinci elden bilgiler edinme olanağı sağladı. Bu bilgileri babasından, teyzesinden ve Muhammed'in birçok sahabesinden topladı ve başta oğlu Hişam bin Urve ve Zühri ile  (ö. 132/750) olmak üzere öğrencilerine aktardı. Bu rivayetlerin büyük bir kısmı hadis ve tarih literatüründe yer almaktadır. Emevi halifeleri Abdülmelik bin Mervan (685-705) ve I. Velid (705-715) ile yaptığı bazı yazışmalar da tarih eserlerinde yer almaktadır. Bunlar bir araya getirildiğinde, Muhammed'in peygamberliği ve dört halife devrinin neredeyse tüm önemli olaylarını kapsamakta ve Muhammed'in tarihsel incelemesinde merkezi bir öneme sahiptir. Modern Batılı tarihçiler, Urve'nin rivayet külliyatının gerçekliğini tartışmışlardır. Bazıları, rivayetlerin çoğunun gerçekten ondan kaynaklandığını ve içerdiği bilgilerin özünün gerçek olduğunu, ancak daha sonraki rivayetçiler tarafından bir ölçüde değiştirildiğini savunur. Öte yandan, bazıları külliyatın büyük bir kısmının Urve'ye atfedildiğini savunmaktadır.

## Hayatı
Urve'nin doğum yılı konusunda kaynaklar farklılık göstermekte olup, 22, 23, 26 veya 29 hicri yılları kaynaklarda yer alır. 643/644 miladi yılına denk gelen 23 hicri yılı en muhtemel olanıdır. Babası, İslam peygamberi Muhammed'in önemli sahabelerinden Zübeyr bin Avvam, annesi ise ilk halife Ebu Bekir'in (632-634) kızı ve Muhammed'in eşi Aişe'nin kız kardeşi Esma'dır. İkinci Fitne sırasında halifelik için mücadele eden Abdullah bin Zübeyr, onun öz kardeşidir.

Urve, hayatının ilk yıllarını üçüncü halife Osman'ın (644-656) halifeliği döneminde Medine'de geçirdi. Halife Osman'ın suikastından sonra, babası, erkek kardeşi ve teyzesi Aişe ile birlikte güney Irak'taki Basra şehrine gitti. Aişe ve Zübeyr bin Avvam'ın başını çektiği gurup halifeliğine biat etmedikleri dördüncü halife Ali'ye (656-661) karşı mücadeleye girişti. Urve, genç yaşı nedeniyle bu savaşa katılmadı. Babası savaşta öldürüldü ve Urve teyzesiyle birlikte Medine'ye döndü. Babasının hatırı sayılır serveti, Urve'nin çalışmalarına yoğunlaşmasını sağladı ve İslam'ın erken dönemine dair haberler toplamaya ve incelemeye başladı. Başlıca bilgi kaynağı Aişe idi. Faaliyete tam olarak ne zaman başladığı belirsizdir, ancak Emeviler'in ilk halifesi olan Muaviye 'nin (hd. 661-680) saltanatının son yıllarında Medine'deki Mescid-i Nebevi'de arkadaşlarıyla rivayet çalışmaları yaptığı bilinir. Grubun içinde üvey kardeşi Musab ve gelecekteki halife Abdülmelik bin Mervan da bulunmaktaydı. Arap tarihçi Belazuri (ö. 892), Urve'den gelen bir rivayete göre, Mısır'da yedi yıl geçirdiğini ve orada evlendiğini aktarmaktadır; tarihçi Joseph Horovitz'e göre bu süre 678 ile 685 yılları arasına denk gelmektedir. Tarihçi Gregor Schoeler, Mısır'da yedi yıl kesintisiz olarak kalmış olmasının olası olmadığını düşünmektedir.

İkinci Fitne (680-692) sırasında ağabeyi Abdullah bin Zübeyr, Emevilere karşı kendi karşı halifeliğini kurdu ve Urve onu destekledi. Emevi generali Haccac bin Yusuf, Abdulallah bin Zübeyr'ı devirmek için 692'de Mekke'yi kuşattığında, Urve'nin Abdullah bin Zübeyr'in teslim olması konusunda Haccac ile pazarlık yaptığı ve Haccac'ın ona güvenlik sağlamayı kabul ettiği bildirilir. Abdullah bin Zübeyr nihayetinde savaşmaya karar verdi. Savaş sonrasında Abdullah bin Zübeyr öldü ve Haccac onun cesedini bir haça gerdi. Urve, Haccac'tan kaçarak Medine'ye giderek Zübeyri ailesinin servetini orada bıraktı ve ardından Emevilerin başkenti Şam'daki Halife Abdülmelik'e (685-705) giderek, Haccac'ın elçisi ona ulaşmadan önce Abdulllah bin Zübeyr'in ölümünü bildirdi. Halife ona saygıyla davrandı ve Abdullah'ın cesedini teslim alma isteğini kabul etti.  Urve, Abdullah'ı defnetmek için Mekke'ye döndü ve onun için cenaze namazı kıldı. Kaynaklar, Abdülmelik zamanında Urve'nin Şam'ı başka ziyaretinden bahsetmiyor, ancak halife ile ikisi yazışmalarını sürdürdü. Halife Abdülmelik erken İslam döneminin olayları hakkında ona danışırdı.

İkinci Fitne'nin sona ermesinin ardından Urve, Medine'ye yerleşti ve ilim faaliyetlerine devam etti. Abdülmelik'in 705'te ölümünden sonra Urve, yeni halife I. Velid'e (hd. 705-715) biat etmek üzere Şam'a gitti. Bu süre zarfında Urve'nin oğlu Muhammed bir kazada hayatını kaybetti, Urve ise ayaklarından birinde kangren geçirdi ve ayağı ampute edilmek zorunda kaldı. 706 yılında, o zamanki Medine valisi Ömer bin Abdülaziz tarafından yeni kurulan on üyeli fukaha meclisine atandı. Bu meclis, valiye hukuki konularda danışmanlık yapmakla görevlendirilmişti. Urve, Medine'nin 200 km doğusunda bulunan Rebeze yakınlarındaki evinde öldü ve oraya defnedildi. Ölüm yılı hakkında çeşitli kaynaklarda 93 Hicri ile 101 Hicri yılları arasında bilgi verilmekte olup, en muhtemel tarih 94 Hicri'dir. Bu da 712/713 yıllarına denk gelmektedir.

## Kaynaklar

## Ana kaynaklar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*