Yeşil emperyalizm

**Yeşil emperyalizm** (aynı zamanda **eko-emperyalizm**, **eko-sömürgecilik** veya **çevre emperyalizmi** olarak da bilinir), Batı'nın çoğunlukla gelişmekte olan ülkelerin iç işlerini çevrecilik hakkında duyar kasarak etkilemeye yönelik bir stratejisine verilen aşağılayıcı lakaptır.

## Etimoloji
Brundtland raporunun Üçüncü Dünya elitleri tarafından şüpheci bir şekilde değerlendirilmesi 1988 yılında Helge Ole Bergesen tarafından yeşil emperyalizm olarak özetlenmiştir. 1999 yılında Deepak Lal, *Yeşil Emperyalizm: Dünyanın En Yoksul Ülkelerinde Sefalet ve Savaş İçin Bir Reçete* isimli kitabında bu terimi aynı anlamda kullanmıştır. Bununla birlikte, aynı terim Richard Grove'un 1995 tarihli *Yeşil Emperyalizm: Sömürge Genişlemesi, Tropikal Ada Cennetleri ve Çevreciliğin Kökenleri 1600–1860* isimli kitabında ise bu terimi farklı şekilde kullanılmaktadır. Grove'un kitabında bu, ütopik tropik ülkelerin Avrupalı veri odaklı bilim insanları üzerinde yarattığı etkinin sonucu olarak ortaya çıkan ilk çevrecilik anlamına gelmektedir.

Çevresel sömürgecilik veya eko-sömürgecilik teriminden ilk kez 1989'dan bu yana doğaya karşılık borç takaslarıyla bağlantılı olarak bahsedilmektedir. Ne kadar iyi niyetli olursa olsun, çevre koruma amaçlı programların müdahaleci ve emperyalist olarak algılanmasından endişe edilmiştir. Bununla birlikte Afrika'da milli parkların kurulması bazı durumlarda yerel halkın yoksullaşmasına ve yerinden edilmesine yol açmıştır.

*Eko-emperyalizm* (ya da *ekolojik emperyalizm*  ) başlangıçta Alfred Crosby'nin aynı isimli kitabında ortaya koyduğu bir kavram olan ekolojik emperyalizmin kısaltmasıydı, ancak Paul Driessen'in *Eko-Emperyalizm: Yeşil Güç Kara Ölüm* kitabının yayınlanmasından sonra anlamı değişmiştir. Crosby'nin eko-emperyalizmi, hedeflenen ülkelerin çevresi üzerinde yıkıcı etkisi olan müdahalelerdir; Driessen'in eko-emperyalizmi ise çevresel iyileştirme adına ekonomi üzerinde yıkıcı etkisi olan müdahalelerdir.

## Terimin kullanımları
1999 Seattle Dünya Ticaret Örgütü protestoları sırasında medya çevreciliği yeni bir emperyalizm biçimi olarak sunmuştur. Zengin, kalkınmış ve eski sömürgeci ülkeler kendi çevresel tercihlerini ve önceliklerini kalkınmakta olan ülkelere dayatmaktadır.

Mahazir Muhammed'in 1999 yılında yaptığı bir yayında da belirtildiği üzere, Malezya'daki sürdürülebilir olmayan ormansızlaşma nedeniyle bazı Avrupa hükûmetleri Malezya menşeli keresteyi boykot ettiklerini açıklamışlardır. Malezya Başbakanı Muhammet boykotlara karşı çıkarak " Biz ormanları sebepsiz yere işletmiyoruz. Bizim paraya ihtiyacımız var. Odun ihraç etmek mecburiyetindeyiz çünkü döviz olmadan ihtiyacımız olan şeyleri satın alamayız". Federal Arazi Geliştirme Otoritesi (FELDA), Avrupa Birliği'ni, ormansızlaşmayı durdurmak amacıyla biyoyakıtlarda hurma yağını 2020 yılına kadar yasaklamakla "ekonomik sömürgecilikle" suçladı. FELDA'dan bir temsilci şunları ifade etti: "Aynı sömürgeci tutumlar, beyaz adamın bize uzaktan kendi kurallarını empoze etmesidir." 2022 yılında Malezya, ormansızlaşmaya ilişkin yeni düzenlemelere tepki olarak AB'ye palm yağı ihracatını engelleme yönünde tehdit etti.

2009 yılında Almanya, Fransa'nın karbon gümrük vergisi önerisini eko-emperyalizm olarak adlandırmıştır. Sera gümrük vergileri o dönemde Hindistan ve Çin gibi gelişmekte olan ülkelerden güçlü bir şekilde tepki almıştı, çünkü bu vergiler bu ülkelerin ticaretini zora sokacaktı.

Avrupa Birliği'nin biyoyakıt uluslar ötesi meta-standart yönetmeliği bazı sürdürülebilir yakıtları teşvik etmektedir. Bununla birlikte, bu düzenleme Avrupa Birliği'nin yetki alanının ötesine geçmekte ve eko-emperyalizm konusunu gündeme getirmektedir.

2014 yılında Japon komisyon görevlisi Joji Morishita, Uluslararası Balinacılık Kurulunun yaptığı sürdürülebilir balina avcılığı çağrılarına ilişkin endişelerini şu sözlerle dile getirmişti: "Balina avcılığı meselesi bazen Japonya'da daha büyük bir meselenin sembolü olarak görülmektedir... 'Eko-emperyalizm' kelimesini duymuş olabilirsiniz" 

Dünya Bankası'nın 4,764 MW'lık Medupi Elektrik Santrali için 3.05 milyar dolarlık krediyi onaylaması, küresel sera gazı emisyonlarının artmasını desteklediği gerekçesiyle eleştirilere maruz kaldı. Kömür santrali inşa edilmemiş olsaydı, ülkedeki endüstriyel gelişmeye önemli ölçüde engel olunacaktı.

ABD Başkanı Joe Biden'ın "Yurt İçinde ve Yurt Dışında İklim Kriziyle Mücadele Yürütme Kararı" Asia Times tarafından yeşil emperyalizm ve Amerikan işlerini "ucuz karbon-kirli malların" rekabetinden koruması gereken örtülü bir korumacı politika olarak tanımlamaktadır.

## Neoliberalizmle ilişkisi
Eko-emperyalizm bazen küresel çevre ve geniş neoliberal gündemlerin bir kombinasyonu olarak tanımlanmaktadır. Eko-emperyalizmin, yeryüzündeki tüm kaynakların ticari hale getirilmesi politikasıyla sonuçlanacağı düşünülmektedir. Çevresel hedefler için doğanın bu şekilde ticarileştirilmesi eğilimi "doğayı kurtarmak için doğayı satmak" veya yeşil gasp olarak da bilinmektedir. Gayrimeşru Borçların Ortadan Kaldırılması Komitesi, bu tür yeşil gaspa örnek olarak, çevre halkına hiçbir şekilde bilgi dahi verilmeksizin mera arazisi üzerine inşa edilen ve enerjinin bir kısmını Avrupa'ya ihraç edecek olan Ouarzazate Güneş Enerjisi Santrali'nden örnek vermektedir.

## Siyasi tartışmalar ve anketler
Bazı çevreciler, gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelerin ekonomik kalkınmasını engellemek için çevreciliği kullandığını belirtmektedir. Konuyu eleştirenler, alternatif enerji kaynaklarının gerçekçi olmaktan uzak olduğunu ve fosil yakıtların tüm nüfusu yoksulluktan kurtarmanın anahtarı olduğunu düşünmektedir. Brezilya, Hindistan ve Singapur'un başını çektiği gelişmekte olan ülkeler, 1994 yılında küresel ticarete kirlilik kontrollerinin dahil edilmesine karşı çıkmış ve bu kontrolleri, istihdamı gelişmiş ülkelerde muhafaza edecek ve yoksul ulusları rekabet avantajlarından mahrum bırakacak gizli korumacılık olarak nitelendirmişlerdir. Çevreci sivil toplum kuruluşlarının gündemi 2022 yılında Japonya, Peru, Güney Afrika, Kenya ve Bolivya tarafından neo-sömürgecilik ve eko-emperyalizm olarak adlandırılmıştır. Eko-emperyalizm aşağılayıcı bir lakap işlevi görmektedir.

Anil Agarwal'a göre, Dünya Kaynakları Enstitüsü tarafından 1990 yılında yapılan bir çalışma, küresel ısınmanın sorumluluğunu gelişmekte olan ülkelere yıkmıştır. Agarwal bu çalışmayı kusurlu, tamamen siyasi amaçlı ve adaletsiz olarak değerlendirmiş ve bunun Kuzey-güney ayrımını daha da ilerlettiğini göstermiştir. 1991 tarihli makalesinde, bunu çevre sömürgeciliğinin bir örneği olarak nitelendirmiş ve küresel ısınmadan ABD'nin aşırı tüketimini sorumlu tutmuştur. Ancak, WorldPaper tarafından 1990'larda dünya çapında yapılan "*Bisikletler, Evet - Ucuz Ayakkabılar, Hayır*" anketi, katılımcıların %66'sının doğaya yönelik borç takasını eko-sömürgecilik olarak algılamadığını göstermiştir.

Çevresel sömürgecilik Michael Shellenberger'in "Kıyamet Hiçbir Zaman: Çevreci Evhamcılık Neden Hepimize Zarar Veriyor?" isimli kitabına konu olmuştur. The Wall Street Journal'da, çevreciliği uzun süredir eleştiren John Tierney, "Shellenberger, araştırma verilerini ve politika analizini, yeşil hareketin tarihi ve yoksul ülkelerde "çevre sömürgeciliğinin" sonuçlarına maruz kalan insanların hikâyeleriyle açık bir şekilde harmanlayarak ikna edici bir dava ortaya koyuyor" diye yazmıştır.

## Ayrıca bakınız

* Kültürel emperyalizm
* Eko-otoriterlik
* Ekofaşizm
* Çevresel ırkçılık

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Batı'nın Üçüncü Dünyaya Karşı Eko-Emperyalizmi, Paul Driessen