Akgünlük sakızı

**Akgünlük sakızı**, **günlük** ve **sığla** isimleriyle de bilinen tütsü ve parfümlerde kullanılan aromatik bir reçinedir. Burseraceae familyasına ait *[[Boswellia]]* cinsine mensup ağaçlardan elde edilir. Gerçek Akgünlük sakızı üreten birkaç *Boswellia* türü bulunmaktadır: *[[Boswellia sacra]]*, *[[Boswellia frereana|B. frereana]]*, *[[Boswellia serrata|B. serrata]]* ve *[[Boswellia papyrifera|B. papyrifera]]*. Elde edilen reçine, hasat zamanına bağlı olarak farklı kalite derecelerine ayrılır ve elle tasnif edilir.

## Özellikleri
Ağaçlar yaklaşık sekiz ila on yaşına geldiklerinde reçine üretmeye başlar. Hasat işlemi yılda iki ila üç kez yapılır ve son hasatlar, daha yüksek aromatik terpen, seskiterpen ve diterpen içeriği nedeniyle en kaliteli reçineyi verir. Genel olarak, daha opak reçineler en yüksek kaliteye sahiptir.

Günümüzde dünya günlük üretiminin %90'ı Afrika Boynuzu'ndan, özellikle Somali-Etiyopya sınırındaki topluluklardan sağlanmaktadır.

Ticaretteki başlıca türler şunlardır:

* Boswellia frereana kuzey Somali'de yetişir.
* *[[Boswellia occulta]]***:** Somali.Somalili toplayıcılar uzun süre *Boswellia occulta* türünü *[[Boswellia carteri]]* ile aynı tür olarak kabul etti ve şekilleri farklı olmasına rağmen her iki ağacın reçinesini de aynı ürün olarak sattı. Ancak, 2019 yılında yapılan analizler, bu iki türün uçucu yağlarının kimyasal bileşimlerinin tamamen farklı olduğunu ortaya koydu.
* *[[Boswellia sacra]]*: Somali, Güney Arabistan
* *[[Boswellia serrata]]*: Hindistan.
* *[[Boswellia papirifera]]*: Etiyopya, Eritre, Sudan. 

Son araştırmalar, akgünlük ağaçlarının nüfusunun azaldığını ve bunun kısmen aşırı kullanımdan kaynaklandığını göstermektedir. Yoğun şekilde hasat edilen ağaçlar, yalnızca %16 oranında filizlenen tohumlar üretirken, hiç hasat edilmemiş ağaçların tohumları %80'den fazla filizlenme oranına sahiptir. Buna ek olarak, yangınlar, otlatma ve Cerambycidae böceklerinin saldırıları ağaç popülasyonunu azaltmıştır. Akgünlük ormanlarının tarım alanına dönüştürülmek için temizlenmesi de büyük bir tehdit oluşturmaktadır.

## Kimyasal bileşimi

Akgünlük sakızında bulunan kimyasal bileşiklerden bazıları şunlardır:

* asit reçinesi (% 6), alkolde çözünür ve **C**20**H**32**O**4 formüle sahiptir 
* sakız (Arap zamkına benzer) %30–36
* 3-asetil-beta-boswellik asit (*Boswellia sacra*)
* alfa-boswellik asit (*Boswellia sacra*)
* İnsensol asetat,C21H34O3
* Felandrin
* olibanik asit

*Boswellia* cinsine ait çeşitli bitkiler arasında, yalnızca *Boswellia sacra*, *Boswellia serrata* ve *Boswellia papyrifera* türlerinin kayda değer miktarda boswellik asit içerdiği doğrulanmıştır.

## Tarihçe

Akgünlük, Somali ve Arap Yarımadası'nda 5.000 yıldan fazla bir süredir ticareti yapılan bir üründür. Yunan tarihçi Herodot, *[[Herodot Tarihi|Tarihler]]* adlı eserinde, akgünlük reçinesinin güney Arabistan'daki ağaçlardan toplandığını yazmıştır. Reçinenin toplanmasının, ağaçları koruyan kanatlı yılanlar nedeniyle tehlikeli olduğunu belirtmiş ve storaksın dumanının yılanları uzaklaştırdığını ifade etmiştir. Gaius Plinius Secundus da *[[Doğa Tarihi|Naturalis Historia]]* adlı eserinde akgünlükten bahsetmiştir.

Hristiyanlığın yayılmasından önce Roma İmparatorluğu'nda kullanılan akgünlük, Batı Avrupa'ya muhtemelen Frank Haçlıları ve diğer Batılılar tarafından Doğu Roma İmparatorluğu'na yaptıkları seyahatler sırasında yeniden tanıtıldı. Doğu Roma'da kilise ayinlerinde yaygın olarak kullanılan bu tütsü, Batı Avrupa'da da benimsendi.

Antik çağlarda Güney Arabistan, akgünlük ihracatının önemli merkezlerinden biriydi ve bu değerli reçine, Çin'e kadar uzanan ticaret yollarında alınıp satılıyordu. 13. yüzyılda Çinli yazar ve gümrük müfettişi Zhao Rukuo, akgünlük reçinesinin *Ruxiang* veya *Xunluxiang* olarak bilindiğini ve üç *Dashi* (Arap) devletinden geldiğini yazmıştır: Maloba (Marbat), Shihe (Şihr) ve Nufa (Zufar).

Bu reçine, uzak dağların derinliklerinde yetişen ağaçlardan elde edilirdi. Ağacın gövdesine balta ile açılan çentiklerden sızan reçine zamanla sertleşir, ardından toplanarak bloklar haline getirilirdi. Akgünlük, önce fillerle *Dashi* limanlarına taşınır, ardından gemilerle *[[Sanfotsi|Sanfoqi]]*'ye sevk edilirdi. Bu yüzden *Sanfoqi* ürünü olarak da anılırdı.

Hristiyan geleneğinde akgünlük, İncil'deki Matta İncili'nde anlatıldığı üzere, Müneccimler tarafından İsa'ya doğumunda sunulan armağanlardan biridir.

## Ayrıca bakınız

* Frankincense Toprakları
* Mür

## Kaynakça

## Konuyla ilgili başlıca yayınlar

* 
* 
* 
* 

## Dış bağlantılar

* 
* 
*