Çin tehdidi teorisi

**Çin tehdidi teorisi**, Çin'in dünya çapında demokrasi, barış, askeri ve ekonomik işişkiler ve diğer alanalrda bir tehdit oluşturduğunu savunan çeşitli görüşlerden oluşur. Çin ekonomisi büyüdükçe bazıları Çin'in yönetim sistemi ve kalkınma modelinin Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri'ninkinden daha etkili olduğunu ve Çin'in sonunda bunların yerini alacağını düşünmektedir. Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana Çin tehdidi teorisi Batı'da ve özellikle ABD'de yaygınlaşmış ve ABD'nin Çin Halk Cumhuriyeti'ne yönelik dış politikasını etkilemiştir.

Çin tehdidi teorisi, tek tip veya tutarlı bir görüşü temsil etmemektedir. Farklı ülkeler ve hükümetler, Çin'in davranışları ve niyetleri konusunda farklı görüşlere sahiptir. Bazı ülkeler Çin'i potansiyel bir tehdit olarak görür ve Çin'in hareketleriyle başa çıkmak için önlemler alınması gerektiğini düşünürken diğerleri ise Çin ile ilgili sorunların diyalog ve işbirliği yoluyla çözülmesi gerektiğine inanmaktadır.

## Genel bakış

Çin tehdidi teorisi, Çin anakarasının artan gücü ve etkisi nedeniyle uluslararası ilişkilerde ortaya çıkan endişe ve şüpheleri ifade eden bir ifadedir. Çin yüzyılından sonra, Çin anakarasının hızlı gelişimi komşu ülkelerin çıkarlarına ve uluslararası düzene bir meydan okumadır. Tehditler arasında ekonomik, askeri, gıda, nüfus ve hatta uzay tehditleri bulunmaktadır. Bazı analistler, Çin anakarasındaki diktatörlük sisteminin tehdit teorisinin ana nedeni olduğunu belirtmektedir. Çinli yetkililer, tehdit teorisinin Soğuk Savaş sonrası dönemde Çin'in gelişimini bastırmak için Batı ülkeleri tarafından kullanılan ifadelerden kaynaklandığına inanmaktadır.

## Tarihi
"Çin tehdidi" algısı Avrupa'da uzun bir geçmişe sahiptir. 19. yüzyıldaki "Çin karşıtı dalga" ile başlayan beyaz üstünlükçü ve Çinli işçi çıkar grupları, ABD'deki Çinli işçileri Amerikan ana akım kültürüne yönelik bir "tehdit" olarak algıladılar. Sonuç olarak hükümete baskı uyguladılar ve sırasıyla 1882 ve 1884'te Çinli Göçmenleri Dışlama Yasası'nın kabul edilmesine yol açtı. Bu dönemdeki "Çin tehdidi teorisi", çağdaş "Çin tehdidi teorisi"nden farklı olarak özellikle Çinli göçmenleri kastetmekteydi. Beyaz üstünlüğü ideolojisi ve bunun yansıması olan Doğu ve Batı medeniyetleri arasındaki çatışma, günümüzdeki "Çin tehdidi teorisi"nde de hala görülmektedir.

Çin Komünist Partisi'nin (ÇKP) kurulduğu dönemde, ABD'de "Çin tehdidi teorisi" de yaygınlaşmaya başladı. Bu teori, Çin Komünist Devrimi'nin başarısının tüm Güneydoğu Asya'da domino etkisi yaratabileceğini ve böylece ABD için bir "kızıl tehdit" oluşturabileceğini öne sürüyordu. Bu dönemdeki tehdit algısı, Soğuk Savaş bağlamında ortaya çıktı.

Çin Halk Cumhuriyeti'nin reform ve açılımının ilk günlerinde, birçok kişi Çin anakarasını olumlu bir şekilde görmüyordu ve hatta bazıları "çökebileceğini" öngörüyordu.

Tarihsel olarak birçok tehdit algısı versiyonu olsa da günümüzde bu teori daha çok Çin Komünist Partisi'ne karşı muhalefeti merkezine almaktadır. ÇKP'nin önderliğindeki devlet ekonomisi, Çin'in çağdaş ekonomisinin ayrılmaz bir parçası olduğundan ve birçok insanın geçim kaynağıyla iç içe olduğundan "anti komünizm" ve "anti Çin" bakış açıları kısmen örtüşebilir.

1990'ların ortalarından itibaren, Çin'de "Çin tehdidi teorisi" anlamına gelen 中国威胁论 (*Zhongguo Weixielun*) terimi, daha önce yaygın olarak kullanılan *Huangguo Lun* (“Sarı Tehlike”) teriminin yerine, temelsiz veya ırkçı yabancı korkularını tanımlamak için Çin söylemlerinde daha yaygın olarak kullanılmaya başlandı. *Zhongguo Weixielun* teriminin kullanımı, 2000 yılından sonra Çin medyasında giderek yaygınlaştı.

Batı dünyasına göre, Xi Jinping'in liderliğinde Çin, özellikle Tavyan sorunu ve Güney Çin Denizi anlaşmazlığı konusunda önemli bir hırsla hareket etmiştir. Çin'in tutumu giderek sertleşmekte ve ABD önderliğindeki Batı dünyasını Çin'in oluşturduğu tehdidi ele almaya sevk etmektedir. Sonuç olarak bölgesel bir askeri çatışma riski önemli ölçüde artmıştır.

## Tehdit tipleri

### Ekonomik

#### Avrupa
Avrupa borç krizinin ardından Çin anakarasından büyük miktarda sermaye Avrupa tahvil piyasasına girdi. İngiliz medyası BBC, bunu Çin'in Avrupa tahvillerini satın alarak Avrupa üzerinde kontrolü ele geçirmesi olarak yorumladı.

#### Afrika
Japonya, Avrupa ve ABD, Çin'in Afrika'daki yatırımlarının, ticaretinin ve ekonomik yardımının “yeni sömürgecilik” olarak görüldüğüne inanmaktadır.

#### Tayvan
Çin, Tayvan'ın elektronik endüstrisi ihracatına en büyük tehdidi oluşturmaktadır. 2015 yılında, Çin ekonomisini dönüştürmeye ve endüstrilerini modernize etmeye başladığında aynı zamanda yüksek teknoloji endüstrileri için tedarik zincirini geliştirmeye de başladı.

#### Diğerleri
Lester Brown “*Çin'i Kim Besleyecek?*” başlıklı makalesinde, Çin'in büyük nüfusu ve yüksek gıda talebinin küresel gıda arzında kıtlığa yol açacağı savunmuştur. Yine de dünya gıda üretimi uzun yıllardır fazlalık vermektedir. Gıda kıtlığı sorunu, gıda arzının yetersizliğinden değil, siyasi ve askeri kargaşanın yaşandığı yerlerde ortaya çıkmaktadır.

### Stratejik

Ekonomik büyümenin yanı sıra, Çin'in askeri harcamaları da artmış ve bu durum komşu ülkelerde, bölgelerde ve ABD'de tehdit algıları yaratmıştır.

#### Amerika
Şu anda Çin, askeri harcamalar bakımından ABD'den sonra ikinci sırada yer alır. Bazı kişiler bunun ABD'nin küresel liderlik konumuna bir tehdit oluşturduğunu savunur ancak Çin ve ABD orduları arasındaki fark hala çok büyüktür. ABD'nin askeri harcamaları Çin'inkinden üç dört kat daha yüksektir ve ikinci ile on beşinci sırada yer alan ülkelerin toplam harcamalarını aşmaktadır.

#### Japonya
Doğu Çin Denizi'ndeki ada zinciri stratejisi, Çin ve Japonya arasında Senkaku Adaları ve Doğu Çin Denizi'ndeki bağlı adaların egemenliği konusunda bir anlaşmazlığa yol açıyor. Japonya'nın Diaoyu Adaları'nı millileştirdiğini açıklamasının ardından çatışma daha da tırmanmıştır.

#### Tayvan

Çin'in Tayvan'a karşı birleşik cephe politikasında ısrarcı olması ve Tayvan Boğazı'nın her iki tarafında askeri güçlerin artırılması, Tayvan'da bir tehdit algısı yaratmıştır. Çin Cumhuriyeti hükümeti, 1991 yılında isyanla mücadele için seferberliğin sona erdiğini duyurarak iki taraf arasındaki düşmanlıkların sona erdiğini ilan etmiştir.

Tayvan ile çatışmalar, özellikle 1995-96 yıllarındaki Üçüncü Tayvan Boğazı Krizi, 1995-96 yıllarında Çin Cumhuriyeti Cumhurbaşkanının (Tayvan Cumhurbaşkanı) ilk doğrudan halk oylamasıyla seçilmesinden önce meydana gelmiştir. Bu dönemde Çin'de, 1989 Tiananmen Meydanı protestoları ve katliamı ile Qiandao Gölü olayını yaşanmıştı. Bu çatışmalar, Çin Komünist Partisi'nin oluşturduğu tehdidi ortaya çıkarmış ve bugüne kadar Tayvan siyasetini etkilemeye devam etmiştir. ÇKP, hala tek parti yönetimine bağlıdır. Bazıları, Çin'deki insan hakları durumunun Pekin Olimpiyatları'ndan sonra da kötüleşmeye devam ettiğine inanmaktadır. Çin, Tayvan sorununu çözmek için güç kullanma pozisyonunu sürdürmekte ve Tayvan'ı hedef alan 2000 füze konuşlandırmıştır. Tüm bu faktörler, Tayvan'ın ÇKP'ye ve Çin'e karşı hoşnutsuzluk, endişe ve güçlü bir muhalefet duymasına neden olmuştur.

#### Güney Çin Denizi

Vietnam ve Filipinler gibi birçok ülkeyle Güney Çin Denizi'ndeki egemenlik konusunda yaşanan çatışmalar, birçok ülkenin Çin'i tehdit olarak hissetmesine neden olmuştur. Güney Çin Denizi'nde Çin ile egemenlik anlaşmazlıkları olan ülkeler arasında Malezya, Brunei ve Endonezya bulunmaktadır. 24 Nisan 2021'de AB, Çin'i Güney Çin Denizi'ndeki barışı tehlikeye atmakla suçladı. AB, Çin'e yanıt olarak Hint-Pasifik'teki etkisini güçlendirmeyi amaçlayan yeni bir politika yayınladı.

## Ayrıca bakınız

* Antikomünizm
* Çin'in barışçıl yükselişi
* Çin virüsü (politika)
* Kızıl Tehlike
* Sarı tehlike

## Kaynakça