Wilfrid Sellars

**Wilfrid Stalker Sellars** (; 20 Mayıs 1912 – 2 Temmuz 1989), Amerikalı filozof ve eleştirel realizmin önde gelen geliştiricilerinden biridir. "Amerika Birleşik Devletleri’nde felsefenin hem içeriğini hem de yöntemini kökten değiştirdiği" söylenir. Sellars’ın çalışmaları, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren analitik felsefenin neredeyse tüm alanlarında — epistemoloji, dil felsefesi, zihin felsefesi, algı felsefesi ve bilim felsefesi — derin etkiler yaratmıştır. En önemli katkıları arasında temellendirmeci epistemolojiye getirdiği eleştiri ("Verilenin Miti"), "görüngüsel" ve "bilimsel" imgeleri birleştirmeyi amaçlayan bütünlüklü bir felsefe ve anlamın çıkarımsal bir yorumuyla ilgili görüşleri yer alır.

## Yaşamı ve kariyeri
Babası, 20. yüzyılın ilk yarısında önde gelen Amerikalı doğalcı filozoflardan biri olan Kanadalı-Amerikalı Roy Wood Sellars idi. Wilfrid, lisans eğitimini Michigan Üniversitesi’nde tamamladı (1933), ardından Buffalo Üniversitesi’nde ve 1934–1937 yılları arasında Oriel College, Oxford’da Rodos bursiyeri olarak eğitim gördü. En yüksek derecesi olan yüksek lisansı 1940’ta aldı. II. Dünya Savaşı sırasında askeri istihbarat biriminde görev yaptı. Daha sonra Iowa Üniversitesi (1938–1946), Minnesota Üniversitesi (1947–1958), Yale Üniversitesi (1958–1963) ve 1963’ten ölümüne dek Pittsburgh Üniversitesi’nde ders verdi. 1977’de Amerikan Metafizik Topluluğunun başkanlığını yaptı. *Philosophical Studies* dergisinin kurucularındandır.

Sellars, temellendirmeci epistemolojiye yönelik eleştirisiyle -kendi tabiriyle- "Verilenin Miti"ni  tanınır. Ancak felsefi çalışmaları daha genel olarak, dünyayı sağduyu ve geleneksel felsefenin sezgisel yollarıyla betimleme biçimlerini, doğalcı ve bilimsel bir gerçeklik anlayışıyla uzlaştırmayı amaçlar. Düşünsel olarak geniş kapsamlı ve disiplinlerarası yaklaşımıyla tanınır. Sellars, Amerikan pragmatizmi ile İngiliz-Amerikan analitik felsefesi ve Avusturya-Alman mantıksal pozitivizmini ilk sentezleyen filozoflardan biri olarak görülür. Ayrıca özellikle 1966’da verdiği John Locke Dersleri’nde olduğu gibi, Alman idealizmiyle, özellikle de Kant felsefesiyle sürekli bir etkileşim içindeydi; bu dersler 1968’de *Science and Metaphysics: Variations on Kantian Themes* adıyla yayımlandı.

## Felsefi çalışmaları
Sellars, günümüzde felsefede yaygın olarak kullanılan bazı ifadeleri ilk kez dile getirmiştir; örneğin "nedenler alanı" (space of reasons) ifadesi bunlardandır. Bu terim şunları ifade eder:

# İnsanların dünyada akıllıca yönlerini bulmak için kullandıkları kavramsal ve davranışsal dil ağı,
# Nedenler, bilgi gerekçelendirmesi ve niyetler üzerine yapılan konuşmanın, fiziksel bilimlerin neden-sonuç diliyle aynı olmadığı ve bu dile indirgenemeyeceği gerçeği.

İkinci madde, Sellars’ın "görüngüsel imge" ile "bilimsel imge" ayrımının bir yönüne karşılık gelir.

#### “Deneycilik ve Zihin Felsefesi”
*Ayrıca bakınız: Algısal [[kavramcılık]]*

Sellars’ın en ünlü eseri *“Empiricism and the Philosophy of Mind”* (1956) adlı makalesidir. Burada, algıladıklarımız hakkında sahip olduğumuz bilginin, bu algıyı mümkün kılan kavramsal süreçlerden bağımsız olamayacağını savunur. Bu görüşe "Verilenin Miti" adını verir ve onu duyum verisi kuramlarıyla özdeşleştirir.

Bu çalışma, özellikle C. I. Lewis’in Kantçı pragmatizmi ve Rudolf Carnap’ın pozitivizmi gibi çeşitli kuramları hedef alır. "Jones’un Miti" adlı bir anlatıyı kullanarak, katı bir davranışçılık modelinde düşünce, bilinçli eylem ve hatta öznel deneyim atfetmenin mümkün olduğunu savunur. Sellars bu anlatıda, Gilbert Ryle’ın *Zihnin Kavramı* eserine yanıt olarak, kurgusal bir "Ryle Kabilesi" yaratır.

Sellars’ın “mit” anlayışı, Ernst Cassirer’in etkisiyle olumsuz bir anlam taşımaz; onun için mit, doğru ya da yanlış değil, faydalı ya da faydasız olabilir. "Nedenler alanı"ndaki kavramsal davranışları, öznel duyusal deneyimle birleştirmeyi hedeflemiştir. Bu, daha sonraki çalışmalarında "Kantçı" olarak tanımladığı merkezî bir amaçtır.

#### “Kuramların Dili”
1961 tarihli *“The Language of Theories”* adlı makalesinde, Sellars "Kantçı deneycilik" kavramını ortaya atar. Bu yaklaşımda iki tür önerme arasında ayrım yapılır:

# Kavramsal çerçevenin kendisinin değişmesini gerektiren önermeler (çerçeveye özgü a priori doğrular),
# Aynı kavramsal sistem içerisinde gözleme dayanarak revize edilebilen önermeler.

#### “Felsefe ve İnsanın Bilimsel İmgesi”
Sellars, 1962 tarihli *“Philosophy and the Scientific Image of Man”* adlı çalışmasında, "görüngüsel imge" ile "bilimsel imge" ayrımını ortaya koyar. Bu eserde, "Felsefenin amacı, en soyut haliyle ifade edilecek olursa, şeylerin — terimin en geniş anlamıyla — nasıl birbirine bağlı olduğunu anlamaktır" şeklindeki ünlü sözünü dile getirir.

"Görüngüsel imge", niyetler, düşünceler ve görünüşleri kapsar. Bu imge, 'korelasyonel tümevarım' yoluyla geliştirilebilir ancak gözlemlenemez varlıklara başvurulması reddedilir.

"Bilimsel imge" ise, dünyayı teorik fizik bilimleri terimleriyle açıklar; nedensellik, parçacıklar ve kuvvetlerle ilgili kavramları içerir.

Bu iki imge kimi zaman birbirini tamamlar, kimi zaman çelişir. Örneğin, görüngüsel imge ahlaki önermeleri içerirken, bilimsel imge bunlara yer vermez. Ya da bilim, katı görünen nesnelerin çoğunlukla boşluktan ibaret olduğunu söylediğinde, iki imge çatışabilir. Sellars bu noktada, özellikle betimleyici ve açıklayıcı yönlerde, bilimsel imgenin öncelikli olması gerektiğini savunur.

#### “Anlamın İşlevsel Sınıflandırılması Olarak Yorumu”
Sellars, 1974'te yazdığı *“Meaning as Functional Classification”* adlı makalesinde, daha önce savunduğu işlevsel rol semantiğini geliştirir. Ona göre, düşünceler dilsel ifadelerle benzerlik taşır ve her ikisi de belirli diğer düşünce, uyarıcı ve tepkilerle kurdukları ilişkiler aracılığıyla içerik kazanır.

### Siyasi görüşleri
Bir sosyalistin oğlu olan Sellars, sol görüşlü siyasete ilgi duymuştur. Michigan Üniversitesi’nde öğrenci olduğu dönemde, Kuzey Amerika'da üniversite öğrencilerine yönelik ilk kooperatif ev olan ve daha sonra *Michigan Cooperative House* adını alan "Michigan Socialist House"un kurucu üyelerindendi. Ayrıca Amerika Sosyalist Partisi'nin adayı Norman Thomas için seçim kampanyalarına katılmıştır.

### Etkileri
Pittsburgh'taki genç meslektaşı Robert Brandom, Sellars ve Willard Van Orman Quine’ı kendi kuşaklarının en önemli iki filozofu olarak nitelendirmiştir. Sellars’ın, gündelik anlayış ile bilimsel bakışı birleştirme hedefi, *Pittsburgh Okulu* olarak bilinen felsefi akımın temelini oluşturmuştur. Bu okula Brandom'un yanı sıra John McDowell ve John Haugeland da dahildir. Özellikle Brandom, bu okulun Hegelci yorumunu geliştirerek *analitik Hegelcilik* anlayışını ortaya koymuştur. Sellars kendi çalışmasını, analitik felsefenin Humecu (mantıksal pozitivist) evresinden Kantçı evresine geçiş olarak görmüş; Richard Rorty ise Brandom'un bu hareketi Hegelci bir evreye taşıdığını öne sürmüştür.

Sellars'tan etkilenmiş filozoflar arasında Richard Rorty (neopragmatizm), Paul Churchland (eliminatif materyalizm) ve Laurence BonJour (rasyonalizm) gibi çok farklı eğilimlerden isimler yer alır. Onun düşüncesi ayrıca Ruth Millikan, Daniel Dennett, Héctor-Neri Castañeda, Bruce Aune, Jay Rosenberg, Johanna Seibt, Matthew Burstein, Ray Brassier, Andrew Chrucky, Jeffrey Sicha, Pedro Amaral, Thomas Vinci, Willem A. de Vries, David Rosenthal, Ken Wilber ve Michael Williams gibi filozoflar üzerinde etkili olmuştur. Sellars’ın çalışmaları, Quill Kukla’nın katkılarıyla feminist bilgi kuramlarında da kullanılmıştır.

Sellars, 1989 yılında alkol bağımlılığına bağlı sağlık sorunları sonucu hayatını kaybetti. Onun mirasına adanmış denemelerden oluşan bir derleme olan *Wilfrid Sellars and his Legacy* (der. James O'Shea), 2016 yılında Oxford University Press tarafından yayımlandı. Bu kitapta Brandom, deVries, Kraut, Kukla, Lance, McDowell, Millikan, O'Shea, Rosenthal, Seibt ve Williams’ın katkıları yer almaktadır.

## Bibliyografya

* *Pure Pragmatics and Possible Worlds-The Early Essays of Wilfrid Sellars*, [PPPW], Jeffrey F. Sicha tarafından düzenlendi, (Ridgeview Publishing Co; Atascadero, CA; 1980). 
* *Science, Perception and Reality*, [SPR], (Routledge & Kegan Paul Ltd; London, and The Humanities Press: New York; 1963) 
* *Philosophical Perspectives*, [PP], (Charles C. Thomas: Springfield, IL; 1967). İki ciltte yeniden basıldı, Philosophical Perspectives: History of Philosophy and Philosophical Perspective: Metaphysics and Epistemology, (Ridgeview Publishing Co.; Atascadero, CA; 1977).
* *Science and Metaphysics: Variations on Kantian Themes*. [S&M], (Routledge & Kegan Paul Ltd; London, and The Humanities Press; New York; 1968). The 1966 John Locke Lectures. 
* *Essays in Philosophy and Its History*, [EPH], (D. Reidel Publishing Co.; Dordrecht, Holland; 1975).
* *Naturalism and Ontology*, [N&O], (Ridgeview Publishing Co.; Atascadero, CA: 1979).
* *The Metaphysics of Epistemology: Lectures by Wilfrid Sellars*, edited by Pedro Amaral, (Ridgeview Publishing Co.; Atascadero, CA; 1989). 
* *Empiricism and the Philosophy of Mind* [EPM*], Robert Brandom tarafından düzenlendi, (Harvard University Press.; Cambridge, Massachusetts; 1997). 
* *Kant and Pre-Kantian Themes: Lectures by Wilfrid Sellars*, Pedro Amaral tarafından düzenlendi, (Ridgeview Publishing Co.; Atascadero, CA: 2002). 
* *Kant's Transcendental Metaphysics: Cassirer Lecture Notes and Other Essays*, Jeffrey F. Sicha tarafından düzenlendi, (Ridgeview Publishing Co.; Atascadero, CA: 2002).

## Ayrıca bakınız

* Amerikan felsefesi
* Aşkınsal ampirizm

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* McDowell, John. *Mind and World*. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1996.
* Rorty, Richard. *Philosophy and the Mirror of Nature*. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 1979.

## Dış bağlantılar
* Stanford Felsefe Ansiklopedisi: Wilfrid Sellars – Willem deVries.
* 
* Wilfrid Sellars web site. Bibliyografisinin tamamını ve doktora danışmanlığı yaptığı öğrencileri içeriyor.
* *[http://www.ditext.com/sellars/ar.html Autobiographical Reflections]*.
* Dictionary of the Philosophy of Mind – Wilfrid Sellars –   'in Seller'ın zihin felsefesine bulunduğu katkılar hakkında yazdığı makale.
* Finding Aid for the Wilfrid S. Sellars Archive at the University of Pittsburgh
* Notre Dame Lectures 1969-1986 – Sellar'ın öğrencisi Pedro Amaral'ın kayıtları.
* The Wilfrid Sellars Society –  Wilfrid Sellars Topluluğunun web sitesi.
* Wilfrid S. Sellars Papers (Wilfrid S. Sellars Papers, 1899–1990, ASP.1991.01, Archives of Scientific Philosophy, Special Collections Department, University of Pittsburgh.)