İran'da Kültür Devrimi

**Kültür Devrimi** (Farsça: انقلاب فرهنگی; Enqilābi Ferhengi; 1980-1983), İran akademisinin Batılı ve İslami olmayan etkilerden (gelenekçi, politik olmayan İslami doktrinler dahil) devrimci ve politik İslam ile uyumlu hale getirilmek üzere arındırıldığı, İran Devrimi'ni takip eden bir dönemi ifade eder. İran'daki yüksek öğrenimde Humeyni'nin İran'daki İslam devletine karşı çıkan birçok laik ve solcu güç olduğundan, kültürel devrim bazen üniversite kampüslerinin ele geçirilmesinde şiddet içeriyordu. İslam Cumhuriyeti'nin kullandığı resmi ad "Kültür Devrimi"dir.

Kültür Devrimi Karargahı ve daha sonra Kültür Devrimi Yüksek Konseyi tarafından yönetilen devrim, başlangıçta üniversiteleri üç yıl süreyle (1980-1983) kapattı ve yeniden açıldıktan sonra birçok kitabı yasakladı ve binlerce öğrenci ve öğretim görevlisini okullardan uzaklaştırdı. Kültür devrimi bazen üniversite kampüslerinin ele geçirilmesinde şiddet içeriyordu. İran'da yüksek öğrenimde Humeyni'nin İran'daki İslam devletine karşı çıkan birçok sol güç vardı. Pek çok üniversitede Humeyni kontrolünün direnişi büyük ölçüde başarısız oldu. Kaç öğrenci veya öğretim üyesinin öldürüldüğü bilinmiyor.

Hükûmetin dış etkileri sansürleme süreci sonuçsuz kalmadı. Pek çok kişinin özgürlüğünü, eğitimini ve mesleki geçimini kesintiye uğratmasının ve "İran'ın kültürel ve entelektüel yaşamına ve başarısına büyük bir darbe" vurmasının yanı sıra birçok öğretmen ve teknokratın göçüne de katkıda bulundu. Bu iş becerisi ve sermaye kaybı İran ekonomisini zayıflattı.

## Yetkililer ve kurucular
Kısa sürede İran'ın akademik kurumlarından 700'e yakın üniversite profesörü katıldı.

## Üniversitelerin İslamlaştırılması
Üniversitelerin kapatılmasından önce yabancı güçlerin üniversite kampüslerine yönelik saldırılar yaşandı. 18 Nisan 1980 Cuma namazı sonrasında Humeyni üniversitelere sert bir şekilde saldıran bir konuşma yaptı.

Onun sözlerinin, destekçisi Hizbullah tarafından "Tahran Öğretmen Okulu'na o akşam yapılacak saldırı için bir sinyal görevi gördüğü" düşünülüyor. Bir öğrencinin linç edildiği aktarıldı ve İngiliz bir muhabirin ifadesine göre kampüs bir "savaş bölgesi" görünümüne büründü. Ertesi gün Hizbullah, Şiraz Üniversitesi'ndeki solcu öğrenci ofislerini yağmaladı. Yaklaşık 300 öğrencinin hastanede tedaviye ihtiyacı vardı. Meşhed ve İsfahan üniversitelerinde de öğrenci gruplarına yönelik saldırılar yaşandı. Saldırılar 21 Nisan'da ve ertesi gün Ahvaz ve Reşt üniversitelerinde devam etti. Bu üniversite çatışmalarında 20'den fazla kişi hayatını kaybetti. Nisan ayındaki İslamlaşma çatışmasının hemen ardından üniversiteler kapandı. İki yıl daha açılmayacaklardı.

Hareketin ana teması üniversiteleri ve eğitim sistemini yabancı etkilerden arındırmaktı. Orijinal mektubunda Humeyni şöyle yazıyordu: *Kendinizi Doğu ve Batı'ya ait her türlü "-izm" ve "-ist"ten arındırın.* *Kendinize bağlı olun ve yabancılardan yardım beklemeyin.*

12 Haziran 1980'de üniversiteleri kapattıktan sonra bir mektup yayınladı:

"Üniversitelerin İslamileştirilmesi Komitesi", mühendislikten beşeri bilimlere kadar her alanda "İslami bir atmosfer" sağlayarak görevini yürüttü. Genel merkez, müzik gibi bazı dersleri "sahte bilgi" olarak nitelendirerek sildi ve komiteler "hukuk, siyasal bilimler, ekonomi, psikoloji, eğitim ve sosyoloji gibi beşeri bilimlerdeki tüm konularla ilgili benzer sonuçlara ulaştı".

Kurumlar yeniden açıldığında, tasfiyeler özellikle "İslam düşmanlarına" odaklanılarak beş yıl daha devam etti. Öğrenciler komiteler tarafından tarandı ve uygun olmayanların eğitimlerine devam etmelerine izin verilmedi. Örneğin, Üniversite eğitmen programındaki öğrencilerin "Müslümanların ibadetlerini yerine getirmeleri, fakihlerin vekilliği doktrinine bağlılıklarını beyan etmeleri gerekiyordu. Gayrimüslimlerin Müslümanlara karşı saldırgan davranışlardan kaçınmaları istendi ve muhasebe ve yabancı diller dışındaki tüm eğitim alanlarından dışlandılar.

Kültür Devrimi, üniversitelerin dışında, alenen kınadığı akademik olmayan bazı kültürel ve bilimsel şahsiyetleri ve İran radyo ve televizyonunun artık dini ve resmi programlarla sınırlı olan yayınlarını da etkiledi.

### Etki
Kültür Devrimi, Kum'daki ilahiyat okullarını devlet üniversiteleriyle birleştirdi ve bir süreliğine laik öğretmenleri Kum'a getirdi. Bu, Kum'daki pek çok öğrencinin Batı düşüncesiyle tanışması gibi beklenmedik bir sonuca yol açtı; böylece "çağdaş Batı düşüncesi ve felsefesi hakkında biraz bilgi sahibi olan İslam alimleri ve teoloji öğretmenleri" bulmak mümkün oldu.

Bir başka husus da pek çok öğretmen, mühendis, iktisatçı, doktor ve teknokratın Kültür Devrimi'nden kaçmak için İran'ı terk etmesiydi. Devrim, üniversiteleri Batı etkisinden kurtarma hedefine ulaşırken İran'ı kalkınma için ihtiyaç duyulan bilim ve teknoloji alanlarında da büyük ölçüde zayıflattı.

Kültür Devrimi Genel Merkezi 12 Haziran 1980'de kuruldu ve Humeyni tarafından üniversitelerin kültür politikasının İslam'a dayalı olmasını sağlamak, seçilen profesörlerin "verimli, kararlı ve uyanık" olmasını sağlamak ve İslami akademik devrimle ilgili diğer konularla ilgilenmekle görevlendirildi.

Kültür Devrimi, Aralık 1984'te kurulan Yüksek Kültür Devrimi Konseyi tarafından devam ettirildi ve "sistemin genel politikaları çerçevesinde kültür, eğitim ve araştırma faaliyetleriyle ilgili politika ve kararları üreten en yüksek organ" olarak tanımlandı ve onaylarının vazgeçilmez olduğu değerlendirildi. Organ, Anayasa'da belirtilmemiş ancak "devrimin ilk aşamalarında hüküm süren özel koşullar altında oluşturulmuştur. Konsey, meşruiyetini İslam Cumhuriyeti'nin kurucusunun 9 Aralık 1984 tarihli fermanından almıştır."

Yedi kişiden (1980-83'te) ve daha sonra 17 kişiden (1984'te) oluşan ve daha sonra 1999'da sayıları 36'ya çıkan bu grubun, ülkenin tüm kültür politikalarını derleyip organize etmesi bekleniyordu.http://www.globalsecurity.org/military/world/iran/scrc.htm Hüccetül-İslam Muhammed Hatemi, 1996 yılında Kültür Devrimi Yüksek Konseyi'nin bir üyesi olarak atandı ve 1997'de başkanı oldu. Mahmud Ahmedinejad, 2005 yılında Hatemi'nin yerine Konseyin başına getirildi; konseyin gözetimi Ali Hamaney'dedir.

Konsey, "birçok kitabı yasaklayarak ve binlerce öğrenci ve öğretim görevlisini tasfiye ederek" 1983-1989 öğrenci hareketini bastırmada aktif rol almıştı. Konsey, üniversiteye başvuranların seçimini denetleyerek ve yüksekokul kurumlarının oluşumunu kontrol ederek üniversitelerin ve öğrencilerinin işlerini kontrol eder.

2001'den bu yana Konsey, küfürün yayılmasını, İran'ın Dini Liderine hakareti, Anayasaya muhalefeti, "[İslami] sistemin meşruluğu ve etkinliği konusunda halk arasında karamsarlık ve umutsuzluk" yaratılması ve benzeri saldırgan içerikleri önlemek için sık sık ya doğrudan devlet kontrolü ya da internetin hükûmet tarafından filtrelenmesi çağrısında bulundu veya talep etti.

## Mevcut çalışmalar
Kültür Konseyi, Humeyni'nin talimatı uyarınca İran'ın eğitim ve kültürünün "%100 İslami" kalmasını sağlamaya devam ediyor. 2006'da, üniversitelerin "öğrenci grupları ve fakülteler üzerinde daha sıkı devlet denetimi ve hatta belki de ikinci 'Kültür Devrimi'" için "hazırlandığı" yönünde söylentiler vardı. Bu durum, Ahmedinejad'ın 2005'te İran'ın cumhurbaşkanı seçilmesinden sonra konsey başkanı olmasından sonra oldu. Bu durum, kıdemli üniversite öğretim üyelerinin işten çıkarılması ya da zorunlu emekliliği ve onların yerine İslam Cumhuriyeti'ne daha sadık genç profesörlerin getirilmesiyle sonuçlandı. Pek çok öğrenci hükûmete ve onun politikalarına karşı yazdığı veya aleyhinde konuştuğu için tacize uğradı ve zaman zaman hapsedildi. Akademiye yönelik baskıcı odaklanma, özellikle Rıza Şah hükûmetinin başlangıcında, siyasi muhalefetin yuvası olarak hizmet veren İran okulları ve üniversitelerinin geçmişinden kaynaklanıyor.

Konsey ve ona bağlı kurumlar geçmişteki bazı örneklerden farklı olarak daha ilerici politikalar benimsiyor. 1987 yılında Kadın Sosyal ve Kültür Konseyi kuruldu. Bu kurum, kadın haklarını agresif bir şekilde savundu ve daha önce Kültür Devrimi Yüksek Konseyi tarafından dayatılan kısıtlamaları ortadan kaldırdı.

## Üyeler
Kültür Konseyi'nin 41 üyesi vardır, çoğu başka hükûmet görevlerinde de bulunuyor.

#Hasan Ruhani
#Sadık Laricani
#Ali Laricani
#Ali Cenneti
#Hasan Haşimi
#Ahmad Masjid Jamei
#Mohammad Farhadi
#Ali Asghar Fani
#Mahmoud Goudarzi
#Sorena Sattari
#Mohammad Bagher Nobakht
#Shahindokht Molaverdi
#Abdulali Ali-Asgari
#Mehdi Khamooshi
#Mohammad Bagher Khoramshad
#Mohammad Mohammadian
#Hamid Tayyibi
#Kübra Hazali
#Hamid Mirzade
#Nasrullah Pecmanfer
#Ali Abbaspur
#Hüseyin Ali Shahriari

#Ahmed Ahmedi
#Ali Rıza Arefi
#Hamid Persenya
#Gulam-Ali Haddad-Adil
#Rıza Davari Erdekani
#Hasan Rahimpur Ezkadi
#Ali Şeriatmedari
#Ali Ekber Reşad
#Seyed Alireza Sadr Hosseini
#Mohammad-Reza Aref
#Muhsin Kumi
#Mohammad-Ali Key-Nejad
#Mansur Kabganian
#Hossein Kachooyan
#Mehdi Gülşeni
#Mahmud Mohammadi Araghi
#Muhammed Muhbir
#Sadegh Vaez-Zadeh
#Ali Ekber Velayeti

## Ayrıca bakınız
* Kültür Devrimi, Çin Halk Cumhuriyeti'nde daha önceki olay
* Kültür Devrimi (SSCB), Sovyetler Birliği'nde daha önceki olay
* İslam Devrimi Mahkemesi "İslam'a ihanet" ve diğer konularla ilgilenir.
* İran'ın İslami fethi
* Ferruhru Parsa

## Konuyla ilgili yayınlar

* *Devrim Yüzyılı: İran'daki Toplumsal Hareketler*
* 1978-79 İran Devrimi
* Devrim Kültürü: İran'da devrimci dönüşüm

## Dış bağlantılar

* Yüksek Kültür Devrimi Konseyi
* Kültür Devrimi Yüksek Konseyi, Danimarka'da Bir Konferansta: Hıristiyan Ahlakı, Kapitalizm ve Laiklik Asitinde Çözüldü
* Kültür Devrimi Yüksek Konseyi: Amerika'dan ve Batı'dan Daha Güçlüyüz
* Hamaney'in SCCR başkanı ve SCCR halkla ilişkiler departmanı uzmanlarının Haziran 1985'te yönelttiği sorulara verdiği yanıtlar.

## Kaynakça