Polonya'daki mülteciler

**Polonya'daki mülteciler**, 2022 yılına kadar görece küçük bir gruptu. 1989'dan itibaren Polonya'da mülteci statüsü için başvurusu yapan kişi sayısı yılda yaklaşık 1.000'den 10.000'e yükseldi. Bu başvuruların yalnızca yaklaşık %1-2'si kabul edildi. Başvuruların çoğunluğunu eski Sovyetler Birliği vatandaşları (özellikle Çeçenistan ve Ukrayna) oluşturdu.

24 Şubat 2022'de başlayan Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrasında Avrupa genelinde 7,2 milyondan fazla Ukraynalı mülteci kaydedildi ve bunların büyük çoğunluğu önce Ukrayna'nın batı sınırına en yakın ülkelere sığındı. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği'ne (BMMYK) göre, komşu Polonya'ya yaklaşık 1,5 milyon kişi geçmişti.

## Tarihçe
II. Dünya Savaşı'nın ardından Polonya, komünist bir ülke haline geldi ve önemli bir mülteci varış noktası oldu. Komünist hükûmet yalnızca "sınıf mücadelesi" yaşayan ülkelerden gelen mültecilere (örneğin Yunanistan, Şili veya Vietnam) izin veriyordu. 1945-1989 döneminde Polonya'ya gelen toplam mülteci ve sığınmacı sayısının 20.000-30.000 civarında olduğu tahmin edilmektedir.

1989'da komünizmin çöküşünün ardından, ülkede liberalizasyonun başlaması ve kapitalist, demokratik bir topluma geçiş süreciyle birlikte Polonya daha cazip bir hedef haline geldi. Polonya, 1951 Mülteci Sözleşmesi ve 1967 Protokolü'ne katılımının ardından 1992'de BMMYK'nın ülkede ofis açmasına sahne oldu.

Bu dönemde Polonya, eski Sovyetler Birliği (özellikle Çeçenistan), Yugoslavya ve Afganistan'dan gelen mülteciler için de hedef ülkelerden biri oldu. Ancak gelen mülteci sayısı Batı Avrupa ülkelerine kıyasla oldukça düşüktü. 1990'ların başında yılda yaklaşık 1.500 kişi düzeyindeydi. 1990'ların sonuna doğru bu sayı iki katına çıktı ve Polonya hükûmeti, AB'ye katılım sürecinin bir parçası olarak yeni yasalar çıkardı. 2000'lerin başında mülteci ve sığınma başvurusu sayısı 7.000'e ulaştı. 2010'dan itibaren ise bu sayı 6-7 bin ile 15 bin arasında değişti: 2010 ve 2012'de 10.000, 2013'te 15.000, 2014'te 6.500 ve 2015'te 12.000.

Başvuruların yalnızca %1-2'si kabul edildi. 2012'de 106 kişiye mülteci statüsü verilirken 477 kişi tamamlayıcı koruma aldı. 2013'te 208 kişi mülteci statüsü, 550 kişi ise tamamlayıcı koruma veya “toleranslı kalış” hakkı elde etti. Başvuru yapanların yaklaşık %85'i, Polonya makamları karar vermeden önce ülkeyi terk ederek Batı Avrupa'ya gidiyor, bu da başvurularının iptal edilmesine yol açıyor.

### 2021-2022 Belarus-Avrupa Birliği sınır krizi

2021-2022 Belarus-Avrupa Birliği sınır krizi, yaklaşık 7 Temmuz 2021 civarında, Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko'nun insan kaçakçılığı yapanlar, uyuşturucu tacirleri ve silahlı göçmenlerle Avrupa Birliği'ni (AB) “taşkına uğratma” tehdidinde bulunmasıyla başladı. Daha sonra, Belarus makamları ve devlet kontrolündeki turizm şirketleri, Orta Doğu'da faaliyet gösteren bazı hava yollarıyla birlikte Orta Doğu'dan Belarus'a uçuş bağlantılarını artırarak avcılık amaçlı olduğu iddia edilen vizelerle tur paketleri tanıtmaya başladı. Sosyal medya gruplarında ise, çoğunluğu Almanya'ya gitmeyi hedefleyen göçmenlere sınırı geçme kuralları hakkında yanıltıcı bilgiler veriliyordu. Belarus'a ulaşan göçmenlere AB sınırını nereden ve nasıl geçecekleri, sınır muhafızlarına ne söylemeleri gerektiği anlatıldı. Göçmenler, Belarus'un onlara sınır tellerini kesmek için tel kesiciler ve baltalar sağladığını söyledi; ancak sınırı geçemeyenler, Belarus güvenlik güçleri tarafından sınırda zorla tutuldu ve bazıları saldırıya uğradı. Belarus yetkilileri, sınır birliklerinin bu sürece katılımının “kesinlikle mümkün” olduğunu doğruladı. Belarus, göçmenlere çadır ve uyku tulumu gibi malzemeler içeren Polonya'nın insani yardım teklifini reddetti.

Polonya, Litvanya ve Letonya, bu krizi hibrit savaş olarak tanımlayarak Belarus'un AB'ye karşı göçmenleri kullanarak insan kaçakçılığı yaptığını belirtti. Üç ülke olağanüstü hâl ilan etti ve Belarus sınırına sınır duvarı inşa etme kararı aldı. Polonya,  uzunluğundaki bariyer için yaklaşık 353 milyon € bütçe onayladı. AB, Litvanya'ya ek destek görevlileri ve devriye araçları gönderdi ve 12 AB ülkesi, sınır boyunca fiziki bir bariyer inşa edilmesini desteklediğini açıkladı.

Şubat 2025'te Polonya parlamentosu, yabancı bir devletin “göçmenliği araçsallaştırması” durumunda sınırdan düzensiz şekilde geçen kişiler için iltica hakkını geçici olarak askıya alma yetkisi veren bir yasayı kabul etti. Bu düzenleme, “ciddi ve gerçek bir güvenlik tehdidi” halinde İçişleri Bakanlığı'na bu hakkı 60 güne kadar, yenilenebilir şekilde kısıtlama yetkisi tanıyor. Ancak küçükler ve aileleri, hamile kadınlar, özel bakım gerektiren kişiler, geri gönderilmeleri halinde “gerçek zarar riski” bulunanlar ve bu araçsallaştırmayı yapan ülkenin vatandaşları bu kapsamın dışında tutuldu. Yasa, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği tarafından Avrupa ve uluslararası hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle eleştirildi. Ayrıca parlamentonun Yasama Bürosu ve Polonya İnsan Hakları Komiseri, bu düzenlemenin Polonya Anayasası'nda güvence altına alınan hak ve özgürlüklerle uyumlu olup olmadığını sorguladı.

### 2022 Ukraynalı mülteci krizi

24 Şubat'ta başlayan 2022 Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, 2022 Ukraynalı mülteci krizine yol açtı. UNHCR verilerine göre 6 Eylül 2022 itibarıyla yaklaşık 7,2 milyon Ukraynalı mülteci Ukrayna topraklarını terk etti ve bunların büyük çoğunluğu başlangıçta ülkenin batı sınırına en yakın ülkelere sığındı. Yaklaşık 1,4 milyon kişi komşu Polonya'ya geçti.

## Demografi

Polonya'daki en büyük mülteci grubu eski Sovyetler Birliği ülkelerinden gelen kişilerden oluşmaktadır. 2022 işgali öncesinde, 2000 yılından itibaren her yıl bu grup, Polonya'da mülteci statüsü için başvuranların %40 ila %90'ını oluşturuyordu. Bu grubun içinde en büyük kısmı, Çeçen İç Savaşı sonrasında 21. yüzyılın başında başvuru yapmaya başlayan Çeçenler oluşturuyordu. 2010'ların ortalarına gelindiğinde Polonya'da yaklaşık 20.000 Çeçen olduğu tahmin ediliyordu. İkinci en büyük grup ise, Ukrayna-Rusya çatışması sonrasında başvuru yapmaya başlayan Ukraynalılardı; bu çatışmanın başlamasından bu yana her yıl yaklaşık 1.000 ila 2.000'den fazla Ukraynalı Polonya'da kalma başvurusunda bulundu. Bölgeden Polonya'ya iltica başvurusu yapan üçüncü büyük grup ise Gürcistan vatandaşlarıydı.

Suriye İç Savaşı'nın başlamasından bu yana her yıl 100 ila 300 arasında Suriyeli, Polonya'da mülteci statüsü için başvuru yaptı.

## Mültecilere yönelik tutum
Son birkaç on yılda çok sayıda Polonyalı, daha iyi iş imkanları için yurt dışına göç etti. Bu durum, 2000'li yıllarda Polonyalıların Avrupa'daki en göçmen yanlısı, mülteci yanlısı ve iltica hakkı yanlısı görüşlere sahip olmasının nedenlerinden biri olarak gösterildi. Ancak bu tutum, 2015 Avrupa göçmen krizi ile birlikte değişmeye başladı. Polonya hükûmetleri, AB'nin mültecileri Avrupa genelinde dağıtma planlarını, Polonya'yı da kapsayacak şekilde, desteklemedi. Mültecilere karşı olumsuz tutumlar arttı. Aralık 2016'da yapılan ülke çapındaki bir ankete göre, halkın %52'si hiç mülteci istemediğini, %40'ı yalnızca geçici yerleşime izin verdiğini ve sadece %4'ü kalıcı yerleşimi onayladığını belirtti. Orta Doğu'dan gelenlere kıyasla Ukraynalı mültecilere yönelik olumlu tutum daha yüksekti.

28 Şubat-10 Mart 2022 tarihleri arasında, 2022 Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin hemen ardından yaşanan yoğun mülteci akını sırasında yapılan anketler, Polonya halkının savaş nedeniyle kaçan Ukraynalı mültecilere yardım edilmesini büyük ölçüde desteklediğini gösterdi. Mart sonu-Nisan başında yapılan anketler de bu görüşün korunduğunu ortaya koydu.

2024'te Varşova Üniversitesi ve VIZJA Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırma, Polonya'daki Ukraynalı mültecilere ve onlara sağlanan yardıma yönelik olumlu tutumun azaldığını ortaya koydu. Ankete göre, bu düşüşün başlıca nedeni, Ukraynalı göçmenlerin "talepkâr tutum sergilediği" algısı oldu. Bununla birlikte, katılımcıların %82'si Ukraynalı çocukların Polonya okullarına kabul edilmesini hâlâ destekledi.

## Ayrıca bakınız
* 2022 Ukraynalı mülteci krizi
* Çeçen mülteciler

## Kaynakça