Apokatastasis

**Apokatastasis** (Yunanca: ἀποκατάστασις, romanize: *apokatástasis*, ayrıca **apocatastasis** olarak da yazılır), yaratılışın mükemmellik durumuna geri döndürülmesidir. Hristiyanlıkta, terim genellikle Origenes ile ilişkilendirilen, lanetliler ve Şeytan da dahil olmak üzere herkesin nihai kurtuluşunu içeren bir tür Hristiyan evrenselciliğine atıfta bulunur. Yeni Ahit (Elçilerin İşleri 3:21), "her şeyin apokatastasisi"nden bahseder. Apokatastasis'in dogmatik statüsü tartışmalıdır ve Nissalı Gregor gibi bazı ortodoks babalar apokatastasisi öğrettiler ve asla kınanmadılar.

Apokatastasis, 543 yılında Konstantinopolis Sinodu tarafından kesin olarak lanet ve dalalet kabul edilerek Anathema sit olarak kınanmıştır.

## Etimoloji
Apokatastasis, *"yeniden inşa etmek"* anlamına gelen Yunanca *apokathistemi* fiilinden türemiş olsa da, ilk olarak Zerdüştlük'te yaratılışın üçüncü zamanı olarak ortaya çıkmıştır.* *Bu döneme *wizarishn* veya tarihin sonu denirdi; kötülüğün yok edildiği ve dünyanın orijinal durumuna geri getirildiği ayrılık ve çözüm zamanı. Apokatastasis fikri, gök cisimlerinin belirli bir süre sonra orijinal konumlarına dönmeleri fikrini içeren eski kozmik döngü kavramından türetilmiş olabilir.

## Tanım
*A Greek-English Lexicon'daki* (yani *Liddell–Scott–Jones*, tanımların ve referansların genişletilmesiyle) giriş, aşağıdaki kullanım örneklerini verir:**ἀποκατάστᾰσις** , εως, ἡ, restorasyon, yeniden kuruluş;

* "τοῦ ἐνδεοῦς" Aristoteles *MM*, 1205a4; doğası gereği εἰς φύσιν kimliği. 1204b 36, 1205b 11;
* bir pozisyona dönüş, Epikurus, *Epistolae*, 1, s.8 U.;
* özellikle askeri oluşumlar, bir hareketin tersine çevrilmesi, Asklepiodotus, *Tacticus*, 10.1, 10:6, vb.; genellikle
* her şeyin "πάντων" *[[Elçilerin İşleri]]*, 3.21;
* ruhların, Proclus, *Institutio Theologica*, 199.
* vücudun eski haline döndürülmesi "τῆς φύσιος ἐς τὸ ἀρχαῖον" Aretaeus CD 1.5; hastalıktan iyileşme, SA 1.10;
* "τῶν ὁμήρων εἰς τὰς πατρίδας" Polibios 3.99.6; εἰς ἀ. ἐλθεῖν, bir şehrin işlerinin restorasyonuna yönelik, 4.23.1;

Astrolojik kullanımları:

* ἀ. ἄστρων yıldızların önceki yılda olduğu gibi gökyüzündeki aynı yere geri dönmesi, Plütark 2.937f, Diodoros 12.36, vb., özellikle gezgin Mısır Yeni Yılı'nın Sotik döngüsünün tamamlanmasıyla Sirius'un helyak yükselişine geri döndürülmesi;
* kozmik döngünün periyodik dönüşü, Stoicorum Veterum Fragmenta 2.184,190; yani ekinoksların presesyonunun yaklaşık 26.000 yıllık döngüsünün, yani sözde "Büyük Yıl"ın tamamlanması;
* bir gezegenin, önceki bir çağda işgal edilen göklerdeki bir yere dönüşü, Atinalı Antiochus ap. Cat.Cod.Astr. 7.120,121; ancak, burçlar devrimi, Paulus Alexandrinus Paul.Al.T.1; karşıt: **antapokatastasis** ἀνταπ. (bkz.), Sidonlu Dorotheus Doroth. ap. Cat.Cod.Astr.2.196.9;
* Güneş ve ayın tutulmadan sonra yeniden canlanması, Platon *Axiochus* 370b.
Bu kelime papirüslerde oldukça yaygındır.

## Stoacılık
George Edward Moore'a göre *apokatastasis, ilk olarak erken* Stoacı düşüncede, özellikle de Hrisippos tarafından uygun şekilde kavramsallaştırılmıştır. Gezegenlerin ve yıldızların uygun *göksel [[burç]]larına*, yani orijinal konumlarına dönmeleri (*apokatastasis*), evrende bir yangına (*[[Stoacı fizik|ekpyrosis]]*) yol açacaktır. Orijinal konumun, gök cisimlerinin Yengeç burcuyla hizalanmasından oluştuğuna inanılıyordu. Daha sonra ateşten yeniden doğuş başlayacak ve bu dönüşümlü yıkım ve yeniden yaratım döngüsü ilahi bir Logos ile ilişkilendirilmiştir. *Antapokatastasis, [[yıldız]]ların ve [[gezegen]]lerin* Oğlak burcuyla hizalandığı ve evrensel bir tufanla yıkımı işaret eden bir karşı-tekrarlamadır.

Stoacılar, Zeus'u evreni oluşturan, dönüşümlü olarak genişleyen ve daralan bir ateşle özdeşleştirdiler. Genişlemesi, Zeus'un düşüncelerini dışa doğru çevirmesi ve bunun sonucunda maddi kozmosun yaratılması olarak, daralması ise *apokatastasis*, Zeus'un kendi içine dönmesi olarak tanımlandı. Leibniz, hem Stoacı anlayışını hem de Origenes'in felsefesine ilişkin anlayışını, ölümünden kısa bir süre önce yazdığı *Apokatastasis* ve *Apokatastasis panton* (1715) adlı iki denemede inceledi.

## Yahudilik
Eski Ahit'te "geri yüklemek" veya "geri dönmek" kavramı, Malaki 4:6'da kullanılan yaygın İbranice fiil 'dur, Septuaginta'da apokatastasis fiil biçiminin tek kullanımıdır. Bu, Eyüp'ün talihinin "geri getirilmesi" anlamında kullanılır ve ayrıca esirlerin kurtarılması veya geri gönderilmesi ve Kudüs'ün yeniden kurulması anlamında da kullanılır.

Bu, Hasidik Yahudilik'teki "tikkun olam" kavramına benzer.

## Hristiyanlık
### Yeni Ahit
*Apokatastasis* kelimesi Yeni Ahit'te yalnızca bir kez, Elçilerin İşleri 3:21'de geçer. Petrus, engelli bir dilenciyi iyileştirdi ve ardından şaşkın izleyicilere seslendi. Vaazında İsa'yı Yahudi bağlamına, İbrahim Antlaşması'nın yerine getirenine yerleştirdi ve şöyle dedi:[19] Bunun için tövbe edin ve dönün ki, günahlarınız silinsin; çünkü Rabbin huzurundan ferahlık zamanları gelecektir.

[20] Ve size önceden vaaz edilen İsa Mesih'i gönderecektir.

[21] Tanrı'nın, dünyanın başlangıcından beri bütün kutsal peygamberlerinin ağzından bildirdiği her şeyin **yeniden kurulacağı** zamana dek, gökler O'nu kabul edecektir.—  Elçilerin İşleri 3:19–21

Dilbilgisi açısından, ilgi zamiri "ὧν" ("ki", çoğul hali), "χρόνων" ("zamanların") veya "πάντων" ("her şeyin" veya "her şeyin") anlamına gelebilir; bu da Tanrı'nın bahsettiği zamanları veya Tanrı'nın bahsettiği her şeyi ifade ettiği anlamına gelir.

Petrus'un "Tanrı'nın bahsettiği her şeyin *apokatastasisi*" ifadesini kullanmasının genel görüşü, bunun İsrail Krallığı'nın ve/veya Aden Bahçesi'nin yeniden kurulmasına atıfta bulunduğu ve "var olmuş her şeye" atıfta bulunmadığıdır.

*Apokatastasis'in* sözlü biçimi Septuaginta'da bulunur: Malaki 3:23 (yani Malaki 4:6); İlyas'ın çocukların kalplerini babalarına "*döndürdüğüne"* dair bir kehanet; Malaki'yi yankılayan Matta 17:11'de ("her şeyi *eski haline getirecek") ve* 'da ("size daha çabuk *geri dönebilmem* için").

On dokuzuncu yüzyıl Alman ilahiyatçısı Jakob Christoph Rudolf Eckermann, "'her şeyin apokatastasisi'nin, Mesih'in öğretisiyle dinin evrensel olarak düzeltilmesi anlamına geldiğini ve 'yenilenme zamanlarının' yenilenme günü, Mesih'in zamanları olduğunu" yorumladı.

### Patristik Hristiyanlık

*Apokatastasis'in* Patristik Hristiyanlıktaki önemi şu anda tartışmalı bir konudur. Özellikle, evrensel kurtuluşun en önemli savunucusu olarak sıklıkla anılan Origenes'in böyle bir öğretiyi öğretip öğretmediği veya böyle bir öğretiye inanıp inanmadığı sorgulanmaktadır.

Frederick W. Norris, Origenes'in evrensel kurtuluş meselesinde aldığı pozisyonların çoğu zaman çelişkili göründüğünü ileri sürer. Daha sonra Origenes'in hiçbir zaman münhasır kurtuluşu veya evrensel kurtuluşu vurgulamaya karar vermediğini, her iki durumu da kesinlikle dışladığını yazar ve bu nedenle Origenes'in kurtuluş görüşünü daha büyük bir etkinlik için ekonomik olarak 'açık' tuttuğu sonucuna varır. Öte yandan Brian E. Daley, Patristik eskatoloji el kitabında Origenes'in tüm insanların nihai kurtuluşuna güçlü bir şekilde inandığını ve bazen buna *apokatastasis* adını verdiğini savundu. Daha yakın zamanda, önde gelen Patristik bilgin Ilaria Ramelli, Origenes'in yalnızca apokatastasis doktrinini benimsemekle kalmadığı, aynı zamanda bunun tüm teolojik ve felsefi düşüncesinin merkezinde yer aldığı sonucuna varmıştır. "Origenes'in düşüncesinde apokatastasis doktrini, onun antropolojisi, eskatolojisi, teolojisi, tarih felsefesi, teodisi ve tefsiri ile iç içe geçmiştir; Origenes'in düşüncesini ciddiye alan ve onu derinlemesine kavrayan herhangi biri için apokatastasis teorisini geri kalan her şeyden ayırıp onu reddetmek ve geri kalanını kabul etmek imkansızdır."

İskenderiye okulu, ilk Hristiyan eğitim merkezi, genel olarak apokatastasisi onaylamış ve yeni inancı diğerlerinden açıklayıp farklılaştırırken bazı Platoncu terminoloji ve fikirleri Hristiyanlığa uyarlamış gibi görünüyor. Nissalı Gregor'un da evrensel bir kurtarıcı *apokatastasisi* benimsediği anlaşılıyor, ancak Maspero, Gregor'un yalnızca evrensel dirilişten bahsettiğini ve evrensel kurtuluştan bahsetmediğini ileri sürüyor. Apokatastasis biçimindeki evrensel kurtuluş, Milano'lu Ambrosiaster'de de görülür, bu Ambrosiaster, Milano'lu Ambrosius'a atfedilir. Nenizili Gregorios, bir karara varmadan bunu tartışmıştır.

Sonunda, Origenes yerel konsillerde erken kilise boyunca kınanmaya başlandı, ancak apokatastasis özel olarak değil. Bu durum altıncı yüzyılda kesin olarak değişti. Konstantinopolis'in yerel bir Sinodu (543), bir apokatastasis biçimini Anathema olarak kınadı ve Anathema resmen Konstantinopolis'in Beşinci Ekümenik Konseyi'ne (553) sunuldu. *Apokatastasis* terimi, 553'te Origenes'e karşı çıkarılan 15 anathema'nın 14.'sünde geçmektedir: "Eğer biri ... bu sözde apokatastasis'te, sahte önceden varoluşta olduğu gibi, yalnızca ruhların var olmaya devam edeceğini söylerse: anathema olsun."

Konstantinovsky (2009), Konstantinopolis Sinodu'ndan (543) önceki Hristiyan yazılarında *apokatastasis* kullanımının ve "Origenistler" ile Pontuslu Evagrius'a karşı ilan edilen aforozların (553) tarafsız olduğunu ve esas olarak Elçilerin İşleri 3:21'de Petrus'un "söylenen her şeyin genel olarak geri verilmesi"ne (*restitutio omnium quae locutus est Deus*) benzer kavramlara atıfta bulunduğunu ve örneğin şimdiye kadar var olan tüm ruhların evrensel uzlaştırılmasına atıfta bulunmadığını belirtmektedir.

### Gnostisizm
Gnostik Filip İncili (muhtemelen M.S. 180-350 yılları arasında yazılmıştır) terimin kendisini içerir ancak evrensel uzlaşmayı öğretmez:Bir yeniden doğuş ve yeniden doğuş imgesi vardır. Elbette imge aracılığıyla yeniden doğmak gerekir. Hangisi? Diriliş. İmge, imge aracılığıyla yeniden yükselmelidir. Gelin odası ve imge, imge aracılığıyla gerçeğe girmelidir: bu, yeniden doğuştur (apokatastasis). Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'un adını ortaya çıkaranlar bunu yapmakla kalmamalı, aynı zamanda bunları sizin için ortaya koymuş olmalıdırlar. Eğer biri bunları elde etmezse, "Hristiyan" adı da ondan alınacaktır. 

### Erken Hristiyanlık

İskenderiyeli Klement (yaklaşık 150 - yaklaşık 215) genellikle *apokatastasis* terimini evrenin veya tüm Hristiyanların "yeniden canlandırılması" yerine "gnostik" Hristiyanların "yeniden canlandırılması" anlamında kullanır, ancak bunun evrensel sonuçları vardır. Origenes'in duruşu tartışmalıdır; bazı eserler onun apokatastasis'in evrensel kurtuluşu, hatta tüm ruhların ve tinlerin mutlak eşitliğini içereceğini öğrettiğini söyler. Nissalı Gregor'un *apokatastasis* kavramının da evrensel kurtuluşu içerdiği iddia edilir, ancak diğer açılardan Origenes'inkinden farklıdır.

Erken dönem Hristiyan teolojik kullanımında *apokatastasis*, Tanrı'nın kötülüğe karşı eskatolojik zaferi olarak ifade edilmiş ve bir araf durumunu gerektirdiğine inanılmıştır. Kelime o zamanlar hala çok esnekti, ancak 6. yüzyılın ortalarında, günümüzde genellikle ifade edildiği gibi, evrensel kurtuluşun özel olarak Origenistik doktrinini ifade etmek için kullanılan neredeyse teknik bir terim haline geldi.

İtirafçı Maximos, Tanrı'nın "evrensel" kurtuluş planını, kötüler için nihai ceza uyarılarıyla birlikte özetledi. Apokatastasis'i üç restorasyona ayırdı: erdemli bireyin, doğanın ve ruhun günahkâr güçlerinin restorasyonu. Bunlardan sonuncusu, günahkârların bile Tanrı hakkında net bir bilgiye kavuşacağı anlamına gelse de, Maximos, onların erdemlilerle aynı Tanrı bilgisine ulaşamayacaklarına ve bu nedenle bir anlamda sonsuza dek cezalandırılacaklarına inanmış gibi görünüyor.

### Luthercilik
*Apokatastasis'in* Vulgata çevirisi, *"in tempora restitutionis omnium quae locutus est Deus"* ("Tanrı'nın bahsettiği her şeyin iadesi"), Luther tarafından yaratılışın iade günü anlamında kullanılmıştır, ancak Luther'in teolojisinde iade günü aynı zamanda diriliş ve yargı günüydü, kötülerin iadesi değil. Luther'in İncili'nde Yunanca *apokatastasis'i* Almanca *herwiedergebracht werde*; "geri getirilecek" ile çevirdi. Bu anlam Lutherci vaazlarda kullanılmaya devam etti.

Luther, şeytanların eninde sonunda kutsanacaklarına dair inancını açıkça reddetti.

### 19. yüzyıl Evrenselciliği
19. ve 20. yüzyılın başlarında, Hosea Ballou (1829), Thomas Whittemore (1830), John Wesley Hanson (1899) ve George T. Knight (1911) gibi Evrenselciler tarafından yayımlanan birkaç tarihçe, evrensel uzlaşmaya olan inancın erken Hristiyanlıkta ve Reformasyon'da bulunduğunu savundu ve Evrenselci inançları Origenes, İskenderiyeli Klement ve diğerlerine atfetti.

## Günümüzde
Son zamanlarda yazılanlarda apokatastasis genel olarak evrensel bir uzlaşma biçimini içerdiği şeklinde anlaşılıyor; ancak bu anlayışın Origen'e ve diğer Kilise Babalarına atfedilmesi zorunlu değil.

* Augustin Gretillat, *Exposé de théologie systématique'de (1892), apokatastasisi* evrensel uzlaşma olarak tanımladı.
* Heinrich Köstlin'in *[[Schaff-Herzog Dini Bilgi Ansiklopedisi]]*'nde tercüme edilen *Realencyklopädie für protestantische Theologie* (1896) adlı eseri *apokatastasisi* evrensel uzlaşma olarak tanımladı.
* 1911 *[[Catholic Encyclopedia|Katolik Ansiklopedisi]]* apokatastasisi "teoloji tarihinde, tüm özgür yaratıkların kurtuluş lütfuna ortak olacağı bir zamanın geleceğini öğreten doktrine verilen isim" olarak tanımlamıştır; özel bir şekilde, şeytanlar ve kayıp ruhlar."
* Maurice Canney, *Dinler Ansiklopedisi* (1921): "Apocatastasis, tüm insanların dönüştürüleceği ve sonsuz mutluluğa kabul edileceği doktrinini ifade eden teolojik bir terim haline geldi".
* Albrecht Oepke, *Yeni Ahit İlahiyat Sözlüğü* (1933): "Apokatastasis, kişilerin dönüşümünü değil, yalnızca şeylerin yeniden oluşturulmasını veya kurulmasını ifade eder."
* Profesör Constantinos A. Patrides, *Şeytanın Kurtuluşu* adlı eserinde apokatastasisin tarihini incelemiştir.
* G.C. Berkouwer, *Mesih'in Dönüşü* (1972), "Apocatastasis?" başlığı altında evrensel uzlaşma konusuna, "bazen teknik olarak apocatastasis olarak da bilinir", özel bir bölüm ayırmıştır.
* John Meyendorff, *Bizans İlahiyatı: Tarihsel Eğilimler ve Doktrinel Temalar* (1987) adlı eserinde apokatastasisi "tüm yaratılışın ve tüm insanlığın eninde sonunda orijinal mutluluk durumlarına 'geri döndürüleceği' fikri" olarak tanımlamıştır.
* Michael McGarry, *Yahudi-Hristiyan Diyaloğu Sözlüğü'nde* (1995) apokatastasisi "evrenselcilik genel teolojisinin belirli bir Hristiyan ifadesi ... zamanın sonunda tüm yaratıkların -inananlar ve günahkarlar- Mesih'te yeniden inşa edileceği inancı" olarak tanımlamıştır.
* *Peter Stravinskas, Our Sunday Visitor's Catholic Encyclopedia* (1998) adlı eserinde apokatastasis hakkındaki kısa makalede ve *Catholic Dictionary* (1993) adlı eserinde daha da kısa bir maddede bunu "düşmüş melekler ve tövbe etmeyen günahkarlar da dahil olmak üzere tüm akıl sahibi yaratıkların kurtulduğuna" inanmak olarak tanımlıyor.
* Stravinskas, apokatastasis'i evrenselcilik veya evrensel uzlaşmayla özdeşleştirir ve bazı eski kaynaklar da aynı şeyi yapar. Ayrıca, apokatastasis'i tartışmayan iki yeni çalışma, "evrenselcilik" kelimesinin türetildiği kaynak olarak ilgili Yunanca kelimeyi verir. Ancak çoğu yazar, apokatastasis'i evrensel uzlaşmayla özdeşleştirmez. González, "tüm yaratılışın orijinal haline döneceğine inanmadan evrenselci görüşlere sahip olmanın mümkün olduğu" noktasında bir ayrım olduğunu belirtir.
* Hem Ludlow hem de McGarry*,* *apokatastasis* kelimesinin bugün genellikle evrensel kurtuluşun belirli bir doktrinini ifade ettiği şeklinde anlaşıldığını, evrenselciliğin tüm versiyonlarını ifade etmediğini belirtmektedir.
* *Kısa Bir İlahiyat Sözlüğü* (2000), apokatastasisi "tüm meleklerin ve insanların, hatta iblislerin ve lanetlilerin bile eninde sonunda kurtulacağı teorisi" olarak tanımlıyor.
* Morwenna Ludlow (2001), *Evrensel Kurtuluş: Nissalı Gregor ve Karl Rahner'in Düşüncesinde Eskatoloji adlı* eserinde, anlamın 6. yüzyılın ortalarına kadar oldukça esnek olmasına rağmen, "*apokatastasis* kelimesinin artık genellikle evrensel kurtuluşun özel olarak Origenistik bir doktrinini ifade etmek için kullanıldığını" yazmaktadır.
* *Peter L. Berger, İnanç Soruları* (2003) adlı kitabında apokatastasisi "sonunda herkesin kurtulacağına ve tüm yaratılışın Tanrı ile uzlaştırılacağına dair inanç" olarak adlandırıyor.
* Rus Hıristiyan evrenselci mistik Nikolay Berdyaev, 1952 tarihli "Ortodoksluğun Gerçeği" yazısında geçtiği üzere  "İskenderiyeli Klemens'ten İtirafçı Maximus'a kadar Doğu Kilisesi öğretmenlerinin büyük bir kısmı, evrensel kurtuluş ve diriliş inancı olan Apokatastasis'in taraftarıydı. Bu, (çağdaş) Rus din düşüncesinin karakteristik bir özelliğidir. Ortodoks düşünce, İlahi adalet fikri tarafından hiçbir zaman bastırılmamış ve İlahi sevgi fikrini asla unutmamıştır. Esas olarak, insanı İlahi adalet bakış açısıyla değil, insanın ve kozmosun başkalaşımı ve Tanrısallaştırılması fikriyle tanımlamıştır." demiştir.

## Ayrıca bakınız
* Monad (felsefe)
* Panenteizm
* Kötülük problemi
* Origenes
* Nissalı Gregor
* Hristiyan evrenselciliği

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* .
* .