Efesli Artemidorus

**Efesli Artemidorus** ( ; ) ya da **Artemidorus Ephesius**, MÖ 100 civarında yaşamış Yunan coğrafyacıdır. On bir kitaptan oluşan eserinden bir diğer Yunan coğrafyacı, filozof ve tarihçi Strabon (MÖ 64/63 – MS 24) sık sık alıntı yapar.

## Biyografi
Efesli Artemidorus, muhtemelen on bir kitaptan oluşan, o zamana kadar konuyla ilgili en uzun eser olan coğrafi bir inceleme yazmıştır. Eser, şu anda çoğunlukla MS 1. yüzyılın başlarından Strabon ve Plinius'dan (MS 1. yüzyıl) yapılan alıntılarla ve MS 6. yüzyıldan Bizanslı Stephanus tarafından tamamlanarak bilinmektedir. Artemidorus, Yunan matematikçi ve coğrafyacı Eratosthenes'e karşı bir duruş sergiliyor gibi görünmektedir ve muhtemelen daha önceki bilim adamının eserini çok daha fazla ayrıntı sağlayarak güncellemeye çalışmıştır.

## Artemidorus papirüsü
1998 yılında, Artemidorus'un *Geography (Coğrafya)* kitabının 2. kitabını içerdiği düşünülen bir papirüsün keşfi duyuruldu; *editio princeps* tarafında 2008 yılında yayımlandı. *Artemidorus papirüsü* olarak bilinir; aynı zamanda İber Yarımadası'nın ilk haritasını ve birçok çizimi de içerir.

Bu 10 fit (3,0 m) uzunluğundaki papirüs rulosunun, muhtemelen İskenderiye'de, MÖ birinci yüzyılda yazıldığı varsayılıyordu. Kopyacının, harita çizimlerinin yerleştirilmesi için bir ressam atölyesine gönderilmek üzere boşluklar bıraktığına inanılıyordu. Ancak ressam, yazarın güneybatı İber Yarımadası'nın şekli olduğuna inandığı şeyin kısmi bir haritasını tasarladı.

Harita tamamlanmamış ve isimsizdir; belki de papirüsteki boşluğa uygun olmayan bir haritadır. Bu durum, rulonun amacını zedeledi. Boş alanlar, harita çizimleri yerine taslaklar ve müşteriler için çizim kataloğu tutmak amacıyla kullanılmıştır. Çizimler arasında zürafalar, kaplanlar ve pelikanlar gibi gerçek hayvanların yanı sıra, grifon, deniz yılanı veya kanatlı bir köpek gibi mitolojik yaratıkların resimleri de bulunmaktadır. Ayrıca, boş alan kalmayana kadar baş, ayak ve el resimleri de çizilmiştir.

Papirüs daha sonra muhtemelen hurda kağıt olarak satıldı. 1900'lerin başlarında, bir tür boşluğu doldurmak için kartonaj (Konvolut) biçiminde bulundu. Kartonaj, elli yıl boyunca elinde kalan bir Mısırlı koleksiyoncuya satıldı. Daha sonra, bir Alman koleksiyoncu tarafından açılmadan ve papirüs rulosunun kalıntılarını keşfetmeden önce Avrupa'da dolaştı. İçinde delikler vardır, ancak bir noktada nemlendiği için, delikler olsa bile, papirüsün o kısımlarındaki çizimler, rulonun karşı tarafında yansıtılmıştır.

2004 yılında 2.750.000 avroya İtalyan bir özel vakıf tarafından satın alınan tarihi papirüs, halen Torino'daki Banco di San Paolo'nun mülkiyetindedir.

Luciano Canfora tarafından 2007 yılında yapılan bir çalışma, papirüs metninin, yalnızca Bizans Yunancasında bulunan kelimeleri içerdiği için Artemidorus tarafından yazılamayacağını ve papirüsün, belki de 19.yüzyılından en ünlü sahtecilerinden Yunan paleograf Constantine Simonides tarafından bir hazırlanmış sahte bir üretim olabileceğini ileri sürmektedir. Richard Janko, *Classical Review 59.2* (2009) ss. 403–410'da, Simonides tarafından bir sahtecilik olduğu tezini destekleyen dilbilimsel, paleografik ve sanatsal gerekçeler sunmuştur. Diğer birçok yerleşik filolog, Canfora'nın hipotezine karşı ve genel olarak metnin antikliği lehine çok sayıda kanıt ve argüman sunmuştur: örneğin Giambattista D'Alessio, Jürgen Hammerstaedt, Peter Parsons.[4] Papirüs metni, 20. yüzyıldan önce bilinmeyen bilgiler içerdiğinden, "bu papirüsün Constantine Simonides tarafından bir sahtecilik olarak tanımlanması, tamamen fantastik *[[ad hoc]]* varsayımsal yapılar içermektedir ki bunlar, kanıtın daha ekonomik bir açıklamasını sağlamaktan çok, savunucularını giderek daha inanılmaz kurgulara zorlamaktadır." D'Alessio, "*hipotetik sahtecilerin, bu hipotezi, metnin yazımının en açık şekilde papirüsün kendisiyle aynı döneme, yani kabaca geç MÖ 1. yüzyıl ile geç MS 1. yüzyıl arasına tarihlendirilmesinden çok daha az ekonomik hale getirecek kadar geniş bir yelpazede bilimsel, bilimsel yetkinlikler ve pratik becerilerle donatılmış olması gerektiği*" sonucuna varır.[6]

20 Temmuz 2016'da, Canfora tarafından 28 Ekim 2013 tarihinde sunulan bir raporun ardından, Torino Cumhuriyet Savcılığı dolandırıcılık iddiasıyla ilgili ön soruşturma başlattı. 29 Kasım 2018'de, Torino Cumhuriyet Savcılığı, 2004 yılında papirüsü satan antika satıcısı Serop Simonian aleyhindeki ceza davasının düşürülmesini talep etti. Yalnızca dolaylı kanıtlara dayanarak - soruşturma raporunun 33. sayfası (İtalyanca "quanto meno sulla base di elementi indiziari gravi, precisi e concordanti"): "*en azından ciddi, kesin ve uyumlu belirti unsurlarına dayanarak*" - Savcı, papirüsün 19. yüzyılın bir sahteciliği olduğu ve Simonian'ın 2004 dolandırıcılığının zamanaşımı süresinin dolması nedeniyle kovuşturulamayacağı sonucuna vardı, ancak Savcının raporu, antika satıcısının iddia edilen sahteciliğin farkında olduğunu belirtmiyor. Soruşturma, papirüs üzerinde yeni bilimsel testler yapılmadan ve aynı soruşturma raporunda belirtildiği gibi, Canfora dışında antik tarih, arkeoloji ve filoloji uzmanlarından herhangi birinin tavsiyesi alınmadan yürütüldü: "*Bu nedenle, özellikle bunun maliyetleri, zamanaşımı dikkate alındığında haklı gösterilemeyeceğinden, danışmanlık ayarlamak gereksizdir*".

16 Haziran 2019'da daha yayınlanmamış spektroskopik analizlerin sonuçları İtalyan TV programı *Report* tarafından duyuruldu ve Artemidorus papirüsündeki mürekkebin içinde altıgen elmasın varlığı belirtildi. Gazeteci Giulia Presutti ve restoratör Cecilia Hausmann, "altıgen elmasın doğada yalnızca Sri Lanka veya Kanada'daki meteorik kayalarda bulunan bir element *olduğunu* ", "dolayısıyla Mısır'da bulunmadığını" ve "az çok 19. yüzyılda ortaya çıkan bir endüstriyel ürün olduğunu" iddia ettiler. Klasikçi Federico Condello tarafından papirüsün sahteliğinin en önemli kanıtı olarak sunulmasına rağmen, bu iddialar asılsızdır. Altıgen elmas, lonsdaleit için kullanılan bir diğer isim olup, ilk olarak 1967 yılında Meteor Krateri'nden (Arizona) alınan örneklerde tanımlanmıştır. O zamandan beri, Meteorların Dünya'ya çarptığı başka yerlerde de, özellikle Almanya'da, Rusya'da, Mısır'da bulundu. Sentetik elmaslardan daha zor üretilen lonsdaleit'i yapay olarak üretme teknolojisi 20. yüzyılın ikinci yarısında ve 21. yüzyılda test edilmiştir.

Gerçekliği konusundaki tartışmaların ardından papirüs radyokarbon yöntemiyle test edildi ve %68 güven oranıyla MS. 15 ile MS. 85 arasına, %95,4 güven oranıyla da MÖ. 40 ile MS. 130 arasına tarihlendi. Mürekkebin kimyasal bileşimi analiz edildi ve o dönemde üretilen mürekkep hakkında bilinenlerle tutarlı olduğu görüldü.

## Kaynakça

## Bibliyografya

*

## Konuyla ilgili yayınlar

* Il Papiro di Artemidoro (P. Artemid.) - Gallazzi C.-Kramer B.-Settis S. edd., LED Edizioni Üniversitesi, Milano, 2008,
* Artemidorus Efes. P. Artemid. sive Artemidorus kişiliği – Canfora L. ed., Ekdosis, Edizioni di Pagina, Bari, 2009,

## Dış bağlantılar

* Artemidorus Papirüsündeki Trismegistos sayfası
* Papirüsün eleştirel baskısına ilişkin özel makale (Almanca) https://web.archive.org/web/20110716080352/http://www.archaeogate.org/storage/91_article_866_3.pdf (Bölüm 1)] ve https://web.archive.org/web/20110716080416/http://www.archaeogate.org/storage/91_article_866_4.pdf (Bölüm 2)]
* Papirüs üzerine makale
* Artemidorus papirus (İspanyolca)
* Torino'da gösterilen en eski batı haritası (İspanyolca)
* İspanya'nın en eski haritası (El Mapa más antiguo de España) (İspanyolca)
*