Partav

**Partav**, **Firuzabad** veya **Antik [[Berde]]**, Kafkas Albanyası ve Arminiya'nın başkentiydi. Rus saldırılarıyla sonucunda zayıflamış ve Moğol istilaları sırasında yıkılmıştır.

## Tarihi
460'larda Kafkas Albanyası hükümdarı II. Vaçe tarafından tarafından kurulan kent, krallığın başkenti olarak Kabalaka'nın yerini almıştır. 7. yüzyıla ait *[[Aşharhatsuyts]]* Atlası'nda Utik bölgesinin bir parçası olarak gösterilmiştir. 552 yılında Partav, Alban Havari Kilisesi'nin dini merkezi statüsünü kazanmıştır. 10. yüzyılda Berde, Nasturi Kilisesi'nin Arran Piskoposluğu'na ait idari ve dini merkez statüsünü kazanmıştır.

Musa Kalankatlı, Cavanşir'in Berde yakınlarında inşa ettirdiği manastırlara dair şu bilgileri aktarmaktadır: "*Katolikosu ve tüm eyaletlerin piskoposlarını yanına alarak Firuzabad'dan yola çıktı ve iki* *il arasında kendi istirahati için inşa ettirdiği manastırda dua etti...*" Bu kayıtlarda ayrıca Cavanşir'in, başkentten bir günlük mesafede, Berde-Girdman yolu üzerindeki kışlık ikametgahında inşa ettirdiği bir diğer manastırdan da bahsedilmektedir.

### 944 Baskını

İlk kroniklere göre, 944 yılında I. Igor önderliğindeki Ruslar, Müsâfirîler devletinin hükümdarı Merzan bin Muhammed'i yenerek Arran'ın başkenti Berde'yi ele geçirmiştir. Otoritelerinin tanınması karşılığında Ruslar, yerel halkın inançlarını serbestçe sürdürmelerine izin vermişlerdir; Rus askeri varlığının mahiyeti, bölgede kalıcı bir egemenlik kurmayı hedeflediklerini göstermektedir. İbn Miskaveyh'in aktardığına göre, yerel halkın Ruslara taş atması ve saldırgan tutum sergilemesiyle barış süreci bozulmuştur. Bunun üzerine Ruslar, şehir sakinlerinin bölgeyi terk etmelerini talep etmiş; ancak bu talebin reddedilmesi üzerine sivil halkı öldürmeye ve pek çok kişiyi fidye amacıyla rehin almaya başlamışlardır. Katliam, müzakereler için kısa bir süreliğine durdurulmuş olsa da müzakereler de başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Ruslar birkaç ay boyunca Berde'de kalmış ve şehri, çevre bölgeleri yağmalamak ve kayda değer miktarda ganimet elde etmek amacıyla bir askeri harekat üssü olarak kullanmışlardır. Berde, Ruslar arasında hızla yayılan salgın hastalıklar neticesinde tahliye edilmiştir. İbn Miskaveyh, Rusların "*burada bulunan meyve çeşitlerine aşırı derecede düşkünlük gösterdiklerini, bunun da aralarında bir salgına yol açtığını... ve böylece sayılarının azalmaya başladığını*" aktarmaktadır. Ruslar arasında yayılan bu salgın hastalıktan cesaret alan Müslüman kuvvetler şehre yaklaşmıştır. Rusların düzenlediği karşı saldırı başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Bu çarpışmada 700 savaşçılarını kaybeden Ruslar, kuşatılma endişesiyle Berde Kalesi'ne sığınmış ve burada Müslümanlar tarafından muhasara altına alınmışlardır. Hastalık ve kuşatma neticesinde bitkin düşen Ruslar, "*gece vakti kaleyi terk ederek yanlarında taşıyabildikleri kadar hazine, mücevher ve değerli kıyafetle birlikte; seçtikleri erkek ve kız çocuklarını da alarak Kura Nehri'ne doğru ilerlemişlerdir. Nehir kıyısında kendilerini bekleyen, onları evlerinden getiren mürettebatlı gemiler ve ganimetin bir kısmını paylaştıkları 300 kişilik bir Rus birliği ile karşılaşmışlardır.*" Müslümanlar daha sonra Rusların mezarlarını açarak, gömüldükleri sırada yanlarında bulunan silahları çıkarmışlardır.

## Sanatta
Nizami Gencevi'nin "İskendername" eserinde Nüşabe, Berde'nin hükümdarı olarak tasvir edilmiştir. V. Omarov bu konuda şöyle yazmaktadır: "*[[Quintus Curtius Rufus]]'un aktardığı bilgilere göre [[İskender]], [[Kafkas Dağları]]'ndan Phasis (Rioni) Nehri'ne kadar uzanan bölgeye hükmeden [[Amazonlar|Amazon]] kraliçesi [[Thalestris]] ile görüşmüştür. Nizami Gencevi'nin 'İskendername' adlı mesnevisindeki Berde hükümdarı Nüşabe imgesinin, muhtemelen bu tarihi verinin etkisiyle kurgulanmış olması mümkündür.*" Gulak, Rusların Berde'ye yönelik saldırılarına odaklanarak; 12. yüzyılda yaşamış olan Nizami'nin, bu efsaneyi kendisinden önceki anlatılardan duymuş olabileceğini ifade etmektedir.
Dosya:Habib_Allah_ibn_'Ali_ibn_Husam_-_Alexander_the_Great_in_Nushabah-s_Pavilion_in_Barda'_-_Walters_W608269A.jpg|bağlantı=Fayl:Habib_Allah_ibn_'Ali_ibn_Husam_-_Alexander_the_Great_in_Nushabah-s_Pavilion_in_Barda'_-_Walters_W608269A.jpg|alt=Həbibullah ibn Əli ibn Hüsam - İsgəndərin Nüşabənin Bərdədəki sarayında, 1563, Uolters Sənət Muzeyi, Baltimor.| Habibullah bin Ali bin Husam, *İskender'in Berde'deki Nüşabe Sarayı'nda Kabulü*, 1563. Walters Sanat Müzesi, Baltimore.
Dosya:Nizami_Ganjavi_-_Alexander_the_Great_Meets_Nushabah_in_her_Palace_-_Walters_W610284A_-_miniature.jpg|bağlantı=Fayl:Nizami_Ganjavi_-_Alexander_the_Great_Meets_Nushabah_in_her_Palace_-_Walters_W610284A_-_miniature.jpg|alt=İsgəndərin Nüşabə ilə onun sarayında görüşməsi, XVI əsr, Uolters Sənət Muzeyi| *İskender'in Sarayda Nüşabe İle Buluşması*, 16. yüzyıl, Walters Sanat Müzesi
Dosya:Habib_Allah_ibn_'Ali_ibn_Husam_-_Alexander_the_Great_Lassos_a_Russian_Warrior_-_Walters_W608298B_-_miniature.jpg|bağlantı=Fayl:Habib_Allah_ibn_'Ali_ibn_Husam_-_Alexander_the_Great_Lassos_a_Russian_Warrior_-_Walters_W608298B_-_miniature.jpg|alt=İsgəndərin rus döyüşçüsünü məğlub etməsi| *İskender'in bir Rus savaşçısını yenmesi*


## Ayrıca bakınız

* Berde

## Kaynakça

## Bibliyografya

* Moisey Kalankatlı. История агван Моисея Каганкатваци, писателя X века (trans. and ed. by Patkanov). St. Petersburg, 1861.
* Logan, Donald F. (1992). *The Vikings in History* 2nd ed. Routledge. ISBN 0-415-08396-6
* Vernadsky, George (1959). *The Origins of Russia*. Oxford, Clarendon Press.