2024 Hizbullah karargâhı saldırısı

27 Eylül 2024 tarihinde İsrail Hava Kuvvetleri, Beyrut'un Dahiye banliyösünde Hizbullah'ın merkez karargahını hedef aldı. Hava Kuvvetleri'nin örgütün genel sekreteri Hasan Nasrallah'ı suikast amacıyla vurmayı hedeflediği bildirildi. Saldırıda, Dahiye'de yerin altında bulunduğu bildirilen karargahı yok etmek amacıyla Amerikan yapımı 5.000 poundluk bunker buster bombaları kullanıldı. Saldırı en az altı kişinin ölümüne ve 91'den fazla kişinin yaralanmasına neden oldu. Nasrallah'ın saldırıdan sonraki durumu belirsizliğini korumaktadır. 28 Eylül 2024 tarihinde İsrail Savunma Kuvvetleri, Hasan Nasrallah'ın üst düzey Hizbullah liderleri ve komutanlarıyla birlikte saldırıda öldürüldüğünü doğruladı. İsrail Savunma Kuvvetleri operasyona “**Yeni Düzen**” () kod adını verdi.

Saldırı, İsrail başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Birleşmiş Milletler'de yaptığı konuşmanın ardından gerçekleşti. Netanyahu, İsrail'in Hizbullah'a karşı yürüttüğü operasyonların devamını yeniden teyit ederek, İsrail'in "barış arzusunda" olduğunu belirtti. Eylül ayının başlarında, Hizbullah örgüt tarihinin en ciddi saldırılarından bazılarını yaşadı. 17 ve 18 Eylül'de gerçekleşen taşınabilir iletişim cihazlarının patlamaları ve Hizbullah komutanı İbrahim Aqil'in suikasti bunların arasında yer aldı. Temmuz ayının başlarında Hizbullah'ın bir diğer üst düzey askeri lideri Fuad Şükür de Beyrut'ta suikastta ölmüştü.

## Arka plan

7 Ekim 2023'te Hamas'ın İsrail'e düzenlediği saldırılardan bir gün sonra, aralarında birçok ülke tarafından terör örgütü olarak tanımlanan Hizbullah da çatışmaya katılarak Hamas'a destek verdi ve İsrail'in kuzeyindeki kasabalara ve diğer İsrail mevzilerine roket saldırıları düzenledi. O dönemden beri Hizbullah ve İsrail, sınır ötesi askeri çatışmalara girmiş, bu durum İsrail ve Lübnan'da toplulukların yerlerinden edilmesine ve sınır boyunca binalara ve araziye önemli hasar verilmesine yol açmıştır. Hizbullah ve Hamas'ın yanı sıra, Yemen'deki Husiler ile Irak ve Suriye'deki Şii milisler de dâhil olmak üzere, İran'ın başını çektiği “Direniş Ekseni” olarak bilinen diğer militan gruplar da İsrail'e karşı saldırılar düzenledi.

2006'da sona eren Lübnan Savaşı'nın ardından hem İsrail hem de Hizbullah BM Güvenlik Konseyi'nin 1701 sayılı kararını ihlal etmekle suçlanmıştır. Hizbullah'ın, Lübnan'ın güneyinde sadece Lübnan ordusu ve UNIFIL'nin silahlandırılmasını öngören 1701 sayılı BMGK kararını, bölgeyi tahkim ederek, sivil alanlara roket depolayarak, İsrail'e tüneller inşa ederek ve UNIFIL'in erişimini engelleyerek ihlal ettiği iddia edilmiştir. Hizbullah, Güney Lübnan'da devam eden İsrail “işgali” ve Lübnan ordusundaki zayıflıklar nedeniyle karara uymayı reddetmiştir. Lübnan hükûmeti bu görüşe destek verirken, BM her iki tarafı da sürekli olarak kararı ihlal etmekle suçladı. Sonuç olarak, hem İsrail Savunma Kuvvetleri hem de Hizbullah savaşın sona ermesinden bu yana sınır bölgelerini kontrol etmektedir. Hizbullah, İsrail Gazze'deki operasyonlarını durdurana kadar İsrail'e saldırmaya devam edeceğini belirtirken, İsrail Hizbullah'tan BMGK 1701'i uygulamasını ve güçlerini Litani Nehri'nin kuzeyine çekmesini talep ediyor. Haber ajanslarına göre birçok Lübnanlı, 2006'da İsrail ile yaşanan savaşa geri dönülmesinden ya da zaten çökmüş ve savaştan zarar görmüş ülkelerinde Gazze benzeri bir durumun yaşanmasından korkarak çatışmaya karşı çıkıyor. ABD elçisi Amos Hochstein ve Fransa'nın öncülüğünde yürütülen diplomatik çabalar şu ana kadar ihtilafın çözümünde başarısız oldu.

Aynı ay, İsrail Güvenlik Kabinesi yerinden edilmiş halkın kuzeye güvenli bir şekilde geri dönmesini yeni bir savaş hedefi olarak belirledi. Bu hedef mevcut şu iki hedefe eklenmiştir: Hamas'ı dağıtmak ve 7 Ekim saldırıları sırasında alınan rehinelerin serbest bırakılmasını sağlamak. Netanyahu ayrıca 21 günlük ateşkesi de reddederek “Hizbullah'ı tüm gücümüzle vurmaya devam ediyoruz” dedi.  23 Eylül 2024'ten bu yana İsrail, Kuzey Okları kod adını verdiği bir operasyonla Lübnan'daki Hizbullah mevzilerini hedef alan yüzlerce saldırı düzenlemiştir. İsrail Savunma Kuvvetleri, İsrail uçaklarının 1.600 Hizbullah mevzisini hedef aldığını, seyir füzelerinin yanı sıra uzun ve kısa menzilli roketleri ve saldırı dronlarını imha ettiğini bildirdi. Saldırılardan önce İsrail, Lübnan'daki vatandaşlarına silah depolayan veya komuta merkezlerine ev sahipliği yapan binaları boşaltmalarını emretti.

### Hasan Nasrallah

Hasan Nasrallah 1992 yılından bu yana Hizbullah'ın genel sekreterliğini yürütmektedir. Yönetimindeki Şii militan ve siyasi örgütü olan Hizbullah önemli dönüşümlerden geçmiştir. 64 yaşındaki Nasrallah, yaklaşık kırk yıldır İran destekli olduğu iddia edilen grubun liderliğini yapıyor. Nasrallah'ın örgüte katılımı gençlik yıllarında Sur'da vaiz Muhammed Garavi ve daha sonra Necef'te Muhammed Bakır Sadr tarafından yönlendirilmesiyle başladı. Akıl hocası Abbas Musavi'nin öldürülmesinin ardından Nasrallah onun halefi olarak atandı.

İran'la yakın ilişki içinde olan Nasrallah, görev süresi boyunca Hizbullah'ı önemli ölçüde etkilemiştir. Onun liderliği altında örgüt, İsrail ile başta 2006 Lübnan Savaşı olmak üzere çok sayıda çatışmaya girmiştir. Komutanlık yaptığı dönemde Hizbullah'ı dünyanın en ağır silahlara sahip devlet dışı aktörlerinden birine dönüştürdü ve örgütün paramiliter kanadı güç bakımından Lübnan Ordusu'nu geride bıraktı.

ABC News'e konuşan ABD'li bir yetkili Nasrallah ve birkaç arkadaşının saldırı sırasında kısa bir ziyaret için Beyrut'ta olduğunu söyledi.

## Saldırı
27 Eylül 2024 tarihinde İsrail Hava Kuvvetleri Beyrut'un Dahiye banliyösündeki Haret Hreik mahallesinde bulunan Hizbullah'ın merkez karargâhına önemli bir hava saldırısı düzenledi.  Medyada yer alan haberlerde hava saldırısının hedefinin Hizbullah lideri Hasan Nasrallah olduğu öne sürüldü. Saldırı, birkaç ton mühimmat atan F-16I Sufa jet uçaklarının kullanıldığı 119. “Yarasa” Filosu tarafından gerçekleştirilmiştir.

Saldırı, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada İsrail'in Hizbullah'a karşı yürüttüğü operasyonun devam edeceği sözünü vermesinden kısa bir süre sonra gerçekleşti. İsrail Savunma Kuvvetleri, 2021'de üretilen ABD yapımı 5.000 poundluk gelişmiş sığınak bombaları kullandı.

Saldırıda ölen ya da yaralanan olup olmadığına ilişkin henüz bir bilgi verilmedi. İsrail Savunma Kuvvetleri sözcüsü Tuğamiral Daniel Hagari hedefin Hizbullah'ın konutların altında bulunan ana karargâhı olduğunu belirtti. Hizbullah'a ait Al-Manar TV, Beyrut'un 30 kilometre kuzeyinde hissedilecek kadar güçlü olan patlama sonucunda dört binanın enkaza dönüştüğünü bildirdi. Ambulansların siren sesleri eşliğinde olay yerine doğru ilerlediği görüldü. Devlete ait Ulusal Haber Ajansı'na göre, hava saldırıları Burc el-Barajne'nin dış mahallelerinden Haret Hreik'e kadar uzanan bir "ateş kuşağıydı". Patlamadan kısa bir süre sonra çekilen görüntüler büyük bir krateri ortaya çıkardı.

## Sonrası
### Nasrallah'ın ölümünün doğrulanması
28 Eylül 2024 tarihinde Nasrallah'ın öldüğü İsrail Savunma Kuvvetleri tarafından duyuruldu. Hizbullah günün ilerleyen saatlerinde bunu doğrulayarak durumu hakkındaki belirsizliğe son verdi. 29 Eylül 2024'te Nasrallah'ın cesedinde belirgin bir yara izine rastlanmadı; Reuters'a göre iki kaynak Nasrallah'ın saldırı sırasında aldığı künt travma nedeniyle öldüğünü öne sürdü.

### Diğer kayıplar
İsrail tarafından vurulan bölgenin çok yoğun nüfuslu olduğu bilinmektedir. Etkilenen alan sivil apartmanlardan oluşmaktadır; birkaç yapı tamamen enkaza dönüştü ve saldırı sonrasında yaygın yıkım görülebiliyordu. İsrailli savunma yetkililerinin ilk tahminlerine göre, aralarında Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrallah ve kızının da bulunduğu yaklaşık 300 kişi öldürüldü. Lübnan Sağlık Bakanlığı'ndan gelen raporlar 28 Eylül itibarıyla en az altı ölü ve 91 yaralı olduğunu kaydetmiştir, ancak enkazın büyük bir kısmı henüz aranmamıştır ve bu sayının artacağı düşünülmektedir.

### Tepkiler
''New York Times'''ın haberine göre, İran'ın Dini Lideri Ali Hamenei, Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'ni konutunda acil olarak topladı.

Saldırıdan dört saat sonra Hizbullah olayla ilgili herhangi bir açıklama yapmadı. Örgüt bunun yerine İsrail'in kuzeyindeki Safed kentine roket yağdırdığını, İsrail Savunma Kuvvetleri raporlarına göre bir ev ve bir aracın isabet alındığını ve durumu hafif olan bir kadının yakındaki hastaneye kaldırıldığını duyurdu. İsrail'in Karmiel, Sakhnin ve Deir el-Asad kentleri ile Nehariya'da da roket alarmı verildi.

İsrail Savunma Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Herzi Halevi “Bu bizim alet çantamızın sonu değil” dedi ve ekledi: “İsrail Devleti vatandaşlarını tehdit edenlere kuzeyde, güneyde ve hatta daha uzak yerlerde nasıl ulaşacağımızı bileceğiz.”

Hizbullah yayınladığı mesajda İsrail'e karşı mücadeleye devam edeceğini belirtti. Nasrallah'ın ölümünün açıklanmasının ardından Hizbullah'a bağlı Al-Manar televizyonu Kur'an ayetleri yayınladı.

The New York Times, 27 Eylül'deki saldırının ardından Dini lider Ali Hamenei'nin Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'ni konutunda acil olarak topladığını bildirdi. Reuters'a konuşan yetkililer Hamenei'nin İran'da güvenlik önlemlerinin arttırıldığı güvenli bir yere taşındığını söyledi.

28 Eylül'de İsrail Savunma Kuvvetleri'nin Nasrallah'ın öldürüldüğünü duyurmasına cevaben Hamenei, Müslümanları İsrail'in “kötü rejimi” karşısında Hizbullah'ı ve Lübnan halkını desteklemeye çağırdı. Hamenei Nasrallah için ülke genelinde beş günlük yas ilan etti. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan saldırının sadece “direnişi güçlendireceğini” ve uluslararası toplumun “terörist saldırı” emrinin Netanyahu'nun saldırı sırasında bulunduğu New York'tan verildiğini unutmayacağını söyledi. İran'da bazıları Şii yas ritüellerini yerine getirmek için merkezi yerlerde toplandı, Hizbullah bayrakları sallandı ve türküler söylendi.

29 Eylül'de New York Times İranlı yetkililerin Nasrallah'ın ölümüne nasıl karşılık vereceklerini tartıştıklarını bildirdi. Üst düzey bir toplantıda aralarında Said Celili'nin de bulunduğu muhafazakâr üyeler caydırıcı olması için İsrail'e hızlı bir misilleme saldırısı yapılması çağrısında bulundu. Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın daha büyük bir savaş için tuzağa düşülmemesi konusunda uyarıda bulunduğu bildirildi. Diğer ılımlı üyeler ise İsrail'e saldırmanın, ülkenin zor durumdaki ekonomisi göz önüne alındığında, İran'ın altyapısına yönelik yıkıcı saldırılara yol açabileceği uyarısında bulundu.

İran, Ekim 2024'te İsrail'e yönelik İran saldırılarının nedenlerinden biri olarak Hizbullah karargâhına yapılan saldırıyı gösterdi.

#### Diğer

* : Dışişleri Bakanlığı, saldırıların ardından İsrail'in Lübnan'ın egemenliğini ihlal ettiğini söyledi.
* : Dışişleri Bakanlığı, saldırının ardından daha fazla istikrarsızlık yaşanmaması için Lübnan makamlarıyla temasa geçtiklerini belirtti.
* : Dışişleri Bakanı Annalena Baerbock, saldırının “son derece tehlikeli” olduğunu ve “tüm Lübnan için istikrarsızlık tehdidi oluşturduğunu” belirterek, “hiçbir şekilde İsrail'in güvenlik çıkarına olmadığını” ifade etti.
* : Filistin devlet başkanı Mahmud Abbas saldırının ardından taziyelerini sunarken, FKÖ Yürütme Komitesi de bir açıklama yayınlayarak “Seyyid Hasan Nasrallah'ın şehadeti ve İsrail işgalinin saldırısı sonucu hayatını kaybeden sivil kurbanlar” için başsağlığı diledi.
* : Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani ve din adamı Mukteda es-Sadr ülke genelinde üç günlük yas ilan etti. Basra ve Kerbela vilayetleri ile Bağdat'ta Nasrallah'a destek gösterileri düzenlendi ve göstericiler Yeşil Bölge'ye giden yolları kapattı. Iraklı Şii dini lider Ali Sistani, Nasrallah'ın sadece Filistin direnişi için değil aynı zamanda IŞİD'e karşı mücadele için de önemli olduğunu söyleyerek cinayeti kınadı.
* : Dışişleri Bakanlığı İsrail'in suikastını kınayarak bunun Lübnan ve Orta Doğu'da şiddeti tırmandırabileceği uyarısında bulundu ve çatışmaların derhal durdurulması çağrısında bulundu. Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, ülkesinin Nasrallah'ın öldürüldüğü İsrail hava saldırısından endişe duyduğunu söyledi.
* : Dışişleri Bakanlığı “yargısız infazları” kınadı ve Lübnanlı yetkililerle dayanışma içinde olduğunu gösterdi.
* : Dışişleri Bakanlığı saldırıyı kınadı. İdlib'de halk Nasrallah'ın ölümünü tezahüratlarla, alkışlarla, korna çalarak ve tatlı dağıtarak kutladı ve halk tarafından Suriye İç savaşı sırasındaki politikalarından dolayı kınandı. Suriye Sosyal Milliyetçi Partisi Nasrallah'ın yasını tutan bir açıklama yayınladı.
* : Dışişleri Bakanı Hakan Fidan "Savaşın bölgeye yayılması konusunda İsrail'de, Netanyahu'da bir arzu var" dedi.
* : Savunma Bakanı Lloyd Austin Yoav Galant'a İran'ın çatışmayı genişletmesini engellemeye kararlı olduğunu söyledi ve “İsrail'in İran destekli terörist gruplara karşı kendisini ve halkını savunma hakkına tam desteğimi ifade ettim” dedi. Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson, Temsilciler Meclisi çoğunluk lideri Steve Scalise ve Temsilciler Meclisi Cumhuriyetçi lideri Elise Stefanik ortak bir açıklama yayınlayarak “Hasan Nasrallah'ın kan dökme, baskı ve terör saltanatı sona ermiştir” ve “Dünya onsuz daha iyi” dedi. Başkan Joe Biden şu açıklamayı yaptı: “Nasrallah'ın bir İsrail hava saldırısında hayatını kaybetmesi, aralarında binlerce Amerikalı, İsrailli ve Lübnanlı sivilin de bulunduğu çok sayıdaki kurbanı için bir adalet ölçüsüdür. Amerika Birleşik Devletleri İsrail'in Hizbullah, Hamas, Husiler ve İran destekli diğer terörist gruplara karşı kendini savunma hakkını tamamen desteklemektedir.” Ayrıca, Savunma Bakanı'na, saldırganlığı caydırmak ve daha geniş çaplı bir bölgesel savaş riskini azaltmak için Orta Doğu'daki ABD askerî güçlerini takviye etme talimatı verdiğini ve Gazze ve Lübnan'daki çatışmaları diplomasi yoluyla yatıştırmayı hedeflediğini söylediğini belirtti. Başkan Yardımcısı Kamala Harris Nasrallah'ı “ellerinde Amerikan kanı olan bir terörist” olarak nitelendirdi.

## Analiz
''The Economist'', “Nasrallah'ın ölümü Lübnan'ı ve bölgeyi bir yıl önce düşünülemeyecek şekilde yeniden şekillendirecek” yorumunu yaptı. Gazeteye göre, “Dizginleri kim ele alırsa alsın, Hizbullah'ın kırk yıllık tarihindeki en tehlikeli anı ile karşı karşıya kalacak. Mesele sadece İsrail'in Hizbullah'ın neredeyse tüm askeri liderliğini ortadan kaldırması ve yüzyılların deneyimini iki ay gibi kısa bir sürede silmesi değil. Aynı zamanda Hizbullah'ın, siyasete ağırlığını koyduğu için zaten kızgın olan Lübnan halkının gözünde küçük düşmesidir.”

''The New York Times'''ta yazan Farnaz Fassihi, Nasrallah'ın öldürülmesiyle İran dini lideri Ali Hamanei'nin yakın çevresinden kilit bir ismin ortadan kaldırıldığını, zira İran'ın kırk yıl boyunca Hizbullah'ı İsrail'e karşı bir ön cephe savunması olarak geliştirdiğini söyledi. Fassihi, İran'ın zaman içinde Hizbullah da dahil olmak üzere daha geniş bir militan grup ağını harekete geçirerek İsrail'e karşı birden fazla cephe açtığını, bölgesel kaos yaratmayı ve hem ABD'yi hem de İsrail'i Hamas'la ateşkes görüşmeleri yapmaya zorlamayı hedeflediğini söyledi.

''The Wall Street Journal'''ın haberine göre, İsrail'in Hizbullah'a yönelik saldırıları, önemli istihbarat sızmalarıyla başlamış ve Nasrallah'ın ölümüyle sonuçlanmıştır. Bu saldırılar, Hizbullah'ın hem İsrail'in direncini hem de İran'ın gücünü yanlış değerlendirdiğini gözler önüne sermektedir. Analize göre, "Gerçekten de bu sonuç, Nasrallah’ın iki stratejik hata yapmasının bir sonucuydu: İsrail’i, yani düşmanını ciddi şekilde hafife almak ve İran ile bölgedeki müttefik militan gruplarının yeteneklerini fazlasıyla abartmak."

''The Guardian'', suikastın "kaçınılmaz olarak iki soruya dikkat çektiğini" belirtti: "İsrail'in uzun vadeli suikast politikası etkili mi, ve Nasrallah ile diğer üst düzey Hizbullah komutanlarının öldürülmesi örgüt için ne anlama geliyor?" 1992'de Hizbullah Genel Sekreteri Abbas Musavi'nin öldürülmesinin yalnızca Hasan Nasrallah'ın yerine geçmesiyle sonuçlandığını vurgulayan gazete, "Hizbullah liderlerine yönelik suikastların örgüt üzerinde ne gibi, eğer varsa, önemli bir etkisinin olup olmadığını görmek aylar alabilir" diye ekledi.

''The Washington Post'''a göre Nasrallah'ın öldürülmesi “Lübnan'da sarsıntı yarattı... militan grubun doldurmakta zorlanabileceği bir boşluk ve İsrail'le mücadelesi belirsiz ve muhtemelen daha şiddetli bir yola girdi.” ''The Daily Telegraph'' suikastın “Hizbullah'ı sonsuza kadar sakat bırakabileceğini, İran'ın etkisini zayıflatabileceğini ve hatta Orta Doğu'nun kendisini yeniden şekillendirebileceğini” belirtti. Gazete, İsrail'in Hizbullah'a yönelik son saldırılarının “İsrail'in her seviyesine sızdığı bir hareket hakkında doğru istihbarattan yoksun olmadığını gösterdiğini” de sözlerine ekledi. Gazete ayrıca “şimdi, liderinin denklemden çıkmasıyla, [Hizbullah] büyük olasılıkla yavaş ama ölümcül bir son ile karşı karşıya olabilir. Bir zamanlar müthiş olan itibarı azaldıkça, Hizbullah'ı yaratan, besleyen, finanse eden, silahlandıran ve eğiten İran'ın itibarı da azalabilir.”

## Ayrıca bakınız

* 20 Eylül 2024 Beyrut saldırısı
* Eylül 2024 Lübnan saldırıları

## Notlar


## Kaynakça