Ali İnsanov

**Ali İnsanov**, (Azerice: Əli Binnət oğlu İnsanov; d. 22 Mart 1945, Lambeli) Azerbaycanlı akademisyen, hekim ve siyasetçi, Azerbaycan Milli Meclisi'nin 1. dönem milletvekili 1993-2005 yılları arasında  Azerbaycan Cumhuriyeti Sağlık Bakanı.

Ali İnsanov, 22 Mart 1945 tarihinde Sovyetler Birliği'ne bağlı Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti sınırları içinde yer alan  Noyemberyan ilçesinin Lambalu köyünde doğdu. Üç yaşında iken ailesi ile birlikte Başarkeçar ilçesi Agkilsa köyüne sürgün edildi. Sürgünden döndükten sonra 1954-1965 yılları arasında Lambeli'deki 2 numaralı ortaokulda eğitim gördü ve üstün başarı ile mezun oldu. 1965-1972 yılları arasında Azerbaycan Tıp Enstitüsü'nün  Tedavi ve Önleme Fakültesi'nde eğitim gördü. 1972 yılında yüksek öğrenimini tamamladı. 1972'de mezun olduktan sonra Azerbaycan Tüberküloz Bilimsel Araştırma Enstitüsü'nde çalışmaya başladı ve burada kıdemli ve genç araştırmacı, bölüm başkanı, bilimsel işlerden sorumlu müdür yardımcısı ve müdür olarak görev yaptı.
1972-1974 yılları arasında Azerbaycan Yabancı Diller Enstitüsü'nde iki yıllık İngilizce kursunu "mükemmel" notla tamamlayan Ali İnsanov, 1974 yılında Moskova'daki SSCB Sağlık Bakanlığı Merkezi Bilimsel Araştırma Tüberküloz Enstitüsü'nde yüksek lisans eğitimine kabul edildi ve 1977 yılında doktora tezini savundu. 1981'de Moskova'daki aynı enstitüye, Akademisyen A.K. Khomenko'nun kliniğine kabul edildi. 1984'te tezini savundu ve Tıp Bilimleri Doktoru unvanını aldı. 1991 yılında Moskova'daki SSCB Yüksek Onay Komisyonu tarafından profesör akademik unvanına layık görüldü.
1985'ten 1993'e kadar Azerbaycan Akciğer Hastalıkları Bilimsel Araştırma Enstitüsü'nün direktörlüğünü yaptı ve 1991'den itibaren Azerbaycan Tıp Üniversitesi Akciğer Hastalıkları Bölümü'nde öğretim görevlisi olarak çalışmaya başladı.

Ali Insanov, 1993'ten 2005'e kadar Azerbaycan Cumhuriyeti Sağlık Bakanı olarak görev yaptı. 1995'ten 2000'e kadar Azerbaycan Parlamentosu milletvekiliydi. 1998'de St. Petersburg'da düzenlenen Uluslararası Sağlık Reformları Konferansı'nda "BDT ve Doğu Avrupa Ülkelerinde Sağlık Reformu Programı" sunumu nedeniyle özel altın madalya ile ödüllendirildi ve aynı yıl Dünya Sağlık Örgütü Genel Kurulu Başkan Yardımcılığına seçildi. 2004 yılında, Avrupa kıtasını temsilen Dünya Sağlık Örgütü Yürütme Kurulu üyeliğine seçildi.

2000-2004 yılları arasında Rusya Doğa Bilimleri Akademisi, Rusya Tıp Bilimleri Akademisi, New York Bilimler Akademisi, Azerbaycan Ulusal Bilimler Akademisi ve Polonya Tıp Akademisi'ne tam üye olarak seçildi. Ali Insanov'un kaleme aldığı 714 sayfalık "Tüberküloz" ders kitabı, 2004 yılında Almanya'nın Frankfurt şehrinde ve 2005 yılında İspanya'nın başkenti Madrid'de iki uluslararası ödüle layık görüldü. Kitap yabancı dillere çevrildi ve Avrupa tıp fakülteleri için ders kitabı olarak tavsiye edildi. 632 sayfalık "Azerbaycan Sağlık Tarihi" ise ilk kez Ali İnsanov tarafından temelden yazıldı. Ali Insanov, Amerika, Avrupa, Bağımsız Devletler Topluluğu ve Doğu ülkelerindeki bilimsel topluluklara üye seçildi. Bilimsel raporları, ABD, İngiltere, Fransa, Çin, Kanada, Almanya, Türkiye, İran, Hindistan, Japonya, İsrail, İsviçre, Küba, Endonezya, Belçika, Pakistan, Mısır, Polonya, Romanya, Çekoslovakya, Yugoslavya, Bulgaristan, Yunanistan ve diğer ülkeler de dahil olmak üzere 30'dan fazla ülkede ilgiyle karşılandı.

1993 yılında Azerbaycan Cumhuriyeti Sağlık Bakanı olarak atandı. 1995 yılında Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Meclisi'ne milletvekili olarak seçildi. 
Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Meclisi seçimlerinin arifesinde iktidarı ele geçirme ve kitlesel ayaklanmalar düzenlemeye hazırlanma suçlamalarıyla 20 Ekim 2005'te tutuklandı  ve daha sonra resmi ve ekonomik suçlar işlemekle suçlandı. Nisan 2007'de 11 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanının af kararnamesiyle 16 Mart 2019'da serbest bırakıldı. Kasım 2019'da Hak Adalet Partisi'nin kuruldu. 25 Ocak 2020'de Hak Adalet Partisi Kurucu Kongresinde parti başkanı seçildi. Azerbaycan'da 2024 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde İlham Aliyev'i desteklediğini açıkladı.

## Kaynakça