Oireachtas

**Oireachtas** ( , ), bazen Oireachtas Éireann olarak da anılan, İrlanda'nın iki meclisli parlamentosudur. Oireachtas, İrlanda Cumhurbaşkanı ve Oireachtas'ın iki meclisinden () oluşur: Dáil Éireann adı verilen temsilciler meclisi ve Seanad Éireann adı verilen bir senato.

Oireachtas meclisleri, Dublin'de bulunan ve on sekizinci yüzyıldan kalma bir dük sarayı olan Leinster House'da toplanır. Doğrudan halk tarafından seçilen Dáil, Oireachtas'ın meclisleri arasında daha güçlü olanıdır.

## Kelime kökeni

Oireachtas kelimesi, İrlandaca airecht/oireacht ("özgür insanların danışma meclisi; toplanmış özgür insanlar; meclis, toplantı; miras, toprak") kelimesinden türetilmiştir ve kökeni airig ("özgür insan") kelimesine dayanır. Bu kelimenin bir yasama organının adı olarak ilk kaydedilen kullanımı, Özgür İrlanda Devleti dönemindedir.

## Dağılımı

Dáil Éireann, İrlanda vatandaşlarının genel oy hakkıyla doğrudan seçilir ve seçmenlerin en az 18 yaşında olması gerekir; İrlanda vatandaşı olmayanlar ise yasalarla seçme hakkına sahip olabilir ve bu hak şu anda İngiliz vatandaşlarını da kapsamaktadır. Yasaya göre, bir Dáil dönemi beş yıldan uzun olamaz; ancak, hükûmet başkanı olan Taoiseach'in talebi üzerine cumhurbaşkanı tarafından herhangi bir zamanda feshedilebilir. Dáil seçimleri, devredilebilir tek oy yöntemiyle orantılı temsil sistemi kullanılarak yapılır. Dáil'in 174 üyesi vardır.

Seanad doğrudan seçilmez, ancak üyeleri farklı yollarla seçilir. 60 senatörden oluşur: 43'ü belediye meclis üyeleri ve parlamenterler tarafından seçilir, 11'i Taoiseach tarafından atanır ve altısı iki üniversite seçim bölgesi tarafından seçilir.

Başkan, doğrudan halk tarafından her yedi yılda bir seçilir ve en fazla iki dönem görev yapabilir; eğer başkanlık için yalnızca bir aday varsa, oylama yapılmaz ve aday, adaylık süresinin sonunda seçilmiş sayılır.

Başkan, doğrudan halk tarafından her yedi yılda bir seçilir ve en fazla iki dönem görev yapabilir; eğer başkanlık için yalnızca bir aday varsa, oylama yapılmaz ve aday, adaylık süresinin sonunda seçilmiş sayılır.

## Görevi
Bir yasa tasarısının kanunlaşabilmesi için önce Dáil ve çoğu durumda Seanad tarafından onaylanması gerekir (ancak Dáil, Seanad'ın bir yasa tasarısını reddetmesini geçersiz kılabilir) ve ardından cumhurbaşkanı tarafından imzalanarak yasalaşır. Anayasayı değiştiren tasarılar, cumhurbaşkanına sunulmadan önce bir referandumda halk tarafından da onaylanmalıdır. Çoğu durumda, cumhurbaşkanı, Oireachtas Meclisleri tarafından onaylanan tüm yasaları imzalamak zorundadır, ancak cumhurbaşkanının çoğu tasarıyı anayasaya uygunluk açısından bir karar almak için Yüksek Mahkeme'ye sevk etme yetkisi vardır. Seanad'ın yetkileri, veto etmek yerine geciktirme ile sınırlıdır. Bu nedenle, İrlanda yasama organının en üst kademesi Dáil'dir. Oireachtas Yasaları için genel yürürlüğe koyma formülü şu şekildedir: "Be it enacted by the Oireachtas as follows:—" [*"Oireachtas tarafından aşağıdaki şekilde yürürlüğe konulmuştur:—"*], bir önsözü olan bir yasa için bu yürürlüğe koyma formülü şu şekilde olur: "Be it therefore enacted by the Oireachtas as follows:—" [*"Bu nedenle Oireachtas tarafından aşağıdaki şekilde yürürlüğe konulmuştur:—"*].

## Yetkileri

Oireachtas şu yetkilere sahiptir:
:- Yasama yetkisi, bütçeyle ilgili mali kararları onaylama yetkisi de dahil olmak üzere Dáil’e verilmiştir. Ancak mahkemeler, Oireachtas’ın sınırlı yasama yetkilerini diğer varlıklara, örneğin hükümet bakanlarına devretmesine izin vermiştir.
:- Alt yasama organları oluşturma.
:- Anayasa değişiklikleri önerme (Dáil’de başlatılmalıdır), bu değişiklikler daha sonra referanduma sunulmalıdır.
:- Askeri veya silahlı kuvvetler oluşturma.
:- Uluslararası anlaşmaların devletin iç hukukunun bir parçası olmasına izin verme.
:- Belirli yasaların, diğer devletlerin benzer uygulamalarına uygun olarak, ülke sınırları dışında etkili olmasını sağlama.
:- Bir acil durum durumu olduğunu düşündüğü zaman, gerekli gördüğü neredeyse her türlü yasayı çıkarma; ancak her durumda ölüm cezası uygulanması kesinlikle hariç tutulmuştur.

## Sınırları

* Anayasa ile çelişen yasalar, geçersizdir ve bu çelişki ölçüsünde uygulanamaz.
* Bir çatışma durumunda, AB hukuku, Oireachtas'ın çıkardığı yasalardan üstün gelir; bu durum, Avrupa Birliği genelinde yaygın bir uygulamadır.
* Yasalar, işlendiği zamanda yasal olmayan bir eylemi geriye dönük olarak suç sayamaz.
* Ayrıca, olağanüstü hâl durumunda bile ölüm cezası uygulanmasını sağlayacak herhangi bir yasa çıkarılamaz.

## Öncülleri

İrlanda tarihinde iki parlamento "Oireachtas" adını taşımıştır, bunlar: 1937'den beri mevcut olan İrlanda Oireachtas'ı ve hemen öncesinde, 1922'den 1937'ye kadar var olan Özgür İrlanda Devleti Oireachtas'ı.
İrlanda'daki en eski parlamento, 13. yüzyılda kurulan ve İrlanda lordluğunun en yüksek yasama organı olarak görev yapan İrlanda Parlamentosu'dur. Bu parlamento, 1801 yılına kadar varlığını sürdürmüştür. İlk başta Dublin ve çevresindeki şehirlerle sınırlı olan İngiltere egemenliğindeki İrlanda'nın bir kısmını yönetmiş, daha sonra tüm adayı kapsayacak şekilde genişlemiştir. 1494'te çıkarılan Poynings Yasası'ndan 1782'de bu yasa kaldırılana kadar, İrlanda Parlamentosu İngiliz ve daha sonra Britanya Parlamentosu'na bağlıydı. Bu parlamento, İrlanda Kralı (aynı zamanda İngiltere Kralı), Lordlar Kamarası ve Avam Kamarası'ndan oluşuyordu. 1800 yılında İrlanda Parlamentosu, Birlik Yasası'nı kabul ederek kendi feshedilmesini onayladı ve bu yasa 1 Ocak 1801'de yürürlüğe girdi.
İrlanda'da bir sonraki yasama organı 1919 yılında kuruldu. Bu, İrlandalı cumhuriyetçiler tarafından kurulan ve sadece Dáil Éireann olarak bilinen tek meclisli bir parlamentoydu. Bu devrimci Dáil, teorik olarak tüm İrlanda adası için bir yasama organıydı. 1920 yılında, Dáil'e paralel olarak, İngiliz hükümeti Güney İrlanda Parlamentosu adında bir yerel yönetim meclisi oluşturdu. Ancak bu parlamento, çoğu İrlandalı politikacı tarafından boykot edildi. Güney İrlanda Parlamentosu, Kral, Güney İrlanda Avam Kamarası ve Güney İrlanda Senatosu'ndan oluşuyordu. Güney İrlanda Parlamentosu, 1922 yılında İrlanda Serbest Devleti Anayasası ile Oireachtas'ın kurulmasıyla resmen feshedildi.
İrlanda Serbest Devleti Oireachtas'ı, Kral (bir Genel Vali tarafından temsil ediliyordu) ve iki meclisten oluşuyordu: "Milletvekilleri Meclisi" olarak tanımlanan Dáil Éireann ve Seanad Éireann. Ancak Serbest Devlet Senatosu Mayıs 1936'da kaldırıldı ve Aralık 1936'da monarşinin rolü sona erdirildi. Modern Oireachtas, Aralık 1937'de İrlanda Anayasası'nın kabul edilmesiyle ortaya çıktı.

## Kuzey İrlanda'nın temsiliyeti
1937'de kabul edilen anayasanın 3. Maddesi, "bu anayasa tarafından kurulan parlamento ve hükümetin tüm İrlanda üzerinde yargı yetkisini kullanma hakkını" savunsa da, aynı zamanda "ulusal toprakların yeniden birleşmesi" gerçekleşene kadar Oireachtas Yasalarının Kuzey İrlanda'da uygulanmayacağını belirtir. Bu nedenle, Kuzey İrlanda'nın Dáil'de temsil edilmesi için ciddi girişimlerde bulunulmadı. Taoiseach olarak Éamon de Valera, bölünmenin kararlı bir muhalifi olmasına ve Birinci Dáil'de bir Kuzey seçim bölgesini temsil etmek üzere seçilmiş olmasına rağmen, vergi ve sorumluluk olmadan temsil anlamına geleceği gerekçesiyle Kuzey İrlanda için Dáil'de sandalye fikrini takip etmedi. 1982'de Seamus Mallon ile başlayarak, seçimlerden sonra Taoiseach tarafından atanan on bir Senatör arasında Kuzey İrlanda'dan bir veya daha fazla kişi yer aldı.

Sinn Féin, Kuzey İrlanda MLA'larının, MP'lerin ve Avrupa Parlamentosu üyelerinin Dáil tartışmalarına katılma hakkına sahip olmaları gerektiğini savundu, oy kullanamasalar bile. 2005 yılında Taoiseach Bertie Ahern, Kuzey İrlanda milletvekillerinin tüm Dáil'in bir komitesinde konuşabilmelerini önerdi. Ancak Fine Gael, İşçi Partisi ve Ahern'in koalisyon ortakları olan İlerici Demokratlar bu fikre karşı çıktı; aynı şekilde Yeşil Parti, Sosyalist Parti ve Fianna Fáil'den bazı Oireachtas üyeleri de bu fikri desteklemedi. Sadece Sinn Féin, bu öneriden en çok yarar sağlayacak parti olarak, bunu destekledi; daha ılımlı Sosyal Demokrat İşçi Partisi (SDLP) ise bunu ileriye doğru atılmış bir adım olarak nitelendirdi. Milletvekilleriyle ilgili Ahern'in önerisi yanlış bir adım olarak değerlendiriliyor.  Öneri medyada da geniş çapta eleştirildi; The Irish Times'ta yer alan bir başyazı, "Bu devletin kurumlarının bu devletin halkını temsil etmesi ve onlara hizmet etmesi en önemli demokratik zorunluluktur" ifadesini kullandı. 2011'den itibaren Kuzey İrlanda Avrupa Parlamentosu üyeleri, Cumhuriyet'ten gelen üyeler gibi Seanad'ın Avrupa komitesine katılma hakkına sahipti, diğer Avrupa Parlamentosu üyeleri ise davet gerektiriyordu. Ancak Birleşik Krallık'ın 2020'de AB'den ayrılmasıyla birlikte tüm Birleşik Krallık Avrupa Parlamentosu üyeleri görevlerinden ayrıldı ve bu hak sona erdi.
## Kaynakça