Prieneli Hermogenes

**Prieneli Hermogenes** () (MÖ 3. yüzyılın sonu - 2. yüzyılın başı) Helenistik döneme ait bir mimardır ve Batı Anadolu'da Maeander Nehri (*Büyük Menderes*) kıyısındaki bir İyon kolonisi olan Lidya'daki Magnesia kentinde Artemis Leukophryene (*Artemision*) tapınağının mimarı olarak tanınır.

## Biyografi
Hermogenes, İonya bölgesindeki Priene kentinin bir vatandaşıydı. İyon tarzının en önemli mimarı olarak kabul edilmektedir. Yaklaşık M.Ö. 150 yılında, Hermogenes İyon düzeninin kurallarını kitaplar halinde kodifiye etti. Bu bilgiler daha sonra Romalılara aktarıldı ve özellikle M.S. 1. yüzyılda yaşamış Roma mimarı Vitruvius'un "*De architectura*" adlı eserinin 3. kitabının 2. ve 6. bölümlerinde yer aldı. Hermogenes'in görüşleri arasında, Dor tarzının tapınak inşaatında kullanılmaması gerektiği fikri vardı. Nitekim (muhtemelen Teos'taki) Dionysos tapınağını Dor tarzından İyon tarzına dönüştürdü.

Hermogenes'in simetri ve orantı üzerine kuralları, Vitruvius'un "*eustyle*" (Yunanca "*eu stylos*", "doğru sütun") olarak adlandırdığı mimari ideali tanımlar. Bu ideal, tapınaklar için bir dizi orantısal ilişkiyi öngörür ve tümü sütun çapını bir modül veya ölçü birimi olarak kullanır. İdeal "eustyle" sütun aralığı (sütunlar arasındaki boşluk), sütun kalınlığının iki buçuk katı olmalıdır ve İyon sütununun yüksekliği çapının dokuz buçuk katı olmalıdır. Eğer sütun aralığı daha dar olacaksa, sütunlar orantısal olarak daha uzun olmalı; eğer daha geniş aralıklı olacaksa, daha kalın olmalıdır. Vitruvius'un "bir tapınağın unsurlarında, farklı parçaların genel bütünlüğe olan simetrik ilişkilerinde en büyük uyum olmalıdır" diye yazdığında ifade ettiği şey, işte bu rasyonel ilişkiler anlayışıdır. Klasik bir sistemdeki bir unsur, diğer oranları da değiştirmeden değiştirilemez.

Coğrafyacı Strabon, Didyma ve Efes'teki tapınakların ardından üçüncü büyük tapınak olarak Magnesia'da bulunan bu tapınaktan söz eder, ancak boyutları itibarıyla hepsinden daha güzel kabul edilir.

Sonuç olarak, arkeologlar Hermogenes'in tapınağının izleri görünür olmadığından, tapınağın yerini yeniden keşfetmeye çalışmışlardır. Hatta Teselya'daki ana şehir Magnesia'nın kolonisinin yeri bile, W. M. Leake tarafından 1824'te doğru şekilde tespit edilene kadar ("*Journal of a Tour in Asia Minor*" s. 242 ve devamı) bilinmiyordu. 1842-43 kışında, bir Fransız ekibi, yoğun sediman birikintisi olan bölgede bataklık zemin ve yüksek su seviyesiyle mücadele ederek, tapınağın frizinden 41 bloktan oluşan 40 metrelik bir bölümü ve bazı diğer mimari unsurları çıkarmayı başardı. Bu parçalar Louvre Müzesi'ne götürüldü, ancak kazılar hiçbir zaman yayımlanmadı. 1887'de İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürü Osman Hamdi Bey, Artemision'dan çıkarılan 20 metre kadar bir friz bloğunu İstanbul'a taşıdı.

Magnesia'da daha kapsamlı kazılar, 1890'larda İstanbul'daki Alman Enstitüsü tarafından ve 1984'ten beri Alman ve Türk bilim insanları tarafından gerçekleştirildi. Sonuç olarak, Hermogenes'in Artemision'unun heykelsi unsurları Berlin'deki Pergamon Müzesi, Paris'teki Louvre Müzesi ve İstanbul arasında dağılmış durumdadır.

1980'lerden bu yana, tapınağa bakan U şeklindeki yükseltilmiş sütunlu sunağın yeterli kalıntısı bulunmuştur. Bu sayede, Antik Çağ'dan beri ilk kez, sunağın orijinal görünümünün modern rekonstrüksiyonları yapılabilmiştir.

Hermogenes, Vitruvius'un da bahsettiği, Teos'taki altı sütunlu (*hexastyle*) peripteral Dionysos Tapınağı'nın mimarıydı. Bu tapınak, antik dünyadaki en büyük Dionysos tapınağıydı; günümüze yalnızca 18,5 metre genişliğinde ve 35 metre uzunluğundaki platformu (Stilobat) ulaşmıştır. Tapınak, aşağı şehrin batı kısmında, sur duvarlarına bitişik konumdadır.

Tapınak, M.Ö. 2. yüzyılın başlarında inşa edilmiş, daha sonra Tiberius kültüne yeniden adanmış ve Hadrian'ın saltanatı sırasında kısmen yeniden inşa edilmiştir. Tapınakta, Ankara Üniversitesi'nden bir ekip tarafından kazı çalışmaları yürütülmüştür.

Hermogenes'in de simetrik ilkeleri üzerine, artık mevcut olmayan bir metin yazdığı anlaşılıyor.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Magnesia ad Meandrum sahasının geçmişi