Peloponez Birliği

**Peloponez Birliği**  Sparta'nın önderliğinde 550'den 366'ya kadar süren, Mora merkezli antik Yunan şehir devletlerinin bir ittifakıdır. Tarihsel olarak, Atina'nın başını çektiği Attika-Delos Deniz Birliği'ne karşı verilen Peloponez Savaşı'nda (MÖ 431-404) başlıca karşı taraf olarak öne çıkmıştır.

## Üye listesi
### Orijinal üyeler (MÖ 504'ten önce)
* **Tegea**, Peloponez Birliği'ne dönüşen ittifakta Sparta'nın ilk müttefiki olmuştur.
* **[[Korinth (antik kent)|Korint]]** yaklaşık MÖ 550'de katılmıştır. Sparta dışında Birliğin en önemli üyesi konumundaydı. MÖ 395'te Korint Savaşı nedeniyle Birlikten ayrılmış, ancak MÖ 387'de Kral Barışı ile yeniden Sparta'ya dönmüştür. MÖ 366'da, Sparta'nın Leuctra Muharebesi'nde Thebai'ye karşı aldığı yenilginin ardından ayrılması, Birliğin fiilen sonunu getirmiştir.
*  **[[Sikyon]]**, MÖ 369'da Epaminondos tarafından fethedilene kadar kesintisiz olarak üye kalmıştır.
* **[[Epidauros]]**, Argos'tan tehdit hissettiği için katılmıştır. MÖ 366'ya kadar kesintisiz üye kalmıştır.
* **Phleius**, Argos'tan gelen tehdide karşı katılmıştır. Sparta, MÖ 384 ve 381'de Phleiuslu oligarşileri korumak amacıyla iç siyasetine müdahale etmiştir. Oligarşiler de 366'ya kadar Sparta'ya sadık kalmıştır.
* **Halieis**, muhtemelen MÖ 369'da Epaminondos'ın Argolis seferine kadar Birlik üyesi olarak kalmıştır.
* **[[Megara]]**, muhtemelen MÖ 519 civarında I. Kleomenes'in müdahalesi sayesinde Birliğe katılmıştır. Megara sık sık Sparta ile Atina arasında taraf değiştirmiştir. MÖ 511'den önce ayrılmış olabilir, çünkü Sparta generali Anchimolios'un Atina'ya seferi sırasında İsthmus'tan geçmediği aktarılmaktadır. Yaklaşık MÖ 510'da Kleomenes, Atina'daki tiran Hippias'ı devirdiğinde Megara'yı da yeniden katılmaya zorlamış, ardından Salamis Adası'nı Atina'ya vererek Megara'yı cezalandırmıştır. MÖ 461'de Korint ile sınır savaşı nedeniyle yeniden Birlikten ayrılmış ve Atina'nın başını çektiği Delos Birliği'ne katılmıştır; bu durum Birinci Peloponez Savaşı'nı tetiklemiştir. MÖ 448'de tekrar katılmıştır. Megara, Birlik dağıtılana kadar üye olarak kalmıştır.
* **Egine**, MÖ 6. yüzyılın sonuna doğru üye olmuştur. Ancak MÖ 457'de Atina tarafından ele geçirilince Birlikten ayrılmış ve Delos Birliği'ne katılmıştır. Kent, MÖ 431'de Atina tarafından yıkılmıştır. MÖ 405'te Atina'nın yenilgisinden sonra Lysandros tarafından yeniden kurulmuş ve Birliğe dönmüştür.
* **Trizina**, MÖ 457'de Atina'ya geçmiştir, fakat Otuz Yıl Barışı'ndan sonra yeniden Birliğe katılmıştır. MÖ 366'ya kadar Sparta'ya sadık kalmıştır.
* **Hermione**, yaklaşık MÖ 450'de Atina'ya geçmiş, fakat Otuz Yıl Barışı'ndan sonra yeniden Birliğe dönmüştür. Muhtemelen MÖ 369'da Epaminondos'ın Argolis seferine kadar üye kalmıştır.
* **İlia**, Birliğin en eski üyelerinden biridir; Sparta ile iki yüzyıldır zaten ittifak içindeydi. Sparta gibi, birçok perioikos statüsünde bağımlı kente sahipti. MÖ 420'de, Sparta'nın Lepreon'un bağımsızlığını tanıması üzerine Birlikten ayrıldı. Sparta, Elis'e ancak Peloponez Savaşı'nın bitiminden sonra, MÖ 400 civarında Elean Savaşı'nda saldırabildi. Zaferin ardından Sparta, Elis'i yeniden Birliğe katılmaya zorladı ve tüm perioikos kentlerini serbest bırakmasını sağladı; bu kentler muhtemelen iki federal devlet kurarak Peloponez Birliği'ne katıldılar. Elis, MÖ 370'te Leuktra'dan sonra yeniden ayrıldı.
* **Mantineia**, MÖ 421'de Birlikten ayrıldı, ancak 418'de Sparta'ya karşı aldığı yenilgiden sonra geri döndü. Leuktra'dan sonra yeniden ayrılarak Arkadya Birliği'ni kurdu.
* **Orkhomenos (Arkadya)**, MÖ 418'de Elis, Mantineia, Argos ve Atina koalisyonu tarafından geçici olarak ayrılmaya zorlandı, ancak Mantineia Savaşı'ndan sonra tekrar katıldı.
* Arkadya'nın geri kalanındaki durum karmaşıktır; birçok küçük topluluk kendi kabile ve birlikleri içinde örgütlenmişti. Bununla birlikte bu toplulukların tümü Peloponez Birliği'nin üyesiydi ve MÖ 370'te Megalopolis kentinde Arkadya Birliği'ni kurmak üzere Birlikten ayrıldılar.

### Sonraki eklemeler (MÖ 504'ten sonra)
* **[[Miken]]**, MÖ 494'te Sepeia Muharebesi'nden sonra, Argos'un Sparta tarafından yenilgiye uğratılmasının ardından Birliğe katıldı. Ancak yaklaşık MÖ 460'ta Argos, Sparta'daki Helot İsyanı'ndan faydalanarak Miken'i yeniden ele geçirip yıktı.
* **[[Tirins]]** muhtemelen MÖ 494'te Sepeia'dan sonra Birliğe katıldı. MÖ 468'den birkaç yıl sonra yeniden ele geçirildi ve yıkıldı.
* **Böotya Birliği**, MÖ 6. yüzyılın sonunda zaten Sparta'nın müttefiki durumundaydı, ancak görünüşe göre Peloponez Birliği'nin üyesi değildi. Daha büyük olasılıkla, MÖ 446'daki Otuz Yıl Barışı ile MÖ 431'deki Peloponez Savaşı'nın başlangıcı arasındaki dönemde “tek bir birim” olarak Birliğe katıldı. Thebai ve Böotya Birliği'nin diğer üyeleri, MÖ 395'te Korint Savaşı'nın (MÖ 398-387) başında, Sparta'ya karşı başlıca aktörlerden biri olarak Birlikten ayrıldılar. Thebai muhtemelen MÖ 387'deki Kral Barışı'ndan sonra Birliğe geri döndü. Thebai, MÖ 378'de Peloponez Birliği'nden kesin olarak ayrıldı.
* **Phokisliler**, büyük olasılıkla Böotyalılarla aynı dönemde, yani MÖ 446-431 yılları arasında tek bir birim olarak Birliğe katıldılar.
* **Doğu Lokrisliler**, büyük olasılıkla Böotyalılar ile aynı dönemde, yani MÖ 446-431 arasında tek bir birim olarak katıldılar.
* Akarnania şehirleri **[[Ambrakya]]**, **[[Lefkada|Leucas]]** ve **Anaktorion**, muhtemelen MÖ 446-431 yılları arasında katıldılar. Kesin olarak MÖ 389/8'de, Sparta'ya karşı aldıkları yenilginin ardından Birliğe katıldılar. MÖ 375'te ayrıldılar.
*  **Pellene**, MÖ 431'de Birliğe katılan ilk Akha şehriydi (federal yapısı olan Akha Birliği'nden zaman zaman bağımsız hareket etmiştir). Kent, MÖ 367'de Epaminondos tarafından ele geçirilmiş ve Thebai ile ittifak yapmıştır.
* **[[Akha Birliği]]**, görünüşe göre Pellene'yi takip ederek MÖ 429'a kadar tek bir birim olarak Birliğe katıldı. MÖ 417'de Sparta, Akhalıları oligarşik bir anayasa benimsemeye zorladı. MÖ 366'da Akhalılar Epaminondos tarafından fethedildi. MÖ 389'a gelindiğinde Akhalılar, Korint Körfezi'nin kuzey kıyısındaki Pleuron, Kalydon ve Navpaktos'u kontrol ediyorlardı, ancak bunları MÖ 366'da kaybettiler.
* **[[Atina (şehir devleti)|Atina]]**, Peloponez Savaşı'ndaki yenilgisinin ardından MÖ 404'te Birliğe katılmaya zorlandı. MÖ 395'te Korint Savaşı ile Birlikten ayrıldı.
* **[[Elefsis|Eleusis]]**, MÖ 403'te Otuz Tiran için bir sığınak olarak Atina'dan bağımsız hale geldi ve 401'de Atina tarafından geri alınana kadar Birliğe katıldı.
* **Akrorisliler**, yaklaşık MÖ 400'de Elis'ten kurtarıldılar; bir federal devlet kurarak muhtemelen tek bir birim olarak Birliğe katıldılar.
* **Triphylians**, yaklaşık MÖ 400'de Elis'ten kurtarıldılar; onlar da bir federal devlet kurarak muhtemelen tek bir birim olarak Birliğe katıldılar.
* **[[Olinthos]]** ve Khalkidikoslular, MÖ 378'de Sparta'ya karşı aldıkları yenilginin ardından Birliğe katıldılar.

## Peloponez Birliği'nin savaşları listesi
* **Polikratese karşı savaş** : M.Ö. 525, Korint ve sürgündeki Samoslular, Sparta'yı Sisam tiranı Polikrates'e karşı bir saldırı başlatmaya teşvik etti. Sefer başarısızlıkla sonuçlandı.
* **Hippiasa Karşı Savaş** : Yaklaşık 511'de Sparta, o zamanlar tiran Hippias tarafından yönetilen Atina'ya ilk deniz ordusunu gönderdi; belki de Pers yanlısı politikaları veya Delfili bir emir nedeniyle. Anchimolus tarafından karaya çıkarılan denizciler, Hippias'ın Teselyalı müttefikleri tarafından yenilgiye uğratıldı. Ertesi yıl, I. Kleomenes karadan daha büyük bir kuvvetle geri döndü; Akropolis'i ele geçirdi ve Hippias'ı Ahameniş İmparatorluğu'na sürgüne gitmeye zorladı.
* **[[I. Peloponez Savaşı]]**
* **[[Peloponez Savaşı]]**
* **[[Korint Savaşı]]**
* **Birinci Olinthos Savaşı** : 382 yazında, Peloponez Birliği, Olinthos'un hakim olduğu Halkidya Birliği'ne saldırdı. Resmen, Sparta, Akanthos ve Apollonia şehirlerinden Olinthos'a karşı gelen çağrıya yanıt verdi, ancak aslında Olinthos tarafından tahttan indirilen ve aynı zamanda Sparta'nın kuzey Yunanistan'daki egemenliğini tehdit eden Makedonya kralı Amintas'a yardım ettiler. Savaş zorluydu, ancak 379'da Olinthos teslim oldu; federasyon dağıldı ve üyeleri Peloponez Birliği'ne katılmak zorunda kaldı.
* **Böotya Savaşı**

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* Hans Beck & Peter Funke (editors), *Federalism in Greek antiquity*, Cambridge University Press, 2015. 
* John Boardman et al., *[[The Cambridge Ancient History]], volume IV, Persia Greece, and the Eastern Mediterranean, from c. 525 to 479 B.C.*, Cambridge University Press, 1988. 
* Jim Capreedy, "A League within a League: The Preservation of the Elean Symmachy", *The Classical World*, Vol. 101, No. 4 (Summer, 2008), ss. 485-503.
* Paul Cartledge, *Agesilaos and the Crisis of Sparta*, Baltimore, Johns Hopkins University Press, 1987. 
* ——, *Sparta and Lakonia, A Regional History 1300-362 BC*, Londra, Routledge, 2002 (originally published in 1979). 
* W. G. Forrest, *A History of Sparta*, New York, Norton, 1986. 
* Peter Funke, Nino Luraghi (editors), *The Politics of Ethnicity and the Crisis of the Peloponnesian League*, Hellenic Studies Series 32, Washington DC, Center for Hellenic Studies, 2009. 
* Mogens Herman Hansen & Thomas Heine Nielsen (editors), *An Inventory of Archaic and Classical Poleis*, Oxford University Press, 2004.
* G. L. Huxley, *Early Sparta*, Londra, Faber & Faber, 1962. 
* Jakob A. O. Larsen, "The Constitution of the Peloponnesian League", *Classical Philology*, Vol. 28, No. 4 (Oct., 1933), ss. 257-276.
* Anton Powell (editor), *A Companion to Sparta*, Hoboken, Wiley, 2018. 
* J. B. Salmon, *Wealthy Corinth, A History of the City to 338 BC*, Oxford, Clarendon Press, 1984. 
* G. E. M. de Ste. Croix, *The Origins of the Peloponnesian War*, Londra, Duckworth, 1972. 
* P. J. Stylianou, *A Historical Commentary on Diodorus Siculus, Book 15*, Oxford, Clarendon Press, 1998. 
* Konrad Wickert, *Der peloponnesische Bund von seiner Entstehung bis zum Ende des Archidamischen Krieges*, Erlangen, 1961.