Saygı ve Özgürlük Partisi

**Saygı ve Özgürlük Partisi** (Macarca: *Tisztelet és Szabadság Párt*), Macaristan'da muhafazakar ve Avrupa yanlısı bir siyasi partidir. Genellikle, TISZA adıyla bilinir. Tisza Partisi 2020 yılında kurulmuştur ve eski Fidesz partisi üyesi Péter Magyar'ın katılmasıyla hızla yükselişe geçmiştir. Magyar'ın bir tür sivil toplum hareketi olan “Macarlar Ayağa Kalkın" topluluğunun üyeleri, 2024 Avrupa Parlamentosu seçimlerine katılmak için partide öne çıkarak aday olmuş ve seçimler sonucunda 7 sandalye kazanarak partiyi görünür kılmışlardır. Magyar ve Tisza Partisi'nin 2026 seçimlerinde iktidardaki Fidesz ve onun uzun süreli lideri Orban'ın en önemli rakibi olması beklenmektedir.

## Tarihi

### Kuruluş süreci
Parti, 23 Ekim 2020 tarihinde Attila Szabó ve Boldizsár Deák tarafından kuruldu ve 2022 Macaristan parlamento seçimlerine katılmayı planladı. Ancak bekledikleri maddi desteği toplayamadıkları için o yılki seçimlere katılamadı. Parti adının kısaltması olan “Tisza”, Macarca ‘tisztelet’ (saygı) ve “szabadság” (özgürlük) kelimelerinin ilk hecelerinin birleşiminden oluşur. Bu kelime aynı zamanda Macaristan'ın en uzun ikinci nehri olan Tisza'ya bir göndermedir. Bu nehir, Macar edebiyatında ve ulusal sembolizmde iyi bilinen bir motiftir.

### Magyar'ın katılımı
Parti, 2024 yılına kadar nispeten pasif kaldı. Fidesz'li siyasetçi ve adalet bakanı Judit Varga'nın eski eşi olan Péter Magyar, Cumhurbaşkanı Katalin Novák'ın pedofili suçlarını örtbas etmeye çalışan bir adamı affetmesine dair başlayan kamuoyu tartışmasının ardından siyasi sahneye çıktı. Adalet Bakanı olarak  affetme kararlarını imzalamak zorunda kalan Varga, yükselen tepkilerin ardından bakanlıktan istifa etmek zorunda kaldı. Bu süreçte Magyar, ilk protestosunu 1848 Macar Devrimi'nin başlangıcının yıldönümü olan 15 Mart'ta düzenledi. O dönemde yapılan diğer mitingler arasında onun etkinliği en büyük kalabalığı çekti.

Bundan sonra Magyar, iki üst düzey yetkilinin karıştığı yolsuzluk davasıyla ilgili bir kaydı yayınlayarak hükûmeti köşeye sıkıştıracak bir hamle daha yaptı. Böylece Fidesz karşıtı söylemlerin merkezi haline geldi.

Konuşmalarında dinamik bir imaj çizen, siyasal olayların içinde kirlenmemiş yeni ve genç bir yüz olarak Magyar, "Tizsa taşıyor", "Tizsa seli Macar Ovası'na" yayılıyor  sloganlar eşliğinde halkın uzun süreli iktidar partisine yönelik tepkisini yeni kurulmuş bu partide toplamayı başardı.

Nisan 2024'te partiye katıldı ve Tizsa, Magyar etkisiyle 2024 Avrupa Parlamentosu seçimlerindeki ilk başarısının ardından 2026 seçimlerinde muhalefetin en güçlü partisi haline geldi. 

## İdeolojisi ve politikaları
Magyar'dan önce, Tisza küçük bir muhafazakar partiydi ve kendisini “ideolojiden bağımsız” olarak tanımlıyordu. Magyar yönetiminde, Tisza Partisi merkez sağ bir siyasi parti haline geldi ve Avrupa Halk Partisi Grubu'nun (EPP) üyesi oldu. Magyar'la tamamen örtüşen bir kimlik kazanan parti, çeşitli kaynaklarda “kurulu düzen karşıtı merkez parti”, muhafazakar, liberal-muhafazakar, ulusal muhafazakar gibi tanımlamalarla kategorize edilmektedir. Parti, mümkün olan en geniş seçim koalisyonuna hitap etmek için net ideolojik pozisyonlar almaktan kaçınmıştır.

## Kaynakça