Senegal güreşi

**Senegal güreşi** (Serer dilinde: *Njom*, Fransızca: **' veya **', Wolofça: **') Senegambiya bölgesinde, özellikle Wolof ve Serer toplulukları arasında geleneksel olarak yapılan bir tür halk güreşidir. Günümüzde [[Senegal]]’in ulusal sporu olarak kabul edilmektedir ve [[Gambiya]]’da da uygulanmaktadır. Bu spor, daha geniş bir [[Batı Afrika]] geleneksel güreş biçiminin parçasıdır.

Senegal güreşinin ayırt edici özelliği, rakibe elle vurma (''frappe'') unsuruna izin verilmesidir. Bu, Batı Afrika'daki geleneksel güreş stilleri arasında sadece Senegal'de görülür. 1990'lardan itibaren ''Lutte Traditionnelle'' etrafında uluslararası bir konfederasyon ve şampiyona düzenlenmeye başlamış, bunun sonucunda Senegalli sporcular her iki biçimi de uygulamaya başlamıştır: Uluslararası versiyon için **' (vurmasız geleneksel güreş) ve ulusal/yerel versiyon için **' (vuruşlu geleneksel güreş).

== Tarihçe ==
Senegal güreşi, kökenini Wolof halkının savaş hazırlığı amacıyla uyguladığı geleneksel güreşlerden alır. Wolof geleneğinde güreş farklı tekniklere ayrılır ve ''mbapate'' bunlardan biridir. Güreş aynı zamanda bir erginleme (inisiyasyon) ritüeli olarak da kabul edilirdi. ''Làmb'' terimi, güreş müsabakalarında ritim ve coşku vermek için çalınan Wolof davulundan gelmektedir.

Sereer halkının ''Jom'' ilkesi içinde güreş, kişisel değerlerin bir yansıması olarak görülür. Senegal'de bilinen en eski güreşçilerden biri Wolof kökenli Abdou Rahmane Ndiaye Fallang'dır. Ayrıca 14. yüzyılda Sine Krallığı’nda yaşamış olan Serer kökenli Boukar Djillakh Faye de öne çıkan isimlerdendir.

Güreş müsabakaları müzik ve şiirle desteklenirdi. Sereer kadınlarının söylediği ''kim njom'' ilahileri ve Wolof kadınlarının övgü şarkıları bu kültürel geleneğin parçasıdır. Wolof kültüründe ''bëre'' bireysel güreşi, ''làmb'' ise birden fazla karşılaşmayı içeren güreş etkinliğini ifade eder.

Zamanla bu spor, etnik sınırların ötesine geçerek Senegal'in ulusal sporu haline gelmiştir. Geleneksel olarak genç erkekler güreş yoluyla cesaretlerini kanıtlar, eş bulur ve köylerine onur kazandırırlardı.

Müsabakalardan önce her güreşçi (''mbër''), kendini tanıtmak ve rakibini psikolojik olarak etkilemek için ''bàkk'' adı verilen sözlü performanslar sergilerdi. ''Bàkk'', şarkı, şiir veya destansı anlatılar şeklinde olabilir ve Wolof [[griot]]ları tarafından geliştirilmiştir.

1980'lerde Senegal güreşçisi Mame Gorgui'nin yaptığı ünlü ''bàkk'' ülke çapında popülerlik kazanmış ve radyolarda tekrarlanmıştır. Günümüzde ''bàkk'', erkeklerin gücünü ve yeteneğini sergilemesinin önemli bir göstergesidir.

Modern dönemde ise güreş organizasyonları iş insanları tarafından düzenlenmekte ve kazananlara para ödülleri verilmektedir. Dakar'daki 20.000 kişilik **Arène Nationale de Lutte**, Senegal'in en büyük güreş stadyumudur.

Senegal güreşinin popülaritesi o kadar artmıştır ki en ünlü güreşçiler televizyonlarda rol alma fırsatı bulmuştur. Ancak son yıllarda, birçok üst düzey güreşçi [[karma dövüş sanatları]]na (MMA) geçmeye başlamış ve Senegal güreşi için ciddi bir tehdit oluşmuştur.

== Amaç ==

Senegal güreşinde temel amaç, rakibi kaldırıp yere ya da belirlenmiş alanın dışına atarak yere düşürmektir.

== Antrenman ==

Senegalli güreşçiler çok yoğun antrenmanlar yapar; gün boyunca şınav ve farklı güç egzersizleri uygulayarak fiziksel dayanıklılıklarını artırırlar. Bununla birlikte, başarıda yalnızca fiziksel gücün değil, şansın da rol oynadığına inanılır. Bu nedenle müsabakadan önce taşlara ayak sürme, vücuda yağ veya losyon sürme gibi uğur getirdiğine inanılan ritüeller uygulanır.

Genç güreşçiler arasında yaygın bir sorun ise okulu bırakıp güreşe yönelmeleridir. Bu durum, spordaki bazı önemli isimleri gençlere eğitimlerini yarıda bırakmamaları yönünde uyarılar yapmaya sevk etmiştir.

== Medya ==
Nisan 2008'de yayımlanan ''Last Man Standing'' adlı [[BBC]] belgeseli, Senegal'deki bir eğitim kampında Senegalli rakiplerle mücadele eden bir grup Britanyalı ve Amerikalı sporcunun hayatlarını konu almıştır.

**' Senegal güreşini konu alan 2005 yapımı ** (Türkçe adıyla *Güreş Arenası*) filminde de işlendi. Kristoffer Hegnsvad’ın yönettiği *Laamb* adlı belgesel ise Dakar'daki genç güreşçileri takip etmiş, Jørgen Leth tarafından seslendirilmiş ve 2013 yılında Kopenhag Uluslararası Belgesel Film Festivali'nde gösterilmiştir.

## Etimoloji
*Làmb* adı, Wolof kültüründe kullanılan ve *Xiin*, *Nder*, *Tunguné* ile *Thiol* davullarına benzeyen özel bir davuldan gelmektedir. Bu davul başlangıçta yalnızca saray törenlerinde çalınır, Wolof krallığı Kajoor'da *Fara Làmb* unvanını taşıyan baş davulcu tarafından yönetilirdi. Davul, halkı güreşlere çağırmak ve güreşçilere ritim ve coşku katmak için de kullanılırdı. Zamanla bu davulun adı, Senegal güreşinin kendisine verilmiştir.

## Kaynakça

## Bibliyografya
* Senghor, Léopold Sédar; Brunel, Pierre. *Poésie complète.* CNRS éditions, 2007. 
* Tang, Patricia. *Masters of the sabar: Wolof griot percussionists of Senegal.* Temple University Press, 2007. 
* Gravrand, Henry. *La Civilisation Sereer, Pangool.* Les Nouvelles Edition Africaines, 1990.
* Diouf, Niokhobaye. *Chronique du royaume du Sine.* Bulletin de l'IFAN, 1972.
* Faye, Louis Diène. *Mort et Naissance Le Monde Sereer.* Les Nouvelles Edition Africaines, 1983. 
* Geels, Jolijn. *Niger.* Bradt London and Globe Pequot, 2006. 

## Dış bağlantılar
* Arenebi.com – Senegal güreşi haberleri
* Sénégal LUTTE: 2007, année d’innovations, surprises et sacre. *La Sentinelle*, 27 Aralık 2007