1948 Filistin Savaşı

**1948 Filistin Savaşı**, savaşın başlangıcında İngiliz yönetiminde olan Filistin Mandası topraklarında gerçekleşmiştir. İsrail'de **Bağımsızlık Savaşı** ({İbranice: מלחמת העצמאות}} olarak bilinir, *Milkhemet Ha'Atzma'ut*) ve Arapçada Nakba (Arapça: النَّكْبَة|Türkçesi: Felaket)'nın merkezi bir bileşeni olarak anılır.  Bu savaş İsrail-Filistin çatışması ve daha geniş kapsamlı Arap-İsrail çatışması'nın ilk savaşıdır. Savaş sırasında, İngilizler Mandası'nı sona erdirdi ve 1917'de Birinci Dünya Savaşı sırasında başlayan bir yönetim dönemini sona erdirerek geri çekildi. Öncesinde bölge Osmanlı İmparatorluğu'nun bir parçasıydı. Mayıs 1948'de, İsrail Devleti Yahudi Yişuv tarafından kuruldu, kuruluşu Mandanın son gününde ilan edilmişti. Savaş sırasında, yaklaşık 700.000 Filistinli Arap yerinden edildi.

Savaştan sonra, eski manda toprakları: a) yaklaşık %78'ini ele geçiren İsrail Devleti, b) Ürdün Krallığı (o zamanlar Transürdün (Transjordan)  olarak biliniyordu) ve Batı Şeria olan bölgeyi ele geçirdi ve daha sonra ilhak etti) ve c) Arap Birliği'nin (Tüm Filistin Hükümeti'ni kurduğu Akdeniz kıyısındaki bir kıyı bölgesi olan Gazze Şeridi'ni ele geçiren Mısır) arasında bölündü.

Savaşın iki ana aşaması vardı; ilki 30 Kasım 1947'de başlayan 1947-1948 İç Savaşı, Birleşmiş Milletler'in bölgeyi Yahudi ve Arap egemen devletlerine ve bir uluslararası Kudüs'e bölen Birleşmiş Milletler Filistin Paylaşım Planı'nı kabul etmesinden bir gün sonra (BM Kararı 181). Bölünme Yahudi liderler tarafından kabul edilirken, Filistinli Arap liderler ve Arap devletleri tarafından reddedildi. Savaşın bu aşaması tarihçiler tarafından 1947-1948 Filistin Mandası'ndaki iç savaş olarak tanımlanmaktadır, çünkü savaş Arap Kurtuluş Ordusu ve çevredeki Arap devletleri tarafından desteklenen Yahudi ve Filistinli Arap milisler arasında geçmiştir. Gerilla savaşı ve terörizm ile karakterize edilen savaş, Mart 1948'in sonunda Yahudilerin saldırıya geçmesiyle tırmanmış ve Filistinlileri büyük harekât ve muharebelerde yenerek net cephe hatları oluşturmalarıyla sonuçlanmıştır. Bu dönemde İngilizler Filistin üzerinde azalan bir egemenlik sürdürdü ve zaman zaman şiddete müdahale etti.

İngilizler Mandayı 14 Mayıs 1948 gece yarısı sona erdirdi. O gün, kalan son İngiliz birlikleri ve personeli Hayfa şehrinden ayrıldı ve Filistin'deki Yahudi liderliği İsrail Bağımsızlık Bildirgesi İsrail Devleti'nin kurulduğunu ilan etti. Bunu ertesi gün Filistin'in çevredeki Arap orduları ve keşif güçleri tarafından işgali izledi.

İşgal ise, savaşın ikinci aşaması olan 1948 Arap-İsrail Savaşı'nın başlangıcı oldu. Mısırlılar güney kıyı şeridinde ilerledi ve Aşdod yakınlarında durduruldu; Ürdün Arap Lejyonu ve Irak kuvvetleri Filistin'in orta dağlık bölgelerini ele geçirdi. Suriye ve Lübnan kuzeyde İsrail kuvvetleriyle birkaç çatışma yaşadı. İsrail Savunma Kuvvetleri içinde örgütlenen Yahudi milisler Arap güçlerini durdurmayı başardı. Takip eden aylarda IDF ile yavaş yavaş geri püskürtülen Arap orduları arasında şiddetli çatışmalar yaşandı. Ürdün ve Irak orduları Filistin'in orta dağlık bölgelerinin çoğunu kontrol altında tutmayı ve Eski Şehir de dahil olmak üzere Doğu Kudüs'ü ele geçirmeyi başardı. Mısır'ın işgal bölgesi Gazze Şeridi ve Al-Faluja'da İsrail kuvvetleri tarafından çevrelenmiş küçük bir ceple sınırlıydı. Ekim ve Aralık 1948'de İsrail kuvvetleri Lübnan topraklarına girdi ve Mısır'ın Sina Yarımadası'na doğru ilerleyerek Mısır kuvvetlerini Gazze yakınlarında kuşattı. Son askeri faaliyet Mart 1949'da İsrail güçlerinin Negev Çölü'nü ele geçirip Kızıldeniz'e ulaşmasıyla gerçekleşti. 1949'da İsrail 24 Şubat'ta Mısır'la, 23 Mart'ta Lübnan'la, 3 Nisan'da Trans Ürdün'le ve 20 Temmuz'da Suriye'yle ayrı ayrı ateşkes imzaladı. Bu dönemde Filistinli Arapların kaçışı ve sınır dışı edilmesi devam etti.

Savaş sırasında yaklaşık 700.000 Filistinli Arap yerinden edildi ve İsrail'deki Filistinlilerin yaşadığı yerlerin çoğu tahrip edildi. Birçok Filistinli Arap vatansız kaldı, Mısır ve Ürdün tarafından ele geçirilen Filistin topraklarına ya da çevredeki Arap devletlerine göç etti; birçoğu ve onların torunları vatansız ve mülteci kamplarında kalmaya devam ediyor.

Savaşı takip eden üç yıl içinde yaklaşık 700.000 Yahudi Avrupa ve Arap topraklarından İsrail'e göç etti; bunların üçte biri Orta Doğu'da ikamet ettikleri ülkelerden ayrılmış veya kovulmuştu. Bu mülteciler Bir Milyon Planı kapsamında İsrail'e kabul edilmiştir.

## Notlar

## Kaynakça