Domus de Janas

**Domus de Janas** (Sardunya dilinde 'Periler Evi' veya alternatif olarak 'Cadılar Evi' anlamına gelir), Sardunya'da bulunan Nuragik öncesi kaya oyması mezar odası türüdür. San Ciriaco halkı tarafından Ozieri kültürleri ve sonraki kültürler aracılığıyla oyulmuş, düzenleri evlere benzeyen birkaç odadan oluşurlar.

Çoğunlukla MÖ 3400 ile 2700 yılları arasında inşa edilmiş olan bu yapılar, Çan Tipi Çömlek Dönemi de dahil olmak üzere Geç Neolitik, Kalkolitik ve Erken Tunç Çağı'na tarihlenmektedir. Alghero yakınlarındaki Anghelu Ruju bölgesinde bulunan bir nekropolde 38 mezar bulunmaktadır. Diğer büyük yapılar arasında Villaperuccio yakınlarındaki *Montessu* ve Bonorva'daki *Sant'Andrea Priu* bulunmaktadır. Gallura hariç (burada ölenler genellikle Li Muri gibi megalitik çemberlere gömülürdü), adanın her yerinde birçok başka domus de janas bulunabilir.

İç odaların şekli, konik veya üçgen tavanlı yuvarlak bir kulübeden farklılık gösterebilir. Duvarlar genellikle spiraller, zikzak motifler ve boğa boynuzları gibi büyülü ve dini sembolleri tasvir eden kabartmalar veya gravürlerle süslenmiştir.

Oyulmuş veya boyanmış sahte kapılar, çoğunlukla Sardunya'nın kuzeybatısında bulunan yaklaşık 20 mezarda görülmektedir, Anghelu Ruju nekropolündeki bazı mezarlar, Ozieri kültüründen Bonnanaro kültürüne (MÖ 3200 – 1600) kadar çeşitli tarihlerde inşa edilmiş olup, bu mezarlar bu tür kapıların bir örneğidir. En eski örnekler, Eski Mısır mezarlarında sahte kapıların ortaya çıkışından öncesine aittir. Bu sahte kapılar genellikle ana odanın arka duvarında bulunur ve yatay ve dikey çerçeveler ile çıkıntılı bir lento ile temsil edilir. Bazen kapının üst kısmında, iç içe geçmiş ve sayısı değişken olan, boyalı veya oyulmuş U şeklinde boğa boynuzları bulunur.

Mezarın duvarları gibi kırmızı aşı boyasıyla boyanmış cesetler, günlük yaşam eşyaları, mücevherler ve aletlerle birlikte gömülmüştü. Arkeolog Giovanni Lilliu'ya göre, yumuşakça kabuklarının altına gömülmüşlerdi; diğer teorilere göre ise, cesetler mezarın dışında bırakılmış ve iskelet haline geldikten sonra mezara konulmuştu.

2021 yılında Domus de Janas, Dünya Mirası Listesi'ne aday gösterildi. Temmuz 2025'te "Sardunya'nın Tarih Öncesi Döneminde Cenaze Gelenekleri - *Domus de Janas"* adı altında UNESCO Dünya Mirası Alanı olarak listelendi.

## Galeri

Dosya:Porto_Torres_-_Su_Crucifissu_Mannu_(2).JPG|alt=Bull's horns, necropolis of Su Crucifissu Mannu, Porto Torres| Boğa boynuzları, Su Crucifissu Mannu nekropolü, Porto Torres
Dosya:Bonorva_-_S.Andrea_Priu_-_La_Tomba_a_camera.jpg|alt=Interior of one of the Domus de Janas of Sant'Andrea Priu, Bonorva.| Bonorva'daki Sant'Andrea Priu'daki Domus de Janas'larından birinin iç kısmı.
Dosya:Re-exposure_of_s'elighe_entosu_domus_III_4.jpg|alt=Domus de Janas of S'Elighe Entosu.| S'Elighe Entosu'daki Domus de Janas.
Dosya:Genna_Salixi_-_Domus_de_Janas.jpg|alt=Entrance of the domus de janas of Genna Salixi, Ruinas| Genna Salixi, Ruinas'taki domus de janas'ın girişi
Dosya:Lotzorai_domus_de_janas_2.jpg|alt=Domus de Janas in Lotzorai| Lotzorai'deki Domus de Janas
Dosya:Interno_Domus_de_Janas.JPG|alt=Interior of a Domus de Janas| Bir Domus de Janas'ın iç mekanı
Dosya:Porto_Torres_-_Su_Crucifissu_Mannu_(5).JPG| Su Crucifissu Mannu
Dosya:Nughedu_Santa_Vittoria_-_Necropoli_di_Arzolas_de_Goi_(12).JPG|alt=Necropolis of Arzolas de Goi, Nughedu Santa Vittoria| Arzolas de Goi Nekropolü, Nughedu Santa Vittoria
Dosya:Putifigari,_necropoli_di_Monte_Siseri_(13).jpg|alt=Pre-Nuragic false door topped with bull horns, from Putifigari| Putifigari'deki boğa boynuzlarıyla kaplı Nuragik öncesi sahte kapı
Dosya:Bonorva_-_S.Andrea_Priu_-_La_Tomba_del_capo_-_Pianta.jpg|alt=Plan of the Tomb of the Chief, Necropolis of Sant'Andrea Priu.| Şefin Mezarı, Sant'Andrea Priu Nekropolü Planı.


## Kaynakça