Corpus separatum (Fiume)

***Corpus separatum*** "Ayrılmış vücut" anlamına gelen Latince bir terimdir, Fiume Şehri'nin (modern Rijeka, Hırvatistan ) statüsünü ifade ederken , Macaristan Krallığı yönetimi altındaki çevresinden farklı olarak özel bir hukuki ve siyasi statüye sahiptir. Resmi olarak **Fiume Şehri ve Bölgesi** () olarak bilinir, 1779 yılında İmparatoriçe Maria Theresia tarafından kurulmuş olup, 1918'de Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun çöküşüne kadar Habsburg Monarşisi içinde Fiume'nin yarı özerk statüsünü belirlemiştir.

## Kökenleri
Maria Theresa, 2 Ekim 1776'da aldığı egemenlik kararıyla, Habsburgların Kutsal Roma İmparatorluğu içindeki kalıtsal İç Avusturya tımarları ile uzun süre idare edilen Fiume'nin mülkiyetinden vazgeçerek aynı zamanda kraliçesi olduğu Macaristan Krallığı'na ticareti teşvik etmek amacıyla verdi. Macaristan'ın uygun uzunluğu yaklaşık  uzakta, şehir başlangıçta toprakları şehir surlarının doğusunda başlayan Habsburg Hırvatistan Krallığı'na ilhak edildi. Hırvatistan, 1102'den beri Macaristan ile kişisel birlik içinde yönetildi ve onunla birlikte Aziz Stephen Tacı Toprakları'nı oluşturdu.

İki buçuk yıl sonra, Maria Theresa, Macaristan Kraliçesi sıfatıyla, 23 Nisan 1779 tarihli bir kraliyet fermanı ile Fiume Şehri'ni, bir  olarak doğrudan Macar Kraliyetine tabi kıldı (yani, Macaristan ile kişisel birlik içinde olan Hırvatistan'ın bir parçası olarak değil). Fiume'nin Macaristan için, Özgür İmparatorluk Şehri Trieste'nin Habsburg toprakları için yaptığına benzer bir işlev görmesi gerektiğinden, Macar mülkleri (ve muhtemelen Kraliçe), Şehre Trieste'nin zaten sahip olduğu kurumsal özerkliğe benzer derecede bir kurumsal özerklik vermek istedi. Maria Theresa'nın fermanına göre Fiume bir  yaratıldı - yani, Özgür bir imparatorluk şehrinden veya bir Macar kontluğundan daha fazla özerkliğe sahip bir siyasi organ ve diğer  karşılaştırılabilir bir bölge Aziz Stephen Tacı'nı oluşturur. Dolayısıyla şehrin konumu  karşılaştırılabilir nitelikteydi: Trieste'nin Avusturya'nın kalıtsal topraklarının kraliyet ülkesi olduğu düşünüldüğü için (), bu nedenle Fiume taca bir  olarak kabul edildi.

23 Nisan 1779 tarihli kraliyet fermanının ardından, Fiume'de bir buçuk asırdan fazla bir süre boyunca yaşanacak tüm siyasi çatışmalara sahne hazırlandı. Bir bakıma bundan sonraki tüm tarihin, 1776 ve 1779 tarihli iki eylemin nasıl yorumlanacağına dair uzun bir dipnot olduğu söylenebilir. Kanun, Macar anayasal uygulaması için bir emsal teşkil ediyordu, çünkü Kutsal Roma İmparatorluğu'nun bir kısmı (ve Habsburgların kalıtsal bir tımarı) ilk kez Macar-Hırvat krallığına verildi. Bu nedenle, Hırvat ve Macar zümrelerinin Fiume konusunda oldukça farklı çıkarları olduğundan, fermana ilişkin çok farklı yorumlar ürettiler. Hırvatlar belgenin Macarca okunmasını kabul etmeyi reddettiler. Şehrin zaten bir topluluk çerçevesinde çerçevelenmiş olan çevredeki bölgeden dışlanmış olabileceğini reddettiler.

Napolyon Savaşları sırasında şehir, kısa süreliğine İlirya Cumhuriyeti'nin bir parçası olmuş ve bu durum,  statüsüne son vermiştir Fiume 1822'de Macar Kraliyetine dönmüş; 1848 Devrimi ve Avusturya Mart Anayasası'nın yürürlüğe girmesinden sonra şehir, bir  merkezi olarak özel bir özerkliğe sahip olmadan Hırvat krallığına dahil edilmiştir.

## Hırvat-Macaristan Anlaşması
1868'de, 1867 Avusturya-Macaristan Antlaşması'nın ardından, Hırvatistan'ın Macaristan ile kendi anlaşmasını müzakere etmesine izin verilmiştir. Nihai Hırvat-Macar Uzlaşması Hırvatça versiyonunda göründüğü gibi 66. maddeye göre gelecekteki müzakereleri bekleyen Fiume'nin mülkiyetini belirsiz bırakmış, Macar versiyonunda ise Fiume, Aziz Stephen Tacı Toprakları'na doğrudan bağlı bir *Corpus separatum* ilan edilmiştir. Stephen ve dolayısıyla krallık içindeki Hırvat özerkliğinin alanına girmiyor, ancak ortak Macar parlamentosu ve hükûmetinin alanına giriyordu. Anlaşılır bir şekilde, her parlamento kendi anlaşmasını imzaladı, ancak iki versiyon imzalanmak üzere İmparator Franz Joseph'e gittiğinde, Hırvat versiyonunun üzerine Macarca'nın Fiume'ye yönelik iddiasının Hırvatça tercümesini içeren bir kağıt parçası (*Kriptic*) yapıştırılmıştı. Uzlaşma geçici olarak tanımlandı. Kesin bir çözüm için Macaristan, Hırvatistan ve Fiume arasında bir anlaşma gerekliydi ve Ekim 1918'de Avusturya-Macaristan'ın dağılmasına kadar bu anlaşma asla sağlanamamıştır.

## Corpus separatum (1870-1918)
Corpus separatum'un idaresi, Macaristan İçişleri Bakanı'nın 17 Nisan 1872'de verdiği Statü ile belirlendi. Fiume ve bölgesinin başında Macaristan başbakanının teklifi üzerine doğrudan Kral tarafından atanan bir Vali vardı. Fiume Valisi, Kodamanlar Meclisi'ne üye olma hakkına sahipti. Belediyenin özyönetim görevi bir  devredildi. Görev süresi 6 yıl süren 56 üyeden oluşuyor. Vatandaşlar Temsilciler Meclisi'nde kendi temsilcilerini seçme hakkına sahipti. 1896'dan itibaren Macar Hükûmeti, 1913'te fiilen sona eren belediye özerkliğinin kapsamını daralttı.

Fiume ve bölge bir  olarak yönetiliyor, toplam  ve Şehri ve üç köyü kapsıyordu:

*  veya 
* *Drenova* (İtalyanca ve Hırvatça)
*  veya  

## 1918'den sonra

I. Dünya Savaşı'nın sona ermesinden sonra Fiume bölgesi, çeşitli askeri işgallerin ardından (en uzun ömürlüsü, Carnaro'nun İtalyan Naibi olarak da adlandırılan Gabriele D'Annunzio liderliğindeki işgaldi) bir dizi olaya karışmıştır. Fiume Özgür Devleti'nde geçici bir halef varlığın yaratılışına tanık oldu

Özgür Devlet, askeri olarak işgal edilmeden ve sonunda 1924'te Fiume Eyaleti'nin bir parçası olarak İtalya Krallığı'na ilhak edilmeden önce resmi olarak 4 yıl boyunca varlığını sürdürmüştür; bu ilhak, tarihi Fiuman özerkliğinin sonunu getirmiştir.

## Nüfus
1900 yılında corpus separatum'un nüfusu 38.955 iken, 1910'da nüfus 49.608'e çıktı. İtalyan Fiume Ulusal Konseyi tarafından yapılan nüfus sayımına göre Aralık 1918'de İtalyan ordusunun Fiume şehrini ele geçirmesinden sonra, I. Dünya Savaşı'nın ardından nüfus 45.885'e düştü. Dilsel topluluklarla ilişkilendirilerek tanımlanan aşağıdaki bileşime sahipti:

1900 nüfus sayımına göre ilçe aşağıdaki dini topluluklardan oluşuyordu:

**Toplam:**

* Roma Katolik : 36.104 (%92,7)
* Yahudi : 1.172 (%3,0)
* Rum Ortodoks : 703 (%1,8)
* Kalvinist : 423 (%1,1)
* Lüteriyen : 261 (%0,7)
* Yunan Katolik : 73 (%0,2)
* Üniteryen : 11 (%0,0)
* Diğer veya bilinmiyor: 208 (%0,5)

1910 nüfus sayımına göre ilçe aşağıdaki dini topluluklardan oluşuyordu:

**Toplam:**

* Roma Katolik : 45.130 (%90,61)
* Yahudi : 1.696 (%3,41)
* Kalvinist : 1.123 (%2,25)
* Rum Ortodoks : 995 (%2,0)
* Yunan Katolik : 467 (%0,94)
* Lüteriyen : 311 (%0,62)
* Üniteryen : 16 (%0,03)
* Diğer veya bilinmiyor: 68 (%0,14)

## Galeri

Dosya:Tvornica_papira_Rijeka_1880.JPG|alt=Smith & Meynier Paper Mill c.&thinsp;1880|Smith & Meynier Kağıt Fabrikası 
Dosya:Hartera.jpg|alt=The same mill c.&thinsp;1900|Aynı fabrika 
Dosya:Adria-Palast.jpg|alt=Adria Palace, the headquarters of Adria Royal Hungarian Sea Navigation Company c.&thinsp;1900|Adria Sarayı, Adria Kraliyet Macar Deniz Navigasyon Şirketi'nin genel merkezi 
Dosya:Mesopust_Rijeka_0208.jpg|alt=Carnival in Fiume c.&thinsp;1900| Fiume'deki Karnaval 
Dosya:Fiume.png|alt=Port of Fiume in 1909|1909'da Fiume Limanı
Dosya:Nautische_Akademie_Fiume.jpg|alt=The building of the Royal Hungarian Marine Academy c.&thinsp;1900|Macar Kraliyet Denizcilik Akademisi 
Dosya:Whitehead_Fiume.jpg|alt=Whitehead torpedo in 1910|1910'da Beyaz kafalı torpidosu
Dosya:Rijeka_Fiume.jpg|alt=Postcard depicting Szapáry Wharf and the Adria Palace|Szapáry İskelesi ve Adria Sarayı'nı tasvir eden kartpostal
Dosya:Austrohungarypostcardrijeka1910.jpg|alt=Adamich Pier in 1910|1910'da Adamich İskelesi
Dosya:Austrohungarypostcardrijeka1900-10-19.jpg|alt=Port of Fiume in 1910|1910'da Fiume Limanı


## Kaynakça