Kafrüd-Devvâr Muharebesi

**Kafrüd-Devvâr Muharebesi**, 1882 İngiliz-Mısır Savaşı esnasında Mısır, Kafrüd-Devvâr yakınlarında gerçekleşmiş bir muharebedir. Muharebe; Arabi Paşa komutasındaki Mısır ordusu ile Sir Archibald Alison komutasındaki İngiliz kuvvetleri arasında vuku bulmuştur. Neticede İngilizler, Kahire’ye kuzeyden ulaşma umutlarını tamamen yitirmiş ve operasyon üslerini İsmailiye’ye kaydırmışlardır.

## Başlangıç

11 Temmuz'daki İskenderiye bombardımanının ardından şehir; denizci ve piyadelerden müteşekkil karma bir birlik tarafından işgal edilmiştir. Mısırlılar, Kahire yolunu kapatacak müstahkem bir ordugah inşa etmeye başladıkları Kafrüd-Devvâr'a çekilmişlerdir. Arabi Paşa, her vilayetteki erkek nüfusun altıda birinin Kafrüd-Devvâr'a gönderilmesini talep etmiştir. Her sınıftan eski askerler yeniden göreve çağrılmış; ordu için her yerden at ve azık müsadere edilmiştir.

17 Temmuz'da Sir Archibald Alison, İngiliz seferi kuvvetlerinin öncü unsurlarıyla birlikte İskenderiye'ye çıkmıştır: South Staffordshire Alayı ve King's Royal Rifle Corps'a bağlı bir tabur. Limandaki gemilerden gelen bir Kraliyet Deniz Piyadeleri taburu ve önemli sayıdaki denizci ile birleşen Alison'un kuvvetleri; 3.755 adam, yedi adet 9-pounder ve iki adet 7-pounder top, altı Gatling ve dört roket fırlatıcıdan oluşuyordu. Mısır kuvvetlerinin mevcudiyetini ve konumunu tespit etmek amacıyla her yöne devriyeler göndermiş, ancak kendisi şehir merkezinde kalmaya devam etmiştir.

Alison, 24 Temmuz'da Duke of Cornwall's Hafif Piyade Alayı, Royal Sussex Piyade Alayı'nın bir kanadı ve bir topçu bataryasının gelişiyle toplam 1.108 kişilik kuvvetle takviye edilmiş ve derhal ilerleyerek ileri derecede tahkim edilmiş Ramleh'i işgal etmiştir.

Bölgedeki Mısır kuvvetlerinin daha sonra dört piyade alayı, bir süvari alayı ve birkaç topçu bataryasından oluştuğu tahmin edilmiştir; bu da toplamda 12.000 ila 15.000 adama tekabül ederek İskenderiye'deki garnizonun en az dört katı bir mevcuda ulaşıldığını göstermektedir.

## Muharebe

Kafrüd-Devvâr mevziinin gücünü tespit etmek ve Mısırlıların geri çekildiğine dair yerel söylentileri tetkik etmek amacıyla Alison, 5 Ağustos 1882 akşamı bir keşif taarruzu emri vermiştir. Taarruz hattı, Arabi Paşa’nin siperlerine doğru birbirine kabaca paralel uzanan Kahire demiryolu hattını ve Mahmudiye Kanalı'nı takip edecekti.

İngiliz kuvveti iki kola ayrılmıştı: Sol kol kanalı takip edecekti. Bu kol; South Staffordshire ve Duke of Cornwall alaylarının her birinden dörder bölük (toplam 800 adam), bir adet 9-pounder deniz topu ve Doğu kıyısında harekât icra edecek 80 süvari piyadesinden müteşekkildi. Batı kıyısında ise altı nişancı bölüğü (500 adam) ve bir başka 9-pounder top bulunuyordu. Sağ kol demiryolu hattını takip edecekti ve 1.000 deniz piyadesinden oluşuyordu. Bu kol; Yüzbaşı Jacky Fisher'ın fikri olan, bir adet 40-pounder top, bir Nordenfelt, iki Gatling ve iki adet 9-pounder top ile teçhiz edilmiş bir zırhlı tren tarafından destekleniyordu. Treni ve 9-pounder topları idare eden 200 denizci dahil olmak üzere tüm kuvvet yaklaşık 2.600 adamdan oluşmaktaydı.

Mısır ileri hatlarında onları bekleyenler ise İkinci Piyade Alayı'ndan bir tabur (1.200 kişi) ve Müstahfız Alayı'ndan 900 adamdı. Bu birlikler, ana Mısır mevziinden topçu ve diğer destekleri alabilecek durumdaydı.

Kanalın Doğu kıyısındaki kuvvetler, Yüzbaşı Parr ile Üsteğmenler Pigott ve Vyse komutasındaki süvari piyadelerinin öncülüğünde ilerlemiştir. Bu üç subay, yanlarındaki altı askerle birlikte keşif için ileri atıldıklarında, aniden ateş açan kalabalık bir Mısır birliğiyle karşılaşmışlardır; açılan ateşte Vyse ölümcül şekilde yaralanmış, bir asker ölmüş ve iki asker de yaralanmıştır. Er Frederick Corbett, Mısır kuvvetlerinin yoğun ateşi altında subayın yaralarından akan kanı durdurmaya çalışmışsa da çabaları sonuçsuz kalmıştır: Vyse, uyluk atardamarından vurulmuş ve 10 dakika içinde kan kaybından ölmüştür. Birliğe geri çekilme emri verilmiş ve Vyse'ın naaşını yanlarına alarak çekilmişlerdir. Corbett, daha sonra bu faaliyetlerinden dolayı Victoria Haçı ile ödüllendirilmiştir.

Kanalın Batı kıyısında, nişancıların karşısında, cephe hattı boyunca uzanan bir hendeği işgal etmiş çok sayıda Mısır askeri bulunmaktaydı ve arkalarında sık bir çalılık örtüsü mevcuttu. Nişancılar, düşmana yaklaşmak için ateş ve hareket taktiklerini kullanarak avcı kolu düzeninde ilerlemişlerdir. 9-inçlik top, kanal boyunca ihtiyat yolu üzerinden diğer kuvvetlere eşlik ederek Mısır mevziine ara sıra şarapnel mermisi atmıştır. Mısır kuvvetleri düzenli ancak isabetsiz bir ateş sürdürmüş, mermilerin çoğu İngilizlerin başının üzerinden geçmiştir. Nişancılar hendeğe 100 yarda yaklaştığında, Mısır kuvvetlerinin ikişer üçer kişilik gruplar halinde mevzi arkasındaki çalılıklara süzüldüğü görülmeye başlanmıştır. Nişancılara süngü takıp hücum etme emri verildiğinde, geri kalan müdafaa kuvveti silahlarını atarak kaçmışlardır.

Bu noktada, İngiliz sol koluna durma emri verilmiştir. Bu birliğin komutanı olan South Staffordshire Alayı'ndan Albay Thackwell; kanalın demiryoluna en yakın noktası olan kıyıdaki beyaz bir eve ulaşana kadar ilerlemekle görevlendirilmişti. Ancak İngilizlerin talihsizliği eseri, asıl hedeften bir mil geride bulunan başka bir beyaz evi hedefiyle karıştıran Albay Thackwell, erken durmuştur. Bu koordinasyon hatası, diğer İngiliz kolu için ağır sonuçlar doğuracaktı.

Sağ kol, zırhlı trenin öncülüğünde ve deniz piyadelerini taşıyan ikinci bir trenin arkasından gelerek demiryolu ile mevzi almıştır. Mahalla Kavşağı'nın hemen ötesinde demiryolu hattı tahrip edildiği için deniz piyadeleri vagondan inmiş ve demiryolu setinin koruması altında ilerlemişlerdir. Topçularını önceden hattaki kopuk noktaya odaklayan Mısırlılar, zırhlı trene ateş açmışlardır. İngiliz 40-pounder ve iki adet 9-pounder topu, Mısır bataryalarını susturana kadar karşılık vermiştir. Ardından 9-pounder toplar ilerleyişlerinde deniz piyadelerine eşlik ederken, 40-pounder top zırhlı trenden destek ateşi vermeye devam etmiştir.

Deniz piyadeleri, duran sol kolun önüne geçtiklerinde, kanal kıyısı boyunca konuşlanmış Mısır askerleri tarafından sol kanatlarından ateşe tutulmuşlardır. Desteksiz kaldıklarını gören deniz piyadeleri, aradaki mesafeyi hücumla kat etmiş, süngü takıp yaklaşmadan önce bir salvo ateşi açmışlardır. Mısırlılar her yöne kaçışmış; birçoğu vurulmuş veya kurtulmaya çalışırken kanalda boğulmuştur.

İngilizler artık hem kanal hem de demiryolu boyunca çapraz bir hat üzerinde konuşlanmış durumdaydı. Kanalın Doğu kıyısındaki güçlü bir Mısır birliği deniz piyadeleriyle şiddetli bir çatışmaya devam ederken, sağ kola eşlik eden General Alison, Mısır tahkimatlarını inceleme fırsatı bulmuştur. Bunu yaklaşık 45 dakika boyunca sürdürmüştür. Saat 18:30 sularında, ışığın azalması ve Mısır takviye kuvvetlerinin görünmesi üzerine genel bir geri çekilme emri verilmiş; bu çekilme büyük bir sükunet ve hassasiyetle icra edilmiştir. Saat 20:00 itibarıyla tüm birlikler harekât dışı kalmıştır.

İngiliz kayıpları biri subay olmak üzere dört ölü ve 27 yaralıdır; yaralıların 24'ü sağ koldandır. Dört gün sonra ele geçirilen bir firariye göre Mısır kayıpları ise üçü subay 76 ölü ve çok sayıda yaralıdır. Bir Mısırlı subay ve 14 asker esir alınmıştır. Toplam Mısır kaybının 200 adam olduğu tahmin edilmektedir.

## Yankılar

Harekât, Arabi Paşa tarafından bir zafer olarak rapor edilmiş ve Kahire, ilerleyen İngilizlerin püskürtüldüğü haberleriyle çalkalanmıştır. Londra'da ise *The Times* gazetesi, "neticenin ilgili tüm taraflarca tatmin edici bulunduğunu" bildirmiştir. Daha tarafsız bir perspektife sahip olan ABD'li askerî gözlemci Caspar Goodrich, daha sonra şu mütalaada bulunmuştur:

Düşmanla girilen başarılı bir çatışmanın saldıran kuvvet üzerindeki manevi etkisi bir kenara bırakılırsa, bu cebri keşif sonuç bakımından kısırdır. Mısırlıların ne gücü tam olarak ortaya çıkarılabilmiş ne de tespit edilebilmiştir; ayrıca düşmanın sürüldüğü mevziler de elde tutulmamıştır. Avantajlar dengesi [İngilizler için] negatif görünmektedir; kıymetli canlar feda edilmiş ve düşman, ciddi şekilde etkilenmesine yetecek kadar ağır bir kayıp vermeden kaybettiği mevzileri geri kazanmıştır.

Müteakiben bu harekât, bir tarihçi tarafından "Kafrüd-Devvâr’da İngilizlerin yarma girişimi [ki bu] başarısızlıkla sonuçlanmıştır" şeklinde tarif edilmiştir. Goodrich gibi diğer pek çok tarihçi ise bunu, hiçbir zaman Mısır hatlarına yönelik ciddi bir saldırı olarak tasarlanmamış, yalnızca bir cebri keşif olarak tanımlamaktadır.

## Muharebe Sonrası

İngiliz birlikleri takip eden günlerde İskenderiye'ye gelmeye devam etmiş; Başkomutan Sir Garnet Wolseley bizzat 15 Ağustos'ta şehre ulaşmıştır. İki gün sonra Wolseley, birliklerinin çoğunun yeniden gemilere bindirilmesi emrini vermiş ve kuvvetlerini, Mısır tahkimatlarını kanattan vurabileceği Ebukir Körfezi’ne çıkarmayı planladığını duyurmuştur. 19 Ağustos'ta filo denize açılmış ve 18 gemi, sözde saldırı hazırlığı için körfeze demirlemiştir. Ancak saat 20:00'de verilen bir işaretle filo doğuya, Port Said’e doğru ilerlemiştir.

Tüm bu süreç; Arabi Paşa’nın kuvvetlerini İskenderiye'ye çekmek ve dikkatini Wolseley'in asıl operasyon üssü olarak belirlediği Süveyş Kanalı’ndan uzaklaştırmak için kurgulanmış bir hiledir. Bu taktik fevkalade başarılı olmuş ve İngilizler hiçbir mukavemetle karşılaşmadan İsmailiye’ye yerleşmişlerdir. en az bir kaynak Wolseley'in belirleyici muharebenin her zaman Tellü’l-Kebîr'de verileceğini öngördüğünü öne sürerken, Wolseley'in doğrudan İskenderiye'den Kahire üzerine ilerlemeyi hiçbir zaman ciddi olarak düşünüp düşünmediği şüphelidir.

Wolseley, İskenderiye'yi korumak amacıyla Sir Edward Hamley komutasında Ramleh'de bir tümen bırakmıştır. Bu kuvvet iki tugaydan müteşekkildi. Sir Archibald Alison komutasındaki ilk tugay; Royal Highlanders, Highland Light Infantry, Gordon Highlanders ve Cameron Highlanders alaylarının birer taburundan oluşuyordu. Sir Evelyn Wood komutasındaki ikinci tugay ise Sussex Alayı, Berkshire Alayı, South Staffordshire Alayı ve King's Shropshire Light Infantry alaylarının birer taburunu ihtiva ediyordu. 29 Ağustos'ta Hamley, Alison ve tugayına ana İngiliz kuvvetine katılma emri verilmiş; Ramleh garnizonu olarak yalnızca Wood'un tugayı bırakılmıştır.

Ağustos 1882 boyunca Kafrüd-Devvâr çevresinde çatışmalar birkaç kez daha patlak vermiştir. İngilizler mevzi keşfi için zaman zaman huruç harekâtları yaparken, Mısırlılar İskenderiye'yi tehdit etmeyi sürdürmüşlerdir. Ancak İskenderiye cephesi artık tali bir mevzi haline gelmiş; savaşın kaderini tayin eden asıl çarpışmalar Tatlı Su Kanalı boyunca cereyan etmeye başlamıştır.

Arabi Paşa’nin ordusu 13 Eylül'de Tellü’l-Kebîr Muharebesi’nde kesin bir yenilgiye uğratılmış ve Kahire ertesi gün İngilizlere teslim olmuştur. Kafrüd-Devvâr'daki tahkimatlar, 16 Eylül'de Sir Evelyn Wood'a savaşılmadan teslim edilmiştir. Bu tahkimatların; birbirini izleyen hendek ve set hatları, kapalı geçitler, topçu mevzileri, tabyalar ve mazgallarla son derece güçlü olduğu; modern Krupp topları, her türlü silah ve mühimmatla iyi bir şekilde donatıldığı görülmüştür. Mevzilerin, mukavemet kararlılığı yüksek birliklerce savunulması durumunda, bu tahkimat hatlarını düşürmenin son derece müşkül olacağı anlaşılmıştır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*