Splenektomi

**Splenektomi**, dalağın kısmen veya tamamen çıkarıldığı cerrahi bir işlemdir. Dalak, kapsüllü bakterileri etkili bir şekilde yok etme yeteneği nedeniyle immünolojik fonksiyon açısından önemli bir organdır. Bu nedenle, dalağın çıkarılması, vücudun bağışıklık sisteminin splenektomi veya aspleniyi takiben enfeksiyonla düzgün bir şekilde savaşamaması nedeniyle ortaya çıkan ve hızla ölümcül olabilen **splenektomi sonrası aşırı enfeksiyon** riskini taşır.

Splenektomi için yaygın endikasyonlar arasında travma, tümörler, splenomegali veya orak hücreli anemi veya talasemi gibi hematolojik hastalıklar yer alır.

## Uygulandığı durumlar
Dalak, karın bölgesinde midenin yanında bulunan bir organdır. Kanı filtreleyerek yabancı maddeleri, hasarlı ve yıpranmış kırmızı kan hücrelerini uzaklaştıran kırmızı pulpadan oluşur. Ayrıca demir, kırmızı kan hücreleri ve trombositler için bir depolama alanı görevi görür. Dalağın geri kalan kısmı (~%25) beyaz pulpa olarak bilinir ve vücuttaki en büyük ikincil lenfoid organ olarak büyük bir lenf düğümü gibi işlev görür. Normal lenfatik fonksiyonun yanı sıra, beyaz pulpa, özellikle *[[Pnömokok|Streptococcus pneumoniae]]* gibi kapsüllü bakterileri yok etmede (*[[fagositoz]]*) oldukça iyi olan dalak makrofajlarını içerir. Dalak ayrıca kemik iliğinin lösemi gibi bir bozukluk nedeniyle zarar gördüğü durumlarda hematopoetik kök hücre öncüllerinden yeni kırmızı kan hücrelerinin geliştiği yerdir. Dalak, sıtma, mononükleoz ve en sık olarak lenfoma veya lösemi gibi lenfatik sistem kanserleri gibi çeşitli durumlarda büyür.

Dalak aşağıdaki durumlarda çıkarılır:

* Çok büyüyerek trombositlere/kırmızı kan hücrelerine zarar verecek hale geldiğinde veya yırtılma riski yakın olduğunda
* Bazı lenfomaların teşhisinde
* Bazı dalak apsesi vakalarında
* Bazı gezici dalak vakalarında
* Kanayan mide varisleriyle birlikte dalak veni trombozunda
* İdiyopatik trombositopenik purpura gibi otoimmün bir durum sonucu dalakta trombositlerin yok edilmesi durumunda.
* Fiziksel travma sonrası dalak kanaması (kapalı karın travması)
* Spontan yırtılma sonrası
* Şiddetli hemolitik anemi gelişmesi durumunda konjenital eritropoietik porfirinin (CEP) uzun süreli tedavisi için
* Mide kanserinin dalak dokusuna yayılması
* Renovasküler hipertansiyonda böbrek revaskülarizasyonu için dalak arterinin kullanılması durumunda
* Konjenital piruvat kinaz (PK) eksikliğinin uzun süreli tedavisi için
* Kalıtsal kan hastalığı sferositozun şiddetli bir versiyonuna sahip olanlarda
* Pankreas kanserinin cerrahi rezeksiyonu sırasında

Dalağa travmatik hasarın yaygın nedeni, spor sırasında karına alınan darbedir. Dalağın hastalık nedeniyle (mononükleoz) büyüdüğü durumlarda, tezgahın üzerine eğilmek veya dışkılama sırasında zorlanmak gibi eylemler yırtılmaya neden olabilir.

## Cerrahi işlem
Dalak çok büyük olmadığında ve işlem elektif olduğunda tercih edilen yöntem laparoskopidir. Dalak yaralanması/travması vakalarında veya dalak büyümesi (splenomegali) durumunda açık cerrahi uygulanır. Her iki yöntem de büyük bir ameliyattır ve genel anestezi altında yapılır. Hızlı gelişen ve oldukça ölümcül bir septisemi türü olan splenektomi sonrası aşırı enfeksiyon (OPSI) riskini en aza indirmek için mümkünse ameliyat öncesinde Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae ve Neisseria meningitidis aşısı yapılmalıdır.

Dalak bulunur ve dalak arterinden ayrılır. Dalağı yerinde tutan bağlar, gastrosplenik bağ, splenorenal bağ ve splenokolik bağ, diseksiyonla ayrılır ve organ çıkarılır. Bazı durumlarda, bir veya daha fazla aksesuar dalak bulunur ve ameliyat sırasında bunlar da çıkarılır. Kesiler kapatılır ve gerektiğinde dren yerleştirilir. Gerekirse, doku örnekleri analiz için bir laboratuvara gönderilir.

## Tarihi
İlk başarılı splenektomi 1893 yılında Wrocław'lı Oskar Riegner tarafından gerçekleştirildi.

## Ayrıca bakınız
* Aspleni
* Oto-spleniektomi
* Aşırı splenektomi sonrası enfeksiyon (OPSI)
* Lenfatik sistem
* Enfeksiyöz mononükleoz
* Türlere göre ameliyat listesi

## Kaynakça