Akarbakar

**Akarbakar** veya **Porak** (; , Ermenice "karnı delinmiş"), Vardenis volkanik sırtında bulunan bir stratovolkanik dağdır. Sevan Gölü'nün yaklaşık 20&nbsp;km güneydoğusunda yer alan volkanik alan, Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki sınırı boydan boya geçmektedir ve lav akıntıları her iki ülkeye de uzanmaktadır. Yanardağın yamaçlarında on adet küçük volkan konisi ve yarık ağzı bulunmaktadır.

Akarbakar yanardağın kendisi ve üçüncü aşaması K-Ar tarihleme yöntemiyle 15 ± 15 ka olarak tarihlendirilmiştir. Biri 21&nbsp;km uzunluğunda olan iki uzun lav akıntısı, bölgede kuzeye ve kuzeydoğuya doğru uzanmaktadır. Bölgede termal kaynaklar bulunmaktadır ve Orta Pleistosen **Khonarassar** fay hattı bölgesi Akarbakar merkezinin kuzeyinde yer almaktadır. Karkar volkanları aynı bölgede yer almaktadır. Kompleks kısmen tortul kayaçlar ve kısmen Paleojen intrüzyonlu volkanojenik Geç Kretase ve Eosen serileri üzerinde oluşmuştur.

## Tanım
Trakiandezitik lav akıntılarının dört aşaması bulunmaktadır; en eskisi Akarbakar yanardağın kendisini oluştururken, daha genç üçü konilerden ve çatlaklardan oluşmuştur. İki lav akıntısı, ince toprak örtüsüyle Sevan Gölü tortularını örtmektedir ve erken Holosen aşamasını oluşturmaktadır. İkinci aşama, Alaghel Gölü'ne giren lav akıntılarını oluşturmaktadır ve toprak örtüsünden yoksundur.

Birkaç arkeolojik alan (bunlardan birinin üzerinde yapılan radyokarbon analiziyle 3080±40 BP-3200±40 BP'den daha genç olmadığı belirlenmiştir) en eski iki Holosen evresi üzerine inşa edilmiş olup en yeni evre üzerinde kalıntılarına rastlanmamıştır. Üçüncü aşamaya ait lav akıntıları, önceki iki aşamada oluşan lavların üzerinde yer alan bu alanlardan birinin kenarından geçmektedir. Bu durum, söz konusu alanın geçmişteki volkanik faaliyetlerden etkilendiğini göstermektedir. Ayrıca MÖ 782–773 yılları arasında ve günümüzden yaklaşık 6640±90 yıl önce güçlü depremlerin meydana geldiğine dair kanıtlar vardır. Yanardağın jeotermal enerji üretimi potansiyeli olabilir, ancak aynı zamanda bölgedeki birkaç köy için potansiyel bir tehdit de oluşturmaktadır.

## Horkhor Yazıtı
Urartulu I. Argişti'nin Behoura şehrinin fethini kaydettiği Horkhor yazıtında, kuşatma sırasında şehrin bir deprem ve "Bamni Dağı"nın patlamasıyla yıkıldığı belirtilmektedir. Tarihçiler, Akarbakar yanardağın Bamni Dağı olduğunu ve Behoura'nın bölgedeki arkeolojik alanlardan biri olduğunu düşünmektedirler. Ancak Behoura'nın konumu tartışmalıdır. Argişti'nin halefi II. Sarduri'nin başka bir yazıtının tanımlanması, Akarbakar'ın başka bir patlamasına dair kanıt sunmaktadır

Gölsel tortular da dahil olmak üzere volkanik aktiviteye dair daha eski kanıtlar, 6270 BP'den önce bölgedeki ormanların geçici olarak ortadan kaybolduğunu, bunun muhtemelen volkanik aktivitenin tetiklediği orman yangınlarından kaynaklandığını göstermektedir. Yaklaşık 5000 BP tarihli petroglifler de volkanik aktiviteyi tasvir etmektedir ve Chauvet Mağarası'ndaki (Fransa) ve Çatalhöyük'teki (Türkiye) volkanik patlamaların daha eski tasvirleriyle birlikte, dünyadaki en eski volkanik aktivite kayıtları arasındadır (bu tasvirler sırasıyla Massif Central'deki Bas-Vivarais volkanik alanı ve Hasan Dağı ile ilgilidir). Akarbakar petrogliflerinin hangi patlamayı tasvir ettiği tam olarak açık değildir.

## Kaynakça