Suriye'de yolsuzluk

**Suriye'de yolsuzluk** Suriye'deki yolsuzluklardır.

## Baas dönemi
Baas partisi yetkilileri ile Esad ailesine bağlı kişilerin Suriye ülkesinde özel ve mezhepsel çıkarlar elde etmek için siyasi güçlerini yoğun bir şekilde kötüye kullandıkları tek partili devletlerin yolsuzluk kalıplarıyla karakterize ediliyordu. Birçok araştırmacı ve gazeteci, Suriye Silahlı Kuvvetleri ve müttefik Baasçı milislerdeki yaygın yolsuzluğun, 2024'teki Suriye devrimci saldırıları sırasında Esad rejiminin hızla çökmesinin başlıca nedenlerinden biri olduğunu tespit etti.

### Suriye İç Savaşı

Suriye devriminin başlangıcında, Suriye'de yolsuzluk yaygın bir şekilde görülmekteydi ve ülke 2011 Yolsuzluk Algılama Endeksi'nde 129. sırada yer alıyordu. 1970'lerden bu yana Suriye ekonomisine, Suriye'nin kamu sektörleri üzerinde nepotizm, akrabacılık ve kayırmacılık temelinde kontrol kuran Baas partisi elitleri ve Esad ailesinin Nusayrilik (Arap Alevileri) mezhebine mensup destekçilerinin patronaj ağları hakim olmuştur. Yolsuzluğun yaygın doğası, 1980'li yıllardan itibaren Baas partisi çevrelerinde ve daha geniş bir kamuoyunda tartışma kaynağı olmuştur.

Beşar Esad'ın 2000'lerdeki ekonomik liberalleşme programı, programdan yararlananların özelleştirilen sektörlerin ve ticari varlıkların çoğunu ele geçiren Alevi destekçileri olması nedeniyle yolsuzluk ve kayırmacılığın sembolü haline geldi. Bu durum hükûmeti, başta kırsal kesimdeki Suriyeliler ve kentli işçi sınıfları olmak üzere Suriye halkının büyük çoğunluğuna yabancılaştırdı ve ortaya çıkan ekonomik eşitsizlikler açıkça görünür hale geldi. Esad'ın kuzeni Rami Mahluf, yolsuzluğun kurumsallaştığı, küçük işletmelerin engellendiği ve özel girişimin çökertildiği bu dönemde rejimin en gözde oligarkı olarak tanımlanmıştır. Yolsuzluğun, Sünnilere yönelik mezhepçi önyargıların, kayırmacılığın ve parti, bürokrasi ve orduda var olan yaygın rüşvetin devam etmesi, 2011'de Suriye İç Savaşı'nın patlak vermesiyle sonuçlanan halk öfkesine yol açtı. Protestoların en şiddetli olduğu yerlerin, rejimin kendi destekçi ağlarına ayrıcalık tanıyan sömürü politikalarının yükünü uzun süredir çeken işçi sınıfı mahalleleri olduğu belirtilmiştir.

ABC News'e göre, Suriye'deki iç savaşın bir sonucu olarak, "hükümet kontrolündeki Suriye küçülmüş, hırpalanmış ve yoksullaşmıştır." Ekonomik yaptırımlar (Suriye Sorumluluk Yasası) Suriye iç savaşından çok önce ABD tarafından uygulanmış ve iç savaşın patlak vermesiyle birlikte AB tarafından da uygulanarak Suriye ekonomisinin parçalanmasına neden olmuştur. Bu yaptırımlar Ekim 2014'te AB ve ABD tarafından daha da güçlendirilmiştir. Ülkenin halen hükûmetin elinde olan bölgelerinde sanayi büyük ölçüde devlet kontrolünde olup, mevcut çatışma sırasında Esad'ın cumhurbaşkanlığının ilk yıllarda görülen ekonomik liberalleşme tersine dönmüştür. Londra Ekonomi Okulu, Suriye iç savaşının bir sonucu olarak Suriye'de bir savaş ekonomisinin geliştiğini belirtmiştir. Avrupa Dış İlişkiler Konseyi'nin 2014 tarihli bir raporunda da ülkede bir savaş ekonomisinin oluştuğu belirtilmiştir:

Suriye Politika Araştırma Merkezi tarafından BM'ye hazırlatılan bir rapor, Suriye nüfusunun üçte ikisinin şu anda "aşırı yoksulluk" içinde yaşadığını belirtmektedir. 2014 yılında İşsizlik oranının yüzde 50'ye ulaştığı tahmin edilmiştir. Ekim 2014'te Tartus'ta açılan 50 milyon dolarlık bir alışveriş merkezi hükûmet destekçilerinin eleştirilerine neden olmuş ve Esad rejiminin iç savaş boyunca bir normallik hissi yaratmaya çalışma politikasının bir parçası olarak görülmüştür. Öldürülen askerlerin ailelerine devlet işlerinde öncelik verilmesini öngören hükûmet politikası, yolsuzluk suçlamalarının artması protestolara neden olurken tepkilere yol açması üzerine iptal edilmiştir. Aralık 2014'te AB, Esad rejiimine jet yakıtı satışını yasakladı ve hükûmeti daha pahalı ve sigortasız jet yakıtı sevkiyatları satın almaya zorladı.

İç savaşın bir sonucu olarak devletin artan rolünden yararlanan Beşar ve eşi Esma, Suriye'nin ekonomik varlıklarını kendilerine sadık olanlardan devralmaya başladılar ve eski iş dünyası elitlerini yerinden edip ekonominin doğrudan kontrolünü tekellerine almaya çalıştılar. Beşar'ın kardeşi Mahir Esad da Suriye'nin devlet destekli captagon uyuşturucu endüstrisinin faaliyetlerini denetleyerek ve savaş ganimetlerinin çoğunu ele geçirerek zenginleşti. Esad ve eşi, Suriye'nin gemicilik, emlak, telekomünikasyon ve bankacılık sektörlerinin büyük bir kısmına sahipti. Hükûmetin 2019'da başlattığı ve önemli ekonomik varlıkların güç ve nüfuzlarını yansıtmaları için Başkanlık çiftine aktarılmasını içeren el koyma politikalarından bu yana Suriye ekonomisinde önemli değişiklikler yaşanmıştır. Suriye'nin gizli ekonomi konseyine başkanlık eden ve "Suriye'deki ekonomik gücün merkezi eli" haline geldiği düşünülen Esma Esad'ın yükselişi özellikle dikkat çekici bir dinamik olmuştur. Esma, mali ağının belkemiği olan "Syria Trust" adlı STK aracılığıyla Suriye'ye gelen yabancı yardımları denetlemektedir; hükûmet BM kuruluşlarına ancak devlet kurumları altında çalışmaları halinde izin vermektedir.

Yolsuzluk son yıllarda düzensiz bir şekilde artmaktadır ve Suriye Arap dünyasında yolsuzluğun en fazla olduğu ülke olarak kabul edilmektedir. Suriye, 2022 yılı itibarıyla Yolsuzluk Algısı Endeksi'nde dünya genelinde en kötü ikinci ülke konumundadır.

## Kaynakça