Dar Türbesi

**Dar Türbesi**, Azerbaycan'ınOrdubad rayonundaki Darkent köyünde bulunan tarihi ve mimari bir anıttır. Türbe üzerinde yer alan ve daha sonra kaybolan kitabeyi inceleyen Vasili Sysoyev ile İsa Azimbeyov, yapının Şeyh bin Yuhanna tarafından 14871488 yılları arasında inşa edildiğini belirtmektedir. Dar Türbesi, köy merkezine yaklaşık 1,5 km mesafede, şehrin yaklaşık 10 km güneyinde, Aras Nehri'ne doğru uzanan küçük bir tepe üzerinde konumlanmaktadır. Başlangıçta bu tepe üzerinde yan yana üç türbe bulunduğu, ancak bunlardan ikisinin tamamen yıkılarak günümüze ulaşamadığı, üçüncüsünün ise harap durumda olduğu tespit edilmiştir.

Dar Türbesi, Azerbaycan genelinde yaygın olarak görülen diğer tuğla türbelerden, mekansal ve hacimsel çözümü ile cephe düzenlemesi ve süsleme programında kullanılan tuğlaların biçimsel özellikleri bakımından belirgin biçimde ayrılmaktadır. 

Dar Türbesi, iki katlı bir mimari düzene sahiptir. Yapının alt katı yer altında yer almakta olup mezar odası işlevi görmektedir. Yer üstündeki ana yapı ise 5,15–5,20 m yüksekliğinde, düzgün sekizgen prizma formundadır. Bu prizmanın üzerine yerleştirilen uzun silindirik gövde, üstte küçük bir kubbe ile sonlandırılmıştır. Türbenin zeminden kubbe tepesine kadar olan toplam yüksekliği yaklaşık 8,0–8,20 m'dir.

## Tarihi ve araştırmalar

Türbe üzerinde yer alan ve daha sonra kaybolan kitabeyi inceleyen Vasili Sysoyev ile İsa Azimbeyov, yapının Şeyh bin Yuhanna tarafından 14871488 yılları arasında inşa edildiğini belirtmektedir. Türbenin mimari özelliklerini ayrıntılı biçimde inceleyen I. L. Vartanesov, yapıya ait kitabeyi görmemiş olması nedeniyle değerlendirmesini genel mimari özellikler, inşa teknikleri ve kullanılan malzemeler üzerinden yapmış; bu verilere dayanarak yapının muhtemelen 14.–15. yüzyıllara tarihlendirilebileceğini ileri sürmüştür.

Dar köyünde bulunan türbe, 19. yüzyılın sonlarında Gevont Alişan ve 20. yüzyılın başlarında Vasily Sysoyev tarafından ziyaret edilmiştir. Ayrıca S. V. Ter-Avetisyan, Kharabagilan yerleşimine adadığı bilimsel çalışmasında bu türbeye değinmiştir.

Karabağ Sıradağları'nın eteklerinde yer alan Darkent köyü, Ordubad rayonuna yaklaşık 25 km (16 mil) mesafede olup Erivan–Culfa demiryolu hattı üzerinde, Gilançay Nehri kıyısında konumlanmaktadır. Yerleşim, güneyde Aşağı Azat ve kuzeyde Yukarı Azat köyleriyle çevrilidir. Bu üç köyün, 10. yüzyılda Katolikos Haçik'in *kondak*ında adı geçen ve kent tipi bir yerleşim olarak tanımlanan Azat adlı yerleşimin temelleri üzerinde kurulduğu belirtilmektedir. Bölgedeki anıtlar hakkında G. Alişan, söz konusu üç köyün birlikte, Azat adıyla bilinen daha eski ve daha büyük bir yerleşimin topraklarını kapsadığını ifade etmekte; Azat'ın, Kiran ile birlikte eski  bölgesinin bir parçasını oluşturduğunu belirtmektedir.

19. yüzyıldan itibaren, Yukarı Aza köyünün 3–4 km kuzeydoğusunda yer alan, çok sayıda sivil ve kamusal yapının kalıntılarını barındıran ve surlar ile kulelerle çevrili antik Karabagilan yerleşimine yönelik araştırmalara yoğun ilgi gösterilmiştir

Bölgede farklı dönemlerde gerçekleştirilen çok sayıda deneme kazısında ele geçirilen çeşitli arkeolojik buluntular bu alanların yerleşim tarihinin oldukça erken dönemlere uzandığını ortaya koymuştur.

Dar Türbesi, köy merkezine yaklaşık 1,5 km mesafede, şehrin yaklaşık 10 km güneyinde, Aras Nehri'ne doğru uzanan küçük bir tepe üzerinde konumlanmaktadır. Başlangıçta bu tepe üzerinde yan yana üç türbe bulunduğu, ancak bunlardan ikisinin tamamen yıkılarak günümüze ulaşamadığı, üçüncüsünün ise harap durumda olduğu tespit edilmiştir. Tamamen yıkılmış olan iki türbenin mimari özellikleri, günümüze ulaşan temel izleri ile anıtların bulunduğu alana dağılmış tuğla ve taş kalıntılarından hareketle değerlendirilebilmektedir.

S. V. Ter-Avetisyan'a göre, Dar köyündeki üç türbeden en iyi korunmuş olanı, köy mollası tarafından Aşağı Azat köyü sakinlerine 10 ruble karşılığında satılmış; Aşağı Azat köyü sakinleri ise türbeyi sökerek elde ettikleri tuğlaları, çöken bir köprünün yakınında bir kervansarayın inşasında kullanmışlardır.

## Notlar

## Kaynakça

## Bbibliyografya

* 
* 
* 
* 

## Ayrıca bakınız

* Nahçıvan-Marağa Mimarlık Okulu
* Mirza Adigozel Bey ailesinin mezarları