Tam o'shanter (şapka)

**Tam o' Shanter** (İngiliz ordusunda genellikle **ToS** olarak kısaltılır) veya "**Tammie**", erkekler tarafından giyilen geleneksel İskoç başlığına verilen bir isimdir. İsim, Robert Burns'ün 1790'da yazdığı Tam o' Shanter adlı anlatı şiirinden alınmıştır.

## Tanım
Tam o' shanter, başlangıçta tek parça halinde elle örülmüş yünden yapılmış, belirgin düz şeklini vermek için tahta bir diske gerilmiş ve daha sonra keçelenmiş düz bir başlıktır.

Tipik renklerinden dolayı *Mavi başlık* olarak bilinen bu başlıkların en eski formları, İskoçya'daki başlık üreticileri tarafından yapılmıştır. 1599 yılına gelindiğinde ülke genelindeki şehirlerde beş başlık üreticisi loncası oluşmuştu: Edinburgh, Aberdeen, Perth, Stirling ve Glasgow. 16. yüzyılın sonunda, İskoç başlıklarının erkeklerin ve hizmetçilerin normal modası olduğu ve 17. yüzyıl boyunca da öyle kaldığı söyleniyordu.

16. yüzyılda kuzeybatı Avrupa'da yaygın olan çeşitli düz başlık tiplerine benzer şekilde, daha sonraki tam o' shanter, şapkanın merkezini süsleyen yün top veya *[[toorie]]* (pom pom) ile ayırt edilir; adın kendisi, Burns'ün şiirinin popülerliğinden sonra, 19. yüzyılın başlarına kadar yaygın olarak kullanılmadı. Terim, genellikle İskoç askeri alaylarıyla ilişkilendirilen, Glengarry ve Balmoral başlıklarıyla birlikte eski başlıktan türetilen bir şapkayı ifade etmeye başladı. Balmoral bazen sadece tam o' shanter ile eşanlamlı olarak kullanılıyordu.

19. yüzyılın ortalarında ucuz sentetik boyaların ortaya çıkmasından önce, İskoç örme başlığı yalnızca doğal boyalardan kolayca elde edilebilen renklerde, özellikle de mavi boya veya çivit mavisi (bu nedenle "mavi başlık") kullanılarak yapılırdı. O zamandan beri tam o' shanter, tek renk olarak şayak gibi daha geniş bir kumaş yelpazesinde ve tartan olarak üretilmiştir. Kadınlar da "tammy" veya "tam" olarak bilinen bu şapkanın bir biçimini benimsemiştir.

## Askeri kullanımı

Birinci Dünya Savaşı'nda, 1915'te Batı Cephesi'nde görev yapan İskoç piyadelerinin siperlerde giymesi için haki bir Balmoral başlığı tanıtıldı. Bu, daha sonra askerî personel arasında "ToS" olarak kısaltılan "bone, tam o' shanter" olarak bilinmeye başlandı. Savaşın başında İskoç askerlerinin haki saha kıyafetiyle giydiği resmi başlık olan Glengarry'nin yerini aldı. Başlangıçta örülen askeri tam o' shanter, daha sonra ayrı haki serge kumaş parçalarından yapılmaya başlandı.

Günümüzde, İskoçya Kraliyet Alayı ve Kanada Ordusu'nun İskoç alayları, ToS'u sosyal ve çalışma başlığı olarak giymeye devam ediyor. İskoçya Kraliyet Alayı'nın çeşitli taburları, başlıklarında belirgin renkli tüyler takarak kendilerini tanıtıyorlar. İskoçya Kraliyet Alayı'nın 3. Taburu olan Black Watch ve Kanada Kara Gözcüsü askerleri ToS'larında kırmızı bir tüy takıyor.

Kanada Ordusu'nun bazı alayları farklı renkli toorieler (pom pom) takar: Kanada Kraliyet Yayla Tüfekçileri geleneksel olarak koyu yeşil giyer; North Nova Scotia Highlanders, İkinci Dünya Savaşı sırasında kırmızı toorieler taktı ve Kanada'nın 48. Highlanders'ı da aynısını yapmaya devam etti; Stormont, Dundas and Glengarry Highlanders ise mavi kullanır. Ancak alayların çoğu başlıkla uyumlu haki toorie takar. Birçok Kanada alayında askerlerin ToS giymesi gelenekseldir, subaylar (ve bazı durumlarda kıdemli astsubaylar ) ise bunun yerine balmoral giyer. Tam o'shanter genellikle kaba haki yünden yapılırken, balmoral soluk ten rengi veya gri tonlarda daha kaliteli geyik derisinden yapılır.

Tam o' shanter, geleneksel olarak İskoç bağlantısı olan Avustralya Ordusu'nun çeşitli alayları tarafından giyilirdi. 5th/6th Battalion, Royal Victoria Regiment çeşitli aşamalarda hem haki hem de mavi bir başlık taktı. Bunun yerini artık Glengarry almıştır.

## Polis grupları

Hong Kong Polis Bandosu gayda ekibi siyah ve kırmızı versiyonunu giymektedir.

## Akademik tam
Püskülle giyilen kadife akademik tam, birçok üniversitede doktora derecesi (örneğin Ph.D., Ed.D.) olanları diğer akademik derecelere sahip olanlardan ayırt etmek için kullanılan törensel giysinin bir parçasıdır. "Tam" olarak anılmasına rağmen, akademik tam, İskoç tam o' shanter'ından ziyade Tudor başlığından türemiştir ve şapka, bir tam o' shanter'da kullanılan pasta parçaları yerine, bir kafa bandına tutturulmuş altı veya sekiz uçlu kumaştan yapılmış iki parçadan yapılmıştır.

## Modada tam
*Ana madde: [[Tam]]*

Tam veya tam şapka, 1920'lerin başından itibaren moda bir kadın aksesuarı haline geldi ve tam o' shanter'dan türetildi. Daha dar şapkalar ve erkek modasından ödünç alma trendlerini takip etti.

## Kaynakça