open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Asoalar

**Asua** veya **Asoa**, aynı zamanda **Aka** olarak da bilinir, Ituri ormanında yaşayan Mbuti pigme halkıdır. Orta Sudan dillerinden biri olan *[[Asoa dili|Asuati'yi]]* konuşurlar ve Mangbetu ile yakın akraba olmasına rağmen kendi dillerine sahip olan doğudaki tek Pigme grubudurlar.

Asoaların, Malele, Meegye, Makere, Popoyi, Mangbetu ve Abulu (hepsi Orta Sudan) ve Liko ve Ndaka (her ikisi de Bantu) dahil olmak üzere birkaç komşu toplulukla koruyucu-vasal ilişkisi bulunmaktadır.

## Kaynakça
Mangbetu dili

**Mangbetu** veya , Orta Sudan dilleri arasında en yaygın olanlardan biridir. Kuzeydoğu Kongo'daki Mangbetular tarafından konuşulmaktadır. Bu dil veya bu dili konuşanlar aynı zamanda  olarak da bilinir. En kalabalık ve en yaygın olarak anlaşılan lehçesine Medje denir. Diğer lehçeleri Aberu (Nabulu), Makere, Malele ve Popoi (Mapopoi)'dir. En farklı olan lehçesi ise Lombi'dir; *Ethnologue* Lombi'yi ayrı bir dil olarak ele almaktadır. Nüfusun yaklaşık yarısı, Lingala'ya benzer bir ticaret dili olan Bangala'yı, güney bölgelerinde yaşayan bazıları ise Svahili'yi konuşmaktadır. 1985 itibarıyla 650,000 konuşanı bulunmaktadır.

Mangbetular Asualarla birlikte yaşarlar ve dilleri birbirine yakındır.

## Kaynakça
Ndakalar

**Ndakalar**, çoğu Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin kuzeydoğusunda, Ituri ilindeki Mambasa Bölgesi'nde yaşayan bir Bantu etnik grubudur.

## Kaynakça
Asoa dili

**Asoa**, *Asua, Asuae, Asuati* veya *Aka* olarak da bilinir, Asua olarak bilinen Mbuti Pigmeleri tarafından konuşulan bir Orta Sudan dilidir. Mangbetu diliyle yakından ilişkilidir ve Asoalar, Mangbetu halkı ve diğer halklarla birlikte yaşarlar. Doğudaki tek belirgin Pigme dilidir.

Asoa, Aruwimi Nehri'nin kuzeyindeki ormanlarda, Nepoko Nehri ile Rubi Nehri'nin kaynakları arasında konuşulmaktadır.

## Kaynakça
HAL (açık arşiv)

**HAL** (*Hyper Articles en Ligne* kısaltması), yazarların tüm akademik alanlardan akademik belgeleri depolayabileceği açık bir arşivdir.

## Kaynakça
Mbuji-Mayi Nehri

**Mbuji-Mayi Nehri**, bazen **Bushmaie**, **Bushimaie**, **Bushimay** veya **Mbushimaie** olarak da yazılır (), Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki Sankuru Nehri'nin önemli bir koludur. Lualaba ilindeki Kapanga Bölgesi'nden kuzeye doğru ve adını Mbuji-Mayi şehrine doğru akar.

17. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar nehir, Lunda Krallığı'nın sınırlarından birini oluşturmaktaydı.

## Kaynakça
Sankuru Nehri

**Sankuru Nehri** (), Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde yer alan bir nehirdir. Yaklaşık uzunluğu 1.200 kilometredir. Bu uzunluğu onu Kasai Nehri'nin en uzun kolu yapar.

Kolu Mbuji-Mayi ile birleştiği noktanın yukarısında **Lubilash** veya **Lubilanji** olarak da bilinir. Kuzeye ve ardından batıya doğru akar ve en önemlisi Lusambo olmak üzere birkaç şehirden geçer. Daha sonra Bena-Bendi yakınlarındaki Kasai Nehri'ne katılır.

## Kaynakça
Lualaba Nehri

**Lualaba Nehri** (, , ), Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin doğu kesiminde yer alan bir nehirdir. Lualaba  uzunluğundadır. Kaynağı ülkenin en güneydoğu köşesinde, Katanga Bölgesi'ndeki Musofi ve Lubumbashi yakınlarında, Zambiya Bakır Kuşağı'nın yanındadır.

Lualaba Nehri, Henry Morton Stanley nehir boyunca aşağı doğru yolculuk edip Atlas Okyanusu'na ulaşıldığını kanıtlayana kadar, Nil'in olası bir kaynağı olarak kabul ediliyordu.

## Kaynakça
Songyeler

**Songye**, bazen **Songe** olarak yazılır, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin merkezinde yaşayan bir Bantu etnik grubudur. Songe dilini konuşurlar. Batıda Sankuru/Lulibash nehri ile doğuda Lualaba Nehri arasındaki geniş bir bölgede yaşarlar. Birçok Songye köyü günümüzde Doğu Kasai ilinde, Katanga ve Kivu ilinin bazı kısımlarında varlığını sürdürmektedir.

## Kaynakça
Lwalu dili

**Lwalwa** ve **Khongo** olarak da bilinen **Lwalu**, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Angola'ya özgü bir Bantu dilidir. 1971 itibarıyla 21,000 kişi tarafından konuşulmaktadır.

## Kaynakça
Orta Sudan dilleri

**Orta Sudanca**, önerilen Nil-Sahra dil ailesine dahil edilen yaklaşık altmış dilden oluşan bir ailedir. Orta Sudan dilleri Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Sudan, Güney Sudan, Uganda ve Kongo'da (DRC) konuşulur. Bunlar arasında pigme dilleri Efé ve Asoa da bulunmaktadır. Yaklaşık 15 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır.

## Kaynakça

## Kaynaklar

* Blench, Roger. 2011. "Can Sino-Tibetan and Austroasiatic help us understand the evolution of Niger-Congo noun classes?",http://media.leidenuniv.nl/legacy/blench-call-leiden-2011.pdf CALL 41, Leiden.
* Blench, Roger. Central Sudanic overview.
* Blench, Roger. 2018. Core and peripheral noun morphology in Central Sudanic languages. Proceedings of the 13th Nilo-Saharan Conference University of Addis Ababa, 6 May 2017
* Starostin, George. On Mimi, Journal of Language Relationship, v. 6, 2011, pp.&nbsp;115–140.

## Dış bağlantılar

* Orta Sudan haritası
Lese dili

**Lese**, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin kuzeydoğusunda konuşulan bir Orta Sudan dilidir ve aynı zamanda bu dili konuşan halkın adıdır. Leseler, Efe Pigmeleri ile birlikte yaşar ve zaman zaman **Lissi** veya **Efe** olarak da bilinen dillerini paylaşırlar.

Efe'ye ayrı bir ISO kodu verilmiş olmasına rağmen Bahuchet (2006), Lese (Dese, Karo) dilinde lehçesel çeşitlilik olmasını göz ardı etmektedir ve Lese'nin ayrı bir lehçe olmadığını belirtmektedir.

Lese Mambasa, Watsa ve Irumu bölgelerinde konuşulmaktadır.

## Kaynakça
Songe dili

**Songe**, (**Songye**, **Kisonge**, **Lusonge**, **Yembe** ve **Kuzeydoğu [[Balubalar|Lubası]]** olarak da bilinir), Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ndeki Songye halkı tarafından konuşulan bir Bantu dilidir.

*[[Ethnologue|Ethnologue'de]]*, Songe'nin Mbagani ile "akraba" olduğu, ancak veritabanlarına dahil edilmediği belirtilmektedir. 1991 itibarıyla  bir milyon kişi tarafından konuşulmaktadır.

## Kaynakça
Binji dili

**Binji**, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin doğusunda konuuşulan bir Bantu dilidir . Maho'ya (2009) göre, Luban dilleri arasında izole olmuş Songe'ye yakın bir dildir.

## Kaynakça
Kebwe dili

**Kebwe** (Mikebwe), Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde konuşulan bir Bantu dilidir. Ahmed (1995) tarafından Hemba ile ilişkilendirilmiştir.

## Kaynakça
Manyema

**Manyema (WaManyema)** (Una-Ma-Nyema, et yiyenler),  Doğu Afrika ve Orta Afrika'nın Afrika Büyük Göller bölgesinde yaşayan ve geçmişte güçlü ve savaşçı olarak tanımlanan bir Bantu etnik grubudur. Manyemalar, Müslümandı ve bölgede dini açıdan etkiliydi.

## Kaynakça
Kongo rumbası

**Kongo rumbası**, **Afrika rumbası** olarak da bilinir, Kongo Cumhuriyeti (eski adıyla Fransız Kongosu) ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti (eski adıyla Zaire) kökenli bir dans müziği türüdür. Ritimleri, melodileri ve sözleriyle Kongo rumbası küresel bir tanınırlık kazanmıştır ve Afrika müzik mirasının ayrılmaz bir parçası olmaya devam etmektedir. Aralık 2021'de UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras listesine eklenmiştir. Ritmik kalıpları, gitar soloları ve duygusal vokalleriyle bilinen (çoğunlukla Lingala dilinde, ancak Fransızca, Kikongo, Svahili ve Luba dillerinde de icra edilir) tür, çok katmanlı, döngüsel gitar riffleri, elektrik bas ve perküsyonla desteklenen bir ritim bölümü ve hem dansçıları hem de atalaku'yu (hype men) ilhamlandıran yüksek enerjili bir enstrümantal köprü olan sebene ile tanımlanır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* The Sound of Sunshine: How soukous saved my life
Soukous

**Soukous** (Fransızca **, "şok, sarsıntı" kelimesinden gelir), Demokratik Kongo Cumhuriyeti (eskiden Zaire) ve Kongo Cumhuriyeti (eskiden Fransız Kongosu ) kökenli bir dans müziği türüdür. 1960'larda daha hızlı dans ritimleri ve parlak, karmaşık gitar doğaçlamalarıyla Kongo rumbasından türemiştir ve 1980'lerde Fransa'da popülerlik kazanmıştır. Gazeteciler tarafından sıklıkla Kongo rumbasının eşanlamlısı olarak kullanılmasına rağmen, soukous ile ilişkilendirilen hem müzik hem de dans, özellikle daha yüksek temposu, şarkı yapıları ve daha uzun dans sekansları bakımından rumbadan farklıdır.

## Kaynakça
Ndombolo

**Ndombolo**, **dombolo** olarak da bilinir, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde ortaya çıkan bir dans müziği türüdür. 1990'larda soukoustan türetilmiştir. Hızlı tempolu, kalça sallayan dans ritimleriyle, genellikle neşeli, perküsyon odaklı müziğiyle, 1990'ların ortalarında ve sonraki on yılda yaygınlaştı ve Orta, Doğu ve Batı Afrika'daki dans pistlerine hakim oldu. Batı Afrika popüler müziğine, coupé-décalé'ye, Kuduro'ya ve Doğu Afrika dans müziğine ilham kaynağı oldu.

## Kaynakça
Bangubangular

**Bangubangular**, esas olarak Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin doğusunda, Kabambare Bölgesi'nde  yaşayan bir Bantu halkıdır. Bangubangu dilini konuşurlar. Ayrıca, 18. yüzyılda göç ettikleri Tanzanya'da da yaşarlar ve genellikle aynı bölgeden gelen diğer etnik grupları da kapsayan şemsiye terim olan Manyema olarak bilinirler.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Bangubangu Halkı
Bangubangu dili

**Bangubangu**, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki Bangubangular tarafından konuşulan bir Bantu lehçesi kümesidir .

Bangubangu'yu inceleyen ilk bilim insanlarından biri, 1951'de bölgeye yaptığı bir ziyaret sonucunda dilin gramerinin kısa bir tanımını yazan AE Meeussen'di.

## Kaynakça
Thundorf

**Thundorf** İsviçre'nin Thurgau Kantonu'na bağlı, Frauenfeld ilçesi sınırları içinde yer alan bir belediyedir. Frauenfeld’in kuzeydoğusunda, hafif dalgalı kırsal bir plato üzerinde konumlanmıştır. Belediyeye bağlı yerleşimler arasında **Kirchberg**, **Lustdorf** ve **Wetzikon (TG)** bulunmaktadır.

## Tarihçe
Thundorf’un adı ilk kez Ortaçağ belgelerinde geçmektedir. Adın kökeni muhtemelen Eski Yüksek Almanca’da (Althochdeutsch) bir kişisel addan türemiştir. Bölge tarih boyunca çeşitli yerel soyluların yönetimi altında bulunmuştur; 15. yüzyıldan itibaren Wellenberg lordluğuna bağlanmıştır.  
1798’de Helvetik Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla birlikte feodal düzen sona ermiş, 1803 yılında Thurgau kantonunun kuruluşu ile modern belediye yönetimi şekillenmiştir.  
1995 yılında Lustdorf ve Wetzikon’un birleşmesiyle Thundorf’un belediye sınırları genişlemiştir.

## Coğrafya ve ulaşım
Belediye, Thurgau kantonunun batı bölümünde, Frauenfeld ile Weinfelden arasındaki kırsal bölgede yer alır. Alanı yaklaşık  olup, bunun büyük bir kısmı tarım ve orman arazisidir. Ortalama rakım  civarındadır.

Ulaşım açısından Thundorf, Frauenfeld’e kara yolu ile 10 dakika uzaklıktadır. Bölgeye Postauto otobüs hatları hizmet verir. En yakın tren istasyonu Frauenfeld’dedir.

## Yönetim
Thundorf, İsviçre yerel yönetim sistemine uygun şekilde seçilmiş bir belediye konseyi (*Gemeinderat*) ve belediye başkanı (*Gemeindepräsident*) tarafından yönetilmektedir. Yerel yönetim kararları, halk oylamaları ve meclis toplantıları yoluyla alınır. Güncel bilgiler belediyenin resmi web sitesinde yayımlanmaktadır.

## Ekonomi
Yerel ekonomi ağırlıklı olarak tarım, küçük ölçekli işletmeler ve zanaat faaliyetlerine dayanır. Küçük sanayi ve hizmet sektörleri son yıllarda gelişmiştir. Tarımsal üretim; süt ürünleri, tahıl ve meyve yetiştiriciliği üzerine yoğunlaşmıştır.

## Kültür ve turizm
Thundorf’un en tanınmış yapılarından biri, tarihi su şatosu (*Wasserschloss Thundorf*) ve köy merkezindeki kilisedir. Belediye kırsal yürüyüş rotaları ve doğa aktiviteleri açısından zengindir.  
Yıl boyunca düzenlenen köy festivalleri, müzik etkinlikleri ve gönüllü dernek çalışmaları yerel kültürü canlı tutar.

## Demografi
Belediyenin nüfusu son yıllarda kademeli bir artış göstermektedir. En güncel demografik veriler İsviçre Federal İstatistik Ofisi (*Bundesamt für Statistik*) tarafından yayımlanmaktadır.

## Ayrıca bakınız
* Frauenfeld (ilçe)
* Thurgau Kantonu
* İsviçre'nin belediyeleri listesi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Thundorf Belediyesi Resmî Web Sitesi
* İsviçre Tarihî Ansiklopedisi (HLS): Thundorf
* İsviçre Federal İstatistik Ofisi (BFS)
Kaonde dili

**Kaonde** (yerel olarak *kiiKaonde* olarak bilinir), esas olarak Zambiya'da konuşulan bir Bantu dilidir. Kaonde ve lehçeleri 350.000'den fazla kişi tarafından konuşulmaktadır. 2010 nüfus sayımına göre 240,000 kişi tarafından konuşulmaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* A sample paragraph in Kaonde
* The Universal Declaration of Human Rights in Kaonde
* Lubuto Libraries, *,* Lubuto Library Special Collections, accessed May 3, 2014.
* , Lubuto Library Special Collections
* OLAC resources in and about the Kaonde language
* J.L. Wright’s Outline of Kikaonde Grammar
Kete dili

**Kete**, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde konuşulan bir Bantu dilidir. 2002 itibarıyla 8,400 kişi tarafından konuşulmaktadır.

## Kaynakça
Kanyok dili

**Kanyok** (Kanioka), Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde konuşulan bir Bantu dilidir. 1991 itibarıyla 200,000 kişi tarafından konuşulmaktadır.

## Kaynakça
Kituba dili

**Kituba** ( , ), Orta Afrika'da yaygın olarak kullanılan bir ortak dildir. Bantu dili olan Kikongo'ya dayanan bir kreol dilidir. Kongo Cumhuriyeti ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde konuşulan ulusal bir dildir.

## Kaynakça

## Bibliyografya

* Diener, Ingolf; Maillart, Diana.(1970).Petit vocabulaire Francais-Anglais-Munukutuba. Pointe-Noire.
* Jean-Alexis Mfoutou, *Parlons munukutuba : Congo-Brazzaville, République démocratique du Congo, Angola,* Paris, Editions L'Harmattan, 2019, 426 pages.
* Jean-Alexis Mfoutou, *Pour une histoire du munukutuba, langue bantoue,* Paris, Editions L'Harmattan, 2019, 130 pages.
* Jean-Alexis Mfoutou, *Grammaire et lexique munukutuba : Congo-Brazzaville, République Démocratique du Congo, Angola,* L'Harmattan, 2009, 344 p. ( et 9782296226739, présentation en ligne, lire en ligne).
* Khabirov, Valeri.(1990). Monokutuba. Linguistic Encyclopedic Dictionary. Moscow. "Soviet Encyclopedia". P. 309-310 (In Russian)
* Fehderau, H., 1966. *The Origin and Development of Kituba*. PhD dissertation, Cornell University.
Luba-Kasai dili

**Luba-Kasai**, aynı zamanda **Cilubà** veya **Tshilubà**, **Luba-Lulua** olarak da bilinir, Orta Afrika'da konuşulan bir Bantu dilidir (Bölge L) ve Lingala, Swahili ve Kikongo ya leta ile birlikte Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin ulusal dilidir.

## Kaynakça
Luba-Katanga dili

**Luba-Katanga**, aynı zamanda **Luba-Shaba** ve ***Kiluba*** () olarak da bilinir, Orta Afrika'da konuşulan bir Bantu dilidir (Bölge L). Çoğunlukla Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin güneydoğu bölgesinde Luba halkı tarafından konuşulur.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* ''Ethnologue'' report on Luba-Katanga
Ba Bể Millî Parkı

**Ba Bể Millî Parkı** (), Vietnam'ın Thái Nguyên ilinde bulunan bir millî parktır. 1992 yılında kurulmuş olup 100,48&nbsp;km²'lik alana sahiptir ve başkent Hanoi'nin yaklaşık 240 km kuzeybatısında yer alan, oldukça bulanık bir gölü (Ba Bể Gölü) ve çevresindeki kireçtaşı ve yayla ormanlarını korumak için kurulmuştur.

2 Şubat 2011 tarihinde park Ramsar alanı ilan edildi.

## Kaynakça
Sanga dili (Bantu)

**Sanga** veya **Luba-Sanga,** Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde konuşulan bir Bantu dilidir. Luba-Katanga ile yakından ilişkilidir. 1991 itibarıyla 430,000 kişi tarafından konuşulmaktadır.

## Kaynakça
Zela dili

**Zela**, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde konuşulan küçük bir Bantu dilidir. Luba-Katanga ile yakından ilişkilidir.

## Kaynakça
Budya dili

**Budya**, küçük bir Bantu dilidir. Maho (2009) tarafından Luban dilleri arasında listelenmiştir. Konuşanlarının sayısı kesin olarak bilinmemekle birlikte 1955 tarihli bir kaynağa göre 4,000 konuşanı bulunmaktaydı.

Shona'nın (Korekore) Zimbabve'de aynı adı taşıyan (Budya/Budjga) bir lehçesi vardır.

## Kaynakça
Luban dilleri

**Luban dilleri**, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin güneyindeki Lubalar tarafından konuşulan bir Bantu dil grubudur. Bu diller veya dil kümeleri, Guthrie sınıflandırmasındaki kimlik numaralarıyla birlikte şöyledir:

* Yazi (L20)
* Songe (Songye), Binji (L20)
* **Hemba**: Hemba (L20), Kebwe (L30), Kabambare Bangubangusu (D20)
* **Luba** (L30): Kaonde (L40), Kete (L20), Kanyok, Luba-Kasai (TshiLuba), Luba-Katanga (KiLuba) – Sanga – Zela, Bangubangu (Mutingua'dan, D20)

Geriye kalan L20 (Songe) dilleri olan Lwalu, Luna ve Budya'nın da buraya ait olduğu varsayılmaktadır.

## Kaynakça
Luna dili

**Luna** (veya **Luna Inkongo**), Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin doğusunda konuşulan bir Bantu dilidir. Guthrie tarafından *Songe* (L.20) adı verilen bir grupta, Ahmed (1995) tarafından ise diğer Songe dillerinin çoğu gibi  Luban dillerinden biri olarak sınıflandırılmıştır, ancak özel olarak ele alınmamıştır. 

## Kaynakça

*
Cúc Phương Millî Parkı

**Cúc Phương Millî Parkı** (), Vietnam'ın Ninh Bình ilinde bulunan bir millî parktır. 1960 yılında kurulmuş olup 222&nbsp;km²'lik alana sahiptir. Tonkin langur gibi nadir maymun türlerinin yanı sıra ayılar ve leoparlara da ev sahipliği yapmaktadır. Binlerce yıllık ağaçları ve kıvrımlı sarmaşıklarıyla bölgenin bitki örtüsü de benzersizdir. Bölgenin yeraltı nehirleri, bu konuda uzmanlaşmış özel bir balık türüne ev sahipliği yapar.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Cúc Phương Turtle Conservation Center
* Cuc Phuong Endangered Primate Conservation Center
* 
*
Cát Tiên Millî Parkı

**Cát Tiên Millî Parkı** (), Vietnam'ın Đồng Nai ve Lâm Đồng illerinde bulunan bir millî parktır. 1978 yılında kurulmuş olup 720&nbsp;km²'lik alana sahiptir ve Vietnam'da kalan en geniş ova tropikal orman alanlarından birini korumak için kurulmuştur.

4 Ağustso 2005 tarihinde park Ramsar alanı ilan edildi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Cat Tien National Park: further information including species lists
* Video: Cat Tien National Park in Vietnam
* Gibbon rehabilitation at Cat Tien
*  WWF in Cat Tien
* Wildlife rescue centre based in HCMC - helps fund moon bear project in Cat Tien National Park.
Gözleri KaraDeniz

***Gözleri KaraDeniz***, O3 Medya imzalı, ilk bölümü 2 Eylül 2025 tarihinde yayımlanan, yönetmenliğini Altan Dönmez ve Orkun Çatak'ın yaptığı, senaryosunu Ayşin Akbulut, Simge Ayvazoğlu, Selim Cenk Bağatur ve Gamze Arslan'ın kaleme aldığı, dram türündeki Türk televizyon dizisidir. Başrollerini Halit Özgür Sarı ve Özge Yağız paylaşmaktadır. Dizi, 16 Aralık 2025 tarihinde yayınlanan 16. bölümüyle final yaparak sona erdi.

## Oyuncu kadrosu ve karakterler

## Yayın takvimi

## Bölümler
### 1. sezon (2025)

## Reyting grafiği (AB grubu)

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* atv'nin resmî sitesinde Gözleri KaraDeniz
* 
* 
* 
* 
*
Po Nagar

**Po Nagar**, Vietnam'ın Nha Trang kentinde bulunan bir Çam Hindu tapınak kulesidir. 8. yüzyılda Orta Çağ Kauthara Prensliği döneminde inşa edilmiş olup tanrıça Yan Po Nagar'a adanmıştır. Yan Po Nagar, Hindu tanrıçaları Bhagavati ve Hariti ile özdeşleşmiştir.

## Kaynakça

* Coedès, George, *The Indianized States of Southeast Asia*.  Honolulu: East-West Center Press, 1968.
* Ngô Vǎn Doanh, *Champa: Ancient Towers*.  Hanoi: The Gioi Publishers, 2006.  Chapter 14: "Po Nagar Tower: The Temple of the Goddess of the Country," pp.&nbsp;187 ff.
* Trần Kỳ Phương (2009): The Architecture of the Temple-Towers of Ancient Champa. in Hardy, Andrew et al. (ed): Champa and the Archaeology of Mỹ Sơn (Vietnam). NUS Press, Singapore

## Dış bağlantılar

* Information about Po Nagar
IrAero

**IrAero** (), Rusya merkezli bir havayolu şirketidir. Şirket, 1999 yılında kurulmuş olup çoğunlukla yurt içi ve yurt dışı tarifeli yolcu hizmetleri, charter ve kargo uçuşları gerçekleştirmektedir. Şirketin merkezi İrkutsk'ta yer almaktadır.

## Filo
 ile IrAero aşağıdaki uçakları işletmektedir:

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Mbappé (anlam ayrımı)

**[[Kylian Mbappé]]** (d. 1998), Fransız bir futbolcudur.

**Mbappé** şu anlamlara da gelebilir:

* Ethan Mbappé (d. 2006), Fransız futbolcu, Kylian'ın kardeşi
* Samuel Mbappé Léppé (1936-1985), Kamerunlu futbolcu
Urga (film)

***Urga***, yönetmenliği Nikita Mikhalkov tarafından gerçekleştirilen, Bayaertu, Badema ve Vladimir Gostyukhin'in yer aldığı 1991 çıkışlı Sovyetler Birliği yapımı sinema filmi. Film, 48. Venedik Uluslararası Film Festivali'nde Altın Aslan ödülünü kazandı.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Backyard ultra

&nbsp;

**Backyard ultra** veya **ayakta son kalan,** yarışmacıların  mesafeyi bir saatten daha az bir sürede, arka arkaya koşması gereken bir ultramaraton yarışı türüdür. Her turun mesafesi, 100 milin 24 saate bölünmesiyle elde edilir veya 100 milin 1/24'üne eşittir; yani bir yarışmacı, tam bir gün (24 saat) boyunca 100 mil koşmuş olur. Bu işlemi, yalnızca bir kişi tam turu tamamlayana kadar (ayakta kalan son kişi) her saat tekrarlamaları gerekir.

Arka bahçe ultra formatı, zorlu ve öngörülemez yapısı ve katılımcılar arasındaki dayanışmayla ün kazanmıştır. Zorlukların arasında uykusuzluk, yorgunluk ve değişken hava koşulları yer almaktadır.

## Geçmiş
Arka bahçe ultra maratonları, aynı zamanda Barkley Maratonları'nın kurucularından ve yarış yöneticilerinden biri olan Gary "Lazarus Lake" Cantrell'in icadıdır.

Orijinal backyard ultra koşusu, Cantrell'in Tennessee, Bell Buckle'daki mülkünde düzenlenen ve köpeğinin adını taşıyan Big's Backyard Ultra'dır. Günümüzde Big's, en iyi yarışmacıların çeşitli Amerikan ve uluslararası backyard ultra koşularındaki galibiyetlere göre katıldığı davete dayalı bir yarıştır.

## Tanım
Backyard ultra maraton, tekrarlanan bir saatlik turlardan oluşur. Her tur saat başında başlar ve o saat içinde tamamlanmalıdır (tur başına  mesafe). Etkinlik, tek bir koşucu tek başına bir turu tamamlayana kadar devam eder; bu koşucu kazanan ve tek resmî bitiren ilan edilirken diğer tüm yarışmacılar "DNF" (Did Not Finish - Bitirmedi) olarak kaydedilir. Hiçbir yarışmacı diğerlerinden bir tur daha fazla tamamlayamazsa (örneğin, kalan koşucuların hiçbiri bir sonraki turu bitiremezse), yarış kazanan olmadan sona erer ve tüm yarışmacılar DNF olarak listelenir. 24 tur tamamlandığında toplam mesafe tam 100 mil olur. En çok turu tamamlayan ikinci yarışmacıya genellikle "asist" denir.

## Rekorlar
26 Haziran 2025'te Avustralya'nın Queensland kentinde düzenlenen Dead Cow Gully etkinliğinde Sam Harvey'in (Yeni Zelanda) asistiyle Phil Gore (Avustralya) 119 tur ile ( dünya rekorunu elinde tutuyor.

Kadınlarda backyard ultra performansı dünya rekoru, Sarah Perry'nin 2025 Tennessee'deki Backyard Ultra Dünya Bireysel Şampiyonası'nda bitirdiği 95 turdur (395,8 mil (637 km)).

### Önemli performanslar - Erkekler
Dünya rekorları (DR) da dâhil olmak üzere önemli backyard ultra performansları.

### Önemli performanslar - Kadınlar
Kadınlar dünya rekorları (KDR) da dâhil olmak üzere önemli backyard ultra performansları.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Resmî web sitesi - Big's Backyard Ultra
* Tüm Zamanların Backyard Ultra Sıralaması - Deutsche Ultramarathon Vereinigung
Ocotlán de Morelos (belediye)

**Ocotlán de Morelos**, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan bir belediyedir. Belediye merkezi Ocotlán de Morelos şehrindedir.

## Kaynakça
Pinotepa de Don Luis

****, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan Pinotepa de Don Luis Belediyesi'nin merkezi olan şehirdir.

## Kaynakça
Edebiyat Tapınağı

**Edebiyat Tapınağı** (), Vietnam'ın başkenti Hanoi'de bulunan bir Konfüçyüs tapınağıdır. 11. yüzyılda imparator Lý Thánh Tông döneminde inşa edilmiş olup Thăng Long İmparatorluk Kalesi'nin güneyinde yer almaktadır.

Văn Miếu, Vietnam'da Konfüçyüs'e, bilgelere ve bilginlere adanmış birçok tapınaktan biridir. Tapınak, 1076-1779 yılları arasında ülkenin ilk ulusal üniversitesi olan İmparatorluk Akademisi'ne (*Quốc Tử Giám*) ev sahipliği yaptı. Doktorların çeşitli köşkleri, salonları, heykelleri ve dikilitaşları, Đại Việt'in adak törenlerinin, çalışma oturumlarının ve sıkı sınavlarının gerçekleştiği yerlerdir. Tapınak, 100.000 Vietnam đồng banknotunun arkasında yer almaktadır. Tết Vietnam Yeni Yılı kutlamalarından hemen önce, hattatlar tapınağın dışında toplanıp Chữ Hán ile dileklerini yazarlar. Sanat eserleri hediye olarak verilir veya özel günler için ev dekorasyonu olarak kullanılır.

## Kaynakça

## Ek okuma

* Forbes, Andrew, and Henley, David: *Vietnam Past and Present: The North* (Chapter on history of Hanoi's Temple of Literature). Chiang Mai. Cognoscenti Books, 2012. ASIN: B006DCCM9Q.
* 

## Dış bağlantılar

*
Konfüçyüs tapınağı

**Konfüçyüs tapınağı** (), Çin geleneksel dininde ve diğer Uzak Doğu dinlerinde Konfüçyüs'e ve Konfüçyüsçü bilgelere ve filozoflara saygı göstermek için inşa edilmiş bir tapınaktır. Eskiden Çin, Kore, Japonya ve Vietnam'da imparatorluk sınavlarının yapıldığı yerlerdi ve genellikle okullara ve diğer eğitim kurumlarına ev sahipliği yaparlardı.

## Dış bağlantılar

* Images of the Temple of Culture, with detailed history of Confucian temples
* Full Virtual Walk & Info on Confucius Temple, Beijing
* Asian Historical Architecture: Fuzimiao in Nanjing
* Asian Historical Architecture: Confucian temple in Suzhou
* The Confucian temple in Tainan 
* Surabaya, with description of Boen Bio
* The Taipei Confucius Temple
Ho Chi Minh Patikası

**Ho Chi Minh Patikası** (), Kuzey Vietnam'dan Güney Vietnam'a Laos ve Kamboçya üzerinden uzanan bir yol ve patika lojistik ağıydı. Sistem, Vietnam Savaşı sırasında Vietkong'a ve Vietnam Halk Ordusu'na insan gücü ve malzeme desteği sağladı. Ağın inşası, Kuzey Vietnam'ın Temmuz 1959'da Laos'u işgal etmesinin ardından başladı. O zamanlar ana tedarik yolu olduğuna inanılıyordu, ancak daha sonra Kamboçya'dan geçen Sihanouk Patikası'nın çok daha fazla malzeme taşıdığı ortaya çıktı.

Adını Kuzey Vietnam lideri Hồ Chí Minh'den almıştır. İsmin kökeninin, Viet Minh deniz lojistik hattının "Ho Chi Minh Rotası" olarak adlandırıldığı Birinci Çinhindi Savaşı'ndan geldiği varsayılmaktadır ve 1960'ların sonlarından kısa bir süre sonra, mevcut patika gelişirken, Agence France-Presse (AFP), kuzey-güney yönünde bir patika açıldığını duyurdu ve koridora *La Piste de Hồ Chí Minh*, yani "Hồ Chí Minh Patikası" adını verdiler. Patika çoğunlukla Laos'ta ilerliyordu ve komünistler tarafından, Orta Vietnam'ın büyük bir dağ sırası olan Annamite Dağları için kullanılan Vietnamca ismine atfen Trường Sơn Stratejik Tedarik Rotası (*Đường Trường Sơn*) olarak adlandırıldı.&hairsp;Ayrıca patika Batı Trường Sơn (Laos) veya Doğu Trường Sơn (Vietnam) olarak da tanımlanmıştır. ABD Ulusal Güvenlik Ajansı'nın resmi savaş tarihine göre, patika sistemi "20. yüzyılın askeri mühendisliğinin en büyük başarılarından biriydi". Patika, güneyde savaşan birliklere etkili bir şekilde ikmal sağlayabiliyordu; tarihin en yoğun hava müdahale kampanyasının gerçekleştiği yer olması göz önüne alındığında, bu benzersiz bir askeri başarıydı.

## Kaynakça
Óc Eo

**Óc Eo**, Vietnam'ın An Giang ilinde bulunan bir arkeolojik sittir. Mekong Deltası'nda yer alan Óc Eo, MÖ 2. yüzyıl ile MS 12. yüzyıl arasında Funan Krallığı'nın yoğun bir limanıydır ve Antik Yunanlılar ve Romalılar tarafından Cattigara olarak bilinen liman da burası olabileceği tahmin edilmektedir.

Bilim insanları, Óc Eo kültürü terimini, arkeolojik araştırmalar yoluyla Óc Eo'da bulunan eserlerle karakterize edilen Mekong Deltası'nın arkeolojik kültürüne atıfta bulunmak için kullanırlar.

## Kaynakça
Củ Chi tünelleri

**Củ Chi tünelleri** (), Vietnam'ın Ho Chi Minh Kenti'nde bulunan, birbirine bağlanan tünellerden oluşan devasa bir ağdır. Củ Chi tünelleri, Vietnam Savaşı sırasında çeşitli askeri harekâtların merkezi olmuş ve 1968'deki Tet Saldırısı için Vietkong'un harekât üssü olmuştur. Bu tüneller ülkenin büyük bir bölümünün altında yatan çok daha büyük bir tünel ağının parçasıdır.

Củ Chi tünelleri, Vietkong askerleri tarafından çatışmalar sırasında saklanma yeri olarak kullanılmış, ayrıca iletişim ve ikmal yolları, hastaneler, yiyecek ve silah depoları ve çok sayıda Kuzey Vietnamlı savaşçı için yaşam alanı olarak kullanılmıştır. Tünel sistemleri, Vietkong'un Amerikan ve Vietnam Cumhuriyeti Ordusu güçlerine karşı direnişinde büyük önem taşımış ve artan Amerikan askeri varlığına karşı koymaya yardımcı olmuştur.

Tünellerde, Güney Vietnam'daki tünel farelerinin tünellere girmeleri durumunda yaralanmalarını ve hatta ölmelerini sağlamak amacıyla Vietkong tarafından yapılmış çeşitli bambu tuzakları bulunuyordu. Tünellerde ayrıca, yangından çıkan dumanı ve Amerikan askerleri tarafından tünellere pompalanan zehirli gazları tahliye etmek için havalandırma bacaları da bulunuyordu.

## Kaynakça

## Ek okuma

* *The Tunnels of Cu Chi*, Tom Mangold & John Penycate, Berkley Books, New York, 1986, 
* Tunnel Rats by Jimmy Thomson with Sandy MacGregor (Allen & Unwin, Australia, 2011)(Website)
* A Sappers War  by Jimmy Thomson with Sandy MacGregor (Allen & Unwin, Australia, 2012)
Ahaios (general)

**Ahaios** (, *Achaiós*; MÖ 214'te öldü) Yunan Seleukos İmparatorluğu'nun bir bölümünün generali ve daha sonra ayrılıkçı hükümdarıydı. Andromahos'un oğluydu; Andromahos'un kız kardeşi II. Laodiki, III. Antiohos'un babası II. Seleukos ile evlendi. II. Seleukos'un oğlu III. Seleukos'a I. Attalos'a karşı Toros Dağları'ndaki seferinde eşlik etti ve III. Seleukos'un suikastından sonra Ceraunus onun ölümünün intikamını aldı; ve o anda kolayca kraliyet gücünü ele geçirebilirdi, ancak MÖ 220'de kendini kral ilan edene kadar III. Seleukos'un kardeşi III. Antiohos'a sadık kaldı.

III. Ptolemaios ile II. Seleukos arasındaki, kesin koşulları hala bilinmeyen bir askeri çatışma sırasında, babası Andromahos, III. Ptolemaios'a esir düştü. Andromahos'un sonunda Ahaios'u Seleukos'a karşı Ptolemaios ile güçlerini birleştirmeye zorlayacak bir pazarlık kozu olduğu öne sürüldü, ancak bu aşamada Ahaios 'un sadakati hala sarsılmazdı.

MÖ 223'te III. Seleukos'un halefi olan III. Antiohos, Ahaios'u Toros Dağları'nın batı yakasındaki tüm Küçük Asya'nın komutanlığına atadı. Ahaios, I. Attalos'un Seleukoslar'dan elde ettiği tüm bölgeleri bir kez daha geri aldı ve böylece Attalos'un büyük bir güç olma özlemlerini yok etti, onu MÖ 222'de Bergama topraklarına geri sürdü  ve Toroslar'ın batı yakasındaki tüm Asya'yı ele geçirdi. Dördüncü Suriye Savaşı ve III. Antiohos ve ordusunun IV. Ptolemaios ve Molon ile meşgul olması, Ahaios'a 220 sonbaharında kendini Frigya'da kral ilan etme fırsatı verdi ve böylece III. Antiohos ile bağları nihayet kopardı. MÖ 218'de Attalos, kuzey İyonya'daki Yunan şehirleri Aiolis ve Troas ile doğuda Megistos nehrine kadar uzanan Misya toprakları üzerindeki kontrolü yeniden ele geçirdi  ve bu topraklar dördüncü Suriye Savaşı sırasında Ahaios'u işgal etti. Mısır Kralı IV. Ptolemaios ile bir antlaşma imzalanmasının ardından III. Antiohos, MÖ 216'da Torosları geçti, güçlerini Attalos ile birleştirdi ve bir seferde Ahaios'u topraklarından mahrum bırakarak Sardis'i (kale hariç) ele geçirdi. İki yıllık bir kuşatmaya dayandıktan sonra, kale sonunda MÖ 214'te Bolis'in (Ptolemaios'un bakanı Sosibius tarafından istihdam edilmişti) ihaneti nedeniyle III. Antiohos'un eline geçti. Bolis, Ahaios 'u güvenliğe kavuşturacağına söz verdi, ancak onu hemen öldüren III. Antiohos'a teslim etti.

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* Bement, R. B.; *[http://www.hti.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=moa;cc=moa;g=moagrp;xc=1;sid=7fe4f55bdfcbbb7019ab79fc198d48a7;q1=achaeus;idno=acb0328.0001.001;view=toc The kingdom of Brass]* (1856)
* Polibios; *[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plb.+1.1 Histories]*, Evelyn S. Shuckburgh (translator); Londra - New York, (1889)
* Smith, William (editor); *[[Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]]*, , Boston, (1867)
* Walbank, F.W.; Astin, A.E.; Frederiksen, M. W.; Ogilvie, R. M. (1984). *Cambridge Ancient History: The Hellenistic World (2nd ed.)*. Cambridge: Cambridge University Press
*
Cam Ranh Körfezi

**Cam Ranh Körfezi** (), Vietnam'ın Khánh Hòa ilinde bulunan bir körfezdir. Körfez, Vietnam'ın güneydoğu kıyısında, Phan Rang-Tháp Chàm ve Nha Trang kentleri arasında Güney Çin Denizi'nde yer almaktadır. Cam Ranh Körfezi, Güneydoğu Asya'nın en iyi derin su sığınağı olarak kabul edilir. Güneydoğu Asya'nın kıta sahanlığı, Cam Ranh Körfezi'nde nispeten dardır ve bu da derin suları karaya yaklaştırır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Cam Ranh Bay Photo Album
* Steve Lentz's Cam Ranh and Nha Trang Pictures 1968/1969
* Coastal bays in Vietnam and potential use. Publisher. Science & Technology. Hanoi. 295 pages
2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası - Kadınlar serbest 57 kg

**Kadınlar serbest 57&nbsp;kg**, 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası'nda yer alan ve 23-24 Ekim 2025 tarihleri arasında Sırbistan'ın Novi Sad kentinde düzenlenen bir güreş yarışmadır.

Bu serbest güreş müsabakası, iki bronz madalyanın sahibini belirlemek için kullanılan bir repesaj ile tek elemeli bir turnuvadan oluşur. İki finalist altın ve gümüş madalya için karşı karşıya gelir. İki finalistten birine yenilen her güreşçi repesaja kalır ve yarı finalde kaybedenlerin her birinin kendi yarı finalinde kalan repesaj rakibiyle karşılaştığı bir çift bronz madalya maçıyla sonuçlanır.

## Sonuçlar

;Açıklama
* **T** - Tuş ile kazandı

### Final

### Üst yarı

### Alt yarı

### Repesaj

## Sıralama

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*Kura
San Agustín Chayuco

****, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan San Agustín Chayuco Belediyesi'nin merkezi olan şehirdir.

## Kaynakça
San Agustín de las Juntas (belediye)

**San Agustín de las Juntas**, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan bir belediyedir. Belediye merkezi San Agustín de las Juntas şehrindedir.

## Kaynakça
Cần Thơ Köprüsü

**Cần Thơ Köprüsü** (), Vietnam'da Basak Nehri üzerinde bulunan bir gergin eğik askılı köprüsüdür. Köprü, 24 Nisan 2010 tarihinde açılmış olup Cần Thơ kenti ile Vĩnh Long ilini birbirine bağlamaktadır. Köprünün altı şeritli yolun dört şeridi otomobil, iki şeridi ise bisiklet ve motosiklet trafiğine ayrılmıştır.

## Kaynakça
San Andrés Sinaxtla

****, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan San Andrés Sinaxtla Belediyesi'nin merkezi olan şehirdir.

Şehir, Mixteca bölgesinde, Sierra Madre dağlarının eteklerinde konumlanmıştır. Bölge, yerli Mixtek halkının tarihî yerleşim alanlarından biridir ve geleneksel tarım ile el sanatlarıyla tanınır. Sinaxtla, adını Aziz Andreas’tan alır ve yerel kültürde önemli bir dini figür olarak kabul edilir. Yerleşim, Oaxaca'nın kırsal belediyeleri arasında yer almakta olup, yerel yönetim merkezi olarak hizmet vermektedir.

## Kaynakça
Ejderha Köprüsü

**Ejderha Köprüsü** (), Vietnam'ın Da Nang kentinde Hàn Nehri üzerinde bulunan bir kemer köprüdür. Köprü, 29 Mart 2013 tarihinde açılmış olup dünyanın en büyük ejderha biçimli çelik köprüsüdür.

## Kaynakça
Salih Uralgil

**Salih Uralgil** (d. 20 Mart 1950), orta saha pozisyonunda görev yapmış Türk futbolcu ve teknik direktördür.

Profesyonel futbolculuk kariyerinin tamamını Zonguldakspor'da geçiren Uralgil, 1973-1974 sezonunda 2. Lig'de şampiyon olup 1. Lig'e çıkan Zonguldakspor kadrosunda yer aldı.

## Dış bağlantılar
* 
*
Altın Köprü (Vietnam)

**Altın Köprü** (), Vietnam'ın Da Nang kentinde Bà Nà Tepeleri'nde bulunan bir yaya köprüsüdür. Köprü, Haziran 2018 tarihinde açılmış olup teleferik istasyonunu bahçelere bağlamak ve doğal bir seyir terası ve turistik bir cazibe merkezi oluşturmak için tasarlanmıştır. Köprü, neredeyse kendi etrafında döner ve fiberglas ve tel örgüden yapılmış, yapıyı destekleyen taş eller gibi görünen iki dev kola sahiptir.

## Kaynakça

## Dış bağlantıalr

* 
* Project description
SHB Đà Nẵng

**SHB Đà Nẵng**, V.League 1'de oynayan bir Vietnam profesyonel futbol kulübüdür. Kulüp, 1976 yılında kurulmuş olup Da Nang merkezlidir ve ana maçlarını Hòa Xuân Stadyumu'nda oynamaktadır.

SHB Đà Nẵng'ın 1992, 2009, 2012 yılları arasında üç V.League 1, 2023-24 sezonunda bir V.League 2, 1993 ve 2009 yıllarında National Cup ve 2012 yılında Vietnam Süper Kupası şampiyonluğu bulunmaktadır.

## Takım kadrosu

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
1985 Balıkesir uçak kazası

**1985 Balıkesir uçak kazası**, 4 Nisan 1985 tarihinde Balıkesir'deki 9. Ana Jet Üssü'nden eğitim uçuşu için havalanan Türk Hava Kuvvetleri'ne ait 63-5710 kuyruk numaralı Lockheed F-104 Starfighter tipi savaş uçağının Balıkesir şehrine düşmesi sonucu yaşanan kaza.

## Kaza
Balıkesir’deki 9. Ana Jet Üssü’nden eğitim uçuşu için havalanan, pilotlar Binbaşı Oğuz Sever ile Yüzbaşı Ahmet Özcan'ın içinde yer aldığı savaş uçağı bilinmeyen bir arıza yüzünden Eski Kepsut Yolu (Eski Ağır Sanayi Bölgesi yolu) üzerindeki Marangozlar Sitesi üzerine düştü. Pilotlardan Binbaşı Oğuz Sever ile Yüzbaşı Ahmet Özcan, fırlatma koltuğu vasıtasıyla uçaktan atladı. Sever kurtulurken, Özcan yüksek gerilim hattına takılarak yaşamını kaybetti. Kaza nedeniyle Marangozlar Sitesindeki işyerlerinde bulunan tiner bidonlarının alev alması büyük bir yangına neden oldu. Uçağın 2 pilotundan biri ile 13 esnaf olay yerinde hayatını kaybetti, 21 kişi yaralandı. Olayda yaralananlardan 6 kişi daha sonraki günlerde yaşamını yitirdi.
## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Kaza açıklaması için Havacılık Güvenlik Ağı'nda kaza açıklaması. (İngilizce)
Hải Phòng FC

**Hải Phòng FC**, V.League 1'de oynayan bir Vietnam profesyonel futbol kulübüdür. Kulüp, 1952 yılında kurulmuş olup Haiphong merkezlidir ve ana maçlarını Lach Tray Stadyumu'nda oynamaktadır.

Hải Phòng FC'nin 1995 ve 2003 yıllarında iki V.League 2, 1995 ve 2004 yıllarında National Cup ve 2005 yılında Vietnam Süper Kupası şampiyonluğu bulunmaktadır.

## Takım kadrosu

  

 

## Kaynakça
2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası - Erkekler grekoromen 67 kg

**Erkekler grekoromen 67&nbsp;kg**, 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası'nda yer alan ve 21-22 Ekim 2025 tarihleri arasında Sırbistan'ın Novi Sad kentinde düzenlenen bir güreş yarışmadır.

Bu grekoromen güreş müsabakası, iki bronz madalyanın sahibini belirlemek için kullanılan bir repesaj ile tek elemeli bir turnuvadan oluşur. İki finalist altın ve gümüş madalya için karşı karşıya gelir. İki finalistten birine yenilen her güreşçi repesaja kalır ve yarı finalde kaybedenlerin her birinin kendi yarı finalinde kalan repesaj rakibiyle karşılaştığı bir çift bronz madalya maçıyla sonuçlanır.

## Sonuçlar

;Açıklama
* **T** - Tuş ile kazandı
* **S** - Sakatlandı
* **HG** - Hükmen galip

### Final

### Üst yarı

### Alt yarı

### Repesaj

## Sıralama

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*Kura
Sông Lam Nghệ An FC

**Sông Lam Nghệ An FC**, V.League 1'de oynayan bir Vietnam profesyonel futbol kulübüdür. Kulüp, 1979 yılında kurulmuş olup Vinh merkezlidir ve ana maçlarını Vinh Stadyumu'nda oynamaktadır.

Sông Lam Nghệ An FC'nin 1999-2000, 2000-01 ve 2011 sezonlarında üç V.League 1, 2001-02, 2010, 2017 sezonlarında National Cup ve 2000, 2001, 2002, 2011 yıllarında Vietnam Süper Kupası şampiyonluğu bulunmaktadır.

## Takım kadrosu

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Thiên Mụ Tapınağı

**Thiên Mụ Tapınağı** (), Vietnam'ın Huế kentinde bulunan bir Budist tapınağıdır. 1601 yılında inşa edilmiş olup Hà Khê tepesinde Huế Anıtları Kompleksi'nden 5 km uzakta Parfüm Nehri'nin kuzey kıyısında yer almaktadır. Tapınağın ikonik yedi katlı Phước Duyên Pagodası, kentin gayriresmi sembolü olarak kabul edilir ve Huế hakkında halk tekerlemelerine ve ca dao'lara sık sık konu olmuştur. 

## Kaynakça

## Ek okuma

*
*

## Dış bağlantılar

* Buddhist temples in Vietnam
* Thien Mu Pagoda View 360
Kilis'e Haber Saldım (Mayın)

***Kilis'e Haber Saldım (Mayın)***, sözleri (şiirin adı "*Mayın Tarlasında Maniler"*'dir) Ülkü Tamer'e bestesi Zülfü Livaneli'ye ait olan türkü formunda özgün müzik eseridir. Eser, Zülfü Livaneli, Ali Ekber Eren, İlkay Akkaya, Zafer Güler ve Cengiz Özkan tarafından seslendirilmiştir. Eser ayrıca Yavuz Özkan'ın yönetmenliğini yaptığı, 1978 yapımı Maden film müziklerinde enstrümental olarak kullanılmıştır. Eser Zülfü Livaneli'nin 1987 tarihli "Zor Yıllar" ve 2011 tarihli "Film Müzikleri" albümlerinde yer almıştır.

Şarkı sözlerine konu olan şiirin konusunun gerçek bir hikâyeye dayandığı belirtilmektedir.

2020 yılında şarkının bestesinin çalıntı olduğu iddia edilmiştir. Bir kullanıcının sosyal medya platformu Twitter hesabından yaptığı açıklamada 'Mayın' adlı eserin 1960 yılında ilk defa Erivan radyosunda yayınlanan, Kürt halk ezgisi 'Keleşo' müziği ile aynıdır şeklinde yapılan çalıntı suçlamasına Livaneli her iki eserinde aynı makamdan olduğunu ve bu yüzden benzerlik olduğunu belirtmiştir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 15 Ocak 2015 tarihli oturumunda Ottawa Sözleşmesi gereği Türkiye'nin 1 Mart 2014'e kadar ülke topraklarına döşeli olan mayınları temizlemesi gerektiğinden, konuyla ilgili "Milli Mayın Faaliyet Merkezi Kurulmasına İlişkin Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı" için yapılan konuşmalarda Bursa Milletvekili Aykan Erdemir tarafından bu şiir mecliste okunmuştur.

## Hikayesi
Bir televizyon programında, Sırrı Süreyya Önder şiir sözlerine konu olan olayı anlatmıştır:

Dönemin hükûmeti, sınırdan teröristlerin geçişini engellemek amacıyla köylülerin sınır hattı üzerinde bulunan tarlalarını kamulaştırır ve mayın döşer. Bölgeden muhtemelen kaçakçılık için geçen bir köylü mayına basar ve kolu, bacağı kopar. Vücudundan akan kan, küçük bir kan gölü oluşturur. Bir kuş gelir oluşan kan gölüne konar ve tekrar havalanıp gider. Kuşun ardından bakan köylü kanadına kan bulaştığını görür ve kuşun yardım getirmeye gittiğini düşünür.

*Kilis'e haber saldım<br>Hekim gelecek diye<br>Kanı bir yana bırak<br>revan içinde kaldım*
*Haber saldım kuş ile<br>Gagasında yaş ile<br>Yol gözledim ardından<br>Bir sıcacık düş ile*

*Işık vurmaz karama<br>Bende şifa arama<br>Ellerim yok ki artık<br>Tütün basam yarama* -Mayın, Zülfü Livaneli, 1987

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Zülfü Livaneli / Kilis'e Haber Saldım Youtube videosu
* Miraz - Keleşo Youtube videosu
* Mayın (From "Maden")
* Maden filmi
Aşırı soğuk cüce

**Aşırı soğuk cüce**, etkin sıcaklığı 2.700 K'den (2.430 °C; 4.400 °F) daha düşük olan yıldızsal veya yıldızaltı bir gök cismidir. Cüce yıldızların bu kategorisi, 1997 yılında J. Davy Kirkpatrick, Todd J. Henry ve Michael J. Irwin tarafından tanımlanmıştır. Başlangıçta M7 tayf türündeki çok düşük kütleli M-tipi cüce yıldızları içeren bu kategori, daha sonraları bilinen en soğuk yıldızlardan T6.5 tayf türü kadar soğuk olan kahverengi cücelere uzanan gök cisimlerini kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Aşırı soğuk cüceler, Güneş'e komşu yıldızlar ve yıldızaltı cisimlerin yaklaşık %15'ini oluşturur. En bilinen örneklerinden biri TRAPPIST-1'dir.

Gezegen oluşum modelleri, bu yıldızların düşük kütleleri ve ön gezegen disklerinin küçük boyutları nedeniyle süper Dünya ve Jüpiter kütleli gezegenlerden ziyade, Merkür - Dünya boyut aralığındaki karasal gezegenlerden oluşan görece bol bir popülasyona ev sahipliği yapabileceğini öne sürmektedir. Yedi adet Dünya boyutunda gezegenden oluşan TRAPPIST-1 gezegen sisteminin keşfi, bu yığılma modelini doğrular niteliktedir.

Diğer düşük kütleli yıldızlarla kıyaslandığında, aşırı soğuk cücelerin yavaş hidrojen füzyonu nedeniyle yaşam sürelerinin en az birkaç yüz milyar yıl olduğu tahmin edilmektedir ve aralarındaki en küçüklerinin ise yaklaşık 12 *trilyon* yıl yaşayacağı düşünülmektedir. Evrenin yaşının yalnızca 13,8 *milyar* yıl olması sebebiyle, tüm aşırı soğuk cüceler yaşam döngülerinin henüz başlarındadır. Modeller, bu yıldızların en küçüklerinin yaşamlarının sonunda genişleyerek bir kırmızı dev halini almak yerine mavi cücelere dönüşeceğini öngörmektedir.

## Manyetik özellikler
2001 yılında M9 tayf türündeki aşırı soğuk cüce LP 944-20'den gelen radyo dalgası patlamalarının tespit edilmesinin ardından birçok astrofizikçi, radyo dalgaları yayan yeni cisimler aramak için Arecibo Gözlemevi ve VLA'da gözlem programları başlatmıştır. Bugüne kadar bu radyo teleskoplarla yüzlerce aşırı soğuk cüce gözlemlenmiş ve bu yıldızlar arasından radyo dalgası yayan bir düzineden fazlası tanımlanmıştır. Bu araştırmalar, aşırı soğuk cücelerin yaklaşık %5-10'unun radyo dalgaları yaydığını göstermektedir. Bu gözlem programları, 800-900 K sıcaklığıyla bilinen en soğuk radyo dalgası yayan kahverengi cüce olan (2012 itibarıyla) 2MASS J10475385+2124234'ü tanımlamıştır. T6.5 tayf türündeki kahverengi cüce 2MASS J10475385+2124234, 1,7 kG'den daha güçlü bir manyetik alana sahiptir ve bu alanın şiddeti, Dünya'nın manyetik alanından yaklaşık 3000 kat daha fazladır. Daha güncel gözlemler, WISEPA J062309.94-045624.6 (T8) adı verilen ve yaklaşık 740 K sıcaklığa sahip, radyo emisyonu olan daha da soğuk bir aşırı soğuk cüceyi tespit etmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* UltracoolSheet: 3.000'den fazla aşırı soğuk cüce ve doğrudan görüntülenen dış gezegeni içeren katalog
* Database of Ultracool Parallaxes : UltracoolSheet'in öncülü
Bavyera-Münih Düklüğü

**Bavyera-Münih** (Orta Yüksek Almanca: *Baiern-Münichen*), Kutsal Roma İmparatorluğu bileşeni olarak 1392'den 1505'e kadar varlığını sürdürmüş bir düklük idi.

## Tarih

Bavyera-Landshut dükü II. Stephan'ın 1375 senesindeki vefatının ardından, oğulları III. Stephan, Friedrich ve II. Johann, Bavyera-Landshut'u müşterek bir şekilde yönetmeye başladılar. On yedi yıl kadar süren ortaklaşa yönetimin sonrasında, üç varis miraslarını resmen bölmeye karar verdi. Johann, Bavyera-Münih'i, Stephan ise Bavyera-Ingolstadt'ı aldı, Friedrich ise Bavyera-Landshut'un geri kalan kısmını idare etmeye devam etti. 1429 yılında Bavyera-Straubing'in bazı toprakları, ki düklüğün başkenti Straubing'de bunun içerisindeydi, Bavyera-Münih egemenliğine girdi. Düklük, Bavyera'nın tek bir yapı olarak IV. Albrecht idaresinde yeniden birleşmesinden önce, yüz yıldan biraz fazla bir müddet boyunca mevcudiyetini sürdürdü.

## Kaynakça
Công an Thành phố Hồ Chí Minh FC

**Công an Thành phố Hồ Chí Minh FC**, V.League 1'de oynayan bir Vietnam profesyonel futbol kulübüdür. Kulüp, 1958 yılında kurulmuş olup Ho Chi Minh Kenti merkezlidir ve ana maçlarını Thống Nhất Stadyumu'nda oynamaktadır.

Công an Thành phố Hồ Chí Minh FC'nin 1986, 1993-94, 1997, 2001-02 sezonlarında dört V.League 1, 2004 ve 2016 yılları arasında iki V.League 2 ile 1992 ve 2000 yıllarında iki National Cup şampiyonluğu bulunmaktadır.

## Takım kadrosu

 

 

 

 

 

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Sài Gòn FC

**Sài Gòn FC**, eski bir Vietnam profesyonel futbol kulübüydü. Kulüp, 2011 yılında kurulmuş olup Ho Chi Minh Kenti merkezliydi ve ana maçlarını Thống Nhất Stadyumu'nda oynamaktaydı.

Sài Gòn FC, 2022 sezonundan küme düşme ve kulübün mülkiyetiyle ilgili sorunların ardından 14 Şubat 2023 tarihinde kapandı.

## Kaynakça
Meryem Ana Katedrali Bazilikası (Ho Chi Minh Kenti)

**Meryem Ana Katedrali Bazilikası** (; ), Vietnam'ın Ho Chi Minh Kenti'nde bulunan bir Roma Katolik katedrali bazilikasıdır. Katedral, 1880 yılında Fransız döneminde tamamlanmış olup Paris Komünü Meydanı'nda yer almaktadır. Yerel Katolikler için önemli bir merkez ve kentin en büyük kilise binasıdır.

## Kaynakça
Vietnam Ulusal Üniversitesi (Ho Chi Minh Kenti)

**Vietnam Ulusal Üniversitesi** (), Vietnam'ın Ho Chi Minh Kenti'nde bulunan bir araştırma üniversitesidir. 27 Ocak 1995 tarihinde kurulmuş olup ülkenin iki ulusal üniversitesinden biridir. Eğitim programları arasında teknoloji, ekonomi, sosyal bilimler, beşeri bilimler ve bilgi teknolojileri gibi yüzlerce ders bulunmaktadır.

## Üye üniversite enstitüler
Vietnam Ulusal Üniversitesi sekiz üniversite, iki okul ve bir enstitüden oluşmaktadır.
* VNU-HCM Teknoloji Üniversitesi
* VNU-HCM Bilim Üniversitesi
* VNU-HCM Sosyal Bilimler ve Beşeri Bilimler Üniversitesi
* VNU-HCM Uluslararası Üniversitesi
* VNU-HCM Bilgi Teknolojisi Üniversitesi
* VNU-HCM Ekonomi ve Hukuk Üniversitesi
* VNU-HCM An Giang Üniversitesi
* VNU-HCM Sağlık Bilimleri Üniversitesi
* VNU-HCM Siyaset ve İdari Bilimler Okulu
* VNU-HCM Çevre ve Kaynaklar Enstitüsü

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*