Moravya Kilisesi

**Moravya Kilisesi** veya **Moravya Kardeşler Birliği** (Çekçe: *Moravská církev* veya *Moravští bratři*), resmî ünvanı: ***Unitas Fratrum*** (Latince: "Kardeşlerin Birliği"), Hristiyanlıktaki en eski Protestan mezheplerinden biridir ve 15. yüzyıldaki Bohemya Reformu'na ve Martin Luther'in Reformu'ndan altmış yıl önce Bohemya Krallığı'nda kurulan orijinal Kardeşler Birliği'ne (Çekçe: *Jednota bratrská*) kadar uzanır.

Kilisenin mirası 1457'ye ve Bohemya, Moravya, Silezya ve daha önce Katolik Kilisesi'nin çeşitli uygulamalarına ve doktrinlerine karşı Hussitler hareketini içeren Bohemya Tacı Toprakları'na kadar uzanmaktadır. Adı, Karşı Reform'dan kaçmak için 1722'de Moravya'dan Saksonya'ya kaçan ve Herrnhut Hristiyan topluluğunu kuran sürgünlerden türetilmiştir. Bu nedenle, Almanca'da *[Herrnhuter] Brüdergemeine* ("Kardeşlerin Birliği [Herrnhut]") olarak da bilinir.

Modern *Unitas Fratrum'un* dünya çapında yaklaşık bir milyon üyesi var ve Amerika ve Afrika'daki gibi misyonerlik çalışmaları geleneğini sürdürüyorlar ve bu da geniş küresel dağılımlarına yansıyor. Moravyalılar, Yeni Doğuş adı verilen Mesih'e kişisel dönüşüme ve dindarlığa, iyi işlere, misyonerlik, Hristiyan pasifizmi, ekümenizm ve müzik gibi evanjelizme büyük önem vermek de dahil olmak üzere 18. yüzyılda kurulan uygulamaların çoğunu sürdürüyorlar.

Moravya Kilisesi'nin amblemi, zafer bayrağı ve çevresinde Latince "*Vicit agnus noster, eum sequamur*" ('Kuzumuz galip geldi; O'nu izleyelim') yazısı bulunan Tanrı Kuzusu'dur (Agnus *Dei*).

Moravya Kilisesi'nin yanı sıra, Teksas merkezli daha muhafazakar Kardeşler Birliği ve Çekya ve Slovakya merkezli Çekoslovak Hussit Kilisesi, aynı Hussite-Moravya teolojik geleneğindeki mezheplerdir.

## Tarihçe
**Jan Hus ve Bohem Reformu**

Moravya Kilisesi olacak olan Hussitler hareketi, Jan Hus tarafından 15. yüzyılın başlarında Bohemya'da, bugün Çek Cumhuriyeti olan yerde başlatıldı. Hus, Roma Katolik Kilisesi'nin bazı uygulamalarına ve doktrinlerine karşı çıktı. Özellikle, ayinin Çek dilinde kutlanmasını, rahiplerin evlenmesini ve endüljans ve Araf fikrinin ortadan kaldırılmasını istiyordu. Bu eylemler Protestan Reformundan bir yüzyıl önce gerçekleştiğinden, bazı tarihçiler Moravya Kilisesi'nin ilk Protestan kilisesi olduğunu iddia ediyor.

Hareket Bohemya Tacı'ndan destek aldı. Ancak Hus, kendisinin sapkın olduğuna karar veren Konstanz Konsili'ne katılmaya çağrıldı. Hus, laik otoriteye teslim edildi ve 6 Temmuz 1415'te kazıkta yakılarak öldürülmesine karar verildi. 1419'dan 1437'ye kadar, başlangıçta çeşitli Roma Katolik yöneticileri ile Hussitler arasında bir dizi Hussit Savaşı yaşandı. Ardından, daha uzlaşmacı Utraquistler ile radikal Taboritler arasında bir Hussit iç savaşı yaşandı. 1434'te, Utraquistler ve Roma Katoliklerinden oluşan bir ordu, Lipany Muharebesi'nde Taboritleri yendi. Utraquistler, 5 Temmuz 1436'da Basel Sözleşmeleri'ni imzaladılar.

Hus'un ölümünden 50 yıl sonra, takipçilerinden oluşan bir grup, 1457'de Bohemya'daki Kunvald'da kurulan "Bohem Kardeşler" (*Čeští bratři*) veya Kardeşlerin Birliği (*Jednota bratrská*) olarak bağımsız bir şekilde örgütlendi.

Bunlar, Martin Luther'den yaklaşık elli yıl önce Roma'ya isyan eden ilk Protestanlardan bazılarıydı. 16. yüzyılın ortalarına gelindiğinde Bohemya Tacı'nın tebaasının yüzde 90'ı kadar Protestandı. Soyluların çoğunluğu Protestandı ve Moravya Kilisesi tarafından kurulan okullar ve matbaalar gelişiyordu.

**Karşı-Reformasyon**

1617'de İmparator Matthias, koyu Katolik kardeşi Steiermarklı Ferdinand'ı Bohemya Kralı olarak seçtirdi. Sonraki yıl, Protestan Bohemyalı soylular, dini özgürlüklerini kaybetme korkusuyla, Prag'daki planlanmamış Defenestrasyonlarla bir isyan başlattılar. Protestanlar, Otuz Yıl Savaşları'nın ilk savaşı olarak bilinen, Prag yakınlarındaki Beyaz Dağ Muharebesi'nde 1620'de yenildi. Sonuç olarak, yerel Protestan soylular ya idam edildi ya da ülkeden kovuldu, Habsburglar ise onların yerine Roma Katolik ve çoğunlukla Almanca konuşan soyluları yerleştirdi. Savaş, veba ve ardından gelen karışıklık, nüfusun 3 milyondan yaklaşık 800.000 kişiye düşmesine neden oldu. 1622'ye gelindiğinde, tüm eğitim sistemi Cizvitlerin elindeydi ve tüm Protestan okulları kapatıldı.

### ''Herrnhuter Brüdergemeine''

1722'de, Habsburg İmparatorluğu'nun Katolik ortamında yaklaşık 100 yıldır yasadışı bir yeraltı kalıntısı olarak Kuzey Moravya'da yaşayan "Gizli Tohum" adlı küçük bir Bohemyalı Kardeşler grubu, günümüz Almanya'sının doğusundaki günümüz Saksonya'sında bulunan Nikolaus Ludwig von Zinzendorf'un Berthelsdorf malikanesine geldi.

Mülteciler Berthelsdorf'tan yaklaşık 2 mil (3&nbsp;km) uzaklıkta Herrnhut adında yeni bir köy kurdular. Kasaba başlangıçta istikrarlı bir şekilde büyüdü, ancak büyük dini anlaşmazlıklar ortaya çıktı ve 1727'de topluluk hiziplere bölündü. Kont Zinzendorf kasabada birliği sağlamak için çalıştı ve *Kardeşlik Anlaşması* topluluk tarafından 12 Mayıs 1727'de kabul edildi. Bu, yenilenmenin başlangıcı olarak kabul edilir.

Herrnhut, bu dönüştürücü canlanmanın ardından hızla büyüdü ve 18. yüzyılda Hristiyan yenilenmesi ve misyonu için büyük bir hareketin merkezi haline geldi.

### Misyonerlik

Royal Danish Mission College ile birlikte, Moravyalı misyonerler ilk büyük ölçekli Protestan misyoner hareketiydi. Herrnhut'ta sadece 300 kişi varken ilk misyonerleri gönderdiler. 30 yıl içinde kilise, Karayipler, Kuzey ve Güney Amerika, Arktik, Afrika ve Uzak Doğu dahil olmak üzere dünyanın birçok yerine yüzlerce Hristiyan misyoner gönderdi. Misyoner olarak ilk laik insanları gönderenler, kölelere hizmet eden ilk Protestan mezhebiydiler, ancak bazı topluluklar da köle sahibiydi ve birçok ülkede ilk Protestan varlığı onlardı.

### Günümüz
Dünya çapında yaklaşık 750.000 üyesi olan modern Moravya Kilisesi, 18. yüzyıl yenilenmesi sırasında kurulan geleneklerden yararlanmaya devam ediyor. Birçok yerde, aslen 1727'de başlayan aşk şöleni geleneğini sürdürüyor. İbadette eski ve geleneksel müzik kullanıyor. Pirinçten yapılmış müzik aletleri, cemaat şarkıları ve koro müziği Moravya cemaatlerinde çok önemli olmaya devam ediyor. Bazı eski cemaatlerde, Moravyalılar, yalnızca düz mezar taşlarının bulunduğu, ölülerin Tanrı önünde eşitliğini simgeleyen ve aile yerine cinsiyete, yaşa ve medeni duruma göre düzenlenen geleneksel bir Tanrı'nın Dönümü'ne gömülüyor.

## Hristiyanlık mezhepleri

## Ayrıca bakınız

* Protestanlık
* Protestan Reform Hareketi
* Çekoslovak Hussit Kilisesi

## Kaynakça

## Genel referanslar
* Church of England & the Moravian Church in Great Britain and Ireland, *Anglican-Moravian Conversations: The Fetter Lane Common Statement with Essays in Moravian and Anglican History* (1996)
* Engel, Katherine Carte. *Religion and Profit: Moravians in Early America* (2010)
* Fogleman, Aaron Spencer. *Jesus Is Female: Moravians and the Challenge of Radical Religion in Early America* (2007)
* Freeman, Arthur J. *An Ecumenical Theology of the Heart: The Theology of Count Nicholas Ludwig von Zinzendorf* (1998)
* Fries, Adelaide. *Records of the Moravians in North Carolina* (1917)
* Fries, Adelaide. *[https://www.gutenberg.org/ebooks/570 The Moravians in Georgia, 1735-1740]* at Project Gutenberg
* Gollin, Gilliam Lindt. *Moravians in Two Worlds* (1967)
* Hamilton, J. Taylor, and Hamilton, Kenneth G. *History of the Moravian Church: The Renewed Unitas Fratrum 1722–1957* (1967)
* Hutton, J. E. ''A History of the Moravian Church'' (1909)
* Hutton, J. E. *A History of the Moravian Missions* (1922)
* Jarvis, Dale Gilbert. "The Moravian Dead Houses of Labrador, Canada", *Communal Societies* 21 (2001): 61–77.
* Langton; Edward. *History of the Moravian Church: The Story of the First International Protestant Church* (1956)
* Lewis, A. J. *Zinzendorf the Ecumenical Pioneer* (1962)
* Linyard, Fred, and Tovey, Phillip. *Moravian Worship* (Grove Worship Series No 129, UK), 1994
* Peucker, Paul. *A Time of Sifting: Mystical Marriage and the Crisis of Moravian Piety in the Eighteenth Century*. University Park, Penn.: Pennsylvania State University Press, 2015.
* Podmore, Colin. *The Moravian Church in England 1728–1760* (1998)
* Rican, Rudolf. *The History of the Unity of the Brethren* (trans. by C. Daniel Crews) (1992)
* Shawe, C. H. *The Spirit of the Moravian Church* (1977)
* Teich, Mikulas, ed., *Bohemia in History*, Cambridge University Press, 1998, p.&nbsp;384
* Tillman, Benjamin; *Imprints on Native Lands: The Miskito-Moravian Settlement Landscape in Honduras;* Tucson 2011 (University of Arizona Press)
* Weber, Julie Tomberlin (trans.) and Atwood, Craig D. (ed.) *A Collection of Sermons from Zinzendorf's Pennsylvania Journey* (1741-2; 2001)
* Weinlick, John R. *Count Zinzendorf: The Story of his Life and Leadership in the Renewed Moravian Church* (1984)
* Zinzendorf, Nicholaus Ludwig. *Nine Public Lectures on Important Subjects in Religion* (1746; translated and edited by George W. Forell 1973)

## Dış bağlantılar

* 
* Official website of the Moravian Church in North America
* Official website of the Moravian Church in the United Kingdom
* Unitas Fratrum: An international organisation of Moravians
* Moravian Archives
* Moravian Music Foundation
* Moravian Heritage Network