Kazakistan'ın etnik demografisi

Kazakistan, nüfusun çoğunluğunu yerli etnik grup olan Kazakların oluşturduğu çok uluslu bir ülkedir. 2022 itibarıyla etnik Kazaklar nüfusun yaklaşık %70'ini, Ruslar ise yaklaşık %18'ini oluşturmaktadır. Kazaklar ve Ruslar dışında, Ukraynalılar, Özbekler, Almanlar, Tatarlar, Uygurlar, Koreliler ve Ahıska Türkleri de dahil olmak üzere çok çeşitli etnik grup yaşamaktadır.

## Tarihçe

Kazakistan'ın aslî etnik grubu Kazakların tarihi, 15. yy'da Altın Ordanın yıkılışı sonrasında Türk ve Türk-Moğol kabilelerinin birleşerek kurduğu Kazak Hanlığı'na kadar uzanmaktadır. Bağlı oldukları ulusal kimlik ve kültür ile Rus kolonizasyonuna kadar topraklarda mutlak çoğunluğu oluşturdular.

Rusların Kazakistan topraklarında ilerlemesi, Kazakların Batı Moğol Kalmıkları tarafından tekrarlanan saldırılara karşı koruma karşılığında Rus yönetimini sözde kabul ettikleri 18. yüzyılın sonlarında başladı. 1890'larda Rus köylüleri Kuzey Kazakistan'ın verimli topraklarına yerleşmeye başladılar ve bu olay birçok Kazak'ın yeni otlak alanları aramak için doğuya, Çin topraklarına doğru hareket etmesine neden oldu. Orenburg ve Taşkent arasındaki Trans-Aral Demiryolunun 1906'da tamamlanması, Rus kolonizasyonunu daha da kolaylaştırdı. İlk kolektifleştirilmiş çiftlikler 1921'de Kazakistan'da açıldı ve ağırlıklı olarak Ruslar ve Sovyet sürgünleri tarafından dolduruldu. 1930'da, birinci Beş Yıllık Plan'ın bir parçası olarak, Kazak Merkez Komitesi, göçebelerin yerleşik hayata geçirilmesine ve kolektifleştirilmiş çiftliklere dahil edilmesine karar verdi. Bu hareket, 1930 ile 1933 yılları arasında etnik Kazakların tahminen %40'ının (1,5 milyon) öldüğü yıkıcı bir kıtlıkla sonuçlandı. &nbsp;Yüz binlercesi de Çin, İran ve Afganistan'a kaçtı. Kıtlık, Kazakları Kazakistan'da bir azınlık haline getirdi ve ancak cumhuriyet 1991'de bağımsızlığını kazandıktan sonra Kazaklar, Kazakistan'da küçük bir demografik çoğunluğu geri kazandılar.

### 20. yüzyılda büyük değişiklikler
Kazakistan'ın etnik yapısını büyük ölçüde şekillendiren en önemli etkenlerderden biri, 1920'lerdeki ve 1930'lardaki büyük kıtlık dönemleriydi. Farklı tahminlere göre, 1930'larda Kazakların yüzde 40'ı ya açlıktan öldü ya da bölgeyi terk etti. Resmi hükûmet nüfus sayımı verileri, Kazak nüfusunun 1926'da 3,6 milyondan 1939'da 2,3 milyona düştüğünü bildirmktedir.

20. yüzyılın ortalarına gelindiğinde Kazakistan, Rusya'nın etki alanına giren hemen hemen tüm etnik gruplara ev sahipliği yapıyordu. Bu çeşitli demografi, ülkenin merkezi konumundan ve Rusya'nın diğer sınırlardan sömürgecileri, muhalifleri ve azınlık gruplarını göndermek için bir yer olarak tarihsel kullanımından kaynaklandı. 1930'lardan 1950'lere kadar, hem Rus muhalefeti (ve muhalefetin parçası olmakla "suçlanan" Ruslar) hem de bazı azınlıklar (özellikle Volga Almanları, Polonyalılar, Ukraynalılar, Kırım Tatarları ve Kalmıklar ) genellikle çalışma kamplarında tutuldu. Bu, Kazakistan'ı, modern göçün bir sonucu olarak değil, normalde farklı Germen , Hint-İran, Koreliler, Çeçen ve Türk gruplarının kırsal bir ortamda birlikte yaşadığı dünyadaki birkaç yerden biri yapar.

Sovyetler Birliği'nin çöküşünden sonra, Kazakistan'ın Alman nüfusu (*Kasachstandeutsche*) 1990'larda toplu halde göç etmeye başladı, çünkü Almanya *bu sözde Spätaussiedler'i* ülkelerine geri göndermeye istekliydi ve birçok Rus Rusya'ya geri döndü. Ayrıca, Yunanların çoğu Yunanistan'a geri dönme şansını yakaladı. Bazı grupların göç için daha az iyi seçeneği var, ancak ekonomik durum nedeniyle aynı zamanda eski Doğu bloğunun geri kalanıyla karşılaştırılabilir oranlarda ayrılıyordu.

### Kazakistan'ın tarihi etnik bileşimi tablosu

## 1999 nüfus sayımı
**Tablo: Kazakistan'ın etnik bileşimi (detaylı nüfus sayımı verileri)** 

Toplam Slav/Avrupa nüfusu 2009'da %27,0 (1959'da %60.3, 1970'te %57.3, 1979'da %54.5, 1989'da %49.8 ve 1999'da %39.0).

## Demografik veri

### Önemli istatistikler
Yukarıda açıklandığı gibi, Slav grupları, düşük doğum oranları ve yüksek ölüm oranları nedeniyle 1960'lardan beri azalmaktadır. Almanlar çok yüksek doğum oranları ile karakterize edilir, ancak çoğunlukla kırsal nüfusun yüksek oranı ve aralarında Mennonitler ve Evanjelik Lüteriyenler gibi muhafazakar dini grupların varlığından kaynaklanmaktadır.

**Tablo: Kazakistan'ın çeşitli etnik gruplarının demografik özellikleri** 

### Etnik gruplar arası evlilikler
Kazakistan'da etnik gruplar arası evliliklerin çoğu çeşitli Slav veya Germen grupları (Rus - Ukraynalı, Alman - Ukraynalı, Rus - Polonyalı veya Alman - Rus) arasında olmuştur. Türk ve Avrupalı etnik grupları arasındaki evlilikler artmaktadır ancak yine de oldukça nadir sayılır.

**Tablo: Etnik grubu dışında evlenen bireylerin sayısı** 

### Mekanik nüfus hareketi
1960'lardan beri Slav ve Cermen gruplar toplu halde göç ediyor ve hareket, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra 1990'larda hızlandı. Bu, Avrupa etnik gruplarının nüfus içindeki oranının yarıdan fazla azalmasına neden oldu. Avrupalı Sovyet etnik gruplarının %50'den fazlası 1989'dan itibaren Kazakistan'ı terk etmekte ve 1989 öncesi etnik Alman nüfusunun sadece %15'i şu anda ülkede kalmıştır.

Göçün çoğu Rusya'ya yöneldi, ancak az sayıda kişi Ukrayna, Beyaz Rusya ve Ermenistan'a da göç etmekte. Alman makamları etnik Almanların ve onların Alman olmayan akrabalarının ülkelerine geri gönderilmesini durdurmadan önce, Almanya tüm etnik gruplar için en çok tercih edilen yerlerden biriydi. Şu anda Almanya'da yaşayan 4,5 milyon Sovyet Alman'ın ve onların Slav akrabalarının yarısına yakınının aslen Kazakistanlı olduğu tahmin edilmektedir.

Öte yandan, etnik Kazaklar ve Özbekler, SSCB'nin dağılmasından bu yana Kazakistan'a çok sayıda göç etmektedir. Bu göçmenler yalnızca Özbekistan ve Tacikistan gibi güney Orta Asya ülkelerinden değil, aynı zamanda Sincan ve Moğolistan'daki Kazakların egemen olduğu bölgelerden de gelmektedir. Kazak hükûmeti, oradaki azınlık nüfusu seyreltmek için *bu yurttaşların (Oralman* olarak bilinir) Slav hakimiyetindeki Kuzey ve Doğu Kazakistan'ın yanı sıra Alman hakimiyetindeki Karaganda Bölgesi'ne yerleşmelerini aktif olarak teşvik ediyor. Özbekistan ve Türkmenistan gibi daha az hoşgörülü komşu ülkelerden Kazakistan'a etnik Slavların düşük yoğunluklu göçü de bulunmakta. Tahminen 400.000 Özbek son yıllarda Kazakistan'a göç etti 

**Tablo: Kazakistan'da göçle ilgili veriler** 

## Din
2009 Nüfus Sayımı verilerine göre, Orta Asya Türklerinin neredeyse tamamı Müslüman ve Slavlar Ortodoks (Rusların %1'inden fazlası Müslüman olmasına rağmen), Koreliler ise Hristiyanlık, Budizm, Ateizm ve İslam gibi çeşitli farklı inançlar arasında karışmış durumda. :

## Ayrıca bakınız

* Kazakistan demografisi
* Kazakistan'daki Ruslar
* Kazakistan'daki Almanlar
* Kazakistan'daki Koreliler
* Kazakistan'daki Uygurlar
* Kazakistan'daki Türkler
* Kazakistan'daki Azeriler
* Kazakistan'daki Bulgarlar

## Kaynakça