Esence, Mudanya

**Esence** (halk arasında bilinen adıyla **Eşkel**), Bursa ilinin Mudanya ilçesine bağlı bir mahalledir.

## Tarihçe
### Kuruluş ve Köken
Esence'nin eski adı Osmanlı kayıtlarında **Eşkel** ve **Eşkel-i Kebir** (Büyük Eşkel) olarak geçmektedir. Yerleşimin tarihi Antik Çağ'a kadar uzanmakta olup, sahil kesiminde antik Daskyleion (Daskylium) kentinin liman kalıntılarının bulunduğu düşünülmektedir.

### Osmanlı Dönemi ve Vakıf Statüsü
Osmanlı döneminde köy, Bursa'nın önemli manevi şahsiyetlerinden Emir Sultan Vakfı'na bağlı bir yerleşim yeri statüsündedir. Fatih Sultan Mehmed döneminde (1470) düzenlenen vakfiyede, köyün statüsü ve sınırları şu şekilde tanımlanmıştır:

Bu kayıt, köyün 1429 yılından (Emir Sultan'ın vefatından) önce Osmanlı idaresinde ve vakıf statüsünde olduğunu göstermektedir.

### Nüfus Yapısı
1670 yılına ait cizye kayıtlarında "Büyük Eşkel" (Eşkel-i Kebir) adıyla geçen köyde 110 adet cizye mükellefi kaydedilmiştir. Aynı dönemde vakfa bağlı diğer köylerden Sedbaşı'nda 38, Susığırlığı'nda 10 mükellef bulunması, Eşkel'in vakıf gelirleri içindeki **gayrimüslim nüfus yoğunluğu** bakımından en önemli merkezlerden biri olduğuna işaret eder.

17. yüzyıl başlarında (1617-1618) köy ahalisinin tamamı gayrimüslim (zimmi) olarak kaydedilmişken, 1700 tarihli belgelerde köyde bir "Muslu Ağa Camii"nin varlığından bahsedilmesi, zamanla bölgeye Müslüman nüfusun da yerleştiğini ve demografik yapının değişmeye başladığını göstermektedir.

### Cumhuriyet Dönemi
Kurtuluş Savaşı sonrası gerçekleşen Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi (1923-1924) ile köydeki Rum nüfus Yunanistan'a göç etmiş, yerlerine ağırlıklı olarak Selanik, Drama ve Girit bölgelerinden gelen mübadiller yerleştirilmiştir. İlerleyen yıllarda yerleşimin adı, bölgenin karakteristik rüzgarına atfen "Esence" olarak değiştirilse de, halk arasında tarihi ismi olan "Eşkel" kullanımı yaygındır.

## Coğrafya ve İklim
Bursa il merkezine 54 km, Mudanya ilçesine 24 km uzaklıktadır. Marmara Denizi kıyısında yer alan yerleşim; batısında Karacabey boğazı, doğusunda Trilye ve güneyinde Bursa ovasına hakim tepelerle çevrilidir. Köyün sahil şeridi doğal bir kumsala sahiptir.

İklimi Marmara iklimi etkisi altındadır; yazlar sıcak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Açık denize bakan konumu nedeniyle yılın büyük bölümünde rüzgarlıdır.

## Ekonomi
Köyün ekonomisi tarihsel olarak güçlü bir tarımsal üretime dayanır.

### Tarihsel Tahıl Üretimi
1470 tarihli vakıf kayıtlarına göre Eşkel, Emir Sultan Vakfı'nın en önemli tahıl üretim merkezlerinden biridir. O dönemde köydeki vakıf görevlisine (Cabi) maaş olarak yılda **4 müdd ve 16 kile buğday** ile **4 müdd arpa** ödenmekteydi.

Dönemin ölçü birimlerine göre yapılan hesaplamalar, köyün üretim kapasitesini ortaya koymaktadır:
* **Ölçü Birimleri:** 1 müdd yaklaşık 513 kg, 1 kile ise yaklaşık 25 kg buğdaya denk gelmektedir.
* **Üretim Hacmi:** Sadece vergi tahsildarına ödenen yıllık payın yaklaşık **2.450 kg buğday** ve **1.780 kg arpa** civarında olması, Eşkel'in 15. yüzyılda yüksek bir hububat rekoltesine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

### Günümüz Ekonomisi
Günümüzde ekonomi zeytincilik, bağcılık, soğan, kavun ve karpuz yetiştiriciliğine dayanmaktadır. Ayrıca sahil şeridinde bulunması nedeniyle yaz turizmi ve ikinci konut (yazlık) yerleşimi köy ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça