Paylaşılan ebeveynlik

**Paylaşılan ebeveynlik (sharenting)**, sharing (paylaşmak) ve parenting (ebeveynlik) kelimelerinin birleşimi olup ebeveynlerin çocukları hakkında hassas içerikleri internet platformlarında yayınlaması kavramıdır. Bu kavram 2010 gibi yakın bir tarihte icat edilmiş olsa da, "sharenting" Amerika Birleşik Devletleri, İspanya, Fransa ve Birleşik Krallık'ta yaygın varlığıyla uluslararası bir fenomen haline geldi. Bu nedenle "sharenting", sosyal medyada tartışmaları ateşledi. Kötüleyenler, bunun çocuğun mahremiyetini ihlal ettiğini ve ebeveyn-çocuk ilişkisine zarar verdiğini düşünüyor. Taraftarlar, uygulamayı ebeveynlerin çocuklarına duydukları gururun doğal bir ifadesi olarak çerçeveliyor ve eleştirmenlerin paylaşım gönderilerini bağlamın dışında ele aldıklarını savunuyorlar.

Bu konuyla alakalı akademik araştırmalar yapılmıştır. Araştırmacılar, paylaşım için potansiyel nedenler olarak sosyal medya erişilebilirliğini, ebeveynlerin çocuklarla kendilerini özdeşleştirmesini ve sosyal baskıyı özetleyen birkaç psikolojik araştırma gerçekleştirdi. Hukuk bilginleri, uluslararası insan hakları yasalarını, işgücü korumalarını ve son çevrimiçi çocuk mahremiyeti yasalarını, paylaşım suiistimallerini kontrol etmek için potansiyel yasal standartlar olarak tanımladılar.

## Tarihsel Süreç
"Paylaşılan Ebeveynlik" teriminin kökenleri, "aşırı paylaşım" ve "ebeveynlik" kelimelerinin bir birleşimi olan "aşırı paylaşılan ebeveynlik" olarak adlandırdıkları Wall Street Journal'a atfedilmiştir. Priya Kumar, çocuk yetiştirme anlarını kaydetmenin yeni bir uygulama olmadığını öne sürüyor: insanlar yüzyıllardır belgeleme ortamı olarak günlükler, not defterleri ve bebek seyir defterleri kullanıyor. Akademisyenler, birçok insanı çevrimiçi ortamda hayatlarını ve çocuklarının hayatlarını paylaşma konusunda daha rahat hale getiren sosyal medyanın bir sonucu olarak paylaşımcılığın popüler hale geldiğini iddia ediyor. Sosyal medyadaki aşırı paylaşım eğilimi, 2010'larda kamuoyunun dikkatini çekti ve bir dizi başyazının ve akademik araştırma projesinin odak noktası haline geldi. Ayrıca etkisinden dolayı Şubat 2013'te Times Word of the Day'e ve 2016'da Collins English Dictionary'e eklenmiştir.

## Popülerlik
Birçok çalışma, paylaşılan ebeveynliği hanelerde yaygınlığı olan uluslararası bir fenomen olarak tanımlamaktadır. Amerika Birleşik Devletleri'nde Michigan Üniversitesi CS Mott Çocuk Hastanesi'ndeki araştırmacılar, Amerikalı ebeveynlerin neredeyse %75'inin çocukları hakkında sosyal medyada aşırı bilgi paylaşan birine aşina olduğunu gösterdiler. Bir AVG araştırmasına göreyse iki yaşındaki tüm Amerikalı çocukların  %92'sine dair internette bir miktar içerik mevcut. Avustralya'da Fisher-Price bir anket yürüttü ve Avustralyalı ebeveynlerin %90'ının çocuklarına dair aşırı paylaşımda bulunduğunu kabul ettiğini ortaya çıkardı. İspanya ve Çek Cumhuriyeti'nde yaklaşık 1.500 ebeveynle yapılan bir anket, %70-80'inin çocuklarına dair paylaşımlar yaptığını ortaya çıkardı. Birleşik Krallık, Fransa, Almanya ve İtalya'da bir Research Now raporu, ankete katılan ebeveynlerin neredeyse dörtte üçünün "bebeklerinin görüntülerini paylaşmaya istekli olduklarını" söylediklerini ortaya koydu.

Bazıları, paylaşımın çocuk mahremiyetini ihlal ettiğini iddia ediyor ve bu tepki, paylaşım karşıtı siteleri ve bebek resimlerini engelleyen uygulamaları içeriyor. Bu konudaki eleştirel oluşumlardan biri de, ebeveynlerin sosyal medyada aşırı paylaşımını eleştirmek için 2009'da kurulan STFU Ebeveynler bloguydu. Bazı ebeveynler, bu paylaşım eleştirilerinin genellikle gönderileri bağlamından kopardığını ve daha güçlü bir çevrimiçi topluluk duygusu geliştirmek de dahil olmak üzere uygulamanın bazı olumlu yönlerini ihmal ettiğini hissetti. Diğerleri, paylaşmanın potansiyel mahremiyet ihlallerini kabul etmekle birlikte, sosyal medya gönderileri için izleyici ve kimlik kısıtlamalarına bakılmaksızın, yalnızca belirli koşullar altında gönderiye izin verecek daha özel bir yaklaşım önerdi.

## Motivasyonlar
Araştırmalar, paylaşmanın, ebeveynin çocuklarla kendini özdeşleştirmesi, annelik baskıları ve sosyal medyanın erişilebilirliği ile ilişkili olduğunu ileri sürdü. Birleşik Krallık'ta annelerle 17 görüşme yürüten bir London School of Economics araştırması, ebeveyn blog yazarlarının paylaşım uygulamalarını sıklıkla kendi kişisel kimliklerini ifade etme ve kendi çocuklarını kendilerinin bir parçası olarak temsil etme açısından yeniden açıkladıklarını ortaya çıkardı. Rapor özellikle benzer aile durumlarına sahip ebeveynleri birbirine bağlamak için bir ağ oluşturma aracı olarak blogların kullanımını araştırdı ve paylaşım yapan ebeveynlerin, kendi sunumlarını ebeveyn-çocuk ilişkisi üzerinden filtreleyerek, sosyal medya web sitelerinde daha ilişkisel bir kimlik benimsediğini buldu. Bu, ister engelli bir çocuk yetiştirmek ister bekar bir anne olmak olsun, ebeveyn koşulları açısından kendini tanımlamayı içeriyordu. Alternatif olarak, bazıları, aile fotoğrafçılığının kişinin çocuklarını başkalarına "göstermesi" için bir araç haline gelmesi ve bir ebeveynin bireyselleşmiş benlik duygusunu güçlendirmesi nedeniyle, bu çevrimiçi ifadelerin ebeveynlik alanına bireysel gururun sızdığını gösterdiğini öne sürdü. Paylaşım yapan annelerin yaygınlığına değinen bu görüşü savunanlar, dijital iletişimin yükselişinin anneleri sosyal medya platformlarında "iyi" ebeveyn rolünü oynamaya zorladığını savunuyorlar. Bu gelişmelerin, "normal" bir ailenin baskın bir vizyonunu güçlendirebileceğini iddia ediyorlar, çünkü paylaşım gönderileri, ailenin normatif bir yorumuna yakınlaşma ihtiyacı tarafından motive edilebilir.

## Tartışmalar
Bazı insanlar çevrimiçi platformların ebeveynlerin bir topluluk kurmasına ve ebeveynlik desteği aramasına olanak sağladığını iddia ederken, diğerleri çocukların veri gizliliği ve bilgilendirilmiş rızalarının olmaması konusunda endişe duymaktadır. İçerik paylaşmak yalnızca çocukları utandırmakla kalmaz, aynı zamanda çocukların kendilerinin kontrol edemediği bir çevrimiçi etkinlik geçmişi olan bir dijital ayak izi oluşturur. Bu, okulda alay konusu olmak veya gelecekteki işverenler üzerinde olumsuz bir izlenim bırakmak gibi bazı olumsuz sonuçlar doğurabilir.

### Ebeveyn Faydaları
Birçok ebeveyn, ebeveynlik tavsiyesi almak ve çocukları hakkında bilgi paylaşmak için sosyal medyayı kullanır. Çevrimiçi platformların rahatlığıyla, ebeveyn blog yazarları, benzer durumlarda ve anlamlı tavsiyelerde bulunmak isteyenlerle kolayca bağlantı kurabilir. Bir topluluk oluşturarak, ebeveynler empatik akranlarından cesaret alabilir ve çocuk yetiştirme konusunda uzmanlardan yardım alabilir. Örneğin, çocukları özel eğitim düzenlemelerine ihtiyaç duyan veya engelli olan ebeveynler kendilerini genellikle ana akım ebeveynlik tarzından kopuk bulmuşlardır. Bu nedenle, çevrimiçi blogları başkalarından destek alma ve destek alma aracı olarak görüyorlar. London School of Economics (LSE) tarafından yürütülen araştırmanın ortaya koyduğu gibi, çevrimiçi blog yazmak, kızına otizm teşhisi konan Jane'in benzer koşullardaki ebeveynlerle bağlantı kurmasını sağladı. Onların tavsiyesi, Jane'in kızı için sosyal müdahaleler açısından yeni olasılıklar açtı: Jane, Jane'in kızının hayatını önemli ölçüde değiştiren "sosyal hizmetler, sağlık hizmetleri ve okulların karmaşıklıklarını müzakere edebiliyordu".

Sosyal medyanın bu tür avantajları, belirli ebeveyn grupları ile sınırlı değildir. Genel olarak çoğu ebeveyn, ebeveynlik deneyiminin değiş tokuşundan yararlanır. Bir araştırma çalışması, paylaşmaya katılan ebeveynlerin, çocukları erken yaşlardan itibaren okumaya teşvik etmenin öneminin farkında olma eğiliminde olduklarını, çünkü genellikle yatmadan önce okuma rutinleri hakkında birçok gönderi ve diğer ebeveyn blog yazarlarından çocuklar için önerilen kitaplar gördüklerini gösteriyor. İstatistiksel olarak, ebeveynlerin %72'si sosyal medyayı duygusal bağlantı ve onaylamalar için yararlı olarak değerlendiriyor ve %74'ü ebeveynlik konusunda sosyal medyadaki arkadaşlarından destek alıyor.

"Sharenting", kişiler arası ilişkilerin geliştirilmesinde de rol oynuyor. Çocukların yaşamlarıyla ilgili görseller ve sözler sohbetleri başlatırken, ebeveynler uzaktaki arkadaş ve akrabalarla bağlantıda kalmak için paylaşmayı kullanıyorlar. Özellikle anneler, bir araştırma çalışmasının da ortaya koyduğu gibi, olumlu içeriklerin dijital çatışmalardan kaçınmaya ve sosyal çevrelerindeki kişilerle yakın ilişkiler sürdürmeye yardımcı olabileceğine inandıkları için paylaşmaya istekliler. Araştırmacılar ayrıca, bu çalışmadaki kadın katılımcıların sevgilerini ifade etmek ve güncellemelerinde çocukların övgüye değer davranışlarını sunmak için fotoğrafları ve cümleleri dikkatlice seçtiklerini tespit ettiler; bu, olumlu mesajlar iletme niyetlerini gösteriyor. Ebeveynler destekleyici aile üyelerini ve arkadaşlarını günlük hayata davet ederken, bu mesajlar aynı zamanda bir çocuk için yakın bir sosyal ağı teşvik ediyor.

### Çocukların Mahremiyeti
Dijital verilerin olası kötüye kullanımı göz önüne alındığında, insanlar paylaşma konusunda eleştireldir ve ebeveynlerin çoğu çevrimiçi gönderilerle ilgili yanlış şeyler yapma konusunda temkinlidir. Reşit olmayanların coğrafi konumu, adı, doğum tarihi, resimleri ve devam ettikleri okullar gibi kişisel bilgilerinin ifşa edilmesi, onları kötü niyetli alıcılar tarafından yasa dışı uygulamalara maruz bırakabilir. Paylaşılan bilgiler sayesinde kötü niyetli kişiler çocukları takip etmeyi, çocuklara karşı dolandırıcılık yapmayı ve hatta aileye şantaj yapmayı başardığında genellikle "kimlik hırsızlığı" için kötüye kullanılır. Barclays'e göre, genç nesli hedef alan çevrimiçi dolandırıcılık, 2030 yılına kadar 670 milyon £ (yaklaşık 790 milyon $) kayba katkıda bulunacak ve kimlik dolandırıcılığının üçte ikisi paylaşımla ilgili olacak. Ayrıca bazı kişiler pornografik içerik üretmek için sosyal medyadan çocuk resimleri toplamaktadır.

Veri gizliliğinin yasal bir çerçevede ihlali de endişeye değer. Kullanıcılar sosyal medya platformlarının gizlilik politikalarını kabul ettiklerinde, teknoloji şirketleri ve bazı bağlı kuruluşlar, kullanıcı verilerinin bir kısmını izleme ve iletme hakkına sahiptir. Bu, çoğu blog yazarının ihmal etme eğiliminde olduğu bir gerçektir. Paylaşılan bilgiler, çocuklara karşı reklam ve pazarlama stratejileri geliştirmek, gözetim sistemleri için yeni algoritmalar geliştirmek, göçmenlik icra eylemi için bir aileyi izlemek, bazı çocukların uygunsuz davranışlarını tahmin etmek vb. için kullanılabilir. Üçüncü tarafların bu tür uygulamaları, kullanıcıların verilerine erişmenin ve bunları satmanın, özellikle de özel bilgileri üzerinde çok az özerkliğe sahip olan reşit olmayanlar için haklarını ihlal edip etmediği konusunda kamuoyunda bir tartışmayı tetikler.

Ayrıca, sahtekarların reşit olmayanların ebeveynleri veya arkadaşlarıymış gibi davranmak için fotoğrafları elde ettikleri "dijital adam kaçırma" olarak adlandırılan bir fenomen, çevrimiçi paylaşım yapan ebeveynleri rahatsız etmiştir. Hukuk profesörü Stacy Steinburg'un araştırmasındaki örnek olay incelemesine göre, Paris adlı bir anne, bir yabancının Paris'in oğlunun fotoğraflarını çaldığını ve Paris'in oğlunun ebeveyni olduğunu yanıltıcı bir şekilde belirtmek için bunları ana sayfasında sunduğunu fark etti. Bu kişi gibi "dijital adam kaçıranlar", gizlilik konularını dikkate almadan bu tür rol oynama yoluyla "beğenilerin" ve popülerliğin hızla artmasından zevk alıyorlar.

### Çocukların Dijital Ayak İzi
Paylaşımın yaygınlığı nedeniyle, çocuklar küçük yaşlardan itibaren sosyal medya içeriklerinden oluşan ve daha sonraki yaşamlarında özgüvenlerini zedeleyebilecek bir dijital ayak izi geliştirirler. Özellikle, Michigan Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırma, katılımcıların yarısından fazlasının internette çocuklarla ilgili utanç verici içerikler paylaştığını ve %27'sinin potansiyel olarak uygunsuz olduğu düşünülen fotoğraflar paylaştığını ortaya koyuyor. Bu gönderiler gençler arasında alay konusu olabilir. Ayrıca, üniversite kabul memurları ve potansiyel işverenler, genç bir aday üzerindeki izlenimlerini şekillendirebilecek ve akademik veya kariyer fırsatlarını olumsuz yönde etkileyebilecek uygunsuz materyallere erişebilir. Eleştirmenler ayrıca, paylaşmanın çocukların kişilikleri üzerindeki özerkliğine tam olarak saygı göstermediğini ve çocukların kendi sosyal medya hesaplarını geliştirirken nasıl hissedeceklerini etkilediğini iddia ediyor.

### Rıza Konusunda Anlaşmazlık
Ebeveynlerin bazı materyalleri çevrimiçi olarak yayınlayıp yayınlayamayacaklarına ilişkin olarak, çocuklar ve ebeveynler bazen çelişkili beklentiler içindedirler. Araştırma çalışmaları, çocukların paylaşım konusunda genellikle sinirlendiklerini veya hüsrana uğradıklarını gösteriyor. 12 ila 16 yaşları arasındaki 1000 İngiliz genç arasında yapılan bir çalışmada, %71,3'ü ebeveynlerinin dijital kimliklerine yeterince saygı göstermediğini ve %39,8'i ebeveynlerinin internette paylaştığı fotoğraflardan utandığını bildirdi. Hukuk Profesörü Stacy Steinberg, reşit olmayanların özel bilgilerini, özellikle potansiyel olarak uygunsuz olabilecek içeriği, kamuya açık olmaktan korumaya çalıştıklarını ve bu nedenle, ebeveynlerinin sosyal medyada paylaşma konusundaki nispeten kolay kararlarına, ebeveynlerinden bağımsız olarak katılmayabileceklerini savunuyor.

Rıza, ebeveynlerin çocukların bilgilerini ifşa etme hakları etrafındaki tartışmada en önemli konudur. Bazı ergenlerle yapılan görüşmeler, birçok ebeveynin çocuklarının resimlerini izinsiz paylaştığını ve çocukların kendilik algısını olumsuz yansıtan içeriklerin kaldırılması yönündeki isteklerini göz ardı etme eğiliminde olduğunu ortaya koymaktadır. Annelerle yapılan görüşmeler bu eğilimi doğruladı. Ebeveynler ve yetişkinler olarak, her şeyi kontrol altında tutarken hangi bilgileri paylaşacaklarına karar verme takdirine sahip olduklarına inanıyorlardı. Bu nedenle, çocukların bazı bilgileri koruma haklarına gerektiği gibi saygı gösterilmediğinden, ebeveynlerin aşırı paylaşımda bulunmaları çocukların ebeveynlere olan güvenini zedeleyebilir. Gizlilik ihlalinin ciddiyeti veya türündeki farklılıklar nedeniyle de anlaşmazlıklar ortaya çıkabilir.

## Uygulanabilir Mevzuat
Ebeveynlerin çocuklarının medyası üzerindeki çevrimiçi kontrolüne ilişkin çok az yol gösterici mevzuat var gibi görünüyor. Farklı ülkelerin çocukların mahremiyetini korumak için ilgili yasaları olsa da, çoğu sorumluluğu çocukların velilerine devreder ve ebeveyn, çocuğun rıza verme yetkisinden yararlanabildiği için paylaşım bu durumdan yararlanabilir. Ebeveyn lehine olan bu karine, çocuğun mahremiyetini ebeveynlerinden koruyamaz.

Birleşmiş Milletler , Çocuk Haklarına Dair Sözleşme uyarınca, genel olarak bir çocuğun bireysel kimliğini savunur. 14. Madde, geçerli yasal vasilerin çocuğun çıkarlarını en iyi şekilde temsil etme görevini özetlemektedir.

### Avrupa
2018 yılında, dijital alanda bireysel mahremiyeti korumak için Avrupa Birliği içinde Genel Veri Koruma Yönetmeliği (GDPR) resmiyet kazandı. 8. maddeye göre, 16 yaşından küçük çocuklar için “velayet sahibi” sorumluluğu muvafakat verilmektedir. GDPR'nin 18. Gerekçesi, ticarileştirme olmadığı sürece içerik düzenlemesinin "kişisel veya ev içi faaliyetler" için geçerli olmadığını belirtiyor.

2020'de, bir büyükanne torununun medyasını ebeveynin izni olmadan internette yayınladıktan sonra Hollanda mahkemeleri ebeveynin lehine karar verdi. Bu sosyal medya paylaşımları üçüncü şahıslara dağıtılabildiğinden, mahkeme bu paylaşımları 18. Gerekçe uyarınca "kişisel veya ev içi faaliyetler" olarak korumayı zor bulmuştur. Bununla birlikte mahkeme, büyükannenin paylaşımının Avrupa Birliği tüzüğüne göre yasa dışı olduğuna karar verdi.

### Amerika Birleşik Devletleri
Amerika Birleşik Devletleri'nde, Çocukların Çevrimiçi Gizliliğini Koruma Yasası (COPPA), 13 yaşın altındaki çocukların veri toplanmasını korumak için 1998 yılında yürürlüğe girmiştir. YouTube, Federal Ticaret Komisyonu'nun (FTC) medya platformunun çocukların bilgilerini ebeveyn izni olmadan paylaşarak COPPA'yı ihlal ettiğini tespit etmesiyle 2019'da eleştiri yağmuruna tutuldu. Bazı senatörler, bu kararın, çevrimiçi ortamda çocuklar üzerindeki ebeveyn gücünü daha fazla vurgulayarak çocukların kendi dijital veri mahremiyet haklarını zayıflattığını savundu.

Şu anda, COPPA yalnızca 13 yaşın altındaki çocuklar için mahremiyet konularını ele almaktadır. Yasa, ebeveynlerin çocuklarının mahremiyetinin birincil koruyucuları olduğunu varsaydığından, paylaşım, COPPA kapsamında büyük ölçüde düzenlenmemiş bir konudur. COPPA, çocukların verilerini ebeveynlerinden korumak yerine, şirketlerin verilerini korumaya odaklanır.

Illinois Biyometrik Bilgi Gizliliği Yasası (BIPA), hizmet kullanımından önce onay gerektirerek, şirketlerin veri toplama miktarını sınırlayarak ve bireylere dava açma hakkı vererek Illinois sakinlerinin parmak izleri ve yüz taramaları gibi biyometrik verilerini korur. 2020'de Google'a, okul tarafından sağlanan ChromeBook'lar aracılığıyla, çoğu 13 yaşın altındaki Illinois çocuklarının biyometrik verilerini toplayarak BIPA ve COPPA'yı ihlal ettiği için dava açıldı. İhlal, çocukların veya ebeveynlerinin rızası olmadan koleksiyon tarafından yapılmıştır. COPPA'nın "doğrulanabilir ebeveyn izni" gerekliliği, Google'ın 13 yaşın altındaki çocuklar için iddia ettiği ihlal kapsamında alakalıydı. Fotoğraflar BIPA tarafından korunmasa da, taranması kişinin biyometrik gizliliğinin ihlali anlamına geliyordu.

Kaliforniya Tüketici Gizliliği Yasası (CCPA), Kaliforniya'da ikamet edenlerin gizlilik haklarını daha fazla düzenlemek için 2020'de yürürlüğe girdi. Yasa, COPPA gibi, 13 yaşın altındaki çocuklar için ebeveyn/vasi onayı gerektirirken, 13 ila 16 yaş arasındaki çocuklar için olumlu onay gereklidir.

YouTube, çocuklara zarar verdiğinden şüphelenilen hesapları mahkûm etmek için Ulusal Kayıp ve İstismara Uğrayan Çocuklar Merkezi ile birlikte çalışma taahhüdünde bulunsa da, aile vlog'u alanında paylaşım yapmak keşfedilmemiş bir bölgedir. Her ne kadar eyaletten eyalete değişse de, çalışma saatlerini ve ödeme dağıtımını sınırlayan çocuk işçiliği yasaları yürürlüktedir. Bununla birlikte, aile vlog'larının bulanık hatları, ücretli ve emek yoğun saatleri hesaplamak için saatlerin günlüğe kaydedilmesini zorlaştırır. Çocukları "baskıcı çocuk işçiliğine" karşı koruyan Adil Çalışma Standartları Yasası, henüz sosyal medyadaki çeşitli emek yoğun çalışmalara göre güncellenecek.

Aile vlog kanalları esasen serbest meslek sahibi pazarlar olduğundan, setteki çocuk oyunculara benzer katı çocuk işçiliği yasaları yoktur. 2017 yılında, popüler bir YouTube aile kanalı olan FamilyOFive'ın ebeveynleri, çocuk ihmali suçlamalarıyla denetimli serbestlik cezasına çarptırıldı. Aile vlogger'ları, genellikle çocukları arasında ve/veya çocuklarına karşı fiziksel hale gelen şakalara odaklanan videolarından para kazanıyorlardı. Ebeveynler, 9 ve 11 yaşındaki çocuklarını ihmal etmekle suçlandı. İddiaların temelinde şaka olaylarının filme alınmasının fiziksel sonuçlarından ziyade psikolojik sonuçları bulunuyor. Yargılanan psikolog, "zihinsel veya psikolojik işlev görme yeteneklerinde gözlemlenebilir, tanımlanabilir ve önemli bozulmalar" buldu. Sosyal medya nispeten yeni keşfedilen bir sınır olduğundan, paylaşımların çocuklar üzerindeki uzun vadeli sonuçları henüz tam olarak analiz edilmemiştir.

## Kaynakça