Kıyı taşkını

**Kıyı taşkını**, normalde kuru halde bulunan yüzeyin deniz suyu ile sular altında kalmasıyla meydana gelir. Kıyı taşkınlarının kapsamı, su basmasına maruz kalan kıyı arazilerinin topografyası tarafından kontrol edilen iç su taşkınlarının nüfuz etmesinin bir fonksiyonudur. Deniz suyu, araziyi birkaç farklı yoldan sular altında bırakabilir:

* **Doğrudan sel** - Deniz yüksekliğinin kara yüksekliğini aştığı, genellikle dalgaların kumul gibi doğal bir bariyer oluşturmadığı yerlerde
* **Bir bariyerin üst üste binmesi** - Bariyer doğal veya insan mühendisliği olabilir ve **üst üste binme,** Fırtına sırasında veya genellikle sahil açıklarındaki yüksek gelgitler nedeniyle meydana gelir. Dalgaların yüksekliği bariyerin yüksekliğini aşar ve su, arkasındaki toprağı sulamak için bariyerin üstünden akar. Üst üste binme, savunma yapılarını zayıflatabilecek önemli miktarda kara yüzeyini aşındırabilen yüksek hız akışlarına neden olabilir.
* **Bir bariyerin ihlali** - yine bariyer doğal (kumul) veya insan mühendisliği (deniz duvarı) olabilir ve ihlal büyük dalgalara maruz kalan açık kıyılarda meydana gelir. İhlal, bariyerin deniz suyunun iç kısımlara uzanmasına ve alanları silmesine izin veren dalgalar tarafından parçalandığı veya yok edildiği yerdir.

Kıyı taşkınlığı büyük ölçüde doğal bir olaydır, ancak kıyı çevresi üzerindeki insan etkisi kıyı taşkınlarını şiddetlendirebilir.  Kıyı bölgesindeki yeraltı suyu rezervuarlarından su çekilmesi, sel riskini artırarak arazinin çökmesine sebep olabilir. Kıyı boyunca deniz duvarları gibi tasarlanmış koruma yapıları, plajın doğal süreçlerini değiştirir ve genellikle kıyıdaki bitişik uzanmalarda erozyona neden olur ve bu da sel riskini artırır.

### Nedenler
Kıyı seli, kasırga ve tropik siklon gibi fırtınaların yarattığı fırtına dalgalanmaları, iklim değişikliği nedeniyle yükselen deniz seviyeleri ve tsunamiler gibi çeşitli farklı nedenlerden kaynaklanabilir.

## Fırtınalar ve fırtına dalgalanmaları
Kasırgalar ve tropikal siklonlar da dahil olmak üzere fırtınalar, normalden önemli ölçüde daha büyük dalgalar olan fırtına dalgalanmaları nedeniyle sellere neden olabilir. Bir fırtına olayı yüksek astronomik gelgitle çakışırsa, geniş çaplı sel meydana gelebilir. Fırtına dalgalanmaları üç süreç içerir:

# rüzgar kurulumu
# barometrik kurulum
# dalga kurulumu

Kıyıya doğru esen rüzgarlar (denizden karaya doğru) suyun kıyıya karşı 'birikmesine' neden olabilir; Buna rüzgar kurulumu denir. Düşük atmosferik basınç, fırtına sistemleri ile ilişkilidir ve bu, yüzey deniz seviyesini artırma eğilimindedir; bu barometrik kurulum. Son olarak, dalga kırılma yüksekliğinin artması, sörf bölgesinde dalga kurulumu olan daha yüksek bir su seviyesi sağlar. Bu üç süreç, doğal ve mühendislikle yapılmış kıyı koruma yapılarını aşabilecek dalgalar oluşturmak için etkileşime girerek deniz suyuna normalden daha fazla nüfuz eder.

### Deniz seviyesi yükselmesi
Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), 1990'dan 2100'e kadar küresel ortalama deniz seviyesi artışının dokuz ila seksen sekiz santimetre arasında olacağını tahmin ediyor. İklim değişikliği ile kasırga gibi fırtına olaylarının yoğunluğunda ve sıklığında bir artış olacağı öngörülmektedir. Bu, deniz seviyesinin yükselmesiyle fırtına dalgalanmalarından kaynaklanan sel baskınlarının daha sık olacağını göstermektedir. Sadece deniz seviyesindeki bir artış, sel seviyelerinin artmasını ve deniz seviyesinin basitçe kara yüksekliğini aşabileceği için düşük seviyeli arazilerin kalıcı olarak su altında kalmasını tehdit etmektedir. Bu nedenle, deniz seviyesinin yükselmesiyle ilişkili kıyı taşkınlarının, özellikle insan nüfusu büyümeye ve kıyı bölgesini işgal etmeye devam etmesi nedeniyle önümüzdeki 100 yıl içinde önemli bir sorun haline geleceğini göstermektedir.

### [[Tsunami]]
Depremler, heyelanlar ve volkanik patlamalar gibi sebepler ile bir su kütlesinin yer değiştirmesi okyanusta tsunami dalgalarının oluşmasına sebep olup kıyı alanlarının sular altında kalmasına olanak sağlar. Ayrıca geçmişte meteor etkisinin önemli tsunamilere neden olduğunu gösteren kanıtlar da var.Tsunami dalgalarının hızı, dalgaların yüksekliği, suyun sürüklediği kalıntılar nedeniyle çok tahrip edicidir.

## Hafifletme
Kıyı alanlarında  su baskınlarını önlemenin bir yolunun küresel deniz seviyesindeki yükselişi azaltmak olduğu söylenmektedir. Bu, sera gazı emisyonlarının daha da azaltılmasıyla en aza indirilebilir. Bununla birlikte, önemli emisyon azalmaları elde edilse bile, gelecekteki deniz seviyesinin yükselmesi konusunda zaten önemli bir taahhüt vardır.Kyoto Protokolü gibi uluslararası iklim değişikliği politikaları, deniz seviyesinin yükselmesi de dahil olmak üzere iklim değişikliğinin gelecekteki etkilerini azaltmaya çalışmaktadır.

Buna ek olarak, kıyı taşkınlarını önlemek için mühendislik ve doğal savunma önlemleri alınmaktadır.

## Tasarlanmış savunmalar

İnsanlar genellikle mühendislik yapılar aracılığıyla, kıyı ortamlarının taşmasını önlemek için çeşitli yollara başvurmuşlardır. Bunlar; deniz setleri ve su setleri . Bu sahil zırhı, sahile kadar gelişmiş kasaba ve şehirleri korumak için tipiktir. Kıyı boyunca biriktirme süreçlerinin iyileştirilmesi, kıyı taşkınlarının önlenmesine de yardımcı olabilir. Groynes (Şekil 1), dalgakıranlar ve yapay burunlar gibi yapılar, sahilde tortu birikimini teşvik eder, böylece dalga enerjisi plajdaki tortuları hareket ettirmek için iç kısımdaki sudan ziyade dalga enerjisi harcanırken fırtına dalgalarına ve dalgalanmalara karşı tamponlamaya yardımcı olur.

## Doğal Savunmalar

Sahil, kıyı taşkınlarına karşı korunmak için doğal koruyucu yapılar sağlar. Bunlar çakıl çubukları ve kumul sistemleri gibi fiziksel özellikleri içerir, fakat aynı zamanda tuz bataklıkları ve mangrov ormanları (Şekil 2) gibi ekosistemlerin bir tamponlama fonksiyonuna sahiptir. Mangrovlar ve sulak alanların genellikle dalga enerjisini zayıflatma yetenekleri sayesinde fırtına dalgaları, tsunamiler ve kıyı erozyonuna karşı önemli koruma sağladığı düşünülmektedir.Kıyı bölgesini selden korumak için, doğal savunmalar bu nedenle korunmalıdır.

## Kaynakça