Palet (ambalaj)

**Palet,** dış ambalajın en önemli parçası olup, paketlenmiş ürünlerin forklift ya da transpalet aracılığı ile kolaylıkla taşınabilmesi için ahşap, plastik, metal veya bunların bileşiminden hazırlanmış malzemelerdir.

Genellikle ahşap malzemeden üretilen paletler, daha dayanıklı olması için nervürlü  özel çivilerle birleştirilir. Dış ticaret ile artan palet dolaşımında, paletler zararlı böcek ve haşeratın bir diğer ülkeye ulaşıp o ülkenin bitki sağlığına zarar vermemesi için  fumigasyon ya da ısıl işleme tabi tutularak zararlılardan temizlenmektedir. Bu konu ile ilgili uluslararası katı kurallar getirilmiştir.

### Palet türleri

* İki Girişli: Forklift ya da transpalet çatalı ile paletin sadece iki yönünden girebilen latalı/ayaklı tabir edilen paletlerdir.
* Dört Girişli: Forklift ya da transpalet çatalı ile paletin dört yönünden de girilebilir. Bu paletler genellikle takozlu olup, latalı paletlerde de parça ile forklift giriş oyuğu açılabilir.

## Palet Standartları

**Ölçüler**

Palet için verilen ilk ölçü uzunlamasına destek olarak konulan boyuna parçanın uzunluğunu, ikinci ölçü ise genişlik ölçüsünü verir. Kare ya da kareye yakın paletlerdeki yükün devrilmeye karşı direnci daha fazladır.

Evrensel olarak standartlaştırılmış bir palet ölçüsü yoktur, şirketler ve organizasyonlar kendi ihtiyaçlarına göre çeşitli ölçülerde paletler kullanmaktadırlar. Fakat bazı palet ölçüleri diğerlerine nazaran oldukça yaygın kullanılmaktadır.

**ISO Paletler**

ISO, yayımlamış olduğu 6780 nolu (*ISO 6780 : kıtalararası madde taşımacılığındaki düz paletler -- temel ölçüler ve töleranslar*) standardıyla 6 çeşit palet ölçüsü standardize etmiştir.

### Kuzey Amerika paletleri
Kuzey Amerika'da kullanılan paletlerin açık farkla çoğu ki bu rakam ABD'de üretilen ağaç paletlerin % 30'unu oluşturur, Süpermarketçiler Birliği denilebilecek (Grocery Manufacturers' Association GMA ) paletidir. ISO  ayrıca GMA palet ölçülerini  6 standart palet ölçüsünden biri olarak kabul etmiştir..

### Avrupa paletleri (Europool Palette)

Avrupa ülkelerinde Euro palet (EUR standardında palet) olarak adlandırılan ve en yaygın şekilde kullanılan palet ayrıca Avrupa Standartlar Komitesi (European Committee for Standardization - Comité Européen de Normalisation) CEN palet olarak da bilinir. Ölçüleri 80 x 120 x12 cm'dir. Europallet üreticileri, paletlerdeki çivilere ve ağaç çeşidine kadar en küçük detaylarına karar veren EuroPallet Palet Birliği (Pallet Association (EPAL)) tarafından kısıtlanabilirler. Bu katı standartlaştırmanın nedeni, bu paletlerin Avrupa ülkeleri sınırları içinde çeşitli organizasyonlar vasıtasıyla takas edilebilmesi amacıyladır. Bu takaslarda en çok birinci tip paletler kullanılır. Birçok nakliye şirketinde, birçok alıcı ve satıcı arasında hatta uluslararası taşımacılıkta da bu havuzlama sistemi içindeki paletler kullanılır. Avrupa Ekonomik Alanı içerisinde devam eden uyum çalışmaları bu havuz sisteminde bir azalmaya neden olmuştur.

Dosya:EUR Palette Stapel.jpg


### Palet Türleri

* Plastik
* Ahşap
* Çelik
* Kağıt

----

#### Plastik Paletler
Üç farklı türde plastik palet bulunmaktadır. Plastik paletler genellikle yeni HDPE (yüksek yoğunluklu polietilen) veya geri dönüştürülmüş PET (içecek şişeleri) malzemelerinden üretilir. Bu paletler genellikle oldukça dayanıklıdır, yüzlerce sevkiyat boyunca kullanılabilir ve hava koşullarına, çürümeye, kimyasallara ve korozyona karşı direnç gösterir. Plastik paletlerin ahşap paletlere kıyasla avantajları arasında kolay temizlenebilme, kokuya karşı dayanıklılık, yangına direnç, daha uzun ömür, dayanıklılık ve ürünlerin daha iyi korunması yer alır. Ayrıca kıymıklanmazlar, daha hafif oldukları için taşıma ve işçilik maliyetlerinden tasarruf sağlarlar ve bu özellikleri onları daha güvenli ve çevre dostu kılar. Plastik paletler genellikle istiflenebilir özelliktedir.

Plastik paletler, biyogüvenlik endişeleri açısından denetimden muaf tutulur ve uluslararası nakliye için kolayca temizlenebilir. HDPE, çoğu asit ve toksik kimyasallara karşı dayanıklıdır ve bu tür maddeler paletlerden daha kolay temizlenebilir. Ancak, plastik paletler ağır yüklerin uzun süreli depolanması durumunda plastik sürünmesi (plastic creep) nedeniyle çökebilir. Plastik paletler kolayca onarılamaz ve sert ağaçtan yapılan paletlerden on kat daha pahalı olabilir. Bu nedenle genellikle dayanıklılıkları ve istiflenebilirlikleri sayesinde kar elde edebilen lojistik hizmet sağlayıcılar tarafından tercih edilir. Büyük tedarik zincirleri, atık, nakliye ve iş sağlığı ve güvenliği maliyetlerini azaltmayı hedeflediğinden plastik paletlerin kullanımını artırmıştır.

Paletler ve taşıma tekerlekleri (örneğin, Pally) birleştirilerek palet dengesizliği ortadan kaldırılabilir ve ek kaldırma ekipmanına ihtiyaç duyulmaz. Bu da yoğun çalışma ortamlarında değerli alan yaratmanın yanı sıra tedarik zinciri işlemlerinde zaman ve maliyet tasarrufu sağlar. Plastik malzemelerin yeniden kullanılabilirliği, plastik paletlerin kullanımında bir artışa katkıda bulunmuştur.

Plastik paletler, ABD ve Avrupa'da ISPM 15 standardının benimsenmesiyle yaygın olarak üretilmekte ve kullanılmaktadır. Ahşap ve plastik paletlerin tam karşılaştırması, bir yaşam döngüsü analizi ile yapılabilir. Plastik paletler, sert ağaçtan yapılan paletlerden on kat daha pahalıdır ve ucuz tek kullanımlık yumuşak ağaç paletlerle karşılaştırıldığında çok daha masraflıdır. Plastik paletlere RFID çipleri gömülebilir ve bu sayede konum ve envanter takibi yapılabilir.

Plastik paletlerin üretiminde altı ana plastik işleme yöntemi kullanılır:

# Yüksek basınçlı enjeksiyon kalıplama
# Yapısal köpük kalıplama
# Termoform
# Kompresyon kalıplama
# Dönel kalıplama (rotasyonel kalıplama)
# Profil ekstrüzyon

### Ahşap Paletler
Ahşap paletlerin üretimi, ABD'deki sert ağaç kullanımının %43'ünü ve yumuşak ağaç kullanımının %15'ini oluşturmaktadır.

En ucuz paletler genellikle yumuşak ağaçtan yapılır ve genellikle tek kullanımlık olarak değerlendirilir. Bu tür paletler, seyahatin sonunda diğer ambalaj malzemeleriyle birlikte atılacak şekilde tasarlanmıştır. Bu paletler, yalnızca iki yönden kaldırılabilen basit stringer (yatak) paletlerdir.

Biraz daha karmaşık olan sert ağaç blok paletler, plastik paletler ve metal paletler dört yönden kaldırılabilir. Daha pahalı olan bu paletler genellikle depozito gerektirir ve göndericiye iade edilir veya ikinci el olarak satılır. Pek çok "dört yönlü" palet, taşıyabileceği yük kapasitesine ve diğer özelliklere göre renk kodlarıyla işaretlenmiştir. Ancak ahşap paletler, gıda ve ürün taşımacılığında E. coli gibi bakteriyel ve kimyasal kontaminasyon riskleri ile böcek istilasına açık olabilir. Bu nedenle ISPM 15 standartlarına uygunluk gereklidir.

Ahşap paletlerin yapımında kullanılan standartlar; genel kullanım, FDA onayı, depolama, kimyasal taşıma veya ihracat gibi amaçlara göre, beklenen yük ağırlığına, istenen ahşap türüne (geri dönüştürülmüş, sert, yumuşak, kurutulmuş ya da kombine) ve paleti bir arada tutacak bağlantı elemanlarına (zımba ya da çivi) göre değişebilir.

COVID-19 pandemisi sırasında tedarik ve iş gücü maliyetlerindeki artış nedeniyle ahşap palet fiyatları rekor seviyelere ulaştı.

Paletler, boyut ve yapı açısından çeşitlilik gösterse de temel olarak iki ana kategoriye ayrılır: "stringer" ve "blok" paletler. Belirli bir yük için uygun paleti tasarlamak ve ahşap seçeneklerini maliyetleri azaltacak şekilde değerlendirmek için çeşitli yazılımlar kullanılmaktadır.

**Stringer Paletler:** Bu palet türü, üç veya daha fazla paralel ahşap parçasından (stringer) oluşur. Üst güverte tahtaları stringerlere sabitlenerek palet yapısını oluşturur. Stringer paletler, dört yönden kaldırılabilmeleri için üzerlerinde oyuklar barındırabilir. Ancak stringer'lar üzerinden kaldırmak daha güvenlidir. Bu paletler hem ahşap hem de plastikten yapılabilir.

**Blok Paletler:** Blok paletler, daha verimli taşıma sağlamak için hem paralel hem de dik açılı stringerlar kullanır. Bu tür paletler, "dört yönlü" olarak da bilinir ve her yönden kaldırılabilir.

**Ahşap Palet Üretim Süreçleri:**

* Malzeme seçimi
* Ahşap plakaların/kirişlerin kesimi
* Gerekirse pah kırma
* Oyuk açma
* Çivi çakma

### Uluslararası Standartlar ve İşaretlemeler
Uluslararası Bitki Koruma Sözleşmesi (IPPC) nedeniyle, sınır ötesi taşımacılık için kullanılan paletlerin istilacı böcek ve bitki hastalıklarının taşıyıcısı olamayacak malzemelerden yapılmış olması gerekmektedir. Bu paletler, ISPM 15 standartlarına uygun olmalıdır.

Ham, işlenmemiş ahşaptan yapılmış paletler ISPM 15'e uygun değildir. Bu uygunluğu sağlamak için paletler şu yöntemlerden biriyle işlenmelidir:

* **Isıl İşlem (HT):** Ahşap, en az 30 dakika boyunca 56&nbsp;°C (133&nbsp;°F) çekirdek sıcaklığa ulaşacak şekilde ısıtılmalıdır.
* **Kimyasal Fümigasyon (MB):** Ahşap, metil bromür ile fümige edilmelidir. Ancak bu yöntem, ozon tabakasına zarar verdiği için 19 Mart 2010 itibarıyla AB üye ülkelerinde yasaklanmıştır.[10]

Isıl işlem veya kimyasal fümigasyon uygulanmış paletlerde, IPPC logosunun yanında HT (ısıl işlem) veya MB (metil bromür) işaretleri bulunur.

Ahşap dışındaki malzemelerden (çelik, alüminyum, plastik, kontrplak vb.) yapılan paletler, IPPC onayına gerek duymaz ve ISPM 15 düzenlemelerinden muaftır.

**Çelik Palet**

Çelik paletler, genellikle dayanıklılığın ve uzun ömürlülüğün ön planda olduğu durumlar için kullanılan taşıma ve depolama platformlarıdır. Çelik, yüksek mukavemeti, dirençli yapısı ve uzun ömrü ile ağır yük taşıma gereksinimlerini karşılamak için ideal bir malzemedir. Çelik paletler, kimya, otomotiv, inşaat ve gıda sektörleri gibi çeşitli endüstrilerde yaygın olarak kullanılmaktadır.

#### Çelik Paletlerin Avantajları

* **Dayanıklılık**: Çelik paletler, ağır yükler altında bile bükülmeye ve kırılmaya karşı dirençlidir. Uzun süreli kullanımlarda bile yapısal bütünlüğünü korur.
* **Hava Şartlarına Direnç**: Çelik, ahşap veya plastik malzemelere göre nem, sıcaklık değişimleri ve UV ışınlarına daha dayanıklıdır.
* **Yangın Dayanımı**: Çelik, yanıcı bir malzeme değildir ve yüksek sıcaklıklara dayanabilir. Bu özellik, yangın güvenliği gerekliliklerinin önemli olduğu ortamlarda tercih edilmesini sağlar.
* **Geri Dönüşüm**: Çelik paletler, tamamen geri dönüştürülebilir malzemelerden üretilebilir ve ömrünü tamamladıktan sonra yeniden işlenerek çevre dostu bir seçenek sunar.
* **Hijyen**: Çelik yüzeyler, temizliği ve sterilizasyonu kolaydır. Gıda veya ilaç sektöründe kullanım için uygundur.

#### Çelik Paletlerin Dezavantajları

* **Ağırlık**: Çelik paletler, ahşap ve plastik alternatiflere göre daha ağırdır, bu da taşımacılık sırasında enerji maliyetlerini artırabilir.
* **Maliyet**: Üretim maliyetleri genellikle ahşap ve plastik paletlerden daha yüksektir. Ancak uzun ömürleri sayesinde toplam maliyet avantajı sağlayabilirler.
* **Korozyon Riski**: Paslanmaz çelik gibi özel alaşımlar kullanılmadığında, çelik paletler zamanla korozyona uğrayabilir. Bu risk, uygun kaplamalarla azaltılabilir.

#### Kullanım Alanları

* **Ağır Sanayi**: Çelik paletler, özellikle ağır makinelerin veya ekipmanların taşınması ve depolanmasında kullanılır.
* **Kimya Sektörü**: Kimyasal maddelere karşı dayanıklılığı sayesinde tehlikeli maddelerin taşınmasında güvenilir bir seçenektir.
* **Gıda ve İlaç Sektörü**: Hijyen gereksinimlerini karşılayabilmesi nedeniyle bu sektörlerde yaygın olarak tercih edilir.

#### Çelik Palet Çeşitleri

# **Katı Tabanlı Çelik Paletler**: Ağır yüklerin sabit bir şekilde taşınması için uygundur.
# **Çelik Kafes Paletler**: Depolama ve taşımacılık sırasında şeffaflık ve güvenlik sunar.
# **Yığılabilir Çelik Paletler**: Depolama alanından tasarruf sağlamak için tasarlanmıştır.

#### Üretim Süreci
Çelik paletler, aşağıdaki aşamalardan geçerek üretilir:

# **Malzeme Seçimi**: Çelik levhalar veya çubuklar seçilir.
# **Kesim**: İstenilen ölçülere göre çelik kesilir.
# **Kaynak**: Parçalar birleştirilir ve kaynak yapılır.
# **Kaplama**: Korozyona dayanıklılık için yüzey kaplamaları uygulanır (örneğin galvanizleme veya toz boyama).
# **Test**: Yük dayanımı ve güvenlik testleri yapılır.

#### Standartlar ve Sertifikalar
Çelik paletler, uluslararası taşımacılık ve güvenlik standartlarına uygun olarak üretilir. Bazı yaygın standartlar şunlardır:

* ISO 8611 (Palet Performans Testleri)
* EN 13698 (Metal Palet Spesifikasyonları)

Çelik paletler, uzun ömürlü, dayanıklı ve çevre dostu özellikleriyle endüstriyel taşımacılık ve depolama ihtiyaçlarında güçlü bir çözüm sunmaktadır.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız
*Euro palet
*Karton palet