2023 Nijer askerî darbesi

26 Temmuz 2023'te Nijer'de, cumhurbaşkanlığı muhafızlarının cumhurbaşkanı Mohamed Bazoum'u tutukladığı ve muhafızların komutanı general Abdourahamane Tchiani'nin kendisini yeni bir askerî cuntanın lideri ilân ettiği bir darbe meydana geldi. Cumhurbaşkanlığı koruma güçleri ülke sınırlarını kapattı, devlet kurumlarını askıya aldı ve sokağa çıkma yasağı ilân etti.

Bu, ülkenin 1960'ta Fransa'dan bağımsızlığını kazanmasından bu yana beşinci ve 2010'dan bu yana ilk askerî darbe oldu.

## Arka plan
Nijer daha önce 1960'ta Fransa'dan bağımsızlığını kazanmasından bu yana en sonuncusu 2010'da olmak üzere dört askerî darbe yaşamıştı. Arada, en sonuncusu 2021'de, askerî muhaliflerin cumhurbaşkanı seçilen Mohamed Bazoum'un yemin töreninden iki gün önce başkanlık sarayını ele geçirmeye çalıştığı birkaç darbe girişimi oldu. Bazoum, ülkenin demokratik olarak seçilmiş ilk cumhurbaşkanıydı. Darbe, 2021'de Gine, Mali ve Sudan gibi yakın ülkelerde ve Ocak ve Eylül 2022'de Burkina Faso'da meydana gelen ve bölgenin "darbe kuşağı" olarak anılmasına yol açan son darbelerin ardından geldi.

Nijer, son yıllardaki başarılı darbeler nedeniyle Gine, Mali ve Burkina Faso'yu üyelikten uzaklaştırmış olan ECOWAS'ın bir üyesidir. Nijerya Devlet Başkanı Bola Tinubu, 9 Temmuz 2023'te ECOWAS'ın Başkanlığına atandı ve aynı gün yaptığı açıklamalarda, "Batı Afrika alt bölgesinde darbe üstüne darbeye izin vermeyeceğiz. Bunu Afrika Birliği, Avrupa, Amerika ve İngiltere ile ciddiye alacağız” dedi.

Analistler, artan yaşam maliyeti ve hükûmetin beceriksizliği ve yolsuzluğuna ilişkin algıların isyanı tetiklemiş olabileceğini söylediler. Ülke sık sık BM'nin İnsani Gelişme Endeksi'nin en alt sıralarında yer almaktadır ve ayrıca ordusu ABD'den eğitim ve lojistik destek almasına rağmen El Kaide, Irak ve Şam İslam Devleti ve Boko Haram liderliğindeki İslamcı isyanlardan zarar gördü. Fransa ve Türkiye'nin ülkede üsleri bulunmaktadır.

Nijer'de Fransız karşıtı duygularla birlikte, Rus nüfuzunun ve Wagner Grubu paralı asker şirketinin ülkeye girişine elverişli bir düşünce akımı büyümeye başlamıştı. Mali ve Burkina Faso'daki son darbelerin ardından Rusya, Wagner aracılığıyla bölgede Fransızlara karşı zemin kazanmaktadır. Aynı zamanda Türkiye de zemin kazanmaktadır.

## Olaylar

### 26 Temmuz

#### Bazum'un tutuklanması

26 Temmuz'un başlarında Nijerya cumhurbaşkanlığının Twitter hesabı, General Abdourahamane Tchiani  komutasındaki başkanlık muhafızlarının "Cumhuriyet karşıtı bir gösteri" düzenlediğini duyurdu. Ayrıca cumhurbaşkanı Mohamed Bazoum ve ailesinin, başkent Niamey'deki başkanlık sarayında tutulduğuna dair raporların ortaya çıkmasının ardından sağlık durumunun iyi olduğu belirtildi. İçişleri Bakanı Hamadou Souley de tutuklanarak sarayda tutulurken, günün ilerleyen saatlerinde Cumhurbaşkanlığı Muhafızlarının yaklaşık yirmi üyesi dışarıda görüldü. Darbenin, Bazoum'un görevinden almayı planladığını söylediği Tchiani tarafından yönetildiği bildirildi. Bazoum'a yakın kaynaklar, ilişkilerinin gerginleştiği bildirildiği için 24 Temmuz'daki kabine toplantısında Tchiani'nin görevden alınmasına karar verdiğini söyledi.

Cumhurbaşkanı Bazoum'un eşi Hadiza Bazoum ve oğlu Salem, darbe sırasında kızları Paris'teyken cumhurbaşkanlığı sarayında onunla birlikte alıkonuldu.

#### Askeri Seferberlik
Sabah saatlerinde saray ve çevredeki bakanlıklar askeri araçlarla kapatıldı ve saray personelinin ofislerine girmesi engellendi. Bazoum'un 400 kadar sivil destekçisi saraya yaklaşmaya çalıştı, ancak Cumhurbaşkanlığı Muhafızları tarafından açılan ateşle dağıtıldı ve bir kişi yaralandı. Niamey'in başka yerlerinde durum sakin olarak tanımlandı. Cumhurbaşkanlığı ayrıca, Bazoum'u destekleyen protestoların ülkenin denizaşırı diplomatik misyonları çevresinde meydana geldiğini iddia etti.

## Analiz
Darbe, Mali'deki 2020 darbesinden bu yana Batı ve Orta Afrika'da meydana gelen yedinci darbedir

Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'nden Cameron Hudson, darbenin Nijer'in İslamcı isyana karşı mücadelesini etkileyebileceğini söyleyerek, Nijerya ordusunun militanlarla savaşmak için aldıkları desteklerin seviyesinden memnun olmadığına dair göstergeler olduğunu belirtti. Konrad Adenauer Vakfı'ndaki Sahel programının başkanı Ulf Laessing, Güvenlik ve siyasi risk danışmanlığı şirketi olan Dragonfly'nın Afrika analisti Flavien Baumgartner, ülkenin önemli bir uranyum üreticisi olduğu göz önüne alındığında, Bazum'un görevden alınmasının Wagner Grubu'nun Nijer'e doğru genişlemesine yol açabileceğini söyledi.

## Tepkiler

Batı Afrika Ülkeleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS), 30 Temmuz'da 1 hafta içinde Bazom'un tekrar başa geçirilmesi yoksa yaptırımların ve güç kullanımın olacağına dair uyardı. Nijer şartlara uymadığı için 10 Ağustos'ta ECOWAS üye ülkeleri konu ilgili buluşacaktır.

## Ayrıca bakınız
* Askeri cunta
* İnsani Gelişme Endeksi'ne göre ülkelerin listesi
* Nijer'de cihatçı isyan

## Notlar

## Kaynakça