III. Ştefan

**III. Ştefan,** daha çok **Büyük Stefan** olarak bilinir. 1457'den 1504'e kadar Boğdan Voyvodası (veya Prensi) idi. Tahta geçen kardeşi ve Stefan'ın amcası Peter III Aaron tarafından düzenlenen bir komploda 1451'de öldürülen Bogdan II'nin oğlu ve ortak hükümdarıydı. Stefan Macaristan'a ve daha sonra Eflak'a kaçtı; Eflak Voyvodası Vlad III Țepeş'in desteğiyle Boğdan'a döndü ve Aaron'u 1457 yazında Polonya'ya sığınmaya zorladı. Moldova Metropoliti I. Teoktist, Stefan'ı prens ilan etti. Polonya'ya saldırdı ve Polonya Kralı IV. Casimir Jagiellon'un Peter Aaron'u desteklemesini engelledi, ancak sonunda 1459'da Casimir'in hükümdarlığını tanıdı. Stephen, Tuna üzerindeki önemli bir liman olan Kili'yi yeniden ele geçirmeye karar verdi ve bu da onu Macaristan ve Eflak ile çatışmaya soktu. 1462'de Osmanlı'nın Eflak'ı işgali sırasında şehri kuşattı ancak kuşatma sırasında ciddi şekilde yaralandı. İki yıl sonra şehri ele geçirdi. 1467'de Macaristan Kralı Matthias Corvinus'a karşı Transilvanya Üç Milleti liderlerine destek sözü verdi. Corvinus Boğdan'ı işgal etti ancak Stephen onu Baia Muharebesi'nde yendi. Peter Aaron, Aralık 1470'te Macar desteğiyle Boğdan'a saldırdı ancak Stephen tarafından yenildi ve onu hala destekleyen Moldova boyarlarıyla birlikte idam edildi. Stephen eski kaleleri restore etti ve yenilerini inşa etti, bu da Moldova'nın savunma sistemini iyileştirmenin yanı sıra merkezi yönetimi güçlendirdi. Osmanlı'nın yayılması, Karadeniz bölgesindeki Moldova limanlarını tehdit ediyordu. 1473'te Stephen, Osmanlı padişahına haraç ödemeyi (*haraç* ) bıraktı ve Osmanlı egemenliğini kabul eden yöneticilerini himayesindekilerle değiştirmek için Eflak'a karşı bir dizi sefer başlattı. Ancak, Stephen'ın desteğiyle tahta geçen her prens kısa sürede padişaha hürmet göstermek zorunda kaldı.

Stephen sonunda 1475'te Vaslui Muharebesi'nde büyük bir Osmanlı ordusunu yendi. Papa Sixtus IV tarafından *Athleta Christi* ("Mesih'in Şampiyonu") olarak anıldı, ancak Moldova'nın askeri destek umutları gerçekleşmedi. Ertesi yıl, Osmanlı Sultanı II. Mehmed, Valea Alba Muharebesi'nde Ştefan'ı bozguna uğrattı, ancak erzak eksikliği ve bir veba salgını onu Moldova'dan çekilmeye zorladı. Matthias Corvinus ile yapılan ateşkesi fırsat bilen Osmanlılar, 1484'te Chilia'yı ve Kırım Tatar müttefikleri Cetatea Albă'yı (şimdi Ukrayna'da Bilhorod-Dnistrovskyi ) ele geçirdi. Corvinus, Stephen'a iki Transilvanya arazisi vermesine rağmen, Moldova prensi, Chilia ve Cetatea Albă'yı geri almak için kendisine destek sözü veren Casimir'e saygılarını sundu. Stephen'ın iki limanı ele geçirme çabaları başarısızlıkla sonuçlandı. 1486'dan itibaren Osmanlılara yıllık bir haraç daha ödedi. Sonraki yıllarda, Moldova'da düzinelerce taş kilise ve manastır inşa edildi ve bu da belirli bir Moldova mimarisinin gelişmesine katkıda bulundu.

IV. Casimir'in halefi John I. Albert, Moldova'yı küçük kardeşi Sigismund'a vermek istedi, ancak Stephen'ın diplomasisi onu yıllarca Moldova'yı işgal etmekten alıkoydu. John Albert 1497'de Moldova'ya saldırdı, ancak Stephen ve Macar ve Osmanlı müttefikleri, Kozmin Ormanı Muharebesi'nde Polonya ordusunu bozguna uğrattı. Ştefan tekrar Kili ve Cetatea Albă'yı geri almaya çalıştı, ancak 1503'te iki limanı da Osmanlılara kaybettiğini kabul etmek zorunda kaldı. Son yıllarında oğlu ve eş hükümdarı Bogdan III, hükûmette aktif bir rol oynadı. Stephen'ın uzun yönetimi, Moldova tarihinde bir istikrar dönemini temsil etti. 16. yüzyıldan itibaren hem tebaası hem de yabancılar onu büyük bir hükümdar olarak hatırladı. Modern Rumenler onu en büyük ulusal kahramanlarından biri olarak görüyor ve aynı zamanda Moldovanizm'de kült bir figür olarak varlığını sürdürüyor. 1992 yılında Rumen Ortodoks Kilisesi tarafından aziz ilan edilmesinin ardından "Büyük ve Kutsal Stefan" (*Ștefan cel Mare și Sfânt*) unvanıyla anılmaya başlandı.

## Ayrıca bakınız
*Racova Muharebesi