Sâdık el-Mehdî

**Sadık el-Mehdi** (; 25 Aralık 1935 - 26 Kasım 2020), **Sadık es-Sıddık** olarak da bilinir, 1966'dan 1967'ye ve 1986'dan 1989'a kadar Sudan başbakanı olan siyasi ve dini figürdü. Ulusal Ümmet Partisinin başkanı ve İslam'ın kurtarıcısı mehdi olduğunu iddia eden Ensar imamı Muhammed Ahmed'e (1844-1885) bağlılık sözü veren bir sufi tarikatındandı.

## Kişisel yaşamı
Sadık el-Mehdi, 25 Aralık 1935'te Sudan'ın Omdurman iline bağlı El-Abasya'da doğdu.

Ümmet Partisinin kurucusu Seyyid Abdurrahman el-Mehdi'nin baba tarafından torunu ve Sudan'ı Britanya-Mısır yönetiminden kurtarmak için Mehdi Savaşı'na öncülük eden Ensar ve Mehdi'nin Sudanlı şeyhi Muhammed Ahmed'in büyük torunuydu. Aynı zamanda Sudanlı-İngiliz aktör Alexander Siddig'in amcasıydı.

Sadık el-Mehdi iki kez evlendi ve şu anda Ulusal Ümmet Partisinin yöneticilerinden biri olan ve adını dedesi İmam el-Sıddık'tan alan Sıddık adında bir oğlu da dahil olmak üzere on çocuğu oldu. Kızı Meryem de Ulusal Ümmet Partisi'nin yöneticilerinden biridir.

## Siyasi yaşamı
Sadık el-Mehdi iki kez Sudan'ın başbakanıydı: ilki 1966-67'de ikincisi 1986'dan 30 Haziran 1989'da görevden alınmasına kadar.

### Başbakan olarak ilk dönem (1966-1967)

1965 seçimlerinden sonra Ulusal Ümmet Partisi ile Ulusal Birlik Partisi arasında bir koalisyon hükûmeti kuruldu. Partisinden Muhammed Ahmed Mahgub başbakan, UBP başkanı İsmail el-Ezheri ise devlet başkanı oldu. Ancak bu koalisyon, iki tarafın Dışişleri Bakanlığı'nın denetimi konusunda anlaşamamaları üzerine Ekim 1965'te çöktü. Temmuz 1966'da Başbakan Mahgub, parlamentoda yapılan veto oylamasından sonra istifa etti.

Mahgub'un istifası Ümmet Partisi'ni iki gruba ayırdı: Muhalefet grubu Mahgub liderliğindeydi ve Sadık'ın amcası İmam el-Hadi el-Mehdi tarafından onaylanırken, Sadık UBP ile çalışmaya istekli olan gruba liderlik etti. Sadık'in taraftarları daha büyük olduğu için UBP desteğiyle başbakan oldu. Güney illeri için bölgesel kalkınmayı ve daha fazla özerkliği destekledi. Bu vaatler, Sudanlı sivillerin ve ordu subaylarının birçoğu tarafından beğenilmedi. Mayıs 1967'de Sadık, koalisyon ortaklarının desteğini kaybetti. Mahgub, Ulusal Birlik Partisi ve Demokratik Halk Partisi koalisyonu ile başbakan olarak geri döndü. 1968 seçimlerinde Sadık'ın fraksiyonu, Mahgub'un fraksiyonundan daha fazla sandalye kazandı. Ancak Sadık kendi koltuğunu Mahgub'un fraksiyonundan bir adaya kaybetti.

### Muhalefet dönemi (1967-1986)
Cafer Numeyri, 25 Mayıs 1969'da bir darbe ile Sudan'da iktidara geldi. Mart 1970'te Aba Adası'na yapılan saldırıdan sonra  Sadık, Numeyri tarafından defalarca kez hapse atıldı ve 1974'te sürgüne gönderildi. Sadık, yurtdışında Ulusal Cephe olarak bilinen bir muhalefet örgütü kurdu. 1977'de Sadık ve Numeyri, 1000 siyasi tutukluyu serbest bırakan, Sadık'a af veren, partizan olmayan muhalefet adaylarının parlamentoda bulunmasına izin veren ve daha fazla demokratik reformlar planlayan bir anlaşmayı müzakere etti. Sadık daha sonra geri döndü ve Numeyri'nin Sudan Sosyalist Birliğine muhalefet etmeye başladı.

### Başbakan olarak ikinci dönem (1986-1989)
1986 seçimlerinden sonra Sadık, (liderliğini yaptığı) Ümmet Partisi, Ulusal İslami Cephe (kayınbiraderi Hasan et-Turabi liderliğindeki); Demokratik Birlik Partisi (Muhammed Osman el Mirghani el-Hatim liderliğindeki); ve dört küçük Güney partisinden oluşan bir koalisyon hükûmeti kurdu. Ancak, bu koalisyon başarısız oldu ve Sadık'in İkinci Sudan İç Savaşı'nı sona erdirme ve devam eden ekonomik krizi düzeltme girişimleri de sonuçsuz kalmış oldu. 30 Haziran 1989'da Tuğgeneral Ömer el Beşir liderliğindeki bir darbeyle hükûmeti devrildi. Sudan Başbakanlığı görevi daha sonra kaldırıldı.

### 1989 darbesi ve sonrası

Sadık, devrildikten sonra Beşir'e karşı Ümmet Partisi'ne liderlik etmeye devam etti. Bir dönemi sürgünde geçirdi. Kasım 2000'de Sudan'a döndü. Eski bir hükûmet başkanı olarak Madrid Kulübü'ne katıldı.

2010 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde başarısız oldu. Seçim kampanyasında Beşir'i, ülkenin istikrarını bozacağı gerekçesiyle insanlığa karşı suçlar ve savaş suçları suçlamalarıyla karşı karşıya kalması için Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne teslim etmeyeceğine söz verdi. 2014 yılında hükûmet, Sadık'in isyancılarla işbirliği yaptığını iddia etti ve onu Mısır'a kaçmaya zorladı. Sadık, 26 Ocak 2017'de Hartum'a döndü.

Nisan 2019'da Beşir, aylarca süren kitlesel protestoların ardından bir darbeyle devrildi. Sadık, partisinin protestolara verdiği desteği ve bunların gelecekteki sivil geçiş hükümetlerinin bir parçası olmayacaklarını söyledi. Ayrıca, Sudan'ın Uluslararası Ceza Mahkemesine katılması ve suçlamalarla yüzleşmek üzere Beşir'i teslim etmesi gerektiğine karar verdi. Mayıs 2019'da Sadık siyasetten emekli olduğunu açıkladı.

24 Ekim 2020'de Sudan İsrail'le diplomatik ilişkilerini normalleştirmeye başladığında, Mehdi bu adımı şiddetle kınarken, ABD Başkanı Donald Trump'ı (anlaşmanın baş arabulucularından biri) Müslümanlara ve siyahlara karşı ırkçı olmakla ve İsrail'i "apartheid devleti" olmakla suçladı.

## Ölümü
Sadık, 26 Kasım 2020'de Birleşik Arap Emirlikleri'nin Abu Dabi kentinde yaklaşık bir ay hastanede tedavi gördükten sonra COVID-19 komplikasyonlarından dolayı öldü.

## Yayıncılık kariyeri
Sadık, çeşitli bilimsel ve politik kitapların yazarıydı: *Güney Sorunu* (1964); *Sürgündeki Konuşmalar* (1976); *Mehdicilik Üzerine Sorular* (1979); *Meşru Cezalar ve İslami Sosyal Sistemdeki Konumları* (1987); *Sudan'da Demokrasi: Geri Dönecek ve Zafer* (1990); *Doksanların Zorlukları* (1991). Siyasi kariyerinin yanı sıra, "Kur'an ve Hadis'ten modern dünyanın ihtiyaçlarına uyarlanmış bir şeriat çıkaracak yeni bir tür dini düşüncenin" teorileştirilmesine ve açıklanmasına yardımcı olduğu için hatırlanmaktadır. Tarih Profesörü Albert Hourani, Sadıkın entelektüel katkılarını "sorumlu ama cesur" olarak nitelendiriyor.

## Eğitim

* Lisans Felsefe ve Ekonomi Oxford Üniversitesi
* Yüksek Lisans Politika Oxford Üniversitesi

## Ayrıca bakınız

* Kuzey ve Güney Sudan arasındaki Birinci Sudan İç Savaşı (1955-1972)
* İkinci Sudan İç Savaşı (1983-2005), birinci savaşın devamı
* Darfur Savaşı (2003-2020)

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Helen Chapin Metz, ed., "Ümmet Partisi" , *Sudan: Bir Ülke Araştırması* . Washington: Kongre Kütüphanesi için GPO, 1991.

|-