open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çamlıca, Şavşat

**Çamlıca**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Çamlıca köyünün eski adı **Çartuleti**'dir. Gürcüce bir yer adı olan Çartuleti (ჩართულეთი), "çatak" anlamına gelir. Bu ad Türkçeye "Çartulet" (چارتولت) olarak girmiştir. 1925'te adının Çamlıca olarak değiştirilmesinden sonra da köyün eski adı uzun süre resmi kayıtlarda "Çamlıca (Çartulet)" biçiminde kullanılagelmiştir.

Çartuleti, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde kalıntıları bulunan kule de bu dönemden kalmış olmalıdır.

Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılı kayıtlarında Çartuleti ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Hemen yakınındaki Hantuşeti ise, bu deftere göre Çıldır Eyaleti'nin Şavşat (Satlel) sancağına bağlı köylerden biriydi.

Çartuleti, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde Çartuleti, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasında Satlel-Rabat nahiyesine bağlı Soporo köyünün bir mahallesiydi. Rus idaresinin “Çartulet” (Чартулетъ) olarak kaydettiği yerleşimin nüfusu 14 haneden oluşuyordu. Soporo köyünde ise 34 hanede 228 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Bununla birlikte eski bir Gürcü yerleşimi olan Çartuleti'de Muçurtana (მუჭურტანა), Çoravelta (ჭორაველთა), Avçala (ავჭალა), Orbuka (ორბუკა) gibi Gürcüce mevki adları bugün de kullanılmaktadır.

Çartuleti köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Çartuleti köyünü de kapsayan Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.

Çartuleti, 1922 tarihinde Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi. "Çartulet" adıyla kaydedilmiş olan köyün nüfusu, 124'ü kadın ve 105'i erkek olmak üzere, 33 hanede yaşayan 229 kişiden oluşuyordu. Bu tespitte de köyün nüfusu "Türk" olarak kaydedilmişti. Çartuleti veya Çartulet Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Çamlıca olarak değiştirilmiştir. 1940 genel nüfus sayımında Çamlıca, Çoruh vilayetine bağlı Şavşat kazasının merkez nahiyesinin 23 köyünden biriydi ve nüfusu 347 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Çamlıca köyünün nüfusu 475 kişiye çıkmıştı ve bu nüfus içinde 254 kişi okuma yazma biliyordu.

Çamlıca köyünde varlığı bilinen tek tarihsel yapı Çartuleti Kulesi'dir (5 x 1,5 m). Bir gözetleme kulesi olduğu anlaşılan yapının tarihsel Şavşeti bölgesinin savunma sisteminin bir parçası olduğu anlaşılmaktadır. Bugün yıkık olan kule, güneybatısındaki Hantuşeti Kalesi'nin kulelerini görüyordu.

## Coğrafya
Köy; Artvin il merkezine 80&nbsp;km, Şavşat ilçe merkezine 15&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
* Yerelnet
Çavdarlı, Şavşat

**Çavdarlı**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Çavdarlı köyünün eski adı Türkçe kaynaklarda Sorsel'dir. Nitekim 1835 tarihli nüfus defterinde ve Artvin vilayeti üzerine 1927 tarihli Osmanlıca bir kaynakta Sorsel (سورسەل) biçiminde kaydedilmiştir. Bu yer adı Gürcüce kaynaklarda ise Sorseli (სორსელი), Tzortzeli (წორწელი) biçiminde geçer. Sorseli veya Sorsel, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlı Sorsi ile aynı kökten geliyor olabilir.

Sorseli, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde kalıntıları bulunan Sorseli Kulesi de bu dönemden kalmış olmalıdır. Nabeğlavi (ნაბეღლავი), Tzisvilhevi (წისვილხევი), Hizandari (ხიზანდარი), Verana (ვერანა), Gvirgvineteli (გვირგვინეთელი), Kokola (კოკოლა), Naslevi (ნასლევი) gibi mevki adları da buranın eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.

Sorseli köyü, Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu belirlediği 1835 yılında Çıldır Eyaleti'ne bağla Şavşat (Satlel) sancağının köylerinden biriydi. Bu tarihte köyde 27 hanede 65 erkek bulunuyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Sorsel köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 130 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Sorseli, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde Sorseli, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasında Anklia nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Rus idaresinin Tsortsel (Цорцель) olarak kaydettiği yerleşimin nüfusu, 115'i erkek ve 96'sı kadın olmak üzere, 31 hanede yaşayan 211 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir.

Sorsel köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sorsel köyünü de kapsayan Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.

Sorseli köyü, 1922 tarihinde Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi. "Sorsel" adıyla kaydedilmiş olan köyün nüfusu, 143'ü kadın ve 129'u erkek olmak üzere, 41 hanede yaşayan 272 kişiden oluşuyordu. Bu tespitte de köyün nüfusu "Türk" olarak kaydedilmişti. Sorseli veya Sorsel Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Çavdarlı olarak değiştirilmiştir. 1940 genel nüfus sayımında Çamlıca, Çoruh vilayetine bağlı Şavşat kazasının merkez nahiyesinin 23 köyünden biriydi ve nüfusu 411 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Çavdarlı köyünün nüfusu 531 kişiye çıkmıştı ve bu nüfus içinde 207 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Köy; Artvin il merkezine 90, Şavşat ilçe merkezine 25&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Çermik, Şavşat

**Çermik**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Çermik köyünün eski adı **Mikeleti**'dir. Gürcüce bir yer adı olan Mikeleti (მიქელეთი), kişi adı olan Mikel'den (მიქელ) türemiş olup Mikel'in yurdu anlamına gelir. Bu yerleşimde "Mikeladze"lerin yaşadığı yerin adından anlaşılmaktadır.

Mikeleti, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Ancak Mikeleti erken dönem Osmanlı kayıtlarında geçmemektedir. Bununla birlikte günümüze kalıntıları ulaşan kilise köyün Osmanlı döneminden önce de bir yerleşim olduğunu göstermektedir.

Mikeleti, Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Çıldır Eyaleti'nin İmerhev sancağında yer alıyordu. Ayrı bir köy olarak kaydedilmemiş olan bu yerleşim, büyük bir olasılıkla Garklobi köyünün bir mahallesiydi. Mikeleti, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Osmanlı Devleti'nin Rusya İmaparatorluğu'na savaş tazminatı olarak bıraktığı bölgede bulunuyordu. Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında Mikelet (Микелетъ) şeklinde kaydettiği köy, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına (*uçastok*) bağlı Garkloba köyünün altı mahallesinden biriydi. Bu tarihte Garkloba köyünde 73 hanede 548 kişi yaşıyordu. Mikeleti’de ise, 11 hane bulunuyordu. Köyde hane başına düşen ortalama kişi sayısı üzerinden bu yerleşim yerinde yaklaşık 80-85 kişinin yaşadığı söylenebilir. Hem köyün hem de mahallerinin nüfusu Gürcülerden oluşuyordu. Klarceti ve Şavşeti bölgelerinde bulunmuş olan Nikolay Marr'ın 1904 yılında verdiği bilgiye göre, Tetrakedi’de ziyarette bulunan insanlar, ardından Mikeleti’deki sulara gidiyordu. Mikeleti’de şifalı sayılan hem sıcak hem de soğuk sular vardı. Mikeleti suyunun çeşitli hastalıklara iyi geldiğine inanılıyordu. 

Mikeleti köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Sovyet Rusya tarafından kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Mikeleti Türkiye'ye bırakıldı.

Mikeleti 1922 nüfus cetvelide ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Bu tarihte de Garklobi köyünün bir mahallesi olduğu anlaşılmaktadır. Bu arada Mikeleti Türkçe olmadığı için adı buradaki ünlü kaplıcalardan dolayı Çermik olarak değiştirilmiştir. Çermik, Çoraklı köyünün bir mahallesiyken, 1978'de bu köyden ayrılarak köy statüsü kazandı.

Mikeleti'de ne zaman inşa edildiği bilinmeyen köy kilisesinin yıkıntıları bugün köyün merkezinin 1,5&nbsp;km doğusunda bulunmaktadır.

## Coğrafya
Çermik köyü, Artvin il merkezine 95&nbsp;km, Şavşat ilçe merkezine 30&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Arpalı, Şavşat

**Arpalı**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Arpalı köyünün eski adı Zendaba'dır. Gürcüce bir yer adı olan Zendaba (ზენდაბა), "Zena Daba"dan (ზენა დაბა) değişime uğramıştır ve "Yukarı köy" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye Zenduba / Zendoba gibi farklı biçimlerde girmiştir.

Zendaba, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim bu yerleşimi Osmanlılar 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Natievi (ნათიევი), Ahoti (ახოთი), Çuta (ჭუტა), Lertzmana (ლერწმანა) gibi günümüzde de kullanılan yer adları da buranın eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.

Zendaba, Osmanlı idaresinin 1835 yılında vergi belirleme ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği sırada Çıldır Eyaleti'nin İmerhevi sancağına bağlı köylerden biriydi. Köyde 34 hanede 108 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Zebdaba'nın toplam nüfusunun yaklaşık 216 kişiden oluştuğu söylenebilir.

Zendaba, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Zendaba (Зендаба) olarak kaydettiği yerleşim, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı Anklia nahiyesinin 11 köyünden biriydi. Zendaba köyünde, 97'i erkek ve 86'sı kadın olmak üzere, 32 hanede 183 kişi yaşıyordu. Bir hane hariç nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmişti. 1 hanede ise, 3'ü erkek ve 2'si kadın olmak üzere 5 Gürcü yaşıyordu.

Zendaba, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından Zendaba köyü fiilen Türkiye'ye katıldı. Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla bu köyü de kapsayan Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.

Zendaba, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında Artvin livasının Şavşat kazasının merkez nahiyesinin bir köyüydü ve nüfusu 48 hanede yaşayan 330 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte köyün nüfusunun tamamı "Türk" olarak yazılmıştır. Zendaba Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Arpalı olarak değiştirildi. Arpalı, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetine bağlı Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 456 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde köyde yaşayan insan sayısı 669 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 366 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Köy; Artvin il merkezine 74&nbsp;km, Şavşat ilçe merkezine 9&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Çiftlikköy, Şavşat

**Çiftlikköy**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Günümüzde Çiftlik ve Dalkırmaz adlarını taşıyan yerleşimler, eski Anklia köyünün sınırları içinde yer alır. Bundan dolayı Anklia veya Ankliya, değişik kaynaklarda her iki köyün de eski adı olarak geçer.

Çiftlikköy, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir.

Çiftlikköy'ün bulunduğu bölge 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitinde Çiftlikköy, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı Anklia (Анклиа) köyünün üç mahallesinden biriydi. Rus idaresinin Çiftlik (Чифтлукъ) adıyla kaydettiği mahallede 12 haneden bulunuyordu. Anklia köyünün nüfus ise, 137'i erkek ve 129'u kadın olmak üzere, 43 hanede yaşayan 266 kişiden oluşuyordu. Bir hane hariç köyün nüfusu Türk olarak kaydedilmiştir. Bir hanede ise, 3'ü erkek ve 3'ü kadın olmak üzere 6 Gürcü yaşıyordu. Bununla birlikte Çiftlik köyünde Ukançala (უკანჭალა: "arka dere"), Kedikuri (ქედიყური: "tepe kulağı") gibi Gürcüce mevki adları bugün de kullanılmaktadır.

Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus tespitinde Çiftlik bir mahalle olarak Ankliya köyünün sınırları içinde yer alıyordu. 1925 yılında Artvin vilayetinde yer adları değiştirilirken köy Çiftlik olarak kaydedilmiş, Anklia da Çiftlik köyünün bir mahallesi kabul edilmiştir. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de bu yerleşimin adı Çiftlik (چفتلك) olarak geçer. Çiftlik, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 807 kişiden oluşuyordu. Anklia mahallesi 1955'te Çiftlik köyünden ayrılarak Ankliya adıyla ayrı bir köy haline getirilmiştir. 1965 yılına gelindiğinde Çiftlik köyünde yaşayan insan sayısı 877 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 302 kişi okuma yazma biliyordu. Bu nüfus sayımında Anklia Dalkırmaz köyünün eski adı olarak verilmiştir.

## Coğrafya
Çiftlik köyü, Artvin il merkezine 60&nbsp;km, Şavşat ilçe merkezine 14&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
* Şavşat Çiftlik Köyü Resimleri
Demirkapı, Şavşat

**Demirkapı**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Demirkapı köyünün eski adı Türkçe kaynaklarda Kurela olarak geçer. Bu ad Gürcüce Kvirala veya Mkvirala'dan (ყვირალა / მყვირალა) gelir. Kvirala, "çağıltı" anlamındaki Gürcüce "kvirili" (ყვირილი) kelimesinden türemiş bir yer adıdır ve "çağıltılı" anlamına gelir. Bu yer adı, İmerhevi Deresi'nin bir kolu Kvirala Deresi'nden geliyor olabilir. Gürcistan'da Rioni Nehri'nin bir kolu da Kvirala adını taşımaktadır.

Kvirala köyü, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'nin yerleşim yerlerinden biridir. Nitekim Osmanlılar burayı 16. yüzyılda, birleşik Gürcistan Krallığı'ndan sonra bölgeye hakim olan Samtshe-Saatabago'dan  ele geçirdi. Demirkapı köyünde bugüne ulaşmış olan Kvatsitela (ქვაწითელა), Nakapi (ნაკაფი), Satavikedi (სათავიქედი), Çolvana (ჭოლვანა) gibi Gürcüce mevki adları da buranın eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.

Kvirala köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından 1878'de imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde köy Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasında yer alıyordu. 1886 nüfus sayımında Kurela (Курела) olarak kaydedilmiş olan yerleşim, Garkloba nahiyesine bağlı Cinal köyünün dokuz mahallesinden biriydi. Bu nüfus sayımında Cinal köyünde 91 hanede 664 kişi yaşıyordu. Büyükçe bir yerleşim olan Kurela'da ise, 18 hane bulunuyordu. Cinal köyünde hane başına düşen ortalama kişi sayısı üzerinden mahallede yaklaşık 130 kişinin yaşadığı söylenebilir. Cinal köyünün nüfusu bu tarihte Gürcüler ve Türklerden oluşuyordu.

Kvirala köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Sovyet Rusya tarafından kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Kvirala Türkiye'ye bırakıldı.

Kvirala veya Kurela, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespitinde ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Bu tarihte Merya nahiyesine bağlı Cinal köyünün bir mahalle olduğu tahmin edilebilir. Bu tarihten sonra Kvirala, Demirkapı adıyla ilk kez, 1960 genel nüfusu sayımında köy olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Şavşat kazasının Merya nahiyesine bağlı bir köy olarak geçer. 1965 genel nüfus sayımında "Demirkapı (*Kurela*)" biçiminde kaydedilmiş olan köyün nüfusu 257 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 103 kişi okuma yazma biliyordu.

Demirkapı köyünün merkezinin 700 metre doğusunda, derenin sağ kıyısında kayalık bir tepede oval bir yapının duvarları günümüze ulaşmıştır. Bir tarafı kayaya yaslanmış olan bu yapı, kireç harcı kullanılarak kaba yontu taşlarla inşa edilmiştir. Bu yapının bir gözetleme kulesi olduğu tahmin edilmektedir.

## Coğrafya
Demirkapı köyü, Artvin il merkezine 103&nbsp;km, Şavşat ilçe merkezine ise 38&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Düzenli, Şavşat

**Düzenli**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Düzenli köyünün eski adı **Soporo**'dur. Bu yer adı Gürcüce ve Türkçe kaynaklarda aynı biçimde geçer. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfusu defteri ile Artvin vilayeti hakkında 1927 tarihli kaynakta  Soporo (سوپورو) olarak geçer.

Soporo köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde Naplati (ნაფლატი), Kopçouri (კოპჭოური), Gorameti (გორამეთი), Şinduli (წინდული), Napudzari (ნაფუძარი), Harauli (ხარაული) gibi Gürcüce mevki adları bu dönemden kalmış olmalıdır.

Soporo, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Çıldır Eyaleti'ne bağlı Şavşat (Satlel) sancağının köylerinden biriydi. Ancak bu defterde ayrı bir köy olarak kaydedilmemiş, Satlel köyü nüfusuna kayıtlı bir erkeğin Soporo köyünden olduğu belirtilmiştir.

Soporo köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. "Sopor" (СопорЬ)  olarak kaydettiği Soporo, Artvin sancağının Şavşat-İmerhevi  kazasında bağlı Satlel-Rabat nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. 1886 tarihli nüfus sayımına göre köyde, 115'i erkek ve 113'ü kadın olmak üzere, 34 hanede 228 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Bu sırada Soporo köyü "Bunbul-ogli" (Bunbulidze), "Orta-megle" (Orta mahalle), "Tuzi-ogli" (Tuzidze) ve "Çartulet" (Çartuleti) mahallelerini kapsıyordu.

Soporo köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya tarafından da kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Sopro Türkiye'ye bırakıldı.

Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus göre Soporo, Şavşat kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Köyün nüfusu, 93'ü kadın ve 99'u erkek olmak üzere, 31 hanede yaşayan 192 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte de nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Soporo veya Sopor Türkçe olmadığı için köyün adı 1925'te Düzenli olarak değiştirildi.  Düzenli köyü, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 375 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde köyde yaşayan insan sayısı 630 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 324 kişi okuma yazma biliyordu.

Soporo köyünün merkezinin 960 metre kuzeybatısında, Deniz seviyesinden 1.910 metrede, Ziyaret Tepe'de varlığı bilinen Soporo Kulesi'nin tarihsel Şavşeti bölgesinin ortak savunması içinde yer aldığı tahmin edilmektedir.

## Coğrafya
Köy; Artvin il merkezine 73&nbsp;km, Şavşat ilçe merkezine 8&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Elmalı, Şavşat

**Elmalı**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Elmalı köyünün eski adı, **Vanta**'dır. Gürcüce bir yer adı olan Vanta (ვანთა), ev, yapı, barınak anlamındaki “vani” (ვანი) kelimesinden türemiş olup evler, barınaklar anlamına gelir. Bu yer adı Türkçe kaynaklarda da Vanta (وانطە / وانتا) olarak geçer.

Vanta, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan Şavşeti bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün adı da bu dönemden kalmış olmalıdır.

Vanta köyünün adı 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde yer almamıştır. Ancak Carati köyünde aynı adlı mevkinin bulunması, o tarihte Vanta'nın köyün bir mahallesi olmasıyla ilişkili olabilir.

Vanta köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Vanta (Ванта) olarak kaydettiği köy, Artvin sancağının Şavşet-İmerhev kazasına bağlı Satlel-Rabat nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. Vanta'nın nüfusu, 33'ü erkek ve 42'si kadın olmak üzere, 11 hanede yaşayan 75 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmişti. Bu sırada Vanta köyü, "Aşahki-megle" (Aşağı mahalle) ve "Yuharki-megle" (Yukarı mahalle) adlı mahalleleri kapsıyordu.

Rus idaresi sırasında, 1904 yılında Şavşeti bölgesini gezmiş olan Nikolay Marr, Gurnateli köyüne giderken Vanta yakınlarında, ormandan inen Satlel-Rabat Deresi üzerindeki yeni bir ağaç köprüden karşıya geçtiklerini yazmıştır.

Vanta köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya tarafından da kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Vanta Türkiye'ye bırakıldı.

Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus göre Vanta, Şavşat kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Köyün nüfusu, 41'i kadın ve 46'ı erkek olmak üzere, 16 hanede yaşayan 87 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte de nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Vanta Türkçe olmadığı için köyün adı 1925'te Elmalı olarak değiştirildi. Elmalı köyü, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 144 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde köyde yaşayan insan sayısı 278 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 143 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Elmalı köyü, Artvin il merkezine 69&nbsp;km, Şavşat ilçe merkezine 4&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Kayabaşı, Şavşat

**Kayabaşı**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Kayabaşı köyünün eski adı **Turmanidze**'dir. Gürcüce bir yer adı olan Turmanidze, Turmanidzeler (თურმანიძე) olarak bilinen Gürcü aile adından gelir. Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze de Turmanidzelerin aznauri ve tavadi ailesi olduğunu yazmıştır. Bu yer adı  Türkçeye Turmanize (تورمانیزە) olarak girmiştir.

Turmanidze, Orta Çağ'da tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kısmını oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alıyordu. Osmanlılar burayı 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürüclerden ele geçirmiştir. Köyde Patarağeleti (პატარაღელეთი), Kodistskaro (კოდისწყარო), Lelovani (ლელოვანი), Zedvake (ზედვაკე), Tetritskaro (თეთრიწყარო), Miçaçi (მიჭაჭი), Kortna (კორტნა) gibi yer adları da buranın bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.

Turmanidze veya Turmanize, 1835 nüfus defterinde ayrı bir köy olarak geçmemektedir. 1886 tarihli Rus nüfus sayımından da anlaşıldığı gibi küçük bir yerleşim olan Turmanidze, bu sırada komşu köylerden birinin mahallesi olarak kaydedilmiş olmalıdır.

Turmanidze köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Turmanidze (Турманидзе) olarak kaydettiği yerleşim, Artvin sancağının  Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı Garkloba nahiyesinin on köyünden biriydi. Nüfus açısından nahiyenin en küçük köyü olan Turmanidze'de, 20'si erkek ve 15'i kadın olmak üzere, 8 hanede 35 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu.

Turmanidze köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla ülkenin sınırları Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Turmanidze Türkiye'ye bırakıldı.

Turmanidze, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında, bu livanın Şavşat kazasına bağlı merkez nahiyesinin bir köyüydü. Nüfusu 16 hanede yaşayan 99 kişiden oluşuyordu. Bu tespitte nüfusun tamamı "Türk" olarak yazılmıştı. Turmanidze veya Turmanize Türkçe olmadığı için köyün adı 1925'te Kayabaşı olarak değiştirilmiştir. Kayabaşı, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 117 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde köyde yaşayan insan sayısı 636 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 233 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Kayabaşı köyü, Artvin il merkezine 86&nbsp;km, Şavşat ilçe merkezine 21&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Köprüyaka

**Köprüyaka**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Köprüyaka köyünün eski adı **Carati**'dir. Gürcüce bir yer adı olan Carati (ჯარათი), Türkçe kaynaklarda Caret olarak geçer. Köyün adı, ip eğirme çıkrığı, kara kovan ve ahşap üzüm teknesi anlamına gelen Gürcüce "cara" (ჯარა) kelimesinden türemiştir. Ardanuç ilçesinde Çıralar köyünün eski adı da Cara'dır.

Rus idaresinden itibaren ayrı bir köy olarak kaydedilmemiş olan Carati, 1960'ların başında ayrı bir köy haline getirilmiştir. Nitekim 1960 genel nüfus sayımında adı geçmediği halde, 1965 genel nüfus sayımında Şavşat ilçesinin merkez bucağının bir köyü olarak geçer. Eski adıyla birlikte "Köprükaya (*Carat*)" olarak kaydedilmiş olan köyün nüfusu bu tarihte 259 kişiden oluşuyordu.

Köydeki kilise kalıntısı Carati'nin 16. yüzyılda Osmanlıların ele geçirmelerinden önce de yerleşme olduğunu göstermektedir. Tamamen yıkılmış olan köy kilisesi, bugünkü yerleşmenin kuzey kısmında, köyün eski yerleşimi olan Zovreti'de yer alıyordu. Köyün adı sonradan Köprüyaka olarak değiştirilmiştir.

## Caoğrafya
Köprüyaka köyü, Artvin il merkezine 74&nbsp;km, Şavşat ilçe merkezine 4&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Şenköy, Şavşat

**Şenköy**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Şenköy'ün eski adı **Şavmta**'dır. Gürcüce bir yer adı olan Şavmta (შავმთა), kara anlamındaki "şavi" (შავი) ile dağ / tepe anlamındaki "mta" (მთა) kelimelerinden oluşur ve "kara dağ / kara tepe" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye Şavta olarak girmiştir.

Şavmta köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde yıkılmış olan kilise de bu dönemden kalmış olmalıdır. Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, Gürcü şair İoane Şavteli'nin (1150-1215) bu köyden olduğunu ve Şavteli lakabının da bu köyden geldiğini yazmıştır.

Şavmta, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması’yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya’ya bırakıldı. Rus idaresinde Artvin sancağının Şavşet-İmervehi kazasında yer alıyordu. 1886 nüfus sayımında "Şovşa" (Шовша) adıyla kaydedilmiş olan yerleşim, Garkloba köyünün altı mahallesinden biriydi. Bu tarihte Garkolba köyünde 73 hanede 548 kişi yaşıyordu. Şavmta veya Şovşa mahallesinde ise 11 hane bulunuyordu. Köyde hane başına düşen ortalama kişi sayısı üzerinden Şavmta'da yaklaşık 80-85 kişinin yaşadığı söylenebilir. Garkloba köyünün ve Şavmta mahallesinin nüfusu Gürcülerden oluşuyordu. Rus idaresi sırasında Şavşeti bölgesini gezmiş olan Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze'nin verdiği bilgiye göre, 1893 tarihinden önce Şavmta köyünden 15 hane Osmanlı ülkesine göç etmiştir.

Rus idaresinin Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında sona ermesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan sınırları içinde kalan Şavmta, “Şavta” adıyla 1959 yılına kadar Çoraklı köyünün bir mahallesiydi. 7 Şubat 1959 tarihli *Resmî Gazete*’de yayımlanan bir tamimle Şavta mahallesi Şenköy adıyla ayrı bir köye dönüştürülmüştür. Bu sırada Şavmta veya Şavta adının Şenköy olarak değiştirilmiş olduğu anlaşılmaktadır.  1965 genel nüfus sayımında Şavşat ilçesinin Veliköy nahiyesine bağlı olan Şenköy'ün nüfusu 278 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 96 kişi okuma yazma biliyordu.

Şenköy'de tespit edilmiş olan tek tarihsel yapı Şavmta Kilisesi'dir. Yıkılmış olan kilisenin taşları Çoraklı Köyü Camii ile köydeki okulun yapımında kullanılmıştır.

## Coğrafya
Köy; Artvin il merkezine 91&nbsp;km, Şavşat ilçe merkezine 26&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Sebzeli, Şavşat

**Sebzeli**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Sebzeli köyünün eski adı **Cvarishevi**’dir. Gürcüce bir yer adı olan Cvarishevi (ჯვარისხევი), haç anlamındaki "cvari" (ჯვარი) ve dere veya vadi "hevi" (ხევი) kelimelerinden oluşur ve “haçdere” anlamına gelir. Hanak ilçesine bağlı Sulakçayır köyünün de eski adı olan Cvarishevi, Türkçeye erken dönemde Cvarishev (جوارسخو) ve geç dönemde değişime uğramış biçimde Carishev (جاریسخو) olarak girmiştir.

Cvarishevi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Gürcüce bir ad taşıyor olması ve köydeki diğer Gürcüce yer adları da Cvarishevi'nin o dönemden kalma bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.

Osmanlı idaresinin 1835 yılındaki nüfus tespitinde "Surevan" köyü yer almasına karşın, Cvarishevi adı geçmemektedir. 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde olduğu gibi, o tarihte Cvarishevi'nin Surevan köyünün bir mahallesi olduğu tahmin edilebilir.

Cvarishevi, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin “Cuvarishev” (Джуварисхевъ) olarak kaydettiği yerleşim, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasında Daba nahiyesine bağlı Surevan köyünün bir mahallesiydi. Cvarishevi mahallesi 16 haneden oluşuyordu. Surevan köyünde ise, 72 hanede 453 kişi yaşıyordu. Köyde hane başına düşen ortalama kişi sayısı üzerinden Cvarishevi'de yaklaşık 100 kişinin yaşadığı söylenebilir. Bu nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu.

Rus idaresi sırasında bölgeyi gezen Gürcü tarihçiler de köyün adını Carishevi olarak not etmiştir. Bunlardan biri olan Niko Mari 1904'te Cvarishevi'yi Surevani’nin mahalleleri arasında sayar.

Cvarishevi köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Cvarishevi köyünü de kapsayan Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.

Cvarishevi, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespitinden itibaren genel nüfus sayımlarında ayrı bir köy olarak kaydedilmemiştir. 1997 yılında Dutlu (Surevan) köyünden ayrılarak Sebzeli adıyla ayrı bir köy haline getirilmesi, uzun zaman boyunca Cvarishevi'nin bu köyün bir mahallesi olduğunu göstermektedir. Bu arada köyün adının Sebzeli olarak değiştirildiği anlaşılmaktadır.

Sebzeli köyünde Kvirala Deresi üzerindeki tek kemerli taş köprü günümüze büyük ölçüde sağlam ulaşmıştır. Bu köprü halk tarafından Gürcü kraliçesi Tamar'a atfen "Tamara Köprüsü" olarak adlandırılmaktadır.

## Coğrafya
Sebzeli köyü Artvin il merkezine 92&nbsp;km, Şavşat ilçe merkezine 27&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
* Yerelnet
Yukarıkoyunlu

**Yukarıkoyunlu**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Yukarıkoyunlu ile Aşağıkoyunlu'nun ortak eski adı Sulesi'dir. Nitekim bu iki yerleşim 1835 nüfus defteri ile Artvin vilayeti üzerine 1927 tarihli bir yayında Süles-i Ulya (سولیس علیا) ve Süles-i Süfla (سولیس سفلا) olarak geçer.

Sulesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Şavşeti bölgesi yazılı kaynaklarda ilk kez 8. yüzyılda geçer. Sulesi ve Balvana köyleri sınırında bulunan ve 10. yüzyılda inşa edildiği tahmin edilen Sulesi Manastırı, buranın hayli eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir. Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Sonraki dönemde Şavşeti bölgesi Çıldır Eyaleti'ne bağlanmıştır.

Süles-i Ulya veya Yukarı Sulesi köyü, Osmanlı idaresinin vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835'te sadece erkek nüfusun tespiti sırasında Şavşat (Satlel) sancağının köylerinden biriydi. Bu deftere göre köyde 16 hanede 33 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince Yukarı Sulesi köyünün nüfusunun yaklaşık 66 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Bu tarihte köyün nüfusu Müslüman ahaliden oluşuyordu.

Yukarı Sulesi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Yukarı Sules (верхній Сулез) adıyla kaydettiği köy, Artvin Okrugu'nun Şavşet-İmerhevi kazası  içinde yer alıyordu. Bu kazaya bağlı Dabatzvrili nahiyesinin sekiz köyünden biriydi. 1886 yılındaki nüfus tespitine göre Yukarı Sules köyündek, 89'u erkek ve 76'sı kadın olmak üzere 19 hanede 165 kişi yaşıyordu. Köyün nüfusunun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir.

Yukarı Sulesi, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından Yukarı Sulesi köyü de fiilen Türkiye'ye katıldı. Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Yukarı Sulesi'yi de kapsayan Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.

Yukarı Sulesi, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında "Süles-i Ulya" adıyla Şavşat kazasına bağlı Merya nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu, 137'si kadın ve 129'u erkek olmak üzere 44 hanede yaşayan 266 kişiden oluşuyordu. Köyün nüfusunun tamamıa "Türk" olarak kaydedilmiştir. Sulesi veya Süles Türkçe olmadığı için Süles-i Ulya köyünün adı 1925 yılında Yukarıkoyunlu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Yukarıkoyunlu köyünde 458 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 204 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Yukarıkoyunlu köyü, Artvin il merkezine 89&nbsp;km, Şavşat ilçe merkezine ise 24&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Tekkale, Yusufeli

**Tekkale**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Tekkale köyünün eski adı Dört Kilisa veya Dört Kilise'dir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Dört Kilisa" (درث كلیسا) olarak geçer.

Dört Kilise adı, köyün 5 kilometre uzağındaki Gürcü manastırı ve kilisesi Othta Eklesia'dan (Dört Kilise) gelir. Nitekim Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, Dört Kilise adının Gürcüce "Othta Eklesia"nın Türkçeye çevrilmesiyle ortaya çıktığını, Göle'de de aynı adı taşıyan bir köyün bulunduğunu yazmıştır.

Dörtkilise köyünün yer aldığı Tao, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu köyü 1549 tarihli Gürcistan seferiyle Gürcülerden ele geçirmiştir. Osmanlı idaresince Livane sancağına bağlanan köydeki 10. yüzyıldan kalma Othta Eklesia adlı Gürcü manastırı, buranın eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir. Nitekim  1917 yılında da Dört Kilise köyünün nüfusu Müslüman olmuş Gürcülerden oluşuyordu. Köyün bütün sakinleri Gürcüce konuşuyordu.

Dört Kilise, Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Çıldır Eyaleti içinde Kiskim sancağının köylerden biriydi. Bu tarihte köyde 57 hanede 191 erkek tespit edilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Dörtkilise köyünün toplam nüfusunun 386 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Dört Kilise köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Dört Kilisa" (درث كلیسا) adıyla Artvin vilayetine bağlı Yusufeli ilçesinin merkez nahiyesindeki köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında köy, Çoruh vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 602 kişiden oluşuyordu. "İltibasa yol açtığı" gerekçesiyle Dört Kilise adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Tekkale olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Tekkale köyünün nüfusu 929 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde sadece 191 kişi okuma yazma biliyordu.

Dört Kilise veya Tekkale köyü, Kasım 2022'de Yusufeli Barajı'nın su tutmaya başlamasıyla tarihsel mekânından yeni yerleşim yerine taşınmıştır.

## Coğrafya
Tekkale; Artvin il merkezine 112&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 7&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Arpacık, Yusufeli

**Arpacık**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Arpacık köyünün eski adı Türkçe kaynaklarda Osha (اوسخە) olarak geçer. Bu yer adı Gürcüce Otsha'dan (ოცხა) değişime uğramıştır. Nitekim bu yerleşim merkezi gibi, Ahalsihe livasındaki Otsha köyü de 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Osha (اوسخە) biçiminde yazılmıştır. 

Otsha köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki eski kilise bu dönemden kalmış olmalıdır..

Otsha, 1555 yılında Erzurum eyaletinde Tortum sancağının İşhan nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu 20 Hristiyan haneden oluşuyordu. 1574 tarihli ve *[[Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan]]* adlı Osmanlı tahrir defterinde köy Oltu livasının Anzavi nahiyesine bağlıydı ve nüfusu, 1'i Müslüman olmuş 16 haneden oluşuyordu. Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Osha (اسخە) şeklinde geçer. Bu sırada aynı idari konuma sahip olan köyün hasılası Hicri 1121 (1709/1710) tarihinde 5.000 akçe, Hicri 1127 (1715) tarihinde 6.000 akçe idi. Bu yerleşim merkezi, 1835 nüfus tespiti sırasında, Çıldır Eyaleti'nin Oltu sancağına bağlıydı. Askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu sırada köydeki 8 hanede 14 erkek bulunuyordu. Köyün toplam nüfusunun ise, erkek sayısının iki kadı olduğu söylenebilir.

Otsha köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Osha (اوسخە)  adıyla Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının Erkinis nahiyesine bağlıydı. Otsha 1933 tarihli köy listesinde Erzurum vilayetine bağlı Yusufeli kazasının bir köyü olarak geçer. Daha sonra İşhan köyüne bir mahalle olarak bağlanmış, 1995 yılında yeniden ayrı bir köye dönüştürülmüştür. Bu arada Osha Türkçe olmadığı için köyün adı Arpacık olarak değiştirilmiştir.

Otsha'nın Hristiyan nüfusundan kalma köy kilisesi, Arpacık yerleşiminin 1,5&nbsp;km güneyinde yer alır. Bu kiliseden geriye kiremit kırıkları ve kireç harçlı duvar parçaları kalmıştır.

## Coğrafya
Arpacık köyü, Artvin il merkezine 121&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 25&nbsp;uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Avcılar, Yusufeli

**Avcılar**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Avcılar köyünün eski adı Kahnes'tir. Bu yer adı Gürcüce kaynaklarda Kahnesi (კახნესი) olarak geçer.

Kahnes köyünün bulunduğu Tao, Tao-Klarceti'nin bir parçası ve Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcü yönetiminden ele geçirmiştir. Osmanlı idaresinin 1555 ve 1574 tarihli tahrir defterlerinde "Kaknis" olarak geçen bu yerleşim, o tarihlerde ayrı bir köy değil, Oşnak köyünün bir mezrasıydı.

Kahnes, daha geç dönemde ise Çorgenis köyünün bir mahallesiydi. 1956 yılında Kahnes, Avcılar adıyla köy haline getirilmiştir. Nitekim 1960 genel nüfus sayımında Avcılar Yusufeli ilçesinin Ersis bucağına bağlı bir köydü ve nüfusu 326 kişiden oluşuyordu. Avcılar köyünün nüfusu 1965 yılında 338 kişiye çıkmıştı ve bu nüfus içinde 185 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Avcılar, Artvin il merkezine 159&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 54&nbsp;uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Bademkaya, Yusufeli

**Bademkaya**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Bademkaya köyünün eski adı **Zvari**'dir. Gürcüce bir yer adı olan Zvari (ზვარი), Mzavri'den (მზვარი) değişime uğramıştır. Gürcü dilinde "Mzvari", "güneşli" veya "güneş alan yer" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye Zvar ve Zuvar şeklinde girmiştir. Nitekim 1835 tarihli nüfus defteri ile 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Zvar (زوار) olarak geçer. Daha sonra köyün adı Zuvar şeklinde yazılmıştır.

Zvari köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 1549 yılındaki Gürcistan seferinde Gürcülerden ele geçirmiştir. Zvari köyü, Osmanlı döneminin başında Livane sancağına, sonra Çıldır Eyaleti'ne bağlanmıştır. Nitekim Osmanlı idaresinin vergi ve askere alma amacıyla 1835 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespitinde de Çıldır Eyaleti'ne bağlı Livane-i Ulya sancağının köylerinden biriydi. Nüfusu, 29 hane ve 75 erkek olarak kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 150 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Zvari köyü, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Lazistan sancağının Livana kazasına bağlıydı. Köyün nüfusu 20 hanede yaşayan 89 kişiden oluşuyordu. Osmanlı idaresinin bu tarihte de sadece erkek nüfusu tespit ettiği bilinmektedir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyde yaklaşık 178 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Köyde hayvan varlığı olarak 16 öküz, 10 inek, 5 at, 205 keçi ve 100 koyun kaydedilmiştir. Zvari, 93 Harbi'nin bir sonucu olarak 1878'de Livana kazası Rusya'ya bırakılınca, Erzurum vilayetinin Kiskim kazasına bağlandı.

Zvari, 1928 tarihli köy listesinde Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü. 1935 nüfus sayımında Erzurum vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve "Zovar" olarak yazılmış olan köyde 306 kişi yaşıyordu. Zvari veya Zuvar Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Bademkaya olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Bademkaya köyünün nüfusu 393 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 89 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Bademkaya, Artvin il merkezine 54&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 51&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Bahçeli, Yusufeli

**Bahçeli**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Eski adı Kisporeti'dir. Gürcüce bir yer adı olan Kisporeti (ქისპორეთი) Türkçeye Kisporot olarak girmiştir.

Kisporeti, erken ve geç Orta Çağlarda Gürcü devletleri sınırları içinde kalıyordu. Osmanlılar köyü 16. yüzyılın ilk yarısında, bu devletlerden biri olan Samtshe Atabeyliği'inden ele geçirdi.

1574 tarihli Osmanlı tahrir defterine göre, Tortum sancağının Pertekrek nahiyesine bağlı olan köyde 18 hane yaşıyordu. Nüfusun tamamı Hristiyan olarak kaydedilmişti. Bir değirmenin bulunduğu Kisporot'ta buğday, arpa, üzüm ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu. Osmanlı idaresinin 1835 yılında yaptığı nüfusu tespitine göre, Kiskim sancağının bir köyü olan Kisporeti'de 38 hanede 127 erkek yaşıyordu. Osmanlı idaresi geleneksel olarak sadece erkek nüfus tespit ediyordu. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın nüfusu eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyün nüfusunun 252 kişiden oluştuğu ve hane başına ortalama 6,6 kişi düştüğü ortaya çıkar. Kisporeti, 1848 yılında Erzurum eyaletinin Pertekrek kazsına bağlıydı. Bu tarihte köyün nüfusu 20 hanede yaşayan 100 kişiden oluşuyordu.

Kisporeti, 20. yüzyılın ilk yarısındaki genel nüfus sayımı sonuçlarında "Kisporut" adıyla kaydedilmiştir. 1960 genel nüfus sayımında adının "Avcılı (*Kisperit*)" olarak geçmesi, 1959 yılında köyün adının "yabancı kökten geldiği" için Avcılı olarak değiştirildiğini göstermektedir. 1980 genel nüfusu sayımında ise köyün adı "Bahçeli (*Avcılı-Kisport*)" olarak yazılmıştır. 1975-1980 arasında Avcılı yerine köye Bahçeli adı verildiği bu kayıttan anlaşılmaktadır.

Bahçeli köyünde varlığı bilinen tek tarihsel yapı Kisporeti Kalesi'dir. Köyün 2,4&nbsp;km kuzeydoğusunda, Barhal Deresi'nin sağ kıyısında, yüksek bir kayanın üzerinde, kireç harcı kullanılarak inşa edilmiştir. Erken Orta Çağ'dan kaldığı tahmin edilen kaleyi (17.10 x 14.60 m), daha sonra Osmanlılar da kullanmıştır. Kisporeti Kalesi'nin güneybatı köşesinde kareye yakın bir planda (3.32x3.10 m) bir kulesi vardır. Kalenin duvarları büyük ölçüde günümüze ulaşmıştır.

## Coğrafya
Bahçeli, Artvin il merkezine 115&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 10&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Bakırtepe, Yusufeli

**Bakırtepe**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Bakırtepe'nin eski adı Tungens'tir. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine Tungens veya Tüngens  (تونكنس) biçiminde girmiştir. Bu yer adı Gürcücede Tungensi (თუნგენსი) olarak yazılır.

Tungens, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Bununla birlikte bu yerleşimin adı eski Osmanlı kayıtlarında geçmez.

Tungens, 1928 yılında Artvin vilayetine bağlı Yusufeli ilçesinin merkez nahiyesindeki köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "Tünges" olarak yazılmış olan köy, Çoruh vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 384 kişiden oluşuyordu. Türkçe kaynaklarda Türgens, Tünkes ve Tünges biçimlerinde yazılmış olan köyün adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Bakırtepe olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Bakırtepe'nin nüfusu 471 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 261 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Bakırtepe, Artvin il merkezine 146&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 41&nbsp;km uzaklıktadır. Her yıl Karakuçak güreşlerinin düzenlendiği Aros Yaylası bu köyde konumlanmıştır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*