Cortina d'Ampezzo

**Cortina d'Ampezzo** (Almanca: *Hayden*), İtalya'nın Veneto bölgesinin Belluno ilinin 6.075 nüfuslu bir belediyesidir. Alp Dağları'nın güneyinde bulunan Dolomitler bölgesinin ortasında bir Alpler vadisinde konumlanmıştır. Çok sayıda ve değişik ski-pistleri, dağlık manzaraları, konaklama tesisleri, alışveriş dükkânları ve "apreski" yaşanımı ile çok popüler bir kış-tatili beldesidir. İkinci Dünya Savaşı nedeniyle tasarlanan 1944 Olimpiyat Oyunlarına ev sahipliği yapamamıştır ama 1956 Kış Olimpiyat Oyunları burada gerçekleşmiştir. 2026 Kış Olimpiyatları'na da Milano'yla beraber ev sahipliği yapmıştır. Ayrıca birçok kış sporu dünya kupası etkinliklerine sahne olmuştur.

Cortina d'Ampezzo birçok sinema filmine arka plan ve mizansen olmuştur. Örneğin 1963'te yapımlanan Pembe Panter filmi; 1981'de çekilen James Bond filmi Yalnız Senin Gözlerin İçin ve 1993 yapımı Cliffhanger filminde birçok arka planı bu belde sağlamıştır.

## Tarihçe

Orta Çağlarda bu Alplerdeki vadi bölgesi Aquileia Piskoposu idaresinde ve sonra da Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu idaresinde idi. 1430'da Venedik Cumhuriyeti beldeyi eline geçirdi ise de 1508'de tekrar Avusturya Krallığı'na bağlandı. 1511'de Ampezzo vadisindeki halk Avusturya İmparatoru Maximilyan'a bağlılık yemini ettiler. Belde ve civarı 1920'ye kadar Avusturya idaresinde kaldı. Fakat bu bölgede özel olarak konuşulan bir Romans asıllı "Ladin" dili dolayısıyla bu uzun dönemde bu vadiler Almanca konuşulan bölge olmadı. Ampezzo vadisi 18. yüzyıl sonlarında turist çeken bir bölge olmaya başladı ve Avrupa'nın elit turistleri için bir kış ve dağcılık sporları merkezi oldu.

1915'te İtalya müttefikler yanında savaşa girdiğinde, seferberlikle askere alınan Ampezzo gençleri Avusturya ordusunda Ruslara karşı savaşmaktaydılar. 1917'de İtalya bir müddet beldeyi ve vadiyi ele geçirdiyse de; sonradan Avusturyalılarca geri alındı. Savaştan sonra Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun dağılmasıyla bu vadi İtalya idaresine verildi.

İtalya idaresinde Ampezzo vadisinde bulunan 6 değişik köyden oluşan yerel idare birleştirildi. Vadi merkezinde bulunan Ampezzo köyüne atfen "Cortina d'Ampezzo (Ampezzo Nezarlığı)" ismi ile yeni bir "komün" kuruldu.

20. yüzyıl başlarında ve savaştan sonraki dönemde Cortina d'Ampezzo yukarı-sınıf İtalyan turistleri çeken bir kış tatili merkezi oldu. 1944 Kış Olimpiyat Oyunları Cortina d'Ampezzo'da yapılması kararlaştırılmıştı ama savaş dolayısıyla bu oyunlar iptal edildi.

1956'da Kış Olimpiyat Oyunları Cortina d'Ampezzo'da başarılı bir şekilde yapıldı. Bu olimpiyat oyunlarına hazırlanma dolayısıyla Cortina d'Ampezzo'ya yapılan önemli altyapı yatırımları beldede kış turizmi endüstrisinin gelişmesi için sağlam bir temel oluşturdu. Bu tarihten sonra belde dünyaca tanınmış bir kış sporu beldesi oldu ve özellikle Avrupa'dan kitle turizm çekmeye başladı.

## Demografi

Cortina d'Ampozzo beldesinin nüfusu (31.7.2010 itibarıyla) 6.075 kişidir ve nüfus yoğunluğu 24,02 kişi/km² dir. Beldenin nüfusunun 19. ve 20. yüzyılda gelişmesi şu gösterimde görülebilir:

Kişi

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:8500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 0
  bar:1871 from:0 till: 0
  bar:1881 from:0 till: 0
  bar:1901 from:0 till: 0
  bar:1911 from:0 till: 0
  bar:1921 from:0 till: 3367
  bar:1931 from:0 till: 4173
  bar:1936 from:0 till: 5381
  bar:1951 from:0 till: 5964
  bar:1961 from:0 till: 7004
  bar:1971 from:0 till: 8499
  bar:1981 from:0 till: 8109
  bar:1991 from:0 till: 7109
  bar:2001 from:0 till: 6085

PlotData=

  bar:1861 at: 0 fontsize:S text: n.d. shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 0 fontsize:S text: n.d. shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 0 fontsize:S text: n.d. shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 0 fontsize:S text: n.d. shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 0 fontsize:S text: n.d. shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 3367 fontsize:S text: 3.367 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 4173 fontsize:S text: 4.173 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 5381 fontsize:S text: 5.381 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 5964 fontsize:S text: 5.964 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 7004 fontsize:S text: 7.004 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 8499 fontsize:S text: 8.499 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 8109 fontsize:S text: 8.109 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 7109 fontsize:S text: 7.109 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 6085 fontsize:S text: 6.085 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Kaynak - ISTAT ve Italyan Wikipedia


## Coğrafi konumu ve iklim

Cortina d'Ampezzo Dolomitlerin ortasında "Valle del Boite" vadisinin en üst kısmında konumlanmıştır. Güneyinde Cadore beldesi, kuzeyinde "Val Pusteria" vadisi; doğusunda "Val d'Ansei" vadisi ve batısında Agordo beldesi bulunur. Yakında bulunan Dolomitler zirvelerinden en tanınmışları batıda "Tofane", kuzeyde "Pomagagnon", kuzeydoğuda "Cristallo", doğuda "Faloria" ve "Sorapoiss" ve güneyde "Becco di Mezzodì", "Croda da Lago" ve "Cinque Torri"dir. Beldenin merkezinin rakımı 1.224 m olmakla beraber beldenin hemen arkasında bulunan "Tofana di Mezzo" zirvesi rakımı 3.224m.dir. Belde civarında çok hızla akan dereler şeklinde birçok akarsu bulunur. İlkbahar sonu yaza doğru sel sularıyla beslenen birçok göl de (örneğin "Ghedina", "Pianozes", "d'Ajal") vardır.

Cortina d'Ampezzo'nun iklimi tipik Alpler iklimidir. Yazlar uzun geçmekte ve kışlar ise değişken olarak soğuk, karlı, buzlu ve hatta bazen mutedil geçmektedir. Genellikle Aralık sonundan Ocak ortasına kadar İtalya'da gözlemlenen en düşük sıcaklıklar bu belde civarındaki Belluno ili ile Bolzano ili arasından bulunan yüksek arazilerde kaydedilmektedir. Genellikle beldedeki kış mevsimi yağışlı, soğuk ve çok rüzgarlı olarak geçmektedir.

## Ekonomisi

1950'lerde kitle turizminin gelişmesine kadar Cortina d'Ampezzo birbirleriyle bağlantısı az birkaç semt ve köyden oluşmaktaydı; günümüzde bunlar birbirleriyle bağlanmıştır. Beldenin merkezi yüksek gelirli turistlere hitap eden (Bulgari, Benetton, Gucci, Geox gibi) lüks giyim alışveriş "outlet"leri; eski antik eşya ve eski kitap satıcıları; güzel sanatlar ve el sanatları galerileri ve el işi sanatkarlarının mamullerini satan dükkânlarla dolmuştur. Ayrıca şehir merkezinde çok özel dağcılık ve kış sporları malzemeleri satan dükkânlar da bulunmaktadır. Bunlar yanında İtalya'da (1893'te) ilk kurulan kooperatiflerden biri olan "La Cooperativa di Cortina"'nın üç katlı alışveriş merkezi de vardır.

Fakat Cortina d'Ampezzo en önemli ekonomi enfrastürktür kış tatilleri ve kış sporları için hazırlanmış turistik tesislerdir. 34 değişik ski-pistine kayakçı taşıyan tesisler (bunlardan 81 büyük gondollu ve 4'u üstü açık koltuk şeklinde taşıyıcısı olan küçük teleferik hattı ve 22'si tek kayakçı taşıyan "ski-lift") bulunmaktadır. Ayrıca Cortina, etrafında bulunan Dolomitlerdeki diğer kayak merkezleri ile birlikte "Dolomitler Süperski" bölgesi oluşturmakta ve bu bölge dünyanın en büyük kayak yapma arazisini oluşturmaktadır.

Tümünün yaklaşık 58&nbsp;km uzunlukta olduğu bildirilen kayak pistlerinin sayısı şu anda yaklaşık 80 tanedir. Sınıflandırmaya göre bunların 2'si "yeşil - yeni kayak öğrencileri için"; 39'u "mavi - aşağı derecede zorluktan orta dereceden hemen altındaki zorluğa kadar"; 30'u "kırmızı - orta zorlukta ve yüksekten zorluktan hemen daha az zor" ve 7'si "siyah yani yüksek zor veya çok yüksek zor" olarak nitelendirilmiştir. Bu pistlerin başlangıç noktalarında ve "teleferik" ve "ski-lift"lerin en yüksek mevkilerinde kayakçıları ağırlamak için "sığınak" adı taşıyan büyük kafeler ve restoranlar bulunmaktadır.

Son zamanlarda popüler olmaya başlayan "snowboarding" için de Faloria semtinde Franchetti kanyonu ağzında sırf bu spor için büyük özel bir spor merkezi tesisi açılmıştır.

Başta 1903'te kurulan "Scı Club Cortina" adlı kulüp ve benzeri kayak kayma öğretim merkezleri dolayısıyla da Cortina d'Ampezzo bir kayak öğrenme merkezi olarak isim yapmıştır.

Cortina d'Ampezzo'da kış sporları yapmaya gelen turistleri ağırlamak için çok sayıda Alpin tipte otel ve pansiyon bulunmaktadır. Ayrıca özellikle "apreski" eğlence için, (kafe, bar, restoran, disco vb) Cortina d'Ampezzo yüksek kaliteli ve seviyeli bir turist merkezi olarak bilinmektedir.

## Resimler


Dosya:Cortina febbraio 2007 - casa delle regole.JPG |Cortina d'Ampezzo Belediye Konağı - "Casa delle Regole".
Dosya:Trampolino Cortina.JPG |Cortina d'Ampezzo kayak atlama sahası

Dosya:Cortina belfry a.JPG|Cortina d'Ampezzo Çan Kulesi
Dosya:Cortina piazza Venezia.JPG|Cortina d'Ampezzo Piaza Venezia
Dosya:Franchetti.JPG |Cortina d'Ampezzo Franchetti'de bir ski-lift ve kayak pisti 
Dosya:Rifugio Camillo Giussani.jpg|Cortina d'Ampezzo "Camillo Giussani Sığınağı"
Dosya:Cortina Corso Italia 1.JPG |Cortina d'Ampezzo "Corso İtalia"



## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* "Cortina d'Ampezzo" Belediyesi resmi websitesi  
*