Maria Janion

**Maria Janion** (24 Aralık 1926, Mońki- 23 Ağustos 2020, Varşova), Polonyalı akademisyen, eleştirmen, edebiyat kuramcısı ve ünlü bir feministtir. Polonya Bilimler Akademisi Edebiyat Araştırmaları Enstitüsü'nde profesör, edebiyatta Romantizm konusunda uzmanlaşmış bir akademisyendir. Janion aynı zamanda Polonya Öğrenme Akademisi üyesidir. Gdańsk Üniversitesi fahri diplomasına sahiptir. 1948-1978 yılları arasında Polonya Birleşik İşçi Partisi'nin aktif bir üyesiydi.
## Yaşamı ve kariyeri
24 Aralık 1926'da  İkinci Polonya Cumhuriyeti'nde Mońki'de  Babası Cyprian Janion ve annesi Ludwika (née Kurdyk) kızı olarak doğdu.1945'e kadar ortaokuldan mezun olduğu ve İkinci Dünya Savaşı yıllarını geçirdiği Vilnius'ta ikamet etti. İçişleri Ordusu'na bağlı ve irtibat görevlisi olarak çalışan Polonya İzcilik ve Rehberlik Derneği'nin (Lehçe: *Związek Harcerstwa Polskiego*, ZHP) bir üyesiydi. Savaştan sonra, o ve ailesi, savaş sonrası nüfus transferleri sonucunda Bydgoszcz'a taşındı.

1945'te Toruń'da Matura lise sınavını geçti. Łódź Üniversitesinde Polonya hakkında eğitimi aldı. 1946'dan sonra, *Kuźnica* haftalık dergisinden Stefan Żółkiewski tarafından yürütülen bir edebiyat eleştirisi kursuna katıldı. 1947'de kendi makalelerini ve yorumlarını yayınlamaya başladı ve Akademik Mücadele Birliği "Yaşam" a katıldı. 1948'de *Wieś* ("Kırsal")  haftalık dergisinin editör kadrosuna katıldı. 1948'de Polonya Bilimler Akademisi Edebiyat Araştırmaları Enstitüsü'nde çalıştı ve 1996'da emekli oluncaya kadar çalışmalarını sürdürdü.

1951'de Varşova Üniversitesinden yüksek lisans derecesi aldı. 1957'de Gdansk'taki Yüksek Pedagoji Okulu'nda (WSP) çalışmaya başladı. 1968'de 19. Yüzyıl Edebiyatı Tarihi Bölüm Başkanı olarak atandı. 1968 Polonya siyasi krizi'nden sonra, komünist yetkililer üniversite öğrencileri üzerindeki artan etkisi konusunda endişe duyduğundan WSP'deki görevinden alındı. Dersleri, edebiyat kanonunun resmi ve genel olarak kabul edilen yorumuna uymayan romantizmin devrimci ve özgürlükçü yönlerine vurgu yaptı ve öğrencilerini Polonya edebiyatı üzerine cesur, meydan okuyan ve orijinal bir bakış açısı benimsemeye teşvik etti. Gdańsk Üniversitesinin kuruluşundan sonra Polonya Filolojisi Fakültesi'nde çalışmaya başladı.

1970 yılında Maria Janion, Polonya'da komünizme karşı gizli toplumlara katıldı. Bağımsız bir Çalışma Derneği Kurslarının kurucularından biriydi. 1973'te beşeri bilimler profesörü unvanını aldı. 1979'da Polonya Yazarlar Birliği'ne (*Związek Literatów Polskich*) katıldı.

Hem eski hem de çağdaş Polonya edebiyatı ve Polonya'nın savaş, askerler, kahramanlık, askeri ayaklanmalar ve şehitlik konusundaki görüşleri için dayatılan görüşler ve değerler için daha kritik hale geldi. 1976'da şair Miron Białoszewski'nin yakın zamanda yayınlanan Varşova Ayaklanması Özel Dergisi'ni tartışarak savaş ve form üzerine bir çalışma yayınladı. Dergiyi savaşı ve sivil ayaklanmayı, mitolojik olmayan, kahramanca olmayan bir bakış açısıyla betimleyen bir çalışma olarak nitelendirdiği için geniş bir şekilde eleştirildi. Miron Białoszewski gibi Polonya değerlerini utandırmakla suçlandı. Öğrenciler ve öğretim üyeleri arasında saygı kazanan bağımsız görüşleri ve muhalefetle olan bağlantıları, devletin potansiyel düşmanı olmasına neden oldu.

Dayanışma hareketi başladığında, Janion grevleri destekleyen 64 aydın tarafından yazılan ancak kan dökülmesine katkıda bulunmayacak eylemler çağrısında bulunan mektubu imzaladı. 1981'de Polonya'da sıkıyönetimin getirilmesiyle kesintiye uğrayan Polonya Kültür Kongresi'nde yer aldı. O döneme kadar esasen tutku tarafından yönlendirilen devasa ulusal hareketin entelektüel bir çabaya dönüşmesi çağrısında bulundu.

1990'larda Hümanizm ve Bağımsız Etik Topluluğuna (*Stowarzyszenia na Rzecz Humanizmu i Etyki Niezależnej*) katıldı. 1989'da Polonya Yazarlar Derneği'ne ve 1991'de Polonya PEN Kulübü'ne üye oldu . 1994 yılında Gdańsk Üniversitesinde fahri diploma aldı. 1997-2004 yılları arasında Polonya'nın en büyük edebiyat ödülü olan Nike Ödülü jürisinde görev aldı ve 2000–2004 yıllarında Jüri Başkanı olarak görev aldı. 1992'den 2010'a kadar Polonya Bilimler Akademisi Sosyoloji ve Felsefe Enstitüsü'nde açık dersler vermeye devam etti.

## Düşünce devrimi olarak romantizm
Janion, Romantizmin tarih, doğa ve insanlığa farklı bakış açılarına izin veren bir düşünce devrimidir. Romantizmde zamanla, ironi ve melankolik olarak ifade edilen varoluş açısından saçma ve grotesk duygusunun artan önemini vurgulamaktadır. Romantizmin doğuşunu, başlangıçta öncelikle belirli bir varoluşun deneyimini ve gizemini araştıran bireycilikte tezahür eden modern “benliğin” yeniden keşfine kadar izler.Romantik hayal gücü yeni bir gerçeği ortaya çıkarmıştır bunlar ise rüyaların ve düşlemlerin iç dünyasıdır. Halen çeşitli baskılama türleri kalsa da, daha önce gizlenmiş ve bastırılmış düşünceleri ifade eden "bilinçaltı insan" fikrini tanıttı. Romantik kurtuluş, klasikliğin reddedilmesi ve hayal gücünü kısıtlayan dogmatik ve tek boyutlu gelenek anlayışı sayesinde mümkün kılınmıştır. Geleneğe ilişkin romantik çok taraflı ve çoğulcu bakış açısı yeni kültürel paradigmanın temeli olmuştur. Bununla birlikte, *Romantik Ateş* adlı çalışmasında *Romantizmin* kendisini sadece antijenlerini güçlendirdiği ve stereotiplere dönüştürdüğü için epigonları arasında bile değil, statik ve açık bir sisteme sahip olamayacağını göstermektedir.

Kitaplarında, bu yeni paradigmanın yeni Romantik kahraman bastırılmış varoluşsal deneyimlerin yanı sıra; ölüm tabusunun radikal bir ihlali; yerel kültürlerin (özellikle halk kültürünün yanı sıra pagan, Slav, İskandinav ve Oryantal kültürlerin) gizlenmesine yol açan gizli ve unutulmuş olanların yeniden araştırılması; model olarak doğa kavramı; kaçınılmaz bir şekilde yaratımı yıkımla, hatta kendini yıkımla ve ölümle yaşamı tanımlayan bir varoluş tarzı; tarihin bir theophany olarak anlaşılması ; kurtuluştan hiçliğe uzanan dramatik varlık felsefesi'ni de belirtir.

## ''Esrarengiz kölelik''
*Niesamowita Słowiańszczyzna* ("Uncanny *Slavdom* ") kitabında, Janion Edward Said'in Oryantalizm kavramını Orta Çağ'da Batı Slavlarının Roma Katolikliği tarafından sömürgeleştirildiğini kanıtlamak için konuşlandırdı. Janion'a göre, Polonyalıların Latin etkisi alanına girmeleri onları pagan geleneğinden kopardı ve onlar için mevcut kolektif kimliklerini etkilemeye devam eden bir travma kaynağı haline geldi. Bu yoruma Dariusz Skórczewski tarafından postkolonyal teorinin yanlış uygulanması ve Polonya topraklarında Hristiyanlığın rolünün yanlış yorumlanması nedenleriyle karşı çıkıldı.

## Kişisel hayatı ve ölümü
Açıkça *Janion* adlı kitapta lezbiyen olarak bilinmektedir. Polonya'da feminizmi aktif olarak teşvik etmiş ve ırkçılık, anti-Semitizm, homofobi ve kadın düşmanlığı eleştirisiyle tanınmıştır.
Janion 23 Ağustos 2020'de Varşova'da 93 yaşında ölmüştür.
## Ödüller ve onurlar

* Kitap *Romantyzm* için *Życie Literackie* *Ödülü, rewolucja, marksizm* ("Romantizm, Devrim, Marksizm"), 1972 
* Polonya Bilimler Akademisi Sekreter Ödülü *Gorączka romantyczna* ("Romantik Ateş"), 1977 
* Polonya Bilimler Akademisi Sekreter Ödülü Maria Żmigrodzka ile birlikte yazılmış *Romantyzm i historia* ("Romantizm ve Tarih"), 1979 
* Jurzykowski Ödülü, 1980 
* Gdańsk Üniversitesinde onur derecesi, 1994 
* Büyük Kültür Vakfı Ödülü (*Nagroda Wielkiej Fundacji Kultury*), 1999 
* Kazimierz Wyka Ödülü, 2001 
* Amicus Hominis ve Veritatis Ödülü, 2005 
* Kültüre liyakat için Altın Madalya - Gloria Artis, 2007 
* Paszport Polityki Ödülü, 2007 
* *Niesamowita słowiańszczyzna* kitabı için Nike Ödülü finalisti, 2007 
* Görkem Gedanensis Ödülü, 2007 
* Kültür ve Ulusal Miras Bakanı Ödülü, 2009 
* Eşitlik Vakfı tarafından verilen "Hiacynt" LGBT Ödülü, 2009 
* Kadın Kongresi Özel Ödülü, 2010 
* Ordre national du Mérite, (Fransa), 2012 
* Jan Parandowski PEN Kulüp Ödülü, 2018

## Yayınlanmış eserler
Lehçe:

* *Lucjan Siemieński, Poeta Romantyczny*, *PIW*, Varşova, 1955 
* *Zygmunt Krasiński, debiut i dojrzałość*, Wiedza Powszechna, Varşova, 1962 
* *Romantyzm.* *Studia o ideach ben stylu*, PIW, Varşova, 1969 
* *Romantyzm, rewolucja, marksizm*, ("Romantizm, Devrim, Marksizm "), Wydawnictwo Morskie, Gdańsk, 1972 
* *Humanistyka: Poznanie i terapia*, *PIW*, Varşova, 1974 
* *Gorączka romantyczna*, ("Romantik Ateş"), PIW, Varşova, 1975 
* *Romantyzm i historia* ("Romantizm ve Tarih"), Maria igmigrodzka ile birlikte yazıldı, PIW, Varşova, 1978 
* *Odnawianie znaczeń*, ("Anlamların Yenilenmesi"), Wydawnictwo Literackie, Kraków, 1980 
* *Czas formy otwartej*, *PIW*, Varşova, 1984 
* *Wobec zła*, (" *Şeytanın Görünüşü* "), Verba, Chotomów, 1989 
* *İeycie pośmiertne Konrada Wallenroda*, (" Konrad Wallenrod'un Ölümünden Sonra Yaşamı"), PIW, Varşova, 1990 
* *Projekt krytyki fantazmatycznej* (" *Fantasmatik* Eleştiri Projesi"), PEN, Varşova, 1991 
* *Kuźnia natury*, Gdańsk, 1994 
* *Kobiety i duch inności*, ("Kadın ve *Kaygı* Ruhu"), Varşova, 1996 
* *Czy będziesz wiedział, co przeżyłeś*, Varşova, 1996 
* *Płacz generała.* *Eseje o wojnie*, Varşova, 1998 
* *Odyseja wychowania.* *Goetheańska wizja człowieka w "Latach nauki i latach wędrówki Wilhelma Meistra"*, Maria Żmigrodzka, Aureus, Kraków, 1998 ile ortaklaşa yazılmıştır 
* *Do Europy - tak, ale razem z naszymi umarłymi* ("Avrupa'ya   : Evet, ama Ölülerimizle Birlikte "), Varşova, 2000 
* *Purpurowy płaszcz Mickiewicza.* *Studium z historii poezji i mentalności*, Gdansk, 2001 
* *Trayjąc tracimy życie: niepokojące tematy egzystencji*, ("Yaşamak için Yaşamak"), WAB, Varşova, 2001 
* *Wampir: biografia symboliczna* ("Vampir: Sembolik Bir Biyografi"), Gdańsk, 2002 
* *Romantyzm i egzystencja*, ("Romantizm ve Varlık") Maria igmigrodzka ile, 2004 
* *Niesamowita Słowiańszczyzna*, WL, Krakov, 2006

İngilizcede:

* *Kahraman, Komplo ve Ölüm: Yahudi Dersleri*, çeviren Alex Shannon (2014) 
* "Batı ve Doğu Arasında Polonya", Anna Warso (2014) tarafından çevrilmiştir, Teksty Drugie , 1, sayfa 13-33. Özel Sayı - İngilizce Basım (Poland between the West and East )

## Kaynakça