Senegal

**Senegal** (Fransızca: *le Sénégal*), resmî adıyla **Senegal Cumhuriyeti** (Fransızca: *République du Sénégal*), Batı Afrika'nın en batısındaki ülke olan Senegal, Atlantik Okyanusu kıyısında yer almaktadır. Kuzeyde Moritanya, doğuda Mali, güneydoğuda Gine ve güneybatıda Gine-Bissau ile sınır komşusudur. Senegal, Gambiya Nehri kıyılarında dar bir kara şeridini kaplayan ve Senegal'in güney bölgesi Casamance'ı ülkenin geri kalanından ayıran Gambiya'yı neredeyse tamamen çevrelemektedir. Ayrıca Yeşil Burun Adaları ile deniz sınırını paylaşmaktadır. Senegal'in başkenti ve en büyük şehri Dakar'dır.

Senegal, Eski Dünya'nın veya Afro-Avrasya'nın anakarasındaki en batıdaki ülkedir. Adını, kuzey ve doğusunda sınırını oluşturan Senegal Nehri'nden almaktadır. İklimi tipik Sahel iklimidir ve yağmurlu bir mevsimi vardır. Senegal, yaklaşık 197.000 kilometrekarelik (76.000 mil kare) bir yüzölçümüne ve yaklaşık 18 milyonluk bir nüfusa sahiptir. Devlet, başkanlık cumhuriyetidir; 1960'taki kuruluşundan bu yana, Afrika kıtasındaki en istikrarlı ülkelerden biri olarak kabul edilmektedir. 2024 V-Dem Demokrasi Endekslerinde Senegal, dünya genelinde seçim demokrasisinde 68. ve Afrika'da 10. sırada yer almaktadır.

Devlet, Fransız Batı Afrikası'nın Fransız sömürge yönetiminden bağımsızlığının bir parçası olarak kurulmuştur. Bu tarih nedeniyle Fransızca resmi dildir, ancak nüfusun sadece küçük bir azınlığı tarafından anlaşılmaktadır. Senegal'de 30'dan fazla dil konuşulmaktadır. Wolof, nüfusun %80'inin birinci veya ikinci dil olarak konuştuğu en yaygın dildir ve Fransızca ile birlikte Senegal'in ortak dili olarak işlev görmektedir. Arapça ve Pulaar dilleri de bazı topluluklar arasında popülerliğini koruyor. Diğer Afrika ülkeleri gibi, ülke de geniş bir etnik ve dilsel topluluk karışımını içeriyor; en büyükleri Wolof, Fula ve Serer halklarıdır. Senegal halkı ağırlıklı olarak Müslümandır.

Gelişmekte olan bir ülke olarak Senegal, İnsan Gelişme Endeksi'nde nispeten düşük bir sıralamaya sahip (193 ülke arasında 169. sırada) ağır borçlu yoksul bir ülke olarak sınıflandırılıyor. Nüfusun çoğu kıyıda yaşıyor ve tarım veya diğer gıda endüstrilerinde çalışıyor; diğer önemli endüstriler arasında madencilik, turizm ve hizmetler yer alıyor. Senegal'deki tarihsel doğal kaynak eksikliği, okuryazarlığı ve eğitim seviyesini artırmaya yönelik çabaları yeniden yönlendirdi. Senegal, Afrika Birliği, Birleşmiş Milletler, Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS), Uluslararası Frankofoni Örgütü, İslam İşbirliği Teşkilatı ve Sahel-Sahra Devletleri Topluluğu üyesidir.
## Tarihçe
Bölge genelinde bulunan arkeolojik bulgular, Senegal'de tarih öncesi çağlarda da yerleşim olduğunu göstermektedir. Senegal'in bilinen ilk sakinleri Takruriler'dir. 11. yüzyılda ise Müslümanlığı kabul etmişlerdir. Portekizlilerin 15. yüzyılda Senegal Nehri kıyılarında bazı kolonileri vardı ve ilk Fransız yerleşimi 1659 yılında St Louis'de yapıldı. Ülkenin kuzey batısında bulunan St Louis kenti Fransız Batı Afrika Sömürge Kolonisinin başkentiydi, 1902 yılında ise başkent Dakar'a taşındı.

İngilizler çeşitli zamanlarda Senegal'e sömürge amacıyla saldırdı; fakat 1840 yılında Fransa Senegal'i işgal etti ve 1895 yılında Fransız Batı Afrika Kolonisinin bir parçası haline getirdi. Senegal 1946 yılında Fransız Batı Afrika Kolonisinin diğer parçaları ile birlikte Fransa'nın deniz aşırı topraklarından birisi oldu.

4 Nisan 1959 tarihinde Senegal ile Fransız Sudanı "Mali Federasyonu" adı altında birleştirildi. Bu oluşum 20 Haziran 1960 tarihinde Fransa'dan tamamen bağımsızlığını kazandı. Bağımsızlık sonrası 20 Ağustos 1960 tarihinde Senegal'in birlikten ayrılması ile birlik dağıldı.

Stratejik olarak önemli bir yerde olan Senegal, 4 Nisan 1960'ta Fransa ile yetki devri anlaşması imzalayarak Fransa'dan bağımsızlığını kazanmasıyla birlikte Afrika siyasetinde önemli bir rol oynadı. %90'ı siyah ve Müslüman bir millet olarak İslam-Afrika dünyası arasında diplomatik ve kültürel bir köprü olmuştur.

Bağımsızlığını kazandıktan sonra Senegal, Fransa'nın nüfuzu altında demokratik hayatına girdi. Léopold Sédar Senghor ilk Devlet Başkanı oldu ve 1963 yılında bir ihtilal teşebbüsü atlatıldı. 1963 ile 1970 arası Başbakanlık makamı kaldırıldı. 1981 yılında gönüllü olarak emekliliğine kadar Senghor, ülkenin siyasi hayatı üzerinde çok önemli bir rol oynadı. Senghor'dan sonra Devlet Başkanı Abdou Diouf oldu. 1983 ile 1991 arası Başbakanlık makamı 2. kez kaldırıldı.

Abdou Diouf, 1981 ve 2000 yılları arasında Devlet Başkanlığı yaptı. Diouf, daha geniş alanlarda siyasi katılımı sağladı ve ekonomide devlet katılımını azaltmaya çalıştı, diğer gelişmekte olan ülkelerle ilişkilerini güçlendirdi. Zaman zaman iç siyaset üzerinde sıkıntılar yaşadı; sokakta şiddet, sınır gerginliği ve Casamance güney bölgesinde şiddetli ayrılıkçı hareketler oldu. Yine de, demokraside kararlılığını sürdürdü ve insan haklarını güçlendirdi. Diouf, Cumhurbaşkanı olarak dört dönem görev yaptı.

1999 yılında uluslararası gözlemcilerin özgür ve adil gördüğü bir seçimde muhalefet lideri Abdoulaye Wade, Diouf'u mağlup etti. Senegal, bir siyasi partiden diğerine barışçıl bir geçiş yaşadı. 30 Aralık 2004 günü Cumhurbaşkanı Abdoulaye Wade, Casamance bölgesindeki ayrılıkçı grup ile bir barış antlaşması imzalamak istediğini duyurdu ancak uygulama aşamasına bir türlü geçilemedi. 2005 yılında müzakerelere hız verildi fakat hâlen bir sonuca ulaşılamadı.

## Ekonomi
Senegal'de ekili alanların önemli bir bölümü yer fıstığına ayrılmıştır. Bundan başka darı, pirinç, pamuk ve şekerkamışı yetiştirilir. Bol miktarda balık avlanır. En gelişmiş sanayileri yer fıstığı yağı işleme ve balık konserveciliğidir.

1973 yılında Senegal ve diğer Batı Afrika ülkeleri Batı Afrika Ülkeleri Ekonomik Topluluğunu (ECOWAS) oluşturdu. Petrol ve Senegal'in en büyük ihraç ürünü olan yer fıstığının fiyatlarının yükselmesi sebebiyle 1970'li yıllarda ekonomide kötü dalgalanmalara sebep oldu, bundan dolayı Senegal turizm ve balıkçılık gibi yeni endüstrilere yönelmek zorunda kaldı.

Ülke için en önemli döviz getirici kalemler arasında turizm sektörü sayılabilir. 1970'li yıllarda başlayan süreç önemli bir döviz getirici kalem olmuştur. Dakar, Thiès ve Ziguinchor turizmde hareketliliğin yaşandığı bölgelerdir. Gelen turistlerin çoğunluğu Avrupalı, yarıdan fazlası ise Fransız’dır.

## Coğrafya

Güneydoğusu dışında, Senegal oldukça düz ve alçak bir ülkedir. İklimi çok sıcaktır. Kuzeyde sakız ağacı ve mimoza, Senegal Irmağı vadisinde de arap zamkı çıkarılan akasya ağaçları yetişir. Orta kesimi çöl gibi kumluk bir alandır. Güneyi ise tropik bitki örtüsüyle kaplıdır. Ülkede yaşayan yabancıl hayvanlar arasında en önemlileri maymun, antilop, aslan ve sırtlandır. Akarsularda timsah, suaygırı ve kaplumbağa bulunur.

Senegal'in başkenti Dakar'daki pembe göl bakteriler hariç hiçbir canlının yaşayamayacağı kadar tuzludur.

## Ulaşım
Hava taşımacılığında Dakar Léopold Sédar Senghor International Airport, Batı Afrika hava ulaşımında önemli bir yere sahiptir. İç hava yolları olan Air Senegal International Dakar’dan, Senegal’in diğer şehirleri yanında uluslararası alanda da gittikçe büyüyen bir şekilde Afrika’nın diğer bölgelerine ve Fransa’ya uçuşlar gerçekleştirmektedir. Diğer taraftan, birçok bölgesel havayolu Dakar’a uçuşlar gerçekleştirmektedir. Turkish Airlines, Ivorian Airlines, Royal Air Maroc, TunisAir, AirMauritanie, Air Cap Vert, Gambia International, Air Algérie, Air Gabon, Cameroon Airlines, Air Guinea Paramount, Air Burkina bunlardan en önemlileri olarak söylenebilir. Ayrıca Avrupa’dan Dakar’a Air France, SN Airlines, Alitalia, TAP ve Iberia Airlines uçuşlar gerçekleştirmektedir.

Dakar-Bamako (Mali) arasında trenle seyahat etmek mümkün olmakla beraber eski teknoloji ve bozuk raylardan dolayı gecikmelere sıklıkla rastlanmakta ve trenler çok kalabalık olmaktadır.

## Nüfus

Senegal'in nüfus olarak büyüme oranı yüzde 2,94 olmakla beraber, doğum oranı yılda 1000 kişi başına 37,94 doğum, 1.000 kişi başına 8,57 ölüm olarak tahmin edilmiştir. Senegal nüfusunun %45'i 15-64 yaşları arasında, %52'si 14 yaşından küçük ve sadece %3'ü 65 yaşın üzerinde olarak tahmin edilmektedir. Dünya Bankasının 2000 yılında yayınladığı raporda her yıl 125.000 Senegallinin işgücüne katılması beklenmekle birlikte bunların çok azının iş bulabildiği gösterilmiştir, bundan dolayı işsizlik ülkenin kalkınma çabalarına önemli bir engel oluşturmaktadır. Bu nedenle Senegal hükûmetinin nüfus kontrol politikaları Senegalli kadınların doğum oranı sınırlamak için tasarlanmış ve benimsemiştir.

## Demografi
Birçok Afrika ülkesinde olduğu gibi, Senegal halkının etnik kökeni de çeşitlilik göstermektedir. Senegal nüfusunu oluşturan birçok etnik grup vardır, bunların %43,3'ü Wolof-Serer, %23,8 Pular, %14,7 Jola, %3 Mandinka, %1,1 Soninke ve %1 Avrupalı ve Lübnanlıdır. Birkaç küçük etnik grup da nüfusun kalan %9,4'ünü oluşturur. Ülkenin %92'si Müslüman, %2'si ise Hristiyan'dır, yerli dinler ise geri kalan %6'yı oluşturmaktadır. Ülkenin resmî dili Fransızcadır fakat birçok kişi Wolof, Pulaar, Jola veya Mandinka gibi yerli dilleri de konuşmaktadır.

## İdari bölgeler

Senegal 14, bölgeye bölünmüştür, her bir bölge ''Conseil Régional'' tarafından yönetilir. Ülke 45 departman (Départements)’a ve 103 Arondisman (Arrondissements)’a bölünmüştür ve idari görevlilerin kim olacağına *Collectivités Locales* karar verir.

Söz konusu bölgelerin aynı isimlerle başlayan merkez bölgeleri vardır;

* Dakar
* Diourbel
* Fatick
* Kaffrine
* Kaolack
* Kédougou
* Kolda

* Louga
* Matam
* Saint-Louis
* Sédhiou
* Tambacounda
* Thiès
* Ziguinchor

### Başlıca şehirler

Dakar, Senegal’in en büyük şehridir ve iki milyonun üzerinde sakini vardır. İkinci en büyük şehri ise kırsal alan olarak yönetilmekte olan Touba’dır ve nüfusu yarım milyonu bulmaktadır.

## Notlar

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* https://web.archive.org/web/20080516093351/http://www.gouv.sn/ Senegal Hükûmeti resmî İnternet Sitesi (Fransızca)
* http://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/senegal.pdf  BM Senegal Haritası (pdf formatında):