Doru vaşak

**Doru vaşak** (*Lynx rufus*) ya da **kısa kuyruklu yaban kedisi** kedigiller (Felidae) familyasından Kuzey Amerika'da yaygın olan bir vaşak türü. Kabul edilmiş on üç alttürüyle Kanada'nın güneyinden Meksika'nın kuzeyine kadar kalan bölgeye yayılmıştır. Yaşadığı çevreye uyum sağlamayı beceren bir avcı olan doru vaşak ormanlık alanlarda, yarı çöl bölgelerde, şehir ve orman kıyılarında olduğu kadar bataklık alanlarda da bulunur. İlk yayıldığı coğrafyada hâlen yaşamını sürdüren türün popülasyon seviyeleri de sağlıklıdır.

Gri ile kahverengi arasında olan postu, bıyıklı suratı ve kara tüylü kulakları ile doru vaşak, orta büyüklükteki diğer *[[Lynx]]* türlerine benzer. Bazı bölgelerde birlikte bulunduğu Kanada vaşağından daha küçüktür ama ev kedisinin yaklaşık iki katıdır. Ön bacaklarında belirgin kara çizgiler bulunur. Ucu kara, kısa kuyrukları vardır.

Her ne kadar doru vaşak tavşan avlamayı tercih etse de, böcek ve küçük kemirgenlerden geyiğe kadar her şeyi avlayabilir. Av seçimi yaşadıkları alana, mevsime ve avın çokluğuna bağlıdır. Kedilerin çoğunluğu gibi doru vaşak da yaşadığı bölgeyi belirler ve yalnız yaşar. Pençe izleri, idrar ve dışkı bölge sınırlarını belirlemede kullandığı yöntemlerdlr. Doru vaşak kıştan bahara geçerken çiftleşir ve iki aylık bir gebelik süresi vardır.

Doru vaşak insanlar tarafından hem spor amacıyla hem de kürkleri için yoğun olarak avlanmasına rağmen, popülasyonları esnek olduğunu kanıtlamıştır. Yakalanması zor olan bu avcı Amerika Yerlilerinin mitolojisinde ve Avrupalı yerleşimcilerin folklorunda yer alır.

## Taksonomi
Dört *Lynx* türünün kendi cinsi içinde mi yoksa *[[Felis]]* cinsinin bir alt cinsi içinde sınıflandırılması tartışmasının bir parçası olarak, doru vaşak türünün *Lynx rufus* ya da *Felis rufus* olarak adlandırılması konusunda tartışmalar olmuştur. *Lynx* cinsi artık kabul görmüştür ve doru vaşak modern taksonomik kaynaklarda *Lynx rufus* olarak sınıflandırılmıştır.

Johnson *et al.*, 7,15 milyon yıl önce *Lynx* cinsinin, *[[Puma (cins)|puma]]*, Pars kedisi (*[[Prionailurus]]*) ve ev kedisi (*[[Felis]]*) ile aynı kladı paylaştıklarını bildirir, yaklaşık 3,24 milyon yıl önce ilk *Lynx* türü ayrılmaya başlamıştır.

Doru vaşağın, Buzul Çağında oluşan Bering Köprüsünden 2,6 milyon yıl önce Kuzey Amerika'ya geçen bayağı vaşaktan evrimleştiği düşünülmektedir. Kuzey Amerika'nın güneylerine doğru ilerleyen ilk dalga kısa sürede buzullar nedeniyle kuzeyle bağlantılarını yitirmiştir. Bu popülasyon 20.000 yıl önce günümüzün doru vaşaklarına evrimleşmiştir. Asya'dan gelen ikinci bir popülasyon ise kuzeyde yerleşmiş ve günümüzün Kanada vaşağına evrimleşmiştir. Doru vaşak ile Kanada vaşağı arasında zaman zaman melezleşmenin olduğu görülmektedir.

### Alttürleri
Günümüzde tanınan on üç doru vaşak alttürü bulunmaktadır.
* *L. rufus rufus* (Schreber) – Amerika Birleşik Devletleri'nin doğusu ve orta batısı
* *L. rufus gigas* (Bangs) – New York'un kuzeyinden Nova Scotia ve New Brunswick'e kadar
* *L. rufus floridanus* (Rafinesque) – Amerika Birleşik Devletleri'nin güneydoğusundan Mississippi vadisine, güneybatı Missouri ve güney Illinois'e kadar
* *L. rufus superiorensis* (Peterson & Downing) – Büyük Göller nölgesinin batısı, Michigan'ın yukarı kesimleri, Wisconsin, güney Ontario ve Minnesota'nın büyük kısmı
* *L. rufus baileyi* (Merriam) – Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatısı ile Meksikanın kuzeybatısı
* *L. rufus californicus* (Mearns) – Kaliforniya, Sierra Nevada'nın batısı
* *L. rufus mohavensis* (B.Anderson) - Kaliforniya'nın Mojave Çölü
* *L. rufus escuinipae* (J. A. Allen) – orta Meksika, batı sahili boyunca Sonora'nın güneyine kadar kuzeye doğru
* *L. rufus fasciatus* (Rafinesque) – Oregon, Washington'da Cascade Dağları'nın batısı, kuzeybatı Kaliforniya ve güneybatı Britanya Kolumbiyası
* *L. rufus oaxacensis* (Goodwin) – Oaxaca
* *L. rufus pallescens* (Merriam) – Amerika Birleşik Devletleri'nin kuzeybatısı ve Britanya Kolumbiyası'nın güneyi, Alberta ve Saskatchewan
* *L. rufus peninsularis* (Thomas) – Baja California
* *L. rufus texensis* (Mearns) – batı Louisiana, Teksas, güney Oklahoma, güney Tamaulipas, Nuevo León ve Coahuila

## Kaynakça