Küresel felaket riski

**Küresel felaket riski**, küresel ölçekte insan refahına zarar verebilecek, hatta modern uygarlığı tehlikeye atabilecek veya yok edebilecek varsayımsal bir gelecek olayıdır. İnsan neslinin yok olmasına neden olabilecek veya insanlığın potansiyelini kalıcı ve büyük ölçüde azaltabilecek bir olay, bir **varoluşsal risk** olarak bilinir.

Olası küresel felaket riskleri, insanların neden olduğu *antropojenik* riskleri (teknoloji, yönetişim, iklim değişikliği) ve *antropojenik olmayan* veya *doğal* riskleri içerir. Teknolojik riskler yıkıcı yapay zeka, biyoteknoloji veya nanoteknolojinin yaratılmasını içerir. Yetersiz veya kötü huylu küresel yönetişim, nükleer soykırım, genetiği değiştirilmiş organizmaları kullanan biyoterörizm, elektrik şebekesi gibi kritik altyapıyı tahrip eden siber terörizm gibi küresel bir savaş veya doğal bir pandemiyi yönetememe gibi sosyal ve politik alanda riskler yaratır. Dünya sistemi yönetişimi alanındaki sorunlar ve riskler arasında küresel ısınma, türlerin neslinin tükenmesi de dâhil çevresel bozulma, eşit olmayan kaynak dağılımının bir sonucu olarak kıtlık, aşırı insan nüfusu, mahsul kıtlığı ve sürdürülebilir olmayan tarım sayılabilir.

Antropojenik olmayan risklere örnek olarak bir asteroit çarpma olayı, bir süper yanardağ patlaması, ölümcül bir gama ışını patlaması, elektronik ekipmanı yok eden bir jeomanyetik fırtına, uzun vadeli doğal iklim değişikliği, düşmanca dünya dışı yaşam veya Dünya'yı kuşatacak bir yıldız olarak Güneş'in öngörülebilir bir kırmızı deve dönüşmesi sayılabilir.

Son yirmi yılda, küresel felaket ve varoluşsal riskleri araştırmak ve potansiyel azaltma önlemlerini formüle etmek için bir dizi akademik ve kâr amacı gütmeyen kuruluş kurulmuştur.

## Tanım ve sınıflandırma

### Küresel felaket risklerini tanımlama
Küresel felaket riski terimi "keskin bir tanımdan yoksundur" ve genellikle (zayıf bir şekilde) "küresel ölçekte insan refahına ciddi zararlar verebilecek" bir riske atıfta bulunur.

İnsanlık daha önce büyük felaketler yaşadı. Bunlardan bazıları ciddi hasara neden olmuş, ancak yalnızca yerel kapsamdaydı — ör. Kara Ölüm, Avrupa nüfusunun üçte birinin, o zamanki küresel nüfusun %10'unun ölümüyle sonuçlanmış olabilir. Bazıları küreseldi, ancak o kadar şiddetli değildi - ör. 1918 grip salgını dünya nüfusunun yaklaşık% 3-6'sını öldürdü. Küresel felaket risklerinin çoğu, dünyadaki yaşamın çoğunluğunu öldürecek kadar yoğun olmayacaktı, ancak biri öldürse bile, ekosistem ve insanlık nihayetinde iyileşecekti (*varoluşsal riskler*in aksine).

Benzer şekilde, *Felaket: Risk ve Tepki*' adlı çalışmasında Richard Posner, "yerel veya bölgesel" bir ölçekte değil, küresel ölçekte "mutlak yıkımı veya mahvoluşu" meydana getiren olayları bir araya getirir ve gruplandırır. Posner, insan ırkının bir bütün olarak hayatta kalmasını doğrudan veya dolaylı olarak tehlikeye atabilecekleri için bu tür olayların, maliyet–fayda gerekçesiyle özel bir ilgiye değer olduğunu vurgular.

### Varoluşsal riskleri tanımlama
Varoluşsal riskler, "insanlığın uzun vadeli potansiyelinin yok edilmesini tehdit eden riskler" olarak tanımlanmaktadır. Varoluşsal riskin (bir *varoluşsal felaket*) ortaya çıkması ya doğrudan insanın yok olmasına neden olur ya da geri döndürülemez şekilde zorlayıcı olarak daha düşük bir konuma kilitlenir. Varoluşsal riskler, hasarın yalnızca küresel değil, aynı zamanda *uç* (terminal) ve *kalıcı* olduğu (iyileşmeyi önleyen ve böylece hem mevcut hem de sonraki tüm nesilleri etkileyen) küresel felaket risklerinin bir alt sınıfıdır.

#### Yok olmama riskleri
Yok olma, insanlığın uzun vadeli potansiyelinin sonlanabileceği en belirgin yol olsa da, *kurtarılamaz* *çöküş* ve *kurtarılamaz* *distopya* da dâhil başka seçenekler de vardır. İnsan uygarlığının kalıcı, geri dönüşü olmayan çöküşüne neden olacak kadar şiddetli bir felaket, yok olmadan geride kalsa bile varoluşsal bir felaket teşkil edecektir. Benzer şekilde, insanlık totaliter bir rejimin altına düşseydi ve —George Orwell'in 1949 tarihli *[[Bin Dokuz Yüz Seksen Dört]]* adlı romanında hayal ettiği gibi— iyileşme şansı olmasaydı, böylesi distopik bir gelecek de varoluşsal bir felaket olurdu. Bryan Caplan, "belki de totaliterliğin sonsuzluğu, yok olmaktan daha kötü olurdu" diye yazmıştır. Distopik bir senaryo, yok oluşun ve medeniyetin kurtarılamaz çöküşünün temel özelliklerini paylaşır - felaketten önce insanlık, aralarından seçim yapabileceği çok çeşitli parlak geleceklerle karşı karşıya kalır; felaketten sonra insanlık sonsuza dek korkunç bir durumda sıkışıp kalır.

## Olası olma
### Doğala karşı antropojenik
Uzmanlar genellikle antropojenik varoluşsal risklerin doğal risklerden (çok) daha olası olduğu konusunda hemfikirdir. Bu risk türleri arasındaki temel fark, deneysel kanıtların doğal risk seviyesine bir üst sınır koyabilmesidir. İnsanlık en az 200.000 yıldır var olagelmiştir ve bu süre boyunca kabaca sabit bir doğal risk seviyesine maruz kalmıştır. Eğer doğal risk yüksek olsaydı, insanlığın bu kadar uzun süre hayatta kalması pek olası olmazdı. Bu görüşün resmîleştirilmesine dayanarak, araştırmacılar doğal riskin yılda 14.000'de 1'den düşük olduğundan emin olabileceğimiz sonucuna varmışlardır.

Belirli doğal risklerin olasılığını incelemek için başka bir ampirik yöntem, jeolojik kaydı araştırmaktır. Örneğin, 2100 yılından önce bir kış etkisine neden olacak, dolayısıyla insanların neslinin tükenmesini tetikleyecek ölçekte bir kuyruklu yıldız veya asteroit çarpma olayının milyonda bir olduğu tahmin edilmektedir. Dahası, büyük süper yanardağ patlamaları, insanlığın hayatta kalmasını tehlikeye atabilecek volkanik bir kışa neden olabilir. Jeolojik kayıtlara göre, süper yanardağ patlamalarının ortalama olarak her 50.000 yılda bir meydana geldiği tahmin edilmekte, ancak bu tür patlamaların çoğunun insan neslinin tükenmesine neden olmak için gereken ölçeğe ulaşamayacağını göstermektedir. Tartışılır bir şekilde, süper yanardağ Toba Dağı felaketi, son  püskürmesi sırasında insanlığı neredeyse yok etmiş olabilir (bu tartışmalı bir teori olsa da).

Antropojenik risk nispeten yeni bir olgu olduğundan, insanlığın hayatta kalma sicili benzer güvenceler sağlayamaz. İnsanlık nükleer silahların yaratılmasından bu yana sadece 75 yıl hayatta kaldı ve gelecekteki teknolojiler için hiçbir sicil kaydı yoktur. Bu, Carl Sagan gibi düşünürleri, —insanlığın şu anda insanlık tarihinde benzersiz derecede tehlikeli bir dönem olan ve benzeri görülmemiş risk seviyelerine maruz kaldığı, eylemlerimizle kendimize risk oluşturmaya ilk başladığımız zamandan başlayarak, 'tehlikeler zamanında' olduğu sonucuna götürmüştür.

### Risk tahminleri
Olağan gözlem ve modellemenin sınırlamaları göz önüne alındığında, olasılık tahminleri elde etmek için bunun yerine sıklıkla uzman seçimi kullanılır. 2008 yılında, İnsanlığın Geleceği Enstitüsü'nün ev sahipliğinde düzenlenen bir konferansta uzmanlarla yapılan resmî olmayan bir anket, 2100 yılına kadar insanın yok olma riskinin %19 olduğunu tahmin etse de, anketin sınırlamaları göz önüne alındığında, bu sonuçların "kuşku ile karşılanması" gerektiği tahmin edilmektedir.

Tablo kaynağı: İnsanlığın Geleceği Enstitüsü, 2008.

Varoluşsal risk, yok olma riski veya uygarlığın küresel çöküşüyle ilgili bir dizi başka tahmin yapılmıştır:

* 1996 Yılında, John Leslie önümüzdeki beş yüzyıl boyunca %30'luk bir risk tahmin etti (ortalama olarak yüzyıl başına yaklaşık %9'a eşdeğer).
* 2002'de Nick Bostrom, uzun vadede varoluşsal riskin aşağıdaki tahminini verdi: 'Benim öznel görüşüm, bu olasılığın %25'in altına düşürülmesinin yanlış yönlendirileceği ve en iyi tahminin önemli ölçüde daha yüksek olabileceği yönünde.'
* 2003 yılında Martin Rees, yirmi birinci yüzyılda uygarlığın çöküş olasılığının %50 olduğunu tahmin ediyordu.
* Küresel Zorluklar Vakfı (GCF) 2016 yıllık raporu, insan neslinin tükenme olasılığının yılda en az %0,05 olduğunu tahmin ediyor.
* Yapay zekâ uzmanlarının 2016 yılında yaptığı bir ankette, insan düzeyindeki yapay zekanın "son derece kötü (örneğin insanın yok oluşu)" bir sonuca neden olacağı %5'lik bir ortanca tahminde bulundu.
* 2020'de Toby Ord, *The Precipice: Existential Risk and the Future of Humanity* (tr: *Uçurum: Varoluşsal Risk ve İnsanlığın Geleceği*) adlı kitabında gelecek yüzyılda varoluşsal riski ‘6'da 1’ olarak tahmin ediyordu.
* Metaculus kullanıcıları şu anda insanlığın 2100'den önce neslinin tükenme olasılığını %3 olarak tahmin etmektedir.

## Yöntembilimsel zorluklar
Küresel felaket risklerinin ve varoluşsal risklerin doğası ve azaltılması üzerine yapılan araştırmalar, benzersiz bir dizi zorluğa tabidir ve bu nedenle olağan bilimsel titizlik standartlarına kolayca tabi değildir. Örneğin, bu riskleri deneysel olarak incelemek ne mümkün ne de etik değildir. Carl Sagan bunu nükleer savaşla ilgili olarak şöyle ifade etmiştir: "Nükleer savaşın uzun vadeli sonuçlarını anlamak, deneysel doğrulamaya uygun bir sorun değildir." Üstelik, teknoloji ilerledikçe ve arka plan koşulları (uluslararası ilişkiler gibi) değiştikçe birçok felaket riski hızla değişmektedir. Diğer bir zorluk, özellikle karmaşık insani siyasi, ekonomik ve sosyal sistemlere bağlı olan atropojenik riskler için, geleceği uzun zaman dilimlerinde doğru bir şekilde tahmin etmenin genel zorluğudur. Bilinen ve somut risklere ek olarak, ek bir metodolojik sorun teşkil eden öngörülemeyen siyah kuğu neslinin tükenmesi olayları meydana gelebilir.

### Tarihsel emsal eksikliği
İnsanlık hiçbir zaman varoluşsal bir felakete maruz kalmadı ve eğer gerçekleşirse, mutlaka benzeri görülmemiş olurdu. Bu nedenle, varoluşsal riskler, gözlem seçim etkileri nedeniyle, diğer uzun vadeli olaylardan bile daha fazla tahmin için benzersiz zorluklar doğurmaktadır. Çoğu olaydan farklı olarak, geçmişte tam bir yok olma olayının gerçekleşmemesi, onların gelecekteki olasılıklarına karşı bir kanıt değildir, çünkü böyle bir yok olma olayını yaşayan her dünyanın gözlemcisi yoktur, bu yüzden sıklıkları ne olursa olsun, hiçbir uygarlık, tarihinde varoluşsal riskleri gözlemlemez. Bu antropik sorunlardan, Ay'daki asteroit çarpma kraterleri gibi bu tür seçim etkilerine sahip olmayan kanıtlara bakarak veya yeni teknolojinin muhtemel etkisini doğrudan değerlendirerek kısmen kaçınılabilir.

Benzeri görülmemiş, kurtarılamaz bir küresel medeniyet çöküşünün (bir tür varoluşsal risk) dinamiklerini anlamak için, insanlık tarihi boyunca meydana gelen çeşitli yerel medeniyet çöküşlerini incelemek öğretici olabilir. Örneğin, Roma İmparatorluğu gibi medeniyetler merkezi yönetim kaybıyla ve medeniyet çapında büyük bir altyapı ve ileri teknoloji kaybıyla sonuçlanmıştır. Bununla birlikte, bu örnekler toplumların felakete karşı oldukça dirençli göründüğünü göstermektedir; örneğin, Orta Çağ Avrupası, nüfusunun yüzde 25 ila 50'sini kaybetmesine rağmen, bir medeniyet çöküşüne benzer hiçbir şey yaşamadan Kara Ölüm'den sağ çıktı.

### İsteklendirme ve eşgüdümleme
Varoluşsal risk azaltımına neden bu kadar az çaba harcandığını açıklayabilecek ekonomik nedenler vardır. Bu küresel bir kamu yararıdır, bu yüzden piyasalar tarafından yetersiz tedarik edilmesini beklemeliyiz. Büyük bir ulus risk azaltma önlemlerine yatırım yapsa bile, o ulus bunu yapmanın yararının yalnızca küçük bir kısmından yararlanacaktır. Dahası, varoluşsal riskin azaltılması nesiller arası küresel bir kamu yararıdır, çünkü varoluşsal riskin azaltılmasının faydalarının çoğundan gelecek nesiller yararlanacaktır ve gelecekteki bu insanlar teorik olarak varoluşsal riskin azaltılması için önemli meblağlar ödemeye istekli olsalar da, böyle bir işlem için hiçbir mekanizma mevcut değildir.

### Bilişsel önyargılar
Kapsam duyarsızlığı, hiperbolik indirim, kullanılabilirlik buluşsal yöntemi, bağlantı yanılgısı, duygu buluşsal yöntemi ve aşırı güven etkisi dahil olmak üzere çok sayıda bilişsel önyargı, insanların varoluşsal risklerin önemine ilişkin yargılarını etkileyebilir.

Kapsam duyarsızlığı, insanların insan ırkının yok oluşunu ne kadar kötü gördüklerini etkiler. Örneğin, insanlar özgecil amaçlara para bağışlamaya motive olduklarında, vermeye istekli oldukları miktar sorunun büyüklüğü ile doğrusal olarak artmaz: insanlar kabaca 200.000 veya 2.000 kuşun ölümünü önlemeye isteklidir. Benzer şekilde, insanlar genellikle daha büyük gruplardan ziyade bireylere yönelik tehditlerden daha fazla endişe duyarlar.

## Varoluşsal riskin ahlaki önemi

Derek Parfit, insan neslinin tükenmesi etiğinin en eski tartışmalarından birinde aşağıdaki düşünce deneyini sunar:

Varoluşsal bir felakette kaybedilenlerin ölçeği, insanlığın uzun vadeli potansiyeli tarafından belirlenir —insanlık hayatta kalırsa ne elde etmeyi bekleyebilir. Yararcı bir bakış açısına göre, insanlığı korumanın değeri, süresinin (insanlığın ne kadar süre hayatta kaldığı), büyüklüğünün (zamanla kaç insan olduğu) ve kalitesinin (ortalama olarak, gelecekteki insanlar için yaşamın ne kadar iyi olduğu) ürünüdür. Ortalama olarak, türler soyları tükenmeden önce yaklaşık bir milyon yıl hayatta kalır. Parfit, Dünya'nın yaklaşık bir milyar yıl boyunca yaşanabilir kalacağına dikkat çekmektedir. Ve bunlar potansiyelimizin alt sınırları olabilir: eğer insanlık Dünya'nın ötesine genişleyebilirse, insan nüfusunu büyük ölçüde artırabilir ve trilyonlarca yıl hayatta kalabilir. İnsanlığın neslinin tükenmesi durumunda kaybedilecek olan potansiyelin büyüklüğü çok büyüktür. Bu nedenle, varoluşsal riski az miktarda bile olsa azaltmak çok önemli bir ahlaki değere sahip olacaktır.

Bazı ekonomistler ve filozoflar, ahlaki açıdan konuşursak, gelecekteki insanların önemli olmadığı (veya çok daha az önemli olduğu) üstel indirim ve nüfus etiğine ilişkin kişiyi etkileyen görüşler de dahil olmak üzere görüşleri savunmuşlardır. Bu görüşler tartışmalı olsa da, varoluşsal bir felaketin hayal edilebilecek en kötü şeylerden biri olacağı konusunda hemfikirdirler. Bu, şu anda var olan sekiz milyar insanın hayatını kısaltacak, hayatlarını değerli kılan her şeyi yok edecek ve büyük olasılıkla birçoğunu derin acılara maruz bırakacaktır. Bu nedenle, gelecek nesillerin değerini bir kenara bıraksak bile, şu anda var olan insanlar için endişeye dayanan varoluşsal riski azaltmak için güçlü nedenler olabilir.

Faydacılığın ötesinde, diğer ahlaki bakış açıları varoluşsal riski azaltmanın önemine destek vermektedir. Varoluşsal bir felaket, insanlıktan daha fazlasını yok ederdi - tüm kültürel eserleri, dilleri ve gelenekleri ve değer verdiğimiz birçok şeyi yok ederdi. Dolayısıyla, değerli şeyleri koruma ve değer verme görevlerimiz olan ahlaki bakış açıları, bunu kaçınılması gereken büyük bir kayıp olarak görecektir. Geçmiş nesillere verilen görevlere dayanan nedenler de düşünülebilir. Örneğin, Edmund Burke "yaşayanlar, ölenler ve doğacaklar arasındaki... ortaklıktan" bahseder. Toby Ord, insanlığın geçmiş nesillere olan borcunu ciddiye alırsa, bunu geri ödemenin en iyi yolunun 'ileriye kadar ödemek' ve insanlığın mirasının gelecek nesillere aktarılmasını sağlamak olabileceğini savunur.

Küresel felaket risklerinin önemini tartışan birkaç ekonomist bulunmaktadır. Örneğin, Martin Weitzman, iklim değişikliğinden beklenen ekonomik zararın çoğunun, ısınmanın orta menzilli beklentileri büyük ölçüde aşması ve felaket hasarına yol açması ihtimalinin düşük olmasından kaynaklanabileceğini savunmaktadır. Richard Posner, insanlığın genel olarak büyük ölçekli felaketlerin küçük, tahmin edilmesi zor riskleri hakkında çok az şey yaptığını savundu.

## Önerilen azaltma
Derinlemesine savunma (askeri olmayan), risk azaltma önlemlerini üç savunma katmanına ayırmak için yararlı bir çerçevedir:

# *Önleme*: İlk etapta meydana gelen bir felaket olasılığını azaltmak. Örnek: Yeni yüksek derecede bulaşıcı hastalıkların salgınlarını önlemeye yönelik önlemler.
# *Tepki*: Bir felaketin küresel düzeye yayılmasını önlemek. Örnek: Küçük ölçekli bir nükleer değişimin tam bir nükleer savaşa dönüşmesini önlemeye yönelik önlemler.
# *Dayanıklılık*: Küresel felaketlerle karşı karşıya kalındığında insanlığın dayanıklılığını artırmak (yok olmaya karşı). Örnek: Nükleer bir kış sırasında gıda güvenliğini artırmaya yönelik önlemler.

İnsan neslinin tükenmesi büyük olasılıkla üç savunmanın da zayıf olduğu, yani "önlememiz muhtemel olmayan, başarılı bir şekilde yanıt vermemiz muhtemel olmayan ve karşı dirençli olma ihtimalimiz düşük olan risklerle" gerçekleşir.

Varoluşsal risklerin benzeri görülmemiş doğası, insanlığın önceki olayların geçmişinden öğrenemeyeceği için risk azaltma önlemlerinin tasarlanmasında özel bir zorluk teşkil etmektedir.

Ekolojik felaketlerin önlenmesine yönelik yaklaşımlar olarak gezegen yönetimi ve gezegen sınırlarına saygı önerilmiştir. Bu yaklaşımlar kapsamında, jeomühendislik alanı, atmosferik kimyadaki antropojenik değişikliklerle mücadele etmek veya bunlara karşı koymak için gezegen ortamının kasıtlı büyük ölçekli mühendisliğini ve manipülasyonunu kapsar. Uzayın kolonileştirilmesi, bir yok olma senaryosunda hayatta kalma olasılığını artırmak için önerilen bir seçenektir. Bu kapsamdaki çözümler mega ölçekli mühendislik gerektirebilir. Gıda depolama küresel olarak önerilmiştir, ancak parasal maliyeti yüksek olacaktır. Ayrıca, yetersiz beslenme nedeniyle her yıl milyonlarca ölüme katkıda bulunması olasıdır.

Bazı hayatta kalanlar, çok yıllık gıda kaynakları ile hayatta kalma durumlarını stoklarlar.

Svalbard Küresel Tohum Deposu, Kuzey Kutbu'ndaki bir adadaki bir dağın içine 120 m (400 feet) gömülüdür. Dünya mahsullerini korumak için önlem olarak 100'den fazla ülkeden 2.5 milyar tohum tutacak şekilde tasarlanmıştır. Çevredeki kaya -6&nbsp;°C'dir (21&nbsp;°F) (2015 itibarıyla), ancak kasa yerel kaynaklı kömürle çalışan buzdolapları tarafından -18&nbsp;°C'de (0&nbsp;°F) tutulur.

Daha spekülatif olarak, eğer toplum çalışmaya devam ederse ve biyosfer yaşanabilir kalırsa, teorik olarak mevcut insan nüfusu için kalori ihtiyaçları, yeterli ön planlama göz önüne alındığında, güneş ışığının uzun süre yokluğunda karşılanabilir. Tahmini çözümler, felaketin ardından kalan ölü bitki biyokütlesi üzerinde mantar yetiştirmeyi, selülozu şekere dönüştürmeyi veya metan sindiren bakterileri doğalgazla beslemeyi içerir.

### Küresel felaket riskleri ve küresel yönetişim
Yetersiz küresel yönetişim, sosyal ve politik alanda risk yaratmakla birlikte, yönetişim mekanizmaları teknolojik ve sosyal değişimden daha yavaş gelişmektedir. Risklerle etkin bir şekilde başa çıkmak, çeşitli ve çatışan çıkarlar arasında müzakere etmek ve karar vermek için yönetişim mekanizmalarının eksikliği konusunda hükûmetler, özel sektör ve genel kamuoyunda endişeler vardır. Bu, küresel sistemik risklerin birbirine bağlılığının anlaşılmasıyla daha da vurgulanmaktadır. Küresel yönetişimin yokluğunda veya beklentisinde, ulusal hükûmetler küresel felaketleri daha iyi anlamak, hafifletmek ve bunlara hazırlanmak için bireysel olarak hareket edebilirler.

### İklim acil durum planları
2018'de Roma Kulübü daha fazla iklim değişikliği eylemi çağrısında bulundu ve küresel ortalama sıcaklık artışını 1,5 santigrat derece ile sınırlamak için on eylem noktası öneren İklim Acil Durum Planını yayınladı. Ayrıca, 2019'da Kulüp daha kapsamlı Gezegen Acil Durum Planını yayınladı.

### Dünyayı Hareket Ettirmek
Birkaç milyar yıl içinde Güneş, Dünya'yı yutan bir kırmızı deve dönüşecek. Bu, Dünya'yı Güneş'ten daha uzağa hareket ettirerek, sıcaklığı kabaca sabit tutarak önlenebilir. Bu, kuyruklu yıldızların ve asteroitlerin yörüngelerini değiştirerek, Dünya'nın yörüngesine enerji katacak şekilde Dünya'ya yakın geçecek şekilde gerçekleştirilebilir. Güneş'in genişlemesi yavaş olduğu için, kabaca her 6.000 yılda bir böyle bir karşılaşma yeterli olacaktır.

## Örgütler
Atom Bilimcileri Bülteni (kur. 1945), İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra halkın atom savaşının potansiyelinden endişe duymasından sonra kurulan en eski küresel risk örgütlerinden biridir. Nükleer savaş ve enerji ile ilgili riskleri araştırır ve 1947'de kurulan Kıyamet Günü Saati'ni ünlü bir şekilde sürdürür. Öngörü Enstitüsü (kur. 1986) nanoteknolojinin risklerini ve faydalarını inceler. Aksi takdirde zararsız teknolojinin küresel ölçekte çığırından çıkmasının istenmeyen karmakarışık sonuçlarını inceleyen ilk kuruluşlardan biriydi. "Gray goo"'yu öne süren K. Eric Drexler tarafından kuruldu.

2000'den sonra giderek artan sayıda bilim insanı, filozof ve teknoloji milyarderi, akademi içinde ve dışında küresel riskleri incelemeye adanmış kuruluşlar yarattı.

Bağımsız sivil toplum kuruluşları (STK'lar) arasında yer alan Makine Zekası Araştırma Enstitüsü (Machine Intelligence Research Institute; kuruluşu 2000), Peter Thiel ve Jed McCaleb gibi bağışçılarla yapay zekanın neden olduğu bir felaket riskini azaltmayı amaçlamaktadır. Nükleer Tehdit Girişimi (Nuclear Threat Initiative; kuruluşu 2001) nükleer, biyolojik ve kimyasal tehditlerden kaynaklanan küresel tehditleri azaltmayı ve bir olaydan sonra hasarı sınırlamayı amaçlamaktadır. Bir nükleer malzeme güvenlik endeksi tutar. Filika Vakfı (Lifeboat Foundation; kuruluşu 2009) teknolojik bir felaketi önlemeye yönelik araştırmaları finanse etmektedir. Araştırma paralarının çoğu üniversitelerdeki projeleri finanse eder. Küresel Felaket Riski Enstitüsü (Global Catastrophic Risk Institute; kuruluşu 2011) felaket riski için bir düşünce kuruluşudur. STK, Sosyal ve Çevresel Girişimciler tarafından finanse edilmektedir. Merkezi Stockholm'de olan ve László Szombatfalvy tarafından kurulan Küresel Zorluklar Vakfı (kuruluşu 2012), küresel risklerin durumu hakkında yıllık bir rapor yayınlamaktadır. Yaşamın Geleceği Enstitüsü (Future of Life Institute; kuruluşu 2014) insanlığın karşılaştığı yeni teknolojiler ve zorluklar göz önünde bulundurularak yaşamı korumaya yönelik araştırma ve girişimleri desteklemeyi amaçlamaktadır. Elon Musk en büyük bağışçılarından biridir. Eskiden Temel Araştırma Enstitüsü (Foundational Research Institute) olarak bilinen Uzun Vadeli Risk Merkezi (Center on Long-Term Risk; kuruluşu 2016), gelişmekte olan teknolojilerden kaynaklanan astronomik zarar (Acı riskleri) risklerini azaltmaya odaklanan bir İngiliz kuruluşudur.

Üniversite temelli organizasyonlar arasında Future of Humanity Institute (kur. 2005) insanlığın uzun vadeli geleceği, özellikle varoluşsal risk konularını araştırır. Nick Bostrom tarafından kurulmuştur ve Oxford Üniversitesi'nde bulunmaktadır. Varoluşsal Risk Araştırmaları Merkezi (The Centre for the Study of Existential Risk; kuruluşu 2012), dört ana teknolojik riski inceleyen Cambridge Üniversitesi merkezli bir kuruluştur: yapay zeka, biyoteknoloji, küresel ısınma ve savaş. Huw Price'ın AFP haber ajansına açıkladığı gibi, hepsi insan yapımı risklerdir, "Bu ya da gelecek yüzyılda zekanın biyolojinin kısıtlamalarından kurtulacağı makul bir tahmin gibi görünüyor." Bu gerçekleştiğinde, "artık etraftaki en zeki şeyler değiliz" ve "kötü niyetli olmayan, ancak çıkarları bizi içermeyen makinelerin insafına kalma riskini alacağını" da sözlerine ekledi. Stephen Hawking oyunculuk danışmanıydı. İnsanlık ve Biyosfer için Milenyum İttifakı (Millennium Alliance for Humanity and the Biosphere) beşeri bilim akademisyenlerini bir araya getirerek küresel felaketle ilgili birçok konuya odaklanan Stanford Üniversitesi merkezli bir organizasyondur. Bilim insanları arasından Paul Ehrlich tarafından kuruldu. Stanford Üniversitesi'nde ayrıca küresel felaket riskini azaltmak için siyasi işbirliğine odaklanan Uluslararası Güvenlik ve İşbirliği Merkezi (Center for International Security and Cooperation) bulunmaktadır. Güvenlik ve Gelişen Teknoloji Merkezi (Center for Security and Emerging Technology), Ocak 2019'da Georgetown'daki Walsh Dış Hizmet Okulu'nda (Walsh School of Foreign Service) kuruldu ve başlangıçta yapay zekaya vurgu yaparak gelişmekte olan teknolojilerin politika araştırmalarına odaklanacaktı. Open Philanthropy tarafından önerildiği gibi Good Ventures'tan 55 milyon ABD doları hibe aldılar.

Diğer risk değerlendirme grupları, hükûmet kuruluşlarında bulunur veya bunların bir parçasıdır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), küresel salgın krizini izleyen ve bunlara yanıt veren Küresel Uyarı ve Yanıt (Global Alert and Response; GAR) adlı bir bölümü içermektedir. GAR, üye devletlere salgın hastalıklara müdahale eğitimi ve koordinasyonu konusunda yardımcı olur. Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID), doğal olarak oluşan pandemileri kaynağında önlemeyi ve kontrol altına almayı amaçlayan Gelişen Pandemi Tehditleri Programına (Emerging Pandemic Threats Program) sahiptir. Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı, hükûmet adına biyo-güvenlik ve terörle mücadele gibi konuları araştıran Küresel Güvenlik Ana Müdürlüğü adlı bir bölüme sahiptir.

## Tarihçe
### İnsan neslinin tükenmesi hakkında düşünmenin erken tarihi
18. ve 19. yüzyıllardan önce, insanların veya diğer organizmaların neslinin tükenme olasılığı şüpheyle karşılanırdı. Bu, mümkün olan her şeyin var olduğu öğretisi olan bolluk ilkesiyle çelişiyordu. İlke, Aristoteles'e kadar uzanıyordu ve Hristiyan teolojisinin önemli bir ilkesiydi. Öğreti, doğa bilimlerinden elde edilen kanıtlarla, özellikle de artık var olmayan türlerin fosil kanıtlarının keşfedilmesi ve evrim teorilerinin geliştirilmesiyle yavaş yavaş baltalandı. *[[Türlerin Kökeni]]* çalışmasında Darwin, türlerin yok oluşunu doğal bir süreç ve doğal seçilimin temel bileşeni olarak ele alıyordu. Özellikle Darwin, ani yok olma olasılığına şüpheyle yaklaşıyor ve bunu aşamalı bir süreç olarak görüyordu. O, türlerin fosil kayıtlarından aniden kaybolmalarının felaketle sonuçlanan yok oluşların kanıtı olmadığını, aksine kayıtlardaki tanınmayan boşlukların bir işlevi olduğunu savundu.

Bilimlerde yok olma olasılığı daha yaygın hale geldikçe, insan neslinin tükenme olasılığı da arttı. Bilimin ötesinde, insanın yok oluşu yazında araştırıldı. Romantik yazarlar ve şairler özellikle konuyla ilgileniyorlardı. Lord Byron, 1816'da kaleme aldığı 'Karanlık' adlı şiirinde yeryüzündeki yaşamın yok olması hakkında yazdı ve 1824'te insanlığın bir kuyruklu yıldız çarpmasıyla tehdit edildiğini ve buna karşı kendini savunmak için bir füze sistemi kullanmasını öngördü. Mary Shelley'nin 1826 tarihli romanı *[[The Last Man]]* (Son Adam), insanlığın gizemli bir veba tarafından neredeyse yok edildiği bir dünyada geçiyordu.

### Atom çağı

Atom bombasının icadı, bilim adamları, aydınlar ve genel olarak halk arasında insan neslinin tükenme riski hakkında bir tartışma dalgası başlattı. 1945 tarihli bir makalede Bertrand Russell, "İnsan ırkının geleceği hakkında beklenti tüm emsallerin ötesinde kasvetlidir. İnsanlık açık bir alternatifle karşı karşıyadır: ya hepimiz yok olacağız ya da bir dereceye kadar sağduyu elde etmek zorunda kalacağız" diye yazmıştır. 1950'de yapılan bir Gallup anketi, Amerikalıların %19'unun başka bir dünya savaşının "insanlığın sonu" anlamına geleceğine inandığını ortaya koyuyordu.

1980'lerin başında, nükleer savaşın insan neslinin tükenmesine yol açabileceği özel bir mekanizma olan 'nükleer kış'ın keşfi, konuyu yeniden ön plana çıkardı. 1983'te bu bulgular hakkında yazan Carl Sagan, yok oluşun kötülüğünü yalnızca ölenler açısından ölçmenin "tam etkisini gizlediğini" ve nükleer savaşın "insanlar olduğu sürece tüm torunlarımızı tehlikeye attığını" savundu.

### Modern çağ
John Leslie'nin 1996 tarihli The End of The World (Dünyanın Sonu) adlı kitabı, insanın yok oluşunun bilim ve etiğine akademik bir bakış açısıydı. Kitapta Leslie, insanlığa karşı bir dizi tehdit ve ortak yönlerini ele aldı. 2003 yılında İngiliz Kraliyet Gök bilimci Sir Martin Rees, belirli teknolojilerdeki ilerlemelerin insanlığın hayatta kalması için yeni tehditler yarattığını ve 21. yüzyılın insanlığın kaderinin belirlendiği tarihte kritik bir an olabileceğini savunduğu 'Son Saatimiz' adlı çalışmasını yayınladı. Editör Nick Bostrom ve Milan M. Ćirković tarafından düzenlenen *Global Catastrophic Risks* (Küresel Felaket Riskleri), çeşitli küresel felaket ve varoluşsal riskler üzerine 26 akademisyenin makalelerinin bir derlemesi olarak 2008'de yayınlandı. Toby Ord'un 2020 çıkışlı kitabı *The Precipice: Existential Risk and the Future of Humanity* (Uçurum: Varoluşsal Risk ve İnsanlığın Geleceği), varoluşsal risklerin önlenmesinin zamanımızın en önemli ahlâki sorunlarından biri olduğunu savunuyor. Kitap, farklı varoluşsal riskleri tartışıyor, nicelleştiriyor ve karşılaştırıyor ve en büyük risklerin hizalanmamış yapay zeka ve biyoteknoloji tarafından sunulduğu sonucuna varıyor.

## Ayrıca bakınız

* Kıyamet sonrası kurgusu
* Yapay zeka silahlanma yarışı
* Dehşet verici kutup kayması hipotezi
* Topluluk direnci
* Eskatoloji
* Aşırı risk
* Başarısız devlet
* Fermi paradoksu
* Öngörü (psikoloji)
* Dünya'nın geleceği
* Güneş Sisteminin geleceği
* Küresel mesele
* Küresel Riskler Raporu
* Büyük Filtre
* Holosen yok oluşu
* Çarpma olayları
* Küresel sorunlar listesi
* Nükleer çoğalma
* Dış Bağlam Sorunu
* Dış Bağlam Sorunu
* Gezegen sınırları
* Nadir olaylar 
* *[[Altıncı Yok Oluş: Doğal Olmayan Bir Tarih]]* (kurgu olmayan bir kitap)
* Sosyal yozlaşma
* Toplumsal çöküş 
* Kuruntulu evrim: Varoluşsal bir felaketten sonra bir gün Dünya'da yaşayabilecek varsayımsal hayvanları incelemek.
* Sağkalımcılık
* Kuyruk riski
* Uzak geleceğin kronolojisi
* Evrenin nihai kaderi
* Dünya Bilim Adamlarının İnsanlığa Uyarısı

## Notlar

## Kaynakça