Sonderkommando

***Sonderkommando***, Nazi Almanyası imha kampı mahkûmlarından oluşan çalışma birimlerine verilen addı. Çalışanların neredeyse tamamı ölümle tehdit edilerek bu işi yapmaya zorlanmış, Holokost boyunca gaz odası kurbanlarının cesetlerinin ortadan kaldırılmasına yardım eden Yahudilerdi. Her biri birer mahkûm olan ölüm kampı *Sonderkommandoları*, 1938-1945 arasında SS bürolarından kurulmuş *[[ad hoc]]* birimler olan *SS-Sonderkommandoları* ile karıştırılmamalıdır.

Terimin kendisi Almancada "özel birim" anlamına gelir ve Nazilerin Nihai Çözüm'ün farklı açılarını kastederken kullandıkları muğlak ve hüsnütabire dayalı dilin bir parçasıydı.

## Ölüm fabrikası işçileri
*Sonderkommando* üyeleri doğrudan öldürmeye katılmadılar. Bu sorumluluk SS'e ayrılmıştı, Sonderkommando'nun birincil görevi cesetleri ortadan kaldırmaktı.  Çoğu durumda, kampa vardıklarında hemen askere alınıyorlar ve ölüm tehdidi altında zorla bu göreve getiriliyorlardı. Kendilerine yerine getirmeleri gereken görevler hakkında önceden herhangi bir bildirim yapılmadı. Sonderkommando'ya yeni katılanlar, dehşetlerine rağmen bazen cesetlerin arasında kendi ailelerinin üyelerini buluyorlardı. İntihar etmekten başka reddetmenin veya istifa etmenin bir yolu yoktu. Bazı yerlerde ve ortamlarda, Sonderkommandolar*,* *Arbeitsjuden* (Yahudi işçi) olarak adlandırıldı. Diğer zamanlarda, Sonderkommando'lara *Hilflinge* (yardımcılar) denirdi. Auschwitz-Birkenau'da Sonderkommando sayısı 1943'te 400 kişiye ulaşmıştı ve 1944'te Macar Yahudileri oraya sürüldüğünde, artan cinayet ve imha dalgalarına ayak uydurabilmek için sayıları 900'ün üzerine çıkarıldı.

Almanların fiziksel olarak sağlıklı kalabilmeleri için Sonderkommandolara ihtiyaçları vardı. Bu nedenle onlara diğer mahkûmlardan daha iyi yaşam koşulları sağlandı. Kendi kışlalarında uyuyorlardı ve gaz odalarına gönderilenlerin kampa getirdikleri yiyecek, ilaç ve sigara gibi çeşitli eşyaları saklamalarına ve kullanmalarına izin veriliyordu. Normal mahkûmların aksine, gardiyanlar tarafından keyfi olarak öldürülmüyorlardı. Yaşam koşulları, Nazi ölüm fabrikasını ne kadar verimli bir şekilde çalıştırabileceklerine bağlıydı. Sonuç olarak, Sonderkommando üyeleri ölüm kamplarında diğer mahkûmlardan daha uzun süre hayatta kaldılar. Ancak savaştan çok azı sağ çıkabildi.

Nazilerin toplu katliam uygulamaları hakkında ayrıntılı bilgiye sahip oldukları için Sonderkommando'lar *Geheimnisträger (sır taşıyıcıları)*  olarak kabul ediliyordu. Bu nedenle, köle işçi olarak kullanılan mahkûmlardan uzakta, tecritte tutuluyorlardı. SS politikasına göre, ölüm kamplarının öldürme alanlarında çalışan Sonderkommandoların neredeyse tamamının her üç ayda bir gazlanarak öldürüleceği ve gizliliğin sağlanması için yerlerine yeni gelenlerin getirileceği ve bazı mahkûmların uzman becerilere sahip oldukları için bir yıl veya daha uzun süre hayatta kalabilecekleri inancı vardı. Yeni bir Sonderkommando birliğinin görevi genellikle seleflerinin cesetlerini ortadan kaldırmak olurdu. Araştırmalar, bir ölüm kampının ilk Sonderkommando'sunun kurulmasından kampın tasfiyesine kadar yaklaşık 14 adet Sonderkommando nesli geçtiği hesaplamıştır. Auschwitz Müzesi tarafından yayınlanan *Cehennem Çukurundan Tanıklar: Auschwitz Sonderkommando Tarihi* (2022) kitabının yazarı tarihçi Igor Bartosik'e göre, Auschwitz-Birkenau Sonderkommando'larının yenilenen imhaları bir efsanedir, çünkü böyle bir imha orada yalnızca bir kez gerçekleşmiştir. "Mahkûmların teknik uzmanlıklarına göre seçildiği de doğru değildi. Yüzeysel bir incelemeden sonra, yalnızca çalışma yetenekleri göz önünde bulundurularak seçildiler."

1943-1944 yılları arasında Birkenau *Sonderkommando'nun* bazı üyeleri yazılı materyaller elde etmeyi ve yaşadıklarını, tanık oldukları şeyleri kaydetmeyi başardılar. Bu belgeler krematoryumun arazisine gömüldü ve savaştan sonra ortaya çıkarıldı. Sonderkommando mahkûm Gradowski, Auschwitz krematoryumunda gömülü bulunan şu notu yazmıştır:Bu notların sevgili bulucusu, sizden tek bir isteğim var, aslında yazmamın pratik amacı da bu... Cehennem günlerimin, umutsuz yarınlarımın gelecekte bir amaç bulması. Birkenau-Auschwitz Cehenneminde yaşananların sadece bir kısmını aktarıyorum. Gerçekliğin neye benzediğini anlayacaksınız... Tüm bunlardan insanlarımızın nasıl öldüğüne dair bir resim elde edeceksiniz.Auschwitz Parşömenleri, Birkenau'daki gaz odalarının işleyişine ilişkin çağdaş görgü tanıklıklarını da içermesi nedeniyle Holokost hakkında yazılmış en önemli tanıklıklardan biri olarak kabul edilmektedir. Sonderkommando üyeleri Auschwitz ve Treblinka imha kampı'nda başarısız isyanlar başlatmışlarıdır.

## Ayrıca bakınız

* Sonderkommando fotoğrafları

## Kaynakça