Francis Galton

**Francis Galton** FRS FRAI (16 Şubat 1822; Sparkbrook, Birmingham - 17 Ocak 1911; Haslemere, Surrey), Kraliçe Victoria çağında yaşamış ve öjenik kavramını öne sürmüş İngiliz bilgin ve çok yönlü bir bilim insanıydı.

Galton, 340'tan fazla makale ve kitap yayımladı. Ayrıca istatistiksel korelasyon kavramını geliştirdi ve regresyonun ortalamaya doğru eğilimini (*regression toward the mean*) geniş çapta tanıttı. İstatistiksel metodları, insan farklılıkları ve zekâ kalıtımının incelenmesinde uygulayan ilk kişi oldu ve soybilimsel ve biyografik çalışmalarının yanı sıra antropometrik araştırmaları için insan toplulukları hakkında veri toplamak amacıyla anketler ve soru formlarını kullanıma getirdi. "Genetik mi, yetiştirme mi" (nature versus nurture) ifadesini ortaya attı. Eseri *Hereditary Genius* (1869), dâhilik ve büyüklüğü (*greatness*) inceleyen ilk sosyal bilimsel girişimdir.

İnsan zihni üzerine yaptığı araştırmalarda, psikometri ve diferansiyel psikolojinin yanı sıra "beş faktör kişilik modellleri"ni, yani *lexical hypothesis*'i belirledi. Bunlar, her biri ayrı bir anlam içeren ve karakteri belirten bin kelimeden oluşan sözcüklerdir. Büyük Beş Kişilik (*big-five*) faktör modeli bu varsayımdan esinlenerek geliştirilmiştir. Bununla birlikte, parmak izlerini sınıflandırma yöntemi geliştirdi ve bu yöntem adli bilimlere katkı sağladı. Ayrıca dua etmenin gücü üzerine araştırmalar yaptı ve dua edilen kişilerin, duanın uzun ömürleri üzerinde bir etkilerinin olmadığını gözlemleyerek sonuçsuz kaldığı çıkarımına vardı. Çeşitli olguların bilimsel prensiplerini arayışı, çayın en iyi nasıl demlenmesi gerektiği gibi konulara kadar uzandı. Bilimsel meteorolojinin başlatıcısı olarak, ilk hava haritasını geliştirdi, antisiklonlar üzerine bir teori önerdi ve kısa vadeli iklim olaylarının Avrupa ölçeğinde tam bir kaydını oluşturan ilk kişi oldu.Ayrıca, farklı işitme yeteneklerini test etmek için Galton Düdüğünü (Köpek düdüğü olarak da bilinir) icat etti. Galton, Charles Darwin'in yarı kuzeniydi. 1909 yılında bilime katkılarından dolayı şövalye unvanı aldı.

Son yıllarda, sosyal Darwinizm, öjenik ve biyolojik ırkçılığı savunduğu için kayda değer eleştiriler almıştır; öjenik kavramının öncüsü olarak, bu terimi 1883 yılında kendisi ortaya atmıştır.

## Hayatı

1909'da kendisine Sir (şövalye) unvanı verilmiştir.

Galton denildiğinde akla gelen ilk şey, öjenik olarak adlandırılan ve Amerika'da binlerce siyahinin kısırlaştırma deneyiyle sonuçlanan üstün gen teorisidir. Seçici yetiştirme yoluyla insan popülasyonunu iyileştirmeye yönelik bu modern proje fikri ilk olarak Francis Galton tarafından geliştirildi ve başlangıçta Darwinizm'den ve onun doğal seçilim teorisinden ilham aldı. Galton, üvey kuzeni Charles Darwin'in bitki ve hayvan türlerinin gelişimini açıklamaya çalışan evrim teorisini okumuş ve bunu insanlara uygulamak istemiştir. Galton, biyografik araştırmalarına dayanarak, arzu edilen insan niteliklerinin kalıtsal özellikler olduğuna inanıyordu, ancak Darwin, teorisinin bu şekilde detaylandırılmasına şiddetle karşı çıkıyordu. 1883'te, Darwin'in ölümünden bir yıl sonra, Galton araştırmasına bir isim verdi: öjeni. Genetiğin tanıtılmasıyla öjeni, insan karakterinin tamamen veya büyük ölçüde genlerden kaynaklandığı, eğitim veya yaşam koşullarından etkilenmediği inancı olan genetik determinizm ile ilişkilendirildi. İlk genetikçilerin çoğu Darwinci değildi ve genetik determinizme dayalı öjeni politikaları için evrim teorisine ihtiyaç yoktu. Öjeni, yakın tarihi boyunca tartışmalı olmaya devam etti. Bu arada öjenizmin Amerika'daki yankıları Galton'un ölümünden yıllar sonra bile resmi bir karşılık bulmuştur. 1924 Virginia Kısırlaştırma Yasası uyarınca 1924-1979 yılları arasında 7000'den fazla insan kısırlaştırılmıştır. Bunun gibi birçok eyalette kısırlaştırma yasası (sterilization act) adıyla çıkan yasalarda kısırlaştırmalar yapılmıştır. Birçok Amerikan başkanı tarafından desteklenen öjenizm, Rockefeller gibi zengin aileler tarafından finanse edilmiştir. John David Rockefeller da, BM Tarım ve Gıda Organizasyonu 2. McDougall Konferansında “Bana göre nüfus kontrolü günümüzde atom silahlarının kontrolünden sonra ikinci en büyük önceliğimizdir.” şeklinde bir cümle sarf etmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*  http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/people/data?id=per78  Biyografyasi ve bibliyografya. Sanal laboratuvar Max Planck Bilimler Tarihi Enstitusu.
* http://galton.org  Galton'un Tum eserleri