Nükleer yakıt bankası

Bir **nükleer yakıt bankası**, nükleer reaktörlerini beslemek için yedek bir LEU kaynağına ihtiyaç duyan ülkeler için düşük zenginleştirilmiş uranyum (LEU) rezervidir. Zenginleştirme teknolojisine sahip olan ülkeler, zenginleştirilmiş yakıtı, zenginleştirme teknolojisine sahip olmayan ülkelerin güç reaktörleri için yakıt elde edeceği bir "bankaya" bağışlayacaklardır.

LEU bankaları, tedariklerde "öngörülemeyen, ticari olmayan bir kesinti olması durumunda" nükleer yakıt sağlayıcıları olacak ve LEU'ya erişimi garanti ederek " nükleer silahların yayılmasını önlemek ve ülkeleri uranyum zenginleştirme tesisleri inşa etmüekten caydırmak" için önemli bir uluslararası çaba olarak kabul ediliyorlar. yakıt kullanımı için diğer kaynaklar başarısız olursa."

Güvenli bir nükleer yakıt tedariki sağlama ve böylece ülkelerin yerli nükleer yakıt üretim kapasiteleri oluşturma ihtiyacından kaçınma kavramı, uzun süredir nükleer silahların yayılmasının önüne geçmenin ve sonunda onları tamamen ortadan kaldırmanın bir yolu olarak ortaya atılmış ve önerilmiştir. Avusturya, Rusya, Avrupa Birliği, Amerika Birleşik Devletleri, ve diğerleri, uluslararası bir yakıt bankasının çeşitli kavramlarını desteklediler. Nükleer silah sahibi olmayan birçok ülke, çeşitli nedenlerle bu önerileri benimseme konusunda isteksiz davrandı.

## Genel bakış
Nükleer Zenginleştirme teknolojisi öncelikle zenginleştirilmiş nükleer yakıt oluşturmak için kullanılır, ancak aynı zamanda silah sınıfı nükleer malzeme oluşturmak için de kullanılabilir. Bu sebeple bir yakıt bankasının ana amacı, ülkelerin zenginleştirme teknolojisine sahip olma ihtiyacını ortadan kaldırarak daha fazla nükleer silah yayılması riskini en aza indirmek olarak bilinir.

Önerilen yakıt bankası, ayrımcı olmayan, politik olmayan bir temelde dünya genelindeki güç reaktörleri için yedek bir tedarik sağlayacak ve ülkelerin nükleer silah geliştirme için de kullanılabilecek kendi uranyum zenginleştirme teknolojilerini geliştirme ihtiyacını azaltacaktır. IAEA'nın eski Genel Müdürü Dr. ElBaradei bunu doğruladı ve nükleer yakıt bankalarının öneminin "rekabetçi piyasa fiyatlarında yakıta güvenilir erişim sağlayarak, ülkelerin yerli yakıt döngüsü yeteneklerini geliştirme ihtiyacını ortadan kaldırıyoruz. Bunu yaparak, hassas yakıt çevrimi teknolojilerinin yaygınlaştırılmasıyla ilgili mevcut endişeleri ele alma konusunda uzun bir yol kat edebiliriz."

### Avukatlar
1997'den 2009'a kadar Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın direktörü olan Dr. ElBaradei, çift kullanımlı teknoloji hakkında soru sormadan nükleer enerjiye barışçıl erişim sağlamak için bir nükleer yakıt bankasının kurulması çağrısında bulundu. "Yakıtı almak isteyen, teknolojiyi, reaktörü almak isteyen her ülke bunu alacak, ancak kendine ait zenginleştirme tesisini geliştirmek zorunda değildir. Ek olarak *"tedarik mekanizmasının güvencesi güvenilir olmalı, apolitik olmalı, sadece silahların yayılmasını önleme kriterlerine dayanmalıdır"* dedi. 2005 Nobel Barış Ödülü'nü kabul ederken, Dr. ElBaradei ayrıca uluslararası bir yakıt bankasının kurulmasının her ülkenin kendi yakıt döngüsünü geliştirme teşvikini ortadan kaldıracağını söyledi. *"O zaman yeni ulusal tesisler üzerinde bir moratoryum üzerinde anlaşmaya varabilir ve zenginleştirme, yakıt üretimi, atık bertarafı ve yeniden işleme için çok uluslu düzenlemeler üzerinde çalışmaya başlayabiliriz"* dedi.

Carnegie Uluslararası Barış Vakfı'ndaki nükleer silahların yayılmasını önleme programı direktörü Joseph Cirincione, 2006'da uluslararası bir yakıt bankasının uluslararası düzeyde reformları başlatabileceğini söyledi. "Düzgün bir şekilde ele alırsak, nükleer güce dayanan tüm ulusları rahatsız eden bu sorunun çözülmesi için İran tetikleyici olabilir. İran, ironik bir şekilde, nükleer yakıtı nasıl üretip sattığımız konusunda temelde yeni bir sistem yaratmanın katalizörü olabilir" dedi. 2015 İran nükleer anlaşma çerçevesi, bir yakıt bankası fikrini içermiyordu.

Her ikisi de Indiana'dan olan Amerikalı Senatörler Richard Lugar ve Evan Bayh da bir nükleer yakıt bankasını savundular. *[[Chicago Tribune|Chicago Tribune'de]]* yayınlanan bir makalesinde, ihtiyaç duyulanın "ülkelerin nükleer silah geliştirmek için nükleer enerji kisvesi kullanmasını önleyen yeni bir uluslararası yayılmayı önleme standardı" olduğunu yazdılar. Lugar ve Bayh bunun zorunlu olduğunu savundular çünkü "nükleer enerjiye olan talebin artması giderek daha fazla ulusun kendi zenginleştirme tesislerini aramasına yol açacak" ve ortaklaşa Uluslararası Atom Enerjisi tarafından kontrol edilen bir Uluslararası Nükleer Yakıt Bankası'nın kurulması çağrısında bulundular. ajans 2009 yılında, bir nükleer yakıt bankasının kurulması, ABD Başkanı Barack Obama tarafından Prag'da yaptığı bir konuşmada onaylandı: "Ülkelerin barışçıl güce başkaldırmadan erişebilmeleri için Uluslararası Yakıt Bankası da dahil olmak üzere sivil nükleer işbirliği için yeni bir çerçeve inşa etmeliyiz. proliferasyon riskini artırmaktadır. Bu, nükleer silahlardan vazgeçen her vatandaşın hakkı olmalı, özellikle de barışçıl programlara girişen gelişmekte olan ülkeler için."

29/08/2017 tarihinde, ülkelere nükleer enerji yakıtının mevcudiyeti konusunda güven sağlamayı amaçlayan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) projesi, Salı günü Kazakistan'da düşük-zenginleştirilmiş uranyum (LEU) depolanacak.

### Tartışma
Bağlantısızlar Hareketi'ndeki bir dizi dahil olmak üzere gelişmekte olan ülkeler, tedarik güvencesi mekanizmaları hakkında çekincelerini dile getirdiler ve yakıt bankalarına erişim için ek kriterleri eleştirdiler.

Nükleer silah sahibi olmayan devletlerin bu önerileri benimseme konusunda isteksiz olmalarının bazı nedenleri şunlardır:

* Nükleer silah devletlerinin ticari veya stratejik çıkarlarının önerileri motive ettiği algısı
* Tekliflerin sınırlı sayıda nükleer yakıt tedarikçisine bağımlılık yarattığı algısı
* Önerinin barışçıl amaçlarla nükleer enerjiye ilişkin devredilemez haklarını kısıtladığına dair bir algı.

Böyle korkulan bir siyasi kesintiye bir örnek, 1979 İran Devrimi'nden sonra geldi.

Almanya, İran'ın Buşehr reaktörünün inşasını durdurdu, ABD, Tahran Araştırma Reaktörü için yüksek oranda zenginleştirilmiş yakıt tedarikini kesti ve İran, Fransa'dan hakkı olduğunu iddia ettiği uranyumu asla alamadı.

Rusya ayrıca bir zenginleştirme tesisi sağlamamayı kabul etti ve lazer izotop ayrımı da dahil olmak üzere nükleerle ilgili diğer birçok teknolojide işbirliğini sonlandırdı.

Çin, kısmen ABD-Çin sivil nükleer işbirliği anlaşmasının yürürlüğe girmesi karşılığında birkaç nükleer projeyi sonlandırdı.

Ukrayna, Buşehr reaktörü için türbin sağlamamayı kabul etti. Bu birleşik deneyimler, İran'ın yabancı nükleer arzın potansiyel olarak kesintiye uğrayabileceği inancına katkıda bulundu. Uluslararası bir nükleer yakıt bankasının bu algıyı aşması gerekir.

## Tarih

### 1940-1969
Yaygın olarak Acheson-Lilienthal Raporu olarak bilinen *Atom Enerjisinin Uluslararası Kontrolüne İlişkin* Rapor, 1946'da bir Amerika Birleşik Devletleri komitesi tarafından yazılmıştır ve nükleer silahların uluslararası kontrolü ve gelecekteki nükleer savaştan kaçınma için olası yöntemleri tartışmıştır. Rapor, Dean Acheson ve David Lilienthal başkanlığındaki Atom Enerjisi Komitesi tarafından hazırlandı ve çoğunlukla bilim insanı Robert Oppenheimer tarafından yazıldı. Rapor, Birleşmiş Milletler gibi uluslararası bir kuruluşun hem atom malzemeleri hem de nükleer enerji üretme araçları üzerinde kontrol sahibi olmasını tavsiye etti. IAEA'nın güvenlikten sorumlu eski genel müdür yardımcısı Bruno Pellaud, yakıt bankası fikrinin 1957 yılına kadar geliştirildiğini söylüyor.

Ortaya çıkan Baruch Planı, Amerika Birleşik Devletleri hükûmeti tarafından, büyük ölçüde siyasi danışman Bernard Baruch tarafından yazılmış bir 1946 önerisiydi. Haziran 1946'daki ilk toplantısında Birleşmiş Milletler Atom Enerjisi Komisyonu'na (UNAEC) sunuldu. Plan şunları önerdi:

# Barışçıl amaçlar için tüm uluslararasında temel bilimsel bilgi alışverişini genişletmek;
# Atom enerjisinin kontrolünü, yalnızca barışçıl amaçlarla kullanılmasını sağlamak için gerekli olduğu ölçüde uygulamak;
# Ulusal silahlardan hem atom silahlarını hem de kitle imhasına uygun diğer tüm büyük silahları ortadan kaldırmak; ve
# Uygun Devletleri ihlal ve kaçınma tehlikelerine karşı korumak için denetim ve diğer yollarla etkili güvenceler oluşturmak

Plan, teklifin her yönü yürürlüğe girene kadar ABD'nin nükleer silah tekelini sürdüreceğini açıkça ilan etti. Sovyetler daha sonra Baruch Planını reddetti ve Amerika Birleşik Devletleri daha sonra tüm nükleer silahların yasaklanması için bir Sovyet karşı teklifini reddetti.

1953'te ABD, Barış için Atom planını önerdi. ABD Başkanı Dwight D. Eisenhower, 8 Aralık 1953'te New York'ta BM Genel Kuruluna yaptığı bir konuşmada, ABD'yi Sovyetler Birliği ile birlikte "normal uranyum ve bölünebilir malzeme stoklarından uluslararası bir pazara ortak katkılarda bulunmaya" çağırdı. Atom Enerjisi Ajansı daha sonra "bu bölünebilir malzemenin insanlığın barışçıl arayışlarına hizmet etmek için tahsis edileceği yöntemler tasarlayacak". Plan ayrıca, uluslararası güven oluşturmak ve işbirliğine dayalı bir silah kontrolü diyalogu başlatmak için basit adımlar olarak yeni bir Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve “uranyum bankası” önerdi.

29 Temmuz 1957'de Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) kuruldu. Bununla birlikte, IAEA'nın bir nükleer malzeme bankası olarak hizmet edeceği, ABD ve Sovyet stoklarını birinin diğerine karşı yıkıcı bir darbe başlatabileceği seviyenin altına çekeceği fikri zayıfladı. Bu dönemde ABD Kongresi, ikili anlaşmalarda nükleer malzemeyi doğrudan yabancı ortaklara tedarik etmeyi tercih etti, böylece IAEA'yı atladı ve bunun yerine işleme ABD güvencelerini uyguladı. IAEA'nın bir nükleer malzeme bankası olarak hizmet etmesinin Soğuk Savaş'ta başarılı olmadığı ortaya çıktı.

### 1970-1989
1970-1990 yılları arasında "proliferasyona dirençli" bir yakıt çevrimi geliştirmek için daha fazla seçenek masaya yatırıldı. Bu süre zarfında nükleer yakıt döngüsünün yönetimsel yönleri de araştırıldı ve bir dizi başarısız öneri geliştirildi. Önerilerden bazıları şu konularda girişimler içeriyordu:

* Hassas nükleer malzemelere erişimi kısıtlamak için yakıt döngüsünün teknik veya fiziksel modifikasyonu
* Az sayıda Devletin kaynaklarını tek bir merkezde toplaması için çok taraflı yakıt çevrimi merkezleri
* Ayrılmış plütonyumu işlemenin bir yolu olarak çok uluslu kullanılmış yakıt merkezleri;
* Ulusal yeniden işleme veya zenginleştirme tesislerinden vazgeçen Nükleer Olmayan Silah Devletlerine nükleer yakıtı garanti eden uluslararası bir nükleer yakıt otoritesi
* Madde XII'nin uygulanmasına yardımcı olmak için uluslararası plütonyum depolama. IAEA Statüsü A.5

1970'lerin sonlarında, Uluslararası Nükleer Yakıt Döngüsü Değerlendirmesi, kullanılmış nükleer yakıtın yönetimi hakkında bir araştırma yaptı. IAEA'nın "Çalışma Grubu 6", kullanılmış yakıtın ara depolanmasını nükleer yakıt döngüsünde önemli bir adım olarak tanımlayan kullanılmış yakıt yönetimi hakkında bir rapor yayınladı. 1977'de Bölgesel Yakıt Döngüsü Merkezi hakkında daha önceki bir IAEA çalışması da kullanılmış yakıtın önemine işaret etmişti. Yakıt döngüsü değerlendirmesi, Carter İdaresi tarafından Ekim 1977'de, 46 ülkeden 500'den fazla uzmanın katılımıyla resmen başlatıldı.

IAEA Guvernörler Kurulu daha sonra benzer endişeleri gidermek için 1980 yılında Tedarik Güvenceleri Komitesi'ni (CAS) kurdu. Komite, yakıt çevriminin çok uluslu hale getirilmesi konusunu inceledi, ancak bir uzlaşmaya varamadı ve 1987'de resmi olarak askıya alındı.

### IAEA Uzman Grubu
Eski IAEA Genel Müdürü Dr. ElBaradei, uluslararası bir uzman grubuna nükleer yakıt döngüsünün hassas kısımlarını daha iyi kontrol etmek için olası çok taraflı yaklaşımlar geliştirme görevini verdi. Dr. ElBaradei, son yıllarda nükleer silahların yayılmasının önlenmesi rejiminin muazzam stres altında olduğunu söyledi ve kilit noktanın adalet ve tüm tarafların çıkarlarını tanımak olduğunu kaydetti. Ayrıca, artan nükleer silahlanma riskiyle yüzleşmede ilerleme eksikliğinin "kendi kendini yok etmeye yol açabileceğini" söyledi.

Grup, yakıt zenginleştirme, yakıtın yeniden işlenmesi, kullanılmış yakıt depoları ve kullanılmış yakıt depolama üzerindeki kontrolleri güçlendirmek için aşağıdaki tavsiyelerde bulundu. Bunlar:

# Durum bazında mevcut ticari piyasa mekanizmalarını güçlendirmek
# IAEA'nın katılımıyla uluslararası tedarik garantilerinin geliştirilmesi ve uygulanması
# Mevcut tesislerin gönüllü olarak çok taraflı nükleer yaklaşımlara dönüştürülmesini teşvik etmek
# Yeni tesisler için gönüllü anlaşmalar ve sözleşmeler yoluyla çok uluslu ve özellikle bölgesel MNA'lar oluşturmak
# Nükleer enerjinin dünya çapında daha da genişlemesi senaryosu, daha güçlü çok taraflı düzenlemelere sahip bir nükleer yakıt döngüsünün geliştirilmesini gerektirebilir.

Uzman Grubunda 26 ülkeden temsilciler yer almıştır. Grubun Başkanı ve IAEA Koruma Önlemleri'nin eski Başkanı Bruno Pellaud, “çok uluslu personele sahip ortak bir nükleer tesis, tüm katılımcıları akranları ve ortakları tarafından daha fazla inceleme altına alıyor, bu da nükleer silahların yayılmasının önlenmesini ve güvenliği güçlendiren bir gerçek… barışçıl amaçlar için nükleer enerjinin sürekli kullanımını kolaylaştırmak için."

### Akaryakıt bankaları ve Uluslararası Zenginleştirme Merkezi
2011 Mart itibarıyla IAEA Guvernörler Kurulu iki ayrı yakıt bankasının oluşturulmasını onayladı. IAEA ve Rus hükûmeti tarafından Mart 2010'da resmi olarak kurulan ilki, Rusya Federasyonu'na aittir, işletilmekte ve ödemesi yapılmaktadır ve Sibirya'nın Angarsk şehri yakınlarında bulunmaktadır. Rezerv tamamen stoklanmış ve 1 Aralık 2010'da faaliyete geçmiştir. Guvernörler Kurulu Aralık 2010'da IAEA'nın sahibi olduğu ve işleteceği ikinci bir yakıt rezervini onayladı, ancak bu yakıt bankası henüz faaliyete geçmedi. Kazakistan, nükleer silahların yayılmasını önlemenin bir yolu olarak IAEA himayesinde bir nükleer yakıt bankasına ev sahipliği yapmayı teklif etti. Mayıs 2015'te IAEA, Kazakistan ile bir Ev Sahibi Devlet Anlaşmasını onayladı ve Kazakistan'ın LEU Bank'a ev sahipliği yapmasının yolunu açtı. Planlar, Rusya'nın uranyumu depolamadan önce zenginleştirmesini gerektiriyor.

Kazatomprom, 2013 IAEA Genel Konferansında Kazakistan'ın LEU bankasına Ulba Metalurji Fabrikasında ev sahipliği yapmasını önerdi. Kazakistan Dışişleri Bakanı Erlan Idrissov bir röportajda, bankanın herhangi bir çevre tehdidi oluşturmadığını ve Kazakistan'ın nükleer silahların yayılmasını önleme ve barışçıl şekilde kullanma çabalarına olan katkısının altını çizdiğini söyledi. LEU bankası, IAEA'nın himayesinde Kazakistan'ın Ust-Kamenogorsk kentinde yapım aşamasındadır.

Rusya Federasyonu, iki yakıt bankasına ek olarak, Angarsk'ta bir Uluslararası Uranyum Zenginleştirme Merkezi (IUEC) kurmuştur. IUEC, hisselerin %80'ine sahip Rus Rosatom Corporation, Kazakistan ve Ukrayna şirketleri arasında bir anonim şirket olarak kurulurken, Ermenistan hükûmeti gelecekte şirkete katılmayı planlıyor. IUEC, iki yakıt bankasından birkaç önemli yönden farklıdır. Birincisi, devlet destekli şirketlerin sahip olduğu kâr amacı gütmeyen bir kuruluştur. Sonuç olarak, akaryakıt bankalarından farklı olarak, zenginleştirme hizmetleri sağlamada tercihli ve münhasırdır. IUEC, zenginleştirme hizmetleri satarken hissedarlarına ayrıcalıklı muamele sağlar ve yalnızca yerel zenginleştirme yeteneklerine sahip olmayan ve Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getiren devletlere açıktır. Akaryakıt bankaları gibi, yerli zenginleştirme kapasitesinin pahalı başlangıç maliyetlerine bir alternatif sağlar, ancak yakıt bankalarından farklı olarak hissedarlarına temettü şeklinde ek bir mali teşvik sağlar.

## Teklifler
Bir yakıt bankası, ayrımcı olmayan ve apolitik bir temelde dünyanın her yerindeki nükleer güç reaktörleri için yedek bir tedarik görevi görecek ve nükleer silahların yayılmasıyla ilgili endişelerin arttığı bir zamanda ülkelerin kendi uranyum zenginleştirme teknolojilerini geliştirme ihtiyacını azaltacaktır. Hükûmet ve endüstri uzmanları, yakıt piyasasının mevcut talebi karşılamada iyi bir şekilde çalıştığı konusunda hemfikirdir ve bir yakıt bankası, yapısı gereği, nükleer yakıtlarda mevcut ticari piyasayı bozmayacak şekilde tasarlanacaktır. 1997'den 2009'a kadar IAEA'nın genel müdürü olan Mohamed El Baradei, hiçbir Devletin nükleer yakıt döngüsünün herhangi bir parçasıyla ilgili olarak Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması kapsamındaki haklarından vazgeçmesi gerekmemesini de önermiştir

Mart 2008'de bir IAEA dergisi, çok taraflı bir yaklaşım için öne sürülen 12 öneriyi özetledi. Teklifler, yedek arz güvenceleri sağlamaktan IAEA tarafından kontrol edilen düşük düzeyde zenginleştirilmiş bir uranyum rezervi kurmaya veya uluslararası zenginleştirme merkezleri kurmaya kadar uzanıyordu.

Mayıs 2009'da, uluslararası bir akaryakıt bankasının alması gereken biçim olarak üç öneri önerildi. Rus ve IAEA yakıt bankalarının son çare olarak tedarik sağlamaları için iki teklif vardı ve ilk olarak 2003 yılında Dr. ElBaradei tarafından önerildi. Almanya, üretimin belirtilmemiş bir ülke içinde sınır dışı bir bölgede yapılacağı, uluslararası olarak yönetilen bir nükleer yakıt üretim tesisinin kurulmasını savunan tamamlayıcı bir öneri ortaya koydu.

Çoğu gelişmekte olan ülke olan 60'tan fazla devlet, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na nükleer enerji programlarını başlatmakla ilgilendiklerini bildirdi. Bununla birlikte, bu devletlerden bazıları, bir yakıt bankasından yakıt kabul etmeleri halinde, zenginleştirme ve yeniden işleme teknolojisine tüm erişimlerini kaybedeceklerinden endişelerini dile getirdiler.

### Kazakistan Teklifi
Kazakistan, Ulba Metalurji Fabrikasını IAEA tarafından yönetilen bir yakıt bankasının yeri olarak teklif etti. IAEA Guvernörler Kurulu, Aralık 2010'da akaryakıt bankası kurma planını onayladı, ancak o sırada saha seçimi yapmadı. Nükleer yakıt bankası konusu, Nisan 2010'da Washington DC'de nükleer terörizmi önlemek için silah sınıfı plütonyum ve uranyumu nasıl daha iyi koruyacağına odaklanan bir zirve olan Nükleer Güvenlik Zirvesi'ne (2010) katılan bazı üyeler tarafından kısaca dile getirildi. ABD'nin Yayılmanın Önlenmesi ve Silah Kontrolü Özel Danışmanı Robert J. Einhorn, Obama Yönetimi'nin uluslararası yakıt bankalarını desteklediğini, ancak "bu konunun Mayıs NPT İnceleme Konferansı'nda gündeme geleceğini, ancak bu konunun Nükleer Enerjinin odak noktası olmadığını" söyledi. Güvenlik Zirvesi. Nükleer terörizme odaklanmasına rağmen, Kazakistan cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev olay için Washington'dayken [3] bir nükleer yakıt bankasına ev sahipliği yapmak için ABD'nin desteğini aradı ve Pakistan Başbakanı Yousaf Raza Gillani Pakistan'ın bunu isteyeceğini söyleyen bir bildiri yayınladı. sağlayıcı olarak hareket etmek ve "herhangi bir ayrımcı olmayan nükleer yakıt çevrimi güvence mekanizmasına katılmak". BAE ayrıca, IAEA Nükleer Yakıt Bankasına 10 milyon dolarlık taahhüdünü ve yukarıda belirtilen yerel zenginleştirme ve kullanılmış yakıtı yeniden işleme politikasını yeniden doğruladı.

Mayıs 2015'te IAEA, Kazakistan'ın LEU Bank'a ev sahipliği yapmasının yolunu açan bir Ev Sahibi Devlet Anlaşmasını onayladı.

### Almanya teklifi
Almanya, pazarda yeni bir tedarikçi olarak ticari temelde faaliyet gösterecek, bölge dışı statüye sahip çok taraflı bir uranyum zenginleştirme merkezinin oluşturulmasını önerdi. Merkez, Acente kontrolünde çalışacak ve müşterisine zenginleştirme hizmetleri sunacaktır. Müşteriler daha sonra sıkı denetim altında sivil kullanım için nükleer yakıt elde edebilirler. Almanya ayrıca, bir grup ilgili Devlet tarafından, ev sahibi bir Devlette bölge dışı bir temelde uluslararası bir zenginleştirme merkezi için bir “Çok Taraflı Zenginleştirme Sığınağı Projesi” önerdi.

### NTI finansman teklifi
Washington merkezli Nuclear Threat Initiative'in uluslararası bir akaryakıt bankası önerisi, IAEA'ya diğer kaynaklardan sağlanan 100 milyon dolarlık ek bir koşula bağlı olarak ilk 50 milyon dolarlık hibeyi duyurdu. Amerika Birleşik Devletleri 50 milyon dolar, Birleşik Arap Emirlikleri 10 milyon dolar, Norveç 5 milyon dolar ve Avrupa Birliği 25 milyon euroya kadar (Mayıs 2009'da yaklaşık 32 milyon dolar) vermeyi kabul etti. Akaryakıt bankası bu nedenle Mart 2009'da ilk fonlama hedefine ulaştı.

Nuclear Threat Initiative'in eşbaşkanı olan eski Senatör Sam Nunn, NTI taahhüdünü açıklayan bir konuşmada şunları söyledi: "Bu stoğun, kalkınma için egemen seçimi yapan ülkeler için son çare yakıt rezervi olarak kullanılabileceğini düşünüyoruz. yabancı yakıt tedarik hizmetleri kaynaklarına dayalı nükleer enerjileri - ve bu nedenle yerli zenginleştirme tesislerine sahip değiller." Önemli bir NTI danışmanı olan Warren Buffett, taahhüdü finansal olarak destekliyor ve sağlıyor. Buffett, "Bu taahhüt, daha güvenli bir dünyaya yapılan bir yatırımdır." Dedi.

Halihazırda uranyumu zenginleştiren ülkeler, rakiplerin pazara girmesini engellediği için yakıt bankasını tercih etmektedir. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu Yönetim Kurulundaki bazı yükselen piyasa ülkeleri öneriye direnmiştir. İran'ın IAEA büyükelçisi Aliasghar Soltanieh, “Gerçek bir savaş alanı gibi görünüyor” dedi. Başkan Bill Clinton'ın Enerji Bakan Yardımcısı Curtis, “Bu bir güven meselesi ve IAEA ülkeleri arasında çok fazla ilişkiler yıprandı” dedi. İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad, "(Kazak Devlet Başkanı) Nursultan Nazarbayev'in bir nükleer yakıt bankasına ev sahipliği yapma fikrinin çok iyi bir teklif olduğunu düşünüyoruz." dedi. İran, yurtdışından nükleer yakıt temini garanti edilirse hassas uranyum zenginleştirmeyi durdurabileceğini söyledi, ancak barışçıl amaçlar olduğunu söylediği nükleer yakıt döngüsünün tamamına hakim olma hakkında da ısrar etti. Mahmud Ahmedinejad, Tahran'ın "İran'ın küresel yakıt bankasındaki varlığı" da dahil olmak üzere uluslararası nükleer işbirliğine önem verdiğini söyledi. İran, düşük düzeyde zenginleştirilmiş uranyumunu yurtdışına göndermeye direndi ve IAEA'nın ülke içindeki uranyum zenginleştirmesini denetlemesini önerdi.

### Rusya Teklifi
Rus nükleer şirketi Rosatom'un başkanı Sergey Kiriyenko, IAEA Genel Konferansı'na Rusya'nın IAEA kontrolüne 300 milyon dolar değerinde düşük zenginleştirilmiş uranyum rezervi koymayı planladığını söyledi. Yakıt, Sibirya'nın Angarsk kentindeki çok uluslu bir uranyum zenginleştirme tesisinde depolanacak ve iki reaktör-düşük zenginleştirilmiş uranyum yükü için yeterli olacaktır. Kiriyenko, "UAEA Genel Direktörü'nün, IAEA Yönetim Kurulu'na Rusya'nın 2008'in ilk yarısında garantili nükleer yakıt rezervleri kurma planlarını dikkate almalarını önermesi için gereken hazırlık çalışmalarını yapmalıyız." dedi. Ayrıca Rusya'nın yılda 4.000 ton Avustralya uranyumu işlemeye hazır olduğunu söyledi.

Rusya, “Merkezin katılımcı kuruluşlarına uranyum zenginleştirme yeteneklerine garantili erişim sağlamak” için Angarsk Elektroliz Kimyasal Kombinesinde Uluslararası Uranyum Zenginleştirme Merkezini (IUEC) kurdu. 10 Mayıs 2007'de Rusya Federasyonu ve Kazakistan Cumhuriyeti arasında IUEC çerçevesindeki ilk anlaşma imzalandı. Kasım 2009'da, IAEA Yönetim Kurulu, Ajansın talebi üzerine Üye Devletlerin kullanımına açık, düşük düzeyde zenginleştirilmiş bir uranyum rezervi kurulmasına yönelik Rusya önerisini onayladı. Rusya ve IAEA, 30 Mart 2010'da Sibirya'daki Angarsk'ta dünyanın ilk nükleer yakıt bankasını kurma konusunda anlaştılar.

### Altı Ülke Konsepti
"Altı Ülke Konsepti", nükleer yakıta güvenilir erişim sağlamak için Fransa, Almanya, Hollanda, Rusya, İngiltere ve ABD tarafından önerildi. 2008'de, bu ülkelerin altısının hepsinde zenginleştirme tesisleri vardı. Teklif, müşteri devletlerin hassas yerli nükleer tesislerden vazgeçmesini gerektirecek ve bir arz kesintisi meydana gelirse alıcı ülke, nükleer silahların yayılmasını önleme koşulları karşılandığı sürece diğer tedarikçilerle yeni anlaşmaları kolaylaştırmak için IAEA'ya başvurabilecektir. Ek Protokolün uygulanmasını ve güvenlik ve koruma standartlarının karşılanmasını içerir.

Altı ülke, normal piyasanın ötesinde iki seviyeli zenginleştirme güvencesi önerdi. “Temel güvenceler” düzeyinde, tedarikçiler, müşterilere yönelik belirli tedarik kesintilerini karşılamak için birbirlerinin yerine geçmeyi kabul edeceklerdir. “Yedekler” güvence düzeyinde, katılımcı hükûmetler, “temel güvenceler” karşılanmadığında kullanıma sunulacak olan düşük düzeyde zenginleştirilmiş uranyumdan fiziksel veya sanal rezervler sağlayabilir.

### Diğer teklifler
Bir nükleer yakıt bankası için diğer öneriler şunları içeriyordu:

* ABD – "Nükleer yakıt rezervi", Eylül 2005
* ABD – " Küresel Nükleer Enerji Ortaklığı ", Şubat 2006
* Rusya – "Nükleer Enerjinin Barışçıl Kullanımına İlişkin Açıklama", Şubat 2006
* Dünya Nükleer Birliği, "Uluslararası Yakıt Döngüsünde Arz Güvenliğinin Sağlanması", 2006
* Japonya – "Nükleer Yakıt Temininin Güvencesi için IAEA Yedek Düzenlemeler Sistemi", Eylül 2006
* Birleşik Krallık – "Zenginleştirme Tahvilleri", Haziran 2007
* Avrupa Birliği – "Nükleer Yakıt Döngüsü", Haziran 2007

## Kazakistan'da Düşük Zenginleştirilmiş Uranyum Bankası
27 Ağustos 2015 tarihinde IAEA LEU Bank'ın Kazakistan'da bulunması için ülkenin başkenti Astana'da bir anlaşma imzalandı. Banka 29 Ağustos 2017'de açıldı ve Ulba Metalurji Fabrikası'nda bulunuyor. Bu, 1.000 MWe'lik bir hafif su reaktörünü çalıştırmak için yeterli olan, 90 metrik tona kadar LEU'luk bir fiziksel rezervdir. Böyle bir reaktör, büyük bir şehre üç yıl boyunca güç sağlayabilir. Tesisin tamamı IAEA üye ülkeleri ve diğer katkılar tarafından toplam 150 milyon $'lık fonla finanse edildi. Bunun 20 yıl boyunca maliyetleri karşılaması bekleniyor.

Ekim 2019'da, Ulba bankası ilk 32 kutu LEU yakıt sevkiyatını aldı.

## Ayrıca bakınız

* Küresel Nükleer Enerji Ortaklığı
* Nükleer çoğalma
* Nükleer reaktör teknolojisi
* Nükleer rönesans

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

### IAEA

* Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı INFCIRC/640: " Nükleer Yakıt Döngüsüne Çok Taraflı Yaklaşımlar: IAEA Genel Müdürüne sunulan Uzman Grup Raporu ". 22 Şubat 2005.
* Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı INFCIRC/704: " Nükleer Yakıt Döngüsünün Çok Taraflılaştırılmasına ilişkin Alman önerisi ". 4 Mayıs 2007.
* Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı INFCIRC/708: " Uluslararası Uranyum Zenginleştirme Merkezinin Kuruluşu, Yapısı ve İşleyişi Üzerine ". 8 Haziran 2007.

### Diğerleri

* " Nükleer Yakıt Döngüsünün Uluslararasılaşması: Hedefler, Stratejiler ve Zorluklar  " (2009). Nükleer ve Radyasyon Çalışmaları Kurulu (NRSB). Ulusal Akademiler Basını.
* Atom Bilimcileri Bülteni: " Nükleer yakıt tedariğinin gerçekleri garanti eder ." Podvig, Pavel. 18 Nisan 2008.
* Dünya Nükleer Birliği: " Uluslararası Nükleer Yakıt Döngüsünde Arz Güvenliğinin Sağlanması  ." 12 Mayıs 2006.
* MIT'nin Uranyum Zenginleştirme Tesislerini Uluslararasılaştırma Çalıştayı Tutanakları (Ekim 2008)