Balıklı Ermeni Mezarlığı

**Balıklı Ermeni Mezarlığı** (), İstanbul'un Zeytinburnu ilçesinin Seyitnizam mahallesinde bulunan bir Ermeni Apostolik mezarlığıdır. Kabristan adını eski bir yerleşim yeri olan günümüzde ise Zeytinburnu'nun semtlerinden biri olan Balıklı'dan almaktadır. Bakımı ve işletmesi Türkiye Ermenileri Patrikliği tarafından yapılmaktadır.

## Tarihçe
Balıklı Ermeni Mezarlığı, İstanbul'un en eski ve en büyük Ermeni Mezarlığı olarak Kanuni Sultan Süleyman'ın hüküm sürdüğü 1554 yılında şer-i devir yazısıyla Ermeni Cemaati mülküne devredildi. Mezarlığa, eskiden beri Samatya, Narlıkapı, Kumkapı, Yenikapı ve Gedikpaşa Ermenileri gömülmektedir. Zaman içerisinde ortasından bir yol açılarak "Büyük Balıklı" ve "Küçük Balıklı" olarak ikiye ayrıldı. Kevork Pamukciyan'ın *[[İstanbul Ansiklopedisi]]*nde aktardığına göre Büyük Balıklı kısmı 26 parsele bölünmüştü ve Küçük Balıklı'ya göre nispeten daha bakımlı vaziyette idi. 1903 yılında Samatya Ermeni Kilisesi İdare Heyeti tarafından mezarlığın etrafı duvarla örüldü. 1919'da mezarlığın düzenlenmesi için bir heyet teşekkül etti ve bu heyetin en büyük icraatı mezarlığının genel bir haritasını çıkarmak oldu. 1923-1925 yılları arasında mezarlığın etrafındaki duvar yeniden örüldü ve bu duvar örme sürecinde birçok mezar taşı da malzeme olarak kullanıldı.

Mezarlık kayıtlarına göre buradaki en eski mezar taşı Divriği'li Bağdasar'ın gelini Zartar adlı bir kadına aittir ve 1618 tarihlidir. Ğugas İnciciyan ise buradaki en eski mezar taşının 1551 tarihli olduğunu belirtir, toprak altında kalmış daha eski tarihli mezar taşları ya da kitabesiz mezarlara da tesadüf edilebileceğini söyler. Büyük Balıklı'da Ermeni harfli Türkçe kitabelere de rastlanılmaktadır. Burada mezarı olan tanınmış isimler hakkında en geniş malumat Eremya Çelebi tarafından verilmiştir. Kevork Pamukciyan da 1950-1956 yılları arasında buradaki mezar kitabelerini kayıt altına almış, biçimleri hakkında bilgi vermiş, Ermeni harfli Türkçe olan bazı kitabelerin çevirisini *İstanbul Ansiklopedisi*nde yayımlamıştır. Türkiye Ermenileri Patrikliği verilerine göre mezarlıkta yaklaşık 500 adet tarihi mezar taşı yer almaktadır.

Mezarlık girişinin sağında 1985'te Sarkis Gövderelioğlu'nun yardımlarıyla yapılan Surp Sarkis Şapeli bulunur. Şapelin mimarı Yetvart Şahbaz'dır. 2016'da ise Ermenistan'dan getirilen haçkar mezarlığın ortasına yerleştirilmiştir.

## Mezarlıkta bulunan tanınmış kişiler

Eremya Çelebi *İstanbul Tarihi*nde [*Badmutyun Isdanbolo]* burada mezarı bulunan tanınmış kişileri zikreder. Dr. Vahram Torkomyan (1858-1942) ise bu isimlerin kısa biyografilerini hazırlamıştır. Eremya Çelebi'nin zikrettiği bu meşhur isimlerin bir kısmı şöyledir: Patrik Piskopos Hovannes, 1573 - 1581 arasında patriklik makamında bulunan bir zat; Erzincanlı Kot Karabet (Vartabed) (ö. 1623), Kilikya katolikosu olan bir ruhani; Rahip Kiragos, 1641'de İstanbul Patrikliğine getirilmiş yüksek ruhani; Kilikya Katolikosu Sivaslı Toros, Toros II unvanıyla bilinen yüksek ruhani, Meğrili Patrik Stepanaos, 1670 - 74 senelerinde patriklik makamında bulunmuş Hristiyan alimi. Bu isimler haricinde Alacacı Sefer, Divrikli Boğ'os ve Kömürciyan ailesinden bir zatı da zikretmektedir.

Mezarı bulunan diğer isimler ise şöyledir;
* Agop Arad (1913-1990), Ressam
* Agop Kotoğyan (1937-2018), Dermatolog
* Ararat Mor (1966-2024), Oyuncu
* Artin Penik (1921-1982), Terzi ve aktivist
* Eremya Çelebi Kömürciyan (1637-1695), Şair ve müverrih
* Garabed Artinyan (ö. 1847), Mimar
* Garbis Cancikyan (1920-1946), Şair
* Hagop Bekyan (ö. 1928), Doktor
* Hrant Dink (1954-2007), Gazeteci ve *[[Agos]]* genel yayın yönetmeni
* Kevork Gesaryan (ö. 1766), Matbaacı
* Kirkor Çulhayan (1868-1938), Musikişinas ve bestekâr
* Misak Metsarents (1886-1908), Şair
* Nubar Tekyay (1905-1955), Keman virtüözü
* Nubar Terziyan (1909-1994), Sinema oyuncusu
* Osep Minasoğlu (1929-2013), Fotoğraf sanatçısı
* Sarkis Çerkezyan (1916-2009), Yazar ve siyasetçi
* Tıbir Bağdasar (1683-1768), Şair
* Yetvart Tomasyan (1949-2024), iş insanı ve yayımcı
* Zakar Tarver (1893-1960), Doktor ve siyasetçi

## Galeri

Dosya:Grave of Hrant Dink (1954-2007).jpg|Hrant Dink'in giriş kısmındaki anıt mezarı
Dosya:Graves of Garbis Cancikyan and Misak Metsarents.jpg|Misak Metsarents (sol) ve Garbis Cancikyan'ın (sağ) bitişik anıt-mezarları
Dosya:Grave of Nubar Terziyan.jpg|Nubar Terziyan'ın aile kabristanlığındaki mezarı
Dosya:Grave details of Agop Kotoğyan.jpg|"Kolsuz Agop" lakaplı Agop Kotoğyan'ın mezarının girişinde yer alan kol detayı
Dosya:Grave of Nubar Tekyay.jpg|Nubar Tekyay ve Artin Penik'in yan yana bulunan mezarları


## Konuyla ilgili yayınlar
* Pamukciyan, Kevork. "Balıklı Ermeni Mezarlığının En Eski Kayıtları." *[[Bazmavep]]* 128, no. 9-10, 1970: 263-267.
* 

## Ayrıca bakınız
* Türkiye'deki mezarlıklar listesi

## Kaynakça