Mahir Esad

**Mahir Esed** (, d. 8 Aralık 1967), Suriyeli asker. 2024 yılında Esed rejiminin çöküşüne kadar Suriye Askeri İstihbaratı ile birlikte ülkenin güvenlik güçlerinin çekirdeğini oluşturan Suriye Ordusu'nun seçkin 4. Zırhlı Tümeni'nin komutanı olarak görev yapmış Suriyeli bir subaydır. Eski Suriye devlet başkanı Beşşar Esed'ın küçük kardeşi ve aynı zamanda Suriye Baas Partisi Merkez Komitesi üyesiydi.

Suriye Devrimi'nin başlangıcında Mahir, bazı kesimler tarafından Suriye'de Devlet Başkanı olan kardeşi Beşar Esed'dan sonra en güçlü ikinci kişi olarak görülüyordu. Ancak Mahir'in etki alanının Beşar'a doğrudan meydan okuyacak kadar güçlü olmadığı düşünülüyor. Mahir, Şam Baharı hareketine karşı baskıları desteklediği bildirilen ve Birleşmiş Milletler raporlarında Lübnan Başbakanı Refik Hariri'nin öldürülmesini organize etmekle suçlanan rejimin sertlik yanlısı biri olarak kabul ediliyor.

Mahir, Dera'da Suriyeli protestoculara karşı uygulanan ve ABD ile Avrupa Birliği'nin kendisine karşı yaptırımlar açıklamasına yol açan acımasız baskıları denetledi. Mahir analistler tarafından Suriye İç Savaşı ve savaş sonrası yeniden yapılanma sürecinde Suriye Hükümetinin ana müttefiki olarak en büyük rolü oynaması için (Rusya'nın aksine) İran'ı tercih ettiği şeklinde tanımlanıyor. Bu durum, Suriye İç Savaşı sırasındaki faaliyetleri nedeniyle büyük nüfuz kazanan ve Rusya'yı tercih ettiği bildirilen 25. Özel Görev Kuvvetleri Tümeni Komutanı Tümgeneral Süheyl Hasan'ın tutumuyla tezat oluşturmaktadır. Ancak 2021 yılında Mahir'in, komşu Arap ülkeleriyle bölgesel yakınlaşmayı teşvik etmek amacıyla İran'ın Suriye'deki varlığına son verilmesini talep eden Baasçı grubun bir parçası olduğu bildirildi.

Mahir Esed aynı zamanda Sünni sivillere yönelik mezhepçi saldırılarıyla bilinen Esed yanlısı Nusayri paramiliter birlikler olan korkunç Şebbiha timlerinin operasyonlarını da denetledi. Dördüncü Zırhlı Tümen Komutanı olarak Mahir, Suriye'nin milyarlarca dolarlık uyuşturucu imparatorluğunun üretim, kaçakçılık ve ihracat operasyonlarına doğrudan katılıyor ve çoğunlukla Fenetillin olarak bilinen yasadışı bir uyuşturucunun kaçakçılığını yapıyor.

Esed rejiminin düşmesine ve kardeşi Beşar'ın sürgüne gönderilmesine yol açan 2024 Suriyeli muhaliflerin taarruzu'nun ardından Reuters, Mahir'in Irak üzerinden Rusya'ya kaçtığını bildirdi.

## Erken yaşamı ve eğitimi
Mahir Esed, 8 Aralık 1967'de Enise Mahluf ve Hafız Esed'ın en küçük çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Suriye Devlet Başkanı olduğunda henüz iki yaşındaydı. Esad ailesinin diğer çocukları gibi o da kamuoyunun gözünden uzakta yetiştirildi ve Suriye'de eğitim gördü.

Mahir orta öğrenimini Özgürlük Akademisi Okulu'nda tamamladıktan sonra Şam Üniversitesi'nde işletme okudu. Üniversitenin ardından ağabeyi Basil gibi orduda kariyer yapmayı hedefledi.

Basil 1994'te bir araba kazasında öldüğünde, Mahir'in Hafız'ın olası halefi olarak adı geçti, ancak sonunda Beşar, askeri deneyimi ve siyasi hırsı olmamasına rağmen babasının yerine geçti. Mahir'in öfkeli bir kişi olarak tanınmasının Beşar lehine karar verilmesinde etkili olduğu tahmin ediliyordu.

## Ticari faaliyetler

Mahir Esed, kuzeni Rami Mahluf ile birlikte Lübnan'da bir dizi farklı iş projesi yürüttü. Shmuel Bar ikisi arasında bir ayrılık olduğunu, çünkü Mahlufların yolsuzluk karşıtı bir propaganda kampanyasının günah keçisi haline getirileceklerinden endişe ettiklerini ileri sürüyor. Mahir bir süre online medya sitesi Cham Press'i kontrol etti.

### Kara para aklama
23 Mayıs 2011'de Avrupa Birliği, Suriye iç savaşı sırasında göstericilere karşı şiddete izin veren hükûmete finansman sağladığı için yaptırım uyguladı. Fortune Dergisi'ne göre Mahir, 2003 yılında Irak Savaşı'nın başlangıcında çöken Lübnan'daki El Medine bankasındaki milyar dolarlık kara para aklama operasyonundan yararlandı. El Medine, Birleşmiş Milletler'in Petrol-Gıda programı'nın yasadışı oyunlarında Iraklı yetkililerin ve ortaklarının rüşvet paralarını aklamak için kullanıldı. Kaynaklar, El Medine üzerinden aktarılan ve aklanan miktarın 1 milyar dolardan fazla olduğunu ve yüzde 25 komisyonun Suriyeli yetkililere ve Lübnanlı müttefiklerine gittiğini belirtiyor; bu paranın alıcıları arasında Beşar Esed'ın kardeşi Mahir de vardı.

El Medine bankası kayıtları Mahir'in ofis müdürü Halid Kaddur'a Beyrut'ta 2.5 milyon dolar değerinde bir dairenin bedelsiz olarak devredildiğini göstermektedir ki müfettişler bu transferin Mahir'in kontrolü altına sokmak amacıyla yapıldığına inanmaktadır. Medine bankasının çöküşüyle ilgili dosyanın tamamı Lübnan Adalet Bakanlığı'nda, Mahir'i töhmet altında bırakan önemli kısımlar ise, insanlar bu yüzden öldürülmekten korktukları için hala Lübnan Merkez Bankası'nda bulunuyor. 23 Haziran 2011 tarihinde Avrupa Birliği, Mahir'in ofis müdürü Halid Kaddur'a Suriye ayaklanması sırasında göstericilere karşı şiddete izin veren hükûmete finansman sağladığı gerekçesiyle yaptırım uyguladı. Benzer yaptırımlar Mahir'in bir başka iş ortağı olan Raif el-Kuvvetli'ye de uygulandı.

## Askeri kariyer
Basil'in 1994'te ölümünden sonra Mahir, Cumhuriyet Muhafızları'nda bir tugayın komutasını üstlendi. Tugay komutanı olarak geçirdiği süre, değerli askeri deneyim kazanmasına ve subaylarıyla kişisel bağlar kurmasına olanak sağladı. Babasının 2000 yılında ölümünden sonra binbaşılıktan yarbaylığa terfi etti. Mahir daha sonra, Deyrizor bölgesindeki petrol sahalarından elde edilen gelirin önemli bir kısmının sadakatini garanti ettiği söylenen 10.000 kişilik Cumhuriyet Muhafızları'nın komutanı ve bir zamanlar amcası Rıfat Esed'ın savunma şirketleri olan ordunun elit Dördüncü Zırhlı Tümeni'nin komutanı oldu.

Haziran 2000'de Mahir, Baas Partisi'nin Suriye Bölgesel Şubesi'nin Merkez Komitesi'ne seçildi ve ardından iktidarının ilk birkaç ayında kardeşi Beşar'ı kısa ömürlü Şam Baharı'nın siyasi açıklığına son vermeye ikna etmede etkili oldu. Üç yıl sonra Mahir Esed Ürdün'de İsrail Dışişleri Bakanlığı'nın eski genel müdürlerinden İsrailli işadamı Eitan Bentzur ile bir araya geldi ve İsrail ile barış müzakerelerini önkoşulsuz olarak yeniden başlatmayı teklif etti. Bu teklif İsrail Başbakanı Ariel Şaron tarafından reddedildi.

Mahir sık sık Beşar'la birlikte kamuoyu önüne çıktı ve onun en yakın danışmanlarından biri olduğu söyleniyor. Esed hükûmetinde nüfuz sahibi olmak için kız kardeşi Büşra Esad ile evli olan ve askeri istihbaratın başında bulunan Asıf Şevket ile rekabet etti. Mahir, Şevket'in kız kardeşi Büşra ile evlenmesine karşı çıktı ve onları ayrı tutmak için Şevket'i birkaç kez hapse attırdı. Ekim 1999'da bir tartışma sırasında Şevket'i karnından vurduğu söylendi. Asıf hayatta kaldı ve ikisinin o dönemde iyi ilişkileri olduğu söyleniyordu. Beşar, Mahir ve Asıf'ın Esed hükûmetinin yakın güç çemberini oluşturduğu söyleniyordu.

Hem Şevket hem de Mahir Esed, Mehlis raporunun sızdırılan taslak versiyonunda 2005 yılında eski Lübnan Başbakanı Refik Hariri'nin öldürülmesi olayının şüphelileri olarak zikredilmişti. Taslak versiyona göre, “Lübnan'da Suriye istihbarat servisleri için çalıştığını iddia eden Suriye kökenli ancak Lübnan'da ikamet eden bir tanık, Güvenlik Konseyi'nin 1559 sayılı kararının kabul edilmesinden yaklaşık iki hafta sonra Mahir el Esed, Asıf Şevket, Hasan Halil, Behçet Süleyman ve Cemil el Seyit'in Refik Hariri'ye suikast düzenlemeye karar verdiklerini ifade etmiştir.”

2008 yılında Mahir, 400 askerin mahkûmlar tarafından kaçırıldığı Sednaya'daki bir cezaevi isyanını bastırmakla görevliydi. Baskın sırasında 10,000 mahkûmdan yaklaşık 25 kişi öldürülmüştü. İnsan hakları gruplarının elinde Mahir'in isyandan sonra mahkûmların parçalanmış cesetlerinin cep telefonuyla fotoğraflarını çektiğini gösterdiği iddia edilen doğrulanmamış video görüntüleri vardı. Mahir'in Washington DC'de sürgünde yaşayan baldızı Mecd el-Cadaan, video görüntülerindeki kişinin Mahir olduğunu iddia ediyor. 2016 ve 2017 yıllarında Mahir'in rütbesi, tuğgeneral mi tümgeneral mi olduğu konusunda çelişkili haberler çıkmıştı.

Nisan 2018'de Suriye'nin seçkin 4. Zırhlı Tümeni'nin başına getirildi ve diğer görevlerinin yanı sıra Şebbiha olarak bilinen silahlı Nusayri milislerin faaliyetlerini de denetledi. Daha önce tümen bünyesindeki 42. taburun komutanıydı.

## Suriye iç savaşı
Suriye'deki ayaklanmanın başladığı Mart 2011 ortalarından bu yana Mahir'in birlikleri güneydeki Dera, kıyı kenti Baniyas, orta kesimdeki Humus ve kuzeydeki İdlib'de protestoların şiddetle bastırılmasında kilit rol oynadı. Los Angeles Times, aktivistlerin ve gözlemcilerin Mahir'in Şam'ın Berze banliyösünde Esad hükûmetinin düşmesini talep eden silahsız protestoculara bizzat ateş ettiğini gösterdiğini iddia ettikleri video görüntülerinin mevcut olduğunu bildirdi. Mahir'in emrindeki firari askerler, silahsız protestoculara karşı ölümcül güç kullanmaları için Mahir tarafından kendilerine emir verildiğini bildirdiler. Firar eden bir keskin nişancı Dera'daki protestolar sırasında şunları söyledi: “En başından itibaren kafaya ya da kalbe nişan almamız emredildi. Bize belirli bir sayı verilmedi ama protestolar olduğu sürece mümkün olduğunca çok kişiyi öldürmemiz söylendi.”

Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, Mahir'in Suriye ayaklanması sırasındaki eylemlerinin “vahşete” yaklaştığını belirtti ve Beşar Esed'a Mahir'in ordu komutanlığından alınması ve sürgüne gönderilmesi için baskı yaptı. Amerika Birleşik Devletleri 27 Nisan 2011'de Mahir'e Suriye'de insan hakları ihlallerinin kolaylaştırıcısı olduğu gerekçesiyle yaptırım uyguladı. İki hafta sonra, 10 Mayıs 2011'de Avrupa Birliği, Suriye'deki ayaklanma sırasında göstericilere karşı uygulanan şiddetin baş sorumlusu olduğu gerekçesiyle Mahir'e yaptırım uyguladı. Arap Birliği, Arap ülkelerine seyahat etmeleri yasaklanan ve bu ülkeler tarafından mal varlıkları dondurulan on dokuz Suriyeli yetkilinin listesini yayınladı. Adı geçenler arasında Esed'ın kardeşi Mahir Esad, kuzeni ve telekom patronu Rami Mahluf'un yanı sıra askeri ve istihbarat yetkilileri de vardı.

2 Aralık 2011 tarihinde Mahir'e de seyahat yasağı getirildi.

Mahir Esed'ın rolü, 18 Temmuz 2012'de Suriye Savunma Bakanı, üst düzey güvenlik yetkilileri ve Asıf Şevket'in öldürülmesinin ardından daha da önemli hale geldi. Muhalif güçlerin 18-22 Temmuz 2012 tarihleri arasında dört gün süren kuşatmasının ardından Mahir'in komuta ettiği 4. Zırhlı Tümen Şam'ın isyancıların elindeki üç bölgesini geçti.

Ağustos 2012'de Suudi gazetesi El-Vatan, Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Mikhail Bogdanov'a dayandırdığı haberinde Esed'ın görevi bırakmaya hazır olduğunu ve kardeşi Mahir'in 18 Temmuz 2012'deki Şam Saldırısında bacaklarını kaybettiğini iddia etti. Bu bilgi Rus medyasında derhal yalanlandı. Gazete daha sonra iddia edilen konuşmanın ses kaydını yayınladı, ancak sesin Bogdanov'a ait olmadığı bildirildi. Batılı bir diplomat da dahil olmak üzere diğer kaynaklar Mahir'in bir bacağını kaybettiğini duyduklarını söylediler.

Hükûmet yanlısı bir internet sitesinin Temmuz 2013 tarihli bir haberinde Mahir'in Halep ve Humus operasyon bölgesindeki birliklere komuta ettiği belirtiliyordu.

30 Kasım'da militan grup Heyet Tahrir el-Şam (HTŞ) öncülüğünde yeni bir isyancı koalisyon, Suriye'yi fethetmek ve Esad rejimini devirmek amacıyla 11 gün boyunca Suriye'nin büyük şehirlerini kapsayan sürpriz bir saldırı gerçekleştirdi. Bu önemli gelişme Suriye ordusunun çok az direnişiyle karşılaştı.

Esed rejiminin Aralık 2024'te düşmesinden bu yana Mahir'in saklandığı tahmin ediliyor. Reuters, Mahir'in Rusya'ya gitmeden önce bir helikopterle Irak'a uçtuğunu ve kardeşi Beşar tarafından Rusya'ya gideceği konusunda bilgilendirilmediğini bildirdi.

## Tartışmalar
Hem seçkin Cumhuriyet Muhafızları'nın hem de Dördüncü Zırhlı Tümen'in komutanı olan Mahir, Esad ailesi içindeki en “haydut” ve acımasız kişi olarak tanınıyor. Kendisi yaygın olarak rejim için “kirli işleri” bitiren sert bir sadık olarak algılanıyor.

2005 tarihli bir Birleşmiş Milletler raporu Mahir'i Lübnan Başbakanı Refik Hariri suikastına bizzat karışmakla suçladı. Mahir'in kötü şöhretli Dördüncü Zırhlı Tümeni, Suriye Devrimi olayları sırasında hükûmet karşıtı gösterilerin ülke geneline yayılmasına yol açan Dera'daki protestoculara karşı acımasız baskılar uygulayarak çok sayıda sivilin ölümünden sorumluydu.

### Captagon ticaretine katılım
Mahir, Suriye rejiminin yasadışı uyuşturucu üretimi ve yabancı ülkelere kaçakçılığının koordinasyonunda merkezi bir rol oynamaktadır. Ürdünlü gazeteci Salah Malkawi'ye göre:

### Yaptırımlar
Nisan 2011'de Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Barack Obama, Suriye'deki insan hakları ihlalleri ve protestoculara yönelik acımasız baskılar nedeniyle Mahir Esed'ın mal varlığını bloke eden 13572 sayılı Yürütme Emrini yayınladı.

Mart 2023'te ABD ve Birleşik Krallık, Suriye'nin narkotik endüstrisi ve Fenetillin kaçakçılığına karıştıkları gerekçesiyle diğer uyuşturucu baronlarının yanı sıra Mahir Esed ve ortaklarına yönelik yeni yaptırım kararları aldı. ABD Hazine Bakanlığı Mahir Esed ve Dördüncü Bölümünü “sigara ve cep telefonu kaçakçılığından Captagon üretimi ve kaçakçılığını kolaylaştırmaya kadar uzanan yasadışı gelir elde etme planlarını” finanse etmekle suçladı.

Nisan 2023'te Avrupa Birliği, savaş suçları, işkence ve Suriye'nin yasadışı uyuşturucu ticaretini kolaylaştırması nedeniyle Mahir ve Dördüncü Zırhlı Tümeni ile ilişkili kişi ve firmalara yaptırım uyguladı. Esad rejimi, Captagon'un Avrupa limanlarına kaçakçılığını kolaylaştıran ana aktör olarak belirlendi. Avrupa Birliği Bakanlar Konseyi tarafından yayınlanan yaptırım belgesinde şu ifadelere yer verildi

### Söylentilere göre ölüm
20 Ağustos 2012 tarihinde, RT'nin üst düzey bir Suriyeli askeri yetkilinin Moskova'daki bir hastanede öldüğünü bildirmesinin ardından, 18 Temmuz 2012 Şam bombalamasından bu yana görülmeyen Mahir'in yaralarına yenik düştüğü söylentileri ortaya çıktı. Rapor yayınlandıktan sonra Suriye devlet medyası bunun doğru olduğunu reddetti. Muhalefet yanlısı Suriye Ulusal Konseyi'nin bir üyesi olan Muhammed Mahzeh, kendisinin ve diğer üyelerin bunun doğru olduğundan %100 emin olduklarını ve Moskova'da ölen Suriyeli askeri yetkilinin Mahir olduğunu iddia etti.

Ancak 10 Ekim 2012'de firari Suriyeli gazeteci Abdullah Ömer CNN'e yaptığı açıklamada Mahir'in Rusya'da tedavi gördüğünü ancak daha sonra başkanlık sarayına geri döndüğünü ve Mahir'in bombardımanda sol bacağını ve sol kolunu kaybettiğini söyledi.

Mahir Esed'ın şarkıcı George Wassouf ile Haziran 2014'te çekilmiş bir fotoğrafı Lübnanlı bir televizyon sunucusu tarafından yayınlanarak hayatta olduğu teyit edildi.

### Uluslararası tutuklama emri
15 Kasım 2023 tarihinde Fransa, Mahir Esed hakkında insanlığa karşı işlenen suçlara iştirak ve savaş suçlarına iştirak suçlamasıyla tutuklama emri çıkarttı. Suçlamalar, Ağustos 2013'te Duma kasabası ve Doğu Guta bölgesinde düzenlenen ve 1.000'den fazla kişinin ölümüne yol açan kimyasal saldırılarla ilgili.

## Kişisel yaşam
Mahir, iki kızı ve bir oğlu olan Sünni bir kadın olan Manal Cadaan ile evlidir. Kardeşi Beşar gibi onun da Sünni bir kadınla evlenmesi Sünni elitlerle olan iş bağlantılarını güçlendirdi.

GlobalPost'a göre Mahir, kendisini tanıyanlar tarafından etkili bir yönetici olamayacak kadar öfkeli biri olarak görülüyor. GlobalPost ayrıca Mahir'in, baldızı Mecd el-Cadaan'ın, devam eden anlaşmazlıklar nedeniyle Ağustos 2008'de Suriye'yi terk etmesine neden olduğunu belirtti.

## Ayrıca bakınız
*Esed ailesi
*Suriye İç Savaşı

## Kaynakça