Omurga implantları

**Omurga implantları**, kronik dejeneratif disk hastalığı, skolyoz veya travmatik kırığı olan hastaları tedavi etmek için kullanılabilir. Bu ise, omurga implantlarının insan bedeninde omurga ile ilgili yaşanan rahatsızlıklarda iyileşme sürecine büyük bir katkı sağlayabileceği anlamına gelir.

= Omurga İmplantları =

## Yapısal özellik
Doğal ve türetilmiş metaller, seramikler, polimerler ve kompozitler insan vücudunda kullanılan en yaygın implant malzemeleri başlıklarıdır. Vücutta bir implantın kullanımını etkileyen birçok faktör olmasına rağmen, malzeme özellikleri, doğası ve biyouyumluluğu en önemlileridir. İmplant malzemelerinde aranan en önemli nokta ise malzeme kalitesinin biyolojik bir ortamda özelliklerini bozmadan devamlılığının korunabilmesidir. İmplant malzemeleri vücutta mekanik ve biyolojik olarak iki şekilde bozulabilir. İmplantın bozulması, implantın türüne, kullanıldığı ortama ve bu bölgenin hareketine bağlıdır.

= Omurga İmplantının Kullanım Nedenleri =
Omurga implantları, omurga cerrahisinde kullanılan metal, titanyum ya da biyouyumlu alaşımlardan üretilmiş özel tıbbi cihazlardır. Plak, vida, rod, kafes (cage) veya disk protezi gibi farklı tipleri vardır. Amaç, omurgadaki yapısal bozuklukları düzeltmek, stabiliteyi sağlamak ve hastanın yaşam kalitesini artırmaktır.

### Omurga kırıkları
Travma veya kazalar sonucu omurgada kırık oluşabilir. Bu durumda:

* Omurganın stabilitesi bozulur,
* Omurilik basısı gelişebilir,
* Şiddetli ağrı ve hareket kısıtlılığı ortaya çıkar.

Omurga implantları, kırık bölgenin stabilizasyonunu sağlayarak hem omuriliği korur hem de omurganın yeniden biyomekanik bütünlüğünü kazanmasına yardımcı olur. Bu implantlar sayesinde deformite düzeltilir, ilerleyici çökme engellenir ve sinir basısı önlenir. Ancak **her omurga kırığında implant kullanımı gerekli değildir**. Tedavi kararı, kırığın tipi, sinir sistemi üzerindeki etkileri ve omurganın stabilitesi göz önünde bulundurularak verilir. Bu amaçla **TLICS (Thoracolumbar Injury Classification and Severity Score)** ve **SLICS (Subaxial Cervical Spine Injury Classification System)** sınıflamaları geliştirilmiştir. Her iki sistem de tedavi yaklaşımını standardize etmeyi ve cerrahlar arasında ortak bir karar mekanizması oluşturmayı hedefler.

**Osteoporotik omurga kırıkları**, özellikle ileri yaşlarda kemik yoğunluğunun azalmasına bağlı olarak ortaya çıkar. Bu kırıklarda çoğu zaman **sinir basısı gelişmez** ve en önemli sorun, omur gövdesinin çökmesiyle birlikte şiddetli ağrı ve omurga eğriliğidir.

Bu hastalarda cerrahi stabilizasyon gerekmeyebilir. Bunun yerine, minimal invaziv yöntemlerden biri olan **vertebroplasti** veya **kifoplasti** uygulanır.

### Fıtık ve dejeneratif disk hastalıkları
Bel ve boyun fıtıkları bazen cerrahi olarak disk çıkarılmasını gerektirir. Diskin alınmasından sonra boşluğu doldurmak ve omurlar arasında kaynaşmayı sağlamak için **cage (kafes)** veya vida-rod sistemleri kullanılır. Günümüzde gelişen mikrocerrahi teknikler sayesinde implant kullanımı en aza indirilmiştir. Çoğu bel fıtığı ve kanal darlığında artık implant kullanılmamaktadır.

### Omurga eğrilikleri (skolyoz, kifoz)
Skolyoz (yanlara doğru eğrilik) ve kifoz (öne eğrilik) gibi omurga deformiteleri, ilerleyen yaşlarda ciddi duruş bozuklukları ve solunum problemleri oluşturabilir. Omurga implantları ile:

* Omurga düzeltilir,
* Düzeltme kalıcı hale getirilir,
* Estetik ve fonksiyonel iyileşme sağlanır.

### Omurga tümörleri ve enfeksiyonları
Omurga kemiklerinde tümör ya da enfeksiyon geliştiğinde, zayıflayan bölgeyi desteklemek ve çökme riskini önlemek için implantlar yerleştirilir. Omurga tümörleri, bulunduğu bölgedeki kemik dokusunu zayıflatarak **stabilite kaybına (instabiliteye)** neden olabilir. Bu durum, hem şiddetli ağrıya hem de omurilik veya sinir köklerine basıya yol açarak nörolojik komplikasyonlara sebep olabilir. Cerrahi tedavide amaç; tümörü çıkarırken omurga stabilitesini de korumaktır.

#### Tümörün alınması sonrası çökme riski
Omurga tümörü cerrahi olarak çıkarıldığında, geriye kalan kemik dokusu zayıflayabilir ve **omur gövdesinde çökme riski** artar. Bu nedenle, özellikle kemik yapısını zayıflatan tümörlerde tümör rezeksiyonu sonrası **implantlarla stabilizasyon** yapılması gerekir. Bu implantlar; vida-rod sistemleri, plaklar ya da kafes (cage) yerleştirilmesi şeklinde olabilir.

#### Osteoblastik tümörler

* **Tanım:** Osteoblastik tümörlerde (örneğin osteoblastik metastazlarda), kemik dokusu yoğun ve serttir.
* **Etkisi:** Bu tip tümörler kemik yapısını zayıflatmaktan çok sertleştirir.
* **Sonuç:** Kemik dayanıklılığı korunduğu için, genellikle ek stabilizasyona ihtiyaç duyulmaz.

#### Osteoklastik tümörler

* **Tanım:** Osteoklastik tümörlerde (örneğin osteoklastik metastazlarda veya multiple myelomda), kemik erimesi ön plandadır.
* **Etkisi:** Kemik dokusu zayıflar, omur gövdesi kolayca çöker.
* **Sonuç:** Bu tip tümörlerde **omurganın çökmesini önlemek** için mutlaka cerrahi stabilizasyon gerekir.
* **Uygulama:** Tümör çıkarıldıktan sonra vida, rod, plak veya titanyum kafes gibi implantlar yerleştirilerek omurga güçlendirilir.

Omurga tümörlerinde tedavi yaklaşımı, tümörün kemik üzerindeki etkisine göre değişir.

* **Osteoblastik tümörlerde** kemik yapısı sağlam kaldığından ek stabilizasyona çoğunlukla gerek yoktur.
* **Osteoklastik tümörlerde** ise kemik zayıfladığı için tümörün çıkarılmasının ardından omurga implantlarıyla stabilizasyon yapılması gerekir.

Bu sayede hem **çökme ve deformite riski azaltılır** hem de **nörolojik komplikasyonlar önlenmiş** olur.

### Bel kayması (spondilolistezis)
Bel kayması (spondilolistezis), bir omurun diğerinin üzerinde öne doğru kayması sonucu ortaya çıkar ve bu durum omurga dengesini bozarak hem bel ağrısına hem de sinir kökü basısına bağlı bacak ağrılarına yol açar. Hastalarda yürüme ve hareketle artan ağrıya ek olarak uyuşma, karıncalanma ve güçsüzlük gibi nörolojik bulgular görülebilir. Cerrahi tedavide amaç, hem omurganın kaymasını düzeltmek hem de sinir basısını ortadan kaldırmaktır. Stabilizasyon ameliyatında kaymış omur vida-rod sistemleri ile doğru pozisyona getirilip sabitlenir, böylece yeniden kayma riski engellenir. Aynı zamanda dekompresyon yapılarak sinir kökleri üzerindeki baskı kaldırılır ve bacak ağrısı ile nörolojik şikayetler düzeltilir. Bu sayede hasta daha dengeli, ağrısız ve fonksiyonel bir omurgaya kavuşur.

### Tekrar eden cerrahiler (revizyon ameliyatları)
Revizyon ameliyatlarında, önceki cerrahiye bağlı olarak sağlam ve yeterli kemik dokusu bulunmadığından omurgada instabilite gelişir. Bu durum omurganın doğal dengesini bozar, ağrıya ve yeniden sinir basısına yol açabilir. Tedavide amaç, eksik kemik dokusunun yarattığı bu dengesizliği gidermek ve omurgayı yeniden stabilize etmektir. Bu nedenle revizyon cerrahilerinde genellikle vida-rod sistemleri, plaklar veya kafesler kullanılarak omurga sabitlenir ve mekanik bütünlük sağlanır. Böylece hem instabilite ortadan kaldırılır hem de hastanın ağrı şikayetleri ve nörolojik riskleri azaltılır.

## Omurga implantlarının sağladığı avantajlar

* Omurganın **stabilitesini** sağlar.
* Sinir basısını azaltır, ağrıyı hafifletir.
* Duruş bozukluklarını düzeltir.
* Günlük yaşam aktivitelerine dönüşü hızlandırır.
* Kalıcı yapısal destek sağlar.

Omurga implantları, kırıklardan fıtıklara, skolyozdan tümörlere kadar pek çok farklı durumda hayat kurtarıcı ve yaşam kalitesini artırıcı rol oynar. Doğru hasta seçimi ve deneyimli bir cerrah ile uygulandığında başarı oranı yüksektir.

## Omurga implantı türleri
Dört tür füzyon omurga implantı vardır;

* Kafes İmplantlar
* Plaka İmplantlar
* Çubuk İmplantlar
* Pedikül Vida İmplantlar

### Kafes implantlar
Kafesler, iki omur arasında boşluk tutucu görevi görür. Omurganın bir parçası haline geleceği için kemik grefti bunların içinde "büyümeye" izin verecek şekilde yerleştirilebilir. Vücut içi kafesler olarak da bilinirler. Kafesler ameliyat sonrası destek ve stabilite sunar. Genellikle vidaya ihtiyaç duymazlar.

Titanyum ve  günümüzde gövde içi kafeslerde kullanılan en popüler iki malzemedir. İlk olarak 1990'larda spinal füzyonda kullanılan Titanyum kafesleri, vertebral füzyon için düşük yoğunluklu, korozyona dirençli bir yapı iskelesidir. Titanyum kafeslerinin yüzeyleri ayrıca osteointegrasyona ve kemik yapışmasına yardımcı olacak şekilde ayarlanabilir

### Plaka implantları
Omurga plakaları, omurgayı desteklemeye ve dengelemeye yardımcı olan bir zirve implantıdır. Plakaları omurlara sabitlemek için yaygın olarak vidalar kullanılır. İskeleti yerinde tutmaya yardımcı olurlar. Bir cerrah, bu füzyon şeklinde kemiklerin birlikte iyileşmesini sağlamak için muhtemelen plaka ve vida gibi bir alet kullanır. Ayrıca omurga ile bükülebilecek kadar esnektirler. Servikal omurganın füzyonunda yaygın olarak ön ve arka füzyon plakaları kullanılır. Yumuşak doku sıkışmasını azaltan düşük profilleri nedeniyle ön plakalar en yaygın olarak servikal omurgada kullanılır.

### Çubuk implantlar
Çubuklar, omurganın belirli bölümlerinin hareketliliğini sınırlandırarak omurları düzeltmeye yardımcı olan ayarlanabilir araçlardır. Çubuklar dişli, düz veya yuvarlak olabilir. Birden fazla sabitleme noktası bağlayan metal çubuklar, sert omurga stabilitesi sağlamak için kullanılabilir.

### Pedikül vida implantlar
Pedikül vidaları, füzyon iyileştikçe ek stabilite ve güç sağlamak için spinal füzyonlarda kullanılır. Kaynaşmış omurların üstüne ve altına pedikül vidaları yerleştirilir. Vidaları bağlamak için, hareketi durduran ve kemik greftinin iyileşmesini sağlayan bir çubuk kullanılır. Füzyon düzgün bir şekilde iyileştikten sonra vidalar ve çubuklar çıkarılabilir. Hastaya acı vermezlerse çıkarılmaları gerekmez. Omurga implantasyonlarının büyük çoğunluğunda implantın vertebral ile füzyonunun en faydalı tedavi hedefi olduğu gösterilmiştir. Nihai mekanik ve biyolojik kemik-implant entegrasyonu, vertebral kolonun çeşitli kısımlarına yöneliktir. Omurga kemiğinin arka segmentindeki pedikül kemiğinin kortikal tabakasına pedikül vidasının proksimal kısmının entegrasyonu veya vurulması, pedikül vidasının penetrasyonu için kritiktir. Benzer şekilde, süngerimsi kemik ile temas halindeki vidanın distal kısmında, pedikül vida-kemik entegrasyonunun yüksek kayma mukavemeti gereklidir.

## Kaynakça