Changping Muharebesi

**Changping Muharebesi** (), MÖ 262-260 yılları arasında Savaşan Devletler Çağı'nda Zhao ve Qin devleti arasında meydana gelen bir muharebedir. İki yıllık bir çıkmazdan sonra, savaş Qin kuvvetleri için kesin bir zaferle ve Zhao esirlerinin çoğunun acımasızca infaz edilmesiyle sona erdi ve bu da Zhao devleti için kurtarılamaz bir insan gücü ve stratejik rezerv kaybıyla sonuçlandı.

İnsanlık tarihinin en kanlı savaşlarından biri olan bu dönemin olaylarıyla ilgili ana tarihsel kayıtlar, bir asırdan fazla bir süre sonra yazılan ve Zhao tarafından kabaca 450.000 ölü ve Qin tarafından 250.000 ölü olduğunu tahmin eden *[[Shiji]]* kayıtlarından alınmıştır. Tang İmparatoru Xuanzong daha sonra bazı insan kalıntılarının bir koleksiyonunun üzerine bir tapınak inşa etti ve günümüze kadar bile bölgede dağınık kemikler ve toplu mezarlar keşfedilmeye devam etmektedir.

## Öncesi
MÖ 265'te Qin, Han Devleti'ne saldırdı ve Qinyang'ı ele geçirdi. Bu durum Han'ın Shangdang Komutanlığı'nı (günümüzdeki Changzhi, Şansi eyaleti ) güneydeki ana topraklarından (günümüzdeki batı Henan) fiilen ayırdı ve Shangdang'ı izole bir kuzey bölgesi haline getirdi. Sonraki yıllarda, Qin ordusu Taihang Dağları'ndaki önemli dağ geçitlerini ve kaleleri ele geçirerek Shangdang'ı Han'dan daha da izole etti ve Shangdang'ın düşüşü kaçınılmaz hale geldi. 

Shangdang'ın Qin tarafından ele geçirilmesini önlemek için, Shangdang'ın yöneticisi Feng Ting, bölgeyi Zhao'ya teklif etmeye karar verdi. Shangdang, Zhao'nun başkenti Handan'ın hemen batısında yer alan verimli ve stratejik açıdan önemli bir bölgeydi ve ele geçirilmesi Qin'in doğuya, Zhao'nun kalbine kolayca akın etmesine olanak sağlayacaktı. Bu nedenle Zhao Kralı Xiaocheng (趙孝成王) teklifi kabul etti ve kıdemli general Lian Po'yu bir orduya liderlik etmesi ve bölgeyi Qin'in eline geçmesinden korumak için görevlendirdi.

## Savaş
MÖ 262'de Wang He önderliğindeki Qin ordusu Shangdang'ı işgal etti ve Feng Ting geri çekildi. Zhao ordusu da seferber oldu ve ön cepheye ulaştıktan sonra Lian Po, Changping Geçidi'nin (günümüzdeki Gaoping ve Zhangzi İlçeleri arasındaki sınırda ) güneyinde üç savunma hattı kurdu.

Nisan ayında, Zhao ordusu ilk olarak Gaoping Geçidi'nin batısında Lian Po'nun ilk savunma hattında Qin ordusuyla karşılaştı ve Qin öncü birlikleriyle ilk çatışmalarda birkaç yenilgiye uğradı. Qin ordusu Gaoping'deki Zhao komutanını öldürdü ve bu başarıların ivmesinden hızla yararlanarak Gaoping Geçidi'ni ve yakınlardaki diğer üç Zhao kalesini ele geçirdi ve ilk savunma hattı çöktü. Düşmanın gücünü değerlendiren Lian Po, Qin saldırısına karşı koymanın tek yolunun açık alan savaşlarından kaçınmak ve Dan Nehri boyunca ikinci savunma hattını tutmak olduğu sonucuna vardı. Changping, Qin topraklarından Zhao'dan çok daha uzaktaydı ve batıdaki daha engebeli ve dolambaçlı dağ yolları nedeniyle ordunun ikmalinin Qin için çok daha zor olacağı göz önüne alındığında, Qin ordusunu yıpratmak umuduyla, dağ etekleri boyunca inşa edilen tahkim edilmiş surları kullanarak Dan Nehri vadisinin doğu kıyısındaki mevzileri daha da güçlendirmeye başladı. 

Qin ordusu Dan Nehri'ni geçmeye çalıştı ve hatta bir keresinde Lian Po'nun ikinci savunma hattını aşmayı başardı, ancak burayı ellerinde tutacak güce sahip değillerdi ve geri püskürtüldüler. Temmuz ayına gelindiğinde, iki taraf nehir boyunca iki yıl sürecek kanlı bir çıkmaza girdi. Her iki taraf da mevzilerini büyük ölçüde güçlendirdi ve MÖ 260'ın başlarında toplam savaşçı sayısı yaklaşık bir milyona ulaştı.

Lian Po'nun Qin ordusunu yıpratma ve baskı altına alma stratejisi işe yararken, ülke içinde sorunlar baş göstermeye başladı. Qin tarafı bu çıkmazdan bunalmış ve çaresiz kalmıştı, bu yüzden Zhao ve Han'a casuslar göndererek Lian Po'nun savaşamayacak kadar bunak ve korkak olduğuna dair söylentiler yaydılar. Zhao Kralı Xiaocheng, Po'nun savaşı bu kadar uzun süre uzatma stratejisinden zaten memnun değildi; bu durum Zhao için lojistik açıdan da çok zorlayıcıydı. Bu yüzden Lian Po'nun yerine ünlü merhum general Zhao She'nin aşırı özgüvenli ama tecrübesiz oğlu Zhao Kuo'yu getirmeye karar verdi. 

Shiji'ye göre genç Zhao Kuo askeri felsefeleri o kadar iyi ezberliyordu ki, babası tartışmalarda sık sık şaşkına dönüyordu. Ancak ölüm döşeğinde Zhao She, karısına oğlunun asla bir orduya komuta etmesine izin vermemesini söylemişti çünkü Kuo, gerçek bir savaş deneyimi yaşamamış olmasına rağmen, savaşları kolay oyunlar olarak görüyor ve riskleri gerçek anlamda kavrayamıyordu. Zhao Kuo general olarak atandığında, Lady Zhao ve bakan Lin Xiangru, Kral Xiaocheng'i bu atamayı geri almaya ikna etmeye çalıştılar, ancak çabaları başarısız oldu. Bununla birlikte Lady Zhao, Kraldan Zhao ailesinin Zhao Kuo savaşı kaybederse cezalandırılmayacağına dair bir söz almayı başardı. 

Zhao kralının söylentiye inandığını duyan Qin hanedanı, Wang He'nin yerine imha savaşlarındaki acımasızlığıyla ünlü general Bai Qi'yi gizlice ordunun başına atadı. Bai Qi'nin atanması, Zhao ordusunu alarma geçirmemek için son derece gizli tutuldu ve haberi sızdıran herkes ölümle cezalandırılacaktı.

MÖ 260 yılının Temmuz ayında Zhao Kuo, Changping'e geldi ve Zhao ordusunun komutasını devraldı. Selefinin daha önce uyguladığı tüm savunma stratejilerini bir kenara bırakarak, ana kuvvetini kuzeye götürmeye, Dan Nehri'ni hızla geçmeye ve nehrin yukarı kollarının batı kıyısında konuşlanmış Qin ordusunun sol kanadına saldırmaya karar verdi; böylece Qin ordusunu kırmak için belirleyici bir taarruzun yeterli olacağını umuyordu. Bunu yaparken, erzakların çoğunu nehrin daha güneyindeki eski ana kampta bıraktı; bu kamp artık nispeten az sayıda askere sahipti ve nehrin karşısındaki Qin ordusunun önünde uzanan uzun ikmal hattını güvence altına alamıyordu

Zhao Kuo'nun haberi olmadan, Bai Qi onun planını önceden tahmin etmiş ve daha sonra Hannibal Barca'nın on yıllar sonra Cannae Muharebesi'nde Romalılara karşı uyguladığı bir manevrayla karşılık vermişti. Bai Qi, nehir boyunca konuşlanmış sol kanadının gücünü kasten azaltmış ve bunun yerine nehrin batısındaki tepe tahkimatlarını takviye ettirmişti. Zhao Kuo nehri geçip saldırdığında, Qin'in sol kanadı hızla nehir kenarındaki mevzilerini terk ederek batıya, tepelere doğru geri çekildi ve Zhao Kuo'yu onları kovalamaya zorladı. Ancak, 25.000 kişilik bir Qin birliği daha sonra Taiyue Dağları'ndan kuzeye doğru ilerleyerek Zhao'nun Changping Geçidi çevresindeki üçüncü savunma hattının arkasında geniş bir sol kuşatma gerçekleştirmiş ve Zhao'nun kuzeyden gelen ikmal hatlarını kesmişti. Aynı anda, yay ve arbaletlerle donanmış 5.000 kişilik bir başka hafif süvari birliği sağ kanattan ilerleyerek Dan Nehri'ni geçti ve Zhao Kuo'nun yeni kampı ile güneydeki ana depoları arasındaki iletişimi kesti, Zhao ordusunu ikiye böldü; Bai Qi'nin ana kuvveti de hemen ardından gelerek avantajlı pozisyonlar elde etti ve Dan Nehri vadisinin çıkışlarını kapattı. Bu birlikler sonunda Zhao Kuo'nun kuvvetlerini nehir vadisinin içinde tuzağa düşüren üçgen bir kuşatma oluşturdu.

Zhao Kuo düşmanın sol kanadına yönelik taaruzunun başarısız olduğunu fark etti arka cephede kuvvetleri pusuya düşürüldü. Qin ordusu karşı saldırıya geçti ağır kayıp veren Zhao ordusu bir tepeye çekilip siper kazarak yardım bekledi. Ancak ne Zhao, ne Qi ne de Chu devletlerinden herhangi bir yardım gelmedi. Qin Kralı Zhaoxiang, bu fırsatı kullanarak, halka liyakat karşılığı bir soylu rütbesi vererek ve 15 yaşın üzerindeki her sağlıklı erkeği askere alarak ülke çapında seferberlik emri vererek, Zhao'ya karşı Henei'den (günümüz Henan eyaletinde) ek kuvvetler seferber etti ve kuşatmayı daha da güçlendirmek için bizzat kralın gözetiminde Changping cephesine yedek birlikler gönderdi.

Bai Qi kuşatma altındaki düşmanı yenmek için tekrar tekrar saldırdı Eylül ayında kuşatma şiddetlendi. 46 gün süren kuşatma Zhao ordusunu mahvetti erzakları biten askerler atlarını kesip yediler hatta iddiaya göre birbirlerini öldürüp yediler. Zhao Kuo kuşatmayı kırmak için son bir saldırı yaptı ama başarısız oldu okçuların yoğun ateşi ile öldü. Lideri ölen Zhao ordusu pes edip teslim oldu.

## Sonrası
Bai Qi zaferden sonra Handan'ı kuşatmak istedi ancak önce esir sorununu halletmesi gerekiyordu. Yüz binlerce esiri beslemek zordu ve eğer serbest bırakılırlarsa düşman ordularına katılabilir. Bu yüzden Bao Qi bütün esirleri diri diri gömerek öldürdü. Sadece en genç 240 asker korku yaymak amacıyla serbest bırakılıp Zhao'ya gönderildi. Savaştan 150 yıl sonra Han Hanedanı tarihçisi Sima Qian tarafından yazılan tarih kitabı Shijiye göre 450.000 Zhao askeri öldürüldü. 

Bao Qi Handan'ı bir an önce kuşatmak istedi Ancak Kral Zhaoxiang askerlerin dinlenmesini isteyerek isteğini reddetti. Hayal kırıklığına uğrayan Bao Qi istifa etti. Ertesi yıl Kral onun tekrar ordunun başına geçmesini istedi ancak Bao reddetti bunun üzerine öfkelenen Kral onu intihar etmeye zorladı. 

Qin ordusu daha sonra Handan'a saldırdı ancak komşu Chu ve Wei devletlerinden yardım alan Zhao devleti tarafından ağır yenilgiye uğratıldı. Bu yenilgi Qin devletinin genişlemesini 30 yıl geciktirdi. 

Changping muharebesi Zhao devletine ağır darbe vurdu kaybetti asker sayısını asla telafi edemedi. Üstelik Qin genişlemesine karşı çıkabilecek tek güç Zhao devletiydi. Savaş Qin açısından mali zorluklar doğurdu ancak bu zorluklar 10 yıl içinde aşıldı. Sonunda MÖ 221 yılında Kral Zhaoxiang' un büyük torunu Kral Çin Şi Huang yönetiminde Qin devleti bütün Çin'i egemenlik altına aldı.

## Kaynakça

* rin its Entirety (Chinese) 
* A comparative reading on the texts in both modern and classical Chinese
* CHINAKNOWLEDGE Shiji ?? "Records of the Grand Scribe. 
* English version 
* 山西：長平之戰