Lizbon Antlaşması

**Lizbon Antlaşması** (ilk bilinen adıyla **Reform Antlaşması**) Avrupa Birliği'nin anayasal temelini oluşturan iki antlaşmayı değiştiren bir Avrupa uzlaşısıdır. Lizbon Antlaşması bütün AB üyesi ülkeler tarafından 13 Aralık 2007'de imzalanmış ve 1 Aralık 2009'da yürürlüğe girmiştir. Antlaşma güncel haliyle Avrupa Birliği Antlaşması (2007) veya ABA olarak da bilinen 1992 tarihli Maastricht Antlaşması'nı ve güncel haliyle Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma (2007) veya ABİHA olarak da bilinen 1957 tarihli Roma Antlaşması'nı değiştirmiştir. Antlaşma ayrıca ekli antlaşma protokollerini ve Avrupa Enerji Topluluğu Antlaşması'nı da değiştirmiştir.

Öne çıkan değişiklikler Avrupa Birliği Bakanlar Konseyi'nde kabul oyu kurallarını (şu anda 2014'ten beri geçerli olan) oy birliği ile kabulden en az 45 siyasi başlıkta nitelikli çoğunlukla kabul oyuna çevirmeyi, bu çoğunluğu hesaplamak için yeni bir çifte çoğunluğa geçmeyi, olağan yasama sürecinde Bakanlar Konseyi'nin yanı sıra çift meclisli bir yasama sistemi kurarak daha güçlü bir Avrupa Parlamentosu oluşturmayı, AB adına yerleşik bir tüzel kişilik yaratmayı ve uzun görev süreli bir Avrupa Konseyi Başkanı ve bir Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi makamlarını oluşturmayı içerir. Antlaşma ayrıca birliğin temel haklar bildirgesi olan Avrupa Birliği Temel Haklar Bildirgesi'ni yasal olarak bağlayıcı kılmıştır. Antlaşma ilk kez üye ülkelere birlikten ayrılma açık yasal hakkı tanımış ve bunun gerçekleşmesi için de yürütülmesi gereken süreci belirlemiştir.

Antlaşmanın belirtilen amacı "Amsterdam Antlaşması (1997) ve Nice Antlaşması (2001) ile başaltılmış olan süreci Birliğin etkinliğini ve demokratik meşruiyetini artırma ve eylemlerinin bütünlüğünü geliştirme vizyonu ile tamamlamak"tır. Lizbon antlaşması'nın muhalifleri, önceki Danimarka AB Meclisi üyesi Jens-Peter Bonde gibi, "gücü [ulusal seçmenlerden] uzaklaştırarak" antlaşmanın AB'yi merkezcileştireceğini ve böylece demokrasisini zayıflatacağını savunmuştur. Destekçileri ise daha güçlü Avrupa Parlamentosu ve ulusal meclislerin yeni rolüyle AB sistemine daha fazla denge ve kontrol mekanizması getireceğini savunmuştur.

AB kurumlarını değiştirme müzakereleri 2001'de başlamış ve ilk olarak mevcut Avrupa antlaşmalarını ortadan kaldırıp onların yerine geçecek bir "anayasa" olacak olan Avrupa Birliği Anayasası'nın teklifi ile sonuçlanmıştır. Üye ülkelerin çoğu tarafından onaylanmış olsa da Fransız seçmenlerin %55'inin 29 Mayıs 2005'te ret oyu vermesinin ve Hollandalı seçmenlerin %61'inin 1 Haziran 2005'te ret oyu vermesinin ardından teklif geri çekilmiştir. Bir "düşünme süresinin" ardından üye ülkeler bir anayasa yerine mevcut antlaşmaları yürürlükte tutup onları geri çekilen anayasa teklifinde hayata geçirilmesi tasarlanmış olan reformları bu anlaşmaları değiştirerek yasallaştırma konusunda uzlaşmıştır. Bir değişiklik teklifi içeren "reform" antlaşması 2007'de Lizbon'da yazılmış ve imzalanmıştır. İlk olarak 2008'in sonunda tüm üye ülkeler tarafından onaylanarak yürürlüğe girmesi amaçlanmıştır. Bu zamanlama hedefi ilk olarak antlaşmaya dair birtakım tavizleri güvenceye aldıktan sonra Ekim 2009'da ikinci bir referandumla kabul edilse de İrlandalı seçmenlerin Haziran 2008'de İrlanda Anayasa değişikliği referandumunda ret oyu vermesinin ardından tutturulamamıştır.

## Tarihçe
### Arka Plan

AB'nin anayasal çerçevesinin, özellikle 2004 yılında on yeni üye devletin katılımı ışığında gözden geçirilmesi ihtiyacı, 2001 Nice Antlaşması'na eklenmiş bir deklarasyonda vurgulanmıştı. Nice'deki anlaşmalar, oy verme prosedürlerini reforme ederek birliğin daha fazla genişlemesinin önünü açmıştı. Aralık 2001 Laeken Deklarasyonu, AB'yi demokrasi, şeffaflık ve verimliliği artırmaya ve bu hedeflere ulaşmayı amaçlayan bir anayasanın oluşturulabileceği süreci belirlemeye yöneltmişti. Eski Fransa Cumhurbaşkanı Valéry Giscard d'Estaing başkanlığında Avrupa Konvansiyonu kuruldu ve Avrupa genelinde mümkün olduğunca geniş bir danışma süreci yürüterek Anayasa'nın ilk taslağını hazırlama görevi verildi. Önerilen Anayasa'nın nihai metni, İrlanda başkanlığı altında 18-19 Haziran 2004 tarihlerindeki zirve toplantısında kabul edildi.

Lizbon Antlaşması'na kadar AB'nin doğrudan yabancı yatırım düzenlemelerine ilişkin açık bir yasası yoktu.

Anayasa, 25 üye devlet hükûmet başkanları tarafından kabul edildikten sonra, 29 Ekim 2004'te Roma'da düzenlenen bir törenle imzalandı. Ancak yürürlüğe girebilmesi için her üye devlet tarafından onaylanması gerekiyordu. Onay süreci, her ülkenin geleneklerine, anayasal düzenlemelerine ve siyasi süreçlerine bağlı olarak farklı biçimlerde gerçekleşti. 2005 yılında, Fransa ve Hollanda'da yapılan referandumlar, Avrupa Anayasası'nı reddetti. Üye Devletlerin çoğunluğu Avrupa Anayasası'nı (çoğunlukla parlamento onayı yoluyla. Sadece İspanya ve Lüksemburg referandum düzenlemişti) zaten onaylamış olmasına rağmen, AB antlaşmalarını değiştirmek için oybirliği gerekliliği nedeniyle, yürürlüğe giremeyeceği açıkça ortaya çıktı. Bu durum bir "düşünme süreci"ne ve önerilen Avrupa Anayasası'nın siyasi olarak sonuna yol açtı.

### Yeni İtici Güç

2007 yılında Almanya, dönemsel AB Başkanlığını devraldı ve düşünme sürecinin sona erdiğini ilan etti. Mart ayına gelindiğinde, Roma Antlaşmaları'nın 50. yıl dönümünde, tüm üye devletler tarafından Berlin Deklarasyonu kabul edildi. Bu deklarasyon, tüm üye devletlerin 2009 Parlamento seçimlerine kadar yeni bir antlaşma üzerinde anlaşma sağlama niyetini, yani 2009 ortasına kadar onaylanmış bir antlaşmaya sahip olma niyetini ortaya koydu.
Berlin Deklarasyonu'ndan önce bile, Avrupalı politikacılardan oluşan ve grupta iki temsilcisi bulunan Barroso Komisyonu tarafından desteklenen bir grup olan Amato Grubu (resmi olarak Avrupa Demokrasisi İçin Eylem Komitesi, ACED) Avrupa için bir Anayasa Oluşturan Antlaşma'yı (AB Anayasası) gayri resmî olarak yeniden yazmakla uğraşıyordu. 4 Haziran 2007'de grup, metinlerini Fransızca olarak yayınladı ve Avrupa için bir Anayasa Oluşturan Antlaşma'daki 448 maddelik 63.000 kelimeden oluşan metin 70 maddelik 12.800 kelimeden oluşan bir metne indirildi. Berlin Deklarasyonu'nda AB liderleri, yeni antlaşma için gayri resmi olarak yeni bir zaman çizelgesi belirledi:
*21–23 Haziran 2007: Brüksel'de Avrupa Konseyi toplantısı, Hükümetlerarası Konferans (HAK) yetkisi
*23 Temmuz 2007: Lizbon'da HAK, Reform Antlaşması metni
*7–8 Eylül 2007: Dışişleri Bakanları toplantısı
*18–19 Ekim 2007: Lizbon'da Avrupa Konseyi, Reform Antlaşması üzerinde nihai anlaşma
*13 Aralık 2007: Lizbon'da imza
*1 Ocak 2009: Öngörülen yürürlüğe girme tarihi

### Taslak Hazırlama
#### Haziran Avrupa Konseyi (2007)
21 Haziran 2007'de, devlet veya hükûmet başkanlarından oluşan Avrupa Konseyi, reddedilen Anayasa'nın yerine geçecek yeni bir antlaşmanın temelini oluşturmak üzere Brüksel'de toplandı. Toplantı, Almanya AB Başkanlığı altında gerçekleşti ve Şansölye Angela Merkel, Avrupa Konseyi'nin Dönem Başkanı olarak müzakerelere liderlik etti. Kıbrıs Cumhuriyeti ve Malta'nın Avro Bölgesi'ne katılımı gibi diğer konular ele alındıktan sonra antlaşma üzerindeki müzakereler başladı ve 23 Haziran 2007 sabahına kadar sürdü. Müzakerelerin en zorlu kısmının, Polonya'nın Bakanlar Konseyi'nde karekök oy sistemi konusunda ısrarı olduğu bildirildi.

Avrupa Sanayiciler Yuvarlak Masa Toplantısı (ERT) Üyeleri, 2010 yılına kadar Avrupa'yı “dünyanın en rekabetçi ve dinamik bilgi tabanlı ekonomisi” yapmayı amaçlayan Lizbon Gündemi'nin hazırlanmasına katkıda bulundular. Ancak gündemin uygulanması, Avrupa Konseyi tarafından Mart 2000'de kabul edildiği sırada yapılan açıklamalardan daha az etkileyiciydi. ERT üyeleri, aksi takdirde Avrupa'nın ulaşamayacağı bir zaman çerçevesi içinde Lizbon hedeflerine ulaşma konusunda ulusal hükûmetlerin daha iyi performans göstermesi gerektiğini sürekli olarak vurguladılar. Sonraki yıllarda ERT, Avrupa genelinde Lizbon Gündemi'nin daha iyi uygulanmasını sağlamanın yolları, inovasyonu teşvik etme ve Avrupa'da araştırma ve geliştirmeye daha yüksek sanayi yatırımı sağlama yolları da dahil olmak üzere, düzenli olarak tartışmalara katkıda bulundu.

Eski Avrupa Anayasası metnindeki anayasal terminoloji ve sembollerin çoğunun çıkarılmasını öneren 16 sayfalık bir Hükümetler Arası Konferans yetkisi üzerinde anlaşmaya varıldı. Buna ek olarak, HAK'a eski Avrupa Anayasası hükümlerinin belirli kilit yönlerde (oylama veya dış politika gibi) değiştirilmesi tavsiye edilmesinde anlaşıldı. Birleşik Krallık ve Polonya'nın baskısı nedeniyle Avrupa Birliği Temel Haklar Bildirgesi'ne (Britanya veya Polonya'da mahkemelerin ulusal yasaları geçersiz kılma yetkisini genişletmediğini açıklayan) bir protokol eklenmesine de karar verildi. Belirli değişiklikler arasında, belirli mevzuat alanlarında daha fazla çekilme yeteneği ve Avrupa Anayasası'nın bir parçası olan önerilen yeni oy sisteminin 2014'ten önce kullanılmayacağı yer alıyordu.

Haziran toplantısında, “Reform Antlaşması” adı da ortaya çıktı ve anayasal yaklaşımın terk edildiği nihayet netleşti. Teknik olarak, Reform Antlaşması'nın Avrupa Anayasası'nın çoğu hükmünü içerecek şekilde Avrupa Birliği Antlaşması (AB Antlaşması) ve Avrupa Topluluğu'nu Kuran Antlaşma (AT Anlaşması) olmak üzere her iki antlaşmayı da değiştireceği, ancak bunları tek bir belgede birleştirmeyeceği konusunda anlaşıldı. Avrupa Topluluğu'nu kuran ve Avrupa birincil hukukunun çoğu maddi hükmünü içeren temel işlevsel anlaşma olan antlaşmanın adının "Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma" olarak değiştirilmesi de kararlaştırıldı. Buna ek olarak, bir tüzüğün belgenin bir parçası olduğu Avrupa Anayasası'nın aksine, bu metni yasal olarak bağlayıcı kılmak için yalnızca Avrupa Birliği Temel Haklar Bildirgesi'ne atıfta bulunulacağı konusunda anlaşıldı. Konseyden sonra Polonya, bazı alanları yeniden açmak istediğini belirtti. Haziran ayında Polonya Başbakanı, tartışmalı bir şekilde, II. Dünya Savaşı olmasaydı Polonya'nın nüfusunun önemli ölçüde daha büyük olacağını belirtmişti. Bir diğer sorun da Hollanda Başbakanı Jan-Peter Balkenende'nin, bunun Hollanda'nın anlaşması için pazarlık edilemez olduğunu ilan ederek, AB karar alma sürecinde ulusal parlamentolar için daha büyük bir rol elde etmeyi başarmasıydı.

#### Hükûmetler Arası Konferans (2007)
Portekiz, kendi başkanlığı altında bir Hükümetler Arası Konferans (HAK) yetkisi üzerinde anlaşmaya varılması için Almanya'ya baskı yapmış ve desteklemişti. Haziran müzakereleri ve yeni Reform Antlaşması için 16 sayfalık bir çerçeve üzerinde nihai anlaşmaya varılmasının ardından yeni antlaşmanın fiilen taslağının hazırlanmasına yönelik Hükûmetler Arası Konferans 23 Temmuz 2007'de başladı. Portekiz başkanlığı, taslak sürecin başlangıç noktası olarak Bakanlar Konseyi web sitesinde *Avrupa Birliği Antlaşması ve Avrupa Topluluğu'nu Kuran Antlaşmayı Değiştiren Taslak Antlaşma* başlıklı 145 sayfalık bir belge (ek olarak 12 protokol ve 51 deklarasyondan oluşan 132 sayfa) sundu.
Her üye devletten hükûmet temsilcileri ve hukukçulara ek olarak, Avrupa Parlamentosu üç temsilci gönderdi. Bunlar, muhafazakar Elmar Brok, sosyal demokrat Enrique Baron Crespo ve liberal Andrew Duff idi.

HAK'ın açılışından önce, Polonya hükûmeti, özellikle oy sistemi konusunda Haziran anlaşmasını yeniden müzakere etme arzusunu dile getirdi ancak müzakerelerde tek sorun çıkaran taraf olarak görülmek istememesi nedeniyle diğer çoğu üye devletin siyasi baskısı altında geri adım attı.

#### Ekim Avrupa Konseyi (2007)
Portekiz Başbakanı ve o zamanki Avrupa Konseyi Dönem Başkanı José Sócrates liderliğindeki Ekim Avrupa Konseyi, tüm Üye Devletlerden hukuk uzmanlarının Antlaşma'nın nihai taslaklarını incelemesinden oluşuyordu. Konsey sırasında, Reform Antlaşması'nın “Lizbon Antlaşması” olarak adlandırılacağı netleşti çünkü imzalanması o sırada Avrupa Birliği Konseyi başkanlığını yürüten Portekiz'in başkenti Lizbon'da gerçekleşecekti.

Lizbon'da 18-19 Ekim 2007 tarihlerinde yapılan Avrupa Konseyi toplantısında, antlaşmanın imzalanmasını sağlamak için son dakika bazı tavizler verildi. Buna, Polonya'ya yeniden canlandırılan Ioannina Uzlaşması için biraz daha güçlü bir ifade ve Avrupa Adalet Divanı'na ek bir başsavcı adaylığı verilmesi de dahildi. Daimi “Polonyalı” Başsavcı'nın oluşturulmasına başsavcı sayısının 8'den 11'e çıkarılmasıyla resmen izin verildi. Bu tavizlere ve değişikliklere rağmen, Giscard d'Estaing, antlaşmanın reddedilen Anayasa'daki aynı kurumsal reformları içerdiğini ancak Avrupa'nın “resmi siyasi statüsü” olabileceğini düşündüren dil ve semboller olmaksızın yapıldığını belirtti. Bu “maddi olmaktan çok sembolik” tavizler, Anayasa'yı öldüren “referandum tehdidini savuşturmak” için tasarlanmıştı.

### İmza

Ekim 2007'deki Avrupa Konseyi toplantısında Portekiz, o zamana kadar “Reform Antlaşması” olarak adlandırılan Antlaşma'nın Portekiz'in başkenti Lizbon'da imzalanmasında ısrar etti. Bu talep kabul edildi ve Avrupa Birliği antlaşmaları geleneğine uygun olarak antlaşmaya Lizbon Antlaşması adı verildi. Portekiz başkanlığı, bir imza töreni programı düzenleme görevine atandı.

Lizbon Antlaşması'nın imzalanması, 13 Aralık 2007'de Portekiz'in Lizbon kentinde gerçekleşti. O sırada Avrupa Birliği Bakanlar Konseyi Başkanlığı'nı yürüten Portekiz Hükûmeti, 1985 yılında Portekiz'in Avrupa Birliği'ne (AB) katılım antlaşmasının da imzalandığı 16. yüzyıldan kalma Jerónimos Manastırı içinde bir tören düzenledi. 27 AB üye devletinden temsilciler hazır bulundu ve antlaşmayı tam yetkili temsilciler olarak imzalayarak antlaşma müzakerelerini sona erdirdiler. Buna ek olarak, ilk kez bir AB antlaşması, üç ana AB kurumunun başkanları tarafından da imzalandı.

Birleşik Krallık Başbakanı Gordon Brown ana törene katılmadı ve antlaşmayı diğer delegelerden birkaç saat sonra ayrı olarak imzaladı. İngiliz milletvekillerinden oluşan bir komiteye çıkma zorunluluğu, yokluğunun nedeni olarak gösterildi.

### Avrupa Parlamentosu tarafından onaylanma
20 Şubat 2008'de Avrupa Parlamentosu milletvekilleri, antlaşmanın etkilerinin Parlamento'nun raportörleri Richard Corbett ve Inigo Mendez de Vigo tarafından yapılan bir analizine dayanarak, Lizbon Antlaşması'nı destekleyen bağlayıcı olmayan bir karar lehine 525 oy ve aleyhine 115 oy ile oy kullandı ve böylece parlamento tarafından onaylanmış oldu.

### Onay (2009)

Antlaşmanın yasalaşabilmesi için tüm AB üye devletleri tarafından onaylanması gerekiyordu. Ulusal bir onay süreci, onay belgelerinin İtalya Hükûmeti'ne teslim edilmesiyle tamamlandı ve kaydedildi. Son ulusal onayın teslim edilmesini takip eden ay, Antlaşma tüm AB'de yürürlüğe girdi.

2007'nin ilk yarısında Almanya Avrupa Birliği Bakanlar Konseyi Başkanlığı tarafından belirlenen orijinal zaman çizelgesine göre, Antlaşma'nın başlangıçta 2008'in sonuna kadar tamamen onaylanması ve böylece 1 Ocak 2009'da yürürlüğe girmesi planlanmıştı. Ancak bu plan, öncelikle 2008'de İrlandalı seçmenler tarafından bir referandumda Antlaşma'nın ilk reddedilmesi nedeniyle başarısız oldu ve bu karar Ekim 2009'da yapılan ikinci bir referandum ile geri alındı. İrlanda, kendi anayasası gereği, Antlaşma konusunda referandum yapan tek üye devletti.

Birleşik Krallık'ta, Avrupa Birliği (Değişiklik) Tasarısı, 21 Ocak 2008'de Avam Kamarası'nda görüşüldü ve o gün 362'ye karşı 224 oyla ikinci okumasını geçti; Başbakan Gordon Brown o gün hazır bulunmuyordu. Tasarı, David Miliband tarafından Avam Kamarası'na sunuldu.

Çek Cumhuriyeti'nin onay belgesi, 13 Kasım 2009'da Roma'ya teslim edilen son belgeydi. Bu nedenle, Lizbon Antlaşması 1 Aralık 2009'da yürürlüğe girdi.

### Etki
Antlaşmanın AB'nin işleyişi üzerindeki kesin etkisi birçok soruyu açık bıraktı (2000'li yılların sonlarındaki ekonomik krize yanıt olarak başka bir yeni antlaşma çağrılarına yol açan belirsizlikler gibi). Etkisi değerlendirildiğinde, Lizbon'dan en büyük kazananlar, artan gücüyle Parlamento ve Avrupa Konseyi oldu. Lizbon sonrası ilk aylar, geleneksel entegrasyon motoru olan komisyondan, yeni tam zamanlı ve daha uzun süreli Başkanı ile Avrupa Konseyi'ne doğru bir güç ve liderlik kaymasına tanık oldu. Komisyon ve Avrupa Konseyi başkanları arasındaki bölünme, örtüşme, potansiyel rekabet ve hantal uzlaşmaları içeriyordu; örneğin her iki başkanın da teoride kendi sorumluluklarıyla ancak kaçınılmaz olarak önemli bir gri alanla uluslararası zirvelere katılması gibi. Yeni antlaşma altında izin verildiği gibi, iki görev süresi dolduğunda, 2014'te bu görevlerin birleştirilebileceği yönünde bazı beklentiler vardı.

Parlamento, mevzuat üzerindeki daha büyük yetkilerini kullandı, ancak örneğin komisyonun atanması konusunda Başkan Barroso'dan daha fazla ayrıcalık elde etmek için de kullandı ve Dış Eylem Servisi'nin nasıl kurulacağı konusunda bir veto olarak bütçe yetkilerini kullandı. Ayrıca, uluslararası anlaşmalar üzerindeki yeni yetkisini, ABD ile SWIFT veri paylaşım anlaşmasını hızla engellemek için uyguladı ve Güney Kore ile bir serbest ticaret anlaşması konusunda da aynısını yapma tehdidinde bulundu.

Ayrılmış yetkilerin yeniden dağıtılması, onay sürecinden etkilendi. Komisyon gibi, Bakanlar Konseyi de Lizbon Antlaşması nedeniyle nispeten güç kaybetti. Üye devletlerin birçok alanda vetolarını kaybetmesiyle dinamikleri de değişti. Sonuç olarak, bir oyu kazanmak için daha hızlı bir şekilde daha güçlü argümanlar üretmek zorunda kaldılar. Üye devletler arasında her altı ayda bir dönmeye devam eden konsey başkanlığı da etkisini yitirdi: söz konusu ülkenin başbakanı artık Avrupa Konseyi'ne başkanlık etmiyor ve dışişleri bakanı artık AB'yi dışarıda temsil etmiyordu (bu artık Yüksek Temsilci tarafından yapılıyor).

## AB'nin Tüzel Kişiliği
Lizbon Antlaşması'nın yürürlüğe girmesiyle Avrupa Birliği'nin tam uluslararası tüzel kişilik kazanmasına rağmen, AB gerçek anlamda birleşik bir kişiliğe ulaşmamıştır. Avrupa Topluluklarından biri olan Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu AB ile ortak yönetim altında olmasına rağmen ayrı bir uluslararası kuruluş olarak kalmıştır. Dahası, AB kurumlarından biri olan Avrupa Merkez Bankası uluslararası düzeyde kısmi bağımsızlığını korumuş ve belirli koşullar altında antlaşmalar yapma yetkisine sahip ayrı bir uluslararası kuruluş olarak kabul edilmiştir. Ek olarak, özel antlaşmalarla oluşturulmuş bir dizi kuruluş, teknik olarak kendi başlarına uluslararası varlıklar olarak varlıklarını sürdürmektedir ancak üyelikleri yasal olarak yalnızca AB üyeleriyle sınırlı olduğu ve bir üye devletin AB'den çekilmesi durumunda sona ermeye tabi olduğu, kurucu antlaşmaları ise bu kuruluşlarla ilgili çeşitli yetkileri AB kurumlarına verdiği için AB'nin unsurları olarak kabul edilmektedirler; bu kuruluşlar Avrupa Yatırım Bankası Grubu (Avrupa Yatırım Bankası, Avrupa Yatırım Fonu, EIB enstitüsü), Avrupa Üniversite Enstitüsü, Avrupa İstikrar Mekanizması, Birleşik Patent Mahkemesi'dir.

AB içindeki ilişkilerde, birliğin tüzel kişiliği daha da parçalanmıştır zira Avrupa Birliği ve Euratom'un ajansları, merkezi olmayan bağımsız kuruluşları, tüzel kişilikleri ve ortak girişimlerinin her biri, AB'nin bir bütün olarak tüzel kişiliğinden ayrı, kendi başına bir tüzel kişi olarak kabul edilmektedir.

## İşleyiş
Bir değişiklik antlaşması olarak Lizbon Antlaşması, bağımsız bir metin olarak yorumlanmak üzere tasarlanmamıştır. Avrupa Birliği Antlaşması ("Maastricht Antlaşması") ve süreç içinde adı "Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma" olarak değiştirilen Avrupa Ekonomik Topluluğunu Kuran Antlaşma ("Roma Antlaşması") üzerinde yapılan bir dizi değişiklikten oluşmaktadır. Lizbon Antlaşması ile değiştirilen Avrupa Birliği Antlaşması, AB'nin Temel Haklar Bildirgesi'ne bir gönderme yaparak bu belgeyi yasal olarak bağlayıcı hale getirmektedir. Avrupa Birliği Antlaşması, Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma ve Temel Haklar Bildirgesi bu nedenle eşit hukuki değere sahiptir ve birleşerek Avrupa Birliği'nin hukuki temelini oluştururlar.

Lizbon Antlaşması metnindeki tipik bir değişiklik örneği şöyledir:

Komisyon, Lizbon Antlaşması ile revize edilmiş önceki Antlaşmaları gösteren (her topluluğun dilinde) konsolide bir metin yayınlamıştır.

## Temel Haklar bildirgesi

Avrupa Birliği Temel Haklar Bildirgesi'nin elli beş maddesi, hem Avrupa Birliği vatandaşları hem de sakinleri için belirli siyasi, sosyal ve ekonomik hakları AB hukukuna dahil etmektedir. Bildirge, Avrupa Konvansiyonu tarafından taslak haline getirilmiş ve 7 Aralık 2000 tarihinde Avrupa Parlamentosu, Bakanlar Konseyi ve Avrupa Komisyonu tarafından törenle ilan edilmiştir. Ancak o dönemdeki hukuki statüsü belirsizdi ve 1 Aralık 2009'da Lizbon Antlaşması'nın yürürlüğe girmesine kadar tam hukuki etkiye sahip değildi.

Reddedilen Avrupa Birliği Anayasası'nda bildirge, antlaşmanın bir parçası olarak bütünleştirilmişti. Ancak Lizbon Antlaşması'ndaysa atıf yoluyla dahil edilmiş ve antlaşmaların bir parçasını oluşturmadan hukuki statü kazanmıştır. AB, bildirge ile tutarlı hareket etmek ve yasama yapmak zorundadır ve AB mahkemeleri bildirgeye aykırı olan AB mevzuatını iptal edecektir. Bildirge, yalnızca AB üye devletlerine AB hukukunu uygulamaları bakımından uygulanır ve AB'nin yetkilerini antlaşmalarda tanımlanan yetkilerinin ötesine genişletmez.

## Değişiklikler

### Merkez Bankası

Avrupa Merkez Bankası, bir AB kurumu olma yönünde resmi statü kazandı ve Avrupa Konseyi'ne, Avrupa Merkez Bankası başkanlarını nitelikli çoğunluk oyu ile atama hakkı verildi. İlgili bir konuda ise euro, Birliğin resmi para birimi haline geldi (ancak bu durum, muafiyetleri veya Avro Bölgesi'nin genişleme sürecini etkilemedi).

### Yargı

Lizbon Antlaşması uyarınca, İlk Derece Mahkemesi'nin adı Genel Mahkeme olarak değiştirildi. Avrupa Birliği Kamu Hizmeti Mahkemesi ve (eski adı *Avrupa Toplulukları Adalet Divanı* olan ve Lizbon Antlaşması'ndan sonra resmen yalnızca *Adalet Divanı* olarak adlandırılan) Avrupa Adalet Divanı, Genel Mahkeme ile birlikte, Avrupa Birliği Adalet Divanı adlı yeni bir AB kurumunun alt mahkemeleri olarak kuruldu.

Mahkemelerin yargı yetkisi, dış politika konularını kapsamamaya devam etti ancak dış politika yaptırım tedbirlerini gözden geçirme yetkisinin yanı sıra, polis ve cezai işbirliğini ilgilendirmeyen belirli 'Özgürlük, Güvenlik ve Adalet Alanı' (ÖGAA) konularında da yeni yargı yetkileri eklendi.

### Bakanlar Konseyi

Antlaşma, Bakanlar Konseyi'nde nitelikli çoğunluk oylaması (NÇO) kullanımını genişletti ve vergilendirme ve dış politika dışındaki neredeyse tüm politika alanlarında oybirliğinin yerine standart oylama usulü haline geldi. Dahası, 2014'te yürürlüğe giren "nitelikli çoğunluk" tanımı değişti: nitelikli çoğunluğa, tüm üye devletlerin en az %55'i, AB vatandaşlarının ise en az %65'ini temsil edenlerin bir teklif lehinde oy kullanmasıyla ulaşılır. Bakanlar Konseyi, Komisyon'un veya Yüksek Temsilci'nin bir teklifi üzerine hareket etmediğinde, NÇO üye devletlerin %72'sini gerektirirken, nüfus şartı aynı kalır. Ancak, bu rakamlara karşılık gelen "bloke edici azınlık" en az 4 ülkeden oluşmalıdır. Dolayısıyla, üye devletlerin oy güçleri nüfuslarına dayanır ve artık müzakere edilebilir bir oy puanı sistemine bağlı değildir. Konsey'de nitelikli çoğunluk oylaması (NÇO) reformu, Lizbon Antlaşması müzakerelerinde ana konulardan biriydi.

Nice Antlaşması'nda belirlenen ve 2014'e kadar uygulanan önceki NÇO kuralları, ülke çoğunluğunu (%50 / %67), oy ağırlıklarını (%74) ve nüfusu (%62) gerektiriyordu. 2014 ile 2017 arasında, yeni NÇO kurallarının uygulandığı, ancak bir üye devletin resmen talep etmesi halinde eski Nice Antlaşması oy ağırlıklarının uygulanabileceği bir geçiş süreci yaşandı. Dahası, 2014'ten itibaren 1994 tarihli "Ioannina uzlaşması"nın yeni bir versiyonu, küçük AB devlet azınlıklarının AB kararlarının yeniden incelenmesini talep etmesine olanak tanıyor. Antlaşma, Konsey'deki mevzuat görüşmelerinin (tartışma ve oylama dahil), Avrupa Parlamentosu'nda olduğu gibi kamuya açık (televizyonda yayınlanarak) yapılmasını öngörmektedir.

Bakanlar Konseyi Başkanlığı, üye devletler arasında altı ayda bir dönüşümlü olarak yapılırken çalışmalarına daha fazla süreklilik sağlamak amacıyla üç ardışık Başkanlık tarafından bir "Üçlü" oluşturulur. Ancak, Bakanlar Konseyi'nin bir oluşumu olan Dışişleri Konseyi'ne artık Dönem Başkanlığını yürüten üye devletin temsilcisi değil, yeni oluşturulan Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi görevini yürüten kişi başkanlık etmektedir.

Ek olarak, ECOFIN'in Avro Bölgesi ülkelerinden oluşan alt birimi olan Euro Grubu resmîleştirildi.

### Avrupa Devlet ve Hükûmet Başkanları Konseyi

Avrupa Devlet ve Hükûmet Başkanları Konseyi (ADHK) resmen bir AB kurumu haline gelir ve böylece Bakanlar Konseyi'nden ayrılır. Yine birliğe üye ülkelerin devlet başkanları veya hükûmet başkanları ile konsey başkanı ve oy kulanma hakkı olmayan Avrupa Komisyonu başkanından oluşur.

ADHK başkanı iki buçuk yıllık bir dönem için ADHK üyelerinin nitelikli oy çokluğuyla seçilir. Bir başkan yalnızca ikinci bir kereliğine tekrar seçilebilir veya aynı oylama yöntemiyle görevden alınabilir. Avrupa komisyonu başkanının seçiminin aksine ADHK başkanının seçimi Avrupa Parlamentosu'nun yapısını yansıtmak zorunda değildir. Başkanın görevi ADHK'nın çalışmalarını koordine etmek, toplantılara başkanlık etmek ve her toplantının ardından faaliyetlerinin Avrupa Parlamentosu'na raporlamaktır. Bu görevler, başkanı, birliğin 28 üye ülkeye ulaşmasıyla daha da zorlu bir görev halini alan ADHK toplantılarında uzlaşının sağlanması müzakerelerinde kilit pozisyona getirmektedir. Başkan ayrıca euro para birimini kullanan 20 üye ülke ile gerçekleştirilen gayrıresmî toplantılara da başkanlık eder. Bundan başka ADHK başkanı dış ilişkiler ve güvenlik konuları gibi (örneğin ikili zirveler ve G8/G20) devlet ve hükûmet başkanları seviyesinde temsiliyet gereken hallerde birliği temsil eder.

Lizbon Antlaşması ADHK'yı birliğin stratejik önceliklerini belirleme ve pratikte de krizlerle başa çıkma konularında görevli kılmıştır. Komisyonlar, Birliğin Dış İşleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi, Avrupa Merkez Bankası Yönetim Kurulu üyeleri dahil atamalarda, üyelik haklarının askıya alınmasında, antlaşmalardaki bağlayıcı maddelerindeki oylama sistemlerini değiştirme gibi önemli rollere sahiptir. *Acil durum freni* prosedürü ile bir devlet tartışmalı bir yasa taslağı eğer Bakanlar Konseyi'nde reddedildiyse ilgili taslağı reddedilme ihtimali olmakla birlikte Bakanlar Konseyi'nden ADHK'ya taşıyabilir.

### Parlamento

Avrupa Birliği Bakanlar Konseyi'nin ortak karar alma usulünün nerdeyse bütün politika alanlarına yayılmasıyla Avrupa Parlamentosu'nun (AP) yasama gücü artar. Bu prosedür ufak bir değişiklikle *olağan yasama prosedürü* olarak adlandırılmıştır.

Eski danışma usulünün uygulandığı birkaç alan dışında çok az sayıda alanda "özel yasama prosedürü" olarak adlandırılan komisyon tekliflerinin oylanmasından önce Bakanlar Konseyi'nin Avrupa Parlamentosu'na yalnızca danışmaya ihtiyaç duyduğu süreç işletilerek Parlamento'nun Avrupa Birliği Bakanlar Konseyi'nin aldığı bir karara onay verme (veya tam tersi) hakkına sahip olacaktır. Bakanlar Konseyi üstünde böylece AP'nin tutumu bağlayıcı olmamakla brlikte yalnızca ona danışmak zorunda olacaktır. Eğer Bakanlar Konseyi ilk tasarıdan çok fazla saptıysa Parlamento yine danışılması gereken merci olacaktır. Komisyon ayrıca AB'nin bütçe tekliflerini doğrudan AP'ye sunmak durumundadır. AP bütçenin tümünü onaylamalıdır.

Antlaşma, Avrupa Parlamentosu (AP) üyeliklerinin üye devletler arasında nasıl paylaştırılacağını değiştirmiştir. Daha önceki her antlaşmada olduğu gibi kesin bir sayı belirlemek yerine, Lizbon Antlaşması, Avrupa Birliği Bakanlar Konseyi'ne, Parlamento'nun girişimiyle ve onun rızasıyla oybirliğiyle hareket ederek, her üye devlet için AP üye sayısını belirleyen bir karar alma yetkisi veriyor. Ayrıca, antlaşma AP üyelerinin sayısının her üye devletin vatandaş sayısına göre azalan orantılı olmasını öngörüyor. AP üyelerinin dağılımını belirleyen bir karar taslağı antlaşmanın kendisine eklenmişti Bu arada, Hırvatistan'ın katıldığında sahip olacağı sandalyeler fazladan (mevcut sayının üstünde) olacaktır.

AP üyelerinin sayısı, Parlamento Başkanı'na ek olarak 750 ile sınırlı olacaktır. Ayrıca, Lizbon Antlaşması bir üye devletten gelen azami AP üye sayısını 99'dan 96'ya düşürecek (Almanya) ve asgari sayıyı 5'ten 6'ya çıkaracaktır (Malta).

### Ulusal meclisler

Lizbon Antlaşması Konsey ve AP herhangi bir tutum almadan önce üye devletlerin parlamentolarına yasa teklifleri üzerinde öncelikli inceleme hakkı vererek ulusal meclislerin AB'nin yasama sürecindeki rollerini arttırdı. Antlaşma, AB yasama taslaklarına erişim, ikame ilkesinin benimsendiğinin gözlemlenmesi, özgürlük, güvenlik ve adalet alanları hakkındaki birlik politikalarının uygulanma mekanizmalarının değerlendirilmesinde yer alma, Europol ve Eurojust'ın faaliyetlerinin siyasal olarak gözlemlenmesine katılma, AB'ye katılım başvuruları hakkında bilgilendirilme, AP ve ulusal meclisler arasında parlamentolararası işbirliğinde yer alma sayesinde ulusal meclislerin "Birliğin iyi işlemesine katkıda bulunmalarını" sağladı.

Lizbon Antlaşması, Avrupa Komisyonu tarafından yapılan yasama tekliflerini incelemek ve ulusal meclislerin teklifin ikame ilkesiyle neden uyumsuz olduğunu belirten gerekçeli görüş belirtmeye karar vermek için ulusal meclislere sekiz haftalık bir süre tanır. Ulusal meclisler teklif edilen yasanın yeniden görüşülmesini isteyebilir. Ulusal meclisler üçte bir (veya önerilen AB yasa teklifi özgürlük, adalet ve güvenlik alanları hakkındaysa dörtte bir) oranla yeniden görüşme talep ederse komisyon teklifi yeniden görüşür ve aynen kabul ederse birlik parlamento temsilcisine komisyonun neden teklifin ikame ilkesiyle uyumlu olduğunu açıklayan bir gerekçeli görüş sunmak zorundadır.

### Komisyon

Avrupa Toplulukları Komisyonu *Avrupa Komisyonu* olarak adlandırıldı.

Lizbon Antlaşması, Komisyon'un üye sayısının 2014'ten itibaren üye devlet başına bir üyeden, üye devletlerin üçte ikisi kadar üyeye düşürüleceğini ve zaman içinde eşit bir rotasyon uygulanacağını belirtiyordu. Bu durum, 1957'den beri her zaman her üye devlet için en az bir komisyon üyesi bulundurma uygulamasını sona erdirecekti. Ancak antlaşma, Avrupa Konseyi'nin oybirliğiyle bu sayıyı değiştirmeye karar verebileceğini de öngörmüştü. Antlaşma hakkındaki ilk İrlanda referandumunun ardından Avrupa Konseyi Aralık 2008'de Antlaşma'nın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üye devlet başına bir komisyon üyesi uygulamasına geri dönme kararı aldı.

Yeni oluştutulmuş olan *Birliğin Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi* otomatik olarak Komisyonun başkan yardımcısı da olur.

### Dış ilişkiler ve güvenlik

#### Yüksek Temsilci

Lizbon Antlaşması, AB dış politikasında daha fazla koordinasyon ve tutarlılık sağlamak amacıyla, Ortak Dış ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilciliği ile Dış İlişkiler ve Avrupa Komşuluk Politikası Komiserliği makamlarını fiilen (*[[de facto]]*) birleştirerek "Birliğin Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi" unvanını oluşturmuştur. Yüksek Temsilci, Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı ve Avrupa Savunma Ajansı'nın yöneticisidir ancak ayrı bir makam haline gelen Bakanlar Konseyi Genel Sekreteri değildir. Savunma veya güvenlik misyonları önerme hakkına sahiptir. Önerilen anayasada bu makama *Birlik Dışişleri Bakanı* deniyordu.

Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi, yine Lizbon Antlaşması ile oluşturulan Avrupa Birliği Dış İlişkiler Servisi'nden sorumludur. Bu, esasen Birlik için ortak bir Dışişleri Bakanlığı veya Diplomasi Teşkilatı niteliğindedir.

#### Karşılıklı dayanışma

Lizbon Antlaşması uyarınca, bir üye devletin terör saldırısına uğraması veya doğal ya da insan kaynaklı bir afetin kurbanı olması durumunda üye devletler yardım etmelidir (ancak herhangi bir ortak askerî eylem, Avrupa Birliği Antlaşması'nın çeşitli ulusal kaygıları tanıyan 31. maddesinin hükümlerine tabidir). Ayrıca, antlaşmaların bazı hükümleri, enerji arzı konularında dayanışmayı ve AB içindeki enerji politikasındaki değişiklikleri içerecek şekilde değiştirilmiştir.

#### Savunma hedefleri

Antlaşma, Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası'nın, Avrupa Devlet ve Hükûmet Başkanları Konseyi'nin oybirliğiyle karar vermesi ve tüm üye devletlerin kendi anayasal usullerine uygun olarak onay vermesi halinde AB için ortak bir savunmaya politikası öngörmektedir. Ayrıca, savunma alanı güçlendirilmiş işbirliğine açılmış olup, potansiyel olarak tarafsızlık politikaları olan üye devletleri dışarıda bırakabilecek bir savunma entegrasyonuna imkan tanımaktadır. Önemli askeri yeteneklere sahip ülkelerin Daimi Yapılandırılmış İşbirliği oluşturması öngörülmektedir.

### Hukuki güçlendirme

Lizbon Antlaşması'nın yürürlüğe girmesinden önce birlik, yalnızca Avrupa Toplulukları sütununun kendi tüzel kişilik özelliğine sahip olduğu bir üç yasal sütun sisteminden oluşmaktaydı. Lizbon Antlaşması bu sütun sistemini ortadan kaldırdı ve konsolide bir yapı olarak Avrupa Birliği, *Avrupa Toplulukları* nın tüzel kişiliğini devraldı. Bu nedenle AB artık kendi adına uluslararası anlaşmalar imzalayabilmektedir. Örneğin, Avrupa Toplulukları bu örgütün zaten bir üyesi olduğu için Avrupa Birliği, Lizbon Antlaşması'nın yürürlüğe girmesinden hemen sonra Dünya Ticaret Örgütü üyeliğini kazanmıştır.

### AB'nin yapısal evrimi zaman çizelgesi

### Tanımlı politika alanları
Lizbon Antlaşmasında çeşitli politika alanlarında yetkinlik alanlarının üye ülkeler ve birlik arasında dağılımı üç kategoride açıkça belirtilmiştir.

### Genişleme ve ayrılma süreci

Kopenhag Kriterlerinin daha fazla genişleme için antlaşmaya dahil edilmesi teklifi tam olarak kabul edilmedi, zira bunun, AB'ye kimin katılabileceği konusunda siyasi liderlerden ziyade Adalet Divanı yargıçlarının son sözü söylemesine yol açacağı korkusu vardı.

Antlaşma, Birlik'ten çekilmek isteyen üyeler için bir çıkış maddesi getiriyor. Bu madde, bir üye devletin üyeliğini sonlandırmadan önce Avrupa Devlet ve Hükûmet Başkanları Konseyi'ni bilgilendirmesi gerektiğini belirterek ayrılma prosedürünü resmîleştiriyor ve ardından birlik ile ilgili devlet arasında bir çekilme anlaşması müzakere edilmesi karara bağlanıyor. Anlaşma tarihinden itibaren veya bu olmazsa bildirimin ardından iki yıl içinde birliğin antlaşmaları ilgili devlet için geçerliliğini yitirecektir; aksi takdirde devlet ve konsey bu süreyi uzatma konusunda anlaşırsa geçerliliğini koruyacaktır. Bir bölgenin topluluğun parçası olmaktan çıktığı birkaç örnek olmuştur, örneğin 1985'te Grönland birlikten ayrılmıştır. Ancak Lizbon Antlaşması onaylandığında hiçbir üye devlet henüz ayrılmamıştı. Lizbon Antlaşması yürürlüğe girmeden önce, bir üye devletin birlikten ayrılmak için yasal bir hakkı olup olmadığı sorusu belirsizdi. 30 Mart 2017'de Birleşik Krallık, Britanya'nın Avrupa Birliği'nden ayrılma niyetini bildirdi. Birleşik Krallık, bir Brexit ayrılma anlaşması müzakere ettikten sonra 31 Ocak 2020'de Birlik'ten ayrıldı.

Lizbon Antlaşması'ndaki yeni bir hüküm, Fransa, Hollanda ve Danimarka denizaşırı topraklarının statüsünün artık tam bir antlaşma revizyonu gerektirmeden daha kolay değiştirilebilmesidir. Bunun yerine, Avrupa Konseyi, ilgili üye devletin girişimiyle, bir denizaşırı ülke veya bölgenin (OCT) ve en dış bölgenin (OMR) statülerini karşılıklı olarak değiştirebilir. Bu hüküm, Hollanda Antilleri'nde devam eden bir kurumsal reform sürecinin parçası olarak Avrupa Birliği'ndeki Hollanda Antilleri ve Aruba'nın geleceğini araştıran Hollanda'nın bir önerisi üzerine dahil edildi.

### Revizyon süreçleri
Lizbon Antlaşması, Avrupa Birliği antlaşmalarında daha fazla değişiklik yapılabilmesi için iki farklı yol yaratmaktadır: Hükûmetlerarası bir konferansın toplanmasını içeren ve mevcut sürece genel olarak benzeyen olağan revizyon prosedürü ve Birlik politikaları ve iç eylemlerle ilgili olan Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma'nın Üçüncü Kısmı'nın Avrupa Devlet ve Hükûmet Başkanları Konseyi'nin tüm üye devletler tarafından olağan şekilde onaylanmasına tabi oybirliğiyle alınacak bir kararla değiştirilebileceği basitleştirilmiş revizyon prosedürü.

Antlaşma ayrıca, Avrupa Devlet ve Hükûmet Başkanları Konseyi'nin oybirliğiyle oylamadan nitelikli çoğunlukla oylamaya geçmeye ve bir özel yasama prosedüründen olağan yasama prosedürüne geçmeye oybirliğiyle karar vermesine izin veren geçiş hükümlerini (passerelle clause) de öngörmektedir.

**Olağan revizyon prosedürü**

#Antlaşmaları değiştirme önerileri bir Üye Devlet, Avrupa Parlamentosu veya Avrupa Komisyonu tarafından Bakanlar Konseyi'ne sunulur ve Konsey de bunları Avrupa Konseyi'ne sunar ve üye devletleri bilgilendirir. Ne tür değişiklikler önerilebileceği konusunda herhangi bir sınırlama yoktur.
#Avrupa Devlet ve Hükûmet Başkanları Konseyi, Avrupa Parlamentosu ve Komisyon'a danıştıktan sonra, önerileri basit çoğunluk esasına göre değerlendirmek üzere oylama yapar ve ardından:
#*ya ADHB Konseyi Başkanı, öneriler üstüne daha uzun görüşmek üzere ulusal parlamentoların, hükûmetlerin, Avrupa Parlamentosu'nun ve Avrupa Komisyonu'nun temsilcilerini içeren bir konvansiyon toplar. Zamanı geldiğinde, konvansiyon nihai tavsiyesini Avrupa Konseyi'ne sunar.
#*Ya da ADHB Konseyi, Avrupa Parlamentosu'nun rızasıyla bir konvansiyon toplamamaya karar verir ve hükûmetlerarası konferansın görev tanımını kendisi belirler.
#ADHB Konseyi Başkanı, her üye devletin hükûmet temsilcilerinden oluşan hükûmetlerarası bir konferans toplar. Konferans, konvansiyonun tavsiyesine veya ADHB Konseyi'nin görev tanımına dayanarak bir antlaşma taslağı hazırlar ve kesinleştirir.
#AB liderleri antlaşmayı imzalar.
#Yürürlüğe girmesi için tüm üye devletlerin antlaşmayı "ilgili anayasal gerekliliklerine uygun olarak" onaylaması gerekir.

**Basitleştirilmiş revizyon prosedürü**

#Avrupa Birliği'nin İşleyişi Hakkında Antlaşma'nın Üçüncü Kısmı'nı değiştirme önerileri bir Üye Devlet, Avrupa Parlamentosu veya Avrupa Komisyonu tarafından Bakanlar Konseyi'ne sunulur ve Konsey de bunları ADHB Konseyi'ne sunar ve üye devletleri bilgilendirir. Önerilen değişiklikler Birliğin yetkilerini artıramaz.
#ADHB Konseyi, Avrupa Parlamentosu ve Komisyon'a danıştıktan sonra, Üçüncü Kısmı oybirliğiyle öneriler temelinde değiştiren bir kararı kabul etmek üzere oylama yapar.
#Yürürlüğe girmesi için tüm üye devletlerin kararı "ilgili anayasal gerekliliklerine uygun olarak" onaylaması gerekir.

**[[Geçiş Hükmü (Passerelle Clause)]]**

Antlaşma, AB antlaşmalarını değiştirmeden oylama usullerinin değiştirilmesine de izin vermektedir. Bu madde kapsamında ADHB Konseyi, Avrupa Parlamentosu'nun rızasını aldıktan sonra oybirliğiyle şu kararları alabilir:

* Bakanlar Konseyi'nin daha önce oybirliğiyle hareket etmesi gereken alanlarda nitelikli çoğunluk esasına göre hareket etmesine izin vermek. (Bu, savunma veya askeri sonuçları olan kararlar için geçerli değildir.)
* Daha önce özel bir yasama usulüne göre kabul edilmesi gereken mevzuatın olağan yasama usulüne göre kabul edilmesine izin vermek.

ADHB Konseyi'nin bu hükümlerden herhangi birini kullanma kararı ancak, tüm ulusal parlamentolara kararın bildirilmesinden altı ay sonra hiçbirinin itiraz etmemesi halinde yürürlüğe girebilir.

## İstisna hakları

### Adalet ve içişlerinde istisna hakları
Eski üçüncü sütun kapsamında, Bakanlar Konseyi adalet ve içişleriyle ilgili uygulamaları kabul edebilirdi. Bu yasalar Avrupa Topluluğu hukuku bünyesine girmezdi ve Avrupa Adalet Divanı'nın yalnızca isteğe bağlı yargı yetkisine tabiydi. Komisyon, üçüncü sütun tedbirlerini uygulamayan veya doğru şekilde uygulamayan herhangi bir üye devlete karşı zorlayıcı bir eylem gerçekleştiremezdi. Birleşik Krallık ve İrlanda, adalet ve içişleri tedbirlerinden esnek bir istisna hakkına sahipti ve duruma göre bunlara katılmayı seçebiliyordu.

Lizbon Antlaşması uyarınca, Adalet Divanı ve Komisyon'un yetkileri üzerindeki sınırlamalar, 30 Kasım 2014'te sona eren beş yıllık bir geçiş döneminden sonra kaldırılacaktı. Adalet Divanı'nın yargı yetkisine ve Komisyon'un icra eylemlerine tabi olmaktan kaçınmak için Birleşik Krallık, daha önce katılmayı seçtikleri tüm üçüncü sütun tedbirlerinden topyekûn bir çekilme seçeneği sunan bir istisna hakkı müzakere etti. Ekim 2012'de Birleşik Krallık hükûmeti, bu istisna hakkını kullanmayı ve ardından belirli tedbirlere seçici olarak yeniden katılmayı düşündüğünü duyurdu. Birleşik Krallık'ın bu istisna hakkını kullanması, Birleşik Krallık'ın adalet ve içişleri tedbirlerinden esnek istisna hakkını veya İrlanda'nın aynı istisna hakkını etkilemedi.

## Ayrıca bakınız
* 
* Avrupa Birliği tarihi
* Avrupa Birliği Antlaşmaları
* Avrupa Birliği'nin sütunları

## Konuyla ilgili yayınlar
* Agarunova, Sabina, ed. *Could the Lisbon Treaty bring the EU and its institutions closer towards democracy and reduce the democratic deficit?* (2016) excerpt
* Huang, Chen-Yu. "The UK and the Ratification of the Treaty of Lisbon—A Liberal Intergovernmentalist Analysis." *EurAmerica* 44.2 (2014).
* Dougan, Michael. "The Treaty of Lisbon 2007: Winning minds, not hearts." *Common Market Law Review* 45.3 (2008): 617–703.
* Kiiver, Philipp. "The Treaty of Lisbon, the national parliaments and the principle of subsidiarity." *Maastricht Journal of European and Comparative Law* 15.1 (2007): 77–83 online.
* Pernice, Ingolf. "The Treaty of Lisbon: multilevel constitutionalism in action." *Columbia Journal of European Law* 15 (2008): 349–408 [online](http://www.ecln.net/documents/whi-paper0209(2).pdf).
* Piris, Jean-Claude. *The Lisbon Treaty: A Legal and Political Analysis* (2010) excerpt
* Güneş, Ahmet M. (2010): Lizbon Antlaşması Sonrasında Avrupa Birliği, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Yıl 200, Sayı 87, 2008, C. XII, S. 1-2, s. 739 -772.

## Dış bağlantılar
* 
* Antlaşmanın Türkçe metni 

## Resmi siteler

### Avrupa Birliği
* Official website  (arşivlenmiş) – Avrupa
** Lizbon Anlaşması 
** [Consolidated Treaty on EU and Treaty on the Functioning of the EU  (Düzenlemenin sonuçları)
** http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.asp?id=1297&lang=en Hükümetlerarası Konferans2007 
** Brüksel kararları 

### Üye ülkeler
* Treaty of Lisbon – Avrupa komisyonu'nun İrlanda Temsilciliği
* Irish Government information site for the Reform Treaty  – İrlanda Dışişleri ve Ticaret Bakanlığı
* 10 Myths about the Reform Treaty – İngiliz Dışişleri ve Milletler Topluluğu Ofisi

### Basın
* Q&A: The Lisbon Treaty  – BBC News Online
* The 'Treaty of Lisbon'  – EurActiv
* The EU following the Lisbon Treaty  – Avrupa şema görselleri
* The new EU reform treaty – Federal Union
* Q&A: the EU reform treaty  – The Times
* Ratification Monitor – Bertelsmann Foundation

## Kaynakça