Metanol zehirlenmesi

**Metanol zehirlenmesi** (ya da **metanol toksisitesi**) genel olarak ağız yoluyla (içme) alınan metanol'den kaynaklanan bir zehirlenme türü olarak karakterize edilir. Semptomları arasında bilinç düzeyinde azalma gibi değişiklikler, iletişim/koordinasyon konusunda eksiklik ya da hiç olmama, kusma, karın ağrısı veya nefesteki belirli ağır bir koku nedenleri yer alabilir. Görmenin azalması rahatsızlıktan itibaren 12 saat sonra başlayabilir. Uzun vadeli sonuçları arasında ise böbrek yetmezliği görülebilir. 10 ml.'den az içildiğinde bile körlük meydana gelebilir. 15 ml.'den fazla içildiğinde ise ölüm meydana gelebilir (ki ortalama olarak bu deger 100 ml. kadar olup vücudun ağırlığına göre bu ortalama değer değişkenlik gösterebilir).

Metanol zehirlenmesi sıklıkla cam suyu sıvısının içilmesinin  yanı sıra sahte şekilde etanol olarak satılan alkolde metanol kullanılmasından kaynaklanır. Ayrıca bu durum kazâra meydana gelen bir olabilık olabileceği gibi bir intihar girişimi de olabilir.  Nadiren de olsa söz konusu bu zehirlenme türü cilt teması ya da dumanın solunması şeklinde de meydana gelebilir. Bünyeye alınan metanol parçalandığında, zehirlenmenin (toksisite) çoğuna formaldehit, formik asit ve formik asidin bileşenlerinden bazıları, formete (formeyte) neden olur. Asidoz veya artmış bir şekilde osmol boşluğu (ya da osmo açığı) oluştuğunda, konulan tanı hem şüphelenebilir hem de doğrudan kan seviyesi ölçülerek doğrulanabilir hâle gelir. Farklı tanılar (sepmtom) üretildiği takdirde; tanıya enfeksiyon oluşmuş olabileceği, diğer toksik (zehirli) alkollere maruz kalmış olma olasılığı, serotonin sendromu ile diyabetik ketoasidoz bulunuyor olabileceği olasılıkları ile birlikte değerlendirilir.

Erken tedavi iyi bir sonuç alınması şansını artırır. Tedavi ise kişinin stabilize edilmesi ve panhezir kullanılmasından oluşur. Panzehir kullanımında öncelikle fomepizol, eğer bu mümkün değilse etanol kullanılır. Ayrıca bunlar çoğunlukla hastada organ hasarı ya da hemodiyaliz ya da yüksek derecede asidoz varsa kullanılır. Diğer tedaviler arasında ise sodyum bikarbonat, folik asit ve tiyamin tedavilerinin yapılması yer alır.

Günümüzde normal alkolün yerine alması nedeniyle (kontaminasyon) hastalık daha fazla artış kaydetmiştir. Bu durum özellikle gelişmekte olan ülkelerde daha yaygın şekilde görülmektedir. 2013 yılında ise ABD'de bu şekilde 1.700'ün üzerinde vaka görülmüştür. Zehirlenmeden etkilenlerin çoğu genellikle yetişkinler ve başta erkeklerdir. Metanol zehirlenmesinin en erken tarihlenmesi ise 1856 yılıdır.

## Belirtiler ve semptomlar
Metanol zehirlenmesinin ilk belirtileri arasında merkezi sinir sistemi depresyonu, baş ağrısı, baş dönmesi, mide bulantısı, becerilerdeki kontrol eksikliği ve kafa karışıklığı bulunur. Eğer aşırı dozda metanol alınmış ise bu durum bilinç kaybı ve ölüme neden olur. Metanol zehirlenmesininin ilk belirtileri genellikle içilen metanole bağlı olarak az veya çok şiddetlidir. Böyle bir durumda alınan metanolün oranı zehirlenme ve belirtileri açısından önemli bir yer oluşturur. Metanolün alınmasının ardından ilk belirtiler geçtikten sonra görülen ağrılar azalmaya başlar. Belirtilerin ardından 10 ilâ 30 saat sonra görmede bulanıklık, ışığa karşı duyarlılık (fototobi), kar fırtınası görüşü veya tam görme kaybı, asidoz ve nadir olarak ama ciddi bir şekilde putaminal (beynin ön yüzeyindeki lob) kanamaları da içerebilen bir dizi belirti ortaya çıkar. Bu tanılar ve belirtiler (semptom) toksik (zehirli) seviyede birikmelerin oluşmasından kaynaklanır. Bu durum metanol zehirlenmesi görülen kişide takipne yetmezliğine bağlı olarak solunum yetmezliği olarak görülebilir ve hastadaki gözle muayenede hiperemi, retina ve göz bebeği ödemi şeklinde görülebilir.

## Nedeni
Metanol insanların üzerinde orta ile yüksek seviyede zehirlenmeye maruz bırakacak kapasiteye sahiptir. Sadece 10&nbsp;ml metanol içildiğinde, metabolizma optik sinirlerde formik asit oluşturarak hastada görme engeli oluşmasına neden olur. 15&nbsp;ml kullanılması hâlinde ise durum potansiyel olarak çok daha ölümcüldür. Bununla birlikte ortalama ölümcül doz düzeyi 100&nbsp;ml civarındadır (3.4&nbsp;fl&nbsp;oz) (örn. 1–2&nbsp;ml/kg ağırlıkta saf metanol) . Metanol için günlük referans dozu  0.5&nbsp;mg/kg/gün kadardır.

### Fermente edilmiş meyvelerden damıtılan kaçak içki
Her ne kadar metanol tahıl nişastalarının şekerlerinin fermantasyonu ile zehir (toksik) üretecek düzeyde elde edilemese/üretilemese bile, meyvelerden elde edilen alkolde önemli bir yet tutar. Bununla birlikte günümüzdeki üretim tekniklerinde moleküler elek yöntemi/emilimi kullanıldığı takdirde metanolün saf etanol seviyesine indirgenmesi, üretimde kullanılan pratik bir yöntemdir.

### Alkol yerine kullanımı

Metanol hem görünüm hem de koku bakımından (normal içilen alkol) yani İzopropil alkole ile etanole benzer ve ayırt etmek zordur. Sonuç olarak etanol bazen metanol eklenerek denatüre ediler ve zehirli hâle getirilebilir. Bu ayrıca İngilizcede metil edilmiş ispirto ya da Avusturya'daki argo adıyla *ispirto* olarak bilinir.

Fakat Avusturya'daki bu argo kullanımı, İngiltere, ABD ve Türkiye'deki metadon adlı kullanıcı için isimlendirilmiş *metamfetamin* olarak algılanmamalıdır. 

Çünkü, zehirli içeriğine rağmen, denatüre olan ispirto zaman zaman da olsa alkol yerine kullanılmaktadır.

## Etkileri
Metanol iki etkisi nedeniyle zehirlidir. İlk etkisi olan içerek zehirlenmede (bu ister içme veya isterse solunum ya da emilim yoluyla vücuda girsin) etanol zehirlenmesinde olduğu gibi zehirlenme sürecinde, merkezi sinir sistemini baskılayarak karaciğerdeki enzimler olan formik asitler tarafından tarafından başlatılan formaldehit süreci olarak metabolize edilir. Metanol aldehit dehidrogenaz aracılığıyla formik aside (format) dönüştürülür. ALDH aracılığıyla formata dönüşüm tamamlanır ve geriye hiçbir saptanabilir formaldehit kalmaz. Oluşturulan format, çeşitli diğer metabolik bozuklukların yanı sıra, mitokondriyal sitokrom c oksidazı inhibe ettiği için toksiktir.

## Tedavi
Metanol zehirlenmesi çoğunlukla fomepizol ile tedavi edilebilir fakat bunun yerine etanol de kullanılabilir. Her iki önleme maddesi (rekabetçi inhibisyon) sayesinde karacigerin alkol dehidrogenazdaki metanol üzerindeki etkisini azaltmaya etki eder. Alkollü içeceklerin aktif maddesi olan etanol, karaciğerdeki alkol dehidrogenaz enzimine daha etkili bir şekilde bağlanarak ve onu doyurarak rekabetçi bir inhibitör görevi görür ve böylece metanolün bağlanmasını engeller. Metanol, toksik metabolitler olan formaldehit ve formik aside dönüştürülmeden böbrekler tarafından atılır. Alkol dehidrogenaz yerine etanolü enzimatik olarak daha az toksik bir organik molekül olan asetaldehite dönüştürür.

## Tarihçe
1930'ların başında Mike Malloy'u bir kişi metanol ile zehirlemeye çalışmış fakat kişinin metanol direnci nedeniyle herhangi bir olumsuzluğun yaşanmadığı olaylar kayıtlara geçmiştir.

2016 yılı Aralık ayında, [Rusya'nın Irkutsk]}] kentinde etiketlerinde alkol içerir yazsa da metanol bulundurunan sahte bir vücut losyonunu içenr 78 kişi ölmüştür. Söz konusu losyon olaydan önce vücut losyonu, losyonun şişelerinde içilmesinin güvenli olmadığı yönündeki uyarılara ve ülke genelinde uzun süredir devam eden alkol zehirlenmesi sorunlarına rağmen bölgedeki yoksul insanlar tarafından [votka yerine ucuz yollu bir alternatif içki olarak kullanılıyordu.

COVID-19 pandemisi sırasında İran medyası, metanol içmenin hastalığa yardımcı olabileceği inancıyla yaklaşık 300 kişinin öldüğünü ve binden fazla kişinin metanol zehirlenmesi nedeniyle hastalandığını bildirdi. Amerika Birleşik Devletleri'nde Gıda ve İlaç Dairesi, salgın sırasında Meksika'da üretilen çeşitli el dezenfektanı markalarının metanol içerdiğini keşfetti ve halkı bundan etkilenen ürünleri kullanmaktan kaçınmaya çağırdı.

İki Avustralyalı genç, iki Danimarkalı kadın, bir İngiliz avukat ve bir Amerikalı turist olmak üzere altı yabancı turist 2024 yılı Kasım ayında Laos'un Vang Vieng kentindeki Nana Backpackers Hostel'de kaçak alkol tükettikten sonra metanol zehirlenmesinden öldü. Birkaç kişinin de hastaneye kaldırılmasına neden olan trajedi, Laos yetkililerini sekiz hostel çalışanını gözaltına almaya ve kaçak alkolün kaynağına yönelik bir soruşturma başlatmaya sevk etti. Avustralya da dahil olmak üzere hükûmetler, vatandaşları Güneydoğu Asya'da yerel alkol tüketmenin tehlikeleri konusunda uyararak seyahat uyarılarını güncelledi. Olay, gezginlerin seyahatlerini iptal etmesi ve ülkedeki güvenlik standartlarıyla ilgili endişelerini dile getirmesiyle, Laos'un turizme bağımlı ekonomisini önemli ölçüde etkiledi. Laos için kritik bir sektör olan turizm, uluslararası güvenin azalmasıyla kayıplarla karşı karşıya kaldı ve güveni yeniden sağlamak için alkol üretimi konusunda daha sıkı düzenlemeler ve uygulamanın iyileştirilmesi çağrılarını teşvik etti.

## Ayrıca bakınız
*Etilen glikol zehirlenmesi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar