Ermenistan-Rusya ilişkileri

**[[Ermenistan]]** ile **[[Rusya Federasyonu]]** arasındaki ikili ilişkiler 3 Nisan 1992'de kuruldu, ancak Rusya 19. yüzyılın başlarından beri Ermenistan'da önemli bir aktör oldu. İki ülkenin tarihi ilişkisinin kökleri, Kaçar İranı ile Rus İmparatorluğu arasındaki 1826-1828 İran-Rus Savaşı'na dayanır ve ardından Doğu Ermenistan Rusya'ya devredilir. Üstelik Rusya, Ermeniler de dahil olmak üzere Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Hristiyan tebaaların koruyucusu olarak görülüyordu.

Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Ermenistan, Rusya'nın Bağımsız Devletler Topluluğu'nu (BDT) güçlendirmeye yönelik yaklaşımını paylaştı. Ermenistan ve Rusya, diğer dört eski Sovyet ülkesinin de üyesi olduğu ve Ermenistan'ın güvenliği için gerekli bulduğu bir örgüt ve askeri bir ittifak olan Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü'nün (CSTO) üyeleridir. Hükûmetler arası ilişkileri belirleyen sözleşmeler ve anlaşmalar arasında - 29 Ağustos 1997 tarihli bir dostluk, işbirliği ve karşılıklı yardımlaşma anlaşması, Rus askerî birliklerinin ve irtibatlarının Ermenistan Cumhuriyeti'ndeki üslerini düzenleyen bir dizi belgedir.

Ermenistan, 2 Ocak 2015 tarihinde Avrasya Ekonomik Birliği'nin tam üyesi oldu.

## Arka planı

Şu anda Ermenistan'a ait olan toprakların önemli bir kısmı, 1826-1828 İran-Rus Savaşı'nı takiben Rusya ile İran arasında imzalanan 1828 Türkmençay Antlaşması uyarınca Rus İmparatorluğu'na dahil edilmiştir.

1917 Rus Devrimi'nden sonra Ermenistan, Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti olarak kısa ömürlü bir bağımsızlık kazandı. 1920'de, devlet, 1922'de resmen kurulan Sovyetler Birliği'nin kurucu üyesi Transkafkasya Sosyalist Federatif Sovyet Cumhuriyeti'ne dahil edildi. 1936'da Transkafkasya devleti dağıldı ve Ermeni Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti de dahil olmak üzere kurucu devletlerini terk etti.

Bugünkü Ermenistan, Ağustos ayında gerçekleşen başarısız darbe nedeniyle Sovyetler Birliği'nin dağılmasının bir sonucu olarak 1991 yılında bağımsız oldu. Ermenistan, o yılın başlarında sendika çapında koruma oylamasını boykot etti.

Sovyetler Birliği'nin halefi olan Rusya Federasyonu'nun, Birinci Dağlık Karabağ Savaşı'nda (1988-1994) Ermenilerin zafer kazanmasında etkili olduğuna inanılıyor. 2013 yılında Azerbaycan başbakan yardımcısı Ali S. Hasanov, "Dağlık Karabağ’da çatışmaya girersek Rus askerlerine karşı koyabilmemiz için çok daha güçlü olmamız gerekiyor, çünkü bu topraklar bizim olacak. Ermenistan topraklarımızı işgal etti mi? Ermenistan'ın gücü bunun için yeterli mi? ”

## 2013'ten beri Gelişmeler

Ya Rusya önderliğindeki Gümrük Birliği'ne katılma ya da Avrupa Birliği ile Ortaklık Anlaşması imzalama seçimiyle karşı karşıya kalan Ermenistan, sonunda ilk seçeneği seçti. Ermenistan'ın Gümrük Birliği'ne katılımına ilişkin karar, 3 Eylül 2013 tarihinde Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan tarafından açıklandı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 2 Aralık 2013 tarihinde resmi bir ziyaret için Ermenistan'a geldi. İki devletin başkanları Ermenistan'ın Gümrük Birliği'ne katılımını tartıştılar ve güvenlik, ekonomi, enerji ve diğerleri gibi bir dizi kilit alanda işbirliğini artırmaya yönelik 12 anlaşma imzaladılar. Rusya ayrıca Ermenistan için gaz fiyatını 1.000 metreküp başına 270'ten 189 dolara düşürdü ve Ermenistan'daki mevcut Rus askeri üslerini genişletti.

Ermenistan, 2 Ocak 2015 tarihinden itibaren Avrasya Ekonomik Birliği'nin tam üyesi oldu ve bunun üzerine Rusya ile işbirliği ve entegrasyon yeni bir düzeye ulaştı.

### Gümrü cinayetleri

12 Ocak 2015'te Gümrü'deki 102. üssünden bir Rus askeri olan Valery Permyakov, gece vakitlerinde yedi kişilik bir Ermeni aileyi öldürdü. Resmi olarak Ermeni Ceza Kanunu'na göre suçlandı, ancak yine de 102. askeri üssünde tutuldu. 15 Ocak'ta Gümrü'de Permyakov'un Ermeni adaletine teslim edilmesini talep eden halk protestoları başladı. Erivan'daki Özgürlük Meydanı'nda da polisle çatışmalar nedeniyle 20 kişinin gözaltına alındığı bir protesto mitingi düzenlendi. Ağustos 2015'te Permyakov, Rus askeri mahkemesi tarafından cinayet hariç bir dizi suçtan mahkûm edildi; Ağustos 2016'da Rusya'nın 102. askeri üssünde duruşmaları düzenleyen Ermeni mahkemesi, Valery Permyakov'u cinayet dahil bir dizi suçlamadan suçlu bulmuş ve ömür boyu hapse mahkûm etmiştir. Mahkemenin kararı Aralık 2016'da Erivan'daki Temyiz Mahkemesi tarafından onaylandı. The court's ruling was upheld in December 2016 by the Appeals Court in Yerevan.

### Nikol Pashinyan yönetimindeki ilişkiler (2018'den beri)
Mayıs 2018'de Nikol Pashinyan'ın Ermenistan başbakanı seçilmesinin ardından ülkeler ve hükûmetler arasındaki ilişkiler gerildi. Paşinyan, Rus siyasetçileri ve medyası tarafından Batı yanlısı olan 2014 Ukrayna devriminden kısa bir süre sonra cumhurbaşkanı seçilen Ukraynalı Petro Poroşenko ile karşılaştırıldı. Eski cumhurbaşkanı Robert Koçaryan ve CSTO genel sekreteri Yuri Khatchaturov'un tutuklanmalarının yanı sıra Ermenistan'da faaliyet gösteren Rus şirketleriyle ilgili iş anlaşmazlıklarının ardından gerginlikler daha da arttı.

Putin ile Paşinyan arasında devam eden gerginlikler nedeniyle Rusya, Ermenistan'ı desteklemek konusunda 2020 Dağlık Karabağ savaşına açık bir şekilde müdahale etmekte isteksiz olarak tanımlandı. Rusya nihayetinde Azerbaycan ile Ermenistan arasında barış görüşmeleri yaptı ve 10 Ekim tarihli bir ateşkes anlaşmasıyla sonuçlandı ve her iki taraf da bunu göz ardı etti. Savaş, savaşan tarafların liderleri ve Rusya Devlet Başkanı'nın 9 Kasım 2020'de Moskova'da bir ateşkes anlaşması imzalamasıyla durduruldu.

## Askeri birlik ve işbirliği

Ermenistan ve Rusya arasındaki askeri işbirliği, her iki devletin de askeri ittifaka (CSTO) üye olmasına ve Ortak BDT Hava Savunma Sistemine katılmalarına dayanmaktadır. Rusya, Transkafkasya Kuvvetler Grubunun bir parçası olarak, Erivan'ın kuzeyindeki Gümrü'de (eski adıyla Alexandropol), yurtdışındaki askeri üssünün (102. Askeri Üs) varlığı ile ilgili anlaşma 2010 yılında 2044 yılına kadar uzatıldı. Moskova ayrıca Ermenistan'a daha fazla silah ve askeri teçhizat sağlamayı da üstlendi. 8 Aralık 2015'te, Erebuni üssü (102.'nin bir parçası) altı gelişmiş Mi-24P saldırı helikopteri ve Krasnodar bölgesindeki Rus Hava Kuvvetleri üssünden teslim edilen bir Mi-8MT nakliye helikopteri ile takviye edildi.

Ermenistan'daki Rus sınır muhafızları müdürlüğü (yaklaşık 4,500 kişi) ve Ermeni sınır muhafızları, Ermenistan'ın Türkiye ve İran ile olan Sovyet dönemi sınırının korunmasından sorumludur.

Ekim 2013'te, Rusya'nın 102. askeri üssünün başkomutanı Andrey Ruzinsky, Rusya'nın resmi askeri gazetesine verdiği demeçte, "Azerbaycan, Dağlık Karabağ üzerindeki yetkisini zor kullanarak yeniden tesis etmeye karar verirse, [Rusya] askeri üssü, Rusya Federasyonu'nun Toplu Güvenlik Anlaşması Örgütü çerçevesindeki yükümlülüklerine uygun olarak silahlı çatışmaya katılabilir" dedi.

23 Aralık 2015'te Rus savunma bakanı Sergey Şoygu ve Ermeni mevkiidaşı Seyran Ohanyan, Kafkasya'da bir Ortak Hava Savunma Sistemi oluşturmak için bir anlaşma imzaladı. Anlaşmanın imzalanması, Ermeni bakanın Dağlık Karabağ'ın ayrılık bölgesinde Azerbaycan ile ateşkesin neredeyse artık mevcut olmadığı şeklindeki iddiasının ardından geldi. Haziran 2016'da Ermenistan Ulusal Meclisi, bir Ermenistan-Rusya ortak hava savunma sistemi oluşturma anlaşmasını onaylamak için 8'e karşı 102 oy kullandı.

2016'da Ermenistan'ın Rus devletinden İskender-M balistik füzelerinin bir bölümünü aldığı basına yansıdı (daha önce, 2013'te, Rusya'nın Ermenistan'da açıklanmayan yerlere birkaç İskender füze sistemi konuşlandırdığı ortaya çıktı).  Şubat 2017'de Ermenistan Savunma Bakanı bir Rus medya kuruluşuna verdiği demeçte, Ermenistan'da konuşlandırılan ve Eylül 2016'daki askeri geçit töreninde gösterilen İskender füzelerinin Ermenistan Silahlı Kuvvetleri'ne ait olduğunu ve işlettiğini söyledi.

Kasım 2016'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rusya ve Ermenistan'ın ortak askerî güçlerini oluşturmaya yönelik bir hükûmet önerisini onayladı.
İki tarafın lideri, Rusya Kara Kuvvetleri Başkomutanı ile mutabık kalınarak Ermenistan Silahlı Kuvvetleri Yüksek Komutanı tarafından atanacak ortak bir komuta kuracaktı. Ekim 2017'nin başlarında, ilgili ikili anlaşma Ermeni parlamentosu tarafından onaylandı.

Ekim 2017'nin ortalarında, Ermeni kabinesi Rusya ile iç mevzuata uygun olarak silah alımını kolaylaştırmak için 100 milyon dolarlık bir kredi anlaşması imzalanmasına ilişkin bir tasarıyı onayladı.

## Yerleşik diplomatik misyonlar
*Ermenistan'ın Moskova'da bir büyükelçiliği, Rostov-na-Donu ve Sankt-Peterburg'da başkonsoloslukları ve Soçi'de bir konsolosluk ofisi bulunmaktadır.
*Rusya'nın Erivan'da büyükelçiliği ve Gümrü'de bir başkonsolosluğu var.


Dosya:Москва, Армянский переулок, 2, ворота.jpg|Moskova'daki Ermenistan Büyükelçiliği
Dosya:Embassy of Russia, Yerevan2.JPG|Erivan'daki Rusya Büyükelçiliği


## Ayrıca bakınız
* Rusya Ermenileri

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*Ermenistan, Rusya Alrosa ile işbirliği anlaşması imzaladı