Hacı Murad

**Hacı Murad** (Rusça: Хаджи-Мурат, Avarca: Khadji Murad) (d. 1790'ların sonu - ö. 23 Nisan 1852), Şeyh Şamil zamanında yaşamış olan İmam Şamil'in naiblerinden olan Avar kökenli Kafkasyalı lider.

Hacı Murat, Kafkasya'nın 2. İmam'ı Hamzad Bek'in, Avar hanlarının çocukları olan Hunzak prenslerini öldürmesinden sonra, ağabeyi Osman'la süt kardeşleri olan prenslerin intikamını almak için Hamzad Bek'e Hunzak Camii'nde bir suikast düzenler.

Suikast başarılı olur, camideki Hamzad Bek'in müritleri ve suikastçılar birbirlerine girer, bu arbededen sadece Hacı Murat kurtulur. Çar'ın özel iltifatları ile Tiflis'e gider, ama Lekler'in Rus Hükûmetini uyarması sonucu tutuklanır, sevk sırasında kendini onlarca metrelik uçurumdan aşağı atar ve kurtulur. Bu olaydan sonra bir ayağı aksayarak yürümek zorunda kalan Hacı Murad uzun bir süre sonra yaptığı hatanın farkına varır. Zamanın İmam'ı Şamil'e bir mektup göndererek ona iltica eder, Şamil onu yanına çağırır ve onunla ilişkilerini geliştirir. Hacı Murad, Rus generallerine birçok zorluk çıkarır ve yaptığı manevralarla özellikle Avar süvarilerinden oluşan küçük birliklerle Rus tabyalarını mahveder. Dağlarda gerilla taktiği uygulayan Hacı Murad'ın kullandığı taktikleri Ruslar anlamakta güçlük çekmiş ve karşısında hiçbir strateji üretememişlerdir.

Zaman hızla ilerlerken Rusya kendi sanayi inkılaplarını gerçekleştirmiştir ve artık ağızdan dolma tüfeklerle Ruslar'a karşı savaşmak Avarlar için zorlaşmıştır. Hacı Murad, Şamil'e Ruslar'a iltica edeceğini böylece geri hatlara sarkıp düşmanı arkadan vurarak Rus birliklerinin dayanak noktalarını yok edeceğini söyler, ama bu fikir Şamil'ce tutulmaz. Hacı Murad yine de Ruslar'a iltica eder, planlarını gerçekleştiremez ve esir hayatı yaşamaya mecbur edilir, esarete dayanamayarak kaçar ama arkadaşlarının ve kendisinin atları bir bataklığa saplanır. Son nefesine kadar savaşan Hacı Murad, barut bitince atını yere yatırıp kamayla yerde bir çukur açar. Kılıçla savaşır ve en sonunda öldürülür. Hacı Murad'ın kabri Azerbaycan sınırları içinde yer alan Kah'ta (Qax) yer almaktadır. Başı kesilerek Rus çarına götürülmüş, sonra kafatası halinde korunarak Rusya Kunstkammer müzesinde sergilenmeye başlanmıştır. Ünlü Rus yazar Lev Tolstoy'un 1896'da basılan Hacı Murad adlı, Türkçeye de çevrilmiş biyografik bir eseri vardır.

Hacı Murat hakkında 1959 yılında baş rolünde Steve Reeves'in oynadığı İtalyan yapımı A gi Murad il diavolo bianco/Beyaz Şeytan -Savaşçı- Hacı Murad (91 dakika, renkli film); 1967 yılında Cüneyt Arkın'ın oynadığı Hacı Murat; 1968 yılında Cüneyt Arkın'ın oynadığı Hacı Murat Geliyor; 1972 yılında Tamer Yiğit'in oynadığı Hacı Murat'ın İntikamı filmleri çekilmiştir.

### Hacı Murad'ın bayrakları

File:Знамя_наиба_Хаджи-Мурата,_захваченное_1_июля_1844_г.jpg|bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%BD%D0%B0%D0%B8%D0%B1%D0%B0_%D0%A5%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0,_%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5_1_%D0%B8%D1%8E%D0%BB%D1%8F_1844_%D0%B3.jpg|Hacı Murat'ın bayrağı, 1 Temmuz 1844'te General Argutinsky-Dolgorukov komutasındaki Rus birlikleri tarafından ele geçirildi.
File:Знамя_наиба_Хаджи-Мурата,_захваченное_23_июня_1848_г.jpg|bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%BD%D0%B0%D0%B8%D0%B1%D0%B0_%D0%A5%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8-%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0,_%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5_23_%D0%B8%D1%8E%D0%BD%D1%8F_1848_%D0%B3.jpg|Hacı Murat'ın bayrağı, 23 Haziran 1848'de Gergebil kuşatması sırasında Rus birlikleri tarafından ele geçirildi.


## Dış bağlantılar
;Lev Tolstoy'un aynı adı taşıyan eserinin İngilizce tam metni için:
* Lev Tolstoy 1896. Hacı Murat