Çift başlı kartal

**Çift başlı kartal**, arma bilimi ve bayrakbilim'de imparatorluklar ile ilişkilendirilmiş bir semboldür. Modern dönemde kullanılan sembollerin çoğu Bizans İmparatorluğu döneminde hüküm sürmüş Paleologos Hanedanı arması ile bağlantılıdır. Kutsal Roma İmparatorluğu ve diğer Ortodoks beyliklerinde kullanılmaya başlayan bu semboller Yeni Çağ döneminde kabul edilip günümüze kadar gelmeyi sürdürdü. Bunun yanında Aquila adı verilen tek başlı kartal ve üç başlı kartal formları da kullanıldı.

Motifin geçmişte Bronz Çağ döneminde Miken Uygarlığı'nın İlirya bölgesi, Antik Yakın Doğu bölgesi ve Hititler'de sembol olarak kullanıldığı görülür. 10. ve 11. yüzyıldan itibaren Bizans İmparatorluğu ve 13. yüzyıl döneminde Endülüs ve Sırbistan Büyük Prensliği bölgesinde, 13 ve 15. yüzyılda Trabzon İmparatorluğu tarafından kullanım örnekleri görülür. Sonrasında Müslüman dünyasında Anadolu Selçukluları ve Memlükler devletlerinin kullandığı sembol Hristiyan dünyasında da Kutsal Roma İmparatorluğu, Sırbistan Krallığı, Arnavutluk soyluları ve Rusya Çarlığı tarafından tercih edilmiştir.

## Tarihi
### Bronz Çağ
Bu dönemde Antik Yakın Doğu bölgesinde özellikle Asurlular tarafından disefali yani birden fazla başı olan mitolojik varlıkların sembol olarak kullanıldığı görülür. Bu semboller Hititler tarafından da benimsenmiştir.  Hititler'de çift başlı kartal kraliyet nişanesi olarak yorumlanmıştır. Alacahöyük'te çift başlı heykel kabartması bulunmuştur. Miken Uygarlığı bölgesindeki mezarlık kalıntılarında da benzer sembollere rastlanmıştır.
### Orta Çağ
Bu dönemde sembolün Bulgar İmparatorluğu  ve Fransız Krallığı bölgelerinde kullanımına rastlanır. Benzer şekilde Endülüs bölgesinde de rastlanır. Ancak en önemli örnekler Bizans İmparatorluğu döneminde hüküm sürmüş Paleologos Hanedanı arması ile birlikte ortaya çıkmıştır.
### Müslüman Dünyasında kullanımı
Çift başlı kartal motifi, 13. yüzyılın başlarında Orta Çağ Anadolu'sunun Anadolu Selçuklu Devleti ve Türk beyliklerinde benimsenmiştir. I. Alâeddin Keykubad döneminde Konya'da inşa edilen kalenin bir kemerinin kilit taşındaki görünümü, motifin kraliyet çağrışımına işaret etmektedir. Motif, bu dönemin Türkmen sikkelerinde, özellikle de Artuklu hükümdarı Hasankeyfli Nasreddin Mahmud döneminde basılan sikkelerde görülür. Diyarbakır Kalesi'nin kulelerindeki bazı taş kabartmalarda da görülmektedir.
### Hristiyan Dünyasında kullanımı
Çift başlı kartalın Kutsal Roma İmparatorluğu, Sırbistan Krallığı, Arnavutluk soyluları ve Rusya Çarlığı'nda benimsenmesi Orta Çağda, muhtemelen 12. yüzyılda başlasa da yaygın kullanım 15. yüzyılın sonlarında İstanbul'un Fethi'nden sonra görülür.


Dosya:Alacahöyük Sphinxtor 04.jpg|Alacahöyük'teki çift başlı kartal kabartması
Dosya:Byzantine Palaiologos Eagle.svg|Paleologos arması
Dosya:Divrigi02.jpg|Sivas'taki Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası'ndaki çift başlı kartal kabartması (13.yy)
Dosya:Dirham_of_Nasir_al-Din_Mahmud,_AH_610.jpg|Artuklular döneminde kullanılan sikkedeki çift başlı kartal figürü (13.yy)
Dosya:Otto_IV,_Holy_Roman_Emperor.jpg|Kutsal Roma İmparatorluğu'nda Reichsadler adı verilen hanedan kartalının Chronica Majora (1250) adlı kitaptaki çizimi 
Dosya:Seal of Ivan 3 (reverse).svg|Moskova Knezliği hükümdarı III. İvan'ın arması (1472)
Dosya:Quaternion_Eagle.svg|Kutsal Roma İmparatorluğu'nda çift başlı kartal sembolü (1510)
Dosya:Coat_of_arms_of_the_House_of_Kastrioti.svg|Günümüzde Arnavutluk bölgesinde kurulan Kastrioti Prensliği arması


## Günümüzdeki kullanımı
Günümüzde Arnavutluk, Sırbistan, Karadağ'ın devlet bayraklarında çift başlı kartal vardır. Yunan Ortodoks Kilisesi ve Arnavutluk Ortodoks Kilisesi de dahil olmak üzere bir dizi Ortodoks Hristiyan kilisesi tarafından amblem olarak kullanılmaktadır. Modern Yunanistan'da, Yunanistan Kara Kuvvetleri logosunda kullanımda görünmektedir. İki başlı kartal, Avusturya-Macaristan, Yugoslavya Krallığı, Avusturya (1934-1938), Arnavutluk, Ermenistan, Karadağ, Rusya ve Sırbistan'ın modern ve tarihi armalarında da görünür. Ayrıca Almanya, Hollanda ve Sırbistan'daki bazı şehirlerin belediye kollarında; İspanya'nın Toledo Eyaletinin arma ve bayrağında; İtalya'nın Velletri kasabasının armalarında ve Hırvatistan'ın Rijeka şehrinin bayrağında kullanıldığı görülür.

Başta Yunan ve Türk olmak üzere birçok spor kulübünün ambleminde çift başlı kartal vardır. Bunlardan bazıları: Türkiye'nin üç futbol kulübü, BB Erzurumspor, Konyaspor ve Amedspor; Yunan spor kulüpleri AEK (İstanbul Atletizm Birliği) ve PAOK (İstanbul'un Panthesalonikios Atletizm kulübü) 'tur. Aynı zamanda Hollanda kulüpleri NEC ve SBV Vitesse ile İngiliz futbol ligi AFC Wimbledon logolarında bulunur.

Türkiye'de ayrıca Emniyet Genel Müdürlüğü, Niğde Valiliği, Konya Belediyesi ve Diyarbakır Belediyesi'nin armalarında da çift başlı kartal vardır.

## Resim Galerisi
### Bayrak, arma ve logolarda kullanımı

File:Seljuk_Empire.png|Anadolu Selçuklu Devleti bayrağında kullanılan Rumi kartal (13.yy)
File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg| Kutsal Roma İmparatorluğu bayrağı (1430-1806)
File:Lesser_Coat_of_Arms_of_Russian_Empire.svg|Rus İmparatorluğu arması (1721-1917)
File:Imperial Coat of Arms of the Empire of Austria (1815).svg|Avusturya İmparatorluğu arması (1815-1867)
File:Flag of Kingdom of Lombardy-Venetia.svg|Lombardiya-Venedik Krallığı bayrağı (1815-1866)
File:Wappen_Deutscher_Bund.svg|Alman Konfederasyonu arması (1815-1866)
File:Standard_of_the_Crown_Prince_of_Iran.svg|Pehlevi Hanedanı veliaht prensi bayrağı 
File:Flag of the Greek Orthodox Church.svg|Yunan Ortodoks Kilisesi bayrağı (günümüz)
File:Coat of arms of Serbia.svg|Sırbistan arması (2004– günümüz)
File:Coat of arms of Albania.svg|Arnavutluk arması (günümüz)
File:Flag of Albania.svg|Arnavutluk bayrağı (günümüz)
File:Coat of arms of Armenia.svg|Ermenistan arması (günümüz)
File:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|Rusya arması (1993 – günümüz)
File:Coat of arms of Montenegro.svg|Karadağ arması (2004– günümüz)
File:Logo_of_General_Directorate_of_Security_(Turkey).svg| Emniyet Genel Müdürlüğü logosu (günümüz)

### Sanatta kullanımı

File:Byzantine_eagle_-_emblem_of_the_Ecumenical_Patriarchate_of_Constantinople,_entrance_of_the_St._George's_Cathedral,_Istanbul.jpg|İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi girişinde çift başlı kartal heykeli
File:Double-headed eagle (Archbishopric of Athens) on May 13, 2022.jpg|Atina Başpiskoposluğu binası önündeki çift başlı kartal heykeli
File:Heldenplatz - Neue Burg, View from Volksgarten IMG 6051-Bearbeitet.jpg|Viyana'daki çift başlı kartal heykeli
File:Melk-03.JPG|Melk Posta Ofisi binasında çift başlı kartal heykeli
File:Österreicher-Denkmal 1.jpg|Leipzig'deki çift başlı kartal heykeli
File:Fenno-Russian double-eagle.jpg|Helsinki'deki çift başlı kartal heykeli
File:Double-headed Eagle.jpg|Moskova'daki İskender Bahçesi girişindeki çift başlı kartal heykeli
Image:Suomineito.jpg|Edvard Isto'nun "Hyökkäys" (Saldırı) adlı tablosunda genç bakire Fin kıza saldıran çift başlı kartal (Rusya)


## Ayrıca bakınız
* Öksökö
* Kureyş Şahini
* Selahaddin Kartalı

## Kaynakça