TCDD Taşımacılık Banliyö Trenleri

TCDD, 1950'li yıllarda başta İstanbul olmak üzere ülkenin büyük şehirlerinde artan nüfus yoğunluğuna yanıt olarak, özellikle Avrupa'da yaygınlaşan kent içi ve banliyölerde karayolu trafiğinden bağımsız elektrikli ve çevreci bir ağır raylı sistem olan banliyö trenlerini Türkiye'ye uyarlamak için çalışmalara başladı. 1955'te hizmete giren B1 (Sirkeci – Halkalı) Banliyö Treni, Türkiye'nin ilk banliyö treni oldu. Ardından TCDD, E 4000 ve E 8000 tren setlerini satın aldı. Bu trenler 1979 yılına kadar hizmet verdi; 1979'da ise E 14000 tren setleri satın alınarak, mevcut trenlere ek olarak kullanılmaya başlandı. 2000'li yıllarda banliyö hatlarını modernize etme ve metro standartlarına yükseltme fikirleri öne çıktı; bu kapsamda ilk proje İzmir'de oluşturuldu ve sonrasında İstanbul ile Ankara da bu projeyi takip etti.

## İşletmedeki hatlar
TCDD Taşımacılık tarafından İstanbul ve Kocaeli'de Marmaray ve Ankara'da Başkentray; İZBAN A.Ş. tarafından İzmir'de İZBAN, GAZİULAŞ A.Ş. tarafından Gaziantep'te Gaziray ve Sakarya Büyükşehir Belediyesi tarafından Sakarya'da Adaray adıyla işletilmekte olan **Banliyö Trenleri**dir.

; İstanbul-Anadolu ve Kocaeli

*  **[[Marmaray]]**, Halkalı – Gebze arasındaki  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren banliyö treni hattıdır. İlk etabı 29 Ekim 2013'te, ikinci etabı ise 12 Mart 2019'da hizmete girmiştir.

; İstanbul-Avrupa

*  **[[Halkalı-Bahçeşehir Raylı Sistemi|Halkalı – Bahçeşehir Raylı Sistemi]]**, Halkalı – Bahçeşehir arasındaki  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren banliyö treni hattıdır. 23 Mayıs 2022'de hizmete girmiştir.

*  **[[Sirkeci-Kazlıçeşme Raylı Sistemi|Sirkeci – Kazlıçeşme Raylı Sistemi]]**, Sirkeci – Kazlıçeşme arasındaki  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren banliyö treni hattıdır. 26 Şubat 2024'te hizmete girmiştir.

; Ankara

*  **[[Başkentray]]**, Sincan – Kayaş arasında  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren banliyö treni hattıdır. 12 Nisan 2018'de hizmete girmiştir.

; İzmir

*  **[[İZBAN]]**, Selçuk – Aliağa arasında  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren banliyö treni hattıdır. İlk etabı 30 Ağustos 2010'da, en son etabı ise 8 Nisan 2019'da hizmete girmiştir.

; Gaziantep
*  **[[Gaziray]]**, Başpınar – Taşlıca arasında  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren banliyö treni hattıdır. 5 Kasım 2022'de hizmete girmiştir.

; Sakarya
* **[[Adaray]]**, Arifiye – Adapazarı arasında  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren banliyö treni hattıdır. İlk olarak 2013 – 2016 arasında hizmet veren hat, 29 Ekim 2024'te yeniden hizmete girmiştir.

## İnşa hâlindeki hatlar
; Konya
* **[[KonyaRay]]**, inşa hâlinde olan banliyö treni hattıdır. 30 Nisan 2023'te temeli atılmış ve inşa çalışmaları başlamıştır.

; Afyonkarahisar
* **[[AFRAY]]**, inşa hâlinde olan banliyö treni hattıdır. 3 Mayıs 2023'te temeli atılmış ve inşa çalışmaları başlamıştır.

## Atıl durumdaki hatlar
; Kayseri
* **[[Kayseri Yeşilhisar-Sarıoğlan Banliyö Hattı]]**, atıl durumda olan banliyö treni hattıdır.

## Eski hatlar
TCDD, 1950'li yıllarda başta İstanbul olmak üzere ülkenin büyük şehirlerinde artan nüfus yoğunluğuna yanıt olarak, özellikle Avrupa'da yaygınlaşan kent içi ve banliyölerde karayolu trafiğinden bağımsız elektrikli ve çevreci bir ağır raylı sistem olan banliyö trenlerini Türkiye'ye uyarlamak için çalışmalara başladı. 1955'te hizmete giren B1 (Sirkeci – Halkalı) Banliyö Treni, Türkiye'nin ilk banliyö treni oldu. Ardından TCDD, E 4000 ve E 8000 tren setlerini satın aldı. Bu trenler 1979 yılına kadar hizmet verdi; 1979'da ise E 14000 tren setleri satın alınarak, mevcut trenlere ek olarak kullanılmaya başlandı. 2000'li yıllarda banliyö hatlarını modernize etme ve metro standartlarına yükseltme fikirleri öne çıktı; bu kapsamda ilk proje İzmir'de oluşturuldu ve sonrasında İstanbul ile Ankara da bu projeyi takip etti.

### İstanbul-Avrupa
* **[[Sirkeci banliyösü|B1 (Sirkeci – Halkalı) Banliyö Treni]]**, 1955 – 2013 yılları arasında Sirkeci – Halkalı arasındaki  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren ve 1 Mart 2013'te iptal edilen banliyö treni hattıdır. Hattın yerine **[[Marmaray]]** hizmete girmiştir.

### İstanbul-Anadolu ve Kocaeli
* **[[Haydarpaşa banliyösü|B2 (Haydarpaşa – Gebze) Banliyö Treni]]**, 1969 – 2013 yılları arasında Haydarpaşa – Gebze arasındaki  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren ve 19 Haziran 2013'te iptal edilen banliyö treni hattıdır. Hattın yerine **[[Marmaray]]** hizmete girmiştir.

### Ankara
* **[[Başkentray#Tarihçe|B1 (Sincan – Kayaş) Banliyö Treni]]**, 1972 – 2016 yılları arasında Sincan – Kayaş arasındaki  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren ve 11 Temmuz 2016'da iptal edilen banliyö treni hattıdır. Hattın yerine **[[Başkentray]]** hizmete girmiştir.

### İzmir
* **[[Alsancak-Cumaovası Banliyö Treni|B1 (Alsancak – Menderes) Banliyö Treni]]**, 1984 – 2006 yılları arasında Alsancak – Menderes arasındaki  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren ve 2006'da iptal edilen banliyö treni hattıdır. Hattın yerine **[[İZBAN]]** hizmete girmiştir.
* **[[Basmane-Çiğli Banliyö Treni|B2 (Basmane – Çiğli) Banliyö Treni]]**, 1984 – 2006 yılları arasında Basmane – Çiğli arasındaki  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren ve 2006'da iptal edilen banliyö treni hattıdır. Hattın yerine *-[[Basmane Garı|Basmane]] haricindeki güzergâhta-* **[[İZBAN]]** hizmete girmiştir.
* **[[Alsancak-Buca Banliyö Treni|B3 (Alsancak – Buca) Banliyö Treni]]**, 1984 – 2006 yılları arasında Alsancak – Buca arasındaki yaklaşık  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren ve 2006'da iptal edilen banliyö treni hattıdır. Şirinyer Tüneli'nin inşası sırasında İzmir-Alsancak – Eğirdir demiryolu ile Şirinyer – Buca şube demiryolu'nun bağlantısı koptuğu için iptal edilmiştir. Hattın yerine *-[[Alsancak Garı|Alsancak]] – [[Şirinyer Tren İstasyonu|Şirinyer]] arasındaki güzergâhta-* **[[İZBAN]]** hizmete girmiştir.
* **[[Basmane-Bornova Banliyö Treni|B4 (Basmane – Bornova) Banliyö Treni]]**, 1984 – 1995 yılları arasına Basmane – Bornova arasındaki yaklaşık  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren banliyö treni hattıdır. 1995'te Halkapınar – Bornova şube demiryolu'nun kapatılması dolayısıyla iptal edilmiştir. Hattın yerine aynı güzergâhı kullanan **[[İzmir Metrosu]]'nun [[M1 (İzmir Metrosu)|M1 Hattı]]** hizmete girmiştir.
* **[[Alsancak-Seydiköy Banliyö Treni|B5 (Alsancak – Seydiköy) Banliyö Treni]]**, 1984 – 1986 yılları arasında Alsancak – Seydiköy arasındaki  uzunluğundaki güzergâhta hizmet veren banliyö treni hattıdır. 1986'da Gaziemir Akçay Caddesi'nin genişletilmesi sırasında İzmir-Alsancak – Eğirdir demiryolu ile Gaziemir – Seydiköy şube demiryolu'nun bağlantısı koptuğu için iptal edilmiştir. Hattın yerine *-[[Alsancak Garı|Alsancak]] – [[Gaziemir Tren İstasyonu|Gaziemir]] arasındaki güzergâhta-* **[[İZBAN]]** hizmete girmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* TCDD resmî sitesi 
* TCDD Taşımacılık resmî sitesi 
* İZBAN resmî sitesi