Gürcü isyanı (2009)

**2009 Gürcü isyanı**, 5 Mayıs 2009'da başkent Tiflis'in 30 kilometre (19 mil) doğusunda, Gürcistan'ın Mukhrovani kentinde bulunan bir Gürcü Ordusu tank taburunun isyanıydı. İsyana katılan askerlerin sayısı bilinmemektedir. İsyanın yapıldığı günün ilerleyen saatlerinde Gürcistan İçişleri Bakanlığı, isyancıların teslim olduklarını açıkladı. Tabur komutanı da dâhil olmak üzere liderlerinden bazıları tutuklandı; diğerleri kaçmayı başardı. İsyan, hükûmetin Gürcistan'ın istikrarını bozmak ve Başkan Mikheil Saakashvili'yi öldürmek için Rus destekli bir komplo olduğunu iddia ettiği şeyi ortaya çıkardığını açıkladıktan sonra patlak verdi. Gürcü yetkililer daha sonra bir suikast planına ilişkin suçlamalarını ve Rusya'nın desteklediği iddialarını geri çekti.

## İsyan öncesi

Gürcistan, 2008 Güney Osetya Savaşı'ndan bu zamana kadar huzursuzluktan etkilendi. Nisan 2009'dan bu yana protestolarda Gürcistan Devlet Başkanı Mikheil Saakashvili'nin istifasını istendi. Mart ayında, Demokratik Hareket - Birleşik Gürcistan siyasi partisinin dokuz üyesi, daha fazla hükûmet karşıtı gösteriler öncesinde otomatik silah satın aldıkları iddiasıyla tutuklandı, liderinin iddiasını "saçma" olarak nitelendirdi. Son zamanlarda birkaç üst düzey hükûmet yetkilisi, Saakaşvili'nin Güney Osetya ve Abhazya'nın ayrılıkçı bölgelerini Rus kontrolünde bırakan kazanılamaz bir savaş başlattığını iddia ederek muhalefete sığındı. Mayıs 2009'da Rusya, Güney Osetya'nın Gürcistan ile olan sınırını kontrol altına almaya karar verdi.

İsyan, Gürcistan'da planlanan NATO tatbikatlarından bir gün önce gerçekleşti. NATO tatbikatları, Rusya tarafından "Saakaşvili rejimini neşelendirme girişimi" olarak nitelendirilerek kınandı.

## İsyanın gerçekleşmesi
İsyan; 5 Mayıs sabahı, Gürcü Ordusu tank taburunun Mukhrovani'de  Gürcü başkenti Tiflis'ten emirlere itaatsizlik edilerek başladı.

İsyancıların yerel medyada dolaşan açıklamasına göre, herhangi bir askerî harekât planlamıyorlardı ve süregelen siyasi kriz sırasında hükûmet ile muhalefet arasında diyalog çağrısı yapıyorlardı. Mukhrovani Tank Taburu Komutanı Albay Mamuka Gorgishvili, "*Ülkenin mevcut açmazla parçalanmasını izlemek dayanılmaz.* *Bu soğukluğun şiddete dönüşme ihtimali var*" dedi. Polis, daha sonra, gazetecilerin üsse yaklaşmasını yasakladı.

Savunma Bakanı Vasil Sikharulidze'ye göre, komplocuların hedefi Mayıs 2009'da başlayan NATO askeri tatbikatlarını baltalamaktı. Sikharulidze ayrıca Rustavi 2 televizyonuna isyanın aynı zamanda "askeri bir darbe girişimi" olduğunu da belirtti. İsyana karşılık Gürcü Ordusu, üsse bazıları zırhlı araçlarla donatılmış Gürcü Polis birimlerinin yanı sıra birlikler, askeri polis, helikopterler ve 30 tank ve zırhlı araç konuşlandırdı. Gürcistan Cumhurbaşkanı televizyonda yayımlanan bir konuşmasında, isyancılara teslim olmaları için bir süre verildiğini söyledi. Son teslim tarihinin ne zaman dolacağını belirtmemekle birlikte, müzakerelerin başarısız olması hâlinde kolluk kuvvetlerine "uygun şekilde hareket etme" emri verildiğini söylendi. Cumhurbaşkanı Saakashvili ayrıca, isyanın, Gürcistan'da 6 Mayıs'ta başlaması planlanan NATO askeri tatbikatlarını "Cooperative Longbow - Cooperative Lancer 09" ve Gürcistan'ın AB'nin Doğu Ortaklığına katılmasını kesintiye uğratmak için Rusya tarafından yönetilen daha geniş bir planın parçası olduğunu ileri sürdü. Mukhrovani'deki askerler, Saakaşvili'nin isyancılarla pazarlık yapmak için ağır silahlı korumalar eşliğinde üsse girmesinin ardından hızla teslim oldu. Teslim olduktan sonra isyancılar silahsızlandırıldı ve Gürcü askeri polisi isyancıları otobüslerle üssünden aldı. Yaklaşık 36 isyancı tutuklandı ve bazı haberlere göre yakınları gözaltına alındı ve işkence gördü. Ancak, ayaklanmayı düzenleyenlerden üçü kaçarak bir insan avına yol açtı. 21 Mayıs'ta şüpheliler Tiflis'ten bir minibüste ayrılan Polis tarafından bulundu. Biri vurularak öldürüldü, diğer ikisi yaralandı ve tutuklandı. Gürcü makamlarına göre, zanlılar polisin durdurma emirlerini dikkate almadılar ve ateş etmeye başladılar, bu da polis memurlarının ateşe karşılık vermesine neden oldu.

İsyancılardan 21'i yargılandı. Duruşma 11 Ocak 2010'da sonuçlandı. Albay Koba Otanadze'ye 29 yıl hapis cezası verilirken, Rangers Tabur Komutanı Levan Amiridze'ye 28 yıl, Tank Taburu Komutanı Shota Gorgiashvili'ye 19 yıl hapis cezası verildi. Üçü de hükûmeti devirmeye çalışmaktan suçlandı. Ulusal Muhafız Komutanı Koba Kobaladze, yasa dışı silah satın alma ve bulundurma suçlarından sekiz ay altı gün hapis cezasına çarptırıldı. Geri kalan sanıklar itaatsizlik ve yas adışı silah bulundurma gibi çeşitli suçlardan yargılandı ve üç yıldan on beş yıla kadar hapis cezasına çarptırıldı.

### Askeri darbe girişimi şüphesi
Gürcistan İçişleri Bakanlığı, Gürcistan Ordusu'nda Rusya ile koordinasyon hâlinde olan bazı eski askeri yetkililer tarafından planlanacak büyük çaplı bir askeri isyan hakkındaki endişelerini dile getirdi. Gürcistan İçişleri Bakanlığı Bilgi ve Analiz Dairesi Başkanı Shota Utiashvili, isyanın Rusya ile koordine edildiğini ve NATO askeri tatbikatlarını en aza indirmeyi ve ve ülkedeki tam ölçekli askeri isyanı en üst düzeye çıkarmayı amaçladığını söyledi. Gürcü yetkililer, daha sonra, Rusya'nın desteğiyle ilgili suçlamaları geri çekti.

## İsyan sonrası
5 Mayıs 2009'da Gürcistan İçişleri Bakanlığı, operasyonun vücuda takılan gizli bir kamerayla kaydedildiği ve emekli binbaşı Gia Gvaladze olduğu iddia edilen bir adamı gösteren, yüzleri bantla silinmiş birkaç kişiyle konuşan ve birkaç eski ismini veren video görüntüleri yayımladı. Planlanan isyanda David Tevzadze, Jemal Gakhokidze, Koba Kobaladze ve Gia Karkarashvili gibi üst düzey askeri ve güvenlik yetkilileri vardı. Kobaladze, Gvaladze ve Mukhrovani taburu komutanı Yarbay Mamuka Gorgiashvili'nin yanı sıra düzinelerce askerî personel ve sivil polis tarafından "Mukhrovani olayıyla bağlantılı olarak" tutuklandı. Kharkharashvili ve Tevzadze, isyanla ilgili suçlamaları reddetti. Diğer ordu eski subayları (Koba Otanadze ve Zaza Mushkudiani) aranmaktadır.

İsyanın ilerleyen saatlerinde Gia Karkarashvili, kendisini isyana katılmaya ikna etmeye çalıştığı iddia edilen Koba Melikidze ile konuşurken gösteren bir video görüntüsü yayımladı. Gürcistan İçişleri Bakanlığı, Melikidze'nin tutuklanmasına ve Vano Merabishvili'ye suikast girişiminin önlenmesine yardımcı olduğu için sağladığı bilgiler için Karkarashvili'ye şükranlarını dile getirdi.

6 Mayıs'ta Gürcü yetkililer, Mikheil Saakashvili'ye yönelik bir suikast planı ve isyana Rusya'nın destek verdiği iddialarından geri adım attı. Bu aşamada Gürcü yetkililer, ordu isyanının esas olarak 6 Mayıs 2009'dan itibaren NATO tatbikatlarını aksatmayı amaçladığını iddia etti. Saakashvili'nin resmî internet sitesinde, isyanın bir grup hoşnutsuz Gürcü subayından ilham aldığını belirtti.

Baş şüpheliler -Gia Krialashvili, Koba Otanadze ve Levan Amiridze- Mukhrovani olayından sonra serbest kaldı. 20 Mayıs 2009'da Krialashvili öldürüldü; Otanadze ve Amiridze yaralandı ve Tiflis'in eteklerinde polisle yapılan bir çatışmada hastaneye kaldırıldı.

### İsyana tepkiler

#### Politikacılar
* Gürcü muhalefeti, isyan geçmişleri ve gerçekte olup bitenler hakkındaki şüphelerini dile getirdi. Muhalefet liderlerinden David Gamkrelidze, olayın Gürcistan'daki hükûmet karşıtı protestolardan dikkati başka yöne çekmek için Gürcü yetkililerin içeriden bir işi olabileceğini iddia etti. Muhalefetteki Gürcistan İttifakı lideri Irakli Alasania, bilgi eksikliği nedeniyle herhangi bir siyasi değerlendirme yapmayacağını söyledi.
* Mayıs 2009'da, iktidardaki Birleşik Ulusal Hareket Partisi için Gürcistan Parlamentosu'nun tecrübeli üyesi Givi Targamadze, Gürcü kökenli bir Rus kralı olan Alexander Ebralidze'yi, "Gürcistan'da huzursuzluğu tetiklemek" ve "Rus işgal güçlerinin Tiflis'e girişinin önünü açmak" amacıyla 2009 Gürcü isyan girişiminin arkasında olmakla suçladı.
* Askeri uzmanlarlar, Tiflis'i durdurma girişimi sırasında muhalefet barikatlarını sona erdirmek için asker kullanma planlarıyla bağlantılı olabilir ve bazı memurlar katılmayı reddeder. Üst düzey bir Batılı diplomat, bu versiyonun askeri kaynaklarla ilgili bilgilerle "çınladığını" doğruladı.

#### Diğer

* - Rusya Dışişleri Bakanlığı, Gürcistan'ın Gürcistan'ın içişlerine karıştığı yönündeki suçlamalarının ardından Rusya'nın herhangi bir müdahalesi olduğunu reddetti. Rusya Federasyonu'nun NATO elçisi Dmitry Rogozin, Moskova'nın Gürcistan'dan saçma suçlamalara alıştığını söyledi.
** Rus özel servisleri - Rusya özel servislerinde adı belirtilmeyen kaynak, ITAR-TASS haber ajansı tarafından alıntılandı ve Rusya'nın dâhil olduğu iddialarını "Saakaşvili rejiminin hezeyanı ve ızdırabı" olarak nitelendirdi.
* - Amerika Birleşik Devletleri Savunma Bakanlığı, Gürcistan'da 5 Mayıs'ta daha önce yaşanan durumun muhtemelen münferit bir olay olduğunu açıkladı. Pentagon'un basın sekreteri Bryan Whitman, ABD'nin durumu analiz ettiğini söyledi. Ayrıca isyana Rusya'nın karıştığı konusunda herhangi bir bilgisi olmadığını belirtti.

## Ayrıca bakınız

* 1998 Gürcü isyan girişimi

## Kaynakça