Kuş

**Kuş**; tüyleri, dişsiz gagaları, yumurtladıkları sert kabuklu yumurtalar yoluyla üreyen, yüksek metabolizma hızına sahip, dört odacıklı kalpleri ve hafif ama güçlü bir iskelet yapısına sahip, **Aves** sınıfını oluşturan sıcakkanlı omurgalı hayvanlar grubudur. Tüm dünyada yaygın olarak yaşayan kuşların boyutları arı sinek kuşunda 5&nbsp;cm ila deve kuşunda 2,75 m arasında değişir. On bin kadar yaşayan kuş türü bulunur ve bunların yarısından fazlasını ötücü kuşlar oluşturur. Kuşların türlere göre farklılık gösteren kanatları vardır ve kanatsız olduğu bilinen tek grup kivi kuşu ve soyları tükenmiş olan moa ile fil kuşudur. Ön ayakların evrimleşerek kanatlara dönüşmesi kuşlara uçma yeteneği sağlamış ancak daha sonra yine evrimin devam etmesiyle penguenler, deve kuşları ve adalarda endemik olan bazı türler uçma yeteneğini kaybetmişlerdir. Kuşların sindirim ve solunum sistemleri de uçma yeteneğine uyum sağlamıştır. Özellikle deniz kuşları ve bazı su kuşları gibi kuşlar ayrıca evrimleşerek yüzme yeteneği de kazanmıştır.

Kuşlar tüylü teropod dinozorlardır ve yaşayan tek dinozor grubunu oluştururlar. Ayrıca yaşayan en yakın akrabaları timsahlardır. İlk olarak 160 milyon yıl önce Çin'de ortaya çıkan ve aralarında *[[Archaeopteryx]]*in de bulunduğu ilkel uçucuların soyundan gelmektedirler. DNA kanıtlarına göre günümüz kuşları (**Neornithes**) Orta ve Geç Kretase Dönemi'nde evrimleşmiş ve 66 milyon yıl önce teruzorlar ile tüm uçmayan dinozorları öldüren Kretase-Tersiyer yok oluşu zamanında oldukça önemli oranda türleşmişlerdir.

Özellikle kargagiller ve papağansılar olmak üzere bazı kuşlar en zeki hayvanlar arasındadır; çeşitli kuş türleri alet yapıp kullanırken bazı kuşların alet kullanımı primatların en iyi kullanımları ile boy ölçüşebilir. Birçok sosyal tür bilgiyi nesilden nesle geçirmekte ve bu da bir çeşit kültür olarak kabul edilmektedir. Kuşlar yavrularını müşterek olarak büyütme, birlikte avlanma, sürü olarak hareket etme ve avcılara karşı birlikte savunma yapma davranışları gösteren, görsel yollarla ya da öterek birbirleri ile iletişim kuran sosyal hayvanlardır. Kuş türlerinin büyük çoğunluğu genellikle bir üreme mevsimi boyunca, bazen yıllar boyunca cinsel açıdan olmasa da sosyal açıdan tek eşlidir ama yaşamları boyunca tek eşli olan türlere nadir rastlanır. Diğer türlerin üreme sistemleri genellikle polijinik yani tek erkek çok dişili ve nadiren de poliandrik yani tek dişi çok erkeklidir. Kuşlar eşeyli üreme yoluyla döllenen yumurtalar yumurtlayarak çoğalır. Genellikle bir yuvaya yumurtlanan yumurtalar üzerinde ebeveyn kuluçkaya yatar. Kuşların çoğu yumurtadan çıktıktan sonra yavrularının bakımına belirli bir süre devam eder.

Birçok kuş türü insanlar tarafından besin olarak ya da üretim sektöründe hammadde kullanımı açışından ekonomik olarak önem taşır. Evcil ya da yabani kuşlar yumurta, et ve tüy için önemli kaynaklardır. Ötücü kuşların, papağanların ve diğer kuş türlerinin ev hayvanı olarak kullanımı yaygındır. Guano (kuş dışkısı) gübre olarak kullanılmak üzere toplanır. Kuşlar insanlık kültüründe çağlar boyunca yer almıştır. İnsan eylemleri nedeniyle 17. yüzyıldan beri yaklaşık 120 ila 130 kadar kuş türünün soyu tükenmiştir ve daha önceki yüzyıllarda soyu tükenen kuş türlerinin sayısı yüzleri aşmaktadır. İnsanlık nedeniyle günümüzde 1200 kadar kuş türü soylarının tükenmesi tehdidi altındadır ama onları koruma altına almak için çalışmalar da yapılmaktadır. Kuş gözlemi ekoturizm sektörü içinde önemli bir yer tutmaktadır.

## Evrim ve sınıflandırma

Kuşların ilk sınıflandırması Francis Willughby ve John Ray tarafından 1676 yılına ait *Ornithologiae* kitabında yapılmıştır.
Carl Linnaeus 1758 yılında bu çalışmayı değiştirerek günümüzde kullanılan taksonomik sınıflandırma sistemini ortaya koydu. Kuşlar klasik taksonomide Aves biyolojik sınıfında sınıflandırılırken kladistik sınıflandırmada dinozor kladı Theropoda içinde yer alırlar.

### Tanım
Aves ve kardeş grubu Crocodilia takımı sürüngen kladı Archosauria'nın tek yaşayan temsilcilerini içerir. Aves, 1990'ların sonlarında filogenetik olarak yaygın şekilde günümüz kuşlarının en yakın ortak atası ve *[[Archaeopteryx|Archaeopteryx lithographica]]* türünün soyundan gelenler olarak tanımlanmaktaydı. Ancak Jacques Gauthier tarafından daha önce yapılan bir tanımlama 21. yüzyılda yaygınlık kazandı ve *PhyloCode* sisteminin takipçileri de dahil olmak üzere birçok bilim insanı tarafından kullanılmaya başlandı. Gauthier, Aves'i yalnızca günümüz kuşları kümesinin taç grubunu içerecek şekilde tanımladı. Bu tanımlama geleneksel olarak teropod dinozorlar olduğu düşünülen hayvanlar ile *Archaeoptryx*in ilişkisi konusundaki belirsizlik sorununu aşmak için yalnızca fosillerden bilinen çoğu grubu dışarıda tutmakta ve onları Avialae içine dahil etmektedir.

Gauthier aynı "Aves" biyolojik adı için dört farklı tanım olduğunu belirlemiş ve bu sorunu aşmak için Aves terimini yalnızca aşağıda verilen dördüncü tanımlama için kullanmayı önermiş ve diğer gruplara da farklı adlar vermiştir.

# Aves timsahlardan çok kuşlara yakın olan tüm arkozorlar anlamına gelebilir (ya da Avemetatarsalia)
# Aves tüyleri olan gelişmiş arkozorlar anlamına gelebilir (ya da Avifilopluma)
# Aves uçabilen tüylü dinozorlar anlamına gelebilir (ya da Avialae)
# Aves günümüzde yaşayan tüm kuşların en yakın ortak atası ve onun soyundan gelenler anlamına gelebilir (bir "taç grup" olarak **Neornithes** ile sinonimdir)

Dördüncü tanım kabul edildiğinde *Archaeopteryx* Aves grubunun bir üyesi değil Avialae grubunun bir üyesidir. Gauthier'nin önerileri paleontoloji ve kuşların evrimi üzerinde uzmanlaşmış araştırmacıların çoğu tarafından kullanılmaya başlansa da tam olarak tanımlamalar tutarlı şekilde kullanılmamaktadır. Başlangıçta Aves'in geleneksel fosil içeriğini kapsamak üzere önerilen Avialae bu araştırmacılar tarafından sıklıkla yaygın "kuş" terimi ile eş anlamlı olarak kullanılmıştır.

Çoğu araştırmacı Avialae grubunu bir dal esaslı klad olarak tanımlasa da bu tanımlamalar farklılık gösterir. Birçok yazar "Deinonychus*tan çok kuşlara daha yakın olan tüm [[teropod]]lar" benzeri bir tanım kullanmıştır. Avialae aynı zamanda sıklıkla [[Filogenetik adlandırma sistemi|apomorfi esaslı klad]] olarak yani fiziksel özellikler üzerine kurulmuş olarak tanımlanır. Avialae adını 1986'da veren Jacques Gauthier 2001 yılında grubun tanımını uçmak için tüylü kanatlara sahip tüm dinozorlar ve onların soyundan gelen kuşlar olarak yeniden yaptı.

=== Sınıflandırma ===

* *'Alt sınıf** Archaeornites (Sürüngen benzeri kuşlar, fosil kuşlar)
* **Alt sınıf** Neornithes (Günümüz kuşları, gerçek kuşlar)
**Paleognathae** (Koşucu kuşlar)
* [[Struthionidae|Struthioniformes]], (Deve kuşları, kiviler vb.)
* [[Tinamidae|Tinamiformes]], (Tinamular)

**Neognathae*' (Uçucu kuşlar)
* , dünya çapında bulunur; 150 tür
* , dünya çapında, kuzey Avrasya hariç; 256 tür
* , güney kutbu ve güney suları ait; 16 tür
* , Kuzey Amerika, Avrasya; 5 tür
* , dünya çapında bulunur; 20 tür
* , bütün denizlerde bulunur; 93 tür
* , dünya çapında bulunur; 57 tür
* , bütün kıtalarda bulunur; 115 tür
* , dünya çapında bulunur. 
* , Eski Dünya, 15 tür
* , dünya çapında bulunur; 196 tür
* , dünya çapında bulunur; 305 tür
* , Afrika, Avrupa, Asya; 16 tür
* , dünya çapında bulunur; 300 tür
* , bütün tropikal bölgeler, güney ılıman bölgeler; 330 tür
* , dünya çapında bulunur; 151 tür
* , dünya çapında bulunur; 134 tür
* , dünya çapında bulunur; 96 tür
* , dünya çapında bulunur; 403 tür
* , orta ve kuzey Amerika, 331 tür
* , Sahra aşağıda Afrika; 6 tür
* , Sahra aşağıda Afrika, Amerika, Asya; 35 tür
* , dünya çapında bulunur; 192 tür
* , dünya çapında bulunur, Asya kıtasının güneydoğusundaki büyüklü küçüklü adalar hariç; 376 tür
* , dünya çapında bulunur; yaklaşık 5200 tür

=== Dinozorlar ve kuşların kökeni ===



Fosil ve biyolojik kanıtlara dayanarak bilim insanlarının çoğu kuşların [[teropod]] [[dinozor]]ların uzmanlaşmış bir alt grubu olduğunu kabul etmektedir. Daha da özel olarak aralarında [[Dromaeosauridae]] ve Oviraptoridae familyalarının da bulunduğu Maniraptora kladının bir üyesi olarak kabul edilirler. Bilim insanları kuşlara yakın akraba teropodları buldukça daha önceden kuş ve kuş olmayanlar arasındaki açık ayrım belirsizleşmeye başlamıştır. Çin'in kuzeydoğusunda [[Liaoning]] eyaletinde yakın geçmişte bulunan birçok küçük tüylü dinozor fosili bu belirsizliği artırmıştır.

[[Paleontoloji]] dalında günümüzde görüş birliği uçan teropodların ya da [[Avialae]]'nin, içinde [[Dromaeosauridae]] ve Troodontidae familyalarını da kapsayan Deinonychosauria kladının en yakın akrabaları olduğu yönündedir. Bunlar birlikte Paraves denen grubu oluşturur. *Microraptor* gibi bu grubun bazı [[Bazal (filogenetik)|bazal]] üyelerinin uçmaya ya da süzülmeye yarayan özellikleri vardı. En bazal Deinonychosauria üyeleri çok küçüktü. Bu kanıt tüm Paraves grubunun atasının ağaçlarda yaşamış olabileceği ve/veya süzülme yeteneğine sahip olduğu olasılığını artırır. Asıl olarak et ile beslenen *Archaeopteryx* ve Avialae grubundan olmayan tüylü dinozorların son zamanlarda yapılan araştırmalar Avialae grubunun ilk üyelerinin [[hepçil]] olduğunu gösterir.

İlk bulunan [[geçiş fosili|geçiş fosil]]lerinden biri olduğu için çok iyi tanınan [[Jura (dönem)|Geç Jura Devri]]nden *Archaeopteryx* 19. yüzyılın sonlarında [[evrim teorisi]]ni destekleyen kanıtlardan biri olmuştur. *Archaeopteryx* hem dişleri, pençeli parmakları ve uzun kertenkele kuyruğuna benzer bir kuyruk gibi geleneksel sürüngen özellikleri hem de günümüz kuşlarına benzer uçuş tüyleri olan kanatlar gibi özellikleri bir arada gösteren ilk fosil olmuştur. Her ne kadar kuşların doğrudan atası olarak kabul edilmese de muhtemelen kuşların gerçek atası ile yakın akrabadır.

===Evrimin başlangıcı===




Bilinen en eski Avialae fosilleri [[Jura (dönem)|Geç Jura Devri]]ne, yaklaşık 160 milyon yıl önceye ait olan kalıntıların bulunduğu Çin'deki Tiaojishan Oluşumunda bulunmuştur. Bu devre ait Avialae türleri arasında *Anchiornis huxleyi*, *Xiaotingia zhengi* ve *Aurornis xui* türleri bulunur.

Çok iyi tanınan Avialae grubundan *Archaeopteryx* [[Almanya]]'da Jura Devrinin biraz daha sonlarına, yaklaşık 155 milyon yıl öncesine aittir. Bu ilk Avialae grubu üyeleri günümüz kuşlarının atası sayılabilecek ama evrim sırasında kaybolmuş sıra dışı anatomik özellikler paylaşmaktadır. Bu özelliklerin arasında ikinci arka ayak parmağında büyümüş pençeler, uzun tüyler ve arka ayaklar ile bacakları da örten ve havada manevra yapmak için kullanıldığı düşünülen "arka kanatlar" bulunur.

Availae grubu [[Kretase]] boyunca çok geniş bir yelpazede [[türleşme|türleşti]]. Birçok grup pençeli kanatlar ve günümüz kuşları (Aves) de dahil olmak üzere birçok Avilae grubunda birbirinden bağımsız olarak kaybolan dişler gibi ilkel fiziksel özellikleri korudu; örneğin *Archaeopteryx* ve *Jeholornis* atalarının uzun kemikli kuyruklarına sahiplerken daha gelişmiş Avialae türlerinin kuyrukları [[Pygostylia]] grubunda pigostil kemiğinin ortaya çıkmasıyla kısaldı. Kretase'nin sonlarına doğru yaklaşık 100 milyon yıl önce günümüz kuşlarının ataları gövde boyutlarına göre daha büyük yumurta yumurtlamalarına izin verecek şekilde daha açık bir [[pelvis]]e sahip olacak şekilde evrildiler.
Yaklaşık 95 milyon yıl önce daha iyi bir koku duyusu geliştirdiler.

===Kuş atalarının ilk çeşitliliği===


Evrimleşen ilk kısa kuyruklu Avialae grubu enantiornithes ya da "zıt kuşlar" soyudur. Bu adın verilmesinin nedeni günümüz kuşları ile kıyaslandıklarında omuz kemiklerinin yapısının ters şekilde olmasıdır. Enantiornithes grubu, kumda av arayan kıyı kuşları ile balıkla beslenenlerden ağaçta yaşayan ve tohumla beslenenlere kadar çok geniş bir [[ekolojik niş]] yelpazesi içinde yer almışlardır. Kretase döneminde Avilae içinde baskın grubu oluştursalar da [[Mezozoyik|Mezozoik]] sonunda birçok diğer dinozor grubu ile birlikte soyları tükenmiştir.

Avialae içinde türleşen ikinci ana soy grubu, günümüz kuşlarının atalarını da içerdiği için "gerçek kuşlar" anlamına gelen [[Euornithes]] adı verilen grup yarı suda yaşayan ve balık ile diğer küçük su organizmalarını yemek üzerine özelleşmiş çok türlü gruptur. Karasal ve ormansal yaşam alanlarında baskın olarak bulunan enantiornithes soyunun aksine ilk euornithes türlerinde tüneme adaptasyonları yoktur ve kıyı kuşları, yüzücü ve dalıcı kuşlardan oluşmuş gibi görünmektedir.

Euornithes grubu içinde yüzeysel olarak [[martı]]lara benzeyen *Ichthyornis* ile denizde balık avlamaya çok iyi uyum sağlamış olan ve hatta uçma yeteneğini tamamen kaybedip suda yaşayan hayvanlar hâline gelen Hesperornithiformes grubu da bulunur. İlk euornithes arasında karina şeklini almış göğüs kemiği, dişsiz ve gaga şeklinde çeneler gibi günümüz kuşlarının çoğu özelliğinin geliştiği görülür. Euornithes ayrıca havada manevra yapabilmek ve uçuş sırasında durabilmek için "arka kanadın" yerine geçen gerçek [[pigostil]]i ve tamamen hareketli kuyruk tüylerini geliştirmiş olan ilk Avialae üyelerini de içeriyor olabilir.

Kuş kafataslarında yapılan bir [[mozaik evrim]] araştırması tüm neornithesin en son ortak atasının günümüz *Vanga curvirostris* türünün gagasına benzer bir gagaya ve günümüz [[bayağı sarıasma]] türünün kafatasına benzer bir kafatasına sahip olmuş olabileceğini göstermektedir. Her iki tür de küçük ve orman örtüsü altında yiyecek arayan [[hepçil]] türler olduğu için de bu varsayımsal atanın benzer bir ekolojik niş içinde olduğu sonucu çıkarılmıştır.

===Günümüz kuşlarının farklılaşması===



Tüm günümüz kuşları Aves (ya da Neornithes) [[taç grup|taç grubu]] içinde yer alır. Aves iki alt gruba ayrılır: [[deve kuşu|deve kuşları]] gibi uçamayan ratitler ve çok az uçabilen [[tinamular]]dan oluşan [[Palaeognathae]] ile tüm diğer kuşları içeren oldukça büyük farklılığa sahip [[Neognathae]] Bu iki alt gruba Livezey ve Zusi "kohort" [[taksonomik seviye|seviye]]si vermiş olsa da sıklıkla [[üst takım]] seviyesi verilir. [[Taksonomi]]k bakış açısına göre yaşayan kuş türlerinin sayısı 9.800 ila 10.758 arasında değişiklik gösterir.

[[Anatidae]] familyasının Kretase döneminin sonlarında yaşamış üyesi *Vegavis*in keşfi günümüz kuşlarının farklılaşmasının [[Senozoyik|Senozoik]] Devirden önce başladığını kanıtlamıştır. Daha önceki bir döneme ait olan, 85 milyon yıl öncesine ait muhtemel [[Tavuksular|tavuksu]] *Austinornis lentus* fosili günümüz kuşlarının sınıflandırılması için bir fosil kanıtı olarak değerlendirilmek için henüz daha çok tartışmalı durumdadır.

Bilimsel çalışmaların büyük çoğunluğu günümüz kuşlarının en son ortak atasının [[Kretase]] döneminde yaşadığında hemfikirdir ancak tahminler Kretase'nin orta dönemi ile son dönemi arasında değişir. Benzer şekilde günümüz kuşlarının ilk farklılaşmasının [[Kretase-Paleojen yok oluşu|Kretase-Tersiyer yok oluşu]]ndan önce mi sonra mı olduğu konusunda da bir görüş birliği yoktur. Bunun nedeni ortaya sürülen kanıtlardaki farklılıktır; moleküler tarihlemelerin çoğu Kretase döneminde bir evrimsel yayınım olduğunu gösterirken fosil kanıtlarının Senozoik yayınımı göstermesidir. Moleküler ve fosil kanıtları uzlaştırma için daha önceleri yapılan girişimlerde görüş birliğine ulaşılamamış ancak son zamanlarda daha kapsamlı fosil örneklemi ile [[moleküler saat]]i ayarlamanın yeni bir yolunu kullanan tahminler günümüz kuşlarının kökeninin Geç Kretase döneminin başlarında olmasına rağmen Kretase-Tersiyer yok oluşu civarlarında tüm ana gruplarda bir çeşitlilik artışı olduğunu göstermektedir.

===Kuş takımlarının sınıflandırılması===

Prum vd. tarafından 2015 yılında yapılmış çalışmaya dayanarak ve bazı klad adlarının Yuri vd. tarafından 2013 yılında yapılmış çalışmasından yararlanarak hazırlanmış günümüz kuşlarının ilişkilerini gösteren [[kladogram]]



Kuşların [[bilimsel sınıflandırma]]sı tartışmalı bir konudur. Sibley ve Ahlquist'in 1990'da yayımlanan *Phylogeny and Classification of Birds* (Kuşların Filogenisi ve Sınıflandırması) adlı eseri  bu konuda çığır açan bir eser olsa da sıklıkla üzerinde tartışılmakta ve sürekli olarak yeniden düzenlenmektedir. Kanıtların çoğu takımların sınıflandırılmasını doğru olduğunu göstermekte ancak bilim insanları takımların kendi aralarındaki ilişkiler konusunda fikir ayrılığına düşmektedirler; günümüz kuşlarının anatomisinden, fosillerden ve DNA'dan kaynaklanan tüm kanıtlar sorunu çözmek için bir araya getirilmiş olsa da büyük bir görüş birliği ortaya çıkmamıştır. Son zamanlarda yeni fosil ve moleküler kanıtlar günümüz kuş takımlarının evrimi hakkında giderek daha açık bir tablo ortaya koymakta yardımcı olmaktadır.

==Dağılım==



Kuşlar kıtaların tamamında ve karasal [[habitat]]ların çoğunda yaşar; en uç güney noktası [[Antarktika]]'nın 440&nbsp;km. içlerine kadar ulaşabilen *Pagodroma nivea* türünün üreme kolonilerinin bulunduğu yerdir. En fazla kuş [[biyoçeşitlilik|çeşitliliği]] tropik bölgelerde görülür. Önceleri bu yüksek çeşitliliğin tropiklerde daha büyük [[türleşme]] oranlarının sonucu olduğu düşünülmekteyse de son zamanlarda yapılan çalışmalar yüksek enlemlerde daha fazla türleşme oranı olduğunu ancak tropiklere göre daha fazla [[soy tükenmesi]] oranı nedeniyle çeşitliliğin daha az olduğunu göstermiştir. Birçok tür her yıl uzun mesafeler ve hatta okyanusları kat ederek göç eder; çeşitli kuş familyaları hem okyanus üzerinde hem de içinde yaşamak için [[adaptasyon]] sağlamıştır; bazı [[deniz kuşu|deniz kuşları]] yalnızca üremek için kıyıya gelirken bazı [[penguen]]lerin denizde 300 m. derinliğe kadar dalabildikleri kaydedilmiştir.

Çok sayıda kuş türü insanlar tarafından [[sokulmuş türler|sokuldukları]] bölgelerde üreme popülasyonları oluşturmuştur. Bu sokulmaların bazıları av hayvanı olarak sokulan [[bayağı sülün]] örneğinde olduğu gibi isteyerek yapılmıştır. Bazıları ise esaret altında yaşayan *Myiopsitta monachus* türü kuşların kaçarak Kuzey Amerika'nın bazı şehirlerine yerleşmesi gibi kaza sonucu gerçekleşmiştir. Aralarında [[sığır balıkçılı]], *Milvago chimachima*, ve [[galah]] türlerinin de bulunduğu bazı türler tarımsal uygulamaların yeni uygun habitatlar yaratması sayesinde özgün yaşam alanlarının çok daha ötesine yayılabilmişlerdir.

==Anatomi ve fizyoloji==


Diğer omurgalılarla kıyaslandığında kuşların vücut planında, çoğunlukla [[Uçma|uçuşu]] kolaylaştırmak için oluşmuş birçok sıra dışı [[adaptasyon]] görülür.

===İskelet sistemi===
İskelet çok hafif kemiklerden oluşur. Kemiklerde pnömatik kavite denilen ve [[solunum sistemi]] ile bağlantılı büyük ve hava dolu boşluklar bulunur. Erişkinlerin kafatasında kemikler birbirine kaynamıştır ve ek yeri görünmez. [[Göz çukuru|Göz çukurları]] büyüktür ve kemiksi bir [[septum]] ile ayrılmıştır. [[Omurga]] servikal, torasik, lumbar ve kaudal bölgelere ayrılır; servikal omurlar (boyun bölgesi) türler arasında değişkenlik gösterir ve oldukça esnektirler ancak ön torasik omurlarda hareket azalmıştır ve sonraki omurlarda ise yoktur. Son birkaç omur [[pelvis]] ile birleşerek sinsakrumu oluşturur. Kaburga kemikleri yassılaşmıştır ve uçamayan kuş takımları dışında kalanlarda uçma kaslarının bağlanabilmesi için [[sternum]] [[salma|karina]] şeklini almıştır. Ön üyeler kanatlara dönüşmüştür. Kanatlar türlere göre az ya da çok gelişmiştir; kanatlarını kaybettiği bilinen tek gruplar [[soy tükenmesi|soyları tükenmiş]] [[moa]] ve [[fil kuşu|fil kuşları]]dır.

===Boşaltım ve sindirim sistemi===
[[Sürüngenler|Sürüngen]]ler gibi kuşlar da ürikoteliktir yani [[böbrek]]leri kanlarından nitrojenli atıkları ayırır ve bunları [[üre]] ya da [[amonyak]] olarak değil de [[ürik asit]] olarak [[üreter]]ler yoluyla bağırsaklara boşaltır. Kuşların ne [[idrar kesesi]] ne de deve kuşları dışında dışa açılan üretra açıklığı vardır ve böbreklerden bağırsaklara geçen ürik asit dışkı ile birlikte yarı katı atık olarak dışarı atılır. Ancak sinek kuşları gibi kuşlar bilinçli şekilde ammonotelik olabilir yani nitrojenli atıkları amonyak olarak dışarı atabilirler. Kuşlar ayrıca memeliler gibi [[kreatinin]]i değil [[kreatin]]i dışarı atarlar. Bu madde ile bağırsaklardan geçen atıklar kuşun [[kloak]]ından dışarı atılır. Kloak çok işlevli bir açıklıktır; atıklar ondan dışarı atılır, birçok kuş türü kloaklarını birleştirerek çiftleşir ve dişiler yumurtalarını ondan geçerek yumurtlar. Ayrıca bazı kuş türleri regurjitasyon yoluyla dışarı peletler atar.

Besinleri depolamak için bir [[kursak]]ları ve dişlerinin olmamasını telafi etmek için yuttukları taşlarla besinleri öğüttükleri bir [[taşlık (anatomi)|taşlık]]ları olan kuşların [[sindirim sistemi|sindirim sistem]]leri kendilerine özgüdür. Kuşların çoğu uçuşa yardımcı olması için hızlı sindirme yönünde adaptasyon geçirmişlerdir. Bazı göçmen kuşlar, bağırsaklarındaki [[protein]]ler de dahil olmak üzere vücutlarının çoğu kısmındaki proteini göç sırasında ek enerji kaynağı olarak kullanmak üzere adaptasyon geçirmişlerdir.

=== Üreme sistemi ===
[[Palaeognathae]] türlerinin [[Apteryx|kivi]] haricindeki erkek kuşları, Anhimidae familyası haricinde [[Kazsılar|Anseriformes]] takımından bulunan erkek kuşlar ve [[Tavuksular|Galliformes]] takımındaki erkek kuşlarda bulunan [[kuş penisi|penis]], [[Neoaves]] [[klad]]ında yoktur. [[Tavuksular|Galliformes]] takımında ise Cracidae familyası haricinde penis tam gelişmemiştir. Kuşlardaki penis uzunluğunun sperm rekabeti ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Çiftleşme dışında kloakın içinde proktodeum kısmında saklı olarak durur. Dişi kuşlar ise spermin ilişkiden sonra daha uzun süre dayanmasını sağlayan sperm depolarına sahiptir. Bazı dişi kuş türlerinde sperm keseleri, spermi yüzlerce gün boyunca saklayabilmektedir. Bu mekanizma sayesinde birden fazla erkekten alınan spermler rekabet edebilmektedir. Dişi kuşların çoğu vücudunun sol kısmında tek bir asimetrik [[Yumurtalık|yumurtalığa]] ve [[yumurta kanalı]]na sahiptir. Birkaç kuş takımında ise çift yumurtalık görünür. Ancak bu türler bile genellikle tek yumurta kanalına sahiptir. Bazı kuş bilimciler bunun uçuşu kolaylaştıracak bir adaptasyon olduğunu düşünmüştür. Ancak erkek bireylerde iki testis görünür. Ayrıca kuş [[gonad]]larının üreme mevsimi dışında ciddi bir oranda küçüldüğü bilinmektedir. Ayrıca karasal kuşlarda tıpkı yumurtlayan bir memeli olan [[ornitorenk]]lerde olduğu gibi tek bir yumurtalık vardır. Durumun olası açıklaması yumurtanın yumurta kanalından yaklaşık bir gün boyunca geçerken bir kabuk geliştirmesidir. Eğer aynı anda iki yumurta gelişseydi hayati bir risk oluşacaktı.

Kuşlarda iki [[erkek]] ve [[dişi]] olmak üzere cinsiyet bulunur. Cinsiyet tayini memelilerdeki [[Eşey kromozomları|X ve Y kromozomu]] yerine Z ve W kromozomlarına bakılarak yapılır. Erkek kuşlarda iki Z kromozomu bulunur (ZZ) dişi kuşlarda ise bir Z ve bir W kromozomu bulunur.

Kuş türlerinin neredeyse hepsinde bireyin cinsiyeti döllenme sırasında belirlenir. Latince ismi *Alectura lathami* olan bir çalı hindisi türünde cinsiyetin ortam sıcaklığına bağlı belirlendiğine ilişkin çalışmalar olsa da daha sonra bunun sıcaklık etkisiyle cinsiyet bazlı ölümlerden kaynaklı erkek-dişi oranının azalması olduğu ortaya çıkmıştır.

=== Solunum sistemi ===
Kuşlar hayvanlar arasında en karmaşık solunum sistemine sahiptir. Aldıkları havanın 3/4'ü akciğeri geçerek kemiklerdeki akciğerle bağlantılı hava keselerine gider. Kalan 1/4'ü ise akciğerlerde solunum için kullanılmaktadır. Soluk verme işleminde ise akciğerdeki kirli hava dışarı çıkarken eşzamanlı olarak hava keselerinde bulunan temiz hava akciğere döner. Bu sayede kuşlar hem soluk alırken hem de soluk verirken akciğerlerinde temiz hava bulunur. Ses üretimi [[sirinks]] denilen göğüs gırtlağında gerçekleşir. [[Soluk borusu|Trakenin]] alt ucunda bulunan bu kas grubu, trakenin altında bulunan timpanik zarları birleştirir. Bu organ kuşların soluk yardımıyla ses telleri olmadan ses üretmesini sağlar. Soluk borusu bazı türlerde uzayarak sesin yüksekliğini arttırır.

== Davranışları ==

Kuşlarda, beynin gelişmiş olmasına bağlı olarak davranış şekilleri karmaşıklaşmıştır. Özellikle sesle iletişim kurulması gelişmiştir. İnsan dışında başka bir canlının sesini taklit etme özelliği sadece kuşlarda bulunur. Ses analizleri tür ayrımlarında bir kriter olarak kullanılır. Beslenme- kur yapma, saldırma ve korunma ile ilgili davranışlar türden türe farklılık gösterir.

=== Kış uykusu ===
Kuşlar kural olarak, Çobanaldatanlar ([[Caprimulgidae|Caprimulgiformes]]) haricinde kış uykusuna yatmazlar. Kış uykusu sırasında *Phalaenoptilus nuttallii'' türü vücut sıcaklığını 7&nbsp;°C'ye kadar düşürmez.

### Göç

Kuşlarda göç, yılın belli bir dönemini, kuluçkaya yattığı yerden uzak olarak geçirmek anlamına gelir. Gezici kuşlar, kuluçka yerinden değişik yönlere doğru kısmen ayrılan kuşlardır. Yerli kuşlar ise, sürekli kuluçka bölgesinde kalan kuşlardır. Her üç grubunda arasında geçiş formu gruplar bulunmaktadır. Göç davranışı, kuluçka bölgesinde geçici olarak besinin azalması ile ortaya çıkabilir. Kuzeydeki kuşların soğuk mevsimle ve bitkilerin yapraklarını dökmesiyle göç ettikleri bilinir. Örneğin su kuşlarının yaşadıkları yerde suların buz tutmasıyla ya da güneyde yaşayanlarda kuraklık nedeniyle yazın kuzeye de göç davranışı başlar. Çoğu kuşta, kışlama ve kuluçkaya yatma bölgeleri kalıtsal bir birlik olarak saptanmıştır. İlkbaharda ya da yazın iç, kısmen dış etkilerle göç başlatılır.

## Ayrıca bakınız
* Kuşlar listesi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Avionary  Western Palearctic Birds in 44 Languages