536 Volkanik kışı

**536'daki volkanik kış**, son 2000 yılda Kuzey Yarımküre'deki iklimsel soğumanın en çetin ve uzun süreli dönemiydi. Volkanik kışa, çeşitli kıtalarda önerilen birkaç olanaklı yerdeki bir püskürme neden oldu. Düşük sıcaklıkların etkisi Avrupa ötesine yayılmasına karşın, volkanik kışın çoğu çağdaş anlatımı, Doğu Roma İmparatorluğu'nun başkenti Konstantinopolis'teki yazarlardan alınmıştır. Modern bilim, MS 536'nın başlarında (ya da olasılıkla 535'in sonlarında), atmosfere büyük miktarlarda sülfat aerosolleri püskürten bir patlamanın Dünya yüzeyine ulaşan güneş radyasyonunu azalttığını ve atmosferi birkaç yıl boyunca soğuttuğunu belirledi. Mart 536'da Konstantinopolis, kararmış gökyüzü ve daha düşük sıcaklıklar deneyimlemeye başladı.

536'da yaz sıcaklıkları, Avrupa'da 2,5 santigrat derece kadar (4,5 Fahrenheit derece) normalin altına düştü. 536'daki volkanik kışın kalıcı etkisi, bir diğer volkanik patlamanın yaz sıcaklıklarının Avrupa'da 2,7 santigrat derece kadar (4,9 Fahrenheit derece) normalin altına düşmesine neden olduğu 539-540'ta arttı. 547'de daha soğuk dönemi uzatmış başka bir volkanik patlama olduğuna yönelik kanıt vardır. 541'de başlayan Justinianus Vebası'nın eşlik ettiği volkanik patlamalar; verimsiz hasatlara, kıtlığa ve milyonlarca ölüme neden olmuş ve 536'dan 660'a kadar süren Geç Antik Küçük Buz Çağı'nı başlatmıştır.

Orta Çağ bilgini Michael McCormick, 536'nın yaşamak için tarihteki en kötü yıl olduğunu yazdı: "Eğer en kötü yıl değilse bile, yaşamak için en kötü dönemlerden birinin başlangıcıydı." 

## Yazılı kanıt
Romalı tarihçi Procopius, MS 536'da Vandallarla yapılan savaşlarla ilgili raporunda şunları kaydetti: "Bu yıl içinde çok korkunç bir işaret gerçekleşti. Çünkü güneş, ışığını parlaklıktan yoksun saçıyordu... ve güneş tutulmasındaki güneşe fazlasıyla benziyordu, çünkü saçtığı ışınlar net değildi."

538'de Romalı devlet adamı Cassiodorus, 25. mektupta astlarından birine aşağıdakileri betimledi:

* Güneş ışınları zayıftı ve "mavimtırak" bir renk ortaya çıktı.
* Öğle vakti, yerde insanlardan hiçbir gölge görünmüyordu.
* Güneşten gelen ısı güçsüzdü.
* Ay, dolunayken bile "görkemden yoksundu"
* "Fırtınalardan yoksun bir kış, ılıman olmayan bir bahar ve ısısız bir yaz"
* Uzun süreli don ve mevsimsiz kuraklık
* Mevsimler "hepsi birbirine karışmış gibi görünüyor"
* Gökyüzü, uzun süresi dışında, tıpkı bulutlu havalarda olduğu gibi "yabancı unsurlarla harmanlanmış" olarak tanımlanır. "Gökyüzüne bir post gibi gerildi" ve güneşin sıcaklığıyla birlikte güneşin ve ayın "gerçek renklerinin" görülmesini engelledi.
* Hasat sırasında elmaların sertleşmesine ve üzümlerin ekşimesine neden olan donlar.
* Bu duruma dayanmak için depolanmış yiyecekleri kullanma ihtiyacı.
* Sonraki mektuplar (no. 26 ve 27), yaygın bir kıtlığı giderme planlarını tartışıyor.

Süryani Ortodoks Kilisesi patriği olan Suriyeli Michael (1126-1199), 536-537 yılları arasında güneşin bir buçuk yıl boyunca zayıf bir şekilde parladığını yazdı.

Galce İrlanda Analleri  aşağıdakileri kaydetti:

* "MS 536 yılında ekmek yokluğu" - Ulster Annals
* "MS 536-539 yıllarından kalma bir ekmek yokluğu" - Annals of Inisfallen

10. yüzyılın ortalarına ait *Annales Cambriae*, 537 yılı için kayıt yapar:

* "Arthur ve Medraut'un düştüğü ve Britanya ile İrlanda'da büyük ölümlerin yaşandığı Camlann Savaşı ." 

Bir dizi bağımsız çağdaş kaynak tarafından daha başka fenomenler bildirildi:

* Düşük sıcaklıklar, hatta yaz boyunca kar bile (Çin'de Ağustos ayında kar yağdığı ve bunun hasadın gecikmesine neden olduğu bildirildi) 
* Geniş çaplı mahsul azlığı 
* Orta Doğu, Çin ve Avrupa'da "yoğun, kuru bir sis" 
* Moche kültürünü etkileyen Peru'daki kuraklık 

Bu döneme ilişkin başka kanıt kaynakları da vardır.

## Bilimsel kanıt
Belfast Kraliçe Üniversitesi'nden dendrokronolog Mike Baillie tarafından yapılan ağaç halkası analizi, 536'da İrlanda meşesinde anormal derecede küçük bir büyüme ve 542'de parçalı bir iyileşmeden sonra bir başka keskin düşüş gösteriyor. Grönland ve Antarktika'dan buz çekirdekleri, geniş bir asidik toz örtüsünün kanıtı olan yaklaşık 534 ± 2'deki önemli sülfat çökellerinin kanıtını göstermektedir.

## Olası açıklamalar
Başlangıçta, MS 536'daki iklim değişikliklerine üç olası kaynaktan birinin neden olduğu teorileştirildi:

:# Bir yanardağın püskürmesinden sonra havaya atılan küller veya tozlar ("volkanik kış" olarak bilinen bir fenomen).
:# Bir göktaşı tarafından.
:# Bir veya daha fazla kuyruklu yıldız tarafından.

2008 yılında, buz çekirdeklerindeki sülfat çökellerinden yeni bulunan kanıtlar elde edildi. Kanıtlar yanardağ hipotezini güçlü bir şekilde destekledi ve meteorlar veya kuyruklu yıldızlar gibi "dünya dışı nedensel bir olay" olasılığını dışladı. MS 6. yüzyıldaki sülfat yükselişi, 1816'da, halk arasında " Yazsız Yıl " olarak bilinen ve Sumbawa'daki Tambora Yanardağı'nın patlamasıyla bağlantılı olan 1816'daki daha düşük iklimsel sapma olayına eşlik eden ani yükselişten bile daha yoğundu.

1984'te R. B. Stothers, olayın Papua Yeni Gine'deki şimdi Yeni Britanya'da bulunan Rabaul yanardağından kaynaklanmış olabileceğini varsaydı.

1999'da David Keys, Krakatoa yanardağının o zamanda patladığını ve değişikliklere neden olduğunu öne sürdü. Cavaca *Kralların Kitabı* tarafından 416'da oluştuğu açıklanan bir Krakatoa püskürmesinin aslında 535-536'da gerçekleştiği ileri sürülmektedir, 416'da böyle bir patlamanın başka bir kanıtı yoktur. 

2010 yılında, Robert Dull, John Southon ve meslektaşları, El Salvador'un merkezindeki Ilopango kalderasının Tierra Blanca Joven (TBJ) patlaması ile 536 olayı arasında bir bağlantı olduğunu öneren kanıtı sundular. Daha önce yayınlanmış radyokarbon kanıtları, küresel iklim düzensizliği ile tutarlı olan 408-536  iki sigma yaş aralığını öne sürse de, 536 ve Ilopango arasındaki bağlantı, Steffen Kutterolf ve meslektaşlarınca incelenen Orta Amerika Pasifik kenarı deniz çökel çekirdeklerinin, plinius patlaması benzeri TBJ patlamasının önceden düşünülenden çok daha büyük olduğunu göstermesine dek açıkça yapılamamıştır. Bir TBJ piroklastik akışı tarafından öldürülen tek bir ağacın ardışık büyüme artışlarındaki radyoaktif karbon-14, hızlandırıcı kütle spektrometrisi kullanılarak ayrıntılı olarak ölçüldü; sonuçlar ağacın öldüğü yıl olarak 535 tarihini destekledi. TBJ olayı için korunumlu bir toplu tefra hacmi 84&nbsp;km3 hesaplandı ve bu Volkanik Patlayıcılık İndeksi 6+'lık bir olayı ve 6.9 büyüklüğü gösterir. Sonuçlar, Ilopango TBJ püskürme boyutunun, enleminin ve yaşının Larsen ve ark.'nın (2008) buz çekirdeği sülfat kayıtları ile tutarlı olduğunu önerdi. Daha sonraki araştırma MS 539/540 tarihini önerdi. Yine de, diğer kanıtları inceleyen daha yeni bir çalışma, patlamayı şimdi MS 431 yılına kadar tarihlendiriyor.

2015'te yapılan bir araştırma, Kuzey Amerika volkanlarının olası bir aday olarak kabul edildiği "535 veya 536'nın başlarında" büyük bir patlama teorisini daha ileri destekledi. Ayrıca, 539-540'ta, olasılıkla tropiklerde olan ve ilk patlamanın soğuma etkilerini yaklaşık 550'ye kadar sürdürecek olan ikinci bir patlamanın sinyallerini de tanımladı.

2018'de Harvard Üniversitesi araştırmacıları, nedenin İzlanda'da 536'nın başlarında patlayan bir volkanik püskürme olduğunu öne sürdüler. Ancak, önceki çalışmanın yazarı *[[Science]]* dergisine Kuzey Amerika hipotezini gözden çıkarmak için kanıtın yetersiz olduğunu söyledi.

Bugüne kadar, MS 536'da başlayan volkanik kış için üzerinde geniş çapta anlaşmaya varılmış bir tek kaynak volkan yoktur ve 536 ila 540 arasındaki aşırı soğuğun, o yıllardaki birden fazla volkanik olayın sonucu olabileceği olasılığı sürmektedir.

## Tarihi sonuçlar
536 olayı ve sonraki kıtlık, Göç Dönemi'nin sonunda İskandinav elitleri tarafından biriktirilen altınlar için bir açıklama olarak önerilmiştir. Altın olasılıkla tanrıları yatıştırmak ve güneş ışığını geri almak adına bir kurbandı. Fimbulwinter ve Ragnarök gibi mitolojik olaylar, bu olayın kültürel belleğine dayalı olarak teorize edilir.

David Keys tarafından yazılan bir kitap, iklim değişikliklerinin Justinianus Vebası'nın (541-549) ortaya çıkması, Avarların düşüşü, Moğol kabilelerinin batıya göçü, Sasani İmparatorluğu sonu, Gupta İmparatorluğu'nun çöküşü, İslam'ın yükselişi, Türk kabilelerinin genişlemesi, Teotihuacán'ın düşüşü gibi çeşitli gelişmelere katkıda bulunduğunu ileri sürüyor. 2000 yılında, bir 3BM Television prodüksiyonu (WNET ve Channel Four için) Keys'in kitabından yararlandı. Belgesel, *Felaket!* *How the World Changed* adı altında, PBS'nin *Secrets of the Dead* dizisinin bir parçası olarak ABD'de yayınlandı. Ancak, Keys ve Wohletz'in fikirleri ana akımdan kabul görmez. İngiliz arkeolog Ken Dark, Keys'in kitabını incelerken, "Kitapta sunulan bariz kanıtların çoğu, zayıf kaynaklara dayalı veya basitçe yanlış olduğundan son derece tartışmalıdır. [. . . ] Bununla birlikte, hem küresel kapsamı hem de yaygın bir değişim zamanı olarak MS 6. yüzyıla yapılan vurgu dikkate değerdir ve kitap birçokları için yeni olacak bazı karanlıkta kalan bilgiler içermektedir. Ancak, merkezi tezini kanıtlamakta başarısız oluyor ve tartışılan birçok değişiklik için ikna edici bir açıklama sunmuyor".

Yakın tarihli bir kitabında (2020) filolog Andrew Breeze, Camlann Savaşı da dahil olmak üzere bazı Kral Arthur olaylarının, bir önceki yılın iklim değişikliğiyle ilişkili kıtlığın bir sonucu olarak 537'de gerçekleşerek tarihi olduğunu savunuyor.

## Ayrıca bakınız

* Tierra Blanca Joven püskürmesi
* Laki
* 1257 Samalas patlaması
* Fimbulwinter
* 1315-1317 Büyük Kıtlık
* Tambora Dağı'nın 1815 patlaması, şimdiye kadar kaydedilen en büyük patlama
* Justinian I, o zamanki Roma imparatoru
* 1452/1453 gizemli patlama 
* Minos patlaması
* Yazsız Yıl, 1816
* 946 Paektu Dağı'nın patlaması
* İzlanda'nın Volkanizması

## Konuyla ilgili yayınlar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Levy, David (ed.), *The Scientific American Book of the Cosmos*, , 2000, (Google Print, p. 186)
* 
* 
* 

## Dış bağlantılar
* "536 ve hepsi" , Real Climate, Mart 2008.
* CCNet Tartışması: Reklam 536–540 Gizemi: Küresel Felaket mi, Bölgesel Olay mı, Modern Efsane mi?

## Notlar

## Kaynakça