Müesses nizam

**Müesses nizam** veya **kurulu düzen**, sosyolojide ve siyaset biliminde bir toplumu, bir örgütü veya bir kurumu kontrol eden ve egemen sosyal grup olan elit grubu tanımlar. Güç pratiğinde "müesses nizam" genellikle kendini seçen, kapalı bir elit grubu ifade eder ve belirli kurumlarda köklü bir şekilde yerleşiktir - bu nedenle, nispeten küçük bir sosyal sınıf tüm sosyo-politik kontrolü sağlayabilir.

1955 yılında gazeteci *Henry Fairlie* günümüzdeki anlamında "müesses nizam" terimini sosyal olarak tanınmış ve siyasi olarak önemli kişiler ağı anlamında gündeme getirdi:

Sonuç olarak, müesses nizam terimi Londra basınının yaygın kullanımı haline geldi. *[[Oxford English Dictionary]]*, Fairlie'nin köşe yazısını İngilizcede "established church" olarak tanımlanan resmi İngiliz Kilisesi gibi terimlerin kullanımını ortaya çıkaran kaynak olarak gösteriyor. Ayrıca, sosyoloji jargonunda bir dışlanan kişi, düzenin üyesi olmayan kişidir.

## Avustralya
Avustralya'da müesses nizam terimi genellikle hem ana siyasi partilere hem de bu partilerin arkasındaki güçlere atıfta bulunmak için kullanılır. Amir Abedi 2004 yılında yayımlanan *Anti-political Establishment Parties: A Comparative Analysis* adlı kitabında İşçi Partisi ve koalisyon partilerini (Liberal Parti ve Ulusal/Ülke Partisi) "düzen partileri" olarak adlandırır.

## Kanada
Orijinal Kanada Kurumu, Britanya ve Amerikan modellerinin bir karışımı olarak başladı ve siyasi atamalar ile iş yeteneğini birleştirdi. Fransızca konuşan Kanada'da, Katolik Kilisesinin yerel liderleri büyük bir rol oynadı. Family Compact, Anglofon Kanada'da tanımlanabilir ilk Kanada Kurumu olarak ortaya çıktı.

Gazeteci Peter C. Newman, 1975 yılında yayımlanan The Canadian Establishment adlı kitabında modern Kanada Kurumunu tanımlamıştır. Kitap, o dönemde Kanada'da yaşayan en zengin kişi ve aileleri kataloglamıştır. Newman, belirlediği özel kişilerin çoğunun özellikle medya ve toplu taşıma sektöründe önde gelen iş liderleri olduğunu bildirir. Newman'a göre, bu eski ailelerin birçoğu 21. yüzyıla kadar önemlerini korumuşlardır.

Anglo-Amerikan gazeteci Peter Brimelow'a göre, Newman'ın kurumu, yeni bir sınıf tarafından gölgelendi. The Patriot Game adlı kitabı, "Kanada milliyetçiliğini teşvik etmek üzerine kurulu siyasi, bürokratik ve akademik kuruluşa saldırıyor. Federal Liberal Parti'yi bu modern Kanada kimliğinin yaratıcısı olarak tanımlıyor ve bunun artık Kanada'nın ulusal siyasi ve kültürel elitinde yaygın bir hastalık olduğunu iddia ediyor."

## Hong Kong
Terim aynı zamanda Hong Kong'un siyasetinde de kullanılır, burada siyasi partiler, toplum grupları, ticaret odaları, sendikalar ve Çin Komünist Partisi ve Hong Kong Hükûmeti'ne işbirlikçi ve sadık olan bireyler genellikle kendilerini "pro-Pekin" veya "kurum yanlısı" olarak adlandırır (çoğunlukla kendileri tarafından). Terim ilk kez 2004 yılında ortaya çıktı.

## Birleşik Krallık
Birleşik Krallık'ta, "düzen" olarak kabul edilen birçok köklü grup bulunmaktadır: bunlar kraliyet ailesi, soyluluk ünvanı, toprak sahibi asilzadeler, Eton Koleji ve Harrow Okulu gibi prestijli devlet okulları, özel danışma kurulu, üst düzey devlet memurları, avukatlar, akademisyenler, İngiliz Anglikan Kilisesi papazları, finansçılar, sanayiciler, silahlı kuvvetler ve diğer meslek gruplarıdır.

## Amerika Birleşik Devletleri

Amerika Birleşik Devletleri'nde, "düzen" terimi genellikle Cumhuriyetçi Parti ve Demokrat Parti gibi iki partili siyasi sistemle ilişkilendirilir. Bu partiler genellikle işçi karşıtı politikalara, federal politikalara destek ve şirket çıkarlarının korunmasına yönelik benzerlikleriyle bilinir. Bu terim, "düzen" kelimesinin 1955 yılında kullanılmaya başlamasına atıfta bulunur ve şirketler, siyasetçiler, devlet kurumları ve bazı sosyal gruplar arasındaki karmaşık güç ve ilişkiler ağını ifade eder.

"Düzen" aynı zamanda Amerikan toplumunda, kültüründe ve siyasetinde çoğu zaman hakim olan, eğitim, oy hakkı ve arazi sahipliği gibi konularda avantajlara sahip olan Beyaz-Anglo Sakson Protestanlar (WASP'lar) olarak adlandırılan bir grupla ilişkilendirilir. 1950'lerde, Yeni Sol, WASP'ların Amerikan toplumundaki hakimiyetini eleştirmiştir. Bazı önde gelen Amerikan aileleri yıllar boyunca orantısız bir şekilde zenginlik elde etmiş ve siyasi alanda orantısız bir güç kullanmışlardır. Uzmanlar, C. Wright Mills'in "elitler" olarak adlandırdığı ve dış politika gibi politika alanlarında liderlik topluluklarından bahseder.  Bu ailelerin birçoğu genellikle Boston, New York City, Philadelphia ve Rhode Island'daki Newport gibi daha eski Doğu Yakası şehirleriyle bağlantıları vardır. Bu türden birbirine bağlı elit ailelerin bir grubu ise Boston Brahminleri'dir. Doğu Yakası'nın bürokratik kesimi, çoğunlukla Ivy League üniversiteleriyle ve New England ve Kuzeydoğu'daki hazırlık okullarıyla ilişkilidir. Güney Amerika Birleşik Devletleri'nde ise Virginia'nın İlk Aileleri, bir Düzen örneğidir.

Geleneksel olarak, WASP (Beyaz-Anglikan-Protestan) ve Protestan kökenli aileler, Anglikan (Episkopal), Presbiteryen, Birleşik Metodist, Kongregasyonalist ve diğer anaakım Protestant mezhepleriyle ilişkilendirilmiştir. Pew Araştırma Merkezi'ne göre, Episkopal Kilise, "genellikle Amerikan düzeniyle en yakından ilişkilendirilen dini kurum olarak görülmüş ve politika ve iş dünyasında ülkenin en önemli liderlerini yetiştirmiştir." 

## Türkiye
Çok partili dönemde Türkiye siyasetinde "müesses nizam" terimi sıklıkla Atatürkçüler, askerler, yargı kademesi ile ilişkilendirilmiştir. Günümüzde ise, bu terimin 2002 yılından bu yana değişen siyasi dinamikler sonrasında Adalet ve Kalkınma Partisi yanlısı olduğu söylenen sermaye (beşli çete tartışmaları), hükûmet yanlısı medya ve bürokrasi için kullanıldığı da görülmektedir.

2023 yılında gazeteci Nagehan Alçı "müesses nizam" terimini yeniden gündeme getirerek, *"Müesses nizamın şu an en çok nefret ettiği ve karşısında koyduğu isim [[Ekrem İmamoğlu]]... Ekrem İmamoğlu'nun yargı sürecinin Yargıtayda onanmasını ve siyasi yasak getirilme olasılığını kuvvetli görüyorum. Bu tabi son derece tartışmalı bir şey olur ama böyle bir şey öngörüyorum."* ifadelerini kullandı.

## Ayrıca bakınız

* Otoriteryanizm
* Ahbap çavuş ilişkisi
* Derin devlet
* Yeter! Söz Milletindir!
* İktidar
* Güçlü lider

## Kaynakça

## Daha fazlası için

* 
* Campbell, Fergus. *The Irish Establishment 1879–1914* (2009)
* Dogan, Mattéi, *Elite configurations at the apex of power* (2003)
* Hennessy, Peter. *The great and the good: an inquiry into the British establishment* (Policy Studies Institute, 1986)
* Jones, Owen. *The Establishment – and how they get away with it* (Penguin, 2015)
* Kauppi, N. and Madsen, M.R., eds. *Transnational Power Elites: The New Professionals of Governance, Law and Security* (Routledge, 2013). online 
* Page, E.C. *People Who Run Europe* (1997).
* Rovere, Richard. *The American establishment and other reports, opinions, and speculations* (1962), a famous spoof; it is online 
* Silk, Leonard Solomon and Mark Silk. *American Establishment* (1980)
* Valentine, C. *The British Establishment, 1760-1784: An Eighteenth-Century Biographical Dictionary* (University of Oklahoma Press, 1970)
* Wodak, Ruth. "The “Establishment”, the “Élites”, and the “People”." *Journal of Language and Politics* 16.4 (2017): 551-565. online