Vela (takımyıldız)

**Yelken takımyıldızı** (Latince: **Vela**), Güney Göksel Yarımkürede yer alan bir takımyıldızdır. *Vela* adı Latincede gemi yelkenleri anlamına gelir. Bu isim, daha önceki takımyıldız adlandırmalarında bir gemi olarak tasavvur edilen *[[Argo Navis]]* takımyıldızının yelkenini oluşturan parçası olmasından ötürü verilmiştir. Argo Navis daha sonra Karina, Pupa ve Yelken takımyıldızı olarak üç bölüme ayrılmıştır. Görünür büyüklüğü 1,8 olan en parlak yıldızı, bileşenlerinden biri gökyüzündeki en yakın ve en parlak Wolf-Rayet yıldızı olan sıcak mavi çoklu yıldız Gama Velorum'dur. Delta ve Kappa Velorum yıldızları, Epsilon ve Iota Carinae ile birlikte "Sahte Haç" olarak bilinen bir asterizmi oluşturur. 1,95 büyüklüğe sahip Delta ise aslında üçlü veya beşli bir yıldız sistemidir.

## Tarihçe
Argo Navis, 2. yüzyılda yaşamış astronom Batlamyus'un listelediği 48 klasik takımyıldızdan biriydi ve Yunan mitolojisinde İason ve Argonotların Altın Post'u aramak için kullandıkları *[[Argo (gemi)|Argo]]* gemisini temsil ediyordu. Alman kartograf Johann Bayer, bu takımyıldızı 1603 tarihli *[[Uranometria]]*sında tasvir etti ve yıldızlarına Alfa'dan Omega'ya kadar Bayer belirtmeleri verdi, fakat takımyıldız Kuzey Yarımküre'den tam olarak görünür olmadığı için haritası hatalıydı.

Argo, 1752'de Fransız astronom Nicolas Louis de Lacaille tarafından daha doğru bir şekilde haritalandı ve Carina (omurga), Vela (yelkenler) ve Puppis (kıç güvertesi) olmak üzere alt bölümlere ayrıldı. Bu bölünmeye rağmen Lacaille, Argo'nun Bayer belirtmelerini korudu. Bu nedenle Karina, başlangıçta Argo Navis'e atanmış Alfa, Beta ve Epsilon'a sahipken, Yelken'in en parlak yıldızları Gama ve Delta, Pupa'nın en parlak yıldızı ise Zeta'dır ve diğer yıldızlar buna göre devam eder.

## Özellikler

Yelken takımyıldızını kuzeyde Pompa ve Kumpas, kuzeybatıda Pupa, güney ve güneybatıda Karina ve doğuda Erboğa takımyıldızları çevreler. 500 derece karelik bir alan kaplayan Yelken, büyüklük açısından modern 88 takımyıldız arasında 32. sırada yer alır. Uluslararası Astronomi Birliği tarafından 1922'de kabul edilen takımyıldızın üç harfli kısaltması "Vel" dir.

Eugène Delporte tarafından 1930'da belirlenen resmi takımyıldız sınırları, 14 parçadan oluşan bir çokgen ile tanımlanır. Ekvatoral koordinat sisteminde bu sınırların sağ açıklık koordinatları  ile  arasında, dik açıklık (deklinasyon) koordinatları ise  ile  arasında yer alır.

## Öne çıkanlar
### Yıldızlar
Bu takımyıldızın en parlak yıldızı γ Velorum 1,75 kadir parlaklığında bir süperdevdir. Bu yıldız aslında, ana bileşeni gökyüzündeki en parlak Wolf-Rayet yıldızı olmasıyla meşhur olan beş yıldızdan oluşan bir yıldız sistemidir. Bu yıldıza kimi zaman, astronot Roger Chaffee'nin adının tersten yazılışı olarak "Regor" da denilir.

### Sahte Haç
Sahte Haç δ Velorum, κ Velorum, ι Carinae ve ε Carinae yıldızlarının oluşturduğu bir yıldız desenidir. Bu adlandırmanın sebebi, bazen Güneyhaçı takımyıldızıyla karıştırılması ve yıldızlara bakarak yön bulmada hatalara sebep olmasıdır.

### Derin uzay nesneleri
Yelken takımyıldızı bölgesindeki ilgi çekici nesnelerden biri NGC 3132 (diğer adıyla, *Güneyin Halka Bulutsusu*) gezegenimsi bulutsusu, bir diğeri Yelken Süpernova Kalıntısıdır. Bu kalıntı, Dünya'dan 10.000 yıl önce görüldüğü düşünülen bir süpernovadan arta kalan bir bulutsudur. Ayrıca bu kalıntı, optik olarak belirlenmiş ilk atarcayı da barındırır.

Gum Bulutsusu belirsiz bir salma bulutsusudur. Bir milyon yıl önce gerçekleşmiş bir süpernovanın kalıntısı olduğu düşünülmektedir.

## Kaynakça