Awa’uq Katliamı

**Awa'uq Katliamı** (İngilizce *Awa'uq* ya da *Awa’uq Massacre*, *Attack of Awa'uq*, *Refuge Rock Massacre*, *Battle of Refuge Rock*), Rus Amerikası döneminin kurulum yıllarında Alaska'da 14 Ağustos 1784 tarihinde Rus kürk tüccarı Grigoriy Şelihov önderliğinde misket tüfeği ile savaş topları bulunan 130 kadar Rus promışlennik tarafından Kodiak Adası'ndaki Old Harbor'un hemen güney karşı sahilinde yer alan ve Kodiak Takımadası'nın üçüncü en büyük adası olan Sitkalidak adasının orta güney ucunda Partition Cove denen koyun ortasında yer alan üstü düz uçurum gibi yüksek **Awa'uq** kaya-adacığına sığınan Kodiak Adası'ndaki Qik'rtarmiut kabilesinden Supiklerin 2000 (ya da daha fazla: 2.500-3.000) kadarının çoluk çocuk intikamvari vahşice katledilmesidir. Saldırıda Ruslardan herhangi bir kayıp verilmemiştir. 1992 yazında yapılan kazıda künt (ucu sivri olmayan, küt) bir tokmak/sopa nesneyle kafataslarının ezildiği de görülmüştür. Amerika'nın Ruslar tarafından sömürgeleştirilmesi sürecinde işlenen en büyük ve en vahşi katliam olan Awa'uq Katliamı arkeolog Rick Knecht'e göre Wounded Knee Katliamı'nın Alaska versiyonudur (*Wounded Knee of Alaska*). Bu katliam (*massacre*), Rusların Alaska'daki Supik topraklarına yayılmasını ve yerleşmesini vahşi biçimde sağladığı gibi Kodiak Adasındaki Supikler için de sonun başlangıcı olmuştur. 1784-1864 Rus döneminde Ruslarca Aleutlarla bir tutulan Yupik halklarından en güneyde yaşayanı olan ve Pasifik Yupikleri de denen Supiklere günümüzde gerçek adları olan *Sugpiaq* yanında hâlâ Rus dönemindeki Aleut kelimesinden bozma olan *Alutiiq* adı da verildiği gibi, 2000 ABD Nüfus Sayımı'nda Alaska yerlileri kabile birliklerine göre düzenlenen etnik kod listelerinde doğrudan "Aleut" kelimesiyle nitelendirilmiştir.

Rusların Supik topraklarına yerleşmelerinin hemen ardından bu katliamın olmasıyla birlikte Kodiak'taki Supik kültürü ile varlığı büyük ölçüde yara almış, kalanları bugün dahi toparlanamamıştır. Deniz samuru kolonilerine göz dikerek deniz kürk ticaretini Aleut Adalarından Kaliforniya kıyılarına kadarki Rus Amerikasının güney kıyılarına yayıp tekel imparatorluğu kuran Şelihov-Golikov Kumpanyası dönemiyle onun yeniden yapılandırılmış biçimi olan Rus-Amerikan Kumpanyası dönemine denk gelen 1784-1818 yılları “Supik tarihinin en karanlık dönemi” (*darkest period of (Sugpiaq) history*) olarak adlandırılmaktadır.

Katliamdan 67 yıl sonra Kodiak Adası'nı ziyaret eden Fin doğa bilimci Henrik Johan Holmberg'in katliam hakkında birincil kaynağı Arsenti Aminak'tır:

## Yer
Supikçe **Awa'uq** (harfiyen «we are numb» ya da «to become numb»; krş. *awaluni* «get numb») İngilizce **Refuge Rock** Rusça **Разбитое кекур** *Razbitoye kekur* (Razbitoi kekur) olarak adlandırılan katliam mahali Sitkalidak adasının orta güney ucunda Partition Cove denen koyun ortasında refüj (orta kaldırım) gibi duran üstü düz yüksek  =  tipinde kaya-adacıktır.

Denizin ortasında yükselen kayalık geçmişte Supiklerin savaş (Supikçe *anguyuak*) sırasında düşmanlarından korunmak için sık sık sığındıkları ulaşılması zor doğal korunaktır.

Donald J. Orth tarafından kaleme alınıp 1967 yılında ABD hükûmetince basılan *Dictionary of Alaska Place Names* («Alaska Yer Adları Sözlüğü») adlı 1084 sayfalık kitapta *Refuge Rock* ya da *Awa'uq* veya *Razbitoi kekur* adları geçmiyor, yalnızca *Partition Cove* bulunuyor. Buna karşın *Sitkalidak Island* maddesinde adın varyeteleri *Isla de Soto, Kukan Island, Kunakan Island, Ostrov Salthidak, Ostrov Syakhlidok, Ostrov Syatkhlidak, Sachlidok Island, Sadlidok Island, Saklidok Island, Saklidov Island, Sakthidak Island, Satklidak Island, Scachlitak Island, Shagitak Island, Siaklidok Island, Siaktklidak Island, Zatchlitschak Island* biçiminde sıralanıyor.

## Arka plan

Rus İmparatorluğu adına keşif gezisine çıkan Vitus Bering ile Aleksey Çirikov'un 1741 yılında Aleut Adaları'nın Rusya'ya en yakın kısmı olan Komandor Adaları'nı keşfetmeleriyle birlikte Rus sömürgeleştirmesi ile Rus Amerikası ([1733 -] 1741 - 1867) dönemi başlamış oldu. Bu yeni dönemle birlikte deniz kürk ticaretinin birincil elemanları olan ve promışlennik adı verilen Rus kürk tüccarı ve yerleşimciler Aleut topraklarına yayılmaya ve buralarda yerli Aleutları köleleştirip kürk avı için kullanmaya başladılar.

Rus kürk tüccarlarının Supik topraklarında kurdukları ilk yerleşim ise 1784 yılında Kodiak Adası'nın güneydoğu kıyısında Three Saints Koyu'ndadır ve burası tüccarların reisi Grigoriy Şelihov'un ilk karargâhıdır.

Kodiak Adası ve yakın çevresindeki Batı Supikleri (*Kaniagmiut*) diğer Alaska yerlileri (batıda ırkdaşları Aleutlar, doğuda Kızılderili Denağinalar, kuzeyde ise soydaşları Yupikler) ile yaptıkları ticaret hariç, Rus kürk tüccarları 1784 yılında topraklarına gelene kadar oldukça özerk kültür olmuşlardı. Supik savaşçılar 1784 Awa'uq Katliamına kadar düşmanca saldırıları püskürtmeyi başarmışlardı. Supik savaşçıların silahları ahşap zırh ve oklardır.

Kodiak'ın Rus kürk tüccarlarınca işgalinin ilk yıllarının canlı tanığı olan ve Awa'uq Katliamını yaşayan Arsenti Aminak 1851 yılında adayı ziyaret eden Fin doğa bilimci Henrik Johan Holmberg'in birincil sözlü tarih kaynağıdır ve adaya gelen ilk Rus gemilerini Kodiak Adasının güneyindeki Akhiok yakınlarında önce dev bir balina sandıklarını sonra ise ilk kez kokladıkları geminin katran kokusundan hastalandıklarını şöyle tasvir eder:

Kodiak Adasında Rus (Supikçe *Kasaakaq* 
**1741-1834 yıllarında Güneybatı Alaska'daki yerli nüfus (Rus-Amerikan Kumpanyası sayımları ile tahminlere dayanılarak)
 ** 




Kodiak merkezli Supik topraklarında Rus işgalinin başladığı 1784 yılında işlenen bu acımasız (*cruel massacre*) vahşi katliam (*brutal massacre*) Rus Alaskası döneminin bu topraklarda bittiği 1864 (ya da 1867) yılına kadar tam 80 (ya da 83) yıl etkisi silinmemiştir. Katliam sonrası birkaç nesillik geleneksel ekolojik bilgi erozyonu ve buna bağlı Supik kültürünün ve etnisitesinin yıllar içinde Ruslaşması (Alaska Kreolleri) kaçınılmaz sonuçlardan biridir. Bu yenilgi Supikler için karanlık dönemin başlangıcı olmuştur. Şelihov takımada boyunca yerli direnişi kırmış ve acımasızca kürk üretim sistemini kurmuştur. Birkaç yıl içinde Rus ticaret karakolları ve çalışma istasyonları Alaska Yarımadasından Prince William Sound'a kadar kurulmuş oldu. Kumpanya adına her yaz düzenlenen büyük deniz samuru (Supikçe *arhnaq*) avı seferlerine bütün yetişkin Supik erkekleri katılmak zorunda bırakılmıştır.

Supik topraklarındaki ilk Rus yerleşimi Three Saints Koyu'nda 1978 Ağustosunda kurulmasından on yıl sonra ilk Rus Ortodoks misyonu Kodiak adasında 1794 Eylülünde kurulmuş, iki sene sonra da Irkutsk Diocese altında Kodiak Vicariate 1796 Temmuzunda kurulmuştur.

Supiklerin kendilerini adlanırken kullandıkları etnonimler bir çıkmaz (*predicament*) olarak görülmektedir. Özellikle de kendilerini Rusların verdiği "Aleut" adıyla anmaları bu katliamdan sonra olmuştur. Aleutlar ile Supikleri bir tutup aynı adla (Алеутъ *Aleut*) anan Ruslar, Aleut Adalarındaki Aleutlardan (Aleutça *Unangan* Supikçe *Taya’ut*) ayırmak için kendilerine *Qik’rtarmiut* («ada sakinleri») diyen, Aleutların ise *Kanaaĝin* dediği Kodiak Adasındaki Supikleri "Kodiak Aleutu" (dönemin Rusçasıyla *Алеутъ Кадьякскiй*) ve dillerini de "Kodiak Dili" (*Кадьякскiй Языкъ*) olarak adlandırmışlardı. İngilizcede "Kodiak Aleutları" (*Kodiak Aleuts*) adı da Ruslardan kalan bu yanlış adlandırmanın sonucudur. Rusların hem Aleut adalarındaki gerçek Aleutları, hem Kodiak ve Prince William Sound yöresindeki Supikleri, hem de Bristol Bay yöresindeki Yupikleri aynı "Aleut" adıyla anmalarının etkileri günümüzde de belirgin biçimde görülmektedir. 2000 ABD Nüfus Sayımı'nda Alaska yerlileri kabile birliklerine göre düzenlenen etnik kod listeleri (*code lists*) kısmında "Aleut tribes" («Aleut kabileleri») başlığı altında verilen etnisiteler (R16-24 *Alutiiq Aleut*, R28-38 *Bristol Bay Aleut*, R43-47 *Chugach Aleut*, R51 *Eyak*, R55-65 *Koniag Aleut*, R67 *Sugpiaq*, R71 *Sugpigaq*, R75-96 *Unangan Aleut*) gerçekte birbirinden farklı beş halktır: Gerçek Aleutlar (Unanganlar) "Unangan Aleut", Supikler (Sugpiaq ya da Alutiiq) "Alutiiq Aleut", "Chugach Aleut", "Koniag Aleut", "Sugpiaq" ve "Sugpigaq" adlarıyla beş grup olarak, Bristol Bay yöresindeki Yupikler (Yup'ik) "Bristol Bay Aleut" adıyla yer alırken, Kızılderili halklarından Eyaklar da "Aleut" kabileleri arasında gösterilmiştir. İngilizcede *Aleut* adının bozulmuş  versiyonu olan *Alutiiq* terimi Supiklerin kendilerine verdikleri *Sugpiaq* (harfiyen «gerçek insan» 
**[[Rus-Amerikan Kumpanyası]]'nın topladığı kürkler
 ** 




## Kazılar
Temmuz 1992'de yerli Supik birliği olan Old Harbor Native Corporation tarafından verilen izinle Richard Knecht tarafından Refuge Rock (49-KOD-00450) alanında yüzeysel ön kazı yapılmış ve en az iki bireyle temsil edilen insan kalıntılarına rastlanmıştır. Buluntular *Kodiak Area Native Association* adlı kuruma ait olan Supik Kültür Merkezi'ne (*Alutiiq Culture Center*) kaldırılmıştır. Nisan 1995'te bütün buluntular Alutiiq Museum'un Archaeological Repository'de AM100 numarasıyla koruma altına alınmıştır. Ayrıca kazılarda bilinmeyen bir bireye ait fildişi süsleme (katalog numarası: AM100:674) de bulunmaktadır. Awa'uq yöresinde Eskimo köy odası gibi yarı yarıya toprağa gömülü olan geleneksel evinin (Supikçe *ciqlluaq*, Rusça *barabara*, İngilizce *sod house*) kalıntısı bulunduğu düşünülmektedir.

500 yerlinin Ruslarca vahşice öldürüldüğü *KOD 450 Sitkalidak Refuge Rock* arkeolojik sitinde 1992 yılında yapılan kazıda genç bir kadının künt (ucu sivri olmayan, küt) bir tokmak/sopa nesneyle kafatasının ezildiği görülmüştür.

Kodiak adasındaki bu ve diğer arkeolojik sit alanlarının Native American Graves Protection and Repatriation Act (NAGPRA) yasası kapsamında korunması için Alutiiq Museum and Archaeological Repository tarafından yerli Koniag, Inc., Leisnoi, Inc.; Lesnoi Village (aka Woody Island), Natives of Kodiak, Inc. ve Sun’aq Tribe of Kodiak (önceden: Shoonaq' Tribe of Kodiak) Supik kabile birliklerine danışılarak hazırlanan bildirim (*notice*) 2007 yılında National Park Service yetkililerine sunulmuştur.

## Ayrıca bakınız
*Amerika'nın Ruslar tarafından sömürgeleştirilmesi
*Deniz kürk ticareti
*Alaska Rusları
*Henrik Johan Holmberg
*Richard Knecht
*Sven Haakanson

## Kaynakça

## Bibliyografya
*Richard A. Knecht, Sven Haakanson, and Shawn Dickson (2002) Awa'uq: Discovery and Excavation of an 18th Century Alutiiq Refuge Rock in the Kodiak Archipelago. In *To the Aleutians and Beyond*:, Bruno Frohlich, Albert S. Harper, and Rolf Gilberg, editors, pp.&nbsp;177–191. Publications of the National Museum Ethnographical Series, Vol. 20. Department of Ethnography, National Museum of Denmark, Copenhagen. the Anthropology of William S. Laughlin. → Alutiiq Museum : Recent Publications on Kodiak Anthropology and Archaeology

## Dış bağlantılar
*GOOGLE Haritalar : Awa’uq