Çin sosyolojisi

**Çin sosyolojisi**, komünist rejimin baskıları ile zaman içinde gelişimini durdursa bile 1979 yılına gelindiğinde komünizm yönetimindeki gelişmeler ile birlikte serbest bırakılmıştır. Çin sosyolojisi, kamu sosyolojisi ile birlikte uyumlu çalışarak, Çin politikacıları tarafından önem arz eden bir bilim haline gelmiştir.

## Tarih

1840 yılından beri Çin'in dışa bağımlı olmadan kendi kendine yeten ekonomisi zamanla Batı'ya özgü olan modern ekonomiden etkilenmiştir. Batılılaşma hareketi kapsamında ulusal alanda kapitalizm gelişerek, Çin ekonomisini aralıklarla modern hale getirdi. Yunnan Üniversitesi, bu gelişmelerin ardından 1938 yılında sosyoloji bölümünü kurarak, 1939 yılında Yenching Üniversitesi ile iş birliğine gitti. Bu iş birliği ile birlikte sosyoloji laboratuvarı faaliyete geçirildi.

Çinli sosyologlar, Çin sosyolojisinin tarihsel birikim ile günümüze kadar ulaştığını ifade ederler. Xun Kuang'ın çalışmalarını incelediğinizde de Çin sosyolojisi hakkında fikir edinebilirsiniz. Savaş döneminde disiplinler 16 bölüme ayrıldı ve önem sırasında ise dördüncü sırada Çin sosyolojisi yer aldı. Bu nedenle Xun Zi, Çin tarihinde ilk sosyolog olarak adlandırılır.

1920 yıllarında ise sosyoloji, Çin'de ilgi duyulan ve araştırılması gereken akademik bir konu haline geldi. 1947 yılında ise sosyolog Fei Xiaotong, Çin toplumunu ve ahlaki değerlerini kaleme aldığı Topraktan adlı kitabı yayımladı. 1949 yılında ise komünist esintiler içerisinde bulunan Çin, sosyoloji bilimini "*burjuvazinin sahte bilimi*" olarak adlandırdı ve tüm çalışma faaliyetlerini durdurdu. (Sosyoloji Polonya'daki komünist hareketlerden ve Sovyetler Birliği'ndeki yapılanmalardan da  etkilenmiş ve buralarda da çalışmaları durdurulmuştu.) Çin Kültür Devrimi'yle birlikte sosyologlar dışlanma yaşayarak, çalışmaları hızlıca kısıtlandırıldı.

1979 yılına gelindiğine ise komünist lider Deng Xiaoping, Çin sosylojisi ve toplumu hakkında daha fazla bilgiye ihtiyaç olduğunu belirterek, sosyoloji alanındaki çalışmaların gerçekleştirilmesini destekledi. Aynı yıl içerisinde Çin Sosyoloji Derneği kurularak, faaliyete geçirildi. Çin sosyolojisinin hızlıca hareket etmesi ve araştırmalarına devam etmesi Amerikalı sosyologların işbirliği ile daha da ileri gitti. Amerikalı sosyolog Nan Lin'in kaleme aldığı "Sosyolojinin Dizginlenmesinden Sonraki Adım" kitabında, Çin'in sosyoloji üzerindeki baskılarından bahsetmiştir.

1989 yılına gelindiğinde ise Tiananmen Meydanı Protestosu ile sosyoloji bilimi tekrar Çin topraklarında gerileme yaşadı. Politik faaliyetlere doğrudan etki ettiği düşünülen sosyolojini yerini devlet gözünde ekonomi bilimi aldı.

1979-1989 yılları Çin sosyolojisinin birinci dönemi olarak adlandırıldı. 1987 yılının sonunda ise Çin sosyolojisi önemli akademik gelişmeler elde ederek, Çin sosyolojisi tarihi üzerine iki monografi yayınlandı. Günümüzde Çin sosyolojisi tarihi gelişmeler kat ederek yoluna devam etmektedir.

## Araştırmalar
Çin sosyolojisi, yasaklarının ardından tekrar faaliyete geçmesi ile birlikte, kamu sosyolojisi alanında araştırmalara odaklanmış ve çalışmalarını bu yönde sürdürmüştür. Sanayileşme ve kentleşme araştırmaları Çin politikacıları tarafından dikkate alındığı için araştırmalar ara vermeden devam etmektedir. Son yıllarda ise toplumsal gerilimi düşürmek ve siyasi istikrarı sağlamak adına izlenen politika sosyal adalet çalışmalarını örnek almaktadır.

Bununla birlikte 2003 yılında, Çin Genel Sosyal Araştırma Programı faaliyete geçirildi.

Çin sosyolojisi Maoculuk ve Marksizme vurgu yaparak, çalışmalarını devam ettiriyor.

Ayrıca devlet halen sosyolojik çalışmaları olumsuz karşılamaktadır. Çin sosyolojisi için kayda değer teorik araştırma hala bulunamamaktadır.

### Evlilik ve aile üzerine araştırma
1983 yılında Profesör Lei Jieqiong'un önderliğinde Çin içerisindeki 5 şehirde "Evlilk ve Aile" üzerine çalışmalar yapıldı. Bu çalışma ile sosyalist aile modelini inceleyerek, kentsel aile yaşımı hakkında ve hükûmetin aile politikaları hakkında alacağı kararlar hakkında ön görüde bulundu.

### Sosyal konuların araştırılması

Çin içerisinde aşırı bir nüfus sorunu bulunmaktadır. Mao Zedong döneminde hükûmet aile planlaması uygulamasını başlatmak zorunda kaldı. Nüfus politikaları Çin içerisinde kentlerde yoğunlaşmıştır, kırsal alanlarda bu politika verimli bir şekilde uygulanamamaktadır. Kırsal alanlardaki çocuk iyidir anlayışı süre geldiğinden ve yaşlı bireylere bakacak yeni nesle ihtiyaç duyulduğundan, halk bu politikaya uyum göstermemektedir.

### Modernizasyon sorunu
Modernleşme hareketleri ile Çin'de modernleşme çalışmaları da önem kazandı. Modernleşme çalışmalarına olan ilgi artarak, sistematik bir araştırma haline dönüştü. Günümüzde ise modernleşme çalışmaları önemli ölçüde artmıştır.

## Konuyla ilgili yayınlar
* Yanjie Bian. “Reform Dönemi Çini Üzerine Sosyolojik Araştırma,” Sorunlar ve Çalışmalar (2003) 38/39: 139–174.
* Xueguang Zhou ve Xiaomei Pei. “Bir Geçiş Toplumunda Çin Sosyolojisi,” Çağdaş Sosyoloji (1997) 26: 569-572.
* Nan Lin, Victor Nee, William Parish ve Elena Yu. “Çin'de Sosyolojinin Gelişimi: Bir Delegasyon Raporu,” Ford Vakfı (1993)
* Anthony Oberschall, *Çin'de Sosyoloji Öğretimi*, China Exchange News, v14 n3 s5-8 Eylül 1986
* Alice S. Rossi, ed. Çin Halk Cumhuriyetinde Sosyoloji ve Antropoloji: Bir Delegasyon Ziyareti Raporu, (National Academy Press, 1985).
* Lucie Cheng ve Alvin So. 1983. “ÇHC'de Sosyolojinin Yeniden Kurulması: Marksist Sosyolojinin Anlamına Doğru”, Annual Review of Sociology (1983) 9: 471-498.
* Maurice Freedman, *Çin'de Sosyoloji: Kısa Bir Araştırma*, Doğu ve Afrika Çalışmaları Okulu, 1962 (JSTOR )

## Kaynakça