Tunguz halkları

**Tunguz halkları**, ataları Tunguz dillerini konuşan veya hâlen konuşmakta olan milletler, etnik topluluklar ve cemiyetler için kullanılan bir çatı kavramdır. Bazı etnik gruplar bugün hala bu dilleri konuşsa da, Tunguz kökenli nüfusun %90'ından fazlası Çince, Moğolca ve Rusça konuşmaktadır. Mançular, Sibolar ve Evenkiler, en kalabalık nüfusa sahip Tunguz halklarını oluşturmaktadır.

Kendilerini Tunguz halklarına mensup olarak tanımlayan insanların toplam sayısı, 11 milyon civarındadır ve bunların 10 milyondan fazlası Mançudur, neredeyse tamamı Mançuca yerine Çince konuşmaktadır. Rusya'nın Sibirya bölgesinde 40.000'den fazla ve Moğolistan'daki 2.000'den az kişi dışında, çoğu Çin Halk Cumhuriyeti'nde yaşamaktadır.

## Çağdaş halklar ve etnik topluluklar
Bugün Rusya, Moğolistan ve Çin'de bir millete ait olmak, genellikle 20. yüzyıla kadar uzanan siyasî ve idarî tanımları takip etmektedir. Bireysel grupların kimliği, konuştukları dil ve yaşadıkları yer (örneğin Rus veya Çin tarafında) sınırların belirlenmesinde önemli bir rol oynamıştır.

Aşağıdaki Tunguz halkları, Rusya'da kayıtlıdır:

* Evenkiler
* Evenler
* Nanaylar

## Etimoloji

"Tunguz" adı yapaydır ve asıl kullanım sadece varsayılan dilsel filum (Tunguz dilleri) içindir. Evenkiler için Rusça bir ekonim (İng: exonym, yerel halk tarafından adlandırılan yer ve kişi isimlerinin yabancılar tarafından farklı isimlendirilmesi) olan Tunguz'dan (Тунгус) gelmektedir. İngilizce "*Tunguz*" 1850'lerde Friedrich Max Müller tarafından, Heinrich Julius Klaproth'un daha önce Almanca *Tunguz* kullanımına dayanarak kullanımı başlandı. Alternatif terim olarak *Mançu-Tunguz* da kullanılmaktadır (,).

Tunguska kelimesi, Doğu Sibirya'nın, batısında Tunguska nehirleri, doğusunda Pasifik Okyanusu arasındaki bölgesinde yaşayan Tunguz dilleri konuşan halklardan (Evenkiler) dolayı kullanılmakta. Ruslar *Tunguz* kelimesini muhtemelen Doğu-Türkçe olan *tunguz*'dan aldı (Eski Türkçede *tonguz*, Türkiye Türkçesinde "yaban domuzu, domuz"), ancak bazı akademisyenler Çince Donghu (東胡, "doğu barbarları", *Tonggu* 通古 = Tunguz dillerinde)" kelimesinden yola çıkmayı tercih ettiler. "Modern telaffuzdaki benzerlik şansı, bir zamanlar Doğu Hu'nun Tunguz dillerinin etkisinde olduğu varsayımına yol açtı. Ancak, bu teori için çok az temel var."

## Dil

Tunguz dilleri Doğu Sibirya ve Mançurya'daki Tunguz halkları tarafından konuşulur. Pek çok Tunguz dili tükenme tehlikesi altındadır. Bu dil ailesine ait yaklaşık 12 yaşayan dilden biri ana dili olan 75.000 kişi vardır. Tunguzca günümüzde genellikle kendi başına ayrı bir dil ailesi kabul edilmekle birlikte, bölgesel özellikler paylaştığı Türk ve Moğol dilleri ile birlikte varsayımsal Altay dilleri ailesi içinde eski zamanlarda yaygınca sınıflandırılmıştır.

## Günümüz Tunguz halkları
Günümüz Tunguz toplulukları tabloda gösterilmiştir:

## Coğrafi dağılım

Tunguz kökenli halklar günümüzde Kuzey Çin ve Rusya'nın merkeze en uç toprakları içindeki Mançurya bölgesinde yaşamaktadırlar. Çin'in İç moğolistan bölgesinde de yaşayanları vardır. Tüm nüfuslarının 15 milyona yakın olduğu tahmin edilmektedir. Rusya'da Evenks özerk bölgesinde de Evenk Tunguzları yaşar. Rusya'da diğer yaşadıkları bölgeler; Tümen ve Tomsk Oblastı, Krasnoyarsk Krayı ile Evenk Özerk Okruğu, Irkutsk, Çita ve Amur Oblastları, Buryatya, Yakutistan, Kabarovsk Krayı ve Sahalin Oblastıdır.

## Etnik gruplar
 "Tunguzlar" (*Mançu-Tunguz*) halkları kuzey ve güney olmak üzere iki ana koldan oluşmaktadır.

Güney koluna Mançular (tarihsel olarak Jurchen) hakimdir. Çin Qing imparatorları Mançu'dur ve Mançu grubu büyük ölçüde Çinceye adaptedir (Mançu dili ölmek üzeredir ve 2007 itibarıyla 20 yerli konuşmacı bildirilmiştir). Sibolar muhtemelen, Şiveylerin (Moğoldurlar) Tunguz dili konuşan bir bölümüdür ve genişleyen Mançular (Jurchen) tarafından fethedilmiştir. Dilleri Mançular ile karşılıklı olarak anlaşılabilir. Sibolar gibi Nanaylar (Goldi) da Jurchenler'den kaynaklanmaktadır. Oroklar (Ulta), Nanayların bir dalıdır. Nanay ile yakından ilgili diğer küçük gruplar ise Ulçlar, Oroçlar ve Udegeyler'dir. Udegeyler, Rusya Federasyonu'ndaki Primorskiy Krayı ve Habarovsk Krayı'nda yaşamaktadırlar.

Kuzey dalı çoğunlukla yakın ilişkili etnik gruplar Evenkiler ve Evenlerdir (Evenkiler ve Evenler "Evenik" olarak gruplandırılır. Etnik adları yalnızca farklı bir sonekle ayırt edilir - Even için -n ve Evenkī için -nkī; endonim(bir şeyin yerel adlandırılması) olarak, kendileri için aynı sıfatı bile kullanıyorlar -ǝwǝdī, Even dilinde "Even" ve Evenkī dilinde "Evenkī"). Evenkiler, Doğu Sibirya'nın, özellikle Saha Cumhuriyeti'nin birçok bölümüne ek olarak, Rusya'nın Evenk Özerk Okrugu'nda yaşamaktadırlar. Evenler, dil ve kültür açısından Evenkiler ile çok yakından ilgilidir ve aynı şekilde doğu Sibirya'nın çeşitli bölgelerinde yaşarlar. Kendilerini Rusya nüfus sayımında Evenkiler olarak sınıflayan insanlar Doğu Sibirya'nın batı ve güneyinde yaşama eğilimindedir; kendilerini Evenler olarak sınıflayan insanlar ise Doğu Sibirya'nın doğu ve kuzeyine doğru yaşama eğilimindedir. Ayrıca kuzey kolundaki küçük etnik gruplar Negidaller ve Oroçenler'dir. Oroçenler, Solonlar ve Hamniganlar, Heilongjiang Eyaleti, İç Moğolistan ve Moğolistan'ın bazı bölgelerinde yaşamakta ve Soloklar ve Hamniganlar'ın Moğol halklarıyla (Moğol, Daur, Buryat) yakın etkileşim içinde olsalar bile Evenk etnik kökeninin alt grupları olarak düşünülebilir ancak etnografik olarak Rusya'daki Evenkilerden oldukça farklıdırlar.
## Demografi

****' etnik grubun ağırlıklı dağılımı [[Çin]] ise.
****' etnik grubun ağırlıklı dağılımı Çin ve Rusya ise.
***** etnik grubun ağırlıklı dağılımı Rusya ise.
Tunguz halkları:

## Nüfus genetiği

## Galeri


Resim:A Manchu young man dressed in traditional clothes.jpg|Geleneksel kıyafet giymiş genç bir Mançu erkek
Resim:Lansdell-1885-p211-Sibo-military-colonists.jpg|Sincan Eyaleti'ne asker olarak göç ettirilen Şibeler (1882'de Henry Landsell)
Resim:Evenkshome.jpg|Evenklerin bir çadır örneği (Etnografya Müzesi, Ulan Ude)
Resim:Uilta People.JPG|Uilta (Orok) avcıları
Resim:Udege Family.jpg|Udegeler



## Kaynakça

### Kuzey Asya'da ilgili etnik grupları (Tunguzlar dışında)
* Aynular
* Gilyaklar (Nivkhlar)