Angut (kuş)

***Tadorna ferruginea*** veya **Angut** veya da **angıt**, Anatidae familyasına bağlı evcilleştirilebilen göçmen bir kuş türüdür.

Yaklaşık  uzunluğunda, kanat açıklığı  arasında ve ortalama  ağırlığındadır. Gövdesi turuncumsu kahverengi, başa ve uçlara doğru renkler daha soluktur. Kuyruğu ve kanat uçları siyah, kanat aynası yeşil ve kanatların iç tarafındaki örtücü kısımlar beyazımsıdır.

Genellikle göller, barajlar ve nehirler gibi su kaynaklarına yakın yerlerde yayılım gösterir. Kışı Hint alt kıtasında geçiren tür, üremek için güneydoğu Avrupa ve Orta Asya'ya göçer. Kuzey Afrika'da da küçük yerleşik popülasyonları bulunur. Orta ve Doğu Asya'daki popülasyonları stabil veya artışta olsa da, Avrupa'da genelde azalma eğilimindedir. Genel olarak, geniş bir yaşam alanına ve yüksek popülasyona sahiptir. Bu nedenle Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN), koruma durumunu "en az endişe verici" olarak değerlendirmiştir.

Yüksek sesli bir honklama çağrısına sahiptir. Yuvaları sudan uzakta, bir kayanın çatlağında, ağaç kovuğunda veya benzeri bir yerde olabilir. Dişiler yaklaşık 8-16 adet aralığında yumurta yumurtlar ve bunları tek başına dört hafta boyunca kuluçkaya yatırır. Yavrular, yumurtadan çıktıktan yaklaşık sekiz hafta sonra uçma yeteneği kazanıncaya kadar her iki ebeveyn tarafından birlikte bakılır.

## Özellikler

Yaklaşık  uzunluğunda, kanat açıklığı  arasında ve ortalama  ağırlığındadır. Gaga uzunluğu dişilerde yaklaşık , erkeklerde  uzunluğundadır. Yumurtaları yaklaşık  ağırlığındadır.

Gövdesi turuncumsu kahverengi, başa ve uçlara doğru renkler daha soluktur. Kuyruğu ve kanat uçları siyah, kanat aynası yeşil ve kanatların iç tarafındaki örtücü kısımlar beyazımsıdır. Yetişkin erkeklerin turuncu-kahverengi vücut tüyleri ve daha açık renkli, turuncu-kahverengi başı ve boynu vardır. Baş, gövdeden siyah dar bir halka ile ayrılır. Dişilerin renkleri daha soluk, beyazımsı bir başı ve boynu vardır. Yetişkin erkeklerdeki siyah halka dişilerde ve yavrularda bulunmaz. Her iki cinsiyette de renklenme değişkendir ve tüyler yaşlandıkça solar. Kuşlar üreme mevsimi sonunda tüy döker ve erkekteki siyah halka kaybolur, ancak Aralık-Nisan ayları arasında kısmî bir tüy dökümü ile halka yeniden görünür. Yavrular dişiye benzer ancak daha koyu kahverengi tonlara sahiplerdir.

Bazı yavrularda gaga açık ekru ve koyu gri veya siyahımsıdır. Yetişkinlerde ve bazı yavrularda gaga siyahtır. Bazı dişilerin gaga ucuna doğru ise hafif pembemsi nokta bulunur. Yetişkinlerin gözleri koyu kahverengi, yavrularda ise daha açık renklidir. Yavruların ayakları zeytunimsi gri veya siyahımsı gri, yetişkinlerde koyu grimsi tondan siyaha yakın mavimsi gridir. Erkeklerin kanatları, gagaları ve bacakları dişilerden daha uzundur.

Dişilerin çağrı sesleri, erkeklerin seslerinden daha yüksek sesli, derinden ve serttir. Erkek ve dişi tarafından çıkarılan sesleri birbirinden ayırt etmek mümkündür. Ses çağrıları hem yerde hem de havada yapılır ve çıkarıldıkları duruma göre değişkenlik gösterir.

## Sınıflandırma
### Etimoloji
Dîvânu Lugâti't-Türk'te, "anğıt (*انگت*) "Ördeğe benzer kızıl renkli bir kuş" şeklinde tanımlanır. Eski Türkçede angıt olarak adlandırılmasına rağmen arkaizm sebebiyle zamanla angut olarak ifade edilmeye başlanmıştır. Cins adı Latince *tadorna* (benekli su kuşu) ve *ferruginea* (paslı) türün neredeyse turuncumsu kahverenginde olmasıyla pas rengine benzemesine göndermedir.

### Taksonomi

*Tadorna ferruginea*, Anatidae familyası içinde yer alan bir *[[Tadorna]]* türüdür. Alman zoolog ve botanikçi Peter Simon Pallas, türü ilk olarak 1764 yılında *Anas ferruginea* adıyla tanımlamıştır. İlerleyen zamanlarda diğer *Tadorna* türleri gibi bu türde *Tadorna* cinsi altında sınıflandırılmıştır. Filogenetik analizler, türün en yakın akrabasının *[[Tadorna cana]]* olduğunu göstermektedir.

## Dağılım ve habitat

### Üreme dağılımı
Ana üreme alanı güneydoğu Avrupa'dan Palearktik boyunca Baykal Gölü'ne, Moğolistan'a ve batı Çin'e uzanır. Doğu popülasyonları çoğunlukla göçmendir ve kış aylarını Hint alt kıtasında geçirir. Kanarya Adaları'ndaki Fuerteventura adasını kolonize etmiştir, ilk olarak 1994'te burada üremiş ve 2008 yılına kadar neredeyse elli çiftlik bir popülasyona ulaşmıştır.

Afrika'da Cezayir, Fas, Tunus ve Etiyopya'da dağılım gösterir. 
Avrupa'nın bazı ülkelerinde başarıyla üreyebilmiştir. İsviçre'de ise bu kuş, üreme döneminde diğer hayvanlara karşı fazlaca saldırgan tutumu nedeniyle yerli türlerin yerini alabilecek bir istilacı tür olarak kabul edilir. Sayılarını azaltmak için girişimlerde bulunulmasına rağmen, İsviçre'deki popülasyonu 2006-2016 yılları arasında 211'den 1250 bireye yükselmiştir. Türün üreme alanı İsviçre, Almanya, Hollanda, Danimarka, Belçika, Fransa'nın kuzeyi ve Birleşik Krallığa'da yayılmaktadır. Bu yayılım yükselmesinin sebebi, yakalananların kaçması olasılığından olabilir. Madrid ve Moskova'da hayvanat bahçesinden kaçanlardan oluşan bir üreme popülasyonu bulunur.

Avrupa'nın doğusunda Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Bulgaristan'ın doğusu, Romanya'nın doğusu, Moldovya'nın güneyi, Ukrayna'nın doğusu, Rusya'nın güneydoğusu ve yoğun olarak Türkiye'de görülür.

Asya'da, Rusya Moğolistan, Çin, Bhutan, Hindistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan, Afganistan, İran, Irak, Suriye ve İsrail'de dağılım gösterir.

### Kışlama dağılımı
Afrika'da; Fas, Cezayir, Tunus ve Etiyopya'dır. Kanarya Adalarında da görülebilir.

Avrupa'da Ukrayna, Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Türkiye, Kıbrıs, Yunanistan, Bulgaristan, Arnavutluk, İsviçre, Almanya, Hollanda ve Danimarka. Sicilya'da nadiren görülseler de, 2009-2017 arası gözlemlerde arttığı görülmüştür.

Güneydoğu Avrupa ve güney İspanya'da nadirleşse de, Asya'nın geniş bölgelerinde hala yaygın bir türdür. Asya'da Çin Rusya, Moğolistan, Kore, Vietnam, Laos, Tayland, Myanmar, Bhutan, Bangladeş, Nepal, Hindistan, Sri Lanka, Pakistan, Afganistan, Tacikistan, Kırgızistan, Kazakistan, Özbekistan, İran, Irak, Suriye, İsrail, Suudi Arabistan, Umman, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar ve Kuveyt'te, nadiren de olsa 1958, 2006, 2016 ve 2017'de Lübnan'da gözlemlenmiştir.

Doğu Kuzey Amerika'da da zaman zaman vahşi doğada gözlemlenmiştir, ancak bu durumun göç vakası olduğuna dair bir kanıt bulunamamıştır.

### Yayılım
Çoğunlukla göller, rezervuarlar ve nehirler gibi iç sulardaki açık alanları tercih eder. Ormanlık alanlarda nadiren görülür, ancak acı su karışımlı ve tuzlu lagünlerde de bulunabilir. Düşük rakımlı bölgelerde daha yaygın olsa da, yüksek irtifalarda da yaşar ve Orta Asya'da kaz türlerinden *[[Anser indicus]]* ile birlikte  yükseklikteki göllerde görülen sayılı su kuşlarından biridir.

Hindistan'da ekim ayında gelip nisan ayında ayrılan yaygın bir kış ziyaretçisidir. Tipik üreme alanı, gelgit düzlükleri ve çakıl sahilleri olan geniş sulak alanlar ve nehirlerdir. Göllerde ve rezervuarlarda çok sayıda bulunur. Cemmu ve Keşmir'deki yüksek irtifa göllerinde ve bataklıklarda ürer. Üreme mevsimi dışında ise ova akarsuları, durgun nehirleri, göletleri, su altında kalmış çayırlıkları, bataklıkları ve tuzlu lagünleri tercih eder.

Moskova'da, stabil popülasyonda, şehir parklarının göletlerinde Moskova'ya endemik olan *[[Anas platyrhynchos]]* (yeşilbaş) ile birlikte yaşar. Bu kuşların Moskova Hayvanat Bahçesi'nden kaçan ve yaban hayatına uyum sağlayan türün soyundan geldiği düşünülmektedir. Bu teoriye göre; 1948 yılında kuşların kanatlarının kırpılma uygulamasının kaldırılması sonrasında, bu popülasyonun oluşmuş olma ihtimali yüksektir. Yabani angut kuşlarının aksine, Moskova'dakiler göçmen değildir. Kış aylarında göçmek yerine, şehrin su kaynaklarının donmayan kısımlarında kalarak kış mevsimini geçirir.

## Ekoloji
### Yaşam döngüsü
Türün, esaret altında diğer *Tadorna* türlerinin yanı sıra bazı *[[Anas]]* türleri ve *[[Alopochen aegyptiaca]]* ile çiftleşerek yavrulayabildiği bilinmektedir. *Tadorna ferruginea*ya bağlı herhangi tanımlı bir alttür bulunmamaktadır. Her yerde bulunmasına rağmen, bu türün farklı popülasyonları arasındaki potansiyel genetik yapı ve geçmişten günümüze nasıl bağlantılı oldukları hakkında çok az şey bilinmektedir.

Yuva genellikle sudan uzak, bir ağaç kovuğunda, harabe bir binada, kayadaki bir çatlakta, kum tepecikleri arasında veya bir hayvan yuvasındadır. Yuva, dişi tarafından kuş tüyü ve biraz ot kullanılarak inşa edilir.

Yaklaşık olarak 1-3 yaşlarında üremeye başlar. Dişiler, 8-16 adet aralığında yumurta yumurtlar, yumurta sayısı daha fazlaysa birden fazla dişinin yumurtlamasından olabilir. Bu yumurtalar donuk renkli olup krem beyazıdır ve pürüzsüzdür, ortalama olarak 67 x 47&nbsp;mm boyutlarındadır. Kuluçka süresi boyunca dişi kuluçkada yatarken, erkek ise yakınlarda nöbet tutar. Yumurtalar yaklaşık 27-32 gün aralığında çatlar ve her iki ebeveyn de yaklaşık elli beş günde uçma yeteneği kazanan yavrulara bakar.

Yavrular uçma yeteneği kazandıktan sonra yetişkin kuşlar tüy dökerler ve bu süreç boyunca yaklaşık bir ay boyunca uçamaz hale gelirler. Tüy dökümü öncesinde avcıların saldırısına uğrama riskini azaltmak için daha kolay kaçabilecekleri büyük su kütlelerine doğru hareket ederler. Aile bir süre grup halinde birlikte kalabilir; sonbahar göçü ise eylül civarında başlar ve yavrular ikinci yıllarında olgunlaşırlar. Kuzey Afrika'da yayılım gösterenler ise yaklaşık beş hafta önce ürerler ve yağışın bol olduğu yazlarda başarılı üreme oranı artar.

### Besin kaynağı

Çoğunlukla geceleri aktiftir. Hepçildir ve beslenmesinde otlar, taze bitki sürgünleri, tahıl, su bitkileri ile birlikte hem suda hem de karada yaşayan omurgasızlar bulunur. Karadayken yapraklarla beslenir, sığ sularda yiyecek ararken gagasını suya daldırır, daha derin sularda ise ters döner ancak tamamen dalmaz.

### Etkenleri
*[[Echinoparyphium recurvatum]]*, *[[Echinostoma paraulum]]*, *[[Notocotylus attenuatus]]*, *[[Orchipedum tracheicola]]*, *[[Amidostomum acutum]]*, *[[Epomidiostomum uncinatum]]*, *[[Tetrameres fissispina]]*,, *[[Hamatolepis teresoides]]*, *[[Ceratophyllus igii]]*, *[[Holomenopon tadornae]]* ve *[[Plasmodium relictum]]* türü etkileyen parazitlerden bazılarıdır.

### İletişim ve sosyal davranış
Genellikle çiftler halinde veya küçük gruplar şeklinde görülür ve nadiren büyük sürüler oluşturur. Ancak tüy dökümü ve kışlama dönemlerinde tercih ettiği göllerde veya yavaş akan nehirlerde kalabalık sürüler oluşturabilir. Nepal'deki Koşi Barajı ve Koşi Tappu Yaban Hayatı Koruma Alanı'nda dört binin üzerinde bireyin toplandığı kaydedilmiştir, Türkiye'deki Düden Gölü'nde ise bu sayı on bini aşabilir. Ayrıca üremek için tuz gölüne de gelmektedir.

Erkek ve dişinin ömür boyu süren güçlü bir bağ oluşturduğu düşünülse de bu konuda pek bilgi bulunmamakta olup ömür boyu eşleşme ile ilgili şüpheler bulunmaktadır. Ukrayna'daki eşleşen çiftlerin beraberlik süresi 3-12 arasındadır.

Ana üreme alanlarına olan yolculuklarına Orta Asya'dan Mart ve Nisan aylarında başlar. Üreme bölgelerinde kendi türlerine ve diğer türlere karşı oldukça saldırgan davranışlar sergiler. Özellikle dişi, kafasını öne eğip boynunu uzatarak davetsiz misafirlere yaklaşır ve sert sesler çıkarır. Davetsiz misafir yerini terk etmezse, dişi erkeğin yanına döner ve etrafında koşarak onu saldırmaya teşvik eder. Erkek saldırıya geçebilir de geçmeyebilir de. Kısa bir kur ritüeli olarak, boynu uzatma, kafayı suya daldırma ve kuyruğu kaldırma hareketlerinden sonra çiftleşme su üzerinde gerçekleşir.

## Korunma durumu
Budizm'de kutsal kabul edilir. Bu sayede Asya'da insanlar tarafından korunmaktadır. Buna karşın, bu korunmalar yerleşim yeri yapılmaya çalışılan bölgelerde azalmaktadır. Çin'in batısında bulunan Qinghai-Tibet ovası, bu kuşlar için önemli bir kışlama alanıdır ve burada koruma altındadır. Avrupa'da ise durum tam tersidir. Sulak alanların kurutulması ve avlanma nedeniyle popülasyonu genel olarak azalsa da, baraj gölleri gibi yeni habitatlara uyum sağlayabilme yeteneği sayesinde diğer bazı su kuşlarına nazaran daha az tehdit altındadır.

Tür, çok geniş bir yaşam alanına sahiptir. Toplam popülasyonunun 170.000 ila 220.000 birey arasında olduğu tahmin edilmektedir. Bazı yerel popülasyonlar artarken diğerleri azaldığı için türün genel popülasyon eğilimi net değildir. Tür, tehdit altında olarak sınıflandırılmak için gerekli olan kriterleri karşılamadığından, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) koruma durumunu "en az endişe verici" olarak değerlendirmektedir. Angut, Afrika-Avrasya Göçmen Su Kuşlarının Korunması Anlaşması'nın (AEWA) kapsadığı türlerden biridir.

## Kültürü

Budizmde kutsal kabul edilir. Asya'daki bazı bölgelerde evlilik sadakatinin simgesi olarak görülür.

## Galeri

File:Casarca-4961627.webm
File:Brahminy Shelduck.jpg
File:A Pair of Brahminy Duck At Deepar beel.jpg
File:BucaGolet6.jpg
File:DSCN8158 - Rostgans (Tadorna ferruginea).jpg
File:Image-d64c25d6ed01b5503a7f3482330f5bf01d8cec79ec7cce51549b1d0b72fa340f-V.jpg
File:Kavadipat Mutha River where variety of Birds survive Bhrminy badak Ruddy shelduck Tadorna ferruginea.jpg
File:Keoladeo National Park (133461131).jpeg
File:Pato-casarca, Ruddy Shelduck (49037259387).jpg
File:Pair of ruddy shell duck.jpg
File:Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea)- Female at Bharatpur I IMG 5344.jpg
File:Tadorna ferruginea, ruddy shelduck - 13.jpg
File:Tarro canelo (Tadorna ferruginea) (4867108298).jpg
File:Tarro canelo (Tadorna ferruginea), Furnas, isla de San Miguel, Azores, Portugal, 2020-07-29, DD 77.jpg
File:The Ruddy shelduck.jpg
File:Tadorna ferruginea, ruddy shelduck - 20.jpg
File:Tadorna ferruginea (52006998914).jpg


## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar
* Dickinson, E. C., and J. V. Remsen Jr., eds. (2013). The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World, 4th Edition, Vol. 1 Non-Passerines.
* Howell, Steve N. G., Ian Lewington, and Will Russell. (2014). Rare Birds of North America.
* Salvador, A. and J. A. Amat (2024). Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea), version 4.0. In Birds of the World (S. M. Billerman, M. A. Bridwell, and B. K. Keeney, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.rudshe.04
* Duff, A., A. H. J. Harrop, and K. E. Vinicombe (2001). The alleged influx of wild Ruddy Shelducks in 1994. British Birds 94(2):91-92. 
* Skerret, A., M. Betts, I. Bullock, D. Fisher, R. Gerlach, R. Lucking, J. Phillips, and B. Scott (2006). Third report of the Seychelles Bird Records Committee. Bulletin of the African Bird Club 13(2):170–177. 
* Isenmann, P., J. Hering, S. Brehme, M. Essghaier, K. Etayeb, E. Bourass, and H. Azafzaf (2016). Oiseaux de Libye [Birds of Libya]. Societé d'Etudes Ornithologiques de France, Paris, France. 
* Porter, R., and S. Aspinall (2010). Birds of the Middle East. 2nd edition. Christopher Helm, London. 
* Porter, R., and A. S. Suleiman (2022). Birds of the Socotra Archipelago, Yemen: an annotated checklist. Sandgrouse 44:262–324. 
* Aju, K. R., K. R. Sreenath, K. K. Joshi, and A. Gopalakrishnan (2021). An updated ornithology of the Lakshadweep Islands. Indian Birds 17(2):33–47. 
* Bird, Jeremy & Martin, Robert & Akcakaya, H. Resit & Gilroy, James & Burfield, Ian & Garnett, Stephen & Symes, Andy & Taylor, Joe & Sekercioglu, Cagan & Butchart, Stuart. (2020). Generation lengths of the world's birds and their implications for extinction risk. Conservation Biology. 34. 10.1111/cobi.13486. https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/cobi.13486
* Chia, Stephanie Yuan, Yi-Ting Fang, Yi-Ting Su, Pei-Yu Tsai, Chia Hsieh, Shu-Han Tsao, Jia-Yang Juang, Chih-Ming Hung, and Mao-Ning Tuanmu. 2023. “A Global Database of Bird Nest Traits.” Scientific Data 10 (1): 923. https://doi.org/10.1038/s41597-023-02837-1. 
* Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2021.

## Dış bağlantılar
* Tadorna ferruginea". Avibase. 
* Tadorna ferruginea hakkında". İnternet Bird Collection.
* (Drexel Üniversitesi) Tadorna ferruginea fotoğraf galerisi
* IUCN Kırmızı Liste haritalarında Tadorna ferruginea'nın etkileşimli menzil haritası
* Xeno-canto'da Tadorna ferruginea ses kayıtları.
* 
*