İsveç edebiyatı

**İsveç edebiyatı**, İsveççede veya İsveçli yazarlar tarafından yazılmış edebiyatı ifade eder.

İsveç'ten gelen ilk edebi metin, MS 800 dolaylarında Viking Çağı'nda oyulmuş Rök runik taşıdır. MS 1100 civarında arazinin Hristiyanlığa dönüştürülmesiyle İsveç, manastır yazarlarının Latince kullanmayı tercih ettiği [[Orta Çağ]]'a girdi. Bu nedenle, Eski İsveççede o döneme ait sadece birkaç metin var. İsveç edebiyatı, ancak İsveç dili 16. yüzyılda standardize edildiğinde gelişti; bu, büyük ölçüde İncil'in 1541'de İsveççeye tam olarak çevrilmesi nedeniyle bir standardizasyon. Bu çeviri sözde Gustav Vasa İncili'dir. Zengin Eski İzlanda edebiyatıyla yakından ilgili bir literatür neredeyse kesinlikle var olmasına rağmen, hiçbir İsveç el yazması 14. yüzyıldan önceye ait değildir. En eski korunmuş literatür çoğunlukla Latincedir ve kiliseden etkilenir, en iyi örneği sağlayan Aziz Bridget Vahiyleri. İsveç dilindeki ilk belgeler, Kral Magnus Eriksson'un ulusal Landslag'ında (c. 1350) doruğa ulaşan yasal kodlardı.

Gelişmiş eğitim ve laikleşmenin getirdiği özgürlükle, 17. yüzyılda birçok önemli yazar İsveç dilini daha da geliştirdi. Bazı önemli isimler arasında İsveççe klasik şiir yazan ilk kişi olan Georg Stiernhielm (17. yüzyıl); Johan Henric Kellgren (18. yüzyıl), akıcı İsveççe nesir yazan ilk kişi; burlesk baladların ilk yazarı Carl Michael Bellman (18. yüzyılın sonları); ve August Strindberg (19. yüzyılın sonları), dünya çapında ün kazanan sosyo-gerçekçi bir yazar ve oyun yazarı. İsveç'te 1880'de başlayan dönem gerçekçilik güçlü bir şekilde odaklanması gerekir. Baladlar ve romanslar Orta Çağ'da yerel dile çevrildi ve uyarlandı, ancak kararsız siyasi iklim kültürel gelişmeyi engelledi. Gustav I Vasa siyasi istikrar getirdi, ancak Reform sırasında edebiyat çoğunlukla dini ve didaktikti ve dönemin en dikkate değer yayınları İsveççe Kutsal Yazılar, önce Yeni Ahit (1526) ve ardından tüm İncil (1541) idi. 17. yüzyılda İsveç'in Avrupa gücü olarak yeni statüsü ile şiirinde klasik formları benimseyen Georg Stiernhielm liderliğindeki edebiyatına yeni bir güven yansıdı. Olof Rudbeck, İsveç'in Batı uygarlığının beşiği olduğunu "kanıtlayan" İsveç Gotik ideolojisinin özünü oluşturan Atland (1679-1702) adlı eserinde Latince değil İsveççeyi seçti.

1900'lerde en eski romancılardan biri Hjalmar Söderberg'di. 20. yüzyılın başlarında Selma Lagerlöf (Nobel ödüllü 1909) ve Pär Lagerkvist (Nobel ödüllü 1951) gibi önemli yazarlar üretmeye devam etti. Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra ün kazanan tanınmış bir proleter yazar Vilhelm Moberg'di; 1949 ve 1959 yılları arasında, genellikle İsveç'in en iyi edebi eserlerinden biri olarak kabul edilen dört kitaplık *[[Göçmenler (romanlar)|Göçmenler]]* (İsveççe: Utvandrarna) dizisini yazdı. 1960'larda Maj Sjöwall ve Per Wahlöö, uluslararası üne sahip bir dizi polisiye romanı üretmek için işbirliği yaptı. En başarılı polisiye roman yazarı, eserleri 37 dile çevrilmiş olan Henning Mankell'dir. Casus kurgu türünde en başarılı yazar Jan Guillou'dur. Olof von Dalin (1708-1763), Joseph Addison'ın ve Richard Steele'in The Tatler ve The Spectator'ını model alan ve esnek, modern bir düzyazıyla yazılan Den svenska Argus'unda (İsveç Argus, 1732-1734) Aydınlanma fikirlerini yaydı. Çağdaşı Carolus Linnaeus'un seyahat tasvirleri de önemliydi. Voltaire'in İsveç edebiyatı üzerindeki etkisine Jean-Jacques Rousseau'nun etkisi eklendi ve Fru Nordenflycht'in (1718-1763) ve çağdaşlarının şiirlerinde pastoral bir tema var. Sanatın koruyucusu Gustav III'ün saltanatı sırasında şiir gelişti ve J. H. Kellgren (1751-1795) kraliyet sarayına davet edilen birkaç yazarın en iyisiydi.

Son yıllarda, dedektif romancısı Henning Mankell ve gerilim yazarı Stieg Larsson gibi bir avuç İsveçli yazar uluslararası alanda kendini kabul ettirdi. İsveç dışında da iyi tanınan çocuk kitabı yazarı Astrid Lindgren, Pippi Uzunçorap ve Emil of Maple Hills gibi eserlerin yazarıdır. Bugün oldukça popüler olan Carl Michael Bellman (1740-1795), Fredman'ın Mektupları ve Şarkıları'nda rokoko cazibesi ile barok gerçekçiliği bir araya getirerek şiir ve müzikte 18. yüzyılın sonlarında canlı ama ıssız bir Stockholm'ü çağrıştırıyor. Finlandiya'da edebi bir dil olarak İsveççenin güçlü bir geleneği de vardır; 19. yüzyılın başlarındaki ayrılıktan sonra Finlandiya, Finlandiya ulusal destanı *[[Teğmen Stål'ın Masalları]]*'nı yazan Johan Ludvig Runeberg ve Tove Jansson gibi yazarlar üretti.

## Eski İskandinav