Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Bölgesi

**Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Bölgesi (KDSDÖY)** veya bilinen adıyla **Rojava**, Suriye'nin kuzeydoğusunda 2013 ile 2026 Şubat tarihleri arasında fiilî olarak var olan özerk bölgedir.

2025 Aralık ayında başlayan ve 2026'nın ilk aylarında devam eden Suriye hükûmeti -SDG çatışmaları sonrasında, Suriye Hükûmet güçleri 18 Ocak günü bölgenin büyük bölümünü ve stratejik kaynaklarını ele geçirmiştir. Önce 4 daha sonra da ek 15 günlük ateşkes anlaşması sırasında yapılan görüşmeler sonucu 30 Ocak’ta Suriye hükûmeti, özerk yönetimin silahlı gücü SDG ile ateşkes, kademeli askerî ve idari entegrasyon, Haseke ve Kamışlı’da Suriye İçişleri Bakanlığı güçlerinin konuşlandırılması, yerel kurumların devlete entegre edilmesi, Kürt toplumunun sivil ve eğitim haklarına ilişkin güvenceler ile yerinden edilmiş kişilerin geri dönüşünü içeren kapsamlı bir anlaşmaya varıldığını duyurdu. 2 Şubat’ta, imzalanan anlaşmanın uygulanması kapsamında Suriye Genel Güvenlik Servisi güçleri el-Haseke’de konuşlanmaya başladı.
Ertesi gün Suriye İçişleri Bakanlığı, anlaşmanın uygulanması kapsamında bakanlığa bağlı birliklerin Haseke ilindeki Kamışlı ilçesine girmeye başladığını açıkladı. Bu gelişmeler özerk yönetimin fiilen sona ermesi olarak yorumlanmıştır.

Özerk bölgenin, Suriye'nin kuzeydoğu kesimindeki Suriye Kürdistanı (Cezire ve Kamışlı) ile Fırat Nehri'nin doğu kısmındaki Suriye topraklarında Arap, Çerkes, Kürt, Süryani ve Türkmenlerin yaşadığı bir alanda hakimiyeti vardı. PYD tarafından bölgede önce özerk kantonlar, sonrasında federasyon ilan edilmiş; fakat hiçbiri Suriye hükûmeti ve diğer ülkeler tarafından tanınmamıştı. İsviçre'de ve bazı Avrupa ülkelerinde temsilcilikleri vardı.

## İsim
"Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Bölgesi" birçok farklı adla anılmaktaydı. Bölge konsept Kürdistan'ın dört parçasından biri olarak belirtilir. Kuzeydoğu Suriye'deki Cezire ili çevresi Suriyeli Süryaniler tarafından *Gozarto* (), olarak adlandırılır ve tarihi Süryani vatanının parçası olarak görülür.

17 Mart 2016'da bölgenin de facto yönetimi tek taraflı olarak federal bir hükûmetin kuruluşunu ilan etmiş ve *Rojava - Kuzey Suriye Demokratik Federasyonu* adını kabul etmişlerdir. (; ; .

Bölgenin Aralık 2016'da güncellenen yönetim anayasası Kuzey Suriye Demokratik Federasyonu (; ; ). adını kullanmıştır.

6 Eylül 2018'de Suriye Demokratik Konseyi kararı ile bölge için Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi (; ; ) adını Fırat, Afrin, Cezire bölgeleri ve Rakka, Münbiç, Tabka ve Deyrizor yerel sivil konseyleri için kullanmaya başlamıştır.

Yönetim, kimi kaynaklarda "Demokratik Özerk Yönetim" olarak da anılmaktadır.

2024 yılında özerk yönetimin ismi Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Bölgesi ile değiştirilmiştir.

## Tarih
Suriye İç Savaşı sırasında, Suriye'deki Kürtler Suriye Kürt Ulusal Konseyi (KNC) adı altında 2011 yılının 26 Ekim'inde Irak'a bağlı Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin Erbil kentinde imzalanan anlaşmayla tek bir çatıda toplandı. Önceleri KNC ile anlaşma sağlanamayınca bağımsız olarak hareket etme kararı alan PYD, Beşar Esad rejiminin Kürt bölgelerinden çekilmesi sonrasında KNC ile uzlaşmaya gitti. 12 Temmuz 2012'de PYD ve Suriye Kürt Ulusal Konseyi uzlaşmasıyla 12 Temmuz 2012 tarihinde Erbil'de Kürt Yüksek Komitesi'nin kuruluşu ilan edildi. Aynı yıl Kürt Yüksek Komitesi'nin yönetiminde Suriye'deki Kürt alanlarını yönetmek için PYD ve KNC'nin katılımıyla YPG kuruldu. YPG, 19 Temmuz 2012'de Kobani'yi, ertesi gün Afrin ve El-Malikiye'yi ele geçirdi.

İç savaşta Irak ve Şam İslam Devleti'ne karşı mücadele veren bazı Arap ve Kürt gruplar, 8-9 Aralık 2015'te el-Malikiye'de düzenledikleri toplantının ardından 10 Aralık günü yapılan açıklamayla Suriye Demokratik Güçleri'nin siyasi kanadı olarak Suriye Demokratik Konseyi adlı 13 üyeli parlamentonun kurulduğunu duyurdu. 12 Aralık'ta yapılan seçimde, Buğday Dalgası Hareketi lideri Heysem Menna ile Demokratik Toplum Hareketi lideri İlham Ahmed, parlamentonun eş başkanları olarak seçildi.

PYD ve birçok siyasi parti tarafından 16 Mart 2016 tarihinde *[[de facto]]* statüsünde federasyon ilan edildi. Kurulan federasyon Suriye'de bulunan Kürt kantonlarının ortak kararı ile deklare edilmiş ve kurulmuştur. Beşar Esad'ın kabul edilmeyeceğini açıklamasından sonra PYD Lideri Salih Müslim tarafından Suriye'de bağımsız devlet kurabileceklerinin resti çekilmiştir.

Oluşturulan Kuzey Suriye Federasyonu'nda eşbaşkanlardan biri Kürt diğeri Araplardan seçilmiştir. Meclis eşbaşkanlarına Cezire Kantonu eşbaşkanı Hediye Yusuf ve Tel Abyad Özerklik Yönetimi eşbaşkanı Mensur El-Selum getirildi. Eşbaşkanları 200 kişiden oluşan kurucu meclis seçti. Meclisin yürütme konseyi ise 31 kişiden oluşmuştur. Öte yandan Arap ve Türkmen Aşiretleri Birliği, yaptığı yazılı açıklamada, Suriye'nin kuzeyinde herhangi bir federasyonu kabul etmediklerini duyurdu.

Kürdistan Bölgesel Yönetimi başkanı Mesud Barzani Suriye'de oluşacak Kuzey Suriye Federasyonu oluşumuna destek verdiklerini duyurdu.

20 Ekim 2021'de Katalonya Parlamentosu Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Bölgesi'ni resmen tanıdı ve Katalonya Parlamentosu, Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Bölgesi'ni resmen tanıyan ilk parlamento oldu.

2024 yılının Ağustos ayında 7 kantona bağlı toplam 6 büyükşehir, 40 şehir ve 105 beldede yurttaşlar sandık başına gidecek. Yönetim 11 Haziran tarihinde seçimlere gidecekken 6 Haziran'da yaptığı açıklamayla seçimi 2024'ün Ağustos ayına ertelemiştir. Sonrasında seçimler tamamen ertelenmiştir.

### 2024 Esad rejiminin çöküşü

##### Münbiç ve Tel Rıfat'ın düşüşü
Kasım 2024'te başlayan Suriyeli muhaliflerin taarruzu sırasında Türkiye destekli Suriye Milli Ordusu (SMO) tarafından önce Tel Rıfat sonra da Münbiç, muhalif güçlerin eline geçmiştir.

##### Deyrizor ve Fırat'ın batı yakasının düşüşü
Suriye Demokratik Güçleri Deyrizor gibi güney kentlerini Esad rejiminden ele geçirmiştir. Kısa bir süre sonra yeni Suriye hükümeti ile yapılan anlaşmalardan dolayı, SDG Deyrizor'dan ve Fırat nehrinin batı yakasındaki birçok bölgeden çekilmiştir. Suriye Demokratik Güçleri başkomutanı Mazlum Kobani, ABD arabuluculuğuyla Türk hükûmetine Kobani'yi silahsız bölge ilan edebileceklerini ve silahlı güçlerini geri çekebileceklerini belirtmiştir.

#### Teşrin Barajı ve Süleyman Şah Türbesi çatışmaları
TSK destekli Suriye Milli Ordusu, anlaşma dolayısıyla SDG'nin Münbiç'ten çıkarılması üzerine Münbiç'te olduğu gibi direniş olmadan terk edileceği düşüncesiyle Suriye'nin su kaynağının büyük kısmını karşılayan Teşrin Barajı'na saldırmıştır ve hedef olarak Karakozak köyünde olan, Osmanlı İmparatorluğu'nun kurucusu Osman Gazi'nin dedesi Süleyman Şah'ın Türbesini hedef göstermiştir. Ancak Teşrin Barajı'nın ele geçirilmemesi için, SDG bu sefer yoğun bir direniş ve karşı saldırıya geçip SMO ilerleyişini durdurmuştur. TSK ise saldırılara karşı Teşrin ve çevresini SİHA'lar ve savaş uçaklarıyla bombalamıştır bu saldırılar sonucunda birçok sivil ölmüştür.

## Ordu

Yönetimin silahlı kuvvetleri Suriye Demokratik Güçleri'dir. SDG'ye Kürt çoğunluklu Halk Koruma Birlikleri (YPG) önderlik etmektedir. YPG, 2004 Kamışlı Olayından sonra PYD tarafından kurulmuş, ancak ilk olarak Suriye İç Savaşı'nda aktif olmuştur.

## Nüfus
2020'de yapılan nüfus sayımına göre bölgede mültecilerle birlikte 4.5 milyon insan yaşamaktadır. Rojava halkının çoğunluğu Kürtlerden oluşmaktadır. Cezire Kantonu'nda az sayıda Arap yerleşim yeri vardır. Süryaniler, Türkmenler, Çerkesler, Yezîdîler ve Ermeniler bölgedeki azınlık halklarındandır.

## Ekonomi
Hayvancılık, tarım ve petrol bölgenin ana gelir kaynağını oluşturmaktadır. Fırat Nehri ile iç içe olması sebebiyle bölge verimli topraklara, canlı ve kirletilmemiş bir doğaya sahiptir. Suriye'nin petrol yataklarının yüzde 90'ı bu bölgede bulunmaktadır. Yönetim ve ABD merkezli Delta Crescent Energy LLC adlı şirket arasında imzalanan anlaşmaya göre petrol çıkarılmaktadır.

Mevcut durumda bölgedeki kuyulardan günde ortalama 150 bin varil petrol üretilir. DSG'nin kontrolündeki Rakka ve Deyrizor'da ise El Omer, El Temek ve Koniko sahaları günde 400 bin varil petrol üretebilecek kapasiteye sahiptir.

Bazı araştırmaların sonuçlarına göre, DSG'nin kontrol ettiği bölgelerdeki petrolün günlük geliri (varili 30 dolardan) 10 milyon dolardır.

## Eğitim
Kamışlı'da Rojava Üniversitesi faaliyet göstermektedir. Üniversite'de tıp, mühendislik, kimya, tarımcılık gibi 11 adet fakülte bulunmaktadır. Eğitim dili Kürtçe ve Arapçadır. Suriye merkezi hükûmeti ile müfredatlar üzerinde devam eden anlaşmazlıklar ve müzakereler vardır..

## Kültür
Rojava'nın kültürü Mezopotamya kültürü, İslam dini ve geleneksel Arap ve Kürt kültürü etrafında biçimlenmiştir. Buna karşın Rojava çeşitlilikler içinde yüksek bir kozmopolit toplum ve canlı bir kültüre sahiptir. İslam etkisi Arap ve Kürt kültürünün mimari, müzik, giyim, mutfak ve yaşam tarzında görülebilmektedir.

## Din
Kuzey ve Doğu Suriye'deki Kürt ve Arapların çoğu İslam'ın Sünnî mezhebine bağlıyken, Süryaniler genellikle Süryani Ortodoks, Keldani Katolik, Süryani Katolik veya Doğu Asur Kilisesi'ne bağlılardır. Yezidilik gibi başka inançlara mensup olanlar da vardır. Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi ve bölgedeki hakim PYD partisi laiktir.

## Kantonlar ve şehirler
Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Bölgesi toplum sözleşmesine göre: Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Bölgesi, Cizre, Deyrizor, Rakka, Fırat, Menbic, Afrin-Şehba ve Tabka olmak üzere 7 kantondan meydana geliyor, kantonlarda şehir ve beldelerden oluşuyor.

## İnsan hakları ve savaş suçları

Suriye İç Savaşı sırasında, 2014 ve 2015 yıllarını da kapsayacak şekilde, Human Rights Watch (HRW) ve Amnesty International tarafından hazırlanan raporlar, özerk bölge ile ilişkili milislerin ve özellikle Halk Savunma Birlikleri (YPG) üyelerinin savaş suçları işlediklerini belirtmiştir. 2014 yılı raporları arasında keyfi tutuklamalar ve işkence olayları yer alırken diğer raporlar çocuk asker kullanımı hakkında bilgi vermektedir. Bu raporların ardından, YPG eksikliklerini kamuoyuna kabul etmiş ve Ekim 2015'te YPG saflarında 21 küçük yaştaki çocuğu askeri hizmetten terhis etmiştir. Raporlar, hem YPG hem de diğer insan hakları örgütleri tarafından kapsamlı bir şekilde tartışılmış ve itiraz edilmiştir. 2018 yılında HRW, YPG'yi tekrar küçük yaştaki çocukları asker olarak almaktan suçlamıştır. YPG, 16 ve 17 yaşındaki çocuklar işe alındığında ailelerine haber verildiğini ancak rızalarının alınmasının gerekmediğini ve bu çocukların çatışma bölgelerinden uzak tutulduğunu belirtmiştir. Eylül 2015'ten itibaren YPG, Geneva Call ve diğer uluslararası örgütlerden insan hakları eğitimi almaktadır. Eylül 2020'de Syria Direct tarafından yayımlanan bir makale, SDF'nin 1 Temmuz 2019'da Birleşmiş Milletler ile çocuk asker alımını "sona erdirmek ve önlemek" amacıyla bir eylem planı imzalamasına rağmen çocuk asker almaya devam ettiğini bulmuştur.

Halk Savunma Birlikleri'ne (HXP) zorunlu askerlik, bölgenin kurumlarını gayrimeşru olarak nitelendirenler tarafından insan hakları ihlali olarak adlandırılmıştır. 2014 yılında 15 yaşındaki bir kız çocuğunun kaçırılarak Kadın Savunma Birlikleri'ne (YPJ) katılması gibi yasa dışı askere alınma vakaları bildirilmiştir.

Devam eden Suriye İç Savaşı sırasında Amnesty International ve Middle East Observer, Türk hükûmeti, SDF'nin, Tell Abyad gibi çoğunlukla Arap nüfusa sahip bölgelerde yaşayanları zorla yerinden ettiğini belirtmişlerdir. Bu yerinden etmeler Kürtleştirme ve etnik temizlik girişimleri olarak değerlendirilmiştir. Ancak, Suriye İnsan Hakları Gözlemevi başkanı bu raporları yalanlamış ve BM Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu, YPG veya SDF güçlerinin kontrol ettikleri bölgelerin demografik yapısını değiştirmek amacıyla etnik temizlik yaptıklarına dair hiçbir kanıt bulamamıştır. Amnesty International tarafından yapılan araştırma gezilerinde şu ifadeler yer almıştır:  "Sivil evleri kasten yıkarak, bazı durumlarda tüm köyleri yerle bir edip yakarak, sakinlerini haklı askeri gerekçeler olmaksızın yerinden ederek, Özerk Yönetim yetkisini kötüye kullanmakta ve uluslararası insancıl hukuku açıkça ihlal etmektedir. Bu saldırılar savaş suçu teşkil etmektedir." ve: "IŞİD'e karşı savaşında, Özerk Yönetim, ortada kalan sivillerin haklarını çiğniyor gibi görünmektedir. Savaş sonucu meydana gelmeyen geniş çaplı yerinden edilme ve yıkım gördük. Bu rapor, IŞİD tarafından daha önce ele geçirilen veya küçük bir azınlığın grubu desteklediğinden şüphelenilen köylerde sivillere yönelik kasıtlı, koordineli bir toplu cezalandırma kampanyasının açık kanıtlarını ortaya koymaktadır."

Bölge ayrıca çeşitli partizan ve tarafsız gruplar tarafından siyasi otoriterlik nedeniyle yoğun eleştirilere maruz kalmıştır. Bir KDP-S politikacısı, PYD'yi kendisini Esad rejimine teslim etmekle suçlamıştır.

Ayrıca, YPG'nin kontrolü altındaki bölgelerde gazetecileri, medya kuruluşlarını ve YPG anlatısına eleştirel bakan siyasi partileri yasakladığı için eleştirilmiştir.

## Kürtlerle ilişkileri
 Bölgenin baskın siyasi partisi, Demokratik Birlik Partisi (PYD), Kürdistan Topluluklar Birliği (KCK) üyesidir; ancak, komşu ülkelerde (Türkiye, İran ve Irak) Kürt azınlıkları bulunan diğer KCK üyesi örgütler ya yasaklanmıştır (Türkiye Kürdistanı, İran Kürdistanı) ya da diğer Kürt partilerine kıyasla siyasi olarak marjinaldir (Irak). Türkiye Kürtleri arasında Suriye Kürtlerine yönelik sempati ifadeleri çok sayıda olmuştur. Kobani Kuşatması sırasında, Türkiye'nin bazı etnik Kürt vatandaşları sınırı geçerek kasabanın savunmasına gönüllü olarak katılmıştır.

Bölgenin Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi ile ilişkisi karmaşıktır. Bağlamlardan biri, oradaki iktidar partisinin, Kürdistan Demokrat Partisi (KDP), kendisini ve diğer ülkelerdeki bağlı Kürt partilerini genel olarak KCK siyasi gündemine ve planına daha muhafazakar ve milliyetçi bir alternatif ve rakip olarak görmesidir. Irak Kürdistanı'nın siyasi sistemi bölgenin sistemiyle keskin bir tezat oluşturur. KCK şemsiye örgütü gibi, PYD'nin de bazı anti-milliyetçi ideolojik eğilimleri varken aynı zamanda Kürt milliyetçi fraksiyonları da vardır. Suriye'de Kürt milliyetçi eğilimlere sahip olan PYD'ye, Iraklı Kürt partisi KDP tarafından desteklenen Kürt Ulusal Konseyi geleneksel olarak karşı çıkmıştır.
## Ayrıca bakınız
* Suriye Kürdistanı
* Kürdistan Bölgesel Yönetimi

## Kaynakça