Mastaura

**Mastaura** (Grekçe: Μάσταυρα), Karya ve Lidya bölgelerinin kesiştiği bir noktada olduğundan iki bölgenin de kültürel izlerini taşıyan bir antik kent. Aynı ismi taşıyan Mastaura (Likya) ile karıştırılmamalıdır.

Antik yerleşkenin bulunduğu bölgede günümüzde Aydın ilinin Nazilli ilçesinde yer alan Bozyurt köyü yer almaktadır. Kentte yer alan kalıntılar Bozyurt köyünün değişik bölgelerine dağılmış halde bulunmaktadır.

Mastaura Antik Kenti'nde 2020 ve 2021 yıllarında Aydın Adnan Menderes Üniversitesi tarafından arkeolojik yüzey araştırması ile birlikte çevre düzenleme çalışmaları yapılmıştır. Kalıntılar zeytin, incir ve üzüm bahçeleri gibi tarım arazilerinin içerisinde yer alır. Kemerli yapılar, antik tiyatro basamakları ve nekropol kalıntıları ilk dikkati çeken alanlardır.
## Tarihçe
Mastaura Antik Kenti, Nazilli ilçesi Bozyurt Köyü sınırlan içinde Menderes Nehri'nin kuzeyinde ve Nysa Antik kentinin yaklaşık 18&nbsp;km doğusunda bulunmaktadır. Kent, Bozyurt Köyü'nün 1&nbsp;km kuzeyinde, doğu ve batısı yüksek tepelerle çevrili, ortasından Mastaura (*Krizoroas*) deresinin geçtiği dar vadinin kuzeyinde yer alan küçük bir antik yerleşmedir. Bu dere Hellen dilinde "*Altın Kılıçlı Dere*" anlamına gelmekteydi. Mastaura Luwi dilinde "*Ana Tanrıçanın Ulu Akarsuyu*" anlamına gelmektedir. Açık biçimi M(a)asta-ura'dır. Buradaki *Ma*: Luwi/Pelasgos dilinde "*ana*" anlamına gelmektedir ve AMA sözcüğünün baştaki A harfi olmadan kullanılan bir biçimidir.

Bu sözcük ana tanrıçayı betimler ve Anadolu'da birçok tarihsel ad içinde bulunur. AMA sözcüğü Luwi dilinde *anni*, Hitit dilinde *anna* ile aynı karşılığa sahiptir ve günümüz Anadolu'sunda bu sözcük *anne* ya da *ana* biçiminde karşımıza çıkmaktadır. Luwi dilinde *asta* ya da diğer kullanım biçimleri olan *astra*, *ista*, *istra* sözcükleri "akıntı" anlamına gelmektedir. Bu sözcükler burada bir dere, çay ya da ırmağın olduğunu belirtmektedir. *Ura* sözcüğü ise Luwi dilinde büyük, ulu, yüce anlamını taşımaktadır. Bu sözcük adlarının önüne ve arkasına gelerek kullanılmaktadır. Böylece Mastaura sözcüğünün Luwi /Pelasgos dilinde olduğu, buranın ilk yerli halkının da öncelikle bunlar olması gerektiği düşünülebilir.

Bu olgu kentin oldukça eski bir tarihe sahip olabileceğine işaret etmektedir. Bazı kaynaklar, kasabanın başlangıçta, Kroisos'un (MÖ 585-546) Karya'yı kısa bir süreliğine dahil ettiği Lidya Krallığı'na ait olduğundan bahseder. Lidya'daki ilk çağ kenti Mastaura Plinius 'ta, Hierokles'te ve Bizanslı Stephanos'ta anılmaktadır.

Plinius, kendi döneminde (MS 1. yüzyıl), kasabadan eyalet başkenti Efes'e bağlı ve dolayısıyla Roma İmparatorluğu altında Karya'yı da içeren Roma'nın Asya eyaletine ait olarak bahseder.

Günümüzde görülebileceği gibi Mastaura kalıntıları bir akarsuyun yanında bulunmaktadır. Strabon, Nazilli ilçesinin 6&nbsp;km kadar güneyinde Büyük Menderes Nehri'nin sol yakasında bulunan Orthosia ile birlikte Mastaura'dan da söz etmektedir. Hıristiyanlık döneminde piskoposluk merkezi olan kent Ephesos ve Khalkedon konsillerine katılmıştır.

## Kentteki Araştırmalar
İngiliz gezgin William John Hamilton 1836'da Nazilli'ye gelmiş ve Mastaura'yı gezmiştir. Bir Amphitiyatro ile ilgili ilk bilgileri Hamilton aktarmıştır. Daha sonra araştırmacı gezgin Texier de Hamilton'a atıfta bulunarak böyle bir yapının varlığına dair bilgiler vermiştir. 1907-1909 yıllarında, Nysa'da (Sultanhisar) kazı ve araştırmalar yapan Walther von Diest de hazırladığı kitapta Nysa'nın komşusu Mastaura hakkında bilgiler vermiş, kentin topografik yapısını gösteren bir plan çizmiştir. 1921 yılında Yunan işgali sırasında araştırmalar yapan Konstantinos Kourouniotis de Mastaura'da incelemelerde bulunmuştur. Kourouniotis, amphitiyatro yapısını ilk kez fotoğraflayıp belgeleyen kişidir.

## Yapılar

Kentte görülebilen yapı kalıntılarından tiyatro şehrin kuzeybatısında yer alır. İki kademeli kemerli teras ile oluşturulmuş sahne binası kısmen korunmuştur. Tiyatronun orkestra kısmı zeytin ağaçlarıyla kaplıdır. Kavea kısmı tamamen tahrip olmuştur. Ayrıca kentte birçok yapı kalıntısı bulunmaktadır.

Ören yerinin güneydoğusunda kentin nekropolü (mezarlık) yer almaktadır. Çok tahrip olmuş mezar yapılan tamamen orman ve çalılıklarla kaplanmıştır. Bu kent Ephesos'u (Efes) Celenaea'ya bağlayan ticaret yolu üzerinde olup, sikke basma ayrıcalığına sahipti. Ancak kent depremler ve veba salgını nedeniyle harap olmuş ve terkedilmiştir.

Türk arkeolog Sedat Akkurnaz, William John Hamilton'ın kitabından yola çıkarak, 2020 Ağustos'unda otlarla kaplı bu alanda kazı çalışmalarına başladı ve 2021 yılındaki arkeolojik kazılarında sağlamlaştırmayı başardığı bir amfitiyatro kalıntısını ortaya çıkardı. Yapının 3. yüzyılın başlarında inşa edildiği belirlendi. Yaklaşık 100 metre uzunluğunda ve 30 metre genişliğinde bir ana eksen çapına ve 15 metre yüksekliğinde duvarlara sahip olan amfitiyatronun, 15.000 ila 20.000 seyirci kapasitesine sahip olduğu tahmin edilmektedir.

## Piskoposluk

Fransız tarihçi ve ilahiyatçı Michel Le Quien (1661-1733) şehrin bilinen dört piskoposunu listeler. Theodosius hem 431'deki Efes Konsili'ne hem de 449'daki İkinci Efes Konsili'ne katıldı. Yerine geçen Sabatius, 451'deki Kalkedon Konsili'nde kendisini temsil etmesi için Pitanae Piskoposu Hesperius'tan rica etti. Theodorus 680'deki Üçüncü Konstantinopolis Konsili'ne katıldı. Constantinus 787'deki İkinci İznik Konsili'nin rahiplerinden biriydi. Bu dörtlüye, Fotian'ın Konstantinopolis Konsili'nde (879) bulunan Baanes adlı bir kişi eklenebilir, ancak Asya'daki Mastaura'nın mı yoksa Likya'daki Mastaura'nın mı piskoposu olduğu net değildir.

Artık bir yerleşim piskoposluğu olmayan Asya'daki Mastaura, Katolik Kilisesi tarafından 1933 yılından itibaren itibari (titular) bir yer olarak listelenmiştir.

## Kaynakça