Orhan Gencebay

**Orhan Gencebay** veya doğum adıyla **Orhan Kencebay** (d. 4 Ağustos 1944, Samsun), Türk besteci, ses sanatçısı, şair, enstrümanist, aranjör, müzik yapımcısı, müzik direktörü ve oyuncu.

Arabesk müzik olarak adlandırılan, fakat kendisinin bu terimi "yanlıştır ve eksiktir" gerekçesiyle reddedip Serbest Türk müziği, özgür Türk müziği, serbest çalışmalar ve Gencebay müziği gibi kavramlarla adlandırdığı, 1960'larda yayılan Türk müziği tarzının yaratıcı ve öncülerindendir. Gencebay, 33. Türkiye Hükûmeti'nde Kültür Bakanlığı'nın tavsiyesiyle verilmeye başlanan Devlet Sanatçısı ünvanına 1998'de layık görüldü.

## Yaşamı
### İlk yılları
Orhan Gencebay, 4 Ağustos 1944'te Samsun'da doğdu. Tatar olan ailesinin kökeni Kırım'a dayanmaktadır. Müziğe 6 yaşında ailesi gibi Kırım göçmeni ve Ukrayna Konservatuvarı mezunu klasik batı müzisyeni Emin Tarakçı'dan keman ve mandolin dersleri alarak başladı. 7 yaşında bağlama ve Türk halk müziği dersleri almaya başladı. 10 yaşında ilk beste çalışması olan *Kara Kaşlı Esmerdi Kim Bilir Kimi Sevdi* isimli eseri yaptı. 13 yaşında Türk Sanat Müziği ve tambur eğitimi almaya başladı. Ortaokul ve lise yıllarında Samsun, Edirne ve İstanbul musiki cemiyetlerinde yaylı tambur, THM cemiyetlerinde ise bağlama çaldı. Samsun ve İstanbul'da halk evlerinin kuruculuğunu yaptı. Kendi açtığı müzik dershanelerinde öğretmenlik yaptı. Çocukluk yıllarında en çok etkilendiği kişi zamanının bağlama üstadı Bayram Aracı'ydı. Gencebay'a o yıllarda bu nedenle küçük Bayram diyorlardı.

İlk profesyonel bestesi "Ruhumda Titreyen Sonsuz Bir Alevsin"i 14 yaşında yapan Orhan Gencebay, 16 yaşından itibaren caz ve Rock müziği ile ilgilenmeye başladı, batı nefesli sazlardan oluşan orkestralarda tenor saksofon çaldı. İstanbul'a gelerek, Türkiye'nin ilk konservatuvarı ve eski adı Dârülelhan olan İstanbul Belediye Konservatuvarı'na girdi, bir süre icra heyetinde bulundu.

### Profesyonelliğe geçişi
1964 yılında TRT Ankara Radyosu sınavına girdi ve yüksek başarıyla kazandı. Fakat, sınavda usulsüzlük olduğu gerekçesiyle sınav iptal edilince, müzik çalışmalarına ara vererek askerlik sebebiyle İstanbul'a gitti. Vatani görevini Heybeliada'da bahriyeli olarak sürdürdüğü yıllarda merasim bölüğü bandosunda saksafon çalmaya devam etti. 1966'da TRT İstanbul Radyosu sınavlarına girdi ve iftiharla kazandı. Aynı yıl, Türkiye çapında yapılan bağlama çalma yarışmasında Arif Sağ ve Cinuçen Tanrıkorur ile birlikte derece aldı. TRT İstanbul Radyosu'nda 10 ay bağlama sanatçılığı yaptı. Kurumun müzikal anlayışının ilerlemeye elverişli ve özgür olmadığı gerekçesiyle 1967 yılında kendi isteği ile ayrıldı. Bu yıllarda babasının işlerinin bozulması nedeniyle Samsun'a döndü.

TRT'den ayrıldıktan sonra, Arif Sağ ile birlikte 1966-1968 arası dönemde Muzaffer Akgün, Yıldız Tezcan, Gülden Karaböcek, Ahmet Sezgin, Şükran Ay, Sabahat Akkiraz, Nuri Sesigüzel gibi birçok sanatçıya bağlama çaldı. Bu dönem içinde Kızılırmak Karakoyun, Ana, Kuyu gibi Türk filmlerinin müzik direktörlüğünü yaptı. İstanbul'daki halk evlerinde Abdullah Nail Bayşu, İsmet Sıral, Burhan Tonguç, Erkin Koray, Ömer Faruk Tekbilek, Vedat Yıldırımbora, Özer Şenay, Neşet Ertaş gibi sanatçılarla sık sık bir araya gelip müzik yaparak gelecekte kendi ortaya koyacağı müziksel sentezin ilk meyvelerini verdi. *Ağlıyorum Yana Yana, Gönül bağları, Yıldız Akşamdan Doğarsın, Neredesin Leylâm* gibi türkü plakları çıkardı. Sevemedim Karagözlüm, Sabır Taşı, Goca Dünya gibi besteleri çeşitli sanatçılar tarafından okunmaya, sanat dünyasında adı besteci ve bağlama virtüözü olarak duyulmaya başlandı.

### Kariyerinde hızlı yükselişi
Türkü plâklarından sonra, 1968 yılında ilk serbest çalışmalar plâğı *Sensiz Bahar Geçmiyor-Başa Gelen Çekilirmiş*i çıkardı. Bundan sonra Topkapı Plak ve İstanbul Plak'tan seri olarak plaklar çıkarmaya devam etti. 1969 yılında çıkardığı *Bir Teselli Ver-Yorgun Gözler* 45'liği ile Türkiye çapında ün yaptı. Bestekâr ve enstrümanist kimliğinin yanı sıra, yorumcu kimliği ile ön plana çıkmaya başladı. *[[Ben Eski Halimle Daha Mesuttum]]*, *[[Hor Görme Garibi]]*, Severek Ayrılalım, Ümit Şarkısı, Sevenler Mesut Olmaz gibi plaklara imza attı. 1971 yılında ise İstanbul Plak'a ortak oldu. 1972 yılında Yaşar Kekeva ile birlikte Kervan Plak şirketini kurdu, şirketin yöneticisi oldu. Kervan Plak, Türkiye'nin ilk yerli sermayeli plak şirketiydi. Bünyesine Erkin Koray, Ajda Pekkan, Muazzez Abacı, Mustafa Sağyaşar, Ahmet Özhan, Kamuran Akkor, Semiha Yankı, Samime Sanay, Neşe Karaböcek, Bedia Akartürk, Nil Burak, Ziya Taşkent, Semiramis Pekkan, Ferdi Özbeğen, Gönül Yazar, Sezen Aksu gibi starları alan Kervan Plak, dönemin plak piyasasının en güçlü şirketlerinden biri oldu.

Orhan Gencebay, bugüne kadar 35 (31 sinema, 4 televizyon) filminde başrol oynadı, 90'a yakın filmde müzik direktörlüğü yaptı. 1000'den fazla bestesi bulunan Orhan Gencebay, bunların 300'e yakınını kendisi seslendirdi. 1990 yılında vizyonlara giren Utan filminden sonra oyunculuğu bırakmıştır. Rol aldığı filmlerde çoğunlukla kendisini duayen dublaj sanatçısı ve oyuncu Abdurrahman Palay seslendirmiştir. Orhan Gencebay'ın rol aldığı filmlerden en çok izlenen, gişe rekorları kıran filmlerden biri ise; Gülşen Bubikoğlu ile başrolünü oynadığı, 1982 Erler Film yapımı Leyla ile Mecnun filmidir.

Orhan Gencebay'ın yaptığı çalışmalara TRT denetleme kurulunca arabesk dendiyse de, Orhan Gencebay bu değerlendirmeyi "yanlıştır ve eksiktir" diyerek kabul etmedi.

Yasal olarak 67 milyon civarı plak ve kaset tirajı olan Orhan Gencebay'ın, korsan üretimlerin yasal üretimlerden 2 kat fazla olduğu düşünülürse, yasal olmayan üretimlerle birlikte 200 milyon civarı tirajı olduğu tahmin ediliyor. Bu da, dünyanın sayılı tiraj rakamlarındandır.

### Günümüz
Orhan Gencebay, 29 Kasım 2009 tarihinde Milliyet Gazetesi'nden Olcay Ünal Sert'e verdiği röportajda "Batsın Bu Dünya, Türkiye'nin ağıtıdır. Şu bir gerçek, 70'li yıllar çok kötü yıllardı. Günde 100-150 kişi öldürülüyordu. 1975’te böyle bir Türkiye’de yaptım ‘Batsın Bu Dünya’yı. O, Türkiye’nin ağıtıdır, ağlanacak parçasıdır." demiştir.

17 Eylül 2012'de Orhan Gencebay'a saygı için Poll Production'dan yayınlanan *[[Orhan Gencebay ile Bir Ömür]]* albümünde Türkiye'nin önde gelen sanatçıları yer alarak Gencebay'ın bestelerini seslendirmiştir.

Orhan Gencebay, 2018 yılında Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından 24 Haziran seçimlerinin ardından oluşturulan Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kuruluna üye olarak atanmıştır. Kurulda Hülya Koçyiğit, Alev Alatlı, Murat Bardakçı, Prof. Dr. Mehmet Çelik, Prof. Dr. İskender Pala, Prof. Dr. Ümit Meriç gibi isimler yer almaktadır.

## Kervan Plak
**Kervan Plak**, bir Türk müzik şirketi. Mü-yap üyesi olan Kervan Plak 1 Şubat 1972 tarihinde Orhan Gencebay ve Yaşar Kekeva tarafından kurulmuştur. Yaşar Kekeva 1980 yılında şirketten ayrılarak Yaşar Kekeva Plakçılık'ı kurmuştur. Şirketin prodüktör koltuğunda uzunca seneler Orhan Gencebay'ın ağabeyi Burhan Kencebay oturmuştur. Günümüzde çıkan albümlerin prodüktörlüğünü ise Orhan Gencebay ve oğlu Altan Gencebay yapmaktadırlar. Şirket bugüne kadar Orhan Gencebay, Sibel Can, Volkan Konak, Hakan Sarıca, Neşe Karaböcek, Sezen Aksu, Ajda Pekkan, Semiramis Pekkan, Ahmet Özhan, Zekai Tunca, Ferdi Özbeğen, Bedia Akartürk, Kamuran Akkor, Mine Koşan, Gönül Yazar, Azize Gencebay, Erkin Koray, Mustafa Sağyaşar, Salim Dündar, Osman İşmen, Filiz, Biricik ve başka birçok sanatçının albümlerini çıkartmıştır.

## Özel hayatı
1966 yılında Beyaz Kelebekler grubunun o dönem solisti olan ses sanatçısı Azize Atalay ile evlendi. Çiftin bu evliliğinden 1970 yılında Altan ismini verdikleri bir oğlu dünyaya geldi. Çift, evliliklerini 1977 yılında sonlandırdı. Gencebay, ikinci evliliğini 1978 yılında Sevim Emre ile yaptı. Çiftin bu evliliğinden 1981 yılında Gökhan ismini verdikleri bir oğlu dünyaya geldi. Orhan Gencebay'ın büyük oğlu Altan Gencebay hâlen Kervan Plak'ın prodüktörlüğünü yürütmektedir.
## Şarkılarının yurtdışına uyarlanması
*1984 tarihli Dil Yarası şarkısının müziği; İsrailli şarkıcı Zehava Ben tarafından Tipat Mazal adıyla İbranice olarak 1989 yılında yeniden yayınlandı.

## Diskografi


;Kervan Plakçılık
* 1975: Batsın Bu Dünya
* 1976: Hatasız Kul Olmaz
* 1976: Sarhoşun Biri
* 1978: Benim Dertlerim
* 1979: Yarabbim
* 1980: Aşkı Ben Yaratmadım
* 1981: Ben Topraktan Bir Canım
* 1981: Kördüğüm
* 1982: Bir Damla Mutluluk
* 1983: Leyla ile Mecnun
* 1984: Dil Yarası
* 1985: Beni Biraz Anlasaydın
* 1986: Cennet Gözlüm
* 1987: Akma Gözlerimden
* 1988: Emrin Olur
* 1988: Süper Yıldızlar Kervanı
* 1989: Ya Evde Yoksan / Seni Arıyorum
* 1990: Utan / Dokunma
* 1991: Hasret Rüzgarı
* 1992: Sende Haklısın
* 1993: Hayat Devam Ediyor
* 1994: Yalnız Değilsin
* 1995: Gönül Dostu
* 1996: Kiralık Dünya
* 1998: Klasikleri Sizin Seçtikleriniz
* 1999: Cevap Ver
* 2001: Klasikleri Sizin Seçtikleriniz 2
* 2002: İdeal Aşk / Batsın Bu Dünya (Remix)
* 2004: Yürekten Olsun
* 2005: İstanbul Hatırası / Köprüyü Geçmek
* 2006: Yargısız İnfaz
* 2007: Orhan Gencebay Film Müzikleri
* 2010: Berhudar Ol
* 2013: Bedensiz Aşk
* 2023: Maske



;Saygı albümü
* 2012: Orhan Gencebay ile Bir Ömür


## Filmografi

;Sinema *(Film Müziği)* 
* Kızılırmak-Karakoyun, 1967
* Kozanoğlu, 1967
* Ana, 1967
* Kuyu, 1968
* Kara Gözlüm, 1970; Tv-Şov
* Orhan Abi Halk Show, *sunucu*, TGRT, 1996-1997
* Popstar Alaturka, *jüri üyesi*, Star TV, 2006-2008
* Popstar 2013, *jüri üyesi*, Star TV, 2013

;Belgesel
* Aynalar, Can Dündar, Show TV, 1996
* Bir Yudum İnsan, Nebil Özgentürk, atv, 1998
* İstanbul Hatırası: Köprüyü Geçmek, 2004

;Reklâm
* Dışbank, İdeal Kart, 2002
* Vodafone Türkiye, 2010
* Rexona, 2018

## Ödüller
* 1968-1976 arası her 45'liği için Altın Plak ödülleri
* 1976 *[[Ses (dergi)|Ses]]* dergisi Yılın Türk Müziği Sanatçısı ödülü
* 1970: İstanbul Plak tarafından, yüksek tiraj başarısından olayı verilen Altın Taç Ödülü.
* 1984: *[[Tercüman (gazete)|Tercüman]]* gazetesi tarafından verilen Yılın Sanatçısı Ödülü.
* 1984: *Merhaba* dergisi tarafından verilen Yılın Sanatçısı Ödülü.
* 1985: *Ses* dergisi tarafından verilen Yılın Sanatçısı Ödülü.
* 1990: MÜYAP tarafından *Dokunma* adlı albümünün göstermiş olduğu yüksek satış başarısından dolayı verilen Yüksek Tiraj Ödülü.
* 1990: ABD-Mısır-İsrail'in önde gelen üniversiteleriyle, Hacettepe Üniversitesinin ortaklaşa vermiş olduğu Montu Merit Doktorası (Fahri Müzik Doktoru) Ödülü.
* 1995: Mehmetçik Vakfı tarafından verilen Altın Madalya Ödülü.
* 1998: İntermedia ekonomi dergisi tarafından verilen Ekonomide Yılın Yıldızları Ödülü.
* 1998: Kültür Bakanlığı'nca verilen Devlet Sanatçısı ünvanı.
* 2000: Altın Kelebek Ödülleri Fantezi Müzik Onur Ödülü.
* 2009: Cumhurbaşkanlığı tarafından, Türk Milli Eğitimine katkılarından dolayı verilen Onur Ödülü.
* 2011: Kral Tv Müzik Ödülleri Onur Ödülü.
* 2013: Müyap Fiziki Satış Ödülü
* 2013: Kral Tv Müzik Ödülleri En İyi Proje Ödülü.
* 2015: Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü

## Konuyla ilgili yayınlar

* 
* 
* 
* 
* 

## Ayrıca bakınız

* Arabesk müzik
** Arabesk pop
** Arabesk rock
* Devlet sanatçısı
* Arif Sağ
* Erkin Koray

## Notlar



## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* 
* 
* BBC Türkçe ile 1983 yılında yapılan röportaj