Batı Kanada İnuitleri

**Batı Kanada İnuitleri** (kendilerince *Inuvialuk* tekil *Inuvialuuk* ikil *Inuvialuit* çoğul), Kanada'da Kuzeybatı Toprakları'nda ve birazı da Yukon'da yaşayan İnuitlerin bir kolu.

Dillerinin iki şivesi **Inuvialuktun** ve **Inuinnaqtun** adlarıyla Kuzeybatı Toprakları bölgesininde resmî  dildir.

Kültürel açıdan üç ayrı grupta toplanırlar:
***Mackenzie Deltası İnuitleri** : Siglitler ve Uummarmiutlar
***Banks Adası İnuitleri** 
***Merkezi Kanada İnuitleri** grubunun alt grubu Bakır İnuitleri (İngilizce *Copper Inuit*) : Inuinnait

## Adlandırma
**Inuvialuk** (tekil) **Inuvialuuk** (ikil) **Inuvialuit** (çoğul) (harfiyen: 'gerçek insan') : ISO 639-3 kodu **ikt** olan dil ve o dili konuşanlar için kapsamına göre farklı kullanımları vardır.
#Batı Kanada İnuitçesi (**ikt**) konuşan İnuitlerin (= *Siglitun, Inuinnaqtun, Natsilingmiutut*) ortak adı 
#Kuzeybatı Topraklarının Inuvialuit Settlement Region (*Inuvialuit Nunangit Sannaiqtuaq*) bölgesindeki İnuitleri (= *Siglit, Uummarmiut, Kangiryuarmiut*) belirtmek için de kullanılır. Bu kullanım ISR bölgesinin idari olarak tek toplum yaratma kaygısından ileri gelir. 
#Kuzeybatı Topraklarında ise resmî  olarak yalnızca *Inuvialuktun* dilini kullananlara (= *Siglit, Uummarmiut*) verilerek *Inuinnaqtun* dilini kullananlar (= *Kangiryuarmiut*) dahil edilmemektedir. 
#En dar anlamıyla Inuvialuit, Siglitleri (*Inuvialuit proper*) belirtmek için de kullanılır.

Kanada'da idari ve politik kaygılarla **Inuvialuit** adı altında ele alınan **[[Uummarmiut İnyupikleri|Uummarmiutlar]]** gerçekte Alaska'daki Nunamiut İnyupiklerinden koparak Kanada'ya göç etmişlerdir. Dilleri İnyupikçenin bir şivesi olsa da Kanada'da bir *Inuvialuktun* diyalekti olarak değerlendirilir.

Batıdaki İnuvialuitlere (= Siglit, Uummarmiut) doğudakiler **Ualinirmiut** (< *Ualiniq* 'batı' + *-miut* 'halk') derken, doğudaki İnuvialuitlere (= Kangiryuarmiut) de batıdakiler **Kivaninmiut** (< *Kivaliniq* 'doğu' + *-miut* 'halk') derler. Yaşadıkları şehre göre **Tuktuuyaqtuurmiut** (*People of Tuktuuyaqtuuq*), **Akłarvingmiut** (*People of Akłarvik*) ve **Inuuvingmiut** (*People of Inuuvik*) adlarını alırlar.

## Nüfus
2006 sayımına göre Kuzeybatı Topraklarında Inuvialuit Settlement Region bölgesindeki "Inuvialuit" (= *Siglit, Uummarmiut, Kangiryuarmiut*) nüfusu:

## Kabileler ve Şiveler
Eskimo kabile adları tipik olarak *-miut* («halk») ekiyle biter ve dil ile şiveleri belitrmek için de buna *-un* ya da *-ut* eki getirilir.

* **[[Siglit İnuitçesi]]** (İngilizce *Siglitun, Siglit, Inuvialuktun proper*). Kuzeybatı Topraklarında Tuktuyaaqtuuq (Tuktoyaktuk), Paulatuuq (Paulatuk), Ikaasuk (Sachs harbour) ve Inuuvik (Inuvik) şehirlerinde konuşulur. 
** Qikiqtaruqmiut 
** Kupugmiut 
** Kittegaryumiut 
** Nuvuraqmiut 
** Avvagmiut 
** Nuunatahmiut 
* **[[İnuinnaq İnuitçesi|Inuinnaqtun]]** (kendilerince ᐃᓄᐃᓐᓇᖅᑐᓐ, Natsilingmiutlarca *Killinirmiut*; İngilizce *Inuinnaqtun, Inuinnaq, Copper Inuktitut*) 
** Kangiryuarmiut İnuitçesi (İngilizce *Kangiryuarmiutun subdialect*). Kuzeybatı Topraklarında Ulukhaqtuuq (Ulukhaktok, Kangiryuaq, Holman) şehrinde konuşulur. 
*** Kanghiryuatjagmiut 
*** Kanghirjuarmiut 
*** (?) Haneragmiut 
*** (?) Puivlirmiut 
*** (?) Nagyuktomiut 
** İqaluktuuttiaq İnuitçesi (İngilizce *Cambridge subdialect*). Nunavut'da Iqaluktuuttiaq (ᐃᖃᓗᒃᑑᑦᑎᐊᖅ, Cambridge Bay) şehrinde konuşulur. 
*** Ekaluktomiut 
*** Kiglinirmiut 
** Qurluqtuq İnuitçesi (İngilizce *Coppermine subdialect, Kugluktuk dialect*). Kanada Nunavut'da Qurluqtuq (ᖁᕐᓗᖅᑐᖅ, Kugluktuk, Coppermine) şehrinde konuşulur. 
*** Akkuliakattangmiut 
*** Noahognirmiut 
*** Kogluktomiut 
*** Wallirmiut 
*** Asiagmiut 
*** Pingangnaktomiut 
** Umingmaktuuq İnuitçesi (İngilizce *Bathurst subdialect*). Nunavut'da Umingmaktuuq (Umingmaktok, Bathurst) şehrinde konuşulur. 
*** Nennitagmiut 
*** Kilusiktomiut  
* **[[Natsilik İnuitçesi]]** (kendilerince *Inuktitun*; İngilizce *Natsilingmiutut, Natsilik dialect*) 
** Nattilik İnuitçesi (kendilerince *Nattilingmiutut* (dil); İngilizce *Natsilik subdialect, Natsilik proper*). Nunavut'da ᑕᓗᕐᔪᐊᑦ (Talurjuat/Spence Bay) ile ᓇᐅᔭᑦ (Naujat/Repulse Bay) şehirlerinde konuşulur. 
*** Arvertormiut 
*** Netsilingmiut 
*** Kuungmiut 
** Arviligjuaq İnuitçesi (İngilizce *Arviligjuaq subdialect*). Nunavut'da ᐊᕐᕕᓕᒡᔪᐊᖅ (Arviligjuaq/Pelly Bay) şehrinde konuşulur. 
*** Arviligjuarmiut 
*** Sinimiut 
** **[[Utkuhiksalik İnuitçesi]]** (kendilerince *Utkuhiksalingmiutitut* (dil); İngilizce *Utkuhiksalik subdialect, Utkuhikhalik, Gjoa Haven dialect*). Nunavut'da ᐅᖅᓱᖅᑑᖅ (Uqsuqtuuq/Gjoa Haven) ile ᖃᒪᓂ‛ᑐᐊᖅ Qamani'tuaq (Baker Lake) şehirlerinde konuşulur. 
*** (?) Ahagmiut 
*** (?) Hanningařuqmiut 
*** (?) Ilivilermiut 
*** Ugyulingmiut 
*** Qeqertarmiut 
*** Utkuhiksalingmiut [İngilizce *Utkuhiksalik proper*]

## Tarih

Günümüzden 1000 yıl önceye ait Thule halkı (ya da Proto-İnuit) yerleşimi İnuvialuit topraklarından Herschel Adasında (*Qiqiktaruk*) yapılan arkeolojik kazılarda ortaya çıkmıştır.

20. yüzyıldan önce Inuvialuit Settlement Region bölgesinin ana kabilesi Siglitler idi. 19. yüzyılın ikinci yarısında Beyazlardan (*Tan'ngit*) gelen yeni hastalıklar yüzünden sayıları dramatik biçimde azalmıştı. 1910 lu ve 1920 li yıllarda Hudson's Bay Company şirketi kürk avcılığı için gereken elemanı Alaska'daki Nunamiutlardan karşılamaya karar verdi. Siglit topraklarına gelen bu yeni İnyupik göçmenleri **Uummarmiut**  (Siglitun ve Uummarmiut şivesinde: < *uummaq* 'evergreen = herdemyeşil' + *-miut* 'people = halk') adıyla anılmaya başlandı. Uummarmiutların yoğun olarak yaşadığı Aklavik, İnuit coğrafyasından farklı olarak ağaç çizgisinin içinde kalır. Siglitler ile Uummarmiutlar arasında ilk başlarda görülen yoğun nefret ve düşmanlık zamanla azalmış ve halkların kaynaşmasına yol açmıştır. Kabileler arasında yapılan evlilikler bu kaynaşmayı hızlandırmıştır.

## Sosyal yaşam
### Aile

### Köy odası
**[[Eskimo köy odası]]** (Siglitçe **Qadjgiq**) : Alaska'daki İnyupiklerin Qargi'leriyle aynıdır.

### Şenlik ve Törenler

## Dil ve Eğitim

Kuzeybatı Topraklarının 11 resmî  dili arasında **Inuvialuktun** (= *Siglitun* & *Uummarmiutun*) ile **Inuinnaqtun** (= *Kangiryuarmiutun*) da bulunuyor.

Geleneksel edebiyatları sözlü olup menkıbe (*unipkaat*) ile hikâyelerden (*quliat*) oluşur.

Nunavut'ta anadili olarak diller (hepsi de resmî  dildir):

## Avcılık ve toplayıcılık

Bütün Eskimo halkları gibi İnuitler de avcı ve toplayıcıdır. İnuvialuit bölgesinde mevsimlere göre avcılık ve toplayıcılık çeşitlenir:
*İlk bahar (*Upinraksaq*): ren geyiği avı, balık avı, kaz avı, boz ayı avı
*Yaz (*Auyaq*): ren geyiği avı, balina avı, balık avı, bitki ve böğürtlensi meyve toplama
*Son bahar (*Ukiaksaq*): ren geyiği avı, balık avı, fok avı, kaz avı, bitki ve böğürtlensi meyve toplama
*Kış (*Ukiuq*): ren geyiği avı, balık avı, fok avı, kutup ayısı avı

Kanada'daki İnuvialuitler ile Alaska'daki İnyupikler arasında geçmişte olduğu gibi bugün de ticari ilişkiler sürmektedir. Hatta saha ve avlar için anlaşmalar dahi yapabilmektedirler.

## Din

### Şamanizm
**Angatkut** (şamanlar), erkek ya da kadın olabilir. Inuvialuit bölgesinde en çok tanınan *Kublualuk* adlı şaman bir efsane haline gelmiş olup  hikâyeleri bugün bile anlatılır.

Inuvialuitlerde şamanlarla (*angatkut*) karıştırılmaması gereken geleneksel olarak iki tür doktor (otacı) vardır. Elleriyle hastalığı hissedip tedavi edenler (**Saptaqtit**) ile kanatma gibi küçük işlemlerle tadavi edenler (**Pilaqtuqtit**). Bu doktorlar kesinlikle şaman (*angatkut*) olarak kabul edilmez.

### Hıristiyanlık

## Giyim Kuşam
### Giyecek

**Makłak** (sg) / **Makłat** (pl) : bot (mukluk)

### Takı ve beden süslemesi

#### Dövme

## Mutfak

Geleneksel besinleri ren geyiği, misk sığırı, kutup tavşanı, misk sıçanı, fok, ördek, kaz, balık ve böğürtlensi meyvelerdir.

## Ayrıca bakınız
* Inuvialuit Cultural Resource Centre (ICRC) in Inuvik
* Inuit Circumpolar Council
* İglo
* Skræling
* Kolomb öncesi Amerika
* Martin Frobisher

## Dipnotlar

## Dış bağlantılar
*Inuvialuit Pitqusiit Inuuniarutait: Inuvialuit Living History
*Inuvialuit Nunangit Atingit / The Inuvialuit Place Name Virtual Exhibit
*Inuvialuit Corporate Group