Türkçe ekler

**Türkçe ekler**, yapım eki ve çekim eki olmak üzere ikiye ayrılır. Türkçe sondan eklemeli bir dil olduğu için ekler Türkçedeki en önemli dil yapılarıdandır. Yabancı kökenli bazı sözcükler hariç, Türkçede ön ek bulunmaz. Türkçede sözcük köklerine getirilen ekler, cümlede sözcükler arasında geçici anlam ilişkileri kurmak veya yeni sözcükler türetmek amacıyla kullanılır.
## Çekim ekleri

Çekim ekleri, kelimenin anlamını değiştirmez, yeni bir kelime yaratmaz, cümledeki diğer kelimeler ile anlam ilişkisi kurmasına yardımcı olur.
### Çoğul eki

Çoğul ekleri "-ler" ve "-lar"dır. Varlıkların birden fazla sayıda olduğu bilgisini adet belirtmeden bildirirler:

Örnekler: •Kalem-ler, •Kitap-lar, •Silgi-ler

Varlıkların adedi bildirildiğinde çoğul eki kullanılmaz:

* Pazardan iki karpuz, iki de kavun satın aldım.

### Hâl ekleri

- i, -e, -den, -de ekleridir. Örnek:
 
* Kitab**ı** ver. (belirtme hali)
* Yol**a** bak. (yönelme hali)                
* Ev**den** geliyorum. (ayrılma hali)
* Sen**de** kaldı (bulunma hali)

### İyelik ekleri ([[tamlanan]] ekleri)
İsim tamlamasında tamlananın sonuna eklenir ve eklendiği ismin kime ait olduğunu belirtir:

* (benim) kitabı**m**, (senin) kitabı**n**, (onun) kitab**ı**, (bizim) kitabı**mız**, (sizin) kitabı**nız**, (onların) kitap**ları.**
İyelik eklerini, ismin başına **benim**, **senin**, **onun**, **bizim**, **sizin**, **onların** zamirlerini getirerek bulabiliriz.
### İlgi ekleri ([[tamlayan]] <nowiki/>ekleri)
"ın, in, un, ün" ekleridir. Belirtili isim tamlamasında tamlayanın sonuna eklenirler.
 
* kapı—n—**ın** kol—u, müdür—**ün** oda—sı

### Eşitlik eki
"-ca, -ce" biçimindedir.

* Sen**ce** bu doğru mu?
* Çocuk**ça** davranma

### Vasıta eki
Vasıta eki olan **-le**, "ile" edatının kelimeye birleşik yazılan hâlidir.

### Haber (bildirme) kip ekleri
Yükleme zaman anlamı katan -r, -yor, -mekte, -di, -miş ve -ecek ekleridir:

Her gece yatmadan önce kitap oku**r**um. (geniş zaman)

Amcamlar bize gel**di**ler. (bilinen geçmiş zaman)

Buğday fiyatları art**mış**. (öğrenilen geçmiş zaman)

Kardeşim mutfakta bulaşıkları yıkı**yor**. (şimdiki zaman)

Belediyemiz sorunların üzerine kararlılıkla git**mekte**dir. (şimdiki zaman)

Yarın müzeye gid**eceğ**iz. (gelecek zaman)

### Dilek kip ekleri
Dilek kipi Konuşmacının cümlenin eylemi ile ilgili duygu ve düşüncelerini bildiren emir, gereklilik, dilek-şart ve istek kipi ekleridir:

Yarın erken kalk**malı**yım. (gereklilik)

Keşke sen de bizimle gel**se**n. (dilek-şart)

Sofrayı toplay**a**yım. (istek)

Şu cetveli ver. (Emir kipinin eki yoktur.)
### Ek-fiiller

İsim soylu sözcüklerden yüklem yapma göreviyle kullanılan **-(y)di**, **-(y)miş**, **-(y)se*** ve **-dir** ile bunların şahıs çekim ekleridir.

-y kaynaştırma harfi, eki alan isim ünlü harf ile bitiyorsa getirilir. örnek-> Anne + -(y)di = Anneydi.

### Şahıs (kişi) ekleri
**-m, -im, -n, -in, -sin, -k, -iz, -niz, -iniz, -siniz, -ler **ve **-sinler** ekleridir. Fiil kiplerine veya ek-fiillere eklenerek işin veya oluşun kim tarafından gerçekleştirildiğini belirtirler.

### Mastar Ekleri
**-mak** ve **-mek** ekleridir. Fiil kök ve gövdelerinin karşıladıkları oluş, kılış ve durumları gösteren fiil adları kurmak için kullanılan eklerdir.

## Yapım ekleri
İsim ya da fiil kök veya gövdelerine gelerek onlardan başka isim ya da fiil türeten eklerdir. Yapım ekleri eklendiği sözcüğün anlamını ve bazen de türünü değiştirirler. Bu özellikleriyle isimden isim, isimden fiil, fiilden isim ve fiilden fiil türetirler. Birkaç özel durum dışında her zaman çekim eklerinden önce gelirler. Köke yapım eki gelmesiyle oluşan birime gövde denir. Kökün, bu eklerden birini ya da birkaçını almasıyla oluşan ve çekim eki bulundurmayan yapıya gövde denir. Yapım ekleri kök morfemlerini (biçim birimi) destekleyen morfemler olduklarından, bu ekler ikinci derecede kök morfemleri olarak değerlendirilebilir.

### İsimden İsim Yapan Ekler (İİYE)

* lık: kömür—**lük**, göz—**lük**, kulak—**lık**
* lı: Şehir—**li**, para—**lı**, ağaç—**lı**, baş—**lı**
* sız: su—**suz**, para—**sız**, ev—**siz**
* cü: göz—**cü**, sanat—**çı**, yol—**cu**, simit—**çi**
* ce: Türk—**çe** İngiliz—**ce ** 
* daş: çağ—**daş**, arka—**daş**, yol—**daş** 
* üncü: üç—**üncü** beş—**inci**  
* msı: acı—**msı** ekşi—**msi**
* cil: et—**cil** ben—**cil** insan—**cıl** 
* şın: sarı—**şın** 
* sal: kum—**sal** kadın—**sal** 
* ıt: yaş—**ıt** 
* cağız: kız—**cağız** çocuk—**cağız**
* cık: az-ı-**cık** küçü(k)—**cük** 
* tı: hırıl—**tı** cıvıl—**tı**
*-cı: Şaka—**cı**,ezber—**ci**
*-li: Toz—**lu**,çocuk—**lu**
*-cıl: Ben—**cil** 			(insan)
*-deki: Ev—**deki**, bahçe—**deki**
*-çıl: Kır—**çıl** 			(kumaş)
*-lik: Kış—**lık**, turşu—**luk**
*-inci: Bir—**inci**(sınıf), iki—**nci**
*-msar: Kötü—**mser**, kara—**msar**
*			-den: Can—**dan**, sıra—**dan**
*			-sı: Çocuk—**su**, kadın—**sı**
*-de: Göz—**de**, söz—**de**
*			-sız: Sayı—**sız**, akıl—**sız**
*			-tay: Kurul—**tay**, Kamu—**tay**

### İsimden Fiil Yapan Ekler (İFYE)

* la: su-**la**, taş-**la**, uğur-**la**
* al: çok-**al**, az-**al**, dar-**al**
* l: doğru-**l**, sivri-**l**
* a: kan-**a**, yaş-**a**, tür-e, boş-**a**
* ar: yaş-**ar**, mor-**ar**, sarı-**ar**
* da: fısıl-**da**, horul-da-gürül-**de**
* at: yön-**et**, göz-**et**
* ık: geç-**ik** (gecik), bir-**ik**
* ımsa: az-**ımsa**, benim-**se**,küçü(k)-**mse**  
* kır: fış—**kır**, hay—**kır** 
* an: ev—**len**, rahat—**la** 
* laş: şaka—**laş**, der—**leş**, çocuk—**laş** 
* sa: su—**sa**, garip—**se**, önem—**se**

### Fiilden İsim Yapan Ekler (FİYE)

Fiil kök veya gövdelerine gelerek isim yapan eklere denir:

* aç-eç: kaldır—**aç**, belirt—**eç**
*ca-ce: düşün—**ce**, eğlen—**ce**
* acak—ecek: giy**ecek**, yok—**acak**, aç—**acak**
* ak: yat—**ak**, kaç—**ak**, dur—**ak** 
* ga: böl—**ge**, bil—**ge**, süpür—**ge** 
* gan: çalış—**kan**, unut—**kan**, kay—**gan**
* gı: sev—**gi**, çal—**gı**, as—**kı** 
* gıç: bil—**giç**, dal—**gıç**, başlan—**gıç**
* gın: yor—**gun**, bil—**gin**, bez—**gin**, bit—**gin**
* ı/i: yaz—**ı**, öl—**ü**, yap—**ı**, çat—**ı**, kok—**u**, doğ—**u**
* ıcı—ici: yap—**ıcı**, gör—**ücü**, al—**ıcı**, sat—**ıcı**, 
* ık—ik: kes—**ik**, aç—**ık**, göç—**ük** 
* ım—im: say—**ım**, seç—**im**, öl—**üm**, ölç—**üm**
* ın—in: yığ—**ın**, ak—**ın**, tüt—**ün**, ek—**in** 
* nç: gül—**ünç**, sev—**inç** 
* ıntı: kes—**inti**, çık—**ıntı**, dök—**üntü** 
* ır-er: gel—**ir**, gid—**er**, ok—**ur** 
* ış: otur—**uş**, yürü—y-**üş** 
* ıt: geç—**it**, yak—**ıt**, ölç—**üt** 
* ma: oyla—**ma**, dene—**me**
* tı: belir—**ti**, kızar—**tı,** karar—**tı**
* dık: yap---dığında

### Fiilden Fiil Yapan Ekler (FFYE)

* dır: öl—**dür**, bil—**dir**, karış—**tır**
* l: ger—**il**, an—**ıl**, vur—**ul**, sat—**ıl**
* n: öv—**ün**, sev—**in**, yarala—**n**
* t: ak—**ıt**, acı—**t**, otla—**t**

## Ayrıca bakınız
* Küçültme (dilbilim)

## Kaynakça