Elektronik devre elemanları

**Elektronik devre elemanları**, elektrik devresinin çalışabilmesi için kullanılan yapısal parçalara denir. Aktif, pasif ve elektromekanik devre elemanları olarak üç gruba ayrılır.

## Sınıflandırma
Elektronik devre elemanları; pasif, aktif veya elektromekanik olarak sınıflandırılabilirler. Fizik kurallarına göre, kendi kendilerine enerji sağlayamayan bileşenler pasif bileşenler olarak kabul edilir. Bu sebeple pil bir enerji kaynağı olduğu için aktif bileşen olarak görülür.

Ancak devre analizi yapan elektronik mühendisleri, pasiflik için daha sınırlayıcı bir tanım kullanır.

**Aktif devre elemanları**, çalışabilmeleri ve beklenen özelliklerini yerine getirebilmeleri için enerjiye (voltaja) ihtiyaç duyan devre elemanlarıdır. Tek başlarına kullanılsalar dahi (diyotlar gibi), verimli ve hesap edilebilir bir devre için pasif devre elemanlarına ihtiyaç duyarlar. Bu elemanlar, özel amaçlı elemanlardır. Kullanılacak devrenin özelliğine göre, aktif devre elemanlarının özellikleri ve türleri de değişmektedir. Örneğin; devre elemanları, triyot vakum tüpleri (valfler) ve tünel diyotları gibi amplifikatör bileşenleri aktif bileşenler arasındadır.

**Pasif devre elemanları**, görevini yerine getirirken herhangi bir enerjiye (voltaja) ihtiyaç duymayan ve tek tip maddeden yapılan elemanlardır. Bu elemanlar, genel amaçlı elemanlardır. Hemen hemen her elektronik devrede bulunurlar. Bu nedenle, bu elemanların genel yönleriyle tanınmaları, amaca uygun olarak kullanılmaları bakımından yeterlidir. Pasif devre elemanları; direnç, kondansatör, indüktör ve transformatör gibi iki uçlu bileşenleri içerir.

**Elektromekanik** **devre elemanları,** hareketli parçaları veya elektrik bağlantılarını kullanarak elektrik işlemleri yerine getirebilen elemanlardır. İki terminalden fazla olan pasif bileşenlerin çoğu, karşılıklılık teoremi gereği iki portlu parametreler şeklinde tanımlanabilir. Aktif bileşenler (iki taneden fazla uca sahip olanlar) ise tam aksine genellikle bu özelliğe sahip değillerdir.

## Aktif devre elemanları

### Yarı iletkenler

#### Transistörler
Transistör**,** küçük elektrik sinyallerini yükseltmek veya anahtarlamak için kullanılan bir **[[Yarı iletken|yarı-iletken]]** devre elemanıdır. Üç veya daha fazla bacağı bulunan transistörde, bir bacak üzerine uygulanan elektrik sinyali diğer bacaklar arasındaki akımı kontrol eder.

* **[[Alan etkili transistör|Alan Etkili Transistörler]]** (FET)
** Metal oksit yarı iletken alan-etki transistörleri (MOSFET) en yaygın kullanılan FET türüdür.
*** PMOS
*** MMOS
*** CMOS (tamamlayıcı MOS)
*** Güç MOSFET
**** LDMOS (yanal dağınık MOSFET)
*** MuGFET (çok-kapılı alan-etkili transistör)
**** FinFET (fin alan etkili transistörler)
*** TFT (ince tabakalı transistör)
** FeFET (ferroelektrik alan etkili transistör)
** CNTFET
** JFET (birleşik alan etkili transistör)
*** SIT
** MESFET (metal yarı iletken FET)
** HEMT (yüksek elektron hareketliliği olan transistör)
* Kompozit transistörler
** BiCMOS (iki kutuplu CMOS)
** IGBT (Yalıtımlı Kapı Bipolar Transistör)
* Diğer transistörler
** Çift Kutuplu Bağlantı Transistör (Bipolar Jonksiyon Transistörü - BJT)
*** Foto Transistör
** Darlington transistörü
*** Foto Darlington transistörü
** Sziklai Transistör Çifti
* Tristör
** Silikon Kontrollü Doğrultucu (SCR)
** Triyak
** Tek Bağlantılı Transistör (UJT)
** Programlanabilen tek eklemli transistör (PUT) 
** SITh (Statik indüksiyon tristör)

#### Diyotlar
**[[Diyot]]**, akım için tek yönlü anahtar olarak hareket eden bir yarı iletken cihazdır. Akımın bir yönde kolayca akmasına olanak sağlar ancak zıt yönde akan akımı ciddi şekilde sınırlandırır.

* Diyot, doğrultucu, diyot köprüsü 
* Schottky diyot: Sıcaklık taşıyıcı diyot.
* Zener diyot: Ters polarma altında çalışan ve gerilim regülasyonunda kullanılan bir diyot türüdür.
* Geçici voltaj bastırma diyotu (TVS): Tek kutuplu veya iki kutupludur. Yüksek voltaj yükselmelerini absorbe için kullanılır.
* Varaktör
* Lazer diyot
* LED
* Fotodiyot
* Çığ Fotodiyot (APD): Optik sinyalleri elektrik sinyallerine dönüştüren oldukça hassas yarı iletken cihazlardır.
* Güneş Hücresi
* Diyak (DIAC): Genellikle bir tristör tetiklemek için kullanılır.
* Akım Sınırlayıcı Diyot
* Adım Kurtarma Diyot (SRD)
* Tünel Diyot 

#### Entegre devreler

* Entegre devre
** Hibrit Entegre Devre
** MOS entegre devre
** Karışık sinyalli entegre devreler
** Üç boyutlu entegre devre
* Dijital elektronik
** Mantıksal kapı
** Mikrodenetleyici
* Analog elektronik
** Hall Effect Sensör
** Akım (Algılayıcı) Sensör

#### Programlanabilir cihazlar

* Programlanabilir mantık cihazı
** Alanda programlanabilir kapı dizisi (FPGA)
** Programlanabilir Karmaşık Mantıksal Entegre (CPLD)
* Alan Programlanabilir Analog Dizi (FPAA)

#### Optoelektronik Cihazlar

* Optoelektronik
** Optokuplör - Katı hal rölesi
** Oluklu optik anahtar
** Yedi segment LED görüntü modülü

### Görüntü teknolojileri
Akım tabanlı:

* Filament Ampul (Gösterge lambası)
* Vakum Floresan Ekran (VFD)
* Katot ışını tüpü (CRT) - (nokta vuruşlu tarama, radyal tarama (ör. radar), isteğe bağlı tarama (ör. osiloskop) (tek renkli ve renkli)
* Sıvı kristal ekran (LCD) 
* Neon
* LED
* Bölünmüş Kanatlı Ekran (AEP)
* Plazma ekran
* OLED
* Micro-LED

Modası geçmiş:

* Elektrolüminesans
* Nixie tüpü
* Dekatron (kızdırma transfer tüpü)
* Sihirli Göz Tüp Göstergesi
* Penetron (2 renkli şeffaf CRT)

### Güç kaynakları

* Pil
* Yakıt hücresi
* Güç kaynağı
* Fotovoltaik
* Termoelektrik üreteç
* Jeneratör
* Piezoelektrik
* Van de Graaff jeneratörü

## Pasif devre elemanları
Devreye güç kazandıramayan bileşenlere pasif aygıtlar denir. Bu cihazlar devredeki akım (enerji) akışını kontrol edemez ve çalışması için aktif cihazların yardımına ihtiyaç duyar. Pasif cihazlar için bazı örnekler dirençler, indüktörler ve kapasitörlerdir.

### Dirençler
**Direnç**, akımı devreye uygulanan gerilim ile doğru orantılı olarak geçirir veya akıma direnç gösterir (Ohm Kanunu’na göre).

* Direnç (devre elemanı) - sabit değerli
* Potansiyometre
* Trimpot
* Termistör
* Entegre Direnç
* Foto direnç
* Memristor
* Varistör: Uçlarına uygulanan voltaj değerine bağlı olarak, direnci değişen eleman.
* Direnç Rezistans Teli
* Isıtma elemanı

### Kondansatör (Kapasitör)
* Kondansatör
* Seramik kondansatör
* Plastik film kondansatör
* Elektrolitik Kondansatör
* Süper kapasitör
* Mikalı kondansatör
* Vakum kondansatör
* Elektrolüminesans (LEC)
* Varaktör
* Anahtarlı kapasite
* Kristal osilatör

## Elemanlar
**Elektrik devresi:** Elektrik devresi, elektrik akımının içinden geçtiği bir şerit veya yoldur.

**[[Ampermetre]]:** Bir elektrik devresinden geçen elektrik akımının şiddetini ölçen alettir. Devreye seri bağlanır.

**[[Voltmetre]]:** Devrenin herhangi iki noktası arasındaki potansiyel farkını (gerilimi) ölçmek için kullanılan araçtır. Voltmetre, potansiyel farkı ölçülecek iki nokta arasına paralel bağlanır.

**[[Avometre|Multimetre]]:** Akım, voltaj (gerilim) ve direnç değerlerini ölçmeyi sağlayan alettir. Avometre de denmektedir.

**[[Üreteç]]:** Elektrikli devrede kullanılan; pil, akümülatör, batarya, güç kaynağı gibi elektrik kaynaklarıdır.

**[[Direnç (devre elemanı)|Direnç]]:** Direnç; elektrik akımının akışına direnç gösteren, bu esnada Ohm kanununa göre uçları arasında gerilim düşümüne sebep olan devre elemanıdır.

**[[Anahtar (elektrik)|Anahtar]]:** Devreden geçen akımın kesilmesini veya açılmasını sağlayan devre elemanıdır.

**[[Pil|Batarya (Pil)]]:** Devreye enerji sağlayan birimdir.Karşılıklılık teoremi

**Bağlantı Kablosu:** Devredeki elemanlar arasındaki bağlantıyı sağlayan, iletken madenlerden (bakır, demir, gümüş, altın, vb.) yapılan teldir.

## Yarı iletkenli elektronik devre elemanları

* Diyot
* Zener Diyot
* Tünel diyot
* Varikap diyot
* Şotki (Schottky) Diyot
* LED
* İnfraruj Led
* Fotodiyot
* Optokuplörler
* Transistör
* Triyak
* Kondansatör
* Diyak
* Mosfet
* Tristör
* JFET

## Kaynakça