Carl Sagan

**Carl Edward Sagan** (9 Kasım 1934 - 20 Aralık 1996), Amerikalı gök bilimci ve astrobiyolog. Astrobiyolojinin öncülerinden olan Sagan, bilimin popülerleşmesi için yaptığı çalışmalarla tanınır. Popüler bilim kitaplarıyla ve yazımında yer alıp sunduğu ödüllü televizyon dizisi **' (Kozmos) ile dünya çapında tanınmıştır. Ayrıca Dünya Dışı Akıllı Varlık Araştırması'nın ([[Dünya Dışı Akıllı Yaşam Araştırması|SETI]]) ilerlemesine katkı sağlamıştır ve 1985 yılında yayımlanan ''[[Mesaj (film)|Contact]]'' (Mesaj) adlı romanı, [[Jodie Foster]]'ın oynadığı [[Mesaj (film)|aynı isimli film]] ile 1997 yılında beyaz perdeye aktarılmıştır. Çalışmalarında her zaman [[bilimsel yöntem]]i savunmuştur.

Bir tür kemik iliği neoplazistik hastalığı olan ''[[myelodysplasia]]'' (Miyelodisplastik sendrom) hastalığından dolayı ölmüştür.

== Eğitimi ve bilimsel geçmişi ==
Carl Sagan, [[Brooklyn]]'de [[Yahudiler|Yahudi]] terzi bay Samuel Sagan ve Yahudi ev hanımı Rache Molly'in oğlu olarak dünyaya geldi. Sagan, [[Chicago Üniversitesi]]nden 1955'te mezun oldu. 1956'da fizik üzerine yüksek lisans derecesi aldı, 1960'ta astronomi ve [[astrofizik]] üzerine [[doktora]] yaptı. Üniversite öğrenciliği süresince genetik bilimci [[Hermann Joseph Muller|H. J. Muller]]'in laboratuvarında çalıştı.

1960'ların başında, bilim insanlarının elinde [[Venüs]] gezegeninin yüzeyinin temel özellikleri hakkında bile kesin veriler yokken olasılıkları içeren bir rapor hazırladı, kendi görüşü gezegenin kuru ve sıcak olduğu yönündeydi. Konuk katılımcı olarak [[Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü|Caltech]] [[Jet İtki Laboratuvarı]]'ndaki Venüs'e yapılacak [[Mariner]] görevlerine, tasarım ve düzenleme alanında katkıda bulundu. 1962'deki [[Mariner 2]] görevinin başarıyla gerçekleştirilmesinin ardından, gezegen hakkındaki görüşleri, elde edilen veriler ile doğrulanmıştır.

Sagan, 1968'de [[Cornell Üniversitesi]]ne geçmesine kadar, [[Harvard Üniversitesi]]nde öğretim görevlisi olarak çalıştı. 1971'de [[Cornell Üniversitesi]]nde profesör oldu ve bir laboratuvarın başına geldi. [[Güneş Sistemi]]'nin keşfi için çalışan pek çok insansız uzay görevini yönetti. Görev sonrası [[Güneş Sistemi]]'ni terk edecek olan uzay sondalarının üzerine, dünya dışı akıllı uygarlıkların bulması hâlinde anlayabileceği evrensel ve değişmez bir mesaj koyma fikrini ortaya attı. Bu şekilde gönderilen ilk mesaj, [[Pioneer 10]] sondasının üzerine yerleştirilmiş olan ve üzerinde evrensel olarak anlaşılabilir şekiller bulunan, altından bir [[Pioneer Plakası|plakadır]]. Bu konudaki çalışmalarını [[Pioneer 10]]'dan sonra da geliştirmeye devam etti. Geliştirilmesine yardım ettiği en detaylı ve üzerinde en çok çalışılmış mesaj [[Voyager Altın Plakları]]'dır. Bu kayıt, [[Voyager programı|Voyager]] uzay sondaları üzerine yerleştirilmiştir.

== Bilimsel başarıları ==
Sagan, [[Satürn|Satürn'ün]] uydusu [[Titan (uydu)|Titan]] ve [[Jüpiter|Jüpiter'in]] uydusu [[Europa (uydu)|Europa'nın]] okyanuslara ([[Europa (uydu)|Europa]] için söz konusu olan yüzeyin altındaki okyanuslardır.) sahip olabileceği hipotezini ilk ortaya atanlardandır. Bu hipotez beraberinde, [[Europa (uydu)|Europa'daki]] sıvı okyanusların yaşam için potansiyel bir habitat oluşturabileceği önermesini de getirmektedir. [[Europa (uydu)|Europa'nın]] yüzey altı okyanusları daha sonra [[Galileo uzayaracı]] tarafından dolaylı yollarla kanıtlanmıştır.

[[Jüpiter|Jüpiter'in]] atmosferinin, [[Mars|Mars'taki]] mevsimsel değişimlerin ve [[Satürn|Satürn'ün]] uydusu [[Titan (uydu)|Titan'ın]] anlaşılmasına yardım etmiştir. Sagan, Venüs'ün atmosferinin aşırı derecede sıcak ve yoğun olduğunu ispatlamıştır. Ayrıca [[Venüs|Venüs'te]] yaşamın karşısındaki en büyük tehdit olan [[küresel ısınma]]nın, [[Dünya]]'da da her an şiddeti artan bir tehlike içerdiğini fark etmiştir. Mars'taki mevsimsel değişikliklerin, diğerlerinin söylediği gibi bitki örtüsünün değişmesi ile değil, rüzgârla savrulan tozlarla ilgili olduğunu ileri sürmüştür.

== Bilimsel savı ==

Carl Sagan, Dünya dışında akıllı yaşamın araştırılmasından yanaydı. Bilim dünyasını, Dünya dışı akıllı yaşam formlarından gelen sinyalleri dinlemek için büyük radyo-teleskopları kullanmaya sevk etmiştir. Diğer gezegenlere sondalar gönderilmesi gerektiğini savunmuştur. Carl Sagan, 12 yıl boyunca [[Icarus (dergi)|''Icarus'']] dergisinin editörlüğünü yapmıştır. ''[[Planetary Society]]''nin kurucularındandır. Ayrıca Sagan, [[SETI Enstitüsü]]'nün yönetim kurulu üyesiydi.

Carl Sagan, büyük çaptaki bir [[nükleer savaş]]ın, [[nükleer kış]] denilen iklimsel değişikliklere sebep olması tehdidine karşı bir bildirinin altına da imzasını atmıştır. [[Kuveyt]]'te [[Saddam Hüseyin]]'in askerleri tarafından kurulmuş olan [[Kuveyt petrol yangınları|tüten petrol ateşlerinin]], oluşturdukları kara bulutlarla, ekolojik bir felakete yol açabileceğini öne sürmüştür (Bunu daha sonra yanıldığı tahminler arasında sayar). Emekli atmosfer fizikçisi [[Fred Singer]], Sagan'ın bu önermesini saçma bulduğunu belirtmiş, bu dumanların birkaç gün içinde dağılacağını söyleyerek reddetmiştir.

Sagan, ''[[Karanlık Bir Dünyada Bilimin Mum Işığı|Karanlık Bir Dünya'da Bilimin Mum Işığı]]'' kitabında "Karşıtbilim" adlı bölümde pseudoscience (sözde bilim) örneklerine de değinmiştir. Sagan, "Karşıtbilim" (Antiscience) deyimini "sözde bilim"den farklı olarak bilimi hedef alan saldırıları ifade etmekte kullandığını söyler. Sagan bu bölümde, bilimi güvenilmez olarak lanse etme çabasındakilerden bahseder. Bilimsel yöntemleri bu şekilde ekarte ederlerken diğer yandan da güvenilir bilgi diye kendi kabullerini rahatça sunmalarındaki tutarsızlığı tekrar deşifre eder. Bilim adamlarının hata yapmaktan muaf olmadıklarını belirtir ve kendi bazı hatalarını veya yanlış tahminlerine de değinerek, hata yapmakla "sözde bilim" yapmak arasındaki farka vurgu yapar. Çeşitli bilim adamlarının çeşitli tarzları olabilir. Fikirleri test edilebilir olduğu ve aşırı dogmatik davranmadıkları sürece en spekülatif fikirlerin bile zararlı olmaktan ziyade ilerlemeyle katkı sağlayabileceğini ifade eder.

Ayrıca, [[Ay]] yüzeyinde bir bomba patlatmayı amaçlayan, [[Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri|Birleşik Devletler Hava Kuvvetleri]] tarafından gerçekleştirilen [[Project A119]] adlı bir projede araştırmacı olarak bulunmuştur.

== Sagan sayısı ==
Sagan'ın sayısı, [[gözlemlenebilir evren]]deki [[yıldız]]ların sayısıdır. Yıldızların gözlemlenebilir evrenin ne olduğu bilinmesi nedeniyle bu sayı oldukça iyi tanımlıdır, ancak değeri oldukça belirsizdir.

* 1980'te, Sagan, 10 [[Büyük sayıların adları|sekstilyon]] olduğunu tahmin etmiştir ([[Uzun ve kısa ölçekler|kısa ölçekte]] 10<sup>22</sup>).
* 2003'te, 70 sekstilyon (7 × 10<sup>22</sup>) tahmin edilmiştir.
* 2010'da, 300 sekstilyon (3 × 10<sup>23</sup>) tahmin edilmiştir.

== Toplumsal endişeleri ==
[[Drake denklemi]], birçok Dünya dışı uygarlığın var olduğunu öngörür. Ancak, onların varlığına dair bilimsel kanıtların yokluğu sebebiyle (bkz. [[Fermi paradoksu]]), teknolojik uygarlıkların kendilerini yok etme olasılıklarının diğerlerine göre daha yüksek olduğunu söyler. Bu, Carl Sagan'ı insanlığın kendi kendini yok etme senaryolarını araştırmaya ve bunu insanlara duyurmaya itmiştir.

Carl Sagan'ın politik kişiliği, nükleer silahsızlanma döneminde [[nükleer silah]] mevkilerinde sivil itaatsizlik etkinliklerinde bulunan romancı [[Ann Druyan]] ile evlenmesinin ardından daha fazla su yüzüne çıkmıştır.  Amerikan başkanı [[Ronald Reagan|Reagan'ın]] "Star Wars" programı olarak da bilinen [[Stratejik Savunma İnisiyatifi]]'ne karşı olduğunu belirtmiştir. Bunun mükemmel olacağını fakat teknik olarak imkânsız olduğunu, maliyetinin çok yüksek olacağını, aynı zamanda [[Soğuk Savaş]] döneminin nükleer silahsızlanma anlaşmalarıyla ters düşeceğini söylemiştir.

== Bilimin popülerleşmesi ==

Sagan'ın düşüncelerini ifade etme yeteneği, pek çok insanın evreni daha iyi anlamasını sağlamıştır. 1977-78 yıllarında [[Royal Institution]]'da Gençler için Noel Konferansları'na katıldı. Ayrıca 1980 yılında astronominin geniş kitlelerce sevilmesini sağlayan 13 bölümlük **' adlı bir belgesel hazırladı. Söz konusu belgesel, yayınlandığı her ülkede halkın ilgisini topladı ve sonradan yapılan belgeseller için örnek oldu. Bu başarıda, Sagan'ın yazılarında da kullandığı kendine özgü dilin önemli payı vardı. Belgeselle aynı ismi taşıyan kitapta da yer alan şu ifadesi buna örnektir: "DNA'mızdaki azot, dişlerimizdeki kalsiyum, kanımızdaki demir, elmalı turtamızdaki karbon, çöken yıldızların içlerinde yapıldı. Bizler, yıldızların malzemesinden yapıldık." 1985 yılında yayımlamış olduğu ''Mesaj'' adlı roman, 1997 yılında film olarak beyaz perdeye yansıtılmış ve epey beğeni toplamıştır. 1996 yılındaki ölümünden önce yazdığı son kitabı *[[Milyarlarca ve Milyarlarca: Milenyum Eşiğinde Yaşam ve Ölüm Üzerine Düşünceler]]*dir.

## Carl Sagan'a verilen ödüller

### Akademik bilim çalışmaları için

* Apollo Başarı Ödülü, NASA
* Sıradışı Bilimsel Başarı Ödülü, NASA
* Amerikan Felsefe Cemiyeti Üyeliği (1995)
* John F. Kennedy Astronotik Ödülü (1982), Amerikan Astronotik Cemiyeti
* Klumpke-Roberts Ödülü, Pasifik Astronomi Topluluğu (1974)
* Altın Tabak Ödülü, Amerikan Başarı Akademisi (1975)
* Konstantin Tisolkovsky Madalyası, Sovyet Kozmonotlar Federasyonu
* Lowell Thomas Ödülü, The Explorers Club (75. Yıl Özel Ödülü)
* Masursky Ödülü, Amerikan Astronomi Topluluğu
* Miller Araştırma Fellowship Ödülü, Miller Enstitüsü (1960-1962)
* Oersted Madalyası, Amerikan Fizik Öğretmenleri Derneği (1990)
* Le Prix Galabert d'astronautique, Uluslararası Astronotik Federasyonu
* UCLA Madalyası (1991)
* Uluslararası Uzay Hall of Fame Ödülü (2004)
* Whittier Koleji Fahri Doktorası (1978)

Ayrıca bilim insanlarının "akademik başarıyı" ölçmekte kullandıkları metriklere göre, 18 Haziran 2020 itibarıyla: 
Carl Sagan'ın makaleleri ve eserleri, 30.000'den fazla defa alıntılanmıştır. h-index'i 77'dir. Yani Carl Sagan, her biri en az 77 defa alıntılanan 77 adet makale yayınlamıştır. i10-index'i 255'tir. Yani 10'dan fazla defa alıntılanan 255 makale yayınlamıştır.

### Popüler bilim çalışmaları için

* Üstün Televizyon Başarısı Yıllık Ödülü, Ohio State University (1981), PBS Cosmos Serisi için
* NASA Ayrıcalıklı Halk Servisi Ödülü (1977)
* Emmy Ödülü, Sıradışı Bireysel Başarı (1981), PBS Cosmos Serisi için
* Emmy Ödülü, Sıradışı Bilgilendirici Seri (1981), PBS Cosmos Serisi için
* Helen Caldicott Liderlik Ödülü, Nükleer Silahsızlanma İçin Kadın Hareketi
* Hugo Ödülü, En İyi Dramatik Sunum (1981), PBS Cosmos Serisi için
* Hugo Ödülü, En İyi Kurgusal Olmayan Kitap (1981), *Cosmos* kitabı için
* Hugo Ödülü, En İyi Dramatik Sunum (1998), Contact filmi için
* Yılın Hümanisti Ödülü (1981), Amerikan Hümanist Derneği
* Mantığa Övgü Ödülü (1987), Skeptical Inquiry Komitesi
* Isaac Asimov Ödülü (1994), Skeptical Inquiry Komitesi
* Campbell Anma Ödülü (1974), *The Cosmic Connection* kitabı için
* Joseph Priestley Ödülü, İnsanlığın iyiliğine yaptığı üstün katkılardan ötürü
* Locus Ödülü (1986), *Contact* kitabı için
* Peabody Ödülü, *Cosmos* belgeseli için (1980)
* Halk İyiliği Madalyası (1994), ABD Ulusal Bilimler Akademisi
* Pulitzer Ödülü, Genel Kurgu-Dışı, *The Dragons of Eden* kitabı için
* Bilimkurgu Kroniği Ödülü (1998), *Contact* kitabı için
* 99. En Büyük Amerikalı İlanı, Discovery Channel
* Demosthenian Edebiyat Cemiyeti Onursal Üyeliği (10 Kasım 2011)
* New Jersey Hall of Fame (2009)
* Skeptikler Pantheonu, Skeptics Inquiry Komitesi (Nisan 2011)

## Kaynakça

* İngilizce Vikipedi'deki Carl Sagan maddesi
* Sagan, Carl (2002). *Cosmos*. Random House. 

## Dış bağlantılar
* 
*Sagan'la röportaj, *CNN*, 1989, video: 44 minutes.
* Video of skit
* BBC Radio program "Great Lives" on Carl Sagan's life
* "A man whose time has come" *[[New Scientist]]*, July 4, 1974
* 
* 
* Carl Sagan Prize for Science Popularization
* Carl Sagan Center for the Study of Life in the Universe
* "Carl Sagan's Life and Legacy as Scientist, Teacher, and Skeptic"
* "A Tribute to Carl Sagan: Our Place in the Universe"
* Sagan Medal for Excellence in Public Communication in Planetary Science