St. Helen Kilisesi

**St. Helen Kilisesi** veya **Azize Helena Kilisesi**, Türkiye'nin İzmir şehrinde yer alan bir Katolik kilisesidir. Adını I. Konstantin'in annesi Helena'dan almaktadır.

## Tarihçe
1904'te Fransız mimar Raymond Charles Péré tarafından inşa edilen St. Helen Kilisesi, Karşıyaka'nın ilk Katolik kilisesidir. Sultan II. Abdülhamid'in izniyle yaptırıldı. 1968'de kilisenin iç kısmı restore edildi. Ekim 2020'deki Ege Denizi depremi kilisede hasara neden oldu.

**Bir Toplumun Başlangıcı** – İzmir Kilisesi arşivlerinden: Karşıyaka, 19. yüzyılın sonlarında “karşı kıyı” olarak bilinen bölge, o zamanlar da bilindiği üzere, Cordelio olarak adlandırılıyordu. Tarihçi Yaşar Aksoy gibi bazı araştırmacılara göre, bu isim, cesaretiyle tanınan İngiltere Kralı Richard'ın “Aslan Yürekli” anlamına gelen “Coeur de Leon” lakabından türemiş bir isimdir. Kral Richard'ın Haçlı Seferleri'nden dönerken Smyrna'da mola verip gemisini bugünkü Karşıyaka kıyısına demirlediği söylenir. Bu neşeli semt, geçen yüzyılın ortalarına kadar neredeyse tamamen varlıklı ailelerin yaşadığı bir banliyöydü. Cordelio, bir yüzyıl önce Türkiye'ye iş amacıyla gelen yabancılar kolonisinin dikkatini çekmeye başladı. Dönemin sultanları, o dönemde Avrupa'da hızla devam eden modernleşme sürecinden geri kalmak istemediklerinden, demiryolu, tramvay, telefon ve bankacılık sistemi inşası için uzman personele ihtiyaç duymaktaydı. Sunulan şartlardan etkilenen birçok kişi Türkiye'ye yerleşmeye karar verdi. İzmir ve çevresinde çalışanlar, şehir merkezine nazaran banliyöleri tercih ediyordu. Çeşitli banliyö alanları arasında Karşıyaka, çoğu Katolik olan yabancı yeni sakinlerin sayıca önemli bir kısmını cezbetti.

**Kilise Toplumunun Kuruluşu** – Kilise, bu Katolik toplumunun dini ihtiyaçlarına kayıtsız kalmadı ve 1868'de, Karşıyaka'da yaşayan Katolik toplumun ruhani bakımını sağlamak üzere bir rahip gönderdi. Adı günümüze ulaşmamış bu özverili rahip, küçük bir şapel inşa etme projesini hızla gerçekleştirdi ve 1874 yılında bu şapel faaliyete geçti. Cemaatimizin yaşlı üyelerinden aldığımız bilgiye göre, bu şapelin 1716. Sokak'ta, Çarşı'dan demiryolu hattına giden kısa bir bölümde, Karakol'un (polis merkezi) karşısında yer aldığı söylenebilir.

**Yerel Kilisesi** – Katolik cemaatinin büyüme sürecinde olması nedeniyle, sekiz yıl sonra, 1882'de, o zamanki Başpiskopos Monsenyör André Timoni küçük şapeli kilise haline getirerek pariş yaptı. İlk papaz olarak Don Alfonso M. Vallery atandı ve 45 yıl boyunca yalnızca bu kiliseye liderlik etmekle kalmadı, aynı zamanda yeni bir kilise inşası sürecinde de cemaatin ruhu oldu. Küçük şapelin pariş kilisesi olarak hizmet ettiği yıllarda, 405 vaftiz, 48 nikâh ve 190 ölüm kaydedildi. İlk vaftiz 30 Haziran 1882'de kaydedilmiş olup.

**Eski Kilise (1716. Sokak)**  Yeni kilise yapıldıktan sonra bina içten yenilenerek özel bir konut haline getirildi.

## Yeni Kilise
Bu arada, Karşıyadaki cemaati büyümeye devam etti ve 150 aileye ulaştı; yaklaşık 850 Katolik üyesi vardı. Şapel, cemaatin dini törenlere daha rahat katılmasını sağlamak adına artık yeterli değildi ve daha büyük bir kiliseye olan ihtiyaç giderek zorunlu hale geldi. İlahi takdir gecikmedi. Derin Hristiyan prensiplere sahip bir adam olan Kont Nicola Aliotti, Başpiskopos Monsenyör André Timoni'ye 2100 zira büyüklüğünde bir araziyi yeni pariş kilisesinin inşası için bağışlamaya hazır olduğunu belirtti. Bağış yapıldıktan sonra gerekli resmi işlemler başlatıldı. Sultan II. Abdülhamid talebi olumlu karşıladı ve İzmir Valisi Kamil Paşa'ya ferman düzenleyerek gerekli izinleri verdi. Bu fermanın tarihi 18 Sefer 1312 (18.04.1902) idi. İlginçtir ki, diğer koşullar arasında masrafla ilgili bir madde de bulunuyordu. Toplam maliyet 1000 lirayı aşmamalı ve gerekli fonlar mahalledeki Katoliklerden gönüllü olarak toplanmalıydı.

İzin alındıktan sonra mimar arayışına girildi ve Konak'taki Saat Kulesi'ni inşa eden ve bu yeni İzmir simgesinin yaratıcısı olan mühendis Raymond Pere tercih edildi. Mühendis, neo-gotik tarzda bir kilise tasarladı ve çizimlerini önce dini, ardından da sivil otoritenin onayına sundu. Tüm izinler alındıktan sonra sözleşme imzalandı ve inşaata başlandı. 17 Haziran 1904 tarihi Katolik cemaatinin yıllıklarına altın harflerle yazılacaktı. Bu, İlk Taş Koyma ve Kutsama Günü olarak kutlandı.

## Mimari
St. Helen Kilisesi, neogotik tarzda inşa edildi. Taş işçiliği 1906'da tamamlanmış ve 1908'de pencereler güzel vitraylarla süslenmiştir. Kilise, ince ve uyumlu hatlara sahip üç nefli bir neo-Gotik yapıdır. Cephesi, üç nefi yansıtır; ortadaki açıklık daha geniş ve yüksek olup, üzerinde dört çatı kulesi ve güzel bir haçla taçlandırılmış büyük bir bifora (çift kemerli pencere) bulunur. Aşağıda, iki ek çatı kulesi ve bir haçla süslü zarif bir portiko, ana girişe açılır. Azize Helena Kilisesi, haklı olarak diyosesin en güzel kiliselerinden biri sayılabilir.*

İç kısımda, orta nefi yan neflerden ayıran sivri kemerler, Marmara Adaları'ndan getirilen on iki beyaz mermer sütun tarafından taşınır. Apsis bölümünde, Gotik tarzdaki Carrara mermerinden sunağın iki yanında üç yüksek lanset pencere ve daha alçak iki pencere yer alır. Hem merkezi hem de yan neflerdeki tonozlar, kaburgalı olup sivri kemerler üzerine oturur. Orta nefin üst kısmında her bir tarafta beşer pencere, yan neflerde ise altta dörder pencere sıralanır. Kilisede ana sunağın yanı sıra, biri İsa'nın Kutsal Kalbi'ne, diğeri Lourdes'li Meryem Ana'ya adanmış iki yan şapel bulunmaktadır. Yapının ölçüleri şöyledir: Yan nefler 20 metre derinliğinde, orta nef ise presbiteriyona kadar 18.2 metredir. Presbiteriyon alanı 6 metre derinliğinde ve 5.4 metre genişliğindedir. Orta nefin tavan yüksekliği ise 14 metreye kadar ulaşmaktadır. Üçgen alınlıklı bir girişe sahip olan kilisenin orta mekânı yüksek, yan nefleri alçaktır. Pencereleri sivri kemerli olan kilisede Aziz Yusuf ve Aziz Polikarpus'un heykelleri vardır.

**Büyük Deprem**

2 Şubat 1974, saat 02.04'te, Karşıyaka halkı korkuyla sokaklara döküldü. O dönemin papazı Peder Domenico Bertogli şöyle yazdı: "İzmir bölgesi birinci derece deprem bölgesi olmasına rağmen, bu kadar şiddetli bir sarsıntı hatırlanmıyor." Tüm şehirde büyük hasar meydana gelen bu deprem, gotik mimarinin gerçek bir mücevheri olan kilisemizi de esirgemedi.

1964'te yapılan restorasyondan sadece on yıl, 1971'deki cephe temizliği ve restorasyondan ise sadece üç yıl geçmişti, ancak birkaç saniye içinde bu yatırımlar boşa gitmiş oldu. Hasar büyüktü ve ciddi yapısal çatlaklar oluştu.

Peder Domenico şunları ekledi: "Cephe öne doğru tehlikeli bir pozisyonda eğilmişti. Ana giriş kapısı derhal kapatıldı. Sağ tarafta, dış duvardan üç büyük taş levha koptu ve yan neflerin çatısına düşerek birkaç metrekarelik çatı hasarına yol açtı. Sol tarafta bazı taş levhalar yerinden oynadı fakat düşmedi. İç kısım en fazla hasar gören alan oldu... İleride sürprizlerle karşılaşmamak için genel bir çatı kontrolü ve duvarların sağlamlaştırılması şart."

"Hristiyanların çok sevdiği ve Müslümanların güzelliğine hayran kaldığı" kiliseyi eski ihtişamına kavuşturabileceğine dair güvenini korudu. Ve bu sefer de Tanrı'nın inayeti gecikmedi; Başpiskopos, rahipler, birçok hayırsever ve yerel topluluğun desteğiyle restorasyon çalışmalarına hızla başlanıp tamamlandı.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*