Montevideo

**Montevideo**, Uruguay'ın başkenti ve en büyük şehridir. 2023 nüfus sayımına göre, şehrin nüfusu 1.302.954'tür (ülkenin toplam nüfusunun yaklaşık %37,2'si) ve alanı 201 kilometrekaredir (78 mil kare). Montevideo, ülkenin güney kıyısında, Río de la Plata'nın kuzeydoğu kıyısında yer almaktadır.

Bugünkü Montevideo şehrinin bulunduğu yerde Kasım 1723'te bir Portekiz garnizonu kuruldu. Portekiz garnizonu, Şubat 1724'te İspanyol asker Bruno Mauricio de Zabala tarafından, platin bölgesi üzerindeki İspanyol-Portekiz anlaşmazlığı sırasında stratejik bir hamle olarak kovuldu. Şehrin kuruluşunu resmi olarak belgeleyen bir kayıt bulunmamaktadır, ancak Bruno Mauricio de Zabala'nın "Günlüğü", 24 Aralık 1726 tarihini kuruluş tarihi olarak resmi olarak belirtmekte ve bu durum, orada bulunan tanıklar tarafından da doğrulanmaktadır. Buenos Aires'ten gerçek bir şehir olarak tam bağımsızlığa ancak 1 Ocak 1730'da ulaşıldı. Ayrıca 1807'de kısa bir süre İngiliz egemenliği altında kaldı, ancak sonunda şehir, Britanya'nın Rio de la Plata'daki işgallerini püskürten İspanyol kreolleri tarafından geri alındı. Montevideo, Latin Amerika'nın önde gelen ticaret blokları olan Mercosur ve ALADI'nin idari merkezlerinin bulunduğu yerdir; bu konum, Avrupa'daki Brüksel'in rolüyle karşılaştırmalara yol açmıştır.

2019 Mercer's yaşam kalitesi raporu, Montevideo'yu Latin Amerika'da birinci sırada değerlendirdi ve şehir bu sıralamayı 2005'ten beri sürekli olarak koruyor. 2010 yılı itibarıyla Montevideo, kıtanın 19. en büyük şehir ekonomisi ve büyük şehirler arasında 9. en yüksek gelir elde eden şehir konumundaydı. 2022 yılında tahmini GSYİH'si 53,9 milyar dolar, kişi başı geliri ise 30.148 dolardır. 2018 yılında, Latin Amerika'da sekizinci ve dünyada 84. sırada yer alan beta küresel şehir olarak sınıflandırılmıştır. Montevideo, 1930'daki ilk FIFA Dünya Kupası'nda tüm maçlara ev sahipliği yapmıştır. "Zengin bir kültürel hayata sahip canlı, eklektik bir yer" ve "gelişen bir teknoloji merkezi ve girişimcilik kültürü" olarak tanımlanan Montevideo, 2013 MasterCard Küresel Destinasyon Şehirleri Endeksi'nde Latin Amerika'da sekizinci sırada yer almıştır.

Şehir, tarihi Avrupa mimarisine sahiptir ve en fazla Art deco etkisine sahip şehirlerden biri olarak kabul edilir. Uruguay'da ticaret ve yüksek öğrenimin merkezi olmasının yanı sıra, yaklaşık 2 milyonluk nüfusuyla metropol alanının ana limanı ve finans merkezi konumundadır.
## Köken bilimi
"Montevideo" kelimesi Portekizcede "*bir dağ görüyorum*" anlamına gelir. Bu bölgeye gelen Portekiz gemicilerinden biri, körfezin ardındaki dağı gördüğünde bu kelimeyi kullandı. Şehrin adı buradan gelmektedir.

## Geçmişi
İspanya ile aralarındaki Tordesillas antlaşmasına karşın, 17. yüzyılda Portekizliler, Colonia del Sacramento'u kurunca, 1724'te İspanyollar gelip Portekizlileri bölgeden çıkarmışlar ve önlem olarak da 1725'te kenti kurmuşlardır.

Kent 1828'de Uruguay'ın başkenti olmuştur.

'Montevideo' adının anlamını açıklayan en az iki değişik sav vardır: Birincisi Portekizce "Monte vide eu" ("bir dağ görüyorum") dan geldiği, ikincisi de İspanyolca "Monte VI De Este a Oeste" ("doğudan batıya altıncı dağ")'dan geldiğidir. Kentin tam adı **San Felipe y Santiago de Montevideo**'dur.

19. yüzyıl boyunca ve 20. yüzyıl başlarında, Arjantin ve Brezilya'nın artan etkisinden kurtulma çabaları Birleşik Krallık'ın etkisinin artması sonucunu doğurmuştur. Kent 1838 ile 1851 yılları arasında art arda Arjantin diktatörü Juan Manuel de Rosas tarafından ele geçirilmiş; 1860 ile 1911 yılları arasında Birleşik Krallık, kenti çevresine bağlayan geniş demiryolu ağı kurmuştur.

## Demografi
Montevideo'nun 1,3 milyonluk nüfusunun yaklaşık yarısı İtalyan kökenlidir ve geri kalanın büyük çoğunluğu da Avrupa (özellikle İspanyol) köklerine sahiptir. Nüfusun sadece yüzde 12'si Avrupalı göçmenlerin soyundan gelmiyor.

Montevideo'nun büyükşehir bölgesi, esas olarak şehrin kendisi ve Montevideo'nun banliyöleri ve bitişik kırsal alanları ile çevresindeki Canelones eyaletinden oluşur, Uruguay'ın toplam nüfusunun yüzde kırkından fazlasını temsil eder.

## Konumu, iklimi

Montevideo; ülkenin güneyinde, Uruguay ırmağı ile Prana ırmağının birleşerek denize döküldüğü geniş *[[Rio de la Plata]]* ("gümüş ırmak") koyunun kuzeyinde yer alır. Aynı koyun güneyindeki Buenos Aires'ten yaklaşık olarak 193 kilometre uzaktadır.

İklimi ılıman, ortalama sıcaklığı yaklaşık 15 santigrat derecedir.

### İklim

## Ekonomi
Küçük bir yerleşim olarak başlayan Montevideo'da yaşayan kişi sayısı 1860'ta ancak 37.787'ydi. Göçmenlerin de etkisiyle bu sayı 1884'te 104.472'ye yükseldi. Bu arada, kent tecimsel (ticari) açıdan Buenos Aires'e rakip olmuştu. 20. yüzyıl başlarında Avrupa'dan birçok göçmenin gelmesiyle, 1908'de yabancı bir ülkede doğmuş Montevideoluların oranı %30'lara dek çıktı.

20. yüzyıl ortalarında askeri diktatörlükler ve iktisadi bunalımlar kentte bugün de etkileri görülen gerileme dönemini başlattı. Köyden kente göçün sonuçları özellikle Ciudad Vieja'da (Eski Şehir) görülür. Son yıllarda ekonomide görülen iyileşme ve komşu ülkelerle daha sıkı tecimsel ilişkilerin tarımsal üretimde gelişmeyi sağlayarak, ilerisi için umut vermektedir. Ancak günümüzde Uruguay Pesosu'nun Arjantin Pesosu ve Amerikan Doları karşısında devamlı değer kaybetmesi ülke halkının gelir seviyesini ciddi şekilde etkilemiştir. Ortalama kişi başı yılık gelir hacmi 1500 Amerikan Doları civarında olan ülkede eğitim durumu da lise seviyesini çok fazla geçmemektedir.Ülkenin en büyük diğer özelliği futbola olan yoğun ilgidir. İlk Dünya Kupası'nın oynandığı stadyuma sahip olsa bile maddi zorluklar futbolun da çok gelişememesine sebep olmuştur.

## Kültür

### Edebiyat
Montevideo edebiyatının uzun ve zengin bir geleneği vardır. Uruguay edebi hayatı başkentle sınırlı olmamakla birlikte (ülkenin diğer bölgelerinden Salto'nun yerlisi olan Horacio Quiroga ve Paso de los Toros'ta doğup büyüyen Mario Benedetti gibi tanınmış Uruguaylı yazarlar vardır), onun eseridir. büyük nüfus, şehrin geleneksel olarak Uruguay'ın yaratıcı faaliyetlerinin ve yayıncılık endüstrisinin merkezi olmasını sağlar.

José Enrique Rodó, Carlos Vaz Ferreira, Julio Herrera y Reissig, Delmira Agustini ve Felisberto Hernández de dahil olmak üzere kayda değer bir yazarlar grubunun eserleri, 1900'lerde İspanyolca konuşulan dünyada da ilgi gördü ve Montevideo *Atenas del Plata* (« Atina'nın Atina'sı) Rio de la Plata).

Juan Carlos Onetti (1973 askeri darbesinden sonra Madrid'e yerleşen ve 1909-1994 yılları arasında asla anavatanına dönmeyen), Antonio Larreta, Eduardo Galeano (1940-2015), Marosa di Giorgio (1932-2004) ve Cristina Peri Rossi (ki 1972'den beri İspanya'da sürgünde yaşadı ve İspanyol vatandaşlığını kabul etti), 20. yüzyılın ikinci yarısında Uruguay başkentini üreten önde gelen yazarlardan biri olarak kabul edilir. 21. yüzyılda, denemeci ve şair Eduardo Espina, romancı Fernando Butazzoni, şair Rafael Courtoisie ve kalem öyküleri ve romanları olan Hugo Burel'in de aralarında bulunduğu yeni nesil yazarlar uluslararası başarı elde etti.

#### Spor
Montevideo'nun 1929 ve 1930 yılları arasında inşa edilen ve Parque Batlle semtinde bulunan *Estadio Centenario*, Uruguay millî futbol takımının (*Charruas*) ana sahası olarak hizmet veriyor ve futbol tutkunları için bir cazibe merkezi. Stadyum Uruguay'ın ilk anayasasını anmak için inşa edildi ve 1930'daki ilk FIFA Futbol Dünya Kupası'nın on sekiz maçının onunun ev sahipliği yaptığı üç mekandan biriydi. FIFA, *Estadio Centenario'yu* sadece klasik futbol stadyumlarından biri olarak listelemekle kalmadı &nbsp;aynı zamanda 18 Temmuz 1983'te onu dünya futbolunun tek tarihi anıtı ilan etti. Güvenlik nedeniyle, stadyumun orijinal kapasitesi bu arada 100.000'den 60.235'e düşürüldü.

Uruguaylı sporcuların onuruna stadyumda bulunan *Torre de los Homenajes* gözlem kulesi, 1924 ve 1928 Yaz Olimpiyatları'na katıldı. Ayrıca stadyum *arazisinde* bulunan *Museo del Futból'dur* . Bu müze Uruguay futbolunun tarihini ve geleneklerini fotoğraflar, bayraklar ve tarihi program rehberleriyle belgelerken, tarihi belgeler de İngiliz göçmenler sayesinde Uruguay'da futbolun nasıl popüler hale geldiğini gösteriyor. Ayrıca Uruguaylı futbol takımının kazandığı 1930 ve 1950 Dünya Kupalarının taklitlerinin yanı sıra Pelé ve Diego Maradona gibi ünlü futbolcuların formaları da sergileniyor ..

Stadyumda spor müsabakalarının yanı sıra ulusal ve uluslararası üne sahip sanatçıların müzik konserleri de yer alıyor. Burada daha önce sahne almış dünya yıldızlarının listesi Aerosmith, Luciano Pavarotti ve Paul McCartney'i içeriyor.

## Kardeş Şehirler

*  Barselona, İspanya
*  Bogotá, Kolombiya
*  Buenos Aires, Arjantin
*  Cádiz, İspanya
*  Córdoba, Arjantin
*  Curitiba, Brezilya
*  Porto Alegre, Brezilya
*  La Paz, Bolivya
*  La Plata, Arjantin
*  Madrid, İspanya
*  Melilla, İspanya
*  Montevideo, Minnesota, ABD
*  Qingdao, Çin Halk Cumhuriyeti
*  Québec, Kanada
*  Rosario, Arjantin
*  Sankt Peterburg, Rusya
*  São Paulo, Brezilya
*  Tianjin, Çin Halk Cumhuriyeti
*  Wellington, Yeni Zelanda

## Kaynakça