Otto Wichterle

**Otto Wichterle** (27 Ekim 1913 - 18 Ağustos 1998), en çok modern yumuşak kontakt lensleri icat etmesiyle tanınan Çek bir kimyagerdir.

Wichterle, yaklaşık 180 patentin ve 200'den fazla yayının yazarı veya ortak yazarıdır. Çalışmaları ve bağımsız kitapları organik, inorganik ve makromoleküler kimya, polimer bilimi ve biyomedikal malzemelerin çeşitli yönlerini kapsamaktadır. Organik sentez, polimerizasyon, lifler, biyomedikal malzemelerin sentezi ve şekillendirilmesi, biyomedikal ürünlerle ilgili üretim yöntemleri ve ölçüm cihazları için daha da yüksek sayıda patenti vardı. Bu, "saf" ve "uygulamalı" bilim ayrımı yapmaksızın, mümkün olan her yolla topluma ve onun gereksinimlerine hizmet etmesi gerektiğini düşündüğü bilimsel araştırmaya yönelik tutumunun tipik bir örneğiydi.

## Okul ve kimya geçmişi
Wichterle'nin babası Karel başarılı bir tarım makineleri fabrikasının ve küçük bir araba fabrikasının ortak sahibiydi ancak Otto kariyeri için bilimi seçti. Prostějov'daki liseyi (bugünkü Wolker Dilbilgisi Okulu) bitirdikten sonra Wichterle, Çek Teknik Üniversitesi'nin (şimdiki bağımsız Kimya ve Teknoloji Üniversitesi, Prag) Kimya ve Teknoloji Fakültesi'nde okumaya başladı ancak tıpla da ilgileniyordu. 1936 yılında mezun oldu ve üniversitede kaldı. 1939'da kimya üzerine ikinci doktora tezini sundu, ancak Protektora rejimi üniversitede daha fazla faaliyet göstermesini engelledi. Ancak Wichterle, Baťa'nın Zlín'deki çalışmalarında araştırma enstitüsüne katılabildi ve bilimsel çalışmalarına devam etti.

Wichterle, Baťa'nın enstitüsünde poliamid ve kaprolaktam gibi plastiklerin teknik olarak hazırlanmasına öncülük etti. 1941'de Wichterle'nin ekibi poliamid ipliği atma ve makaralama prosedürünü icat ederek silon adı altında ilk Çekoslovak sentetik elyafını üretti (bu buluş 1938'deki orijinal Amerikan naylon prosedüründen bağımsız olarak ortaya çıktı). Wichterle 1942 yılında Gestapo tarafından hapsedildi ancak birkaç ay sonra serbest bırakıldı.

İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Wichterle üniversiteye dönerek organik kimya alanında uzmanlaştı ve genel ve inorganik kimya öğretiminde aktif rol aldı. Konsepti zamanının ötesinde olan bir inorganik kimya ders kitabı yazdı ve ayrıca Almanca ve Çekçe bir organik kimya ders kitabı yazdı. 1949 yılında ikinci doktorasını plastik teknolojisi ile genişletti ve kendini tamamen yeni bir plastik teknolojisi bölümünün kurulmasına adadı.

## Kontakt lensler

### Prototip geliştirme
1952 yılında Prag'da yeni kurulan Kimyasal Teknoloji Enstitüsü'nün dekanı oldu. O zamandan itibaren Wichterle, canlı dokularla sürekli temas halinde kullanıma uygun bir malzeme bulmak amacıyla kendini çapraz bağlayıcı hidrofil jellerin sentezini incelemeye adadı. Wichterle, meslektaşlarından biri olan Drahoslav Lím'in yardımını kabul etti ve birlikte %40'a kadar su emen, uygun mekanik özellikler sergileyen ve şeffaf olan bir çapraz bağlayıcı jel hazırlamayı başardılar. Bu yeni malzeme, 1953 yılında patentini aldıkları Poli(2-hidroksietil metakrilat) (pHEMA) idi. Wichterle pHEMA'nın kontakt lensler için uygun bir malzeme olabileceğini düşündü ve yumuşak kontakt lensler için ilk patentini aldı. 1954 yılında bu malzeme ilk kez orbital implant olarak kullanıldı. 1957'de Wichterle kapalı polistiren kalıplardan yaklaşık 100 yumuşak lens üretti ancak lensler çıkarılırken kenarları yarıldı ve yırtıldı. Buna ek olarak, elle bitirilmeleri gerekiyordu. Daha iyi bir yol bulmaya kararlıydı. Ne yazık ki Wichterle ve diğer önde gelen öğretmenler, 1958 yılında Komünist liderlik tarafından düzenlenen siyasi bir tasfiyenin ardından Kimyasal Teknoloji Enstitüsü'nden ayrılmak zorunda kaldı. Kimyasal Teknoloji Enstitüsü'nde kontakt göz lensleri üzerine yapılan araştırmalar sona erdi. 1957'de Prag'da düzenlenen Uluslararası Makromoleküler Kimya Sempozyumu, devlet yönetimini sentetik polimerlerin araştırılması için bir merkez kurulması gerektiği konusunda ikna etti. Çekoslovak Bilimler Akademisi Makromoleküler Kimya Enstitüsü (CSAS) 1958 yılında kuruldu ve Profesör Wichterle enstitünün müdürü olarak atandı. Enstitü binası o sırada inşaat halinde olduğundan, Profesör Wichterle hidrojelleri uygun bir kontakt lens şekline dönüştürmek için belirleyici deneyleri evinde gerçekleştirdi.

### İlk modeller
1961 yılının sonlarına doğru Wichterle, bir çocuk yapı seti (Merkur), oğullarından birine ait bir bisiklet dinamosu ve bir zil transformatörü kullanarak inşa ettiği ev yapımı bir aparatta ilk dört hidrojel kontakt lensi üretmeyi başardı. Wichterle ayrıca monomer dozajlamak için gereken tüm kalıpları ve cam boruları da yaptı. Noel öğleden sonra, karısı Linda'nın yardımıyla, mutfak masasındaki makineyi kullanan Wichterle sonunda başardı. Lensleri kendi gözlerinde denedi ve yanlış güçte olmalarına rağmen rahat olduklarını gördü. Böylece, santrifüj döküm prosedürünü kullanarak lensleri üretmek için yeni bir yol icat etti. Birkaç gün sonra patent başvurusunu tamamladı ve döner döküm yöntemiyle 100'den fazla lens üretti. Merkur oyuncaklarını kullanarak, gramofonundan aldığı daha güçlü motoru gerektiren, artan sayıda iğ içeren birkaç yeni prototip makine yaptı. Bu ilkel cihazlarla 1962'nin ilk dört ayında Wichterle ve Linda 5.500 lens yaptı. İlk deneysel merceklere Geltakt, daha sonraki üretim merceklerine ise bunları üreten devlet kuruluşu SPOFA'ya atfen Spofalens adı verildi.

### Patent
1965 yılında Ulusal Patent Geliştirme Kurumu (NPDC) lenslerin Amerika'daki üretim haklarını satın aldı ve daha sonra bu hakları Bausch & Lomb'a devrederek lensleri ABD'de üretmeye başladı. 1977'de patentlere özellikle Continuous Curve Contact Lenses tarafından itiraz edildi ve Mayıs 1977'de CSAS, davanın başarısız olması halinde herhangi bir sorumluluktan kaçınmak için bu patentleri sattı. Ancak Wichterle ve NPDC 1983 yılında davayı kazandı.

## Tanınması ve Çekoslovakya reformu
Wichterle sadece başarılarıyla değil, aynı zamanda aralarında Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği'nin (IUPAC) de bulunduğu uluslararası örgütlerdeki faaliyetleriyle de ülkesinin sınırlarının ötesinde tanınır hale geldi. Birliğin 1957 ve 1965 yıllarında Prag'da düzenlediği ve katılımcılar tarafından büyük beğeni toplayan sempozyumların hazırlıklarında yer aldı; birliğin ilk başkanı olacağı beşinci bölümü olan makromoleküler bölümün açılışında parmağı vardı ve normal idari amaçlar için ayrı olan saf ve uygulamalı kimya alanlarını bir araya getirerek daha da itibar kazandı.

1970 yılında Wichterle, bu kez 1968'de Prag Baharı sırasında başlayan demokratikleşme sürecinin devamını talep eden bir manifesto olan "*İki Bin Kelime*"yi imzaladığı için enstitüdeki görevinden tekrar uzaklaştırıldı. Rejim tarafından cezalandırılması, onu yönetici pozisyonlarından uzaklaştırmayı ve özellikle yurtdışından bağlantılarını keserek ve öğretim fırsatlarını sınırlayarak araştırmalarını daha da zorlaştırmayı içeriyordu. Tam olarak tanınması 1989'daki Kadife Devrim'e kadar gerçekleşmedi. 1990'da Çekoslovakya'nın dağılmasına kadar Çekoslovak Bilimler Akademisi'nin başkanlığına getirildi ve bundan sonra Çek Cumhuriyeti Bilimler Akademisi'nin onursal başkanı oldu.

## Onur ve başarıları
Wichterle çok sayıda yabancı bilim akademisinin üyesiydi, birçok ödül ve çeşitli üniversitelerden fahri doktora aldı.

* Otto Wichterle, 1991 yılında Chicago'daki Illinois Üniversitesi'nden ve Brooklyn, New York'taki Politeknik Üniversitesi'nden fahri doktora unvanı almıştır.
* 3899 numaralı asteroide 1993 yılında Wichterle'nin adı verilmiştir.
* Çekya'daki Ostrava'da (Poruba bölgesinde) bir liseye 1 Eylül 2006 tarihinde onun adı verilmiştir.
* 27 Ekim 2021 tarihinde Google, Wichterle'nin 108. doğum yıldönümünü ana sayfasında bir doodle ile kutladı.

## Kitapları

* *Genel Organik Kimya*, Berlin: Akademie-Verlag, 1955, 2. genişletilmiş baskı 1959

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* ASCR Çek Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Arşivleri
* Troublemaking Genius Otto Wichterle hakkında biyografik bir belgesel
* Kontakt Lenslerin Tarihçesi (makale)
* Kontakt Lens Geçmişi