Sovyet (konsey)

**Sovyet**, Çarlık Rusyası'nda 1905 Devrimi sırasında kurulan ve Ekim Devrimi'nden sonra Sovyetler Birliği'nin siyasal temelini oluşturan konseyler. Sovyetler, Rusya SFSC ve Mahnovşçina'da ana yönetim biçimiydi.

Sovyetler Birliği'nin resmi tarih yazıcılığına göre, ilk işçi Sovyet, 1905 Rus Devrimi sırasında Mayıs 1905'te İvanovo'da kuruldu (İ*vanovski Sovyeti*). Oysa Rus anarşist Volin anılarında, Ocak 1905'te St. Petersburg Sovyeti'nin başlangıcına tanık olduğunu ileri sürmektedir.

1905 yılında Rus-Japon Savaşı (1904-1905) Rus sanayi üretimine olan baskıyı artırdığında, işçiler greve ve isyan etmeye başladılar. Sovyetler, hükûmetin işçi sendikaları üzerindeki denetiminden kurtulan ve 1905 Rus Devrimi'nde önemli bir rol oynayan özerk bir işçi hareketini temsil ediyordu. Sovyetler, Rusya'nın sanayi merkezlerinde ortaya çıktı ve genellikle fabrika düzeyinde toplantılar düzenledi. Bu sovyetler 1905 devriminden sonra ortadan kalktılar, ancak 1917 devrimleri sırasında sosyalist liderlik altında yeniden ortaya çıktılar.

Sovyetler, işçileri yönetmek, grevler örgütlemek ve Rus imparatorluğunun hükûmetine karşı politik ve askeri olarak doğrudan eylem yoluyla mücadele etmek için kapsayıcı organlar olarak ortaya çıktı. Lenin'in partisi azınlıkta olduğundan, birincil aktörler sosyalist devrimciler ve anarşistlerdi. Bu dönemde küçük işçi kooperatifleri kurdular, ancak Rusya'nın sol örgütlere yönelik baskısı nedeniyle faaliyetleri küçük çaplıydı.

### Rus Devrimi
Şubat Devrimi sırasında ortaya çıkan halk örgütlerine "İşçi ve Asker Temsilcileri Konseyleri" adı verildi. Bu organların, geçici hükûmet altında, kurucu meclis seçimi yapılana kadar işleri bir arada tutması gerekiyordu. Bir bakıma, karşı-devrime karşı koruma sağlamak üzere tasarlanmış gözetleme komiteleriydi. 4.000 üyeli Petrograd Sovyeti, başkentteki konumu ve garnizon üzerindeki etkisi nedeniyle bunların en önemlisiydi.

Devrimin başlangıcında bu sovyetler Sosyalist Devrimci Parti'nin kontrolü altındaydı ve Menşevikler bile seçilmiş temsilcilerde Bolşeviklerden daha büyük bir paya sahipti. I. Dünya Savaşı devam ederken ve Ruslar yenilgi üstüne yenilgi alırken, geçici hükûmet barışı sağlamada yetersiz kalırken, Bolşeviklere destek artmaya başladı. Bolşevikler, sovyete "*bütün iktidar Sovyetlere*" diyen bir liderlikle kademeli olarak egemen oldular.

Bolşevikler, işçilere, burjuvazinin başlıca yönetim organı olan Geçici Hükümeti devirmek için işçi konseylerinden oluşan bir hükûmet vadettiler. Ekim 1917'de geçici hükûmet devrildi ve bütün iktidar Sovyetlere geçti. Ekim Devrimi'ne tanıklık eden Amerikalı John Reed, "Şubat 1918'e kadar herkes Sovyetlere delege seçmek için oy kullanabilirdi. Burjuvazi bile örgütlenip Sovyetlerde temsil talebinde bulunsaydı, bu onlara verilirdi. Örneğin, Geçici Hükümet döneminde Petrograd Sovyeti'nde burjuva temsili vardı - doktorlar, avukatlar, öğretmenler vb.'den oluşan Meslek Sahipleri Birliği'nin bir delegesi."

Benzer şekilde, Leon Troçki *[[Terrorism and Communism|Terörizm ve Komünizm]]* (1920) adlı eserinde şöyle yazmıştır: "Petrograd'da, Kasım 1917'de, burjuvazi için sınırlamalar olmaksızın, en demokratik oylama temelinde bir Komün (Belediye Meclisi) seçtik. Burjuva partileri tarafından boykot edilen bu seçimler bize ezici bir çoğunluk sağladı. Demokratik olarak seçilen Konsey, gönüllü olarak Petrograd Sovyeti'ne boyun eğdi... Sovyet Hükümeti, burjuva partilerinin önüne hiçbir engel koymadı ve Sovyet Hükümeti'nin devrilmesini açıkça isteyen basınları olan Kadetler, SR'ler ve Menşevikler seçimleri boykot ettilerse, bunun tek nedeni o zamanlar silahlı kuvvet yardımıyla bizi yakında bitireceklerini ummalarıydı... Petrograd burjuvazisi belediye seçimlerini boykot etmeseydi, temsilcileri Petrograd Konseyi'ne girecekti. İlk Sosyal Devrimci ve Kadet ayaklanmasına kadar orada kalacaklardı, ondan sonra... Konseyi zamanında terk etmeselerdi muhtemelen tutuklanacaklardı, çünkü Paris Komünü'nün burjuva üyeleri belli bir anda bunu yaptılar."

Vladimir Lenin, Sovyetlerin başlangıçta politik olarak açık ve kapsayıcı varlıklar olduğunu, *Proleter Devrim ve Dönek Kautsky* (1918) adlı eserinde, "burjuvazinin haklarından mahrum bırakılması, proletarya diktatörlüğünün gerekli ve vazgeçilmez bir özelliği değildir" diye yazmıştır. Ve Rusya'da, Ekim'den çok önce proleter diktatörlüğü sloganını ortaya koyan Bolşevikler, sömürücülerin haklarından mahrum bırakılması hakkında önceden hiçbir şey söylemediler. Diktatörlüğün bu yönü, herhangi bir özel partinin 'planına göre' ortaya çıkmadı, mücadele sırasında kendiliğinden ortaya çıktı... Menşevikler (burjuvaziyle uzlaşanlar) hala sovyetleri yönetirken bile, burjuvazi kendi isteğiyle sovyetlerden koptu, onları boykot etti, onlara karşı çıktı ve onlara karşı entrika çevirdi. Sovyetler herhangi bir anayasa olmadan ortaya çıktı ve bir yıldan fazla bir süre (1917 baharından itibaren) bir anayasa olmadan varlığını sürdürdü. 1918 yazına kadar). Burjuvazinin, ezilenlerin bu bağımsız ve her şeye gücü yeten (çünkü her şeyi kapsayan) örgütüne karşı öfkesi, burjuvazinin Sovyetlere karşı yürüttüğü mücadele, vicdansız, çıkarcı ve aşağılık mücadele ve son olarak, burjuvazinin (Kadetlerden Sağ Sosyalist-Devrimcilere, Pavel Milyukov'dan Aleksandr Kerenski'ye kadar) Kornilov isyanına açık katılımı"Bütün bunlar, burjuvazinin Sovyetlerden resmen dışlanmasının önünü açtı."

Bolşevikler ve müttefikleri "Sovyet Hükümeti" adını verdikleri bir program ortaya koydular. Sovyet sistemi, "sömürülen emekçi kitlelerini yeni tarih yapma görevine uyandıracak" "daha yüksek bir devlet tipi" ve "daha yüksek bir demokrasi biçimi" olarak tanımlanıyordu. Ayrıca, "ezilen emekçi kitlelere, yeni bir toplumun özgürce inşasına aktif olarak katılma fırsatı" sunmuştur. Lenin'e göre Sovyet iktidarı "proletarya diktatörlüğünün örgütlü biçiminden başka bir şey değildir". Mart 1918'de Sovyetlere yapılacak seçimleri düzenleyen bir kurallar dizisi oluşturuldu, ancak aşağıdaki sınıflar oy kullanmaktan diskalifiye edildi: "Başkalarını kar amacıyla çalıştıranlar, kendi çalışmalarından elde etmedikleri gelirlerle geçinenlersermaye, endüstriyel işletmeler veya toprak mülkiyeti üzerindeki faizler, iş adamları, acenteler, aracılar, her mezhepten rahipler ve rahipler, eski polis teşkilatının eski çalışanları ve Romanov hanedanının üyeleri, deliler ve suçlular."

Köy ve fabrika sovyetleri temelinde, her biri kendi yürütme sovyetine sahip ilçe, kanton, ilçe ve bölge sovyetlerinden oluşan geniş bir piramit ortaya çıktı. Bunların üstünde, en fazla 200 üyeden oluşan bir "Tüm Rusya Merkez Yürütme Komitesi" atayan ve bu komite de "Halk Komiserleri Sovyeti"ni seçen "Tüm Rusya Sovyet Kongresi" vardı. Küçük yerleşim yerleri için en az üç, en çok 50 üyeden başlanarak, kent sovyetleri için en fazla üye sayısı 1.000 olarak belirlendi. Sovyet sistemi, cumhuriyetçi hükûmetlerin yönetimi için parlamenter sistemlere bir alternatif olarak görülüyordu.

### Sovyetler Birliği'nde
SSCB Kuruluş Antlaşması ve SSCB Kuruluş Bildirgesi'nde ve ardından 1924 Sovyetler Birliği Anayasası ve 1936 Sovyetler Birliği Anayasası'nda belirtildiği gibi, Sovyetler SSCB'deki hükûmetin temeliydi. Fabrika ve köy Sovyetleri, kasaba Sovyetlerine delegeler gönderecek ve karşılığında kasaba Sovyetleri bölge Sovyetlerine delegeler gönderecek, kasaba ve bölge Sovyetleri il Sovyetlerine delegeler seçecek, il Sovyetleri kurucu cumhuriyetin Sovyetlerine delegeler gönderecek ve Birlik Cumhuriyetleri Sovyetleri SSCB Sovyetler Kongresi'ne delegeler gönderecekti 1936 itibarıyla, Yüksek Sovyetlerin kurulmasıyla piramidin yukarısındaki delegelerin seçimi doğrudan hale geldi.

Fabrika ve köy sovyetleri içindeki yerel seçmenler, hükûmetten ne yapmasını istediklerine dair bir liste hazırlayacaklardı ve seçilen delegelerin rolü verilen görevleri yerine getirmek olacaktı. Tatmin edici olmayan delegelerin seçmenlerin çoğunluk kararıyla geri çağrılması söz konusudur ve 30'lu yıllarda, sadece Moskova'da dört yıl içinde on beş delege bu şekilde geri çağrılmıştır. Tam zamanlı idari personel veya devlet görevlisi sayısı çok azdı, bunun yerine, çok sayıda vatandaş hükûmetin günlük işleyişine katılıyordu. 1940'larda, Sovyetlerin yönetimine her an bir milyondan fazla insanın katıldığı tahmin ediliyordu.

Birlik Cumhuriyetleri, Eyaletler ve Şehir Sovyetleri, ulusal politikayla doğrudan çelişmediği sürece kendi sanayilerini işletme, nüfus sayımı yapma, daha fazla doktor, öğretmen ve hemşire istihdam etme, okul, kütüphane ve hastane inşa etme yetkisine sahipti. Birlik Cumhuriyeti'nin gelirinin yarısından fazlası yerel hibelere gidiyordu ve yerel Sovyetlerin bütçelerinin nasıl harcanacağına karar vermelerine büyük ölçüde izin veriliyordu.

Bolşeviklerin devlet anlayışına göre *Sovyet* kelimesi, bir grup sovyetin otoritesini ele geçiren her türlü üst yapıyı kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Bu anlamda, bireysel sovyetler federal bir yapının parçası haline geldi - yerel düzeydeki ve cumhuriyet düzeyindeki  komünist hükûmet organları "sovyetler" olarak adlandırıldı ve hiyerarşinin en üstünde, Sovyetler Kongresi, Aralık 1922'de resmen kurulan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) Birlik hükûmetinin nominal çekirdeği haline geldi. Ardışık Sovyet Anayasaları Komünist Partinin siyasetteki öncü rolünü tanıdı. 1936 Anayasası, Partiyi "kamu veya devlet olsun, tüm işçi örgütlerinin önde gelen çekirdeği" olarak nitelemiştir. Sovyetler, Partinin ülkeyi yönetme aracı olarak yapılandırılmıştı. Böylece Komünist Parti organları (en üst organı Merkez Komitesi) devlet politikası hakkında kararlar alırken, Sovyetler de Parti programının uygulanmasının kamuoyu tarafından onaylanması sistemi olarak işlev görüyordu.

### Sovyet sonrası Rusya
Genellikle sovyet teriminin dağılmış Sovyetler Birliği'ni çağrıştırdığını düşünseler de, aynı kelime Rusya Federal Meclisi'nin Federasyon Konseyi(Сове́т Федера́ции - *Sovet Federatsii*) için kullanılır.

### Diğer ülkeler
Ekim devrimi etkisiyle sovyet terimi, Rusya dışında çeşitli ülkelerde de kullanılmıştır: Limerick Sovyet Cumhuriyeti, Çin Sovyet Cumhuriyeti,Bavyera Sovyet Cumhuriyeti, Alsas-Loren Sovyet Cumhuriyeti vb.

## Ayrıca bakınız
* İkili iktidar
* Erzincan Sovyeti
* Hücresel demokrasi
* Alman Devrimi
* Katılımcı demokrasi
* Sovyet demokrasisi

## Notlar

## Kaynakça