Gürcistan'da siyaset

**Gürcistan'da siyaset,** çok partili sisteme sahip parlamenter temsili demokratik bir cumhuriyeti kapsamaktadır. Gürcistan Cumhurbaşkanı devlet başkanıdır ve Gürcistan Başbakanı hükûmet başkanıdır. Başkan ve Hükûmet, yürütme yetkisine sahiptir. Yasama yetkisi hem hükûmete hem de tek kamaralı Gürcistan Parlamentosu'na verilmiştir.

2003 Gül Devrimi'nden sonra, Ulusal Hareket - Demokratlar parti sistemine hâkim oldu. Gürcistan, 28 Ekim 1990'daki ilk çok partili, demokratik parlamento seçimlerinin ardından demokratik bir cumhuriyet oldu. Gürcistan devleti, Abhazya ve Acara'nın özerk bölgeleri ve Güney Osetya'nın eski Özerk Bölgesi hariç merkezileştirilmiştir.

Sovyet yönetimi sırasında Gürcistan SSC'si içinde özerkliğe sahip olan Abhazya ve Güney Osetya, 1990'larda Gürcistan'dan tek taraflı olarak ayrıldı.  Gürcü hükûmeti, Abhazya'yı Gürcistan içinde özerk olarak kabul ederken, Güney Osetya'yı özel bir statüye sahip olarak tanımıyor.

Gürcistan Cumhuriyeti'nin bir tür anayasal monarşi ile değiştirme düşüncesi, Gürcü Ortodoks primatının ve diğer önde gelen Gürcüler'in 2007 yılında bu fikri önermesinden itibaren, Gürcistan'daki siyasi tartışmanın bir parçası hâline geldi.

## 2003-2008 yıllarındaki gelişmeler
2003 parlamento seçimlerinde oy pusulası sahtekârlığı iddialarını içeren bir krizin ardından Eduard Shevardnadze, 23 Kasım 2003'te kansız Gül Devrimi'nde cumhurbaşkanlığından istifa etti. Geçici cumhurbaşkanı, giden parlamentonun (yerine geçecek olan) Nino Burjanadze idi. 4 Ocak 2004'te Birleşik Ulusal Hareket'in lideri Mikheil Saakashvili, ülkenin cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazandı ve 25 Ocak'ta göreve başladı.

Yeni parlamento seçimleri 28 Mart 2004'te yapıldı ve Birleşik Ulusal Hareket'in parlamento hizipi Ulusal Hareket - Demokratlar (NMD) koltukların büyük çoğunluğunu (oyların yaklaşık % 75'iyle) aldı. Yalnızca bir diğer parti % 7 barajına ulaştı: sağcı Muhalefet % 7.5. Merkezi hükûmet ile Acaristan lideri Aslan Abashidze arasındaki gerilimin bu bölgedeki seçimleri etkilemesine rağmen, oylamanın bağımsız Gürcistan'da yapılan en özgür oylardan biri olduğuna inanılmaktadır. Avrupa Güvenlik ve İş birliği Teşkilatı ilerlemeyi kabul etmesine rağmen, devlet idare kaynaklarını iktidar partisi lehine kötüye kullanma eğilimine dikkat çekti.

Gürcistan ile Acarya'daki ayrılıkçı yetkililer arasındaki gerilim, seçimlerden sonra arttı ve 1 Mayıs 2004'te Abashidze, Gürcistan'ın Choloki Nehri üzerinden Ajaria ile Gürcistan'ın geri kalanını birbirine bağlayan üç köprüyü havaya uçurarak bölgenin yakınında tutulan askeri manevralara yanıt verdiğinde zirveye ulaştı. 5 Mayıs'ta Abashidze, Batum'daki kitlesel gösterilerin istifasını talep etmesi üzerine Gürcistan'dan kaçmak zorunda kaldı ve Rusya, Güvenlik Konseyi sekreteri İgor İvanov'u görevlendirerek baskısını artırdı.

3 Şubat 2005'te Başbakan Zurab Zhvania, Kvemo Kartli bölgesi vali yardımcısı Raul Usupov'un evinde bariz bir gaz sızıntısı nedeniyle karbon monoksit zehirlenmesinden öldü. Daha sonra, Zhvania'nın yakın arkadaşı ve uzun süredir müttefiki olan Maliye Bakanı Zurab Nogaideli göreve Cumhurbaşkanı Saakaşvili tarafından atandı.

Saakasvili yönetimi altında Gürcistan, yolsuzluğun ortadan kaldırılmasında önemli ilerleme kaydetmiştir. 2008 yılında Uluslararası Şeffaflık Örgütü, Gürcistan'ı Yolsuzluk Algılama Endeksi'nde 10 üzerinden 3,9 puanla 67. sıraya yerleştirdi. Bu, BDT ülkeleri arasında en iyi sonucu ve ülkenin 2.0 puanla 133. sırada yer aldığı 2004 yılında Gürcistan'ın puanında çarpıcı bir iyileşmeyi temsil ediyor.

Gürcistan, ayrıca yasal hırsızlara karşı mücadeleyi de güçlendirdi. Aralık 2005'te Gürcistan ceza kanunu, ceza makamlarını ağırlaştırıcı koşullarla suçlamak için yeniden düzenlendi. 2012 Gldani hapishane skandalının ardından, mahkûmların ceza infaz memurları tarafından kalıcı olarak işkence görmesi ve dövülmesi nedeniyle, Gürcistan hapishanelerinde insan hakları ihlalleri ortaya çıktı. Yapılan daha fazla soruşturma, Gürcistan Adalet Bakanlığı Ceza İnfaz Kurumu Başkanı Bachana Akhalaia'nın mahkûmlara işkence sürecini yönettiğini ortaya çıkardı.

Haziran 2004'te Gürcü iş adamı Kakha Bendukidze, cumhurbaşkanı Mikheil Saakashvili tarafından Ekonomi Bakanı olarak görev yapmak üzere çağrıldı. Kakha Bendukidze, Laissez-faire'i, piyasanın deregülasyonunu ve düşük vergileri destekleyen kararlı bir sağcı liberter olarak biliniyordu. Bakanlık görev süresine göre, kapsamlı bir reform başlamıştı. Vergiler önemli ölçüde düşürüldü ve özelleştirme yeniden başlatıldı. Sonuç olarak Gürcistan, yatırım yapmaya başlamak için dünyanın en elverişli ülkelerinden biri oldu. GSYİH'nın yüksek büyümesine neden oldu. Bununla birlikte, ekonomik büyüme, işsizlik ve yoksulluk oranının altında yaşayan ulusun dörtte biri sorunlarını tam olarak çözemedi.

Ocak 2006'da Georgia's Way adlı yeni bir parti kuruldu. Hareket eski Dışişleri Bakanı Salome Zourabichvili tarafından yönetiliyor ve görece popüler görünüyor. Gürcü haftalık Kviris Palitra gazetesi tarafından 10 Nisan 2006'da yayımlanan bir kamuoyu yoklaması, bugün cumhurbaşkanlığı seçimi yapılırsa Salome Zourabichvili'nin % 23.1 oy alacağını öne sürdü. Cumhurbaşkanı Saakashvili, Gürcistan Cumhurbaşkanı için tüm zamanların en düşük seviyesi olan % 33 ile birinci sırada yer alırken, başka hiçbir kişi çift haneli destek seviyelerini geçemedi. *[[Georgia's Way]]*, Zourabichvili'nin Tiflis Belediye Başkanı olmayı umduğu Gürcistan'ın yaklaşan yerel seçimlerinde tüm koltuklar için adaylar bulundurmayı planladığını söyledi.

Cumhurbaşkanı Saakaşvili, 7 Kasım 2007'de kitlesel protestolar sırasında Tiflis'te olağanüstü hal ilan etti. Başkan Saakaşvili'nin istifasını talep eden sivil muhalefet tarafından kitlesel gösteriler ve protestolar düzenlendi. Gürcistan polisi Tiflis sokaklarında biber gazı, cop, tazyikli su ve yüksek teknolojili akustik silahlar kullandı. O günün ilerleyen saatlerinde Cumhurbaşkanı, Gürcistan'ın tamamında olağanüstü hâl ilan etti. Rus hükûmeti duruma karışmak veya müdahale etmekle ilgili suçlamaları reddetti. Başkan Saakashvili, görevinden istifa etmesine yönelik tüm talepleri reddetti, ancak erken cumhurbaşkanlığı seçimlerinin Ocak 2008'de yapılacağını duyurdu ve görev süresini fiilen bir yıl kısalttı.

16 Kasım 2007'de Gürcistan Başbakanı Zurab Noghaideli kötü sağlık koşulları nedeniyle istifa ettiğini açıkladı. Noghaideli, Nisan 2007'de, Amerika'nın önde gelen cerrahı Dr. Charles Frazier tarafından yönetilen, Houston, Teksas'taki St. Luke's Episcopal Hospital'da kalp ameliyatı geçirdi.

Başkan Saakaşvili, Emory Üniversitesi, Amerika Birleşik Devletleri'nden MBA sahibi ve eski işletme yöneticisi olan Vladimer ("Lado") Gurgenidze'yi aynı gün Başbakan pozisyonunda Noghaideli'nin yerine geçmeye davet etti. Gurgenidze pozisyonu resmen onaylandı ve 22 Kasım 2007'de Gürcistan Parlamentosu'nun güvenini kazandı. Gurgenidze, Gürcistan Kabinesi'nde şimdiye kadar yalnızca iki değişiklik uyguladı ve eski Eğitim ve Bilim Bakanı ve yeni Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Alexandre Lomaia'nın yerine Ulusal Değerlendirme ve Sınav Merkezi'nin (NAEC) eski Başkanı Maia Miminoshvili'yi getirdi. Başbakan ayrıca, eski Mülteciler ve Barınma Bakanı Giorgi Kheviashvili'nin yerine Belediye Başarı Servisi eski Başkanı Koba Subeliani'yi davet etti. Yeni başbakan ve iki bakan Koba Subeliani ve Maia Miminoshvili, 22 Kasım 2007'de Gürcistan Parlamentosu'nun güven oylamasıyla görevlendirildiler.

Mikheil Saakashvili, 25 Kasım 2007'de Cumhurbaşkanlığı görevinden istifa etti çünkü Gürcistan Anayasası, cumhurbaşkanının bir sonraki seçimden en az 45 gün önce geri çekilebilmesi için geri çekilmesini gerektirdi. Gürcistan Parlamentosu Başkanı Nino Burjanadze, 5 Ocak 2008'de sonuçlar açıklanana kadar görevi devraldı.

En son cumhurbaşkanı Mikheil Saakashvili de dâhil olmak üzere, cumhurbaşkanlığı seçimlerine kayıtlı yirmi iki kişi: birleşik muhalefet adayı Levan Gachechiladze, etkili iş adamı Badri Patarkatsishvili, Yeni Sağ Parti Lideri David Gamkrelidze, Gürcistan İşçi Partisi Şalva Natelashvili lideri, Umut Partisi Genel Başkanı Irina Sarishvili-Chanturia ve Giorgi Maisashvili.

## Monarşist seçeneği
Gürcistan'da olası bir anayasal monarşi kurulmasına ilişkin tartışma, Gürcistan Ortodoks Kilisesi'nin popüler başkanı Katolikos-Patrik II. İlia'nın 7 Ekim 2007 tarihli vaazının ardından yeniden canlandırıldı. Patrik, Pazar günü Kutsal Üçlü Katedrali'nde yaptığı ayin sırasında, Bragrationi kraliyet ailesinin restorasyonunun "Gürcü halkının arzu edilen bir hayali" olduğunu söyledi. Ayrıca, Gürcistan halkının bu yönetim modelini seçmesi hâlinde, "kraliyet hanedanının temsilcileri arasından bir taç adayı seçilmesi ve çocukluktan itibaren uygun şekilde kral olarak yetiştirilmesi gerektiğini" vurguladı.

Tarihçiler ve hukukçular, hangi Bagrationi'nin iki yüzyıldır boş olan bir taht için en güçlü kalıtsal hakka sahip olduğunu tartışırken, eski hanedanın prensleri ve destekçileri arasında rekabet baş gösterdi. Bazı Gürcü monarşistler Gruzinsky şubesinin iddiasını desteklese de, diğerleri yeniden yurtsever olan Mukhrani şubesinin iddiasını destekliyor. Her iki kol da Gürcistan'ın Orta Çağ krallarından 1505'te ölen Gürcistan'ın II. Konstantinine kadar kesintisiz, meşru erkek soyu ile iniyor.

Mukhrani'den David Bagration, 8 Şubat 2009'da Tiflis Sameba Katedrali'nde Ana Bagration-Gruzinsky ile evlendi.&nbsp;Evlilik, eski Gürcü kraliyet ailesinin Gruzinsky ve Mukhrani şubelerini birleştirdi ve 3.000 seyirci, yetkili ve yabancı diplomattan oluşan bir kalabalığın yanı sıra Gürcü medyasında geniş yer buldu.

## Avrupa-Atlantik entegrasyonu
Gül Devrimi'nden sonra Gürcistan batıya bakmaya başladı. Hükûmet, AB ve NATO üyeliğini hedefliyor ve Gürcistan Parlamentosu tarafından yapılan anayasa değişikliklerinin ardından 22 Aralık 2017'de feshedilen bir Avrupa ve Avrupa-Atlantik Entegrasyonu Bakanlığı oluşturdu. Gürcistan, NATO içinde şu anda "Yoğunlaştırılmış Diyalog" içindedir; AB üyeliği daha uzak bir projedir.

5 Ocak 2008'de Gürcistan cumhurbaşkanlığı seçimlerinin yanı sıra NATO'ya katılım konusunda bağlayıcı olmayan referandum yapıldı. Toplam seçmen sayısının % 77'si Gürcistan'ın NATO'ya entegrasyonunu destekledi.

## Siyasi koşullar
Abhaz ayrılıkçı tartışması hükûmetin ilgisinin çekiyor. Bir ateşkes yürürlükte iken, çatışma sırasında evlerinden sürülen yaklaşık 250.000 ülke içinde yerinden edilmiş kişi (IDP'ler) bir sesli lobi oluşturuyor . Hükûmet, bölgeye yerinden edilmiş kişilere (çoğunlukla Gali bölgesinden etnik Gürcüler) eve dönmesine izin verecek bir çözümü teşvik etmek için önemli ölçüde özerklik teklif etti, ancak Abhaz tarafı bunu kabul etmeyi reddetti.

Günümüzde, Rus barış güçleri Abhazya'da Birleşmiş Milletler gözlemcileriyle birlikte Bağımsız Devletler Topluluğu'nun yetkisi altında konuşlanmışlardır, ancak her iki grup da son zamanlarda artan madencilik ve gerilla nedeniyle faaliyetlerini kısıtlamak zorunda kalmıştır. (2007'ye kadar) müzakereler herhangi bir çözümle sonuçlanmadı. Fransa, Birleşik Krallık, Almanya, Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri (Birleşmiş Milletler ve AGİT üyeleri olarak hareket eder), Gürcistan'ın bağımsızlığı, egemenliği ve toprak bütünlüğü ile tutarlı kapsamlı bir çözümü teşvik etmeye devam etmektedir. BM gözlemci gücü ve diğer örgütler, bölgede taban iş birliğini ve güven artırıcı önlemleri sessizce teşvik ediyor.

Parlamento, daha yüksek insan hakları standartlarını destekleyen daha geniş siyasi reformlar başlattı, çünkü 1992 ile 2003 arasında (23 Kasım 2003 Gül Devrimi'nden önce) Gürcü insan hakları durumu karmaşıktı. Yeni hükûmetin reformlarına rağmen, ülkede insan haklarına saygı ile ilgili hâlâ sorunlar var. Mahkûmlar sık sık kötü muameleye maruz kalıyor, gazeteciler yetkililer tarafından sindiriliyor ve ana akım medyanın çoğu hükûmet destekçilerine ait. Polis genellikle delil yerleştirmek, dayak atmak ve şüphelileri gereksiz yere öldürmekle suçlanıyor.

## Yürütme

Devlet başkanı, beş yıllık bir dönem için seçilen başkandır. Anayasal halefi Meclis Başkanı'dır. Başkan, hükûmetin başı olarak görev yapan bir Başbakan görevlendirir.
## Yasama
Gürcistan Parlamentosu'nun (Sak'art'velos Parlamenti) dört yıllık bir dönem için seçilmiş 150 üyesi vardır -orantılı temsille 77 sandalye, tek sandalyeli seçim bölgelerinde 73 sandalye-.
Günümüzde Parlamento Başkanı Archil Talakvadze'dir.

## Yargı
Gürcistan'da yargıçların cumhurbaşkanının tavsiyesi üzerine Parlamento tarafından seçilen bir Yüksek Mahkemesi ve bir Anayasa Mahkemesi vardır.

## İdari bölümler
Gürcistan, 2 özerk cumhuriyete (*avtonomiuri respublika*), 9 bölgeye (*mkhare*) ve bir başkent bölgesine ayrılmıştır.

* Özerk cumhuriyetler: Abhazya, Acarya
* Mkhares: Guria, Imereti, Kakheti, Kvemo Kartli, Mtskheta-Mtianeti, Racha-Lechkhumi ve Kvemo Svaneti, Samegrelo-Zemo Svaneti, Samtskhe-Javakheti, Shida Kartli
* Başkent: Tiflis

Bölgeler ve özerk cumhuriyetler, 67 belediyeye (Gürcüce: *მუნიციპალიტეტი*; 2006 öncesi - raioni, Gürcüce: *რაიონი*) ve yerel yönetime sahip şehirlere bölünmüştür:

* Şehirler: Batum, Kutaisi, Poti, Rustavi, Tiflis, Tshinvali.
* İlçeler: Abasha, Adigeni, Akhalgori, Akhalkalaki, Ahıska, Akhmeta'da, Ambrolauri, Aspindza, Baghdati, Bolnisi, Borjomi, Chiatura, Chkhorotsku, Chokhatauri, Dedoplistsqaro, Dmanisi, Düşeti, Gagra, Gali, Gardabani, Gori, Gudauta, Gulripshi, Gurjaani, Java, Kareli, Kaspi, Kazbegi, Keda, Kharagauli, Khashuri, Khelvachauri, Khobi, Khoni, Khulo, Kobuleti, Lagodekhi, Lanchkhuti, Lentekhi, Marneuli, Martvili, Mestia, Mtskheta, Ninotsminda, Oçamçire, Oni, Ozurgeti, Qvareli, Sachkhere, Sagarejo, Samtredia, Senaki, Shuakhevi, Siğnaği, Sohum, Telavi, Terjola, Tetritsqaro, Tianeti, Tkibuli, Tsageri, Tsalenjikha, Tsalka, Tskaltubo, Vani, Zestaponi, Zugdidi.

; *Not: idari bölümler, idari merkezleriyle aynı adlara sahiptir (istisnalar, parantez içinde yönetim merkezinin adını alır).*

## Uluslararası organizasyon katılımı
KEİ, Avrupa Konseyi, EAPC, EBRD, ECE, FAO, GUAM, IAEA, IBRD, ICAO, International Chamber of Commerce, International Criminal Court (ICC), ITUC, IDA, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, International Maritime Organizasyon, Inmarsat, Interpol, IOC, IOM, ISO (muhabir), ITU, OAS (gözlemci), OPCW, AGİT, PFP, Birleşmiş Milletler, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UPU, WCO, WHO, WIPO, WMO, WTO

## Ayrıca bakınız

* Gürcistan'da insan hakları (ülke)
* Gül Devrimi
* Gürcistan'da monarşi
* Eyalet Satın Alma Ajansı (Gürcistan)

## Konuyla ilgili yayınlar

* Mataradze, Teona; Mühlfried, Florian: Kafkasya Analitik Özet No. 4'te  "Ayrılmak ve Geride Kalmak: Gürcistan'da İşçi Göçü"
* Kafkasya'da Organize Suç ve Yasadışı Kaçakçılık. Kafkasya Analitik Özeti'ndeki  Makaleler No. 9 
* Cooley, Alexander; Mitchell, Lincoln: Kafkasya Analitik Özet No. 17'de  "Gürcistan: Demokrasi ve Güvenlik Arasındaki Bağlantılar"
* Gürcistan'da Yolsuzlukla Mücadele Reformları. Kafkasya Analitik Özet No.26'daki  makaleler

## Kaynakça