Peliosis hepatis

**Peliosis hepatis** (veya Türkçe kaynaklardaki kullanımıyla **Hepatik pelyoz**), karaciğer parankimi içerisinde düzensiz dağılım gösteren, kanla dolu kistik boşlukların (lakünlerin) oluşumu ile karakterize, nadir görülen vasküler bir durumdur. Lezyonların boyutu milimetrik düzeyden 3 cm ve üzerine kadar değişkenlik gösterebilir.

Etiyolojisi tam olarak anlaşılamamış olsa da; anabolik steroid kullanımı, oral kontraseptifler, kronik enfeksiyonlar (özellikle HIV ve tüberküloz) ve malignitelerle güçlü ilişkisi bulunmaktadır. Çoğu olgu asemptomatik seyrederken, kistlerin rüptürü (yırtılması) sonucu ölümcül olabilen intraperitoneal kanama (batın içi kanama) gelişebilir.

## Terminoloji
Terim, Yunanca "morarmış, kan oturmuş" anlamına gelen *pelios* ve "karaciğer" anlamına gelen *hepar* sözcüklerinden türetilmiştir.

## Etiyoloji ve Risk Faktörleri
Peliosis hepatis, geçmişte sadece otopsilerde rastlanan histolojik bir bulguyken, günümüzde çeşitli klinik durumlarla ilişkisi tanımlanmıştır:

* **İlaçlar ve Toksinler:** En sık suçlanan ajanlar anabolik steroidler ve oral kontraseptiflerdir. Ayrıca azatioprin, tamoksifen, kortikosteroidler ve metotreksat kullanımıyla da ilişkilendirilmiştir.
* **Enfeksiyonlar:** İmmün yetmezliği olan hastalarda (örneğin AIDS), *[[Bartonella henselae]]* veya *[[Bartonella quintana]]* enfeksiyonuna sekonder gelişebilir. Bu tabloya "Basiller Pelyozis" adı verilir ve kedi tırmığı hastalığı etkeni ile ilişkilidir. Ayrıca tüberküloz (verem) ve *[[Staphylococcus aureus]]* enfeksiyonlarında da görülebilir.
* **Maligniteler ve Hematolojik Hastalıklar:** Hodgkin lenfoma, Multipl miyelom, lösemiler ve hepatosellüler karsinom ile birlikteliği rapor edilmiştir.
* **Organ Nakli:** Özellikle böbrek nakli hastalarında, kullanılan immünsupresif ilaçlara (azatioprin, siklosporin) bağlı olarak %20'ye varan oranlarda görülebilir.

## Patofizyoloji ve Patoloji
Hastalığın patogenezi kesin olarak bilinmemekle birlikte, sinüzoidal epitel hasarı, hepatosellüler nekroz veya karaciğerden kan çıkışının obstrüksiyonu (tıkanıklığı) gibi mekanizmalar suçlanmaktadır. Yanoff ve Rawson tarafından tanımlanan iki ana morfolojik tip mevcuttur:

# **Flebekstatik Tip:** Kanla dolu boşluklar endotel ile döşelidir ve santral venlerin anevrizmal genişlemesi ile ilişkilidir.
# **Parankimal Tip:** Boşlukların endotel döşemesi yoktur; genellikle parankimal nekroz alanları ve hemoraji ile ilişkilidir.

Bazı görüşlere göre bu iki tip, aynı sürecin farklı evrelerini temsil eder; parankimal nekroz ile başlayan süreç, zamanla fibrozis ve endotelizasyon ile flebekstatik tipe dönüşebilir.

## Klinik Belirtiler
Hastaların büyük çoğunluğu **asemptomatiktir** (belirti vermez) ve tanı, başka nedenlerle yapılan görüntülemelerde veya karaciğer fonksiyon testlerindeki anormalliklerin araştırılması sırasında rastlantısal olarak konulur. Semptomatik vakalarda ise şu bulgular görülebilir:
* Hepatomegali (Karaciğer büyümesi)
* Sarılık
* Sağ üst kadran ağrısı
* Portal hipertansiyon bulguları (Asit, özofagus varisleri)
* **Akut Batın:** Lezyonların rüptürü sonucu gelişen hemoperitoneum ve şok tablosu, acil cerrahi müdahale gerektiren hayatı tehdit edici bir durumdur.

## Tanı
Tanıda ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans görüntüleme (MRG) kullanılır.
* **BT:** Erken arteriyel fazda globüler kontrastlanma ve geç fazlarda santrifügal (merkezden dışa) dolum paterni tipiktir.
* **Biyopsi:** Kesin tanı karaciğer biyopsisi ile konulsa da, lezyonların vasküler yapısı nedeniyle kanama riski yüksektir ve dikkatli olunmalıdır.

## Tedavi
Tedavi stratejisi altta yatan nedene göre belirlenir:
* **İlaç Kesilmesi:** Eğer etyolojide steroidler veya immünsupresif ilaçlar varsa, ilacın kesilmesi lezyonların gerilemesini sağlayabilir.
* **Antibiyoterapi:** *Bartonella* kaynaklı basiller pelyozda eritromisin veya doksisiklin gibi antibiyotiklerle tedavi uygulanır.
* **Cerrahi:** Rüptür riski taşıyan büyük lezyonlarda, tek bir lobu tutan durumlarda parsiyel hepatektomi veya ağır vakalarda karaciğer nakli gerekebilir.

## Ayrıca bakınız
* Karaciğer hemangiomu
* Basiller anjiomatozis
* Portal hipertansiyon

## Kaynakça