Karen Wynn

**Karen Wynn** Kanadalı / Amerikan bir sanatçı ve aynı zamanda Yale Üniversitesi'nde psikoloji ve bilişsel bilimler profesörüdür. Austin, Teksas'ta doğmuş ve Saskatchewan, Regina'daki Kanada çayırlarında büyümüştür. Bebeklerin ve küçük çocukların bilişsel kapasitelerini üzerine bir araştırması vardır. Önce Arizona Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nde ve ardından Yale Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nde 30 yılı aşkın bir süre Bebek Biliş Laboratuvarı'nı yönetmiştir.

## Eğitim
Wynn, lisans eğitimini McGill Üniversitesi'nden psikoloji alanında ve doktorasını Massachusetts Institute of Technology'den bilişsel bilim alanında tamamladı. İlk fakülte pozisyonu Arizona Üniversitesi'ndeydi. 1999 yılında Yale Üniversitesi Psikoloji Bölümü'ne katıldı.

## Araştırmalar

### ''Sayısal Biliş''
Karen Wynn, bebeklerin ve çocukların erken sayısal bilişleri üzerine yaptığı öncü çalışmalarıyla tanınır. 1992'de *[[Nature (dergi)|Nature]]* isimli bilim dergisinde yayınlanan, bu konuda yaptığı birçok etkili araştırmasının ilki, beş aylık insan bebeklerinin küçük fiziksel nesne kümeleri üzerinde basit toplama ve çıkarma işlemlerinin sonuçlarını hesaplayabildiklerini bildirdi.

### Yöntemler
Nature makalesinde bildirilen ilk deneye beş aylık otuz iki bebek katıldı. Bebekler rastgele iki gruba ayrıldı ('1+1' ve '2-1'). 1+1 durumunda bebeklere tek oyuncak bebek hediye edildi. Nesne (oyuncak bebek) daha sonra araya küçük bir ekran konularak gizlendi. Bir deneyci, bebeğin görüş alanına ikinci bir özdeş oyuncak bebek getirdi ve ardından onu ekranın arkasına (bebeğin görüş alanı dışına) yerleştirdi. 2-1 durumunda da benzer bir süreç yaşandı. Bebeğe, daha sonra bir ekran tarafından gizlenen iki oyuncak bebek gösterildi. Deneyci, bebeğin görüş alanındaki oyuncak bebeklerden birini kaldırdı. Her iki koşulda da deney, bebeklerin gerçekleştirilmekte olan bir matematiksel işleme (toplama veya çıkarma) tanık olacakları, ancak nihai sonucu göremeyecekleri şekilde tasarlandı. Her iki grup için de, bu aşamalar tamamlandıktan sonra, gizlenen bir veya iki oyuncak bebeği ortaya çıkarmak için konulan ekran kaldırıldı. Bu süreç, her bebek için altı kez tekrarlandı, bir maddelik ve iki maddelik nihai gösterimler arasında geçiş yapıldı. Bakma süresi (bebeğin bir nesneye görsel olarak sabitlendiği süre) ölçüldü.

### Sonuçlar
Bu deneyin beklenen sonuçları, bebeklerin beklenmeyen olaylara beklenenden daha uzun süre bakacağı şeklindeki beklentilerin ihlali teorisiyle sonuçlanır. Wynn; bebeklerin sayıları hesaplama yeteneği varsa, yanlış sonuçlara doğru sonuçlardan daha uzun süre bakmaları gerektiğini varsaydı. Wynn, 1+1 grubundaki bebeklerin nihai sonuç olarak 1 nesne gösterildiğinde (matematik 1+1=1 olduğunu ima ettiğinde), iki öğenin gösterildiği duruma göre (1+1=2) daha uzun baktıklarını buldu. 2-1 grubundaki bebekler, iki öğeli ekrana (2-1=2) tek öğeli ekrana (2-1=1) göre daha uzun süre bakarak tersini yaptı. Bebeklere 1+1 = 2 veya 3'ün sunulduğu çalışma kapsamındaki başka bir deneyde Wynn, bebeklerin iki nesneli görüntü yerine üç nesneye daha uzun süre baktıklarını, bunun imkansız bir sonuç olduğunu buldu.

#### Çıkarımlar
Bu sonuçlar, bebeklerin basit sayısal işlemleri gerçekleştirebildiklerini göstermiştir. Wynn, diğer birçok hayvan türüyle birlikte insanların, öge sayılarını algılamak ve akıl yürütmek için doğuştan bilişsel makinelerle donatıldığını öne sürdü. Sonuç olarak, "Wynn sonuçlarını açıkladığında psikologlar şaşkına döndü ve dünyanın dört bir yanındaki birçok şüpheci araştırmacı, vardığı sonuçların doğru olup olmadığını belirlemek için onun prosedürünün varyantlarını tasarladı." Wynn'in bulguları daha sonra Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'daki bağımsız araştırmacılar tarafından insan bebekler üzerinde tekrarlandı ve daha sonra al yanaklı maymunlar ve insan bebekleri gibi, toplama ve çıkarma işlemlerinin doğru sonuçlarından yanlış sonuçlarından ayırt edilen evcilleştirilmiş köpekler dahil olmak üzere diğer denek popülasyonlarına genişletildi.

#### Eleştiri
Wynn'in 1992 çalışmasına yönelik yapılan eleştiri, bakma süresindeki farkın bakma süresine değil, bildik nesnelere verilen tercihe atfedilmesi gerektiğini öne sürdü. Leslie B. Cohen ve Kathryn S. Marks'ın 2002 yılında yaptıkları Gelişim Bilimi alanındaki çalışma, bebeklerin nesnelerin miktarına aşinalık tercihinin yanı sıra daha az nesne yerine daha fazla sayıda nesneyi tercih ediyor olabileceğine dair olası açıklamayı önerdi. Eric P. Charles ve Susan M. Rivera da bakma süresi yöntemlerini ve beklentilerin ihlali paradigmasını eleştirerek; olası/imkansız seçenekler yetişkinler tarafından belirlendiği için, bebeklerin imkansız seçeneğe daha uzun bakarlarsa yetişkinlerle aynı beklentilere sahip olacaklarının varsayıldığı noktasını gündeme getirdi.

#### Devamı
Wynn'in 1992 sonuçlarına yapılan, bebeklerin matematikten ziyade küçük miktarlardaki nesneleri takip etme yeteneklerinden kaynaklandığı yönündeki eleştirilere yanıt olarak; Wynn ve Koleen McCrink'in *Psychological Science'da* yayınlanan 2004 tarihli çalışması, dokuz aylık bebeklerin sayıları toplayıp çıkarabildiklerini gösteriyor.

### ''Sosyal değerlendirme''
Wynn ayrıca insanların erken dönem sosyal tercihlerini ve yargılarını da araştırdı. Wynn'in laboratuvarında kıdemli yazar ve baş yazar olan, o zamanki yüksek lisans öğrencisi Kiley Hamlin ile yürütülen bu araştırmanın bir kısmı, 6 ve 10 aylık bebeklerin bireyleri başkalarına karşı davranışlarına göre değerlendirdiklerini buldu.

#### Yöntemler
Bebekler, bir "dağcı" karakterin bir tepeye tırmanma girişiminde bulunduğu olaylara maruz bırakıldı. Üçüncü denemede, tırmanıcıya ya onu arkadan iten bir "yardımcı" yardım etti ya da bir "engelleyici" tarafından tepeden aşağı itildi. Bebeklerden daha sonra yardımcı veya engelleyici karakter seçimleri gözlemlendi. Deneyin başka bir bölümünde; bebekler tırmanıcının ya yardımcıya (şaşırtıcı olmayan bir hareket) ya da engelleyiciye (şaşırtıcı bir hareket) yaklaştığını gördü.

#### Sonuçlar
Karakterlerden birine ulaşma seçeneği verildiğinde, bebekler yardımcı karakterleri seçtiler, bu da her iki karakterin tırmanıcıya karşı davranışlarının etkili olduğunu gösteriyor. Bakma süresindeki ölçümler, 10 aylık bebeklerin, tırmanıcı engelleyiciye yaklaştığında, beklenti ihlali ilkesini izleyerek koşullara daha uzun baktıklarını gösterdi. Altı aylık çocuklar, seçim görevinde yardımcı karakterleri tercih etmelerine rağmen, her iki durumda da eşit süre baktılar. Bu, 6 aylık çocukların kendi sosyal değerlendirmelerini oluşturma yeteneğine sahip olsalar da, başkalarının değerlendirmelerini anlama yeteneğini henüz geliştirmemiş olabileceklerini düşündürür.

#### Çıkarımlar
Önemli biyoetik filozofu Peter Singer, bu çalışmalar hakkında şunları yazdı: "Psikolojideki Sigmund Freud, Jean Piaget ve Lawrence Kohlberg gibi yıldız figürlerle ilişkilendirilen, insan ahlaki gelişiminin tamamen yetiştirme biçimi ve kültürün bir ürünü olduğu şeklindeki kabulleri altüst etti." Wynn ve meslektaşları, bebeklerin toplum yanlısı bireyleri tercih etme eğiliminin, karşılıklı etkileşimler için iyi adayları tespit etmeye yönelik uyumsal bir kapasiteden kaynaklanabileceğini ve bu bireyleri, kişisel çıkarları doğrultusunda hareket etme veya sözlerinden dönme olasılığı daha yüksek olabilecek kişilere tercih etmelerinden kaynaklanabileceğini ileri sürmüşlerdir. Araştırma, bir bireyi davranışa dayalı olarak değerlendirme yeteneğinin, ahlaki düşünce ve eylem için bir temel işlevi görebileceğini öne sürüyor.

#### Diğer Araştırmalar
Wynn ve öğrencilerinin Yale'deki araştırmaları bu temayla devam etti ve bebeklerin farklı bireyleri nasıl gruplara ayırdığı ve grup içi ayrımcılığın nasıl geliştiği gibi soruların yanı sıra uyarlanabilir sosyal stratejileri araştırdı.

## Onurlar ve ödüller
Wynn, 2009 yılında SAGE Center for the Study of the Mind'dan Distinguish SAGE Üyesi seçildi. Üyeliğin bir parçası olarak, Santa Barbara'daki California Üniversitesi'nde bulunan merkezde, bebeklerin sosyal, ahlaki ve stratejik karakterleri ile geleceğin bebeği üzerine dört derslik bir dizi konferans verdi.

Wynn, 2005 yılında  "araştırma, öğretim ve / veya uygulama alanlarında psikoloji bilimine sürekli olağanüstü katkılarda bulunanlara" verilen The Association for Psychological Science üyeliğine seçildi.

Wynn, 2001 yılında Ulusal Bilimler Akademisi'nden "bebeklerde ve küçük çocuklarda niceliksel ve matematiksel düşünmenin temelleri üzerine yaptığı öncü araştırma nedeniyle" verilen Troland Araştırma Ödülü'nü aldı.

Wynn, 2000 yılında American Psychological Association tarafından "matematiksel bilginin ontogenetik temelleri üzerine olağanüstü araştırma programı nedeniyle Psikolojiye Erken Kariyer Katkısı için Seçkin Bilimsel Ödülü aldı. Araştırmaları, sayıların dil öncesi temsillerinin anlaşılmasını geliştirdi ve olayların ve koleksiyonların bebek temsilleri üzerine yaptığı çalışma, bebeklerin numaralandırmak için bireyin temsillerini oluşturmak için kullandıkları kavramların anlaşılmasını geliştirdi."

Wynn, James McKeen Cattell Vakfı Sabbatical Ödülü aldı.

## Popüler medya
Karen Wynn, Ray Jackendoff ve Paul Bloom ile birlikte 2002 tarihli *Languages, Logic, and Concepts adlı* kitabı düzenledi. The MIT Press tarafından yayınlanan kitap, bilişsel ve dilsel gelişimin yanı sıra matematiğin bilişteki rolüne odaklanıyor.

Karen Wynn ile röportajlar yapıldı ve araştırmaları bilim belgesellerinde, radyo programlarında, gazetelerde ve popüler bilim haber kaynaklarında yer aldı.

### Sayısal Biliş
Wynn'in sayısal yeterlilik konusundaki araştırması, medyanın büyük ilgisini çekti. Araştırma bulgularıyla ilgili makaleler *[[The New York Times]]* 'da (1992); *[[Life (dergi)|LIFE dergisi]]* 'nde (1993); *Science News* 'de kapak metni olarak (2002); ve *[[Science Daily|Science Daily'de]]* (2010) yayımlandı. Wynn'in çalışması, *National Geographic Explorer* in *Science of Babies* (2007) adlı belgeselde ve PBS Belgeseli *Alan Alda ile birlikte İnsan Kıvılcımı* 'nda gösterildi. (2010).

### Sosyal değerlendirme ve ahlak
Wynn'in bebeklerin sosyal etkileşimleri ve ahlaki gelişimi üzerine yaptığı araştırma da medyanın ilgisini çekti. Basılı olarak, Wynn'in çalışması *[[Science Daily]]* 'de (2003); *[[The New York Times]]* 'da (2007); Kanada'nın CBC News'inde (2007); ve The *New York Times Magazine'de* (2010) yer almıştır. Araştırması NPR'nin *All Things Thinked* (2010)'de ; Ulusal Bilim Vakfı'nın özel bir raporunda (2011); ve CBS News ' *[[60 Minutes]]* (2012)'de bulunabilir.

Wynn ayrıca İngiliz ve Avustralya televizyon ve radyo programlarında uluslararası olarak yer aldı. Araştırması ayrıca ''Discover'' dergisinin Ocak 1993 sayısında *1992'nin En İyi 50 Bilim Hikayesi* arasında gösterildi.

*

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Yale Üniversitesi Psikoloji Bölümü Fakülte web sayfası 
* Karen Wynn'in kişisel web sayfası
*  yayınları
* Yale Bülteni ve Takvimi, " ''Psikolog Karen Wynn, bebeklerin sayıları tanıma becerisine ilişkin öncü çalışmasından dolayı alıntı yaptı'' ", 2001
* New York Times, " ''Araştırma, 5 aylık bebeklerin basit matematiği kavradığını tespit etti'' ", 1992 
* New York Times, " ''Davranış: Bebekler bile iyi karakter yargıcı olabilir'' ", 2007 
* Education.com, " ''Bebekler Sayıları Bilir'' " 
* Bilim Ulusu Özel Raporu, " ''Bebekler ve Öğrenme'' ", 2011