Marsilya

**Marsilya,** (Fransızca: *Marseille []*, Oksitanca: *Marselha* veya *Marsiho*), Güney Fransa'da, Bouches-du-Rhône departmanının ve Provence-Alpes-Côte d'Azur bölgesinin merkezi olan bir şehirdir. Provence bölgesinde yer alan şehir, Akdeniz kıyısında, Rhône nehrinin ağzına yakın bir konumdadır. Marsilya, 2023 yılında 241 km2 (93 sq mi) belediye alanı üzerinde 886.040 nüfusuyla Paris'ten sonra Fransa'nın en kalabalık ikinci şehridir. Banliyöleri ve dış mahalleleriyle birlikte, 3.972 km2 (1.534 sq mi) alana yayılan Marsilya metropol alanı, Ocak 2022 nüfus sayımında 1.900.957 nüfusa sahipti. Marsilya, Aix-en-Provence şehirleri ve 90 banliyö belediyesi, 2016 yılından bu yana dolaylı olarak seçilmiş bir metropol otoritesi olan ve Ocak 2022 nüfus sayımına göre 1.922.626 nüfusa sahip Aix-Marseille-Provence Metropolünü oluşturmuştur.

MÖ 600 civarında Fokaia'dan gelen Yunan yerleşimciler tarafından kurulan Marsilya, Fransa'nın en eski şehri ve Avrupa'nın en eski sürekli yerleşim yerlerinden biridir. Antik Yunanlılar tarafından *Massalia*, Romalılar tarafından ise *Massilia* olarak biliniyordu. Marsilya, Antik Çağ'lardan beri bir ticaret limanı olmuştur. Özellikle sömürge döneminde ve özellikle 19. yüzyılda önemli bir ticari patlama yaşayarak müreffeh bir sanayi ve ticaret şehri haline gelmiştir. Günümüzde Eski Liman, yaklaşık altı yüzyıl önce Marsilya sabunu üretiminin başladığı yer olarak şehrin kalbinde yer almaktadır. Limana bakan Notre-Dame-de-la-Garde Bazilikası veya Marsilya halkı için "Bonne-mère", Roma-Bizans tarzı bir kilise ve şehrin sembolüdür. Bu geçmişten miras kalan Marsilya Büyük Deniz Limanı (GPMM) ve denizcilik ekonomisi, bölgesel ve ulusal faaliyetlerin önemli merkezleridir ve Marsilya, Fransa'nın ilk, Akdeniz'in ikinci ve Avrupa'nın beşinci büyük limanı olmaya devam etmektedir. Kökenlerinden beri, Marsilya'nın Akdeniz'e açık olması, onu Güney Avrupa, Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Asya ile kültürel ve ekonomik alışverişlerle işaretlenmiş kozmopolit bir şehir haline getirmiştir. Şehir, Avrupa'da Londra ve Paris'ten sonra üçüncü büyük Yahudi topluluğuna sahiptir.

1990'larda, ekonomik kalkınma ve kentsel yenileme için Euroméditerranée projesi başlatıldı. 2000'li ve 2010'lu yıllarda yeni altyapı projeleri ve yenilemeler gerçekleştirildi: tramvay hattı, Hôtel-Dieu'nun lüks bir otele dönüştürülmesi, Velodrom Stadyumu'nun genişletilmesi, CMA CGM Kulesi ve Avrupa ve Akdeniz Medeniyetleri Müzesi (MuCEM) gibi diğer rıhtım müzeleri. Sonuç olarak, Marsilya artık Paris'ten sonra Fransa'da en çok müzeye sahip şehirdir. Şehir, 2013 yılında Avrupa Kültür Başkenti ve 2017 yılında Avrupa Spor Başkenti seçildi. Fransa'nın en başarılı ve en çok desteklenen kulüplerinden biri olan Olympique de Marseille futbol kulübünün evi olan Marsilya, 1998 Dünya Kupası ve Euro 2016 maçlarına da ev sahipliği yaptı. Ayrıca, Aix-Marseille Üniversitesi de dahil olmak üzere bölgedeki birçok yükseköğretim kurumuna ev sahipliği yapmaktadır. Marsilya'da yaşayan bir kişiye *Marseillais* denir.
## Tarihçe

Antik efsaneye göre, şehir, Foça'dan gelen İonyalı denizciler Akdeniz kıyılarını keşfederken kurulmuştur. Efsaneye göre, bir gün, *Nann* adında bir Kelt kralı kızı *Gyptis* için bir eş ararken, bugünkü Marsilya kıyılarına ayak basmışlardır. Şehir, zamanla eski liman denilen Vieux Port (Eski Limanı) etrafında genişleyerek bugünkü halini almıştır. Phokaialılar İzmir yakınlarındaki bugünkü Eski Foça şehrini kaybetmelerinden sonra kendilerine koloni yaptıkları bir şehir olarak da biliniyor. Cosquer Mağarası duvarı üzerindeki yazılar Marsilya da geçtiğimiz 28 bin yıl boyunca insan yerleşimi olduğunun kanıtı. Ayrıca Marsilya 2 bin 600 yıl ile Avrupa'nın en eski şehri unvanına sahiptir. Bu eskilik sokaklarında kolayca fark ediliyor. Birbirine bitişik sıralanan yüzlerce apartmanın dar bir koridor görünümü oluşturduğu Arnavut kaldırımlı sokaklarında yeni yapı hemen hemen hiç yok. Asırlar öncesinin yüksek tavanlı, uzun pencereli evleri yıkılmamış ve korunarak bugüne kadar gelmiş. Tarihi geçmişiyle yüksek mimari değer taşıyan bu apartmanlar bugün hala halkın kullanımındadır. Marsilya Kültür Varlıkları Atölyesi'nin (Atelier du Patrimoine) yöneticisi Daniel Dracourt'un şehrin tarihi yapısının korunmasına yönelik çalışmalarının bunda büyük payı olmuş. Akdeniz çevresinde bulunan ülkelerde tarihi kent dokularıyla öne çıkan yerleşimlerin gelişim ve koruma planları yapılmış. İstanbul'a benzer özellikler taşıyan Marsilya çok kültürlülüğün ve kültür varlıklarının korunması ve yerel yönetimler açısından önemli bir örnek.

MÖ 49 yılında Sezar tarafından istila edilince Romalıların ticaret merkezi haline getirilen Marsilya, limanlarının jeopolitik avantajıyla bugünde denizcilik alanında önemli bir yere sahiptir. Haçlı Seferlerinde aktif olarak önemli bir rol oynamışsa da bugün egemen bir din yok ve çok çeşitli kültürel yapısı içinde her dinden insana rastlanıyor. 13. yüzyılda kısa süreli yaşanan Cumhuriyet dönemine, 1423 yılında Aragone Hanedanlığı tarafından son verilmiş. Kral I. René'nin yaptığı çıkartmanın sembolü olarak diktirdiği kule, bugün hala limanın girişinde görülebilir. Marsilya, 1481'de Fransız Krallığı'na dahil olmuşsa da halkının liberal yanı tarih boyunca ağır basıyor. 1720 yılında nüfusunun yarısı olan 45 bin kişiyi kaybettiği veba salgının yaraları kısa sürede sarılırken, 1792'de Marsilya halkı asiliğiyle ünlenir. Altı bin gönüllüden oluşan Ren Ordusu, Claude Joseph Rouget de Lisle'in bestelediği savaş marşı ‘Chant de guerre pour l'armée du Rhin'ı söyleyerek, Fransız Devrimine katılmak için Paris'e doğru yürüyüşe geçer. 1795'te Fransa'nın millî marşı kabul edilen bu marş ‘La Marseillaise’ olarak bilinir.

## Coğrafi konum
Fransa’nın Provence-Alpes-Côte d'Azur sınırları içindedir. Calanques Dağ kitlesininde aralarında bulunduğu bir dağ zinciriyle çevrili olan Marsilya, Akdeniz sahil şeridi boyunca 70&nbsp;km kıvrıla kıvrıla uzanır. Güneş ışığı en önemli servetidir. Mistral yeliyle gelen Provence yöresine has bu doğal ışık, aralarında Cezanne, Braque, Dufy, Derain, Marquet'inde bulunduğu birçok tanınmış ressamın ilham kaynağı olmuştur.

Fransa'nın Akdeniz kıyısında yer alan şehir, Akdeniz'in en büyük ticari limanına sahiptir.

Şehir merkezine 30&nbsp;km uzaklıktaki Marsilya havaalanından her 20 dakikada bir hareket eden otobüsler, yolcuları Saint Charles Garı'na getiriyor. Oradan taksi ya da metro ile gideceğiniz yere ulaşıyorsunuz. Başta Marcel Pagnol'un filmleri olmak üzere birçok Fransız filmine mekân olan St. Charles Garı, şehrin yüksek tepelerinden biri üzerinde kuruludur. Garı şehrin merkezine bağlayan Boulevard d’Athenes caddesine doğru alçalan toplam sayısı 104 olan merdivenlerin en üst basamağından aşağıya bakınca tüm şehrin ayaklarınızın altında olduğu hissi veriyor. Bazıları şehrin merkezi olarak, St Charles Garı'nı bazıları ise ‘Le Vieux-Port’ denilen eski limanı kabul ediyor.

## Ekonomi
19. yüzyılda Modern Döneme girmesinin yanı sıra Fransız sömürgeleri, altyapı sistemi projeleri ve Süveyş Kanalı'nın açılmasıyla gelişmesi hız kazanan Marsilya, ham maddeleri işlemeye dayalı ekonomisiyle kısa zamanda gelişmesini tamamlamış. Deniz ürünleri zenginliğinin yanı sıra Dünya'nın en kaliteli kiremitleri burada üretiliyor. Bugün Marsilya'nın tek amacı ‘Euroméditerranée’ projesini gerçekleştirmek. Ekonomi ve endüstri metropolisi olan Marsilya 1995 yılında başlatılan bu projeyle Güney Avrupa'nın iş alanında başkenti olmayı amaçlıyor. Bunu gerçekleştirmek için şehir, yabancı sermayeye yatırım yapması için her imkânı ve kolaylığı sağlıyor. Aynı zamanda Fransa'nın en yüksek öğrenme oranına sahip olduğu 45 bin üniversite öğrencisiyle kente gelen sermaye ile doğan iş imkânlarından Marsilya halkının faydalanması için kalifiye eleman yetiştiriliyor.

Bugün Marsilya artık Fransa'nın en kalabalık varoşlarından birine sahiptir.

Fransa'da abartmaları ile tanınan Marsilyalılar tarafından dünyanın en güzel şehri olduğu söylenir. Marsilya'nın içinde olduğu kadar civarında da gidilecek çok yer vardır. Marsilya, sosyetik tatil beldeleri Cannes, Nice, St. Tropez'ye yakın olmasına rağmen Güney Fransa'nın diğer şehirlerine hiç benzememektedir. Kuzey Afrika kökenlilerin çoğunlukta olduğu, 1 milyondan fazla çok çeşitli etnik nüfusuyla bir metropol görünümündedir. Herkesin değişik bir aksanı olduğu için Fransızcayı az veya aksanla konuşsanız bile kimse yadırgamamaktadır. Akdeniz ikliminin getirdiği yumuşak hava akımıyla soğuk ülke vatandaşları için çekici olsa da, yüksek suç oranı ve uyuşturucu trafiğinin yoğun olduğu iddia edildiğinden turistlerin çok rağbet ettiği bir şehir değildir.

Eski liman ‘Le Vieux-Port’dan ‘Château d'If’ adasına, ‘Port de Commerce’den de Korsika adasına günlük turlar düzenleniyor. Şehir içi tur yapmak için ise iki seçenek var. İlki, bir gün için kişi başına 16 Euro olan otobüslerle şehri dolaşmak. İkincisi ise yollardaki kırmızı çizgileri takip ederek yürümek. İki saat süren kırmızı çizgiyi takip turuyla şehrin gezilip görülecek tüm tarihi ve turistik yerlerini görüyorsunuz. Alexandre Dumas’nın romanı ‘Monte Kristo Kontu’yla üne kavuşan ‘Château d'If' şehrin en güzel manzaralarından birine sahip. 1524 yılında inşa edilen bu şato, 17. yüzyılda devlet hapishanesine dönüştürülmüş.

## Kültür

Marsilya, kendine özgü bir kültürü olan ve Fransa'nın geri kalanından farklılıklarıyla gurur duyan bir şehirdir. Bugün önemli bir Opéra binası, tarih ve denizcilik müzeleri, beş sanat galerisi ve çok sayıda sinema, kulüp, bar ve restoran ile bölgesel bir kültür ve eğlence merkezidir.

Marsilya'da La Criée, Le Gymnase ve Théâtre Toursky dahil olmak üzere çok sayıda tiyatro vardır. Ayrıca, Saint-Charles istasyonunun arkasında eski bir kibrit fabrikası olan La Friche'de geniş bir sanat merkezi bulunmaktadır. 1960'lara kadar iyi bilinen müzikhol ve Varyete tiyatrosu olan Alcazar, yakın zamanda orijinal cephesinin arkasında tamamen yeniden şekillendirildi ve şimdi merkez belediye kütüphanesinin mekanıdır.

Marsilya'daki diğer müzik mekanları arasında Le Silo (aynı zamanda tiyatrodur) ve GRIM bulunmaktadır.

Marsilya sanatta da önemli olmuştur. Victor Gélu, Valère Bernard, Pierre Bertas, Edmond Rostand ve André Roussin dahil olmak üzere birçok Fransız yazar ve şairin doğum yeri ve yuvası olmuştur. Marsilya Körfezi'nin uzak ucundaki küçük l'Estaque limanı, Auguste Renoir, Aix'deki evinden sık sık ziyaret eden Paul Cézanne, Georges Braque ve Raoul Dufy gibi sanatçıların favori uğrak yeri oldu.
## Eğitim
* EPITECH
* İleri Araştırma Politeknik Enstitüsü
* Kedge Business School

## Kardeş şehirler
Marsilya'nın şu şehirlerle resmî kardeş şehir anlaşmaları vardır:

* Abidjan, Fildişi Sahili (1958)
* Anvers, Belçika (1958)
* Kopenhag, Danimarka (1958)
* Dakar, Senegal (1968)
* Cenova, İtalya (1958)
* Glasgow, İskoçya (2006)
* Hayfa, İsrail (1958)
* Hamburg, Almanya (1958)
* Kobe, Japonya (1961)
* Marakeş, Fas (2004)
* Odessa, Ukrayna (1972)
* Pire, Yunanistan (1984)
* Şanghay, Çin (1987)
* Tunus, Tunus (1989)

## Fotoğraflar


Dosya:Marseille SPOT 1164.jpg|SPOT Uydusundan Marsilya
Dosya:20030614-204 Marseille Château d'If From Ferry.jpg|Château d'If
Dosya:Corniche Marseille.jpg|Korniş
Dosya:marseille.arp.750pix.jpg|Eski Liman Manzarası
Dosya:COURS HONORE D'ESTIENNE D'ORVES.JPG|Cours Estienne d'Orves Eski Liman yanında
Dosya:Marseille Fort Saint Nicolas.jpg|Fort Saint Nicolas, solda liman
Dosya:Vallon_des_Auffes.jpg| Vallon des Auffes, Korniş yakınında
Dosya:NotreDameDeLaGarde_Statue1.jpg|Notre Dame de la Garde Kilisesi üzerindeki Meryem Ana heykeli
Dosya:Église Saint-Vincent-de-Paul de Marseille-7706.jpg|*Église des Réformés* kilisesi
Dosya:Musée des Beaux Arts Marseille.jpg|Marsilya Güzel Sanatlar Müzesi
Dosya:Marseille_-_Le_jardin_des_vestiges.JPG|"Jardin des Vestiges" parkı
Dosya:Hôtel_de_Direction_des_Docks_de_Marseille.jpg|Marsilya dokları idare binası
Dosya:Garesaintcharles.jpg|Marsilya Saint-Charles Tren Garı
Dosya:Panier2-franck.cuny.jpg|Panier'de sokak
Dosya:Marseille VP Hotel de Ville JD 11082007.jpg|Marsilya Belediye Sarayı
Dosya:Panier-problog.jpg|Eski liman'dan Panier
Dosya:Marseille - Le Panier.JPG|Panier'de sokak
Dosya:Cathedralmajormarseille.jpg|Katedral de la Major
Dosya:Fort-Saint-Jean.jpg|Fort St Jean burcu
Dosya:Eglise-saint-laurent-moussechan.jpg|St. Laurent Kilisesi
Dosya:Palais-du-Pharo-moussechan.jpg|Pharo 
Dosya:Stairway of Hôtel-Dieu in Marseille 3.jpg|Hôtel-Dieu hastanesi merdivenleri
Dosya:DSC_0871TheatreDuGymnase.jpg|Gymnase Tiyatrosu
Dosya:Cours-julien-bryce-edwards.jpg|Cours Julien ve la Plaine


## Ayrıca bakınız
* Fransa'daki şehirler listesi
* Marseille

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*  
*  
*  
*  
*