İkizdere, Damal

**İkizdere**, Ardahan ilinin Damal ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

İkizdere köyünün eski adı **Nunusi**'dir. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı icmal defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de köyün adı Nunus (نونوس) olarak geçer. Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli de yaşlı köylülere dayanarak Nunusi (ნუნუსი) adının Gürcü kadın adı Nunu'dan (ნუნუ) türediğini ve "Nunu'nun köyü" anlamına geldiğini yazar. Bununla birlikte bu yer adı bazı kaynaklarda Munus (مونوس) şeklinde yazılmıştır.

Nunusi, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Eruşeti'de yer alır. Eruşeti bölgesi, Gürcistan'ın en eski Hıristiyanlık merkezi olarak bilinmektedir. Nunusi köyü, erken ve geç Orta Çağ'da Gürcü yönetimlerin egemenliğinde bulunuyordu. Osmanlılar bu yerleşmeyi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirdi.

Nunusi köyü, 1574 (Hicri 981) tarihli icmal defterine göre Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Küçük livasının Hoçvan nahiyesine bağlıydı. Hacı bin Halil adlı bir kişiye timar olarak verilmişti ve geliri 2.500 akçeydi.

*[[Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan]]* adlı ve 1595 tarihli Osmanlı tahrir defterine göre Nunusi, Gürcistan Vilayeti içinde Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 18 haneden oluşuyordu. Osmanlı Devleti'ne ispenç vergisi veren bu hanelerin reisleri Batata, Eliazar, Zakara, İona, Mirza, Abram, Gogiça, Papuna, Maisura gibi Gürcü adları taşıyordu. Köyde buğday, arpa ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyordu.

Nunusi köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde "Munus" (مونس) şeklinde kaydedilmiştir. Hicri 1137 (1724/1725) tarihinde de aynı idari konuma sahip olan köyün hasılası 5.000 akçe idi. 

Ruslar 93 Harbi'nde ele geçirdiğinde, köyün adı Nunus'a dönüşmüştü. Rus idaresinde Nunus, Ardahan sancağının (*okrug*) Ardahan kazasına (*uçastok*) bağlıydı. Bu kazada Maçueti nahiyesinin (*маркяз*: merkez) köylerinden biriydi. Köyde 1886 yılında 156 kişi yaşıyordu ve nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmişti. Rus idaresi sırasında Nunus'un nüfusu artmış, 1896'da 255 kişiye, 1906'da 304 kişiye ulaşmıştır. Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli 1917 yılında *[[Sakartvelo (gazete)|Sakartvelo]]* adlı gazetede köyde 32 hanede 352 Müslüman Gürcünün yaşadığını yazmıştır.

Nunusi köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından köy fiilen Türkiye'ye katıldı. Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de imzaladığı Moskova Antlaşması'yla Nunus köyünü de kapsayan Ardahan ile Artvin bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı.

Nunusi köyü, 1928 yılında Kars vilayetinin Ardahan kazasının Damal nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında Posof kazasına bağlı Damal nahiyesinin bir köyüydü ve nüfusu 506 kişiden oluşuyordu. Nunusi / Munus / Nunus "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla İkizdere olarak değiştirilmiştir.

Ortadan kalkmış bir köy olan Kençeti (კენჭეთი), bugünkü İkizdere köyü sınırları içinde bulunuyordu.

İkizdere'nin 3–4&nbsp;km doğusunda megalit bir kalenin kalıntıları bulunmaktadır. Nunusi Kalesi veya Nunus Kalesi olarak bilinen yapı, orta büyüklükte kaba yonu taşlarla inşa edilmiştir. Günümüze kalan duvarların yüksekliği  1-1,5 metre, kalınlığı 2 metre kadardır.
Kalenin güneydoğu kısmı daha iyi durumdadır. Köylülerin verdiği bilgiye göre köyün merkezindeki caminin hemen yakınıda eski bir kilise bulunuyordu. Nitekim Konstantine Martvileli de 1917 yılında köyde kilise kalıntıları olduğunu belirtmiştir.

## Coğrafya

İkizdere köyü, Ardahan il merkezine 52&nbsp;km, Damal ilçe merkezine 7&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*