Aspergillus

***Aspergillus***, dünyanın her yerine yayılmış yaklaşık 200 mantar (küf) türünden oluşmuş bir cinstir. Yuvarlak hücrelerden oluşmuş mayalardan farklı olarak, *Aspergillus*lar hif olarak adlandırılan hücre zincirlerinden oluşan ipliksi mantar türleridir. Doğada saman ve çürüyen bitki artıklarında yaşarlar.Hayvanlarda, özellikle kuşlarda solunumla ilgili ciddi bir hastalık olan Asperjilloz hastalığına yol açar.

*Aspergillus* ilk 1729'da İtalyan rahip ve biyoloğu Pier Antonio Micheli tarafından, *Nova plantarum genera juxta Tournafortii methodum disposita* kitabın da  kataloglanmıştır. Mantarın şekli ona Hristiyan ayinlerinde kutsal su serpmeye yarayan *[[aspergillum]]*u hatırlattığı için bu ismi kullanmıştır.

## Taksonomi

*Aspergillus* cinsine bağlı bazı türler: 

# *[[Aspergillus caesiellus]]*
# *[[Aspergillus candidus]]*
# *[[Aspergillus carneus]]*
# *[[Aspergillus clavatus]]*
# *[[Aspergillus deflectus]]*
# *[[Aspergillus flavus]]*
# *[[Aspergillus fumigatus]]*
# *[[Aspergillus glaucus]]*
# *[[Aspergillus nidulans]]*
# *[[Aspergillus niger]]*
# *[[Aspergillus ochraceus]]*
# *[[Aspergillus oryzae]]*
# *[[Aspergillus parasiticus]]*
# *[[Aspergillus penicilloides]]*
# *[[Aspergillus restrictus]]*
# *[[Aspergillus sojae]]*
# *[[Aspergillus sydowi]]*
# *[[Aspergillus terreus]]*
# *[[Aspergillus ustus]]*
# *[[Aspergillus versicolor]]*

## Büyüme ve dağılımı
Aspergillus türleri aerobiktirler ve bol oksijenli hemen her ortamda rastlanırlar, yüzeyde küf olarak büyürler. Mantarlar genelde bol karbonlu  yüzeylerde, glikoz gibi monosakkaritler ile büyümelerine karşın, *Aspergillus* amilaz enzimleri salgıladığı için nişasta gibi polisakkaritleri de kullanabilir. Bu yüzden Aspergillus türleri ekmek ve patates gibi nişastalı yiyeceklerin bozulmalarında sıkça görülür, ayrıca çoğu bitki ve ağaç üzerinde de büyürler.

Glikoz, früktoz, maltoz ve nişasta gibi karbon kaynakları ile büyüyebilmelerinin yanı sıra çoğu *Aspergillus* türü besin maddelerinin çok düşük konsantrasyonda olduğu veya başka organizmaların kullanmadığı besin kaynaklarının olduğu ortamlarda da büyüme yeteneğine sahiptir. Bunun başlıca örneği olan *[[Aspergillus niger|A. niger]]*, nemli duvarlar üzerinde büyür, banyolardaki küfü oluşturur.

## Ticari önemi

*Aspergillus* türleri, hem birincil hem ikincil metabolitlerin üretimi nedeniyle ticari önemi en büyük olan mantar türü sayılabilir. **A. niger**in en önemli kullanımı sitrik asit üretimidir; bu organizma dünya çapındaki üretiminin %99'u olan yılda 4,5 milyon ton sitrik asitten sorumludur. *A. niger* ayrıca hem kendisine hem başka organizmalara ait enzimlerin üretimi için kullanılır, bunlara örnek glikoz oksidaz ve tavuk yumurta *[[lizozim]]*idir. Bu kullanımlarda kültür katı yüzey üzerinde değil (ancak Japonya'da bu hâlâ yapılır), sıvı ortam içinde, biyoreaktörde büyütülür. Bu sayede büyümeyle ilgili en önemli parametreler ince bir şekilde kontrol edilebilir. Ayrıca elde edilmek istenen kimyasalı veya enzimi kültür ortamından ayrıştırmak çok daha kolay olduğu için bu yöntem daha ekonomiktir.

## Araştırma
*[[Aspergillus nidulans|A. nidulans]]* bir araştırma organizması olarak uzun yıllardır kullanılmaktadır. Onun ve *[[Aspergillus fumigatus|A. fumigatus]]*, *[[Aspergillus oryzae|A. oryzae]]* ve *[[Aspergillus niger|A. niger]]* gibi çeşitli Aspergillus türlerinin genom dizinleri yakın yıllarda çözülmüştür.

## Patojenler
Bazı *Aspergillus* türleri patojendir, insan ve hayvanlarda ciddi hastalıklara yol açabilirler. Envazif etmen olanlardan en yaygınları *[[Aspergillus fumigatus]]* ve *[[Aspergillus flavus]]*tur. Alerjik hastalığa neden olanlar arasında en yaygın olanlar *[[Aspergillus fumigatus]]* ve *[[Aspergillus clavatus]]*'tur. Diğer bazıları zirai patojendir. Aspergillus türlerinin bazıları tahıl ürünlerinde hastalık yapar, aflatoksin dahil çeşitli mikotoksinler üretirler.

## Aspergillosis
Aspergillosis (veya **aspergilloz**), *Aspergillus* cinslerinin neden olduğu bir hastalık grubudur. Belirtiler arasında ateş, öksürük, göğüs ağrısı veya nefessizlik olabilir, bunlar başka hastalıklarda da görüldüğü için tanı koymak zordur. Bağışıklık sistemi zayıflamış veya başka akciğer sorunları olan hastalar buna müsaittir.

İnsanda hastalığın başlıca biçimleri:

# Alerjik aspergillosis (astım, kistik fibroz ve sinüzit hastalarını etkiler)
# Akut invazif aspergillosis (bazı kanser hastaları ve kemoterapi görenlerde olduğu gibi zayıf bağışıklık sistemlilerde risk artar)
# Dissemine invazif aspergillosis (vücuda yayılmış). 

## Kaynakça
* Cancer Medicine  Kufe et al., BC Decker Inc 2003: Aspergillus species (İngilizce)
*Asan A (2004, updated: February 10, 2015). Aspergillus, Penicillium, and Related Species Reported from Turkey. Mycotaxon. 89 (1): 155-157. Link: http://www.mycotaxon.com/resources/checklists/asan-v89-checklist.pdf 

## Dış bağlantılar
*Aspergillus Cinsi Mantarlar Ve İnvaziv Aspergilloz: Mikoloji, Patogenez, Laboratuvar Tanımı, Antifungallere Direnç Ve Duyarlılık Deneyleri
* ''The Aspergillus Trust'', Aspergillus Vakfı, tüm aspergillus hastalarına ve bu hastalığa çare bulma amaçlı araştırmalara destek veren, Birleşik Krallık'ta kayıtlı bir hayır kuruluşudur. (İngilizce)
* ''The Fungal Genetics Stock Center''  Mantar Genetik Stok Merkezi (İngilizce)
* Manchester'de ''Aspergillus'' sitesi  (İngilizce)
* Fungi and ''Aspergillus''. (İngilizce)
* ''Aspergillus'' surveillance project at a large tertiary-care hospital. (PDF). (Büyük bir hastanede *Aspergillus* izleme projesi) (İngilizce)
Asan A (2004, updated: February 10, 2015). Aspergillus, Penicillium, and Related Species Reported from Turkey. Mycotaxon. 89 (1): 155-157. Link: http://www.mycotaxon.com/resources/checklists/asan-v89-checklist.pdf