Kapadokyalı Arhelaos

**Arhelaos** (Yunanca: Ἀρχέλαος *Arkhélāos*; d. MÖ 1. yüzyıl – ö. MS 17) bir Roma bağımlı prensi ve son Kapadokya kralıydı.

## Ailesi ve erken yaşamı
Arhelaos, Kapadokyalı bir Yunan soylusuydu. Tam adı *Archelaus Sisines* şeklindedir. Komana, Kapadokya ve *[[hetaera]]* Glaphyra tapınak devletinin Roma bağımlı hükümdarı ve Baş Rahip Arhelaos'un ilk doğan oğlu ve adaşıydı. Arhelaos'un babası, Roma Savaş Tanrıçası Bellona'nın baş rahibi olarak görev yaptı. Arhelaos'un Sisines adında bir erkek kardeşi vardı.

Archelaus'un baba tarafından büyükbabası, Archelaus olarak da bilinir, ailesinde Comana'nın Başrahibi ve Romalı Yetkili Yöneticisi olan ilk kişiydi. Baba tarafından dedesi Pontus Kralı VI. Mithridatis'in soyundan geldiğini iddia etmiştir. Kronolojik olarak, baba tarafından dedesi Pontus Kralı'nın anne tarafından torunu olabilir - VI. Mithridates'in gözde generali olan babası Arhelaos, hükümdarının kızlarından biriyle evlenmiş olabilir.

MÖ 47'de Roma Diktatörü Jül Sezar, Triumvir Pompeius'e karşı kazandığı askeri zaferin ardından, babasını baş rahip ve Comana hükümdarlığından azletti. Babasının yerini Lycomedes adında başka bir Yunan asilzadesi aldı. Pompey onların aile koruyucuydu ve baba tarafından büyükbabasını Comana'daki görevine atayan oydu.

## Glaphyra, Marcus Antonius ve tahta çıkması
Yıllar sonra, Arhelaos'un annesi Glaphyra, Romalı Triumvir Marcus Antonius'un metreslerinden biri oldu. Glaphyra bir hetaera, bir tür fahişeydi. Glaphyra, antik çağda güzelliği, çekiciliği ve baştan çıkarıcılığı ile ünlüydü.

Glaphyra, ilişkileri aracılığıyla Antonius'u oğlu Arhelaos'u Kapadokya kralı olarak ataması için ikna etmişti. MÖ 36'da Antonius tahttan indirildi ve hüküm süren kral Ariarathes'i idam etti ve Arhelaos'u halefi olarak atadı. Annesi Kraliyet Mahkemesinde büyük bir siyasi güce sahip görünüyordu. Glaphyra'nın güçlü etkisi, MÖ 31'deki Aktium Muharebesi zamanından, özellikle de müstakbel İmparator Augustus'un Antonius'un meselesi hakkında yazdığı bazı cinsel açıdan açık ve ünlü ayetlerden kalma çağdaş hakaretlerle kanıtlanabilir.

## Krallığı
Arhelaos Kapadokya tahtına geçtikten sonra, hayatta kalan yazıtlardan, özellikle sikkelerden bilinen kraliyet unvanı şuydu: , *Arkhélāos Philopatris Ktistes*, *Archelaus, Yunan aşığı ve ülkesinin kurucusu*. Erken saltanatında Arhelaos, ilk karısı olduğuna inanılan MÖ 8'de ölen Ermenistanlı isimsiz bir prenses ile evlendi. Ermenistan Kralı II. Artavazd'ın () Artaksiad Hanedanı, Artavasdes II, geleceğin Ermeni kralları Artaxias II ve Tigranes III'ün babasıydı. Artavasdes II'nin babası, Mithridates'in kızı Pontuslu Kleopatra ile evli olan Büyük Tigranes'ti VI, ilk karısı kız kardeşi Laodike'den, böylece Artavasdes II Mithridates'in bir anne torunuyd VI ve Laodike. İlk karısından Arhelaos'un iki çocuğu vardı: Glaphyra adında bir kızı ve kendisinden başka torunları vardı ve bir oğlu Kilikyalı Arhelaos.

Arhelaos, 31'de Aktium Muharebesi'ndeki yenilgisine kadar Antonius'un bir müttefikiydi Arhelaos'un Octavianus'a sığındığı M.Ö. Octavianus ile barış yaparak, Arhelaos tacını elinde tutmayı başardı.

Octavianus ilk Roma İmparatoru Augustus olduğunda, Arhelaos Roma'nın önemli bir bağlı hükümdar oldu ve Augustus, Arhelaos'u sadık kabul etti. Augustus'un bir politika meselesi olarak taşralılaşmaya bağlılığı yoktu. 25 yılında M.Ö., Augustus Arhelaos'u Kilikya Trachea'yı, Elaiussa Sebaste liman kenti ve çevresindeki Kilikya kıyılarının ve Küçük Ermenistan'ın bazı kısımlarını yönetmesi için görevlendirdi. Arhelaos'a yönetmesi için tüm bu ekstra bölgeleri vererek, Augustus korsanlığı ortadan kaldırabildi ve Parthia'ya karşı daha sağlam bir siper inşa etti.

Galat sınırında Arhelaos'un kristal ve oniks madenleri vardı. Arhelaos sarayını anakaradan Elaiussa Sebaste'ye devretti. O ve ailesi oraya yerleştikten sonra, Arhelaos şehri geliştirdi. Bir kraliyet ikametgâhı inşa etti, limandaki adada bir saray inşa etti ve şehrin adını Augustus'un onuruna değiştirdi. *Sebaste*, Latince *Augusta* kelimesinin Yunanca karşılığıdır. Arhelaos bir köy olan Garsaura'yı şehir haline getirerek Archelaïs (günümüzde Aksaray) olarak yeniden adlandırdı. Archelais'i bir idari merkeze dönüştürdü ve daha sonra Roma İmparatoru Claudius'un altında bir koloni haline geldi.

Arhelaos bir coğrafi eserin yazarıydı ve *Taşlar ve Nehirler Üzerine* adlı bir inceleme yazmıştı. Augustus'un saltanatı sırasında bir noktada, Arhelaos iyileşene kadar bir vasi atanmasıyla sonuçlanan geçici bir akıl hastalığına sahipti.

MÖ 18/17'de kızı Glaphyra, düzenlenmiş bir törenle Judea prensi Alexander ile evlendi. Arhelaos, Herodian Hanedanlığı ile dostane ilişkiler kurmaya başladı. Arhelaos zaman zaman hanedan üyeleri arasında arabuluculuk yaptı. Arhelaos, oğlu İskender'i barıştırmak için Büyük Hirodes'i ziyaret etmek için Kudüs'e gitti. Herod takdirle, Arhelaos'u Suriye'nin Roma Valisi ile uzlaştırdı.

MÖ 8'de, yakın zamanda dul kalan Arhelaos, bir başka Roma müşteri hükümdarı olan Pontuslu Pythodorida ile evlendi. Pythodorida'nın yakın zamanda ölen ilk kocası Pontuslu Polemon I'den iki oğlu ve bir kızı vardı. Arhelaos Pythodorida ile evlendiğinde, o ve ailesi Karadeniz'den Elaiussa Sebaste'ye taşındı. Pythodorida, ölene kadar Arhelaos'un yanında kaldı; çocukları yoktu. Bu evlilik krallıklarını birbirine bağladı ve böylece her iki hükümdar da eşlerinin krallıkları üzerinde dolaylı kontrole sahipti. Evlilik düzenlemeleri, kuşkusuz, Anadolu'nun kraliyet ailelerini Roma egemenliğinin vekilleri olarak bir araya getirmek için Augustus tarafından düzenlenmişti.

## Tiberius Dönemi ve ölümü
Arhelaos, Romalılar tarafından sevilmesine rağmen, tebaası tarafından bu nispette sevilemedi. Augustus döneminde bir kez, bazı Kapadokya vatandaşları Roma'daki Arhelaos'a karşı suçlamada bulundular. Gelecekteki Roma İmparatoru Tiberius, sivil kariyerine başlayarak Arhelaos'u başarıyla savundu.

Buna rağmen, Arhelaos, Augustus'un torunlarından biri ve varisi olan Gaius Caesar'a daha fazla ilgi gösterdi ve bu yüzden Tiberius'un kıskançlığını uyandırdı. MÖ. 6 - MS. 2 arasında Tiberius, Rodos adasında yaşarken, Gaius Caesar Doğu Akdeniz'de Augustus adına çeşitli siyasi ve askeri görevler üstleniyordu.

Ancak MS 4'te Gaius Caesar öldü ve Augustus da MS 14'te öldüğünde Tiberius, üvey babasının yerine Roma İmparatoru oldu. Bu zamana kadar, Arhelaos'un durumu başarısız olmuştu. MS 17'ye gelindiğinde, Arhelaos elli yıl boyunca Kapadokya'da hüküm sürmüş ve ileri bir yaşa kadar yaşamıştı.

Arhelaos'un son yılında askeri ödemeler için para sıkıntısı vardı ve Tiberius Kapadokya'yı bir Roma eyaletine dönüştürmek istedi. Tiberius, Arhelaos'u Roma'ya gelmesi için ikna etti. Roma'ya vardığında Roma Senatosu tarafından bir isyan planlamakla suçlandı. Tiberius, Arhelaos'un senato tarafından ölüme mahkûm edilmesini umuyordu. Ancak, Arhelaos bu mahkûmiyet gerçekleşmeden önce eceliyle öldü (Tacitus intihar etmiş olabileceği ihtimaline değinir). Bundan sonrasında Kapadokya bir Roma eyaleti oldu ve Arhelaos'un dul eşi ailesiyle birlikte Pontus'a döndü. Romalılar, Küçük Ermenistan'ı Arhelaos'un üvey oğlu Artaxias III'e bağımlı bir kral olarak yönetmesi için verirken, eski egemenliğinin kalan toprakları da aynı şekilde yönetmesi için öz oğluna verildi.

## Kaynakça
;Özel


;Genel
* Cassius Dio, xlix. 32–51
*  
* Strabon, xii. p. 540
* Suetonius, *[[Tiberius]]*, 37, *[[Caligula]]*, 1
* Tacitus, *Ann.* ii. 42
* Mısır Kraliyet Şecere - Ptolemaios Hanedanı, 2005, Chris Bennett
* Eski Kütüphane Makaleleri 
* https://www.livius.org/ap-ark/archelaus/archelaus.html 
* https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0004_0_03938.html 
* Millar, Fergus, Schürer, Emil ve Vermes, İsa Mesih Çağında Yahudi Halkının Tarihi (MÖ 175 - MS 135), Geza Continuum International Publishing Group, 1973
* A. Wagner, Pedigree and Progress, Essays in the Genealogical Interpretation of History, London, Philmore, 1975. Rutgers Alex CS4. W33.
* H. Temporini ve W. Haase, Aufstieg und Niedergang der römischen Welt: Geschichte und Kultur Roms im Spiegel der neueren Forschung, Walter de Gruyter, 1980
* R. Syme ve AR Birley, Anatolica: Strabon'da yapılan çalışmalar, Oxford University Press, 1995
* KJ Rigsby, Asylia: Helenistik dünyada bölgesel dokunulmazlık, University of California Press, 1996
* AK Bowman, E. Champlin ve A. Lintott, The Augustan Empire, 43 BC-AD 69, Cambridge University Press, 1996
* S. Sandler, Kara savaşı: uluslararası bir ansiklopedi, Cilt 1, ABC-CLIO, 2002
* A. Dodson ve D. Hilton, Complete Royal Families of Ancient Egypt, Londra: Thames ve Hudson, 2004. MCL 932 Savunma
* D. Dueck, H. Lindsay ve S. Pothecary, Strabon'un kültürel coğrafyası: bir kolossourgia yapımı, Cambridge University Press, 2005
* A. Mayor. Zehir Kralı: Roma'nın en ölümcül düşmanı Mithradates'in hayatı ve efsanesi, Princeton University Press, 2009

## Dış bağlantılar
* 
* Coinage of Archelaus of Cappadocia