Cungar Hanlığı

**Cungar Hanlığı**, 1620'de Oyrat olarak bilinen Batı Moğollarının Cungarya bölgesine yerleşmeleri ve zamanla bu kabilelerin birleşmelerinin sonucunda kurulan bir bozkır hanlığıydı. Hanlık, 1634'te Oyrat Hanlığı'nın nihayete ermesi sonucunda Erdeni Batur tarafından kuruldu. Cungarlar, 1680 ve 1688 yılları arasında Tarım Havzası'nı fethettiler. 1717'de Tibet'i fethettiler ve Moğol devleti olan Khoshut Hanlığı'nı yıktılar. 1653-1677 yıları arasında hanlıkta taht kavgaları baş göşterdi. Kaldan Batur ülke idaresini eline geçirdi ve **Boshogtu Han** unvanını aldı.

## Tarihi

### Kazak Hanlığı ile Savaş

1678-1680 yıları arasında Yarkent Hanlığı ile savaştılar ve fethettiler. 1681-1685 yılları arasında Kazak Hanlığı ile savaştılar, ilk çarpışmalarını kaybettiler. Kazak hanları anlaşmazlığa düşünce tekrar saldırıp kazandılar. Böylece Kazak Hanlığı'nın doğusunu işgal ettiler. 1687-1688 yılında Halha Moğolları ile Altay Dağları'ı geçip Baykal Gölü yakınlarında Ruslarla dostane ilişkiler kurup ateşli silahlar temin ettiler. 30.000 Oyrat askeriyle az sayıda Rus kozaklar ile Erdene Zuu Manastırı yakınlarında Halha Moğollarına saldırdılar. Halha Moğolları Hanı Öndör Gegeen Zanabazar, Çing Hanedanlığına kaçtı ve İmparator Kangxi'ye sığındı.

### Çing Hanedanlığı ile Savaş

Cungar Hanlığı'nı Çing Hanedanı için tehlike gören İmparator Kangxi Liao Nehri  yakınkınlarında Ulan Butung Muharebesi ile Cungarlar geri çekilmeye zorlandı. Cungarların gücünü fark eden İmparator Kangxi 100.000 askerini Moğolistan'a götürdü Jao Modo Savaşıyla Cungarları yendi. Kaldan Batur'un eşi Ana Dara öldürüldü. Ana Dara **Cungar Hanlığı**'nın  kuruluşunda savaşçıları savaşa sürükleyen bir kraliçe eşiydi. Çing ordusu 20.000 sığır ve 40.000 koyun ele geçirdi.

1693–1705 yıları arasında Çağatay isyanı olarak adlandırılan isyan patlak verdi. Yarkand Hanlığı'nın kukla hanı Muhammed Sultan  Çing Hanedanı, Buhara Hanlığı ve Babür İmparatorluğu'ndan yardım istedi. 1693'te Muhammed Sultan, 30.000 esir alarak Cungar Hanlığı'na başarılı bir saldırı gerçekleştirdi. 1696'da Akbaş Han tahtı ele geçirdi. Kaşgar şehrini ileri gelenleri Akbaş Han'ı tanımadılar ve Akbaş Han Kırgızlarla ittifak kurdu. Cungarlar Çağataylı olmayan bir hükümdar Mirza Alim Şah Bey kukla olarak getirdi. Çağataylı hanlarının yönetimini sonsuza dek sona erdi. Cungarlar, 1698'de Kazak Hanlığı ile yapılan savaşta Doğu Kazakistan'ı kaybettiler ve Ruslar'dan yardım istediler.

### Çing Hanedanlığı ile İkinci Savaşı

1717 yılında Hoşhut Hanlığı'nı yıktılar. Misilleme olarak İmparator Kangxi askerî sefer başlattı. Salven Nehri Muharebesi'ni kaybetti.Cungarlar Çing ordusu tamamen yok ettiler. 1720'de ikinci sefer yapan İmparator Kangxi savaşı bu sefer kazandı ve Tibet'i ele geçirdi. 1727'de Kaldan Seren Han oldu Kazaklara ve Halha Moğollarına karşı savaşa devam etti. Ertesi yıl Çing İmparatoru İmparator Yongzheng 10.000 kişilik bir askeri kuvveti Halha Moğollarına destek için Moğolistan'a gönderdi. Erdene Zuu Manastırı yakınlarında savaştılar ve Cungarlar savaşı kaybetti. 1731'de Cungarlar, daha önce  Turpan'a saldırdı. Çing Hanedanlığı'na kaçan Emin Hoca, Turpan halkını Kansu'ya yerleştirdi.

1745'te Kaldan Seren öldü; oğlu Lama Dorjı küçük kardeşi Seren Dorjı'nın tahtını ele geçirdi. Ancak kuzeni Davatsi Han ve Khoid Moğolları lideri Emirsana tarafından tahttan indirildi. 1755 baharında, İmparator Qianlong Davatsi Han'a karşı 50.000 kişilik bir ordu gönderdi. Neredeyse hiç direnişle karşılaşmadılar ve 100 gün içinde Cungar Hanlığını yok ettiler.

## Sonuçları
*Emirsana İsyanı (1755–1757) 
*Altışehir Hoca İsyanı (1757–1759)
*Oyrat-Cungar Soykırımı

## Cungar Hanlığı Liderleri
* Kharkhul, 
* Erdeni Batur,
* Senge Batur, 
* Kaldan Batur, 'Boshogtu Khan
* Kağan Rabtan, 
* Kaldan Seren, 
* Seren Dorj Namjal, 
* Lama Dorjı, 
* Davatsi Han, 
* Amursana
## Ayrıca bakınız
*Çağatay Hanlığı
*Doğu Çağatay Hanlığı
*Kansu Uygur Krallığı
*Yarkand Hanlığı

## Kaynakça
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Хойт С.К. Последние данные по локализации и численности ойрат // Проблемы этногенеза и этнической культуры тюрко-монгольских народов. Вып. 2. Элиста: Изд-во КГУ, 2008. стр. 136–157.
* Хойт С.К. Этническая история ойратских групп. Элиста, 2015. 199 с.
* Хойт С.К. Данные фольклора для изучения путей этногенеза ойратских групп  // Международная научная конференция «Сетевое востоковедение: образование, наука, культура», 7–10 декабря 2017 г.: материалы. Элиста: Изд-во Калм. ун-та, 2017. с. 286–289.