Bleomisin

**Bleomisin**, kanser tedavisinde kullanılan antitümöral etkili bir ilaçtır. *[[Streptomyces verticillus]]* isimli bakteri tarafından üretilen bir antibiyotik olan bleomisinin, pulmoner toksik etkileri yüzünden kullanımı kısıtlıdır. 
Hücrelerde serbest radikaller oluşturarak DNA zincirlerinde kırılmalara neden olur.

## Tıbbi kullanımlar

### Kanser
Bleomisin, çoğunlukla kanser tedavisinde kullanılır. Bu, testis kanseri, over (yumurtalık) kanseri ve Hodgkin hastalığını içerir ve daha nadiren Non-Hodgkin hastalığında da kullanılır. Bleomisin, damar içine, kas içine veya cilt altına enjekte edilebilir.

### Diğer kullanımlar
Ayrıca, kanser nedeniyle oluşan plevral efüzyonun (akciğer zarında sıvı birikimi) tekrarlamasını önlemek amacıyla göğüs boşluğuna uygulanabilir. Ancak, plevrayı skarlaşmaya uğratmak için genellikle daha iyi bir seçenek olarak kabul edilir.

Bleomisin potansiyel olarak bakteriyel enfeksiyonlara karşı etkili olabilse de, toksisitesi bu amaçla kullanılmasını engeller. Siğil tedavisinde de araştırılmıştır, ancak faydası belirsizdir.

## Yan etkiler
En yaygın yan etkiler grip benzeri belirtilerdir ve ateş, döküntü, dermatografi (ciltte kabarıklık), hiperpigmentasyon, saç dökülmesi, titreme ve Raynaud fenomeni (el ve ayak parmaklarında renk değişikliği) gibi belirtileri içerir. Bleomisinin en ciddi komplikasyonu, doz arttıkça görülen akciğer fibrozisi ve akciğer fonksiyonlarının bozulmasıdır.

Bleomisinin oksijen toksisitesine duyarlılık yarattığı ve akciğer hasarında proinflamatuar sitokinler IL-18 ve IL-1beta'nın rol oynadığına dair son çalışmalar bu durumu desteklemektedir. Bu nedenle, bleomisin ile daha önce tedavi görmüş hastaların genel anestezi gerektiren bir işlemden önce anestezi uzmanına bu durumu bildirmeleri önemlidir.

Bleomisinin oksijen hassasiyeti ve ek oksijen tedavisi sonrası akciğer fibrozisi gelişme olasılığı nedeniyle, ilacı kullanan hastaların (yüzme dalış) yapıp yapamayacakları sorgulanmaktadır. Ayrıca, bleomisinin tat alma duyusunu da bozduğu bulunmuştur.

### Kümülatif doz
Bleomisinin yaşam boyu toplam dozu 400 üniteyi aşmamalıdır. Akciğer toksisiteleri, özellikle akciğer fibrozisi, genellikle 400 üniteden fazla bleomisin kullanımıyla ilişkilidir.

## Etkime mekanizması
**Bleomisin**, DNA sarmallarında kırılmalara neden olarak etki eder. Bazı çalışmalar, bleomisinin DNA sarmallarına timidin eklenmesini de engellediğini öne sürmektedir. Bleomisinin DNA'yı parçalaması, oksijen ve metal iyonlarına bağlıdır (en azından in vitro ortamda).

DNA zincirinin kesilmesindeki kesin mekanizma henüz çözülememiştir, ancak bleomisinin metal iyonları (özellikle demir) ile şelasyon yaparak bir tür pseudoenzim oluşturduğu ve bu pseudoenzimin oksijen ile reaksiyona girerek DNA'yı kesen serbest radikaller (süperoksit ve hidroksit) ürettiği düşünülmektedir.

Alternatif bir hipoteze göre, bleomisin DNA zincirinde belirli bölgelere bağlanarak bazlardan bir hidrojen atomu çekip Criegee tipi yeniden düzenlemeye neden olur veya alkaliye duyarlı bir lezyon oluşturarak zincir kırılmasına yol açar.

## Biyosentez
Bleomisinin biyosentezi, aglikonların glikozilasyonu ile tamamlanır. Doğal olarak oluşan bleomisin analogları iki ila üç şeker molekülüne sahiptir ve bu analogların DNA parçalama aktiviteleri değerlendirilmiştir.

## Tarihçe
Bleomisin ilk olarak 1962 yılında Japon bilim insanı Hamao Umezawa'nın **Streptomyces verticillus** kültür süzüntülerini tararken antikanser aktivite bulmasıyla keşfedildi. Umezawa, keşfini 1966 yılında yayımladı.

İlaç, 1969 yılında Japonya'da Nippon Kayaku tarafından piyasaya sürüldü. ABD'de ise bleomisin, Temmuz 1973'te FDA onayı aldı. Başlangıçta ABD'de Bristol-Myers Squibb'in öncüsü olan Bristol Laboratories tarafından Blenoxane marka adıyla piyasaya sunuldu.

Molekül DSÖ'nün Temel İlaçlar Listesi'nde yer almaktadır.

## Kaynakça