130 Elektra

**Elektra** (küçük gezegen tanımı: **130 Elektra**), ana kuşağın dış kısmında yer alan büyük bir asteroittir. Yörüngesindeki üç küçük gezegen uydusu ile birlikte dörtlü bir sistem oluştururlar. 17 Şubat 1873'te astronom Christian Peters tarafından New York'taki Litchfield Gözlemevi'nde keşfedildi ve adını Yunan mitolojisinde bir intikamcı olan Elektra'dan almaktadır.

## Tanım

(130)&nbsp;Elektra, G-tipi bir asteroitin spektrumuna ve dolayısıyla muhtemelen Ceres benzeri bir yüzeye sahiptir. Elektra'nın yüzeyinde organik bileşiklerin spektral imzaları ve su kaynaklı değişime dair kanıtlar görülmüştür.

1990'ların sonlarında dünya çapında bir grup gök bilimci, (130)&nbsp;Elektra dahil olmak üzere 10 yeni asteroitin dönüş durumlarını ve şekil modellerini türetmek için kullanılan ışık eğrisi verilerini topladı. (130) Elektra'nın ışık eğrisi çift sinusoidal bir model oluştururken, şekil modeli uzamış ve hesaplanan dönüş ekseni ekliptik düzleme diktir.

Optik gözlemler bu asteroitin üç uyduya sahip olduğunu buldu. Uyduların yörüngeleri bilindiğinde, Elektra'nın kütlesi güvenilir bir şekilde bulunabilir. 6,6×1018&nbsp;kg'lik değer,  yoğunluğu gösterir. Optik gözlemler, Elektra'nın şeklinin oldukça düzensiz olduğunu ve yüzeyinde %5-15 aralığında albedo farklılıkları olabileceğini de ortaya koymuştur.

## Örtülmeler

Elektra'nın 2007'den bu yana bir düzine yıldızın önünden geçtiği gözlemlenmiştir. En dikkat çekici olay ise 21 Nisan 2018'de, beş Avrupa ülkesine dağılmış, çoğunluğu amatör olan 30'dan fazla astronomun 11 kadir büyüklüğünde bir yıldızın ışığındaki ani düşüşü kaydetmesiydi. Örtülme akorlarının gök düzlemi çizimi neticesinde, Güneş Sistemi tarihinin başlarında iki cismin birleşmesi sonucu yerfıstığı biçimli bir cismi ortaya çıkardığı tahmin edilmiştir.

## Uydular
Elektra'nın, yörüngesinde, çapları birkaç kilometre olan isimlendirilmemiş üç doğal uydusu vardır. Bunlar, birincil cisim Elektra ile birlikte dörtlü bir sistem oluştururlar. Elektra ile benzer spektrumları göz önüne alındığında, bu uyduların yıkıcı bir çarpışma sonucu parçalanan Elektra'nın parçaları olduğu düşünülmektedir. Kasım 2021 itibarıyla Elektra, tüm ana kuşak asteroitleri arasında en fazla uyduya sahip olan ve dörtlü bir uydu sistemi olduğu bilinen Güneş Sistemi'ndeki tek cisimdir. Üç uydu da soluktur ve Elektra'ya yakın yörüngededir, bu durum da Elektra'nın onları gizleyen yüksek parlaklığı nedeniyle gözlemlenmelerini zorlaştırır. Uyduların özelliklerinin ayrıntılı olarak incelenebilmesi için uyarlanabilir optik sistemlere ve gelişmiş görüntü işleme tekniklerine sahip çok büyük teleskoplar gereklidir.

### S/2003 (130) 1

, Elektra'nın en büyük ve en dıştaki uydusudur, birincil cisimle aynı albedoya sahip olduğu varsayılırsa yaklaşık  çapındadır. 15 Ağustos 2003'te W. J. Merline liderliğindeki bir gök bilimci ekibi tarafından Hawaii Mauna Kea Gözlemevi'ndeki Keck II teleskobu kullanılarak keşfedildi. Keşif görüntüleri, uydunun yakın kızılötesi K-bandında görünür büyüklük farkının 8,5 olduğunu gösterdi. Ekip, 17 Ağustos 2003'te Keck II teleskobuyla uyduyu yeniden gözlemledikten sonra uydunun varlığını doğruladı. Keşif aynı gün ilan edildi ve uyduya geçici  adı verildi.

S/2003 (130) 1, Elektra'nın etrafında 5,3 günlük bir periyodla  uzaklıktaki yörüngede döner. Yörüngesi, orta düzeyde 0,08'lik eksantrikliğe ve gök ekvatoruna göre 160°'lik bir eğikliğe sahiptir. Elektra sisteminin ilk simülasyonları, 'in yarı büyük ekseninin 20 yılda  daha az salınım yaptığını göstermektedir. Aralık 2014'te yapılan yakın kızılötesi gözlemler,  ile 'in Elektra'ya benzer bir spektrum sergilediğini ve bunların yıkıcı bir çarpışmanın parçaları olduğu hipotezini desteklediğini gösteriyor.

### S/2014 (130) 1

, Elektra'nın mesafe ve keşif sırasına göre ikinci uydusudur. 6 Aralık 2014 tarihinde, B. Yang liderliğindeki bir gök bilimci ekibi tarafından, Şili Cerro Paranal'daki Very Large Telescope'un Melipal (UT3) teleskobu üzerindeki SPHERE uyarlamalı optik sistemi kullanılarak keşfedildi. Keşif gözlemleri, uydunun birincil cisim ile aynı albedoya sahip olması durumunda yaklaşık  bir çapa karşılık gelen 10'luk bir yakın kızılötesi büyüklük farkına sahip olduğunu gösterdi. Keşif 16 Aralık 2014'te duyuruldu, ancak uydu yanlışlıkla   olarak adlandırıldı ve hemen ardından  olarak düzeltildi.

, dış uydu 'den yaklaşık iki buçuk kat daha yakın ve dört kat daha hızlı bir periyotla (1,2 gün) Elektra'dan  uzaklıktaki bir yörüngede döner. Neredeyse dairesel olan yörüngesi, gök ekvatoruna göre 156° eğiktir. Elektra sisteminin ilk simülasyonları, 'in yarı büyük ekseninin 20 yılda  daha az salınım yaptığını göstermektedir. Aralık 2014'te yapılan yakın kızılötesi gözlemler,  ile 'in Elektra'ya benzer bir spektrum sergilediğini gösteriyor.

### S/2014 (130) 2
6 Kasım 2021'de gök bilimciler A. Berdeu, M. Langlois ve F. Vachier, 9-31 Aralık 2014 tarihleri arasında arşivlenmiş VLT-SPHERE görüntülerinde üçüncü ve daha yakın bir uydu keşfettiklerini bildirdiler ve bu da Elektra'yı ana asteroit kuşağında keşfedilen ilk dörtlü sistem haline getirdi. Geçici olarak  adı verilen bu üçüncü uydu, sönüklüğü ve Elektra'nın kamaştırıcı parlaklığına yakınlığı nedeniyle görüntüler elde edilirken keşfedilememişti. Bu nedenlerden dolayı 'nin ölçümü, Elektra'nın parıltısının görüntüden çıkarılmasıyla yapılabilmişti. Yakın kızılötesi büyüklük farkı 10,5 değerine dayanarak, uydunun çapı yaklaşık . Uydu, Şubat 2016 ve Temmuz-Ağustos 2019 tarihlerinde çekilen daha sonraki VLT görüntülerinde de tespit edilmiştir.

,  yarı büyük ekseni ve  yörünge periyoduyla Elektra sisteminin en içteki yoldaşıdır. Dıştaki iki uydunun aksine, 'nin yörüngesi dikkate değer ölçüde eksantrik ve eğiktir. 0,33 gibi yüksek bir dış merkezliğe ve Elektra'nın dönüş eksenine göre yaklaşık 38° (gök ekvatoruna göre 129°) bir eğikliğe sahiptir. Uydunun Elektra'ya yakınlığı, yörüngesinin Elektra'nın kütleçekim alanındaki şekil kaynaklı düzensizliklerden kaynaklanan bozulmalara maruz kalmasına neden olur. Bu durum,  için Kepler yörünge çözümlerindeki belirsizliklerin çoğunu açıklayabilir.

## Notlar

## Kaynakça
 

## Dış bağlantılar

* First observation of a quadruple asteroid - Detection of a third moon around (130) Elektra , Anthony Berdeu, *YouTube*, 10 Şubat 2022 (üçüncü uydu keşfine ilişkin video sunumu)
* *[https://web.archive.org/web/20070724041340/http://astro.berkeley.edu/~fmarchis/Science/Asteroids/Elektra.html 130 Elektra ve S/2003 (130) 1]*, F. Marchis tarafından sağlanan yörünge verileri web sitesi. Birincil ve uydu yörünge diyagramının uyarlanabilir optik görüntüsünü içerir.
* Data on (130) Elektra from Johnston's archive  (W. R. Johnston tarafından sağlanmıştır)
* Occultation Prediction Software (David Herald)
* 
*