İnuitler

**İnuitler** ya da **Kanada İnuitleri** (kendilerince **ᐃᓄᒃ** *Inuk* tekil **ᐃᓅᒃ** *Inuuk* ikil **ᐃᓄᐃᑦ** *Inuit* çoğul; harfiyen 'insan'), Kanada'nın Kuzey Kanada denen bölümünde yaşayan İnuit kolundan Eskimo halklarının ortak adı. Alaska Yerli Dil Merkezine göre 30.500 kişilik nüfustan 24.500 kadarı anadillerini konuşabiliyor.

Diline göre:
#Batı Kanada İnuitleri
#Doğu Kanada İnuitleri

İdari bölgelerine göre:
#Yukon İnuitleri
#Kuzeybatı Toprakları İnuitleri
#Nunavut İnuitleri

## Adlandırma
**İnuit** kelimesi Doğu Kanada İnuitçesinde insan anlamına gelen ***inuk*** kelimesinin çoğulu olan ***inuit*** («insanlar») sözüne dayanır.

## Kültür grupları
***[[Mackenzie Deltası İnuitleri]]** (İngilizce *Mackenzie Delta Inuit*; eskiden *Mackenzie Eskimo*)
***[[Banks Adası İnuitleri]]** (*Banks Island Inuit*)
***[[Merkezî Kanada İnuitleri]]** (*Central Inuit*; eskiden *Central Eskimo*)
****[[Bakır İnuitleri]]** (*Copper Inuit*; eskiden *Copper Eskimo*)
****[[Netsilik İnuitleri]]** (*Netsilik*) 
****[[Rengeyiği İnuitleri]]** (*Caribou Inuit*; eskiden *Caribou Eskimo*)
****? [[Sallirmiut İnuitleri]]** (Dorset kültüründen olması muhtemeldir)
****[[İglulik İnuitleri]]** (*Iglulik Eskimo*) 
****[[Baffinland İnuitleri]]** (*Baffinland Eskimo*) 
***[[Labrador İnuitleri]]** (*Labrador Eskimo*) (*sensu lato*) 
****[[Quebec İnuitleri]]** (*Inuit of Quebec, Quebec Inuit, Quebec Eskimo, Ungava Inuit*) 
****[[Labrador İnuitleri]]** (*Labrador Coast Inuit*; eskiden *Labrador Eskimo*) (*sensu stricto*)

## Kabileler ve Şiveler

***[[Batı Kanada İnuitçesi]]** (*Inuvialuktun*) ve **[[Batı Kanada İnuitleri]]** (*Inuvialuit*)
**Siglit İnuitçesi (*Siglitun*)  ve Siglitler : *Qikiqtaruqmiut, Kupugmiut, Kittegaryumiut, Nuvuraqmiut, Avvagmiut, Nuunatahmiut*
**İnuinnaq İnuitçesi (ᐃᓄᐃᓐᓇᖅᑐᓐ)
***Kangiryuarmiut İnuitçesi ve konuşan kabileler (*Kangiryuarmiut*) : *Kanghiryuatjagmiut, Kanghirjuarmiut, ?Haneragmiut, ?Puivlirmiut, ?Nagyuktomiut*
***İqaluktuuttiaq şivesi ve konuşan kabileler: *Ekaluktomiut, Kiglinirmiut*
***Qurluqtuq şivesi ve konuşan kabileler: *Akkuliakattangmiut, Noahognirmiut, Kogluktomiut, Wallirmiut, Asiagmiut, Pingangnaktomiut*
***Umingmaktuuq şivesi ve konuşan kabileler: *Nennitagmiut, Kilusiktomiut*
**Natsilik İnuitçesi (*Inuktitun*)
***Nattilik İnuitçesi (*Nattilingmiutut*) ve konuşan kabileler: *# Arvertormiut, Netsilingmiut, Kuungmiut*
***Arviligjuaq İnuitçesi ve konuşan kabileler: *Arviligjuarmiut*
***Sinimiut
***Utkuhiksalik İnuitçesi (*Utkuhiksalingmiutitut*) ve konuşan kabileler: *?Ahagmiut, ?Hanningařuqmiut, ?Ilivilermiut, Ugyulingmiut, Qeqertarmiut, Utkuhiksalingmiut*
***[[Doğu Kanada İnuitçesi]]** (ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ *Inuktitut*) ve **[[Doğu Kanada İnuitleri]]** (*Inuit*)
**Kivalliq İnuitçesi (*Kivallirmiutut, Kivallirmiutun, Inuktitun*) ve Kivalliq İnuitleri (ᑭᕙᓪᓕᕐᒥᐅᑦ *Kivallirmiut*)
***Qaernermiut şivesi ve konuşan kabileler: *Qaernermiut, ?Harvaqtormiut*
***Hauneqtormiut ya da Kangiqliniqmiut şivesi 
***Padlermiut şivesi 
***Ahiarmiut şivesi ve Ahiarmiutlar
**Aivilik İnuitçesi (*Aivilingmiutut, Inuktitut*) ve Aivilik İnuitleri 
***Sallirmiut şivesi
***Rankin şivesi ve konuşan kabileler: *Aivilingmiut, ?Amitormiut*
**Kuzey Qikiqtaaluk İnuitçesi (*Qikiqtaaluk uannangani, Inuktitut*)
***Tununirmiut şivesi ve konuşan kabileler: *Nedlungmiut, Tununirusirmiut, Tununermiut, Mittimatalingmiut, Aggomiut, ?Pilingmiut*
***Iglulirmiut şivesi 
**Güney Qikiqtaaluk İnuitçesi (*Qikiqtaaluk nigiani, Inuttitut*)
***Güneydoğu şivesi ve konuşan kabileler: *Akudnirmiut, Padlimiut, Qinguamiut, Saumingmiut, Kingnaitmiut, Qinguamiut, Okomiut, Talirpingmiut*
***Güneybatı şivesi ve konuşan kabileler: *Kingarmiut ya da Sikosuilarmiut, Akuliarmiut, Nugumiut, Qaumauangmiut*
**Nunavik İnuitçesi (*Inuttitut, Nunavimmiutitut*) ve Nunavik İnuitleri 
***Tarramiutut ya da Taqramiutut şivesi ve konuşan kabileler (*Tahagmiut ya da Tarramiut*) : *Nuvugmiut, Ungavamiut, Tahagmiut*
***Siqinirmiut : *Koksoakmiut, Kangiqsualujjuamiut, Kidlinungmiut*
***Itivimiut
***Qikirtamiut 
**Nunatsiavut İnuitçesi (*Inuttut, Inuttitut, Nunatsiavummiutut, Labradorimiutut*)
***Kuzey Nunatsiavut şivesi ve konuşan kabileler: *Kongithlushuamiut, Chuckbuckmiut, Nunenumiut, Avitumniut*
***Rigolet şivesi ve konuşan kabileler: *Aivitumiut, ?Netcetumiut, ?Puthlavamiut*

## İnuit Toprakları

Kanada'da İnuit Toprakları (***Inuit Nunaat***) birbirinden bağımsız 4 idari bölgeden oluşur ve Inuit Tapiriit Kanatami tarafından temsil edilir:

***[[Nunatsiavut]]** («güzel topraklarımız»): Kanada İnuit topraklarının en doğusunu içerir. Labrador'un kuzeyinde 2005 yılında *[[Labrador Inuit Land Claim Agreement]]* gereği kurulmuştur. Yaklaşık 72,500 kilometre kare alanı kapsar. Doğu Kanada İnuitçesi dilinin Latin alfabesi sistemini kullanan Nunatsiavut İnuitçesi lehçesini konuşan Nunatsiavummiut («Nunatsiavut ahalisi») halkının topraklarıdır.
***[[Nunavik]]** («büyük toprak»): Kanada İnuit topraklarının en güneyini içerir. Québec'in kuzeyinde 1975 yılında *[[James Bay and Northern Quebec Agreement]]* gereği kurulmuştur. Yakın zamanlarda ise *Nunavik Inuit Land Claims Agreement* gereği kıyıdaki birçok adanın yönetimini de devralmıştır. Yaklaşık 660,000 kilometre kare alanı kapsar. Doğu Kanada İnuitçesi dilinin İnuit hece yazısı sistemini kullanan Nunavik İnuitçesi lehçesini konuşan Nunavimmiut («Nunavik ahalisi») halkının topraklarıdır.
***[[Nunavut]]** («toprağımız»): Kanada İnuit topraklarının en orta ve kuzeyini içerir. Kuzeybatı Toprakları'nın doğusundaki toprakların 1993 yılında imzalanan *[[Nunavut Land Claims Agreement ]]* gereği  ayrılmasıyla 1999 yılında kurulmuştur. Bu anlaşma dünyadaki devlet ile yerliler arasındaki müzareke sonucu elde edilen en büyük toprak talebidir. Yaklaşık 2 milyon kilometre kare alanı kapsar. Qikiqtaaluk Bölgesi, Kivalliq Bölgesi ve Kitikmeot Bölgesi olmak üzere üç alt bölgeye ayrılır. Doğu Kanada İnuitçesi ile Batı Kanada İnuitçesi dillerinin İnuit hece yazısı sistemini kullanan değişik lehçelerini konuşan Nunavummiut («Nunavut ahalisi») halkının topraklarıdır.
***[[Inuvialuit Nunangit Sannaiqtuaq]]** («Inuvialuit Settlement Region»): Kanada İnuit topraklarının en batısını içerir. Kuzeybatı Toprakları'nın kuzeyindeki topraklarda 1984 yılında *[[Inuvialuit Final Agreement]]* gereği kurulmuştur. Yaklaşık 90,650 kilometre kare alanı kapsar. Batı Kanada İnuitçesi dilinin Latin alfabesi sistemini kullanan iki resmî  lehçesini (Inuvialuktun ile Inuinnaqtun) konuşan İnuvialuit halkının topraklarıdır.

## Nüfus

Source: Statistics Canada, *2006 Census Profile of Federal Electoral Districts (2003 Representation Order): Language, Mobility and Migration and Immigration and Citizenship* Ottawa, 2007, pp.&nbsp;2, 6, 10.

2006 sayımında Kanada İnuitlerinin yerleşim yerlerine göre nüfusu:

## Tarih

## Sosyal yaşam

### Aile

### Köy odası

### Şenlik ve Törenler

## Dil ve Eğitim

## Avcılık ve toplayıcılık

## Giyim Kuşam

### Giyecek

### Takı ve beden süslemesi
#### Dövme

## Mutfak

**Igunaq** (Inuktitut: ᐃᒍᓇᖅ)  Yazın yakalanan mors gibi hayvanların avuç büyüklüğünde etleri toprağa gömülerek, sonbahar boyunca fermente olması sağlanır ve kış bitince  eşilerek çıkartılır ve tüketime sunulur. Bir yılda tüketilen İgunaq'lar oldukça değerlidir.

## Ayrıca bakınız
* Inuit Tapiriit Kanatami
* Inuit Circumpolar Council
* İglo
* Skræling
* Kolomb öncesi Amerika
* Martin Frobisher 
* Kanada'da insan hakları
* Yüksek Arktik tehciri

## Kaynakça