Zâhir el-Ömer

**Zâhir el-Ömer** (1690? - 1775), Filistin’in kuzey kesiminde mahallî bir idare kuran aşiret reisidir.

1730'larda başlayan saltanatının büyük bir bölümünde, hakimiyeti çoğunlukla Celile'den oluşuyordu; ardından genel merkezleri Tiberias, Deir Hanna ve son olarak 1750'de Akka'ydı. Akka'yı güçlendirdi ve şehir Filistin ile Avrupa arasındaki pamuk ticaretinin merkezi haline geldi. 1760'ların ortalarında yakınlardaki Hayfa liman kentini yeniden kurdu.

Zâhir, etkisini sınırlamaya veya ortadan kaldırmaya çalışan Osmanlı Şam valilerinin kuşatma ve saldırılarına direndi. Bu çatışmalarda sık sık Cebel Amil'in Şii Müslüman klanları tarafından desteklendi. 1771'de Mısır Eyaleti'nden Ali Bey el-Kebir ile ittifak halinde ve Rusya'nın desteğiyle Zâhir, Sayda'yı ele geçirirken Ali Bey'in kuvvetleri Şam'ı fethetti; her iki eylem de Osmanlı padişahına açıkça meydan okumaydı. 1774'te gücünün zirvesindeyken Zâhir'in yönetimi Beyrut'tan Gazze'ye kadar uzandı ve Cebel Amil ve Cebel Aclun bölgelerini de içeriyordu. Ancak o zamana kadar Ali Bey öldürülmüştü, Osmanlılar Ruslarla ateşkes yapmıştı ve Osmanlı imparatorluk hükümeti Zâhir'in gücünü kontrol altına almak için kendini yeterince güvende hissediyordu. Osmanlı Donanması 1775 yazında Akka kalesine saldırdı ve kısa bir süre sonra surların dışında öldürüldü.

## Hayatı

Zâhir, 1690 civarında doğdu. Babası Ömer, Zâhir'in büyükbabası Salih, döneminde göçebeliği terk edip 17. yüzyılın sonlarında Tiberias bölgesine çiftçi olarak yerleşen küçük bir Bedevi (göçebe Arap) kökenli aile olan Banu Zaydan'ın bir şeyhiydi. Zâhir'in  kabilesi olan Sardiyya'nın bir üyesiydi. 1698 civarında Ömer, Safed *mukataasının* (mali bölge) vergi tahsildarı oldu. Sayda Eyaleti valisi tarafından Safed'in *iltizamının* (sınırlı süreli vergi çiftliği ) verildiği Lübnan Dağı'ndaki Dürzilerin güçlü şefi Beşir Şihab tarafından atandı. 1703'te Ömer, Sayda'nın Fransız konsolosu tarafından "Celile'nin en büyük şeyhi" olarak kabul edilecek kadar güçlenmişti; kardeşleri Ali ve Hamza ise Batı Aşağı Celile'nin ve Nasıra civarının *mültezimiydiler* (*iltizam* sahipleri). Ömer 1706'da öldü ve Zâhir'in en büyük ağabeyi Sa'd ailenin reisi olarak yerine geçti.  Zeydanlar, Beşir'in ölümünden sonra ertesi yıl Sayda valisi tarafından *iltizamlarından* alındılar, ancak Beşir'in halefi Haydar Şihab tarafından 1711'de tekrar göreve getirildiler.  

Zaydanlar, Zâhir'in 1707'de bir arbede sırasında oradan bir adamı öldürmesinin ardından Tiberya'yı terk ettiler. Köyde ikamet eden Bedevi Banu Sakr kabilesinin reisleri tarafından güvenli bir sığınak teklif edildikten sonra, Tiberya, Safed ve Nasıra pazar kasabaları arasında ancak ana yollardan uzakta bir köy olan Arraba'ya yerleştiler. Arraba'da Zâhir, Müslüman bir alim olan Abdülkadir el-Hifnavi'den resmi bir eğitim aldı. Ayrıca avlanmayı ve savaşmayı da öğrendi. Yakındaki Bi'ina köyü, 1713 ile 1718 yılları arasında Sidon valisi tarafından saldırıya uğradığında, Zâhir köyü savunmaya yardım etti ve valinin birliklerinden kaçtı. Çağdaş tarihçilere göre, bu olay, Zâhir'in ılımlı kişiliğiyle birlikte onu yerel bir halk kahramanı yaptı. Savaşçı yetenekleri, 1720'ler boyunca köylüler arasında ona daha fazla saygı kazandırdı.

Sa'd ve Zâhir, babalarının kurduğu ticari ilişkileri sürdürdükleri Şam halkının da saygısını kazandılar. Daha önceki Zeydanlıların Şam ve Halep ile ticaretten elde ettikleri servet, onlara vergi çiftçisi olarak kendilerini kurmaları için gereken finansal yeteneği vermişti. *eşraf* sınıfının (İslam peygamberi Muhammed'in soyundan gelenler) bir parçası olan Hüseyni ailesinden Seyyid Muhammed ile tanıştıran Müslüman alim Abdülgaffar el-Şuveyki de vardı. 

Zâhir, Seyyid Muhammed'in kızıyla evlendi ve Arraba'yı çok küçük bulduğu için ikametgâhını Nasıra'ya kurdu. Seyyid Muhammed öldüğünde, Zâhir servetini miras aldı.

## Sonu

## Kaynakça