Mişer Tatar lehçesi

**Mişer Tatarcası** veya **Batı Tatarcası** (Мишәр, *Mişär*, Мишәр татар, *Mişär tatar*, көнбатыш татар, *könbatış tatar*), Tatarcanın bir lehçesi veya Mişer Tatarları tarafından konuşulan ayrı bir Türk dilidir. Çoğunlukla Rusya'nın Penza, Ulyanovsk, Orenburg'da, Nijniy Novgorod, Samara, Volgograd ve Saratov oblastlarında, Tataristan, Başkurdistan, Çuvaşistan, Mordovya ve Finlandiya'da konuşulmaktadır.

Bazı dilbilimciler (Radlov, Samoyloviç), Mişer Tatar dilinin Kıpçak-Bulgar grubundan ziyade Kıpçak-Kuman dil grubuna ait olduğunu düşünmektedir.

Bu lehçe, Finlandiya'daki Tatar azınlığın konuştuğu lehçedir. Finlandiya'da yaşayan Tatar topluluğunun kökenleri 1860'lı yıllarda Rusya'nın Volga-Ural bölgesinden gelen tüccarlara dayanmaktadır ve bu topluluğun çoğunluğu Nijni Novgorod eyaletinin Sergaç Mişer Tatar köylerinden gelmektedir. İlk Tatar göçlerinin başarısı, diğer köylülerin de Finlandiya'ya göç etmesine neden olmuştur. 

Bazı dilbilimciler (Radlov, Samoyloviç), Mişer Tatar dilinin Kıpçak-Bulgar grubundan ziyade Kıpçak-Kuman dil grubuna ait olduğunu düşünmektedir. Sergaç bölgesinin yerel lehçesinin, Eski Kıpçak diline oldukça sadık biçimde yakın olduğu söylenmektedir.

## Kazan Tatarcası ile karşılaştırma

Mişer Tatar lehçesi, bazı kişiler tarafından düşünüldüğü gibi Tatarcanın “bozulmuş bir biçimi” değil, aksine eski Kıpçak kabileleri, Oğuz unsurları ve Fin-Ugor etkileriyle şekillenmiş, kendine özgü fonolojik ve morfolojik özelliklere sahip bağımsız olarak gelişmiş bir lehçe olarak kabul edilir.

Kazan Tatarcası (Standart Tatarca) ile karşılaştırıldığında, Mişer konuşurları uvular ğ ve q yerine velar g ve k kullanırlar. Ayrıca hem c hem de ç sesleri affrikat olarak telaffuz edilir (Kazan Tatarcasında bunlar [ʑ] ve [ɕ] olarak gerçekleşir) ve [a] ünlüsü yuvarlaklaşmadan korunur. Bazı kelimelerde c (җ) harfi Mişerlerde y [j] olarak telaffuz edilir (örneğin cäy → *yäy*, “yaz”). Bazı durumlarda ise [j] sesinin yerini [v] alabilir (örneğin söyü → *sevü*, “sevmek”). Söz varlığında da belirgin farklılıklar bulunur. Örneğin “ayçiçeği” Kazan Tatarcasında könbağış iken Mişer diyalektinde *aybagar* olarak adlandırılır. “Köpek” kelimesi Kazan Tatarcasında et, Mişer diyalektinde ise *kıçık* veya *koçok* şeklindedir.

Kazan diyalektinde bulunmayan bazı eski özellikler Mişer Tatarcasında korunmuştur. Örneğin ul kilä (“o geliyor”) ve *ul kiläder* biçimleri buna örnek gösterilebilir. Ek kullanımında da farklılıklar görülür: kilgälä, *kilgäklä* (“ara sıra gelmek”); barasım kilä, *barma kelim / bargım keli* (“gitmek istiyorum”). Ayrıca diftongların tek sesliye indirgenmesi (monoftonglaşma) de gözlenir; örneğin köy → *kü* (“melodi”) ve qoyrıq → *kurik* (“kuyruk”).

Finlandiya Tatarlarının kullandığı yazılı Mişer Tatarcasına göre, bir kelimenin ilk ön ünlüsü bazen arka ünlü olarak ortaya çıkabilir. Bu durum m**ö**xtäräm (muhterem) yerine *m*'o**htäräm'', x**ä**zer (şimdi) yerine ''h**a**zer'' ve r**ä**xmät (rahmet) yerine ''r**a**hmät'' gibi biçimlere yol açar. Aynı eğilim kişi adlarında da görülür; örneğin M**ö**x**ä**mmät (Muhammed) yerine ''M**o**h**a**mmäd'' ve X**ä**limä (Halime) yerine ''H**a**limä'' biçimleri kullanılabilir.

== Lehçeler ==

Mişer Tatar lehçeleri (сԩйлԙшлер) Makhmutova'ya göre iki (Ch ve Ts) veya [[Gabdulhay Ahatov|Gabdulhay Ahatov'a]] göre üç (Ch, Ts ve karışık) gruptur.

Batı (Mişär) lehçesinde Ç sesi [tʃ]  olarak telaffuz edilir (güney veya Lambir Mişerleri) ve [ts] (kuzey Mişäerleri veya Nijgarlar) olarak. C sesi [dʒ] olarak telaffuz edilir. Mişär ağzında v ile w, q ile k, g ile ğ arasında hiçbir fark yoktur. Kiril alfabesinde q, ğ ve w için özel harfler bulunmadığından Mişer konuşanlar Kiril alfabesiyle yazılan [[Tatarca]]yı okumakta zorluk çekmezler.

Mişer Tatar lehçelerinin sınıflandırılması:

* **Ç-lehçeleri** veya **Güney Mişerce**: пытчак, ''pıtçak'' < Kazan пычак, ''pıçak'' (bıçak)
** Temnikov lehçesi - [[Penza Oblastı|Penza]] bölgesinin güneydoğu kısmı olan [[Mordovya|Mordovia'nın]] batı rayonları (özellikle Temnikovsky ).
** Lyambir lehçesi - Mordovya'nın doğu kısmı (özellikle Lyambirsky ).
** Başkurdistan lehçesi - [[Başkurdistan|Başkurdistan'ın]] [[Börö]], [[Karaizel (il)|Karaizel]], [[Mişke (il)|Mişke]] rayonları.
** Şarlık lehçesi - [[Orenburg Oblastı|Orenburg]] oblastının Sharlyk'i .
** Orenburg lehçesi — [[Orenburg Oblastı|Orenburg]] bölgesi.
** [[Volgograd Oblastı|Volgograd]] ve [[Saratov Oblastı|Saratov]] oblastlarının lehçeleri.
** Kuznet lehçesi - [[Penza Oblastı|Penza]] oblastının [[Kuznetsk]] şehri. Ahatov'un karma lehçesi.
** Hvalın lehçesi — güney [[Ulyanovsk Oblastı|Ulyanovsk]] bölgesi ([[Hvalınsk]] ). Akhatov'un karma lehçesi.
* **Ts lehçeleri** veya **Kuzey Mişerce*' : пыцак, *pitsak* < Kazan пычак, *pıçak'' (bıçak)
** Sergaç lehçesi - Nizhny Novgorod oblastının Sergaç şehri.
** Drojjnov lehçesi - Tataristan ve Çuvaşistan'ın Drojjanov rayonu
** Çistopol lehçesi (karışık) - Tataristan ve Samara oblastının Çistopol şehri .
** Melekes lehçesi (olumsuz olarak) - Ulyanovsk bölgesinin kuzey rayonları (özellikle Melekes).

## Kaynakça