Orman Finleri

**Orman Finleri** (, Bokmål Norveççesi: *skogfinner*, Nynorsk Norveççesi: *skogfinnar*, ), 16. yüzyılın sonları ile 17. yüzyılın başlarından ortalarına kadar Finlandiya'daki Savonya ve Kuzey Tavastiya'dan İsveç anakarası ve Norveç'in ormanlık bölgelerine yerleşen Fin göçmenlerdi. Geleneksel olarak, ormanları tarım arazilerine dönüştürmek için kullanılan bir yöntem olan açma-yakma tarımını sürdürmüşlerdir. 18. yüzyılın sonlarına gelindiğinde, Orman Finleri büyük ölçüde İsveç ve Norveç kültürlerine asimile olmuştu ve dilleri olan Savonya Fincelerinin bir türü (Värmland Savonya lehçesi), 20. yüzyıla kadar küçük bir azınlık arasında yaşamasına rağmen bugün ölü bir dildir. Orman Finlerinin torunları hala İsveç ve Norveç'te yaşamaktadır.

## Etimoloji
"Orman Finleri" teriminin kullanımı ilk olarak 1648'de Danimarka-Norveç kralı tarafından çıkarılan yaptırımlarda bildirilmiştir, ancak (en azından Norveç'te yerel olarak) daha yaygın olarak ***' (''Savonyalı Finler''), ana ürünleri olan ***' (*[[Çavdar]] Finleri*) veya özellikle ***' (''Açma-yakma Finleri'') olarak biliniyorlardı. Halkın kendisi sık sık ***' (*Finlerin Ormanı'ndan Gelenler*) terimini kullanmıştır.

## Tarihçe

Orman Finlerinin kökeni, 13. yüzyıldan beri süregelen sınır çatışmalarına dayanmaktadır. Finlandiya'nın doğusundaki güçler olan Novgorod ve daha sonra Rusya, Doğu Finlandiya'nın genellikle seyrek nüfuslu bölgelerindeki İsveç egemenliğine sürekli olarak meydan okumuştur. Krallıklarını güvence altına almak için, İsveç kralları, özellikle Gustav Vasa (h. 1523–1560) ve XIV. Eric (h. 1560–1568), çiftçileri bu geniş vahşi bölgelere yerleşmeye teşvik etti; bu bölgeler de geleneksel açma-yakma tarımına uygun kullanıldı.

Bu yerleşimler, Samiler ve Kareller gibi yerli halklarla yaşanan çatışmalardan savaş zamanlarında sınır bölgelerinde yaşamanın getirdiği zorlu koşullara kadar birçok sorunla karşılaştı. Açma-yakma tarımının kendisinin nispeten düşük bir insan nüfus yoğunluğu veya sürekli yeni "sınır" toprakları arzı gerektirmesi de aşırı nüfusa yol açtı ve 16. yüzyılın sonlarına doğru Savonya () ve Kuzey Häme'den (*Tavastland*) Orman Finlerinin zorunlu göçüne neden oldu.

Orman Finlerinin ana kısmı kuzeye, Ostrobotniya (*Österbotten*) ve Kainuu'ya (**'), doğuya, kuzey [[Karelya]]'ya (**') ve güneye, İngriya'ya (*Ingermanland*) (o zamanlar İsveç'in bir parçasıydı, şimdi Rusya'nın bir parçası) doğru hareket etti. Ancak, tahminen %10-15'i, ihtiyaçlarına en uygun, büyük ölçüde ıssız topraklar arayışıyla Baltık Denizi'ni geçerek batıya gitti.

İsveç anakarasındaki ilk Orman Finleri yerleşimleri 1580'lerde ve 1590'larda Norrland'da, Gästrikland, Ångermanland ve Hälsingland bölgelerinde kuruldu. Başka bir göç rotası Medelpad'dan başladı ve 17. yüzyılın başlarında Dalarna, Värmland ve Dalsland gibi bölgelerdeki kraliyet toprakları üzerinden devam ederek Danimarka-Norveç sınırına hemen bitişik alanları işgal etti.

Sonunda, 1620'lerden itibaren Orman Finleri Norveç'e yerleşmeye başladı. Orada, Doğu illeri olan Hedmark, Oppland, Akershus, Oslo ve Buskerud'a yerleştiler. Ancak en büyük yerleşim yoğunluğu, Hedmark'ın orman bakımından zengin doğu kısmında, İsveç sınırına yakın, bugün Norveççe'de *Finnskogen* ve İsveççe'de *Finnskog[arna]* (kelimenin tam anlamıyla "Fin Ormanı[/Ormanları]") olarak adlandırılan yerdeydi. Bu oldukça uzak bölgede Orman Finleri iki ülke arasında gidip gelebildiler. Sınır 1751 yılına kadar düzgün bir şekilde belirlenmedi.

Nisan 1823'te altı İsveçli ve altı Norveçli Orman Fini, "Tolvmannamarsjen" (Türkçe: On İki Adamın Yürüyüşü) olarak adlandırılan olayla başkent Stockholm'e gitti. Norveç-İsveç sınırında Fince konuşan bir rahiple kendi ortak kilise cemaatlerini (Kirkesogn) talep eden 600 imzalı bir dilekçe getirdiler. On iki adam, 4 Mayıs'ta Kral XIV. Karl Johan'ın huzuruna kabul edildi.

## Dönemdeki kabul

İsveç'te, Orman Finlerinin göçü başlangıçta sadece iyi karşılanmakla kalmadı, aynı zamanda krallar, özellikle IX. Karl (h. 1604–11) ve Gustavus Adolphus (h. 1611–32) tarafından planlandı ve teşvik edildi. Bunu, krallığın kuzey, doğu ve batısındaki geniş sınır bölgelerini iskan etmek için yaptılar. İsveç'e göç eden Fin çiftçilere sunulan cazip teklifler arasında yedi yıllık tam vergi muafiyeti ve geniş, verimli arazilere sahip olma olasılığı bulunuyordu.

Durum, 17. yüzyılın başlarında gelişmekte olan ancak ilkel demir endüstrisinin büyümesiyle değişecekti; eritme işlemi odun kömürü ile yapılıyordu. Açma-yakma tarımı yapan Orman Finleri, değerli keresteyi yakarak odun kömürü maliyetini artırdıkları için birdenbire ekonomik bir tehdit olarak görülmeye başlandı. Ormanların yakılması 1647'de resmen yasaklandı ve Finler, demir fabrikalarını yapay olarak düşük bir fiyattan odun kömürü sağlayarak desteklemek zorunda bırakıldılar.

18. yüzyılın sonlarına gelindiğinde, Orman Finlerinin torunlarının büyük bir kısmı kültürel olarak İsveç ana akım nüfusuna asimile olmuştu. Önceki iki yüzyıl boyunca, Orman Finlerine yönelik "İsveçlileştirme" sürecini hızlandırmak için Fince dilinin kullanımının tamamen yasaklanması da dahil olmak üzere çeşitli yasalar ve düzenlemeler çıkarılmıştı.

Kraliçe Kristina'nın hükümdarlığı sırasında, 1646'da Fryksdal Yüzü (yerel idari birim) meclisi tarafından yayınlanan bir bildiri, İsveççe öğrenmek istemeyen tüm Finlerin öldürülmesini ve evlerinin yakılmasını talep ediyordu. Fince yazılmış kitapları okumak, 18. yüzyılda bile bazı durumlarda hapis cezasına yol açıyordu.

Danimarka-Norveç'te (Norveç o zamanlar birliğin bir parçasıydı) durum biraz benzerdi. Kopenhag'daki Danimarka-Norveç yetkililerinin, geleneksel Norveç temel gıda maddelerine kıyasla nispeten yüksek çavdar üretimi nedeniyle fiili göçü ve açma-yakma tarımını desteklediği iddia ediliyordu. Ancak, 17. yüzyılın ortalarından itibaren yerel halk yeni gelenlerden duydukları memnuniyetsizliği dile getirdi ve 1648'de Kral III. Frederick "Orman Finleri Kararnamesi"ni (Norveççe: *Forordning om skogfinner*) yayınladı; bu ültimatom, ya İsveç'e dönmelerini ya da yerli Norveçlilerle aynı vergiyi kabul etmelerini sağlıyordu.

1673'teki yeni yasalara rağmen göç devam etti ve 1686'da yetkililer Orman Finleri Nüfus Sayımı'nı (Norveççe: *Finnemanntallet*) düzenleyerek yanıt verdi – o zamanlar muhtemelen Norveç'teki en ayrıntılı nüfus sayımıydı. Sadece erkekleri değil, aynı zamanda Orman Fini nüfusunun kadınlarını ve çocuklarını da içeriyordu. 1686 nüfus sayımı hala mevcuttur ve o zamanki Norveç'e göçün boyutu hakkında değerli bilgiler sağlamaktadır; toplam 1.225 kişi (160'ı karışık Fin-Norveç kökenli dahil) kaydedilmiştir. Dahası, çoğu aslında Savonya'dan gelen göçmenlerin ikinci veya üçüncü kuşak torunlarıydı.

Sonraki yüzyıllar boyunca, geleneksel açma-yakma yöntemleri için fırsatlar azaldı. Mera temelli tarım modellerine değişen vurgu, eğitim ve iletişimdeki gelişmeler dahil olmak üzere toplumsal ilerlemeler, Orman Finlerinin yaşam tarzının dayandığı temelleri değiştirdi. Zamanla, yiyecek için besi hayvanı ve diğer evcilleştirilmiş hayvanları beslemek, Orman Finlerinin geçim kaynağının önemli bir parçası haline geldi. Kereste değeri arttıkça, ormancılık kendi başına bir ticaret olarak hem Orman Finleri hem de diğerleri için kârlı hale geldi.

Açma-yakma yöntemine bağımlılık, yeni ekonomik gerçekler nedeniyle 19. yüzyılda yavaş yavaş azaldı. Bir eğitim sisteminin kurulması ve iletişimin gelişmesi bu düşüşü hızlandırdı. Uyum sağlamaya yönelik uzun vadeli baskı ve mevcut İskandinav nüfusuyla karışmanın etkisi, ekonomik ve toplumsal değişimle birlikte, sonunda Orman Finleri kimliklerinin kaybolmasına yol açtı.

## Carl Axel Gottlund

Carl Axel Gottlund (1796–1875), Orman Finlerinin folklorunu kurtarmakla sık sık anılan ve aynı zamanda aralarında ulusal bir uyandırıcı olarak hareket etmeye çalışan merkezi Fin ulusal uyandırıcılarından biriydi.

Gottlund, Finlandiya'daki Aydınlanma Çağı fikirlerinin en seçkin temsilcilerinden biri olan Fin bir din adamı Mattias Gottlund'un ailesinde doğdu ve Carl Axel, Aydınlanma ruhuyla yetiştirildi ve düşüncesinin temel yapısı rasyonalist Aydınlanma ideallerini temsil ediyordu. Aile 1805'ten beri Juva, Savonya'da yaşıyordu. İsveççe konuşan annesi nedeniyle ailenin dili İsveççe idi, ancak Fince konuşulan mahallede genç Carl Axel Finleşti.

Gottlund, Orman Finlerine iki gezi yaptı; ilki 1817'de Dalarna'ya ve ikincisi, daha uzun olanı, 1820-21'de Värmland'a. Folklor ve diğer etnografik verilerin yanı sıra soykütüksel bilgiler topladı; ikincisini kısmen Orman Finlerinin sosyal koşullarını iyileştirmek ve İsveç'in topraklarına sahip olmasını önlemek istediği için yaptı. 19. yüzyılın başlarında Orta İskandinavya'da yaklaşık 40.000 Fin olduğunu tahmin etti ve bunların yaklaşık 14.000'i Värmland'daydı.

Orman Finlerinin yararına olan sosyal ve politik faaliyeti idealistti. İsveç-Norveç sınırının her iki tarafındaki Fin Ormanları'ndan büyük ekonomik ve politik bağımsızlığa sahip *Fennia* adında özerk bir bölge yaratmak istedi. Vergi sınırı kaldırılacak ve İsveçliler ile Norveçlilerin toprak mülkiyeti kısıtlanacaktı. Demir fabrikalarını kapatacaktı. Kendisi, planladığı Fin cemaatinin papazı olmak istiyordu. Tüm bu planlar başarısız oldu ve Gottlund Stockholm'den Uppsala'ya sürgün edildi.

Bu tam siyasi başarısızlığa rağmen, Gottlund Orman Finleri üzerinde olumlu bir kültürel etkiye sahipti. Başarıları arasında Gottlund, Orman Finleri için üç cemaat kurdu. Gottlund, Orman Finleri arasında efsanevi, kahramanca bir karakter haline geldi.

## Günümüzdeki durum

Bugün Orman Finleri, Norveç ve İsveç toplumlarına tamamen asimile olmuşlardır ve dilleri ölmüştür. Akıcı bir şekilde Fince konuşan bilinen son İsveçli Orman Finleri, Johannes Johansson-Oinoinen (Niittahon Jussi olarak da bilinir, ö. 1965) ve Karl Persson'dur (ö. 1969).

Ancak, Orman Finlerinin kültürü Norveç ve İsveç'te çeşitli derecelerde yaşamaktadır ve Amerika Birleşik Devletleri'nin Delaware Vadisi de dahil olmak üzere yerleştikleri çeşitli bölgelerin Fin kökenlerini anan bir dizi yer adı bulunmaktadır. Örneğin Pensilvanya'daki Delaware County'de bulunan Morton kasabası, adını John Morton'un oğlu Sketchley Morton'dan almıştır. John Morton, Amerikan Devrimi sırasında Kıta Kongresi delegesi olarak yaptığı çalışmalar, Bağımsızlık Bildirgesi imzacısı olması ve Konfederasyon Maddelerini yazan komitenin başkanı olması nedeniyle ABD'nin Kurucu Babalarından biridir ve Finlandiya'nın Rautalampi kasabasından gelen bir göçmen olan Martti Marttinen'in (İngilizceleştirilmiş haliyle Morton) soyundan gelmektedir. Grue Belediyesinde, yer adlarının dörtte birinden fazlası hala Fincedir.

Bugün Norveç'te ulusal azınlık olarak tanımlanan Orman Finleri, İskandinavya'daki diğer Fin gruplarından farklı bir gruptur: İsveç-Finlandiya sınırı boyunca yaşayan Tornedal Finleri, Kuzey Norveç'in Troms ve Finnmark illerindeki Kvenler ve II. Dünya Savaşı'ndan sonra İsveç'e taşınan Finler. Ancak, tüm bu gruplar Fin etnik kökenini paylaşmaktadır.

Orman Finlerinin torunları hala Norveç ve İsveç'te yaşamaktadır.

## Orman Finleri bayrağı

Orman Finlerinin kültürel bayrağı 29 Aralık 2022'de kabul edildi ve Norveçli çift Frédéric M. Lindboe ile Bettina Gullhagen tarafından tasarlandı. Bayrak, Orman Finleri için resmi bir kültürel bayrak benimsemek amacıyla düzenlenen bir bayrak tasarım yarışmasının bir parçası olarak tasarlandı. Yarışma 2021 yazında düzenlendi ve yüzlerce öneri aldı. Mevcut bayrağın orijinal taslağı seçildiğinde, sarı ve yeşil arasındaki kırmızı fimbriasyon (bordür) eksikti; bu daha sonra bayrak komitesi tarafından kabul edilmeden önce eklendi.

Bayrak, yeşil bir zemin üzerine sarı İskandinav haçı tasarımına sahiptir ve kırmızı fimbriasyon (bordür) içerir. Haçın merkezi, eski Orman Fini yerleşimlerinde bulunan doğurganlık için geleneksel bir Orman Fini sembolünden türetilen siyah bir eşkenar dörtgen şekliyle deforme edilmiştir. Haçın oranları ve yerleşimi İsveç bayrağı ile aynıdır. Haç üzerindeki kırmızı ve sarının göreceli kalınlığı 1:2'dir ve Norveç bayrağı ile eşleşir. Bu, hem Norveç hem de İsveç'teki Orman Finlerini temsil etmektedir.

Yeşil, Orman Finlerinin açma-yakma kültürü için ormanın önemini; kırmızı, ateşi ve kutsal üvez ağacını; sarı, açma-yakma tarımından elde edilen çavdarı ve siyah, açma-yakmanın isini temsil eder.
Renk şeması aynı zamanda Orman Finlerinin köken aldığı Savonya ve Tavastiya Fin bölgelerinin bayraklarıyla da eşleşmesi amaçlanmıştır.

Bayrak resmi olarak ilk kez 4 Mayıs 2023'te Oslo Belediye Binası'ndaki bir hükûmet bayrak direğinde göndere çekildi. Bu, 1823'teki "Tolvmannamarsjen"in 200. yıl dönümünü işaret ediyordu.

## Kaynaklar
*Carl Axel Gottlund – biyografi.
*Pulkkinen, Risto: Carl Axel Gottlund. (Fin Ulusal Biyografisi )
*C. A. Gottlund: *Ruotsin suomalaismetsiä samoilemassa* – Suomalaisen Kirjallisuuden Seura, 1928.
**Metsäsuomalaiset Ruotsissa* ("İsveç'teki Orman Finleri"). Wallin Väinö. Otava, Helsinki, 1898.
*Sverigesradio.se – Olle Westling (5.53–6.00dk) «Hver femte svensk seijs ju härstamma från den skogfinska innflytningen» – her beş İsveçliden birinin Orman Fini göçünden geldiği söylenir.
*Finnkulturcentrum.com – Fin Kültür Merkezi.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

*Morton, John S. *A History of the Origin of the Apellation Keystone State as Applied to the Commonwealth of Pennsylvania: Together with Extracts from Many Authorities Relative to the Adoption of the Declaration of Independence by the Continental Congress, 4 July 1776; To Which is Appended the New Constitution of Pennsylvania with an Alphabetical Contents*. Philadelphia: Claxton, Remsen & Haffelfinger, 1874.

## Dış bağlantılar
*Norsk Skogfinsk museum – Norveç'teki Orman Fini Kültürü Müzesi
*Finnskogdagene – Finorman Günleri, Norveç Festivali
*Finnbygden.se Orman Finleri Üzerine Araştırmaların Önemli Noktaları.pdf 
*Finnskogen-turistforening.no – Finnskogen Seyahat Derneği (Norveççe).