Taylor serisi

**Taylor serisi** matematikte, bir fonksiyonun, o fonksiyonun terimlerinin tek bir noktadaki türev değerlerinden hesaplanan sonsuz toplamı şeklinde yazılması şeklindeki gösterimi/açılımıdır. Adını İngiliz matematikçi Brook Taylor'dan almıştır. Eğer seri sıfır merkezli ise (a = 0), Taylor serisi daha basit bir biçime girer ve bu özel seriye İskoç matematikçi Colin Maclaurin'e istinaden *Maclaurin serisi* denir. Bir serinin terimlerinden sonlu bir sayı kadarını kullanmak, bu seriyi bir fonksiyona yakınsamak için genel bir yöntemdir. Taylor serisi, Taylor polinomunun limiti olarak da görülebilir.

## Tanım

Her dereceden türevli, gerçel ya da karmaşık bir f(x) fonksiyonunun a gerçel ya da karmaşık bir sayı olmak üzere (a-r,a+r) aralığındaki *Taylor serisi* şu şekilde tanımlanmıştır:


  f(x)=f(a)+ \frac{f'(a)}{1!} (x-a)
+ \frac{f*(a)}{2!} (x-a)^2
+ \ldots
+ \frac{f^{(n)}(a)}{n!} (x-a)^n
+ \ldots
</math>

Daha düzenli bir gösterim olan *Sigma gösterimi*yle ise şu şekilde yazılır:

:<math>= \sum_{n=0}^\infty \frac{f^{(n)}(a)}{n!} (x-a)^n</math>

Burada <math> n! </math>, *n* faktöriyeli; *ƒ*<sup>&nbsp;(*n*)</sup>(*a*) ise *f* fonksiyonunun *n*. dereceden türevinin *a* noktasındaki değerini belirtmektedir. *f* fonksiyonunun sıfırıncı dereceden türevi *f** in kendisiyle tanımlanmıştır ve  ve 0!, 1'e eşit olarak kabul edilmiştir.

=== Maclaurin serisi ===

''a''=0 özel durumunda seri, ''Maclaurin serisi'' olarak adlandırılır:

:<math>f(0)+f'(0)x + \frac{f''(0)}{2!}x^2+\frac{f^{(3)}(0)}{3!}x^3+ \cdots </math>

== Örnekler ==

Herhangi bir çokterimlinin Maclaurin serisi, kendisidir.

 için Maclaurin serisi,

:<math>1+x+x^2+x^3+\cdots\!</math> geometrik serisidir.

''x<sup>-1</sup>'' fonksiyonunun ''a''=1 değerindeki Taylor serisi de,

:<math>1-(x-1)+(x-1)^2-(x-1)^3+\cdots\!</math> dir.

Yukarıdaki Maclaurin serisinin integralini alarak  fonksiyonunun Maclaurin serisini buluruz: (burada ''ln'' doğal logaritmayı ifade eder)

:<math>x+\frac{x^2}2+\frac{x^3}3+\frac{x^4}4+\cdots\!</math>

Ve bu seriye ilişkin ln(''x'') fonksiyonunun ''a''=1 değerindeki Taylor serisi ise,

:<math>(x-1)-\frac{(x-1)^2}2+\frac{(x-1)^3}3-\frac{(x-1)^4}4+\cdots.\!</math> dir.

''a''&nbsp;= 0 noktasında ''e''<sup>''x''</sup></sup> üstel fonksiyonu için Taylor serisi:),

:<math>1 + \frac{x^1}{1!} + \frac{x^2}{2!} + \frac{x^3}{3!} + \frac{x^4}{4!} + \frac{x^5}{5!}+ \cdots \quad = \quad 1 + x + \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{6} + \frac{x^4}{24} + \frac{x^5}{120} + \cdots.\!</math> dir.

e<sup>''x''</sup>'in x'e göre türevi yine e<sup>''x''</sup> 'e ve e<sup>''0''</sup> de 1'e eşit olduğundan yukarıdaki açılım sadeleşir. Bu sadeleşme sonucunda da sonsuz toplamdaki her terimin ''pay''ında  terimi, ''payda''sındaysa ''n'' terimi kalır.

== Yakınsaklık ==





Her fonksiyonun Taylor serisi yakınsak olmak zorunda değildir. Yakınsak Taylor serili fonksiyonlar kümesi, bir düz fonksiyonların ''Frechet uzayı''nda bir ''eksik küme''dir. Bu fonksiyonların dışında, genelde sözü geçen çoğu fonksiyonun Taylor serisi yakınsamaz.

Bir ''f'' fonksiyonunun yakınsak Taylor serisinin limiti genelde ''f(x)**in fonksiyon değerine eşit olmak zorunda olmamasına rağmen pratikte eşittir. Örneğin;

:
f(x) = \begin{cases}
e^{-1/x^2}&\mathrm{if}\ x\not=0\\
0&\mathrm{if}\ x=0
\end{cases}


fonksiyonu *x=0*'da sonsuz türevlidir ve bu noktadaki tüm türevleri sıfırdır.

## Analitik fonksiyonlar

Eğer seri belirtilen aralıktaki her x noktasında f(x)'e yakınsıyorsa f(x) analitik bir fonksiyon olarak adlandırılır. Her sonsuz türevlenebilir fonksiyon analitik değildir. Örneğin, *f*(*x*) =e −1/*x*², *x ≠ 0* ve f(0)=0 fonksiyonunun Taylor serisi sıfıra denktir ancak fonksiyonun kendisi sıfırdan farklıdır.

## Kullanım Alanları

Taylor serileri, fonksiyonların (ör. logaritma) verilen bir noktadaki sayisal değerlerini bulmak için kullanılabilirler. Buna ek olarak, türev ya da integral de işlemleri seriye açılıp daha kolay işlem yapılabilmektedir.

## Ayrıca bakınız
* Matematiksel seriler listesi