2020 Belarus devlet başkanlığı seçimleri ve protestolarına uluslararası tepkiler

Bu maddede, 2020 Belarus devlet başkanlığı seçimine ve onu çevreleyen 2020 Belarus protestolarına verilen resmi tepkilerin listesidir.

## Uluslararası kuruluşların tepkileri

### Seçim sonucunu kabul etmeyenler

* Avrupa Birliği Yüksek Temsilcisi Josep Borrell ve Avrupa Komşuluk ve Genişlemeden Sorumlu Komisyon Üyesi Olivér Várhelyi ortak bir açıklama yaptı. Ortak açıklamada, seçim sonrası polis şiddetini kınadı ve AB'nin gelişmeleri izleyeceğini belirtti. AB daha sonra Belarus ile ilişkilerini yeniden değerlendireceğini açıkladı. 14 Ağustos'taki acil video toplantısında AB dışişleri bakanları, "şiddet ve tahrifattan" sorumlu Belaruslu yetkililere yeni yaptırımlar getirmeyi kabul etti. Avrupa Parlamentosu üyeleri 17 Ağustos'ta ortak bir bildiri yayınlayarak, Aleksandr Lukaşenko'yu Belarus Devlet Başkanı olarak tanımadıklarını ve onu Avrupa Birliği'nde istenmeyen kişi olarak gördüklerini belirttiler. Avrupa Parlamentosu ayrıca Lukaşenko'ya ve hükûmet üyelerine uygulanan yaptırımları desteklediğini de ifade etti.

### Endişe duyanlar

*  Birleşmiş Milletler Sözcüsü Stéphane Dujarric, BM'nin seçim sonrası gelişmeleri büyük bir endişeyle takip ettiğini belirterek, Beyaz Rusya yetkililerini azami itidal göstermeye ve ifade özgürlüğü, barışçıl toplanma ve örgütlenme haklarına tam saygı göstermeye çağırdı. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Michelle Bachelet de şiddetli tepkiyi kınadı. Gözaltı sırasında ve sonrasında kötü muamele raporlarının "rahatsız edici" olduğunu, Belarus Hükûmetine "tutuklulara yönelik işkence ve diğer kötü muamelenin mutlak yasağını" hatırlattığını, tanıkların ve reşit olmayanların tutuklanması, uluslararası insan hakları standartlarının açık bir şekilde ihlal edildiği bir kitlesel tutuklama eğilimine işaret ediyor.
*  Papa Franciscus 16 Ağustos'ta yaptığı konuşmada diyaloğa, şiddeti reddetmeye ve adalete ve haklara saygı göstermeye çağırdı.
*  Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Başkanlığı, 17 Ağustos'ta, 9 Ağustos'ta yapılan devlet başkanlığı seçimlerinin AGİT DKİHB tarafından gözlemlenemediği, barışçıl protestoculara karşı orantısız güç kullanımı, yaygın gözaltılar, güvenlik güçleri tarafından işkence ve kötü muameleye ilişkin endişelerini yineledi. AGİT Dönem Başkanı Edi Rama ve gelecek AGİT Dönem Başkanı Ann Linde'nin hükûmet ve muhalefet temsilcileriyle görüşmek üzere Belarus'u ziyaret etmesini istedi.
*  Panavrupa siyasi partiler Avrupa Halk Partisi, Sosyalistler ve Demokratların İlerici İttifakı, Renew Europe, Yeşiller/Avrupa Özgür İttifakı ve Avrupa Muhafazakârlar ve Reformcular Partisi ortak bir bildiride hükûmetin ısrar ettiği şiddeti, protestolara karşı siyasi baskıları kınadı ve siyasi reform ve yeni seçimler çağrısı yaptı.
*  Avrupa Solu Partisi Başkanı Heinz Bierbaum, "demokratik seçimlerin yıllardır saçmalık olduğu otokratik sisteme karşı protestolarla" dayanışma içinde olduğunu ifade etti.

### Ortak çok uluslu tepkiler

*  İskandinav-Baltık Sekizi (İzlanda, Danimarka, İsveç, Finlandiya, Norveç, Estonya, Letonya ve Litvanya) dışişleri bakanları ortak bir açıklamayla şiddeti kınayarak, derhal sona ermesini istedi ve seçimi tanımadıklarını belirttiler.
*  15 Ağustos 2020'de Estonya, Letonya ve Litvanya başbakanları Belarus'un uluslararası gözetmenler tarafından denetlenen yeni, "özgür ve adil" seçimler yapmaya çağırdı.
*  Estonya, Finlandiya, Letonya ve Polonya'nın dışişleri bakanları, Belarus konusunda bloğun birleşik konumunu tartışmak için ortak bir AB video konferansı çağrısında bulundular.
*  Lublin Üçgeni Dışişleri Bakanlıkları (Litvanya, Polonya ve Ukrayna) durumun tırmanmasıyla ilgili derin endişelerini dile getiren ortak bir bildiri yayınladılar. Yetkilileri güç kullanmaktan kaçınmaya ve gözaltına alınanları serbest bırakmaya çağırdı.

## Olumlu tepkiler

### Protestoları eleştiren ülkeler

*  14 Ağustos 2020'de Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, protestoların yabancı devletlerin "toplumda bir çatlak yaratmak ve durumu istikrarsızlaştırmak" için "dış müdahalenin" bir sonucu olduğunu belirtti. 15 Ağustos'ta Lukaşenko, Putin ile telefonda konuştu. Lukaşenko daha sonra "ilk talep üzerine, Rusya'nın dış askeri tehditler durumunda Belarus'un güvenliğini sağlamak için kapsamlı yardım sağlayacağını" iddia etti.

### Lukaşenko'yu tebrik eden ülkeler

*  Rusya devlet başkanı Vladimir Putin, Başkan Lukaşenko'yu zaferinden dolayı tebrik etti.
*  Çin devlet başkanı Şi Cinping, Lukaşenko'yu Belarus devlet başkanı olarak yeniden seçildiği için tebrik etti.
*  Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Lukaşenko'yu Belarus devlet başkanı olarak yeniden seçildiği için tebrik etti.
*  Hem Ermenistan başbakanı Nikol Paşinyan hem de Ermenistan devlet başkanı Armen Sarkisyan Lukaşenko'yu tebrik etti.
*  Azerbaycan cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Lukaşenko'yu Belarus devlet başkanı olarak seçimlerde kazandığı zaferden dolayı tebrik etti.
*  Kazakistan cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Lukaşenko'ya bir telgraf gönderdi. Telgrafta: "Karmaşık bir siyasi durumda yapılan seçimin sonucu, halkın Belarus'un egemenliğini ve bağımsızlığını güçlendirmeyi amaçlayan stratejik rotanıza desteğini kanıtlıyor." yazmakta.
*  İlk olarak Kırgızistan cumhurbaşkanı Sooronbay Ceenbekov, Lukaşenko'yu Belarus devlet başkanı olarak yeniden seçilmesini tebrik etti.
*  Moldova cumhurbaşkanı Igor Dodon, Lukaşenko'yu zaferinden dolayı kutladı.
*  Umman Sultanı Heysem bin Tarık, Lukaşenko'yu yeniden Belarus devlet başkanı seçildiği için tebrik eden bir telgraf gönderdi.
*  Tacikistan cumhurbaşkanı İmamali Rahman, Lukaşenko'yu seçimlerde kazandığı zaferden dolayı tebrik etti.
*  Özbekistan devlet başkanı Şevket Mirziyoyev, Lukaşenko'yu seçimlerde kazandığı zaferden dolayı tebrik etti.
*  Venezuela devlet başkanı Nicolás Maduro, Lukaşenko'yu seçimlerde kazandığı zaferden dolayı tebrik etti.
*  Vietnam cumhurbaşkanı Nguyễn Phú Trọng, Başkan Lukaşenko'yu seçimlerde kazandığı zaferden dolayı kutladı.

### Lukaşenko'yu tebrik eden siyasi liderler

*  Bosna-Hersek Cumhurbaşkanlığı'nın Sırp üyesi Milorad Dodik, şahsi sıfatla hareket ederek, Lukaşenko'yu devlet başkanlığının diğer iki üyesi (Šefik Džaferović ve Željko Komšić, Boşnak ve Hırvat üyeleri tarafından), Dodik'i yorumları geri çekmeye çağırdı.

### Lukaşenko'yu tebrik eden özerk ülkeler

*  Abhazya cumhurbaşkanı Aslan Bjania, Lukaşenko'yu tebrik etti.
*  Güney Osetya Devlet Başkanı Anatoliy Bibilov, Lukaşenko'yu tebrik etti.

## Olumsuz tepkiler

### Seçim sonucunu kabul etmeyen ve dolayısıyla Lukaşenko'yu yeniden seçilen devlet başkanı olarak tanımayan ülkeler

*  Avusturya, 19 Ağustos'taki Avrupa Konseyi kararıyla 9 Ağustos'taki seçimleri ne özgür ne de adil olduğu gerekçesiyle kınamakla yükümlü ve bu nedenle sonuçları tanımıyor.
*  Belçika Dışişleri bakanı Philippe Goffin, "Belarus'taki seçimlerden sonra barışçıl protestolara yönelik şiddetli baskılardan üzüldüğünü söyledi. İfade özgürlüğü ve özgür basın, tüm Avrupa için temel haklardır." şeklinde açıklama yaptı. Beyaz Rusya yetkililerini haksız yere tutuklanan vatandaşları derhal serbest bırakmaya teşvik etti.
*  Kanada Dışişleri bakanı François-Philippe Champagne, Kanada'nın seçimlerden sonraki şiddetten "derin endişe duyduğunu" ve yetkililerin eylemlerinin "oylamanın demokratik meşrutiyetini daha da aşındırdığını" belirtti. Pazar günkü seçim sonuçlarının "halkın iradesini yansıtması" çağrısında bulundu.

* Estonya Dışişleri Bakanı, bir BM Güvenlik Konseyi toplantısında seçimi eleştirdi ve ardından 18 Ağustos'ta "Estonya Cumhuriyeti, Belarus seçim sonuçlarını tanımıyor" dedi.
* İrlanda Dışişleri bakanı Simon Coveney, "barışçıl protestoculara yönelik bu orantısız ve kabul edilemez düzeydeki şiddetten derinden endişelendiğini" ve İrlanda'nın "tepkisini AB'deki meslektaşları ile işbirliği içinde koordine edeceğini" belirtti.
* Litvanya cumhurbaşkanı Gitanas Nausėda, Litvanya, Letonya ve Polonya'nın krizde arabulucu olarak hareket etme ortak girişiminin bir parçası olarak şartları belirtti: "Birincisi, Belarus yetkilileri vatandaşlarına karşı güç kullanımını durduruyor ve durumu hafifletiyor. İkinci olarak, Beyaz Rusya yetkilileri, sayıları binlerce olan tutukluları ve baskılara maruz kalan tüm protestocuları serbest bırakıyor. Üçüncüsü, Beyaz Rusya sivil toplumu ile diyaloğu sürdürüyor." şeklinde açıklama yaptı.
* Hollanda Dışişleri Bakanı şunları söyledi: "Hollanda, geçen Pazar Belarus'ta yapılan seçimlerin gidişatı ve sonrasında, özellikle barışçıl protestoculara yönelik sert polis baskısı konusunda endişeli." 14 Ağustos 2020'de "Belarus'ta yeni seçimlere ihtiyaç var, yaptırımlar göz ardı edilmedi" dedi.
* Birleşik Krallık Dışişleri ve Milletler Topluluğu Ofisi başlangıçta endişelerini dile getirdi ve yetkilileri "ciddi şekilde kusurlu Başkanlık seçimleri sonrasında başka şiddet eylemlerinden kaçınmaya çağırdı." "Seçim süreci boyunca şeffaflık eksikliği" olduğunu kabul etti. Daha sonra sonuçları kabul etmediğini belirtti.

### Seçimlerin meşruiyetini sorgulayan ülkeler

*  Çek Başbakanı Andrej Babiš, Belarus'taki protestocuları desteklediğini ifade etti ve diğer Çek milletvekilleri ile birlikte seçimlerin tekrarlanması ve AB'nin güçlü yanıt vermesi çağrısında bulundu.
*  Danimarka, Finlandiya ve İzlanda, Nordik-Baltık Sekizi ile birlikte meşruiyeti sorguladı ve şiddeti kınadı.
*  Letonya Dışişleri Bakanı Edgars Rinkēvičs, Belarus'taki barışçıl protestolara karşı şiddet sürdüğü ve siyasi diyalog eksikliği olduğu için, Letonya'nın protestolara ve seçim sahtekarlığına yönelik baskılardan sorumlu Belaruslu yetkililere karşı bireysel yaptırımlar getirme ihtiyacını desteklediğini belirtti.
*  Norveç Dışişleri Bakanlığı Ine Marie Eriksen Søreide, Belarus'ta güç kullanımını kınadı: "Bu şiddet kullanımı kabul edilemez. Beyaz Rusya yetkililerini tutuklanan protestocuları ve gazetecileri derhal serbest bırakmaya çağırıyoruz."
*  İsveç Dışişleri Bakanı Ann Linde, Belarus'taki protestocuların nasıl dövüldüğü ve tutuklandığı konusundaki endişelerini dile getirdi. Beyaz Rusya'saki seçimin ne demokratik ne de adil olduğunu ve Beyaz Rusya'daki önceki seçimlerle aynı modeli izlediğini söyledi. Tutuklanan tüm protestocuların serbest bırakılmasını talep etti. 18 Ağustos'ta Başbakan Stefan Löfven, "Beyaz Rusya rejimi ve yetkililerinin sorumlu olduğu barışçıl göstericilere karşı uygulanan şiddet ve tutuklamaları" kınadığı bir bildiri yayınladı.
*  Ukrayna Dışişleri Bakanlığı, Polonya ve Litvanya ile ortak açıklama yaptı. Ukrayna Devlet Başkanlığı Ofisi Başkanı Andriy Yermak da Beyaz Rusya yetkililerine, Belarus'taki gözaltına alınan Ukraynalı insan hakları aktivistlerini ve gazetecileri serbest bırakmaları için çağrıda bulundu.
*  ABD Dışişleri bakanı Mike Pompeo seçimleri "özgür ve adil değil" olarak nitelendirdi ve "protestoculara karşı devam eden şiddeti ve muhalefet destekçilerinin tutuklanmasını" kınadı. 17 Ağustos'ta Başkan Donald Trump, bunu Belarus'ta ortaya çıkan "korkunç bir durum" olarak nitelendirdi.
*  Japonya Dışişleri Bakanlığı durumu endişeyle yakından izlemekte ve Belarus yetkililerini, barışçıl protestolara katılanların şiddet eylemlerini ve keyfi gözaltına almanın yanı sıra gözaltına alınanlara kötü muamele iddialarını derhal durdurmaya çağırdı. Japonya, Belarus'taki çok çeşitli yerel siyasi gruplar arasında güçlü bir diyalog çağrısı yapıyor, böylece ülkenin istikrarı ve kalkınması Belarus halkının kolektif iradesini yansıtan ve hukukun üstünlüğü ilkelerine saygı duyan bir şekilde sağlanabilir. Ayrıca Minsk'te bir Japon vatandaşı yerel yetkililer tarafından gözaltına alındı.

### Protestoların tırmanmasını kınayan ülkeler

*  Polonya Dışişleri Bakanlığı şiddeti kınadı, Belarus yetkililerine "temel insan haklarına saygı göstermeye başlaması" çağrısında bulundu ve "sert tepki, barışçıl protestoculara karşı güç kullanımı ve keyfi tutuklamalar kabul edilemez" dedi.

*  Almanya Dışişleri bakanı Heiko Maas, Avrupa Birliği'ni Belarus'a yaptırımları görüşmeye çağırdı.
*  İsviçre Federal Dışişleri Bakanlığı, seçimlerden sonraki protestolarla ilgili endişelerini dile getirdi. Belarus hükûmetini tedbirli olmaya çağırdı.
*  İsveç Dışişleri bakanı Ann Linde, Belarus'taki protestocuların nasıl dövüldüğü ve tutuklandığı konusundaki endişelerini dile getirdi. Belarus'taki seçimin ne demokratik ne de adil olduğunu ve Belarus'taki önceki seçimlerle aynı modeli izlediğini söyledi. Tutuklanan tüm protestocuların serbest bırakılmasını talep etti.
*  Slovakya Dışişleri ve Avrupa İşleri bakanı Ivan Korčok, Belarus hükûmetinin siyasi muhaliflerine karşı müdahalelerini ve vatandaşların görüşlerini barışçıl bir şekilde ifade etmelerini kabul edilemez olarak nitelendirdi.
*  Romanya Dışişleri bakanı Bogdan Aurescu, Belarus'un durumu hakkında "son derece endişeli" olduğunu ve "tek yolun" şiddeti durdurup siyasi diyalog başlatmak olduğunu söyledi. Ayrıca ülkeyi temel insan haklarına saygı göstermeye çağırdı.
*  Fransa cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Vladimir Putin'e, vatandaşların seçim sırasında maruz kaldıkları şiddetten ve Belarus'taki mevcut durumdan çok endişelendiğini söyledi.
*  Slovenya başbakanı Janez Janša, 13 Ağustos 2020'de Slovenya ziyareti sırasında ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo ile düzenlediği basın toplantısında, Belarus'taki mevcut durumla ilgili endişelerini dile getirdi ve geniş uluslararası gözetim altında yeni serbest seçim çağrısında bulundu. Ayrıca, Slovenya'nın Beyaz Rusya üzerindeki uluslararası baskıyı artırmak için AB içinde destek topladığını belirtti.

### Tebrik eden ülkeler içinde eleştiri

*  Paşinyan'ın tebrikleri Ermenistan'da çok eleştirildi. Bazı Ermeni demokrasi yanlısı STK'ler protesto hareketini destekleyen bir bildiri yayınladı. 14 Ağustos'ta protestoları desteklemek için Erivan'ın merkezinde küçük bir yürüyüş düzenlendi.
*  Lukaşenko'nun eski Kırgız başbakanı Daniyar Üsönov ve eski Kırgız cumhurbaşkanı Kurmanbek Bakiyev ile birlikte durduğunu gösteren bir fotoğrafın ortaya çıkmasının ardından, Kırgızistan Dışişleri Bakanlığı, Kırgızistan'daki Belarus büyükelçiliğini protesto etti.
*  Kişinev'deki Belarus büyükelçiliği önünde bir grup protestocu gösteri yaptı. "Kahrolsun diktatörlük", "Kahrolsun sansür!", "Belarus özgür olacak!" yazılı pankartlar açtılar. Protestocular ayrıca, Dodon'un Lukaşenko'yu tüm Moldova halkı adına tebrik etmesine izin verdiğini söylediler.
*  Moskova'daki Belarus büyükelçiliği önünde Lukaşenko hükûmetini kınayan ve protestolar sırasında ölenleri anmak için çok sayıda gösteri düzenlendi.

## Uluslararası yaptırımlar

*  AB'nin Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, 14 Ağustos'ta AB'nin "şiddet ve sahtecilikten" sorumlu Belaruslu yetkililere yaptırım uygulanacağını duyurdu. Avrupa Konseyi başkanı Charles Michel, 19 Ağustos'ta, AB'nin yakında şiddet, baskı ve seçim sahtekarlığından sorumlu "önemli sayıda" kişiye yaptırım uygulayacağını söyledi. Avrupa Komisyonu, Belarus'a ayrılan 53 milyon Euro'yu (48 milyon £) hükûmetten sivil topluma aktaracağını duyurdu.
*  18 Ağustos 2020'de Litvanya parlamentosu, Belarus'a ekonomik yaptırımlar getirmeyi kabul etti.
*  19 Ağustos 2020'de Slovakya başbakanı, Slovakya hükûmetinin yeni yasama oturumunda Belarus'a yaptırımlar getirdiğini açıkladı.

## Kaynakça