Mehmet Vehip Kaçı

**Vehib Paşa** veya **Mehmet Vehip Kaçı Paşa** (Türkçe: *Kaçı Vehip Paşa* veya *Mehmet Vehip (Kaçı)*; 1877–1940), Osmanlı Ordusu'nda görev yapmış bir Türk veya Arnavut generaldir. Balkan Savaşları'nda ve I. Dünya Savaşı'nın çeşitli cephelerinde savaşmıştır. Sonraki yıllarında Vehib Paşa, II. İtalya-Habeşistan Savaşı sırasında Faşist İtalya'ya karşı Etiyopya Ordusu'na askeri danışman olarak hizmet etmek üzere gönüllü olmuştur. Güney cephesindeki Etiyopya Başkomutanı Nasibu Zeamanuel'in kurmay başkanlığı görevini yürütmüştür.

## Yaşamı
Vehib, 1877 yılında Yanya'da (günümüzde: İoannina, Yunanistan) doğmuştur. Şehrin önde gelen ailelerinden birine mensup olan babası Mehmet Emin Efendi, şehrin belediye başkanlığı görevinde bulunmuştur. Kendisi Arnavut veya Türk kökenlidir. Aile kökleri, Sultan II. Murad döneminde günümüzdeki Taşkent, Özbekistan'dan göç eden bir Türk komutan olan Taşkentli Mehmet Veliyettin Kaçıhan'a dayanmaktadır. Türkiye'de Soyadı Kanunu yürürlüğe girdiğinde Vehip, "Kaçı" soyadını alırken kardeşleri "Bülkat" ve "Taşkent" soyadlarını almıştır. Ağabeyi Esat Paşa, 1915'te Çanakkale'yi savunmuştur. Küçük kardeşi Mehmet Nakyettin Bey, Türkiye'nin ilk millî özel bankası olan Yapı Kredi'nin kurucusu Kâzım Taşkent'in babasıdır. Vehib'in kendisi 1899 yılında Mühendishane-i Berrî-i Hümâyûn'dan, ardından Mekteb-i Erkân-ı Harbiye-i Şâhâne'den Kurmay Yüzbaşı olarak mezun olmuş ve o dönem Yemen'de konuşlu bulunan 4. Ordu'ya tayin edilmiştir. 1909'da, 31 Mart Vakası'nın ardından Vehib, Harbiye Nezareti'nde çalışmaya başladığı İstanbul'a çağrılmıştır. Kısa bir süre sonra Mahmud Şevket Paşa tarafından Askerî İdadi Komutanı olarak atanmıştır. Binbaşı rütbesine yükselmiştir.

23 Temmuz 1908 tarihinde İkinci Meşrutiyet'in ilanı sırasında Manastır'da sonradan "*Hürriyet*" adı verilen meydanda Vehip Bey'in *Ya Kanun-ı Esasi, ya ölüm!* diye haykırdığı bilinir.

## Askerî yaşamı

### Balkan Savaşları

Birinci Balkan Savaşı sırasında Vehib, 20 Şubat 1913 tarihine kadar Yanya Kolordusu komutanı olan ağabeyi Esad Paşa ile birlikte Yanya Kalesi'ni savunmuştur. Osmanlı kuvvetleri nihayetinde Veliaht Prens Konstantin komutasındaki Yunanlara teslim olmuştur. Savaş esiri olarak serbest bırakılmasının ardından Vehib, 22. Piyade Tümeni'nde Albaylığa getirilmiştir. Arabistan'daki Hicaz bölgesine gönderilmiştir.

Esaretten dönüşünde Hicaz'daki 22. Fırka komutanlığına atandı.

### Birinci Dünya Savaşı
#### Çanakkale
5. Ordu'nun emrinde 15. Kolordu komutanlığı yaptı. 3. Fırka ile Kumkale ve Yeniköy'ü, 11. Fırka ile Beşige'yi savundu. 8. Fırka'yı ağabeyi Esad Paşa'nın emrine verdi.

#### Kafkasya
1916 yılı Şubat ayında Mahmud Kamil Paşa'nın yerine 3. Ordu komutanlığına getirildi. 1918 yılında 24 Şubat'ta Trabzon, 14 Mart'ta Hopa'yı, 26 Mart'ta Batum'u geri aldı.

Mondros Mütarekesinin imzalanması üzerine İstanbul'a döndü. Enver, Talat ve Cemal'in iltica etmelerinden sonra kurulan hükûmet vekiller heyeti kararıyla diğer 62 kişiyle birlikte Bekirağa Bölüğü'ne hapsedildi. Tahliye edildikten sonra yine arandığından dolayı İtalya'ya gitti. Almanya, Romanya, Yunanistan ve Mısır'da bulundu.

## Milli Mücadele dönemi

### Vatandaşlıktan çıkarılması
Vehib, Türk İstiklâl Harbi'ne katılmamıştır. I. Dünya Savaşı'nın sonunda İstanbul'a dönüşünün ardından, görevini kötüye kullanmaktan yargılanmış ve Bekirağa Bölüğü'ne hapsedilmiştir. İtalya'ya kaçmıştır. Vatandaşlığı, Türkiye'nin yeni hükûmeti tarafından iptal edilmiştir. İtalya, Almanya, Romanya, Yunanistan ve Mısır'da bir süre vakit geçirmiştir. Mustafa Kemal'e olan karşıtlığı iyi bilinmekteydi ve bir zamanlar Çanakkale'de kendi komutası altında savaşmış olan Türkiye'nin yeni liderine duyduğu küçümsemeyi hiçbir zaman gizlememiştir. 1940 yılına kadar İstanbul'a dönmemiştir. Ömrünün son 22 yılını Türkiye dışında geçirdi.

## İtalya-Habeşistan Savaşı

1930'ların ortalarında II. İtalya-Habeşistan Savaşı'nda İtalyanlar Etiyopya'yı işgal ettiğinde, Vehib Etiyopyalılar adına savaşmak için gönüllü olmuştur. Etiyopya'da *Wehib Paşa* olarak tanınmış ve güney cephesindeki Etiyopya Başkomutanı Ras Nasibu'nun Kurmay başkanlığı görevini yürütmüştür. *[[The New York Times]]* gazetesine verdiği bir mülakatta, "Orası İtalyan faşizminin mezarı olacak. İtalyan yerli birlikleri BENİM ismimi duyduklarında firar edecekler," şeklinde beyanatta bulunmuştur. Vehib, Etiyopyalılar için I. Dünya Savaşı'nın meşhur Alman savunma hattı olan Hindenburg Hattı'na atfen "Hindenburg Duvarı" olarak bilinen güçlü bir savunma hattı tasarlamıştır. Ancak İtalyanlar, Nisan 1936'daki Ogaden Muharebesi sırasında bu savunma hatlarını yarmıştır. Savaşın kaybedilmesinin ardından Etiyopya'dan ayrılarak İstanbul'a dönmüştür.

## Ölümü
1940 yılında İstanbul'da vefat etmiş, Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilmiştir.

## Kaynakça
### Dipnot

### Alıntı
* Fethi Tevetoğlu, 'KAÇI, Vehib Paşa', Türk Ansiklopedisi, C. XXI, Millî Eğitim Basımevi, Ankara 1974, s. 86-87.

## Dış bağlantılar