Orhan Kemal

**Mehmet Raşit Öğütçü**, yazar olarak **Orhan Kemal** (15 Eylül 1914, Adana, Osmanlı İmparatorluğu - 2 Haziran 1970, Sofya, Bulgaristan Halk Cumhuriyeti), aydınlık gerçekçi Türk roman ve oyun yazarıdır.

Adı, Türk edebiyatının büyük ustaları arasında anılan yazar; roman, öykü, oyun, şiir gibi farklı tarzlarda birçok esere imza atmış olsa da daha çok romancılık yönü ile tanınmıştır. İlk öykü kitabı *Ekmek Kavgası* (1949) ve *Küçük Adamın Notları* başlığı altında yayımladığı öz yaşam öyküsü roman dizisiyle yaygın bir üne kavuştu. Edebi hayatı 1960'lı yıllarda zirveye ulaştı. Adana'da toprak ve fabrika işçilerinin dünyasını, İstanbul'daki gecekondu mahallelerini, fabrika çevrelerini eserlerine yansıttı. *Murtaza*, *Hanımın Çiftliği*, *72. Koğuş* adlı eserleri başyapıtlarındandır. Adanaspor'da futbol oynamıştır. Golcü Raşit olarak bilinmektedir.

## Yaşamı
### Ailesi, çocukluk ve gençlik yılları

15 Eylül 1914'te Adana'nın Ceyhan ilçesinde dünyaya geldi. Babası, o sırada Çanakkale cepheside, Dardanos'ta topçu teğmeni olan avukat Abdülkadir Kemali Bey, annesi ise rüştiye mezunu, iki yıl kadar memleketinde ilkokul öğretmenliği yapmış Adanalı Azime Hanım'dır.

Çocukluğunun ilk yılları Adana'da geçti. I. Dünya Savaşı'ndan sonra Adana'nın Fransız işgaline uğraması üzerine ailesi ile önce Niğde'ye, sonra Konya'ya taşındı. Konya'da bulunduğu dönemde Kuvâ-yi Milliye hareketine karşı Delibaş isyanına tanıklık etti. Kuvay-ı Milliye güçlerine katılmış olan babası, isyanın bastırılmasından sonra TBMM'ye Kastamonu milletvekili olarak girdi. Ankara'ya taşınan aile, 1923'te Adana'ya döndü. Ceyhan'da çiftçilikle uğraşmaya başlayan babası *Toksöz* gazetesini çıkardı. Takrir-i Sükûn Kanunu’nun ardından pek çok gazete ile birlikte Toksöz de kapatıldı ve Abdülkadir Kemali Bey 11 ay tutuklu kaldı. 1930'da Adana'da Ahali Cumhuriyet Fırkası’nı kuran Abdülkadir Bey, *Ahali* adlı gazeteyi çıkardı. Babasının aktif siyaset yaşamı içinde olmasına rağmen Orhan Kemal bu yıllarda siyaset ile ilgilenmedi. Abdülkadir Bey, Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kendini feshetmesinden sonra partisini kapatıp Suriye'ye kaçtı. 1931'de bütün aile Beyrut'a yerleşti.

Orhan Kemal, Suriye'deki babasının yanına gidince orta öğrenimini kendi isteğiyle yarıda bıraktı ve Beyrut'ta bulaşıkçılık ve matbaa işçiliği yaptı. Bir yıl sonra tek başına Türkiye'ye dönerek babaannesinin yanına yerleşti. Adana'da çırçır fabrikalarında işçilik ve kâtiplik yaptı. Bu yıllardaki birikimleri, ileride Baba Evi, Avare Yıllar romanlarına hayat verdi. 1937'de çırçır fabrikasında (Millî Mensucat) bir işçi olan Nuriye ile evlendi. Bir yıl sonra ilk çocuğu "Yıldız" doğdu.

### Cezaevi yılları ve ilk hikâyeleri
1938'de askerliğini yapmak üzere Niğde'ye gitti. Askerliğini yaparken "Maksim Gorki ve Nâzım Hikmet kitapları okumak", "yabancı rejimler lehinde propaganda ve isyana muharrik" suçundan 5 yıl hapis cezasına mahkûm edildi ve Kayseri Hapishanesi'ne gönderildi. İlk şiirini Kayseri Hapishanesi'nde yazdı. *Duvarlar* adlı şiiri Yedigün dergisinde *Reşat Kemal* imzası ile yayımlandı.

Babası Abdülkadir Kemali Bey, sekiz yıllık sürgünün ardından 1939 yılında Adana'ya döndü. Babasının girişimi ile önce Adana Cezaevi'ne, onun Bergama Ağır Ceza Reisliğine atanmasından sonra da Bursa Cezaevi'ne nakledildi.

1940'ta, Bursa Cezaevi'nde ünlü şair Nazım Hikmet ile tanıştı. Onun toplumcu görüşlerinden etkilendi. Üç buçuk yıl Nazım Hikmet'le oda arkadaşlığı yapan Orhan Kemal, kendisinden Fransızca, felsefe ve siyaset dersleri aldı. Orhan Kemal'i şiir yerine roman ve öykü yazmaya teşvik eden de Nazım Hikmet oldu. İlk düzyazı denemesi olan *Onsekiz Yaş* adlı romanını Nazım Hikmet'in yardımı ile yazdı. Bir çalışma olarak yazdığı ancak yayımlamadığı bu romanın ardından öykü yazmaya yöneldi.

İlk öykülerini *Bacaksız Orhan* takma adıyla yayımladı. 1940 yılında Yeni Edebiyat dergisinde çıkan Balık, onun yayımlanan ilk öyküsü sayılsa da Oğlu Işık Öğütçü, 1939'da Türk Sözü Gazetesi'nde yayımlanmış öyküsünün bulunduğunu söylemiştir. Orhan Kemal ismini ilk kez 1943'te İkdam gazetesinde "Asma Çubuğu" öyküsünde kullandı. Öykülerinde Panait Istrati ve Maksim Gorki eserlerinden etkilendi. Hayatın içinden basit konuları, samimi bir dille anlattı.

### Adana yılları
1943'te tahliye olunca Adana'ya döndü. Karataş'ta toprak taşıma işinde amelelik, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları'nda hamallık yaptı. 1944'te doğan oğluna *Nazım* adını verdi. Hapse girmesi nedeniyle tamamlayamadığı 35 günlük askerlik hizmetini tamamlamak üzere 1945 yazında askere çağrıldı. Askerden döndükten sonra sebze nakliyatçılığı, Verem Savaş Derneği'nde memurluk gibi işler yaptı ancak hiçbir işte uzun süreli kalamadı ve geçim sıkıntısı çekti.

Bu yıllarda hikâye yazmaya devam eden ve edebiyat dergilerinde eserleri yayımlanan Orhan Kemal, okurlar tarafından beğenilen, tanınmış bir yazar oldu. 1945'te Varlık Dergisi'nin yaptığı ankette okurlar tarafından ‘en beğenilen hikâyeci’ seçildi. İlk öykü kitabı *Duygu* 1948, ilk romanı Baba Evi 1949 yılında yayımlandı.

### İstanbul yılları

1949'da babasını kaybetti ve aynı yıl doğan çocuğuna babasının adını verdi ve doğumdan sonra ailesiyle İstanbul'a yerleşti. Hayatının geri kalanında geçimini kitap, makale, film senaryosu yazarak sağladı. 17 Nisan 1951 yılında taşındığı İstanbul'da 1954-1966 yılları arasında Cibali semtindeki Orhan Kemal Sokağı'nda 14 numaralı evde kalmıştır. 1952'de yayımladığı Murtaza ve Cemile romanları ile edebiyatçı olarak ünü yayıldı. 1954 yılında Bereketli Topraklar Üzerinde adlı romanı ile topraksız tarım işçilerinin dramını edebiyat dünyasına taşıdı. Aynı yıl 72. Koğuş’u yazmaya başladı. 1957'de dördüncü çocuğu Işık doğdu.

1958'de Sait Faik Hikâye Armağanı'nı *Kardeş Payı* adlı öyküsü ile aldı. Sinema senaryoları yazsa da çoğu sansürden geri dönmekteydi. O da senaryoları *İlhan F. Demir*, *Yıldız Okur* imzalarıyla kaleme aldı. 1964'te Devlet Kuşu romanına dayanılarak uyarlanan İspinozlar oyunu ile ilk kez tiyatroya adım attı. İstanbul Şehir Tiyatroları'nda sahnelenen oyun iki buçuk ay sonra bilinmeyen bir nedenle kaldırıldı. 1965 yılında *"Nâzım Hikmet’le 3,5 Yıl"* adlı anı kitabını yayımladı. Aynı yıl yayımlanan Bir Filiz Vardı adlı romanı ile otobiyografik romana döndü. 1960 yılında tanışıp duygusal bir ilişkiye girdiği ancak ilişkilerinin ortaya çıkmasından kısa bir süre sonra ayrılmak zorunda kaldığı son aşkını anlattı.

1966'da "hücre çalışması ve komünizm propagandası" yaptıkları gerekçesi ile iki arkadaşı ile birlikte tutuklandı. "Suç teşkil eden bir cihet bulunmadığı" yolundaki bilirkişi raporu üzerine bir ay sonra serbest bırakıldı.
Kimi romanlarını oyun olarak tekrar kaleme alan yazar, 1967'de 72. Koğuş romanını oyunlaştırdı. Eser, Ankara Sanat Tiyatrosu tarafından sahnelendi. Orhan Kemal, *bu oyunu* ile Ankara Sanat Sevenler Derneği tarafından en iyi oyun yazarı seçildi. 1969'da Türk Dil Kurumu Ödülü'nü ve Sait Faik Hikâye Armağanı'nı *[[Önce Ekmek]]* adlı kitabı ile aldı.

Bulgar Yazarlar Birliği'nin çağrısı üzerine 1970 yılında Sofya'ya gitti. Asıl amacı babaannesinin soyunun bulunduğu yerleri gezip not almak ve "*93'ten Bu Yana*" adıyla ailesinin hikâyesini yazmaktı. Ancak bu isteğini gerçekleştiremedi. Geçirdiği bir beyin kanaması nedeniyle tedavi görmekte olduğu hastanede 2 Haziran 1970'te öldü. Cenazesi özel bir araba konvoyuyla birlikte 5 Haziran 1970'te yurda getirildi; Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.

Anısını yaşatmak için İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde, Cihangir semtinde Orhan Kemal Müzesi açıldı. 1972'den bu yana adına bir roman yarışması (Orhan Kemal Roman Armağanı) düzenlenmektedir. Ayrıca Fatih Ordu Caddesi üzerinde bulunan İl Halk Kütüphanesi'ne adı verilmiştir.

## Eserleri
Orhan Kemal, eserlerinde yoksul kesimin, işçilerin, öğrencilerin ve toplumun dışlanmış bireylerinin yaşamını ele aldı; insan-toplum ilişkilerini toplumsal gerçekçi bir yaklaşımla yansıttı. Kariyeri boyunca 27 roman ve 19 öykü kitabının yanı sıra anı, inceleme, oyun ve röportaj türlerinde çok sayıda eser verdi.

### Öyküleri

* 1949: *[[Ekmek Kavgası]]* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-409-9)
* 1951: *[[Sarhoşlar]]* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-433-4)
* 1952: *[[Çamaşırcının Kızı]]* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-434-1)
* 1954: *[[72. Koğuş]]* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-408-2)
* 1954: *[[Grev (öykü)|Grev]]* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-410-5)
* 1956: *[[Arka Sokak]]* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-416-7)
* 1957: *Kardeş Payı* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-432-7)
* 1957: *Babil Kulesi* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-436-5)
* 1963: *[[Dünya'da Harp Vardı]]* - İlk baskı: Ataç Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-435-8)
* 1963: *[[Mahalle Kavgası]]* - İlk baskı: Ataç Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-467-9)
* 1966: *İşsiz* - İlk baskı: Tekin Yayınevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-469-3)
* 1968: *[[Önce Ekmek]]* - İlk baskı: Cem Yayınevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-468-6)
* 1971: *[[Küçükler ve Büyükler]]* (ölümünden sonra) - İlk baskı: Bilgi Yayınevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-470-9)

Öykülerinden yapılan ölüm sonrası derlemeler, ilk olarak Bilgi Yayınevi tarafından beş cilt olarak yayımlandı (Günümüzde bu derlemeler de Everest Yayınları tarafından basılmaktadır):
* 1974: *[[Yağmur Yüklü Bulutlar]]* - (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-536-2)
* 1974: *[[Kırmızı Küpeler]]* - (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-537-9)
* 1975: *[[Oyuncu Kadın]]* - (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-538-6)
* 1976: *[[Serseri Milyoner]] / [[İki Damla Gözyaşı]]* - (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-550-8)
* 1976: *[[Arslan Tomson]]* - (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-553-9)
* 1979: *[[İnci’nin Maceraları]]* - (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-555-3)

### Romanları

* 1949: *[[Baba Evi (roman)|Baba Evi]]* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-385-6)
* 1950: *[[Avare Yıllar]]* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-386-3)
* 1952: *[[Cemile (roman, Orhan Kemal)|Cemile]]* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-387-0)
* 1952: *[[Murtaza (roman)|Murtaza]]* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-407-5)
* 1954: *[[Bereketli Topraklar Üzerinde]]* - İlk baskı: Remzi Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-411-2)
* 1957: *[[Suçlu (roman)|Suçlu]]* - İlk baskı: Remzi Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-390-0)
* 1958: *[[Devlet Kuşu (roman)|Devlet Kuşu]]* - İlk baskı: Remzi Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-391-7)
* 1958: *[[Dünya Evi]]* - İlk baskı: Remzi Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-394-8)
* 1958: *[[Vukuat Var]]* - İlk baskı: Remzi Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-392-4)
* 1959: *[[Gavurun Kızı]]* - İlk baskı: Remzi Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-389-4)
* 1960: *[[El Kızı]]* - İlk baskı: Remzi Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-412-9)
* 1960: *[[Küçücük]]* - İlk baskı: İnkılâp Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-393-1)
* 1961: *[[Hanımın Çiftliği]]* - İlk baskı: Remzi Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-413-6)
* 1962: *[[Eskici ve Oğulları (roman)|Eskici ve Oğulları]]* - İlk baskı: Remzi Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-415-0)
* 1962: *[[Gurbet Kuşları (roman)|Gurbet Kuşları]]* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-414-3)
* 1963: *[[Kanlı Topraklar (Orhan Kemal romanı)|Kanlı Topraklar]]* - İlk baskı: Remzi Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-445-7)
* 1963: *[[Sokakların Çocuğu]]* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-388-7)
* 1965: *[[Bir Filiz Vardı]]* - İlk baskı: İnkılâp Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-459-4)
* 1966: *[[Evlerden Biri (roman)|Evlerden Biri]]* - İlk baskı: Remzi Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-460-0)
* 1966: *[[Müfettişler Müfettişi]]* - İlk baskı: Varlık Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-461-7)
* 1966: *[[Yalancı Dünya]]* - İlk baskı: Remzi Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-462-4)
* 1968: *[[Arkadaş Islıkları]]* - İlk baskı: Remzi Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-463-1)
* 1968: *[[Sokaklardan Bir Kız (roman)|Sokaklardan Bir Kız]]* - İlk baskı: Remzi Kitabevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-464-8)
* 1969: *[[Kötü Yol (roman)|Kötü Yol]]* - İlk baskı: Cem Yayınevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-465-5)
* 1969: *[[Üç Kağıtçı (roman)|Üç Kağıtçı]]* - İlk baskı: Cem Yayınevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-466-2)
* 1970: *[[Kaçak (roman)|Kaçak]]* (ölümünden sonra) - İlk baskı: Cem Yayınevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-471-6)
* 1986: *[[Tersine Dünya (roman)|Tersine Dünya]]* (ölümünden sonra) - İlk baskı: Tekin Yayınevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-472-3)
* 2014: *[[Uçurum (Orhan Kemal romanı)|Uçurum]]* - İlk baskı: Everest Yayınları. (ISBN: 978-605-141-766-0)

### Oyun
* 1965: *[[İspinozlar]]* - İlk baskı: Yalçın Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, *Bütün Oyunları 2* seçkisinde, ISBN: 978-975-289-543-0)
* 1967: *[[72. Koğuş (oyun)|72. Koğuş]]* - İlk baskı: O.K. Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, *Bütün Oyunları 1* seçkisinde, ISBN: 978-975-289-535-5)
* 1968: *[[Kardeş Payı (oyun)|Kardeş Payı]]* - (Güncel baskı: Everest Yayınları, *Bütün Oyunları 1* seçkisinde)
* 1969: *[[Murtaza (oyun)|Murtaza]]* - (Güncel baskı: Everest Yayınları, *Bütün Oyunları 2* seçkisinde)
* 1972: *[[Eskici Dükkânı (oyun)|Eskici Dükkânı]]* - (Güncel baskı: Everest Yayınları, *Bütün Oyunları 2* seçkisinde)

### Anı
* 1965: *Nazım Hikmet'le Üç buçuk Yıl* - İlk baskı: Sosyal Yayınlar. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-854-7)

### İnceleme
* 1963: *Senaryo Tekniği ve Senaryoculuğumuzla İlgili Notlar* - İlk baskı: Elif Yayınları. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-853-0)

### Röportaj
* 1971: *İstanbul'dan Çizgiler* (ölümünden sonra) - İlk baskı: Bilgi Yayınevi. (Güncel baskı: Everest Yayınları, ISBN: 978-975-289-855-4)

## Aydınlık gerçekçilik
Eserlerinde bulunan gerçekçilik Orhan Kemal'in temel özelliğidir ve gerçeğe yaklaşımı kendi söyleyişiyle "Aydınlık gerçekçilik" olarak belirtilir. Topluma bakış ve malzeme seçiminde "toplumcu gerçekçi", gerecin yansıtılması bakımından "gözlemci ve eleştirel gerçekçi" yaklaşımdır. Aynı zamanda "sosyalist insancılık" olarak da görülür. Orhan Kemal, Mehmet Fuat'a yazdığı mektubunda aydınlık gerçekçiliğin, "active realisme" (etkin gerçekçilik) kavramının Türkçeleştirilmiş hâli olduğunu belirtir.

## Ayrıca bakınız
* Orhan Kemal Müzesi
* Orhan Kemal Roman Armağanı
* MEB 100 Türk edebiyatçısı listesi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Orhan Kemal Müzesi Resmi internet sitesi
*Orhan Kemal - Portreler Galerisi, TRT Belgesel
* Çimen Günay-Erkol, Post-imperial crises and liminal masculinity in Orhan Kemal’s My Father’s House–The Idle Years. Journal of European Studies September 2012 vol. 42 no. 3 245-260