Kırgızistan kültürü

**Kırgızistan kültürü**, çoğunluk grubu Kırgızlar olmak üzere geniş bir etnik grup ve kültür karışımına sahiptir. Genel olarak bayrağın ortasındaki 40 ışınlı sarı güneşle sembolize edilen 40 Kırgız boyu olduğu kabul edilir. Güneşin içindeki kırmızı çizgiler, bir zamanlar Orta Asya bölgesinin ana nüfusu olan göçebe çiftçilerin geleneksel konutu olan bir yurdun tacını görselleştirir. Kırgızistan'ın baskın dini Sünni İslam'dır (%91).

## Diller
Kırgızistan, iki resmi dille sahip (Rusça ve Kırgızca) tek eski Sovyet Orta Asya cumhuriyetidir. Sovyet sonrası Kırgızca 1997 yılına kadar tüm ticari ve hükûmet kullanımlarında resmi ulusal dil haline getirilmiştir.

Kırgızistan yüksek bir okuryazarlık oranına (%99) ve tüm vatandaşlarını eğitme konusunda güçlü bir geleneğe sahiptir. Bununla birlikte, Sovyet eğitim sistemini yeniden yapılandırmaya yönelik iddialı programı, yetersiz kaynaklar nedeniyle engellenmektedir. Dokuzuncu sınıfa kadar okula devam zorunludur. Kırgızca eğitim için giderek daha fazla kullanılmaktadır; Rusçadan Kırgızcaya geçiş ders kitabı eksikliği nedeniyle engellenmiştir. Rusçanın tercih edilen ikinci dil olarak devam edip etmeyeceği ya da İngilizcenin bir ortak dil olarak onun yerini alıp almayacağı henüz belli değildir.

## Demografi
1992 yılında Kırgızistan nüfusunun %53'ünün Kırgız, %22'sinin Rus, %14,5'inin Özbek, %1,9'unun Tatar, %0,5'inin Ukraynalı, %1'inin Dungan olarak bilinen Çinli Müslümanlardan ve küçük bir Alman topluluğundan oluştuğu tahmin edilmektedir. Uygurlar siyasi öneme sahiptir. Bu grup Kırgızistan'da sadece 36.000 civarındayken, komşu Kazakistan'da yaklaşık 185.000 kişidir. Uygurlar aynı zamanda Kırgızistan'ın kuzeydoğusunda yer alan ve nüfusu yaklaşık 24 milyon olan  Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde de nüfusu oluşturmaktadır.

## Edebi çalışmalar
Manas, manasçılar tarafından sözlü olarak aktarılan epik bir şiirdir ve destana adını veren kahramanın adıdır. Yarım milyona yakın dizesiyle Homeros'un Odysseia'sından yirmi kat daha uzun olan şiir, dünyanın en uzun destanlarından biridir. Geleneğe göre 9. yüzyılda Kırgızların bağımsızlığını korumak için Çinlilere ve Kalmuklara karşı savaşan Manas'ın ve onun soyundan gelenlerin ve takipçilerinin kahramanlıklarını anlatan vatansever bir eserdir.

Cengiz Aytmatov sıklıkla Kırgızistan'ın ulusal yazarı olarak anılmaktadır. Kenesh Jusupov ve Kasymaly Jantöshev de önde gelen Kırgız yazarlardır. Jantöshev'in Kanybek adlı romanı Kırgızistan'ın en popüler romanlarından biri olarak kabul edilmektedir.
## Tekstil

Geleneksel olarak üretilen keçe halılar, Kırgız halkının en önde gelen sanatlarından biri ve kültürel miraslarının ayrılmaz bir parçasıdır. Aslen göçebe çiftçi kabileler tarafından, taşınabilir konutları olan yurtlar için yapı malzemesi ve dekorasyon olarak kullanılmak üzere yapılan Kırgız kadınları, çoğunlukla yerel koyunların yünlerinden olmak üzere halen çok çeşitli tekstil ürünleri üretmektedir. Eski desenler günümüzde turist ve ihracat pazarına uyarlanmıştır, ancak çoğu evde el yapımı halılar veya keçe kilimler bulunduğu için hala yaşayan bir gelenektir, en yaygın olarak bilinenleri şırdak ve ala kiyiz üretim tarzıdır ve halılara da adını verir. Keçe şırdak minderler genellikle gölge çiftler halinde yapılır, bunlar her sandalyede görülür ve koltuğu doldurur. Günümüzde keçe halılar Kırgızistan'ın iki ilinde elle yapılmaktadır: Narın ve Issık Göl.

Tush kiyiz, Kırgızistan ve Kazakistan'da geleneksel olarak yaşlı kadınlar tarafından bir oğul veya kızın evliliğini anmak için yapılan büyük, özenle işlenmiş duvar asmalarıdır.

Kalpaklar Kırgızların ulusal şapkasıdır ve neredeyse her zaman keçeden yapılır.

Renkler ve tasarımlar Kırgız geleneklerini ve kırsal yaşamı sembolize edecek şekilde seçilmiştir. Çiçekler, bitkiler, hayvanlar, stilize boynuzlar, ulusal tasarımlar ve Kırgız yaşamının amblemleri genellikle bu süslü ve renkli nakışlarda bulunur. Tasarımlar bazen bitirilmesi yıllar alabilen eserin tamamlanmasının ardından sanatçı tarafından tarihlendirilir ve imzalanır. Tuş kiyiz, yurtta çiftin evlilik yatağının üzerine asılır ve Kırgız geleneklerinden duydukları gururu sembolize eder.

## Yerel mutfak
Kırgızistan mutfağı birçok açıdan komşularının mutfağına benzemektedir. Geleneksel Kırgız yemekleri koyun ve at etinin yanı sıra çeşitli süt ürünleri etrafında döner. Pişirme teknikleri ve ana malzemeler, ülkenin göçebe yaşam tarzından güçlü bir şekilde etkilenmiştir. Bu nedenle, çoğu pişirme tekniği gıdanın uzun süreli korunmasına elverişlidir. Koyun eti (kuzu) en sevilen ettir, ancak birçok Kırgız düzenli olarak alamamaktadır.

Kırgızistan birçok farklı millete ve onların çeşitli mutfaklarına ev sahipliği yapmaktadır. Bişkek, Oş, Celal-Abad ve Karakol gibi büyük şehirlerde çeşitli ulusal ve uluslararası mutfaklar bulunabilir. Yollarda ve köylerde, mutfak, yerel halk tarafından hem lezzetli hem de sağlıklı olarak kabul edilen, yağ veya koyun yağı ile bolca tatlandırılmış standart Kırgız yemekleri olma eğilimindedir.

Pilav (*paloo*) Kırgızistan'ın ulusal yemeğidir. Yeşil çay ulusal içecek olarak kabul edilir.

## Gelenekler
Yasadışı olmasına rağmen halen uygulanan gelin kaçırma geleneği mevcuttur.

## Ayrıca bakınız

* Kırgızistan Medyası
* Kırgızistan'da Turizm

## Kaynakça

* Handrahan, Lori. 2004. "Kadın Avı: Kırgızistan'da Gelin Kaçırma." International Feminist Journal of Politics, 6:2 (Haziran), 207-233.
* Kleinbach, Russell. "Kırgız Cumhuriyeti'nde rıza dışı gelin kaçırma sıklığı." Uluslararası Orta Asya Araştırmaları Dergisi. Cilt 8, Sayı 1, 2003, sayfa 108-128.
* ——, Mehrigiul Ablezova ve Medina Aitieva. "Bir Kırgız köyünde evlilik (ala kachuu) için adam kaçırma." Orta Asya Anketi. (Haziran 2005) 24(2), 191-202.

## Dış bağlantılar

* https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/kyrgyzstan/thestory.html 

*Bu makale, http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/kgtoc.html  adresindeki kamu malı Kongre Kütüphanesi Kırgızistan Ülke Çalışması'ndan uyarlanmış bazı metinler içermektedir.*