SMS Yorck

**SMS ''Yorck***, [[İmparatorluk Donanması|Alman İmparatorluk Donanması]] için inşa edilen [[Roon sınıfı kruvazör|*Roon* sınıfı]] [[zırhlı kruvazör]]lerden ikincisi ve sonuncusu idi. İsmini, Prusyalı [[mareşal]] [[Ludwig Yorck von Wartenburg]]'dan aldı. İnşasına 1903 yılında [[Hamburg]]'daki [[Blohm + Voss]] tersanesinde başlandı. 16.241.000 [[Goldmark]]'a mâl olan [[kruvazör]]ün inşası Kasım 1905'te tamamlandı. [[Deplasman (denizcilik)|Deplasmanı]] 9.875 metrik tona çıkabilmekteydi ve dört adet 21&nbsp;cm'lik (8,3 inç) ana [[Ana batarya|bataryalarla]] donatılmıştı. Azamî hızı 20.4 [[knot]] (37,8&nbsp;km/sa; 23,5&nbsp;mph) idi.

Geminin yedi yıllık, kısa bir hizmeti oldu ve ardından görevine son verilerek yedeğe alındı. [[I. Dünya Savaşı]]'nın başlaması üzerine tekrar göreve alındı ve cephe hattı hizmetine geri döndü. 3-4 Kasım 1914'te [[Yarmouth Baskını]]'ndan geri dönerken ağır [[sis]] altında seyir hatası sebebiyle yanlışlıkla Alman [[mayın]] tarlasına girdi. Ağır can kaybı ile gemi hızlıca battı. Ölenlerin sayısı hakkında kaynaklar birbiriyle uyuşmazlık göstermektedir. Facianın ardından geminin komutanı askerî mahkemeye çıkarılarak ihmalden dolayı suçlu bulundu. 1929-1930, 1965 ve son olarak 1982 yıllarında olmak üzere *Yorck*, kademeli olarak parçalandı.

== İnşası ==


*Yorck*, *Ersatz Deutschland* geçici ismiyle sipariş edildi ve [[Hamburg]]'daki [[Blohm + Voss]] tersanesinde 167 inşa numarası ile inşa edildi. 1902 yılında gemi omurgası kızağa kondu ve 14 Mayıs 1904 tarihinde denize indirildi. Donatım çalışmalarının 21 Kasım 1905 tarihinde tamamlanmasının ardından, aynı gün [[İmparatorluk Donanması|Alman İmparatorluk Donanması]]'nda göreve başladı. Geminin Alman İmparatorluk Hükûmeti'ne maliyeti 16.241.000 [[Goldmark]] oldu.

*Yorck*un [[Deplasman (denizcilik)|deplasmanı]] inşa edildiğinde 9.087 metrik tondu ve tam yük ile deplasmanı 9.875 metrik tona çıkabiliyordu. Uzunluğu 126,5 m, genişliği 19,6 m ve ön [[su çekimi]] 7,43 m idi. Dikey vaziyetteki üçlü genleşme tipi buhar motorları ile 17.272 [[beygir gücü|BG]] (12.880&nbsp;kW) güç sağlanmakta ve denemelerde maksimum 20,4 [[knot]] (37,8&nbsp;km/sa; 23,5&nbsp;mph) hız yapılabilmekteydi. *Yorck*, 1.630 ton [[kömür]]le ve 12 kn (22&nbsp;km/sa; 14&nbsp;mph) seyir hızıyla maksimum 5.080 [[deniz mili]] (9.410&nbsp;km; 5.850 mil) uzağa gidebilmekteydi.

İkiz [[Taret|taret kulelerinde]] ikişer adet 21&nbsp;cm'lik (8,3 inç) [[ana batarya]]larla silahlandırılmıştı, bu taret kuleleri gemi üst yapısının ön ve arka kısımlarındaydı. İkincil silahları ise on adet 15&nbsp;cm'lik (5,9 inç) top, on dört adet 8,8&nbsp;cm'lik (3,5 inç) top ve dört adet 45&nbsp;cm'lik (18 inç) su altı [[torpido tüpü]] idi; bunlardan biri pruvada, biri kıçta ve ikisi de geminin yanlarında bulunuyordu.

== Hizmet geçmişi ==
=== Barış zamanı ===
*Yorck*, 14 Mayıs 1904 tarihinde denize indirildi ve 21 Kasım 1905'te Alman Donanması'nda hizmete girdi. Geminin donanmaya tesliminde [[Generalfeldmarschall]] [[Wilhelm von Hahnke]] *"Atasözü der ki; (Si vis pacem, para bellum) Eğer barış istiyorsan savaşa hazırlan... *Yorck*un silahları ve makineleri, sadece demir kalpli ve sağlam iradeli insanlarca işletilmeli, onlar ki Alman halkının büyüklüğü ve onuru için mücadele eden, gerektiğinde hayatlarını hiçe saymayı emir bilen insanlar"* ifadesini kullandı. Donanmaya katılmasından sonra *Yorck*, kruvazör filosunda hizmet verdi. Daha sonra İmparatorluk Donanması'nın amirali olacak olan [[Franz von Hipper]], 1 Ekim 1911'den 26 Ocak 1912'ye kadar *Yorck*un kaptanlığını yaptı.

1913 yılının Mart ayı başlarında donanma, [[Kuzey Denizi]]'ndeki [[Helgoland]] adası yakınlarında manevralarda bulundu. 4 Mart'ın erken saatlerinde [[SMS S178|*S178*]] destroyeri dalgalı denizde formasyondan koptu ve *Yorck*un önüne geçmeye çalıştı. Büyük bir dalgaya kapılan destroyer *Yorck*a çarptı ve *S178*i ortadan ikiye böldü. 83 denizciden ancak 13'ü kurtarılabildi. Bu kazanın ardından görevden uzaklaştırılan *Yorck* Mayıs 1913'te yedek donanmada beklemeye alınırken, mürettebatının çoğu yeni tamamlanan [[muharebe kruvazörü]] [[SMS Seydlitz|*Seydlitz*]]e transfer edildi. O zaman muharebe kruvazörü filosunun vekil komutanı olan Hipper, "*Seydlitz* iyi bir ruha ve yüksek morale, *Yorck*un eski mürettebatından taşınan ruha sahip" diye belirtti. 12 Ağustos 1914 tarihinde *Yorck* tekrar göreve alındı ve III. Keşif Grubuna atandı.

=== Birinci Dünya Savaşı ===

3 Kasım'da *Yorck*, Alman Donanması'nın savaştaki ilk saldırısına katıldı. Öncelikli olarak [[SMS Seydlitz|*Seydlitz*]], [[SMS Moltke (1910)|*Moltke*]], [[SMS Von der Tann|*Von der Tann*]] muharebe kruvazörlerinden ve [[SMS Blücher|*Blücher*]] büyük zırhlı kruvazöründen oluşan [[I. Keşif Grubu]]'na atanarak, grubun gücünü artırdı. I. Keşif Grubu [[Tuğamiral]] Hipper tarafından komuta edilmekteydi. Kısa süre sonra gruba, İngiliz kıyılarındaki [[Yarmouth Baskını|Great Yarmouth'un bombalanması]] emredildi. Dört büyük kruvazör limanı bombalasa da fazla hasar veremedi. Baskında Alman mayın gemilerinin bıraktığı mayınlar sayesinde İngiliz denizaltısı [[HMS D5|*D5*]] battı. [[Helgoland Körfezi]]'ne dönmek üzere ayrılan Hipper'in filosu, yoğun sis ile karşılaştı. Sis, gemilerin [[Wilhelmshaven]]'a girmesini engelledi, bunun üzerine gemiler [[Schillig]] açıklarında demirledi. *Yorck*, 4 Kasım'ın erken saatlerinde Wilhelmshaven'a girmeye çalıştı; fakat mürettebatın seyir hatası sebebiyle mayın arazisine giren gemi iki adet mayına çarptı ve alabora oldu; ağır can kaybı yaşandı.

Kayıp mürettebatın sayısı konusunda basılı kaynaklar arasında farklı görüşler mevcuttur. V. E. Tarrant'ın *Jutland: The German Perspective* kitabında 629 mürettebattan 127'sinin kurtarıldığı belirtilirken, [[Erich Gröner]]'in *German Warships 1815–1945* adlı kitabında 336 ölü sayısından belirtilmektedir. Daniel Butler'in *Distant Victory* adlı kitabı 235 kişinin batma esnasında mahvolduğunu belirtmektedir, *The New York Times* gazetesinde çıkan bir makalede 300'den fazla kayıp ile geminin battığı bilgisi yer almaktadır. Öte yandan *Yorck*un kaptanı Piper, kurtarılanlar arasındaydı. Aralık 1914'te askeri mahkemede sorgulamaya tabi tutuldu; dikkatsizlikten ve emirlere itaatsizlikten dolayı suçlu bulundu. Geminin enkazı 1929-30 yıllarında kısmen hurdaya çıkarıldı. 1965'te daha fazla çalışma yapıldı. 1982 yılında çalışmaların tekrar başlamasıyla gemi enkazının kalanı da kaldırıldı.

== Notlar ==
<references group="Not"/>

== Kaynakça ==
;Özel


;Genel
*Daniel Allen Butler. *Distant Victory* (2006). Westport, CT: Praeger Security International. ISBN 0-275-99073-7.
*Robert Gardiner & Roger Chesneau & M. Eugene Kolesnik. *Conway's All the World's Fighting Ships: 1860–1905* (1979). London: Conway Maritime Press. ISBN 0-85177-133-5.
*Robert Gardiner & Randal Gray & Przemyslaw Budzbon. *Conway's All the World's Fighting Ships: 1906–1922* (1984). Annapolis: [[Birleşik Devletler Deniz Enstitüsü|Naval Institute Press]]. ISBN 0-87021-907-3.
*Erich Gröner. *German Warships: 1815–1945* (1990). Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-790-9.
*Paul G. Halpern. *A Naval History of World War I* (1995). Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 1-55750-352-4.
*Tobias R. Philbin. *Admiral Hipper: The Inconvenient Hero* (1982). John Benjamins Publishing Company. ISBN 90-6032-200-2.
*Jan Rüger. *The Great Naval Game* (2007). Cambridge: [[Cambridge University Press]]. ISBN 0-521-87576-5.
*Gary Staff. *German Battlecruisers: 1914–1918* (2006). Oxford: Osprey Books. ISBN 978-1-84603-009-3.
*V. E. Tarrant. *Jutland: The German Perspective* (1995). Cassell Military Paperbacks. ISBN 0-304-35848-7.
**"The Sinking of Torpedo-boat "S-178""''. Proceedings (Annapolis, MD: United States Naval Institute) 39: 847–848. 1913. (Dergi)