Impatiens

***Impatiens***  Kuzey Yarımküre ve tropik bölgelerde yaygın olarak bulunan 1.000'den fazla çiçekli bitki türünü içeren bir çiçek cinsidir. *Impatiens;* *[[Hydrocera]]* cinsi ile birlikte Balsaminaceae familyasını oluştururlar.

Kuzey Amerika'daki yaygın kullanılan isimler arasında **mücevher otu, bana dokunma, kırçıl otu** ve **sabır** bulunur. Pratik bir kural olarak, "mücevher otu" yalnızca Nearktik türler için kullanılır ve **balsam** genellikle tropikal türlere özgüdür. Britanya Adaları'nda, özellikle *Impatiens walleriana'yı* içeren birçok çeşit ve melez için en yaygın isimler **impatiens** ve **meşgul kertenkele'dir**. "Meşgul kertenkele" Amerikan edebiyatında da bulunur. İstilacı *Impatiens glandulifera,* Birleşik Krallık'ta genellikle **polis kaskı** olarak adlandırılır.

## Tanım

Çoğu *Impatiens* türü, etli sapları olan tek yıllık veya çok yıllık otsu bitkilerdir. Sadece birkaç odunsu tür mevcuttur. Bitki boyu, türe bağlı olarak beş santimetre ile 2,5 metre arasında değişir. Gövdeler genellikle toprakla temas ettiklerinde kök oluştururlar. Yapraklar bütündür ve genellikle dişli veya çiçek dışı nektarlarla kıvrımlıdır. Türlere bağlı olarak yapraklar sulu ya da ince olabilir. Özellikle yaprakların alt tarafında yaprak yüzeyinin üzerinde ve altında küçük hava kabarcıkları tutulur ve bitkiye su altında tutulduğunda belirginleşen gümüşi bir parlaklık verir.

*Impatiens* (Latince "sabırsız") bilimsel adı ve "dokunma bana" genel adı, tohum kapsüllerinin patlayarak açılmasını ifade eder. Olgun kapsüller patlayarak tohumları birkaç metre uzağa fırlatırlar.

## Dağılım
*Impatiens* cinsi Afrika, Avrasya ve Kuzey Amerika'da görülür. İki tür (*Impatiens turrialbana* ve *Impatiens mexicana*) Orta Amerika'nın (güney Meksika ve Kosta Rika) izole bölgelerinde bulunur. Çoğu *Impatiens* türü, Afrika, Madagaskar, Himalayalar, Batı Ghats (güneybatı Hindistan) ve güneydoğu Asya'daki tropikal ve subtropikal dağ ormanlarında bulunur. Avrupa'da yalnızca tek bir *Impatiens* türü (*Impatiens noli-tangere*) doğal olarak bulunur. Bununla birlikte birkaç neofitik tür mevcuttur.

## Tıbbi kullanımlar ve fitokimya
Impatiens, Preparasyon H'nin bazı formülasyonlarında aktif bir bileşen olan bir anti-inflamatuar ve fungisit naftokinon olan 2-metoksi-1,4-naftokinon içerir.

Kuzey Amerika türleri; arı sokmaları, böcek ısırıkları ve ısırgan otu (*Urtica dioica*) döküntülerinin tedavisinde bitkisel ilaçlar olarak kullanılmıştır. Zehirli sarmaşık (*[[Toxicodendron radicans]]*) ile temastan sonra döküntü oluşmasını önlemek için de kullanılırlar. Turuncu mücevher otunun (*I. capensis*) ve sarı mücevher otunun (*I. pallida*) zehirli sarmaşık kontakt dermatitini önlemedeki etkinliği çelişkili sonuçları olmakla birlikte incelenmiştir. 1958'de yapılan bir çalışmada, *Impatiens biflora'nın* sumakla temastan kaynaklanan dermatit için standart tedaviye etkili bir alternatif olduğu bulunmuştur, daha sonraki çalışmalar ise, türün döküntü geliştikten sonra antipruritik etkisinin olmadığını göstermiştir. Bu çelişkileri inceleyen araştırmacılar bunların nedeninin hazırlanma yöntemi ve uygulama zamanlaması olduğunu belirtmektedirler. 2012 yılında yapılan bir araştırma, turuncu mücevher otu ve bahçe mücevher otu (*I. balsamina*) özünün kontakt dermatiti azaltmada etkili olmadığını, topikal olarak uygulanan bitki püresinin ise bunu azalttığını göstermiştir.

## Türler

## Dipnotlar

## Kaynakça

* 
* Forest Herbarium (BKF). 2010. The Encyclopedia of Plants in Thailand, Balsaminaceae in Thailand  (เทียน in Thai)
* Hepper, J.Nigel (Ed) 1982. *Royal Botanic Gardens Kew Gardens for Science & Pleasure.*  London. Her Majesty's Stationery Office. ISBN&nbsp;

## Dış bağlantılar