Francesco Rosi

**Francesco Rosi** (İtalyanca okunuşu:[franˈtʃesko ˈrɔːzi]; 15 Kasım 1922 - 10 Ocak 2015), İtalyan film yönetmenidir. Bireysel ve toplumsal sorunlara birlikte eğildiği filmleriyle uluslararası alanda tanınmıştır. *Il caso Mattei* filmiyle 1972 Cannes Film Festivali'nde Altın Palmiye kazandı.

Rosi'nin filmleri, özellikle 1960'lar ve 1970'lerdeki filmleri, genellikle politik mesajlar taşıyorken, daha sonraki filmlerinin konuları daha az politik yönelimli ve edebiyata daha yakın hâle gelmiştir. 1997 yılına kadar film yönetmeye devam eden Rosi'nin son filmi, ünlü yazar Primo Levi'nin  kitabından uyarlanmıştı.

## Hayatı

Hukuk öğrenimi gördü. Bir ara kitap ressamlığı ve radyo muhabirliği yaptı. İki yıl tiyatroda çalıştıktan sonra Luchino Visconti'nin yardımcısı olarak sinemaya geçti. Bir süre senaryo yazarı ve yönetmen yardımcısı olarak çalıştı; *La terra trema* (1948; Yer Sarsılıyor), *[[Bellissima]]* (1951) ve *Senso* (1954; Günahkâr Gönüller) filmlerinde Visconti'nin asistanlığını yaptı.

Yönettiği ilk film 1952 yapımı *Camicie rosse*' (Kırmızı Gömlekliler) idi. Bunu Robin Hood benzeri kişiliğiyle yola çıkan, mafya ile işbirliğine giden ve tartışmalı bir kişilik olan eşkiya Salvatore Giuliano'nun yaşam öyküsünün anlatıldığı *Salvatore Giuliano* (1962) ve Napoli kentini fon olarak kullandığı *Le mani sulla città* (1963; Şehrin Üzerindeki Eller) adlı filmler izledi. Film eleştirmeni David Shipman, "Sicilya'daki genel manzara ve insanlarla mükemmel bir birliktelik" içeren filmin ... Francesco Rosi'nin uluslararası üne sahip olmasını sağladığını öne sürmüştür. İlk dönem filmlerinde İtalyan yeni gerçekçiliği akımına bağlı kalan Rosi, *C'era una volta...* (1967; Bir Masal Gibi...) adlı filminden sonra, dönemin toplumunu sorgulayan ve bireyin sorunlarına eğilen güçlü yapıtlar verdi.

1970 yılında gerçekleştirdiği *Erkeklere Karşı* ("Uomini contro") filminde, İtalyan ordusundaki subayların, adamlarından çok fazlasını talep ettiği I. Dünya Savaşı sırasında 1916-17 Trentino Cephesi'nde yapılan savaşın saçmalığını ele almıştı. Filmin senaryosu Emilio Lussu'nun Un anno sull'altopiano adlı romanından uyarlanmıştı.

1972'deki *Il caso Mattei* () ve ünlü gangster Lucky Luciano'nun hayatını konu alan 1973 yılındaki *[[Lucky Luciano (film)|Lucky Luciano]]* (Talihli Gangster) filminde bir gazeteci tavrıyla yeraltı dünyası ile ilgili yapımlara yöneldi. *Il caso Mattei* filmiyle 1972 Cannes Film Festivali'nde Altın Palmiye kazandı.

Kurmaca bir öyküden yola çıkan, 1976 yapımı *Cadaveri eccelenti* (Muhteşem Cesetler) ise mafya-devlet-polis ilişkileri üzerine gerçekleştirilmiş bir filmdi. 1979 tarihli *Cristo si è fermato a Eboli* (İsa Eboli'de Durdu) ve 1981'de çektiği *Tre fratelli* (Üç Kardeş) filmlerinde bireyin yaşamla ve toplumsal-siyasal kimliğiyle hesaplaşmasına ağırlık verdi. 1984'te özüne değiştirmeden Carmen operasını değişik bir yorumla perdeye aktardı.

1986'da ise Gabriel García Márquez'in  adlı ünlü romanından uyarladığı *Cronaca di una morte annunciata* () filmiyle çok ses getirdi.

## Ödüller
### BAFTA
British Academy of Film and Television Arts tarafından ödüllendirildi:
* 1983: BAFTA En İyi Yabancı Film Ödülü - *Mesih Eboli'de Durduruldu*
* 1986: En İyi Yabancı Film dalında aday gösterildi - *Carmen*

### Cannes Film Festivali
Cannes Film Festivali'nde ödüllendirildi:
* 1972: Altın Palmiye - *Mattei Olayı*

### Venedik Bienali
* 1963: Altın Aslan - *Şehrin Üzerindeki Eller*
* 2012: Altın Aslan Yaşam Boyu Başarı Ödülü

### David di Donatello Ödülü
* 1965: En İyi Yönetmen - *The Moment of Truth*
* 1976: En İyi Yönetmen - *Şanlı Corpses*
* 1976: En İyi Film - *Illustrious Corpses*
* 1979: En İyi Yönetmen - *Mesih Eboli'de Durduruldu*
* 1979: En İyi Film - *Mesih* *Eboli'de Durduruldu*
* 1981: En İyi Yönetmen - *Üç Kardeş*
* 1981: En İyi Senaryo - *Üç Kardeş*
* 1985: En İyi Yönetmen - *Carmen*
* 1981: En İyi Film - *Carmen*
* 1985: En İyi Sinematografi - *Carmen*
* 1997: En İyi Film - *Ateşkes*
* 1997: En İyi Yönetmen - *Ateşkes*

### Moskova Uluslararası Film Festivali
* 1979: Grand Prix - *Mesih Eboli'de* *Durduruldu*

### Gümüş şerit
Sindacato Nazionale Giornalisti Cinematografici Italiani tarafından Nastro d'Argento (Gümüş Kurdele) ile ödüllendirildi:
* 1959: En İyi Orijinal Film - *Meydan Okuma*
* 1963: En İyi Yönetmen - *Salvatore Giuliano*
* 1981: En İyi Yönetmen - *Üç Kardeş*
* 2014: Yaşam Boyu Başarı Ödülü

### En İyi Yabancı Film Akademi Ödülü
* 1981 : En İyi Uluslararası Film Akademi Ödülü adaylığı - *Three Brothers*

### Berlin Film Festivali
Berlin Uluslararası Film Festivali'nde ödüllendirildi:
* 1962 : En İyi Yönetmen dalında Gümüş Ayı Ödülü - *Salvatore Giuliano*
* 2008: Altın Ayı Onur Ödülü

### BIF (Bari Uluslararası Film Festivali)
* 2010: Sanatsal mükemmellik için "Premio Federico Fellini Ödülü"

## Onur ödülleri
*  * 1995: Cavaliere di gran croce dell'Ordine al merito della Repubblica Italiana (İtalya Cumhuriyeti Liyakat Nişanı - Büyük Haç Şövalyesi)
*  * 1987: Grande ufficiale dell'Ordine al merito della Repubblica Italiana (İtalya Cumhuriyeti Liyakat Nişanı - Büyük Subay)
*  * 2009: Officier de la Légion d'honneur (Légion d'honneur Subayı)

## Filmografi
### Yönetmen
Rosi, Goffredo Alessandrini'nin Kırmızı Gömlekler filmindeki bazı sahnelerden başlayarak 20 film yönetti. Son filmi 1997'deki *The Truce* idi.

* 1952 – *[[Kırmızı Gömlekler (film)|Red Shirts]]* (Camicie rosse)
* 1956 – *[[Kean (film, 1956)|Kean]]* (Kean – Genio e sregolatezza), co-directed with Vittorio Gassman.
* 1958 – *[[La sfida|The Challenge]]* (La sfida)
* 1959 – *[[The Magliari]]* (I magliari)
* 1962 – *[[Salvatore Giuliano (film)|Salvatore Giuliano]]*
* 1963 – *[[Hands over the City]]* (Le mani sulla città)
* 1965 – *[[Il momento della verità|The Moment of Truth]]* (Il momento della verità)
* 1967 – *[[More than a Miracle]]* (C'era una volta...)
* 1970 – *[[Many Wars Ago]]* (Uomini contro)
* 1972 – *[[The Mattei Affair]]* (Il caso Mattei)
* 1973 – *[[Lucky Luciano (film)|Lucky Luciano]]*
* 1976 – *[[Muhteşem Cesetler]]* (Cadaveri eccellenti)
* 1979 – *[[Mesih Eboli'de Durduruldu]]* (Cristo si è fermato a Eboli)
* 1981 – *[[Three Brothers (film, 1981)|Three Brothers]]* (Tre fratelli)
* 1984 – *[[Carmen (film, 1984)|Carmen]]*
* 1987 – *[[Chronicle of a Death Foretold (film)|Chronicle of a Death Foretold]]* (Cronaca di una morte annunciata)
* 1989 – *[[12 registi per 12 città]]*, a collaboration work with 11 other directors.
* 1989 – *[[The Palermo Connection]]* (Dimenticare Palermo)
* 1992 – *[[Neapolitan Diary]]* (Diario napoletano)
* 1997 – *[[The Truce (film, 1997)|The Truce]]* (La tregua)

### Yazar

* *[[Bellissima (film)|Bellissima]]* (1951)
* *[[The City Stands Trial]]* (1952)
* *[[Racconti romani]]* (1955)
* *[[The Bigamist (film, 1956)|The Bigamist]]* (1956)

### Yönetmen ve senarist
; Orijinal senaryolar

* *[[La sfida]]* (1958)
* *[[The Magliari]]* (1959)
* *[[Salvatore Giuliano (film)|Salvatore Giuliano]]* (1962)
* *[[Hands over the City]]* (1963)
* *[[The Moment of Truth (film)|The Moment of Truth]]* (1964)
* *[[More Than a Miracle]]* (1967)
* *[[Mattei Olayı]]* (1971)
* *[[Lucky Luciano (film)|Lucky Luciano]]* (1973)
* *Diario napoletano* (1992)

; Orijinal olmayan senaryolar
**Kean – Genio e sregolatezza* (1956, Alexandre Dumas and Jean-Paul Sartre'dan esinlenerek)
* *[[Many Wars Ago]]* (1970, Emilio Lussu'nun eserinden uyarlanmıştır)
* *[[Muhteşem Cesetler]]* (1976, Leonardo Sciascia'nın romanından)
* *[[Christ Stopped at Eboli]]* (1979, Carlo Levi tarafından yazılan aynı isimli romandan uyarlanmıştır)
* *[[Three Brothers]]* (1981, Andrei Platonov'un "Üçüncü Oğul" hikâyesinden uyarlanmıştır)
* ** (1984, Georges Bizet'nin operasından uyarlanmıştır)
* *[[Chronicle of a Death Foretold]]* (1987, Gabriel García Márquez'in romanından uyarlanmıştır)
* *[[The Palermo Connection]]* (1990, Edmonde Charles-Roux'nın aynı isimli romanından uyarlanmıştır)
* *[[The Truce (film, 1997)|The Truce]]* (1997, Primo Levi'nin aynı isimli romanından uyarlanmıştır)

## Tiyatro
### Yönetmen
* *Bir Hanım Arkadaşın Anısına* (Giuseppe Patroni Griffi, 1963)
* *Napoli Milyoneri* (Eduardo De Filippo, 2003)
* *İçimizdeki Sesler* (Eduardo De Filippo, 2006)
* *Filumena Marturano* (Eduardo De Filippo, 2008)

## Hakkındaki eserler
* 

## İlgili yayınlar
* Gieri, M. (1996), "Şehrin Üzerindeki Eller: Siyasi İddianame ve Sosyal Sorumluluk Olarak Sinema"
* 
* 
* 
* 
* 

## Dış bağlantılar

* 
* 
* 
* *[[The Hollywood Reporter]]*'dan Rosi ile Soru-Cevap 
* *Senses of Cinema'dan* Francesco Rosi'nin Biyografisi 
* Francesco Rosi Üzerine Edebiyat 
* Francesco Rosi, 1922-2015  - Rosi'nin ölüm haberi, BFI.
* ROSI, Francesco  treccani.it Film Ansiklopedisi'nde (2004) (Kaynakça ile) 

## Kaynakça