İğnatyüs Maloyan

**Ignatius Maloyan**, ICPB (, 8 nisan 1869 - 11 haziran 1915), 1911’den 1915’e kadar Mardin Ermeni Katolik Başepiskoposu olarak görev yapmış Ermeni Katolik piskopostur. İslam’a geçiş çağrılarını defalarca reddetmesinin ardından, Osmanlı Jandarması tarafından, özellikle 1915 Diyarbekir Vilayeti soykırımı bağlamında, Mehmed Reşid’in yönetimi altında işkence edilerek öldürüldü. Maloyan, 2001 yılında Papa II. Jean Paul tarafından şehit olarak aziz ilanı sürecinin ilk adımı olan kutluluk ilanı mertebesine yükseltildi. 2025 yılında Papa Francesco, onun aziz ilanı sürecini onayladı. Maloyan, 19 ekim 2025 tarihinde aziz ilan edilecektir.

## Hayatı
Shoukrallah Maloyan, 1869 yılında Ermeni bir ailede dünyaya geldi. On dört yaşındayken, mahalle papazı tarafından Ermeni Katolik Katedrali’ne gönderildi; bu katedral Bzoummar, Lübnan’da yer almaktadır. İlahiyat eğitimini 6 ağustos 1896 tarihinde tamamladı ve Aziz Antakyalı Ignatius’un onuruna **Ignatius** dini adını benimsedi. 1897-1910 yılları arasında Maloyan, Ermeni Katolik İskenderiye Episkoposluğu’nda cemaat papazı olarak İskenderiye ve Kahire şehirlerinde görev yaptı. 1904 yılında Maloyan, Kostantiniyye’de Ermeni Katolik Patriği Paul Petros XII Sabbaghian’a yardımcı olarak hizmet vermeye başladı. Tarihçi Charles A. Frazee’ye göre, Patrik selefinin politikalarını sürdürmeyi tercih etmiş ve Türk ile Kürtler tarafından cemaatine yönelik gerçekleştirilen katliamları protesto etmemiştir; bunun yerine hayatta kalanlara insani yardım sağlamaya odaklanmıştır.

Ancak 1908 Jön Türk Devrimi’nin ardından, bazı Katolik Ermeniler tarafından “değersiz bir piskopos” olarak nitelendirilen Patrik, eleştirilerin hedefi hâline geldi. Çatışmadan kaçınma arzusu taşıyan Patrik Paul Petros, ağustos 1910’da Papa X. Pius’a istifasını sundu.

Bunun üzerine Ermeni Katolik Kilisesi Ulusal Konseyi toplandı ve 23 nisan 1911 tarihinde Adana Piskoposu’nu oybirliğiyle Paul Petros XIII Terzian olarak seçti. Pallium almak üzere Vatikan’a yaptığı ziyarette, Patrik’e boş olan Episkopal makamlar için piskoposları, Patrik tarafından önerilen ve İnanç Yayma Cemaati tarafından onaylanan bir isim listesinden Papa X. Pius’un seçeceği bildirildi. Papa ayrıca Ermeni Katolik piskoposlarını, “Kiliselerinin karşı karşıya olduğu zorlukları görüşmek üzere” Roma’ya davet etti.

Ermeni Katolik muhaliflerin ve Osmanlı Devleti’nin tüm çabalarına rağmen, Patrik Paul Petros XIII, 15 ekim 1911 tarihinde Roma’da 13 piskoposun katılımıyla Sinod’u topladı. Sinodun kararları, Osmanlı Hükûmeti ve laik cemaatin yetkileri pahasına, Ermeni Katolik ruhban sınıfının bağımsızlığını ve yönetsel rolünü büyük ölçüde güçlendirdi. Bu sürecin ardından, Rahip Maloyan 22 ekim 1911 tarihinde Roma’da Mardin Başepiskoposu olarak takdis edildi.

Yatırım Tartışması’nın 20. yüzyıldaki bir yeniden tezahürü niteliğinde, hem Ermeni Katolik Kilisesi Ulusal Konseyi hem de Sultan V. Mehmed, Osmanlı İmparatorluğu dışında bir Sinod toplanması ve piskoposların hükûmet onayı alınmaksızın takdis edilmesine misilleme olarak, Patrik Paul Petros XIII’ün görevden alındığını ilan etti. Yerine, Malatya Piskoposu Hatchadourian, patriklik makamına *locum tenens* (geçici patrik vekili) olarak atandı ve İstanbul’daki patriklik resmî konutuna yerleşti. Papa X. Pius her ne kadar yeni “Patrik”i derhâl görevden aldığını ilan etmiş olsa da, Osmanlı Hükûmeti rakibini desteklediği sürece Vatikan, Patrik Paul Petros XIII’ü görevine iade edemedi.

Bu nedenle Başepiskopos Maloyan,Bâb-ı Âli Baskını sonrasında İmparatorluk fiilen tek parti rejimine dönüşmüş ve İttihat ve Terakki Cemiyeti siyasi partisinin önde gelen isimleri olan Üç Paşalar tarafından yönetilir hâle gelmişken, başepiskoposluk bölgesine ulaştı. Mardin’deki Ermeni Katolik cemaatini kargaşa içinde buldu. Maloyan, düzeni yeniden tesis etmeye çalıştı ve aynı zamanda Kutsal Kalp’e olan bağlılığı teşvik etti.

Charles E. Frazee’ye göre, “Yaklaşık 140.000 mensubu bulunan Ermeni Katolik Kilisesi, I. Dünya Savaşı dönemine saflarında derin bir bölünmeyle girdi. Her Patrik’in hem ruhban sınıfı hem de laikler arasında kendi yandaşları vardı ve uzlaşma uzak görünüyordu. Tüm Ermeniler arasında Katolikler Osmanlı Hükûmeti’ne en sadık olanlar olmasına rağmen, onları bekleyen soykırımdan muaf tutulmadılar.”

## Ölümü
1915 yazında Diyarbakır Valisi Reşit Bey Mardin'de Ermeni soykırımını başlattı. Mardin Emniyet Müdürü Mahmduh Bey'in talimatıyla Başepiskopos Maloyan, Başpiskoposluğunun neredeyse tüm din adamları ve müminleriyle birlikte zorla çöle sürgüne ve ölüm yürüyüşe götürdü. Sürgün edilenler koluna Şeyhan yakınlarındaki Aderçek'e kadar eşlik edildi, burada sayılarından 100'ü Türk birlikleri tarafından yakındaki mağaralara götürüldü ve öldürüldü.

Başepiskopos Maloyan, rahiplerinin ve müminlerinin gözleri önünde katledildiğini izlerken Memduh Bey tarafından İslam'ı seçerse hayatının bağışlanacağını söyledi. Başepiskopos önce salt medeni meselelerde padişaha bağlılık yemini etti, ancak "Size söyledim, inancım ve dinim uğrunda yaşayıp öleceğim. Tanrım ve Rabbimin Haçı ile gurur duyuyorum" diye ekledi. Bu, sütuna Diyarbakır'dan yaklaşık dört saat uzaklıkta bir vadiye gitmesini emreden Memduh Bey'i öfkelendirdi. Orada, 10 Haziran'da, kalan 200 sürgün öldürüldü ve Başepiskopos Maloyan, Memduh Bey tarafından bizzat idam edildi. Yerel Kürt nüfusu toplandı ve benzine bulanana ve yakılana kadar beş saat boyunca dokunulmadan kalan kurbanların cesetlerinden kıyafetleri çıkardı ve çaldı.

## Mirası

Başepiskopos Ignatius Maloyan, 7 ekim 2001 tarihinde Aziz Petrus Bazilikası’nda Papa II. Jean Paul tarafından taziz mertebesine yükseltildi. 1991 Körfez Savaşı sırasında Musul’da Jacques Rhetoré’ye ait, daha önce kaybolmuş olan anıların yeniden gün yüzüne çıkması, Maloyan’ın şehitliğiyle ilgili kanıtları önemli ölçüde güçlendirmiştir. Bununla birlikte, Vatikan’ın taziz törenini 11 Eylül saldırıları gibi El-Kaide bağlantılı cihatçı saldırıların hemen ardından gerçekleştirmeyi tercih etmesi, büyük olasılıkla bir tesadüf değildir.

Tören vesilesiyle yaptığı vaazda Papa II. Jean Paul şöyle dedi:

Vatikan Şehir Devleti, kutlu Ignatius Maloyan’ın şehadetinin yüzüncü yılını anmak üzere 2 eylül 2015 tarihinde bir anma pulu yayımladı.

Tanrı’nın Hizmetkârı unvanına sahip Kapusen rahibi, Lübnanlı Leonard Melki, Başepiskopos Maloyan ile aynı konvoyda sürgün edilmiş ve Şeyhan Mağaraları’nda onunla birlikte şehit edilmiştir. Melki, 4 haziran 2022 tarihinde Beyrut’ta Papa Francesco tarafından taziz mertebesine yükseltilmiştir.

31 mart 2025 tarihinde Papa Francesco, Azizlik Sebepleri Dikasteri’nin bir kararını yayımlayarak Ignatios Shukrallah Maloyan’ın aziz ilan edileceğini duyurdu. Maloyan, 19 ekim 2025 tarihinde Papa XIV. Leo tarafından aziz ilan edilmiştir.

## Kaynaklar
* "ՄԵԾ ԵՂԵՌՆԻ ՆԱՀԱՏԱԿ ԻԳՆԱՏԻՈՍ ԱՐՔ. ՄԱԼՈՅԱՆ (Archbishop Ignatius Maloyan, Martyr of the Great Calamity)." *Azg*. October 18, 2001.
* Saints and Blesseds of the Armenian Catholic Church
* vatican.va Entry on Blessed Ignatius Maloyan 

## Notlar