Luis Buñuel

**Luis Buñuel Portolés** (22 Şubat 1900, Calanda - 29 Haziran 1983), sürrealist İspanyol yönetmen ve senaristtir. Otoriteler tarafından sinema tarihinin en etkili yönetmenlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

## Hayatı
1900'de İspanya'nın Aragón eyaletine bağlı Calanda'da doğdu. Madrid Üniversitesi'ne girmeden önce Zaragoza'da bulunan Colegio del Salvador'da oldukça ağır bir cizvit eğitimi aldı. Madrid Üniversitesi'nde doğal bilimler ve ziraat okurken daha sonra mühendislik, en sonunda da psikoloji bölümüne geçti. Burada Salvador Dali ve Federico Garcia Lorca ile tanıştı. Sinema eğitimi almak için avangard deneyimlerin boy gösterdiği 1920'lerin Paris'ine gitti. "Mauprat" filminde Jean Epstein'ın, "La Sirène des Tropiques" filminde ise Mario Nalpas'ın asistanlığını yaptı. 1929'da Salvador Dali ile birlikte içinde bir kadının gözbebeklerinin bir ustura ile kesildiği ünlü sahneyi barındıran gerçeküstücü bir klasik olan *[[Bir Endülüs Köpeği]]* adlı filmi gerçekleştirdi.

1930'da Marquis de Sade'ın Sodom'un 120 Günü adlı eserinden izler taşıyan Altın Çağ'ı çekti. Filme Salvador Dali ile birlikte başlamayı planlamıştı ancak yaşanan anlaşmazlık nedeniyle yalnız çekmek durumunda kaldı. Katolizmi hedef aldığı söylenen film, büyük skandala yol açtı ve gösterimi yasaklandı. Film üzerindeki yasak ancak 1980 yılında ortadan kalktı.

Bu filmi, çekmesinden iki yıl sonra Las Hurdes bölgesindeki yoksulluğu gözler önüne seren bir belgesel olan *[[Las Hurdes, tierra sin pan|Ekmeksiz Toprak]]* filmini çekti. 1936'da iç savaşın başlamasına yakın, değişen politik iklimi anlatan bir belgesel olan España 1936 (İspanya 1936) filminin senaryosuna katkıda bulundu ve yapımcılığını üstlendi.

1939'da iç savaş sırasında ABD'ye gitti ve çeşitli belgeseller çekti. 1947'de Meksika'ya geçti ve burada Meksikalı kenar mahalle çocuklarının yaşamını anlattığı filmi olan *[[Los Olvidados]]*'u çekti. Bu film ona Cannes Film Şenliği'nde en iyi yönetmen ödülünü kazandırdı. 1955'e kadar uluslararası düzeyde ön plana çıkacağı 14 film çekti. 1955'te Fransa'ya döndü ve onu sinema sanatının merkezine yerleştirecek olan üç ortak yapıma imza attı. 1961'de İspanyol hükûmeti tarafından Viridiana'yı çekmesi için İspanya'ya davet edildi. Film, içinde barındırdığı kilise karşıtı öğeler nedeniyle İspanya'da büyük tepkilere yol açtı ve ülkede gösterimi yasaklandı. Geri kalan hayatını İspanya dışında geçirdi. 1954 senesinde kendine has Robinson Crouse'u çekti. 1951 yılında *[[Susanna]]* adlı filmi çekti ve bu film çok tutulmadı. 1953'te "El" adlı tanınmış filmi çekmiştir. 1956 yılında Simone Signoret'in başrolü oynadığı *[[La mort en ce jardin]]*'i çekti. 1959 senesinde Francisco Rabal'ın başrolü oynadığı dram filmi *[[Nazarín]]*'i çekti. 1962 senesinde gizemli ve dram filmi olan esrarengiz El Angel Exterminador'u çekti ve bu filmi de ses getirdi. 1964 senesinde Le Journal D' Une Femme De Chambre'yi çekti. 1967'de ise birçok ödül kazandığı ve tüm dünyada ses getiren güzel oyuncu Catherine Denevue ile Bella De Jour'u çekmiştir. 1970 senesinde ise *[[Tristana]]* adlı filmi çekti ve bu film de çok ses getirdi. İspanya iç savaş dönemi kölelik üzerine yapılmış bir filmdir. Başrolleri Fernando Rey ve Catherine Denevue paylaşmıştır. Bu filmden sonra 1972 senesinde "Burjuvazinin Çekiciliği" adlı filmde, burjuva kesimin bir türlü yemek yiyemediklerini anlatmıştır. Bu filmde de yine vazgeçmediği oyuncu Fernando Rey oynamaktadır. 1977 yılında "Arzunun O Belirsiz Nesnesi" adlı filmi çekerek sinemayı bıraktı. Fernando Rey yine başrolü oynamıştır. 1983'te Meksiko'da öldü.

Hayatını anlatan otobiyografik kitabı "Mon Dernier Soupir", *Son Nefesim* (ISBN 978-975-53345-7-8) ismiyle Türkiye'de de yayımlandı.

## Gerçeküstücülük
Buñuel'in filmleri gerçeküstücülük açısından en önemli ve ünlü filmlerdir. İlk filmi olan ve senaryosunu Salvador Dali ile birlikte yazdığı *Un Chien Andalou'<nowiki/>*da; ve ikinci filmi olan *L'Age d'Ôr*'da katışıksız bir gerçeküstücü biçimde dinî ve resmî otoritelere göndermelerde bulundu ve büyük eleştirilere maruz kaldı.

## Filmleri
### Yönetmen

### Senarist

### Yapımcı
* 1929 Un chien andalou / Bir Endülüs Köpeği
* 1932 Las Hurdes / Ekmeksiz Toprak
* 1935 La Hija de Juan Simón, La / Juan Simon's Daughter
* 1936 ¿Quién me quiere a mí? / Who Loves Me?
* 1936 ¡Centinela, alerta!
* 1936 España 1936 / Madrid 1936
* 1970 Tristana

### Ödüller
* 1950 *Susana* Cannes Film Festivali - En İyi Öncü Film
* 1951 *Los Olvidados / Unutulmuşlar* Mexico Akademi Ödülleri - Golden Ariel + Silver Ariel (En İyi Yönetmen + En İyi Orijinal Hikâye + En İyi Senaryo)
* 1951 *Los Olvidados / Unutulmuşlar* Cannes Film Festivali - En İyi Yönetmen
* 1956 *Las Aventuras de Robinson Crusoe / Robinson Crusoe* Academy Awards, Mexico - Golden Ariel+Silver Ariel (En İyi Yönetmen + En İyi Senaryo))
* 1959 *Nazarin* Cannes Film Festivali - Jüri Özel Ödülü
* 1960 *La Joven* Cannes Film Festivali - Özel Mansiyon
* 1961 *Viridiana* Cannes Film Festivali - Altın Palmiye
* 1961 *Nazarín* - Bodil - En İyi Avrupa-Dışı Film
* 1963 *El Ángel Exterminador / Mahvedici Melek* Bodil - En İyi Avrupa-Dışı Film
* 1965 *Simón del Desierto* Venedik Film Festivali - FIPRESCI Ödülü + Özel Jüri Ödülü
* 1967 *Belle de Jour* Venedik Film Festival - Altın Aslan, Pasinetti Ödülü
* 1968 *Belle de Jour* Bodil - En İyi Amerika-Dışı Film
* 1968 *Belle de Jour* Fransa Sinema Eleştirmenleri Sendikası - Eleştiri Ödülü - En İyi Film
* 1969 *La Voie Lactée* Berlin Uluslararası Film Festivali - FIPRESCI Ödülü + Onor Mansiyonu + Interfilm Ödülü
* 1972 *Le Charme Discret de la Bourgeoisie / Burjuvazinin Gizli Çekiciliği* Amerikan Akadaemi Ödülleri (Oscar), En İyi Yabancı Film
* 1973 *Le Charme Discret de la Bourgeoisie / Burjuvazinin Gizli Çekiciliği* Fransa Sinema Eleştirmenleri Sendikası - Eleştiri Ödülü, En İyi Film
* 1973 *Le Charme Discret de la Bourgeoisie / Burjuvazinin Gizli Çekiciliği* NSFC Ödülü - En İyi Yönetmen
* 1974 *Le Charme Discret de la Bourgeoisie / Burjuvazinin Gizli Çekiciliği* BAFTA Film Ödülü - En İyi Senaryo
* 1975 *Le Fantôme de la Liberté* İtalyan Ulusal Sinema Gazetecileri Sendikası - Gümüş Kurdele - En İyi Yönetmen (Yabancı Film)
* 1977 *Cet Obscur Objet du Désir / Arzunun O Belirsiz Nesnesi* NBR - En İyi Yönetmen
* 1978 *Cet Obscur Objet du Désir / Arzunun O Belirsiz Nesnesi* NSFC - En İyi Yönetmen
* 1982 *Venice Film Festival* - Kariyer Ödülü - Altın Aslan

## Dış bağlantılar

* Bunuel filmleri eleştirileri
* Bunuel hakkında Türkçe bilgi
* Luis Buñuel Biyografisi
* www.brain-juice.com