Rusya'da sıkıyönetim

**Rusya'da sıkıyönetim** (Rusça: Военное положение в России; *Voennoye polojeniye v Rossii*) Rus hukukunda dış saldırı veya tehdidi koşullarında getirilen özel bir yasal rejim olarak tanımlanmaktadır. Bu yönüyle sıkıyönetim darbe girişimi, huzursuzluk veya felaket gibi iç tehdit durumlarında devreye giren olağanüstü hâlden farklılık göstermektedir. Sıkıyönetim, aynı zamanda çatışmaların patlak vermesi ile sona ermesi arasındaki süreyi ifade eden bir terim olan savaş durumundan da ayrılmalıdır. Rusya'da sıkıyönetimin getirilmesi ve kaldırılmasına ilişkin prosedür, "*Sıkıyönetim Hakkında*" federal anayasa kanununda (2002) tanımlanmaktadır. Modern Rusya'da sıkıyönetim, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sırasında, o zamana kadar tüm devlet aygıtı tarafından tek taraflı olarak Rusya'nın yeni federal bölümleri olarak ilan edilen Ukrayna'nın ilhak edilen bölgelerinde 19 Ekim 2022'de uygulandı.

## Tarihçe
Rus hukuku, sıkıyönetim ile koruma, gelişmiş ve olağanüstü hal arasında ayrım yaptı. Rus İmparatorluğu'nun (aynı zamanda 1920'lerde SSCB'nin) hukuk literatüründe sıkıyönetim, genellikle kamu yönetimi bağlamında kamu düzeninin korunması olarak değerlendirilen polisin "koruma" kavramıyla tanımlanıyordu.

Rus İmparatorluğu'nda savaş zamanında devletin savaş alanına bitişik sınır bölgelerinde sıkıyönetim ilan edilirdi. Barış zamanında, hükûmetin emrine itaatsizlik gösteren veya düzeni sağlamak için özel katı tedbirlerin gerekli görüldüğü il veya şehirlerde de sıkıyönetim ilan edilebilirdi. Örnek: 1905'te Polonya Krallığı, Sumi İlçesi (Harkov Oblastı).

Sovyetler Birliği'nde sıkıyönetim, anayasanın 49. maddesinin "t" fıkrası uyarınca, "SSCB'nin savunması yararına veya kamu düzeninin ve devlet güvenliğinin korunması amacıyla" maddesinde belirtildiği üzere yalnızca SSCB Yüksek Sovyeti Başkanlığı tarafından ilan edilebiliyordu. Buna göre, sıkıyönetim ilan edilirken devlet yetkililerinin savunma, kamu düzeni ve devlet güvenliğine ilişkin tüm görevleri, askeri komuta ve kontrol organlarına, askeri konseylere ve SSCB Silahlı Kuvvetleri komutanlığına devredilirdi.

1941-1945'teki Büyük Vatanseverlik Savaşı yıllarında, SSCB Anayasası'nın 49. maddesinin "p" fıkrasına dayanarak, SSCB Yüksek Sovyeti Prezidyumu kararnameleri ile aşağıdaki bölgelerde sıkıyönetim art arda ilan edildi ve savaşın sonuna kadar iptal edilmedi:

* 22 Haziran 1941, Moskova, Leningrad ve SSCB'nin Avrupa kısmındaki çoğu oblast, bölge ve cumhuriyet;
* Ağustos 1942'de Güney Kafkasya'nın Karadeniz ve Hazar kıyılarındaki bazı şehirleri;
* Eylül 1942, Gürcistan SSC, Azerbaycan SSC ve Ermenistan SSC;
* Nisan 1943, SSCB'nin tüm demiryolları;
* Mayıs 1943, deniz ve nehir taşımacılığı.

Bu sıkıyönetimlerden sonra, Rusya'da 2022 yılına kadar herhangi bir sıkıyönetim ilan edilmemiştir. 19 Ekim 2022'de Krasnodar Krayı ile Belgorod, Bryansk, Voronej, Kursk, Rostov Oblastları'nda sıkıyönetim ilan edildi.

## İlan ve iptali
Rusya'nın tamamında veya belirli bölgelerde sıkıyönetim, radyo ve televizyon tarafından derhal yayınlanması ve resmi olarak ilan edilmesi gereken bir başkanlık kararnamesiyle getirilmektedir. Ayrıca, devlet başkanının sıkıyönetim ilanını hemen Federasyon Konseyi'ne ve Devlet Duması'na bildirmesi gerekir. Federasyon Konseyi, 48 saat içinde bir başkanlık kararnamesini onaylayıp onaylamayacağına karar verir ve kararname onaylanmazsa, geçerliliğini kaybeder. Sıkıyönetim uygulamasının temel gerekçesi, Rusya'ya karşı bir saldırganlık veya bunun acil tehdidi olarak kabul edilir. İlgili kanun, saldırganlığa atıfta bulunmaktadır:

* Nerede olursa olsun, yabancı birliklerin işgali veya yabancı birliklerin Ruslara saldırısı;
* Yabancı birliklerin bombardımanı veya Rusya'ya karşı başka silah kullanımı;
* Saldırgan silahlı grupların yabancı devletler tarafından Rusya'ya gönderilmesi;
* Rus limanlarının veya kıyılarının yabancı birlikler tarafından abluka altına alınması;
* Yabancı bir devletin topraklarını Rusya'ya saldırmak için kullanmasına izin vermesi.

Kanun, yabancı bir devletin uluslararası hukuku ihlal eden ve doğrudan saldırıya hazırlığa işaret eden eylemlerini doğrudan saldırı tehdidi olarak kabul etmektedir. Örnek olarak, kanunda savaş ilanı da bir gerekçe olarak verilmiştir.

Sıkıyönetimin getirilmesi, aynı zamanda bölgesel savunmanın seferber edilmesini ve örgütlenmesini de içerir. Saldırganlığın püskürtülmesi veya tehdidinin ortadan kaldırılmasından sonra sıkıyönetim iptal edilir.

## İzin verilen sınırlamalar
Kanun, sıkıyönetim koşullarında (ve gerekirse öncesinde) getirilebilecek iki grup kısıtlama öngörmektedir. Sıkıyönetim döneminde Rusya Federasyonu Başkanlığı seçimleri yapılamaz.

### Sıkıyönetim bölgesinde getirilen kısıtlamalar
Sıkıyönetimin uygulandığı bölgelerde getirilen kısıtlamalar şunları içerir:

* Kritik altyapı ve tehlikeli tesislerin özel işletimi;
* Önemli nesnelerin ve insanların tahliyesi;
* Kamu düzeninin, kritik altyapının ve diğer önemli tesislerin korumasının güçlendirilmesi;
* Giriş, çıkış ve hareket özgürlüğünün kısıtlanması, aramalar, ikamet yeri seçiminin kısıtlanması;
* Sokağa çıkma yasağı;
* İletişim alanında askeri sansür;
* Eyalet ve yerel otoritelerde artan gizlilik;
* Silah, tehlikeli madde, uyuşturucu ve alkol satışının kısıtlanması, bunların vatandaşlardan geçici olarak geri çekilmesi;
* Miting ve grev yasağı;
* Ülkenin güvenliğini zayıflatacak kamu, uluslararası veya yabancı kuruluşların yasaklanması;
* Savunma ihtiyaçları, tahrip edilen tesislerin onarılması ve yangınlar ve salgın hastalıklarla mücadele için zorunlu çalıştırma;
* Tazminat verilmesiyle birlikte özel mülkiyete el konulması;
* Güvenilmez vatandaşların ve saldırgan ülkelerin vatandaşlarının tutuklanması (yalnızca doğrudan saldırı durumunda ve isyanları önlemek için geçerlidir).

### Genel kısıtlamalar
Sıkıyönetim uygulanmadığında dahi getirilebilecek genel kısıtlamalar şunları içerir:

* Mülk devri de dahil olmak üzere ekonomik faaliyetin kısıtlanması;
* Bilgi arama ve dağıtımının kısıtlanması;
* Kuruluşların mülkiyetinin değişmesi;
* Çalışma saatlerinde değişiklik. Gönüllü istihdam sisteminin kaldırılması ve zorunlu çalışma yükümlülüğünün getirilmesi (14 yaşın üzerindeki tüm vatandaşlar için).

Koşullar ne olursa olsun, iletişim ve kitle iletişim araçları kullanılarak iletilen her türlü bilgi, çift kullanımlı bilgi olarak tanımlanabilir (içeriğin ayrıntı düzeyi, askeri sansür otoriteleri tarafından belirlenir). Genellikle barış zamanında kovuşturulmayan, ancak mevcut sıkıyönetim rejimi altında işlenen böyle bir eylem, kasıtsız vatana ihanet suçlamasının bir nedeni olarak düşünülebilir (eğer bu ciddi sonuçlara yol açmadıysa, o zaman böyle bir eylem bir girişim olarak kabul edilir).

Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, Rusya'nın yeni 2022 savaş sansürü yasalarını harekete geçirdi. Bu yasalar, Rus Silahlı Kuvvetleri hakkında "güvenilmez bilgilerin" yayılmasına yönelik idari (31-FZ sayılı kanun, 62-FZ sayılı kanun) ve cezai (32-FZ sayılı kanun, 63-FZ sayılı kanun) cezaları düzenler ve diğer Rus devlet kurumları ve bunların faaliyetlerinin, Rus ordusunun ve diğer Rus devlet kurumlarının "itibarını zedelemeyi" ve Rusya'ya karşı yaptırım çağrılarını yasaklar.

## Düzen yönetimi
Sıkıyönetimin getirilmesiyle birlikte seçim ve referandum yapılmaz ve seçilmiş iktidar organlarının, yerel yönetimlerin ve otoritelerin yetkileri otomatik olarak genişletilir.

Sıkıyönetim sağlayacak ana yetkiler, Rusya devlet başkanının elinde toplanmıştır. Rusya hükümeti, esas olarak teknik işlevleri yerine getirir, ayrıca sıkıyönetim döneminde devlet başkanı hükûmetin yapısını değiştirebilir. Rusya Federal Meclisi, sıkıyönetim sağlamak için gerekli yasaları çıkarır ve saldırgan devletlerle anlaşmalar yapar. Sıkıyönetim koşullarında yargı sistemi ve savcılık aynı şekilde çalışır, Rusya'da acil mahkemelerin kurulması yasaktır. Rusya topraklarının bir kısmında sıkıyönetim kurulursa, kısıtlamaların uygulanmasından sorumlu bir askerî birlik kurulabilir.

## Ayrıca bakınız

* Rusya'da olağanüstü hal
* Rus Afet Yönetim Sistemi
* Rusya'da acil tıbbi hizmetler
* Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Özel Programlar Ana Müdürlüğü
* Federal Devlet Rezervleri Ajansı (Rusya)
* Rusya'da toplanma özgürlüğü

## Kaynakça