Adalimumab

**Adalimumab**, (ticari adlarıyla **Humira**, **Amgevita**, **Hulio** vb.), Tümör Nekroz Faktörü-alfayı (TNF-α) hedef alan ve onu nötralize eden, tamamen insan kaynaklı bir rekombinant monoklonal antikordur. Romatoid artrit, ankilozan spondilit, Crohn hastalığı, ülseratif kolit, sedef hastalığı (psoriasis) ve hidradenitis süpürativa gibi otoimmün hastalıkların tedavisinde kullanılır.

Adalimumab, infliksimab ve etanercept'ten sonra FDA onayı alan üçüncü TNF inhibitörüdür. İnfliksimab kimerik (fare-insan) bir antikor iken, adalimumab tamamen insan proteinlerinden türetilmiştir, bu da antikor oluşumu riskini teorik olarak azaltır. İlaç, Dünya Sağlık Örgütü'nün Temel İlaçlar Listesi'nde yer almaktadır.

## Tıbbi kullanımlar
Adalimumab, aşağıdaki durumların tedavisinde endikedir:

### Romatoid Artrit
Orta ila şiddetli romatoid artrit (RA) tedavisinde, metotreksat gibi hastalık modifiye edici antiromatizmal ilaçlara (DMARD) yanıt vermeyen yetişkin hastalarda kullanılır. Tek başına veya metotreksat ile kombine edilebilir.

### Ankilozan Spondilit
Ankilozan spondilit (AS) hastalarında, non-steroid anti-inflamatuar ilaçlara (NSAİİ) yetersiz yanıt durumunda ağrı ve inflamasyonu azaltmak için kullanılır.

### Crohn Hastalığı ve Ülseratif Kolit
Kortikosteroidlere veya immünosüpresanlara yanıt vermeyen orta ila şiddetli aktif Crohn hastalığı ve ülseratif kolit tedavisinde kullanılır. Hem indüksiyon (remisyonu sağlama) hem de idame (remisyonu koruma) tedavisinde etkilidir.

### Diğer Kullanımlar
* **Psöriatik Artrit:** Eklem hasarını yavaşlatmak ve fiziksel fonksiyonu iyileştirmek için kullanılır.
* **Plak Psoriasis (Sedef):** Sistemik tedaviye veya fototerapiye aday olan orta ila şiddetli kronik plak psoriazis tedavisinde kullanılır.
* **Hidradenitis Süpürativa:** Geleneksel tedavilere dirençli orta ila şiddetli vakalarda kullanılır.
* **Üveit:** Kortikosteroidlere yanıt vermeyen veya kortikosteroidlerin uygun olmadığı enfeksiyöz olmayan üveit tedavisinde kullanılır.
* **Jüvenil İdiyopatik Artrit (JIA):** 2 yaş ve üzeri çocuklarda poliatiküler JIA tedavisinde onaylıdır.

## Yan etkiler
En sık görülen yan etkiler enjeksiyon yeri reaksiyonları (kızarıklık, ağrı), üst solunum yolu enfeksiyonları ve baş ağrısıdır. 

Tüm TNF inhibitörleri gibi adalimumab da bağışıklık sistemini baskıladığı için ciddi enfeksiyon riskini artırabilir. Tüberküloz (TB) reaktivasyonu, Hepatit B reaktivasyonu ve fırsatçı enfeksiyonlar açısından hastalar tedavi öncesinde taranmalıdır. Ayrıca nadiren lenfoma ve diğer malignitelerle ilişkilendirilmiştir.

## Türkiye'de yasal durum ve geri ödeme
Adalimumab, Türkiye'de "L04AB04" ATC kodu ile kayıtlıdır. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kuralları çerçevesinde ilacın bedelini karşılamaktadır (Madde 4.2.1.C).

SUT'a göre genel kullanım ilkeleri şunlardır:
* **Rapor Zorunluluğu:** İlaç, üniversite veya eğitim ve araştırma hastanelerinde ilgili uzman hekimlerin yer aldığı sağlık kurulu raporuna dayanılarak reçete edilebilir.
** **Romatoid Artrit:** En az 3 farklı DMARD (biri metotreksat olmak üzere) kullanılmasına rağmen Hastalık Aktivite Skoru (DAS 28) > 5,1 olan hastalarda başlanır.
** **Ankilozan Spondilit:** Maksimum doz NSAİİ tedavisine rağmen BASDAI skorunun > 5 olması gerekmektedir.
** **Crohn Hastalığı:** SUT kurallarına göre adalimumabın **flakon** formunun Crohn hastalığında kullanılması halinde bedeli kurumca **karşılanmaz**. Sadece uygun formları (enjektör/kalem) geri ödeme kapsamındadır.
** **Jüvenil İdiyopatik Artrit:** Metotreksat ile 3 aylık tedavi sonunda yeterli yanıt alınamayan (ACR pediatrik 30 yanıtı olmayan) hastalarda kullanılabilir. Adalimumabın flakon formu yalnızca üveit eşlik eden aktif poliartiküler JIA hastalarında belirli şartlarda ödenir.

## Kaynakça