İdebissos

**İdebissos** veya **İdebessos**, **İdebessiois** ayrıca **Edebessus** ya da **Edebessos** () veya () olarak da bilinen, antik Likya bölgesinde bir şehirdir. Bey Dağları'nın eteklerinde, Alakır Çayı vadisinin batısında yer alır. Günümüzde kalıntıları, Türkiye'nin Antalya İli, Kumluca ilçesine bağlı Karacaören köyü yakınlarında küçük Kozağacı mevkiinin hemen batısında bulunmaktadır. Kumluca'nın 21 kilometre kuzey-kuzeybatısında yer alan sit alanı, ormanla kaplı ve ulaşımı zordur.

Kumluca'dan Alakır barajı kenarından Karacaören Köyü İncirağacı Mahallesine varılır. Buradan 5 km. sonra Karacaören köyü Kozağacı mevkiine ulaşılır.

## Coğrafya
Şehir, 1050 m rakımda yer almaktadır. Arazinin yapısı nedeniyle, şehir kuzey-güney yönünde inşa edilmiş ve yaklaşık 360'a 160 metrelik bir alanı kaplamaktadır. Daha büyük kamu binaları ve nekropol (mezarlık), batıdaki daha düz alanlara inşa edilirken, konutlar çoğunlukla doğudaki eğimli arazi üzerine kurulmuştur. Doğudaki yamaç, farklı kotlardaki teras duvarlarıyla genişletilmiş olup, özellikle evlerin bulunduğu dar koridorlar sağlamıştır.

## Tarihi
Klasik döneme ait, tartışmalı bir şekilde şehre atfedilen bir sikke dışında, şehrin Hellenistik dönemden önce var olduğuna dair hiçbir kanıt bulunmamaktadır. İdebissos, MÖ 168'deki kuruluşundan itibaren Likya Birliği'nin bir üyesiydi. Yazıtlarda şehrin bir "polis" (şehir devleti) olduğu ve Akalissos ile Kormos ile bir "''sympoliteia''" (ortak vatandaşlık/birlik) üyesi olduğu belirtilir. Bu *sympoliteia*, Roma döneminde Likya Birliği'nde Akalissos tarafından yönetiliyordu ve tek bir oyla temsil ediliyordu.

Likyalı Kapito tarafından, İsaurya'nın 8 ciltlik bir tarihi olan *Isaurica* adlı eserinde Edebessus (Ἐδεβησσός) adlı bir Likya kasabasından bahsedilmektedir. Synecdemus, Wesseling'in 1735 baskısında "Edebessus" (Ἐδεβησσός) olarak düzeltilen Elebesus'u (Ἐλεβεσός) listelemekteyken, Parthey'in 1866 baskısı bunun *[[Notitiae Episcopatuum]]*'da (Piskoposluk Listeleri) bahsedilen Λεβισσός veya Λιβυσσός (*Lebissus* veya *Libyssus*) ile aynı olabileceğini öne sürmektedir. 2005'teki arkeolojik araştırmalara ilişkin bir rapor da İdebissos'un *Lebissos* veya Lemissos piskoposluk kasabasıyla aynı olduğunu varsaymıştır. Ancak, Katolik Kilisesi tarafından tanınan titüler piskoposluklar (önceden yerleşik olanlar) listesi hem İdebissos'u (modern Kozağacı ile özdeşleştirilen) hem de *Lebessus*'u (modern Kayaköy ile özdeşleştirilen) içermekte ve her ikisini de Roma'nın Likya eyaletinin başkenti olan Myra metropol piskoposluğunun yardımcı piskoposluğu olarak tanımlamaktadır.

Şehir Bizans döneminde hala iskan ediliyordu ve şehrin ne zaman terk edildiği bilinmemektedir.

## Arkeolojik araştırmalar
T. A. B. Spratt, 1842'de şehrin kalıntılarını İdebissos'un kalıntıları olarak tanımladı. İki gün içinde sit alanını inceledi ve bazı yazıtları kopyaladı. Zamanla çok sayıda başka bilim insanı daha küçük araştırmalar için arkeolojik alanı ziyaret etti, ancak kalıntıların ayrıntılı bir araştırması 2000'li yıllara kadar tamamlanamadı.

## Yerleşim Planı
Ana bir cadde şehre akropolün batısından giriyor ve ardından kuzeye doğru uzanıyordu. Bu yol boyunca güneyden kuzeye doğru bir Yunan tiyatrosu, bir hamam-Gimnasion kompleksi ve bir kilise bulunmaktadır. Yerleşimin kamusal merkezi, tiyatro ile hamamlar arasındaki alandır. Bu binalar arasındaki geniş düz bir alan agora (kent meydanı) olarak hizmet vermiş olmalıdır.

Nekropol (mezarlık), ana cadde boyunca kesintisiz bir şekilde uzanmakta ve şehrin merkezinde oldukça yoğunlaşmaktadır ki bu oldukça sıra dışı bir durumdur. Normalde nekropoller, şehre giden ana yollar boyunca yer alır ve yerleşimin dışında sona erer. Hamamlar, tiyatro, kuzeydeki kilise ve nekropol oldukça iyi korunmuş durumdadır, ancak evlerin çoğu, düzenlerini belirlemenin mümkün olmadığı bir seviyede hasar görmüştür.

### Akropol
Akropol, yerleşimin güneydoğusunda 120'ye 150 metrelik bir alanı kaplar ve şehir merkezinden yaklaşık 10 metre yükselir. Akropolün kuzey ve batı tarafları, üç kuleyle güçlendirilmiş surlarla korunuyordu. Akropolün doğu ve güney tarafları ise dik kaya yüzeyleriyle doğal olarak korunmuş ve bir teras duvarına sahipti. Akropol üzerine Roma döneminden kalma bir heroon (kahraman anıt mezarı) ve MS 5. veya 6. yüzyıla ait bir Bizans kilisesi inşa edilmiştir.

Bizans döneminde akropol, daha güçlü surlarla bir kastruma (küçük kale) dönüştürülmüştür. Kiliseyi çevreler ve kısmen Roma dönemine ait yapıların yeniden kullanılmış inşaat malzemeleriyle yapılmıştır. Bölgenin Arap-Bizans savaşları sonucunda artan Arap akınlarına maruz kaldığı MS 7. veya 8. yüzyıllarda inşa edilmiş olmalıdır.

### Diğer Yapılar
Yunan tiyatrosu Hellenistik döneme aittir. Akropol tepesinin kuzeybatı yamacına inşa edilmiş olup, maksimum 364 kişilik bir kapasiteye sahip olduğu tahmin edilmektedir. Hamam-Gimnasion kompleksi büyük olasılıkla en geç MS 2. yüzyılda inşa edilmiştir ve yedi ayrı birim ile bir palaestra (güreş alanı/spor alanı) içerir. Hamamlar, şehrin kuzeyindeki bir dereden küçük bir kanalla su ile besleniyordu. Kuzeydeki kilise, yerleşimin en büyük kilisesidir, yaklaşık 15 x 28 metre ölçülerindedir ve muhtemelen MS 5. veya 6. yüzyılda inşa edilmiştir. Şehrin güneyinde küçük bir üç apsisli (triconch) kilise bulunmaktadır, ancak tamamen harap durumdadır. Muhtemelen diğer iki kiliseden daha sonra inşa edilmiştir. Nekropol (mezarlık) 51 lahit ve dört adet eksedra tipi mezar barındırmaktadır.

## Dış bağlantılar
* Mimarlık Müzesi - Anadolu Antik Tiyatroları 
* Kenthaber Idebessos Sayfası
* Idebessos'ta Bulunmuş Olan Bronz Adak Heykelcikleri
*  Gelarabul.com  Idebessos Sayfası

## Kaynakça