Mustafa Talas

**Mustafa Abdülkadir Talas** ( *Muṣṭafâ ʿAbdü'l-Ḳâdir Ṭalâs*; 11 Mayıs 1932 – 19 Haziran 2017), 1972-2004 yılları arasında Baasçı Suriye'nin savunma bakanlığını yapmış Suriyeli bir subay ve siyasetçiydi. Hafız Esad döneminde dört üyeli Bölge Komutanlığı'nın bir parçasıydı.

## Erken yaşamı ve eğitimi
Talas, 11 Mayıs 1932'de Humus kenti yakınlarındaki Resten'de önde gelen yerel Sünni Müslüman bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Abdülkadir Talas, Osmanlı döneminde Türk garnizonlarına mühimmat satarak geçimini sağlayan küçük bir Sünni soyluydu. Öte yandan, ailesinin üyeleri de Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra Fransız işgalciler için çalışmıştır. Baba tarafından büyükannesi Çerkes, annesi ise Türk kökenlidir. Talas'ın annesi aracılığıyla bazı Alevi aile bağlantıları olduğu da söyleniyor. İlk ve orta öğrenimini Humus'ta tamamladı. 1952 yılında Humus Askerî Akademisi'ne girdi.

## Kariyeri

Talas, 15 yaşında Baas Partisi'ne katıldı ve Humus Askerî Akademisi'nde okurken Hafız Esad ile tanıştı. İki subay, 1958-1961 yılları arasında Suriye ve Mısır arasındaki Birleşik Arap Cumhuriyeti birleşmesi sırasında Kahire'de görevliyken arkadaş oldular: ateşli Pan Arap milliyetçileri olan iki subay da Mısır lehine adil olmayan bir denge olarak gördükleri bu birliğin dağılması için çalıştılar. Hafız Esad, birliğin dağılması üzerine Nasır tarafından kısa süreliğine hapsedildiğinde, Talas karısını ve oğullarını kurtararak Suriye'ye kaçtı.

1960'larda Hafız Esad, Baas partisi tarafından desteklenen 1963 darbesiyle Suriye hükûmetinde öne çıktı. Ardından Talas'ı yüksek rütbeli askeri ve parti pozisyonlarına terfi ettirdi. 1965 yılında Humus'ta Baas ordusu komutanıyken Yarbay Mustafa Talas hükûmet yanlısı yoldaşlarını tutukladı. 1966 yılında Alevi ağırlıklı bir Baas fraksiyonu tarafından gerçekleştirilen darbe, Esad'ı ve dolayısıyla Talas'ı daha da güçlendirdi. Ancak hükûmet içindeki gerilimler kısa sürede belirginleşti ve Esad, hakim aşırı solcuların ideolojik radikalizmine karşı çıkan pragmatist, askeri temelli bir hizbin başlıca savunucusu olarak ortaya çıktı. Suriye'nin 1967'deki Altı Gün Savaşı'ndaki yenilgisi hükûmeti zor durumda bıraktı ve Esad 1968'de Talas'ı yeni Genelkurmay Başkanı olarak atamayı başardı. Suriye'nin Kara Eylül çatışmasına müdahale girişiminin fiyaskoyla sonuçlanmasının ardından güç mücadelesi açık bir çatışmaya dönüştü.

Talas 1969'da Pekin'e bir askeri misyon götürdü ve Çin hükûmetiyle silah anlaşmaları yaptı. Mustafa Talas, Sovyetler Birliği'ni o sırada Suriye'de devam etmekte olan veraset tartışmasının dışında tutmak için kasıtlı olarak hesaplanmış bir hareketle, Ussuri nehrinde Çin ve Sovyet orduları arasındaki kanlı çatışmalardan sadece iki ay sonra Mao Zedong'un Küçük Kırmızı Kitabı'nı sallarken fotoğrafının çekilmesine izin verdi. Bunun üzerine Sovyetler Birliği geri adım atmayı ve Suriye'ye silah satmayı kabul etti.

Hafız Esad, 1970 “Düzeltici Devrim” adı altında iktidarı ele geçirdi. Talas 1972 yılında savunma bakanı olarak atandı ve Suriye'de 30 yıl süren tek adam yönetimi boyunca Esad'ın en güvendiği sadık adamlarından biri oldu. Kaliforniya Eyalet Üniversitesi profesörlerinden Es'ad Ebu Halil, Mustafa Talas'ın Hafız Esad'a savunma bakanı olarak çok uygun olduğunu, çünkü “hiçbir güç tabanına sahip olmadığını, vasat olduğunu ve hiçbir siyasi becerisi olmadığını ve patronuna sadakatinin tam olduğunu” savunuyor. Mustafa Talas, savunma bakanı olduğu dönemde İslamcı ya da demokrat fark etmeksizin tüm muhalefeti bastırma konusunda işlevseldi.

19 Ekim 1999'da Çin Savunma Bakanı General Chi Haotian, Şam'da Mustafa Talas ile Suriye ve Çin arasındaki askeri ilişkilerin geliştirilmesi konusunu görüştükten sonra doğrudan İsrail'e uçtu ve dönemin İsrail Başbakanı ve Savunma Bakanı Ehud Barak ile bir araya gelerek askeri ilişkileri ele aldı. Askeri anlaşmalar arasında Rusya ve İsrail tarafından ortaklaşa üretilecek olan 1 milyar dolarlık İsrail-Rusya askeri uçaklarının Çin'e satışı da vardı.

2000'li yılların başında Talas, savunma bakanlığı görevinin yanı sıra başbakan yardımcılığı görevini de yürütmekteydi. Aynı zamanda Baas Partisi'nin merkez komitesinin bir üyesiydi. Partideki diğer görevleri arasında parti askeri bürosunun başkanlığı ve parti askeri komitesinin başkanlığı da vardı.

## Tartışmalar
Talas, bir kültür adamı olarak kendisine bir itibar yaratmaya çalıştı ve Suriye edebiyatının önemli bir hamisi olarak ortaya çıktı. Kendisine ait birkaç kitap yayınladı ve antisemitik materyaller yayınladığı için uluslararası alanda eleştirilen Talas Kitaplar adlı bir yayınevi kurdu.

1998 yılında Suriye Savunma Bakanı Talas, Al Bayan gazetesine Lübnan'daki “direnişçilere” 241 ABD deniz piyadesi ve 58 Fransız paraşütçüye saldırıp öldürmeleri için yeşil ışık yakan kişinin kendisi olduğunu, ancak çok uluslu güçteki İtalyan askerlerine yönelik saldırıları “gençliğimden beri sevdiğim Gina Lollobrigida'nın gözünden tek bir damla yaş düşmesini istemediğim için” engellediğini söyleyerek övünüyordu. Aynı yılın Ekim ayında Talas, Ürdün diye bir ülke olmadığını, sadece “Güney Suriye” olduğunu belirtti.

Talas ayrıca Ulusal Meclis'te Yom Kippur Savaşı'nda esir düşen İsrailli askerlere karşı işlenen yamyam vahşetiyle de övünmüştü. “28 Yahudi askerini öldüren Halepli bir askere Cumhuriyet Kahramanı Madalyası verdim. Onları öldürmek için askeri silah kullanmadı ama başlarını kesmek için balta kullandı. Daha sonra içlerinden birinin boynunu keserek halkın önünde yedi. Onun cesareti ve yiğitliğiyle gurur duyuyorum, çünkü 28 Yahudi'yi tek başına sayıyla ve parayla öldürdü.”

Haziran 1982'deki Lübnan savaşından bu yana Bekaa vadisinde üç kayıp İsrail askeri bulunuyor. Talas'ın bir Suudi dergisine şunları söylediği iddia ediliyor: “İsrail'e köpek kemikleri gönderdik ve İsrail istediği kadar protesto edebilir.”

Talas kariyeri boyunca renkli üslubuyla da tanındı. Suriye'nin Körfez Savaşı'nda Koalisyon tarafında yer aldığı 1991 yılında, Saddam Hüseyin İsrail'e Scud füzeleri gönderdiğinde “büyük bir sevinç” duyduğunu ifade etmiştir. Ağustos 1998'de Talas, Filistin lideri Yaser Arafat'ı “altmış bin fahişenin oğlu” olarak suçladığında Arap siyasi çevrelerinde küçük bir kargaşaya neden oldu. Esad hükûmeti ile Filistin Kurtuluş Örgütü arasında uzun süredir devam eden çatışma, Hafız Esad'ın 2000 yılındaki ölümüne kadar sona ermeyecekti.

Şubat 1996'da Hamas'ın düzenlediği bir intihar saldırısında ölen Ira Weinstein'ın dul eşi ve çocukları 2000 yılında Talas ve Lübnan'daki Suriye askeri istihbaratının başı Gazi Kanaan aleyhine, faillere maddi kaynak ve eğitim sağlamaktan sorumlu oldukları iddiasıyla dava açtı.

RT'de 8 Haziran 2009 tarihinde yayınlanan bir röportajda Talas, aktris Gina Lollobrigida'nın bir keresinde kendisine “hayatımdaki tek aşk” olduğunu söylediğini iddia etmiştir. Ayrıca Leydi Diana'nın kendisine “sevgi ve takdir dolu” mektuplar yazdığını ve Prens Charles'ın kendisine altın kaplama Sterling marka bir hafif makineli tüfek hediye ettiğini iddia etmiştir.

### Kitaplar
1986 yılında Paris Üniversitesi'nde Sovyetler Birliği Mareşali Georgi Jukov'un askeri stratejisi üzerine doktora tezini savunmuştur. Ancak aynı yıl, yaptığı bazı antisemitik açıklamaların basında yer almasının ardından doktora tez savunması reddedildi.

Talas ayrıca Suriye'nin askeri ve siyasi tarihi hakkında kitapların yanı sıra şiir kitapları, genel Arap tarihi ve Muhammed'in kullandığı askeri taktiklerin tarihini yazdı. Yazılarının antisemitizmi ve komplo teorilerine olan inancı yansıttığı iddia edilmektedir. Ayrıca 2005 yılında Mirat Hayati (Hayatımın Yansımaları) adlı iki ciltlik anı kitabını (daha sonra beş cilde çıkarıldı) yayınladı. Arap dünyasında geniş çapta alay konusu olan ve içeriği nedeniyle Beşar Esad'ı öfkelendiren anılar, muhaliflerin ve İsraillilerin yargısız infaz emrini verdiğine dair çeşitli iddialarda bulunuyor ve Hafız ile Beşar'ı iktidara getirdiği için kendisini suçluyor. Yakın arkadaşlarının olabildiğince çok kadınla yatmaya çalışan seks takıntılı bir manyak olarak tanımladığı Talas, kadınları baştan çıkarmak için yaptığı tuhaf girişimleri de grafik detaylarla anlattı: Talas, günlerce fantezisini kurduğu bir komşusu hakkında “Gözlerim onun güzel göğüslerine sabitlenmişken, Tanrı'nın yarattığı hiçbir şeyi gizlemeyen beyaz ve şeffaf bir gecelik giydiğini fark ettim” diye yazdı.

### Siyon Matsası
1983 yılında Talas, Yahudiler'in Matsa ekmeği pişirmek gibi dini ritüellerde öldürülen Yahudi olmayanların kanını kullandıkları şeklindeki eski “kan iftirasını” tekrarlayan 1840 Şam olayını ele alan Siyon Matsası'nı yazdı ve yayınladı. Bu kitapta, Yahudilerin gerçek dini inançlarının “tüm insanlara ve dinlere karşı kara nefret” olduğunu ve hiçbir Arap ülkesinin İsrail ile barış anlaşması imzalamaması gerektiğini savunuyor. Talas kitabı birkaç kez yeniden basmış ve vardığı sonuçların arkasında durmuştur. Kitabın yayınlanmasının ardından Talas, Der Spiegel'e yaptığı açıklamada, Yahudilere yönelik bu suçlamanın geçerli olduğunu ve kitabının “Fransa, Viyana ve Beyrut'taki Amerikan Üniversitesi'nden gelen belgelere dayanan tarihi bir çalışma” olduğunu söyledi.

Kitapla ilgili olarak Talas, “Bu kitabın yayınlanmasıyla Yahudilerin davranışları ve fanatizmlerine dayanarak Yahudi dininin bazı sırlarına ışık tutmayı amaçlıyorum” demiş ve hem Doğu hem de Batı medeniyetlerinin Yahudileri ancak “yıkıcı kötülüklerini” fark ettikten sonra gettolara attığını belirtmiştir. Ayrıca 1840'tan beri “her annenin çocuğunu uyardığını iddia etti: Evden uzaklaşma. Yahudi gelip seni öldürmek ve Siyon Matsası için kanını emmek üzere çuvalına koyabilir.”

1991 yılında Siyon Matsası İngilizceye çevrildi. Mısırlı yapımcı Munir Radhi daha sonra bunun Schindler'in Listesi filmine ideal bir “Arap cevabı” olduğuna karar verdi ve daha sonra Siyon'un Matsası'nın bir film uyarlamasını yapmayı planladığını açıkladı. Kitabın ayrıca, uluslararası forumlarda kan iftirası suçlamasının yenilenmesi için “bilimsel” bir temel oluşturduğu bildirildi. 2001 yılında Al-Ahram'da yayınlanan “Arap Kanından Yapılmış Yahudi Matsası” başlıklı makalede Siyon Matsası özetlenerek şu sonuca varılmıştır: “Fısıh matsalarını Yahudi olmayanların kanıyla yoğurmaya yönelik hayvani dürtü, Filistin polisinin kayıtlarında, kaybolan Arap çocukların cesetlerinin tek bir damla kan olmadan parçalara ayrılmış halde bulunduğuna dair pek çok vakanın kaydedildiği doğrulanmaktadır. Bunun en makul açıklaması, kanın Hamursuz Bayramı'nda yenecek matsalarda kullanılmak üzere aşırı Yahudilerin hamuruna karıştırılmak üzere alınmış olmasıdır.”

## Hafız Esad sonrası
Hafız'ın oğlu Beşar Esad'ın halefliği, aralarında Talas'ın da bulunduğu bir grup üst düzey yetkili tarafından güvence altına alındı. Esad'ın 2000 yılında ölümünden sonra geçiş dönemini denetlemek üzere 9 üyeli bir komite oluşturuldu ve Talas da bu komitenin üyeleri arasındaydı.

Doğru olsun ya da olmasın, Talas ve destekçileri birçok kişi tarafından genç Esad'ın izlediği ihtiyatlı liberalleşmeye ve Suriye'nin sert dış politika duruşunu sürdürmeye karşı çıkanlar olarak görülüyordu; aynı zamanda hükûmet yolsuzluğuna büyük ölçüde karışmış olan yerleşik ayrıcalıklar için savaşıyorlardı. Şubat 2002'de Ürdün gazetesi Al Dustour, Talas'ın Beşar Esad'a istifa mektubunu sunduğunu ve Temmuz 2002'de istifa edeceğini belirtti. Ancak 2004 yılında Talas'ın yerine Hasan Türkmani savunma bakanı olarak atanmıştır. Şevket'in Mustafa Talas'ın görevden alınması için baskı yaptığı da iddia edilmektedir. Talas, 2005 yılında bölge komutanlığından da ayrılmıştır.

Mustafa Talas ve oğlu Firas, 2011 yılında Esad'a karşı isyan başladıktan sonra Suriye'yi terk ettiler. Mustafa Talas tıbbi tedavi için Fransa'ya gitti. Bir iş adamı olan Firas da 2011 yılında Suriye'yi terk ederek Mısır'a gitti. Kendisinin Dubai'de olduğu da bildirilmiştir.

Temmuz 2012'de Suriyeli bir subay ve Mustafa'nın bir diğer oğlu olan Menaf Talas, Esad hükûmetinden ayrılarak Türkiye'ye ve ardından Fransa'ya kaçtı.

## Kişisel hayatı ve ölümü
Talas, 1958 yılında Halep aristokrasisinin bir üyesi olan Lamia Al Jabiri ile evlendi. Evliliği, geleneksel seçkinler arasındaki konumunu güvence altına aldı ve sosyal olarak ilerlemesini sağladı. Dört çocukları oldu: Nahid (1958 doğumlu), Firas (1960 doğumlu), Menaf (1964 doğumlu) ve Sarya (1978 doğumlu). Kızı Nahid, kendisinden kırk yaş büyük Suudi milyoner silah tüccarı Ekrem Ojjeh ile evliydi. Suriye'deki ayaklanmanın başlangıcından beri Paris'te yaşıyor. Küçük kızı Sarya, Baalbek'li bir Lübnanlı ile evli.

Talas, Baas hükûmetinin Suriye'nin geleneksel toplumsal kurumlarıyla iyi ilişkileri olan tek üyesiydi. Hobileri arasında ata binmek, tenis oynamak ve yüzmek olduğu söylenmektedir.

Talas, 27 Haziran 2017 tarihinde Fransa'nın Bobigny kentindeki İbn Sina Hastanesi'nde 85 yaşında hayatını kaybetti.

## Kaynakça