Andreas Jaszlinszky

**Andreas Jaszlinszky** (d.Eylül 1715, Abaújszina - ö.Ocak 1783, Rozsnyó ) Slovak fizikçi. Erken dönem fizik ders kitapları olan *Institutiones physicae pars prima, seu physica generalis* (Trnava /Nagyszombat, 1756/1761, 471 pp) ve *Institutiones physicae pars altera, seu physica particularis*(Trnava /Nagyszombat, 1756/1761, 341 pp)'in yazarıdır.

## Biyografi

Jaszlinszky, Cizvitlere katıldı (Ekim 1733, Trencin'de ) Profesör olarak felsefe, metafizik, tarih, etik, fizik ve teoloji öğrettiği Trnava Üniversitesi'nde (Macaristan Krallığı, günümüzde Slovakya'da) fizik ders kitaplarını yayınladı. O zamanlar Trnava Üniversitesi, Braunsberg, Lemberg, Vilnius ve Prag ile birlikte Doğu Avrupa'daki en büyük Cizvit üniversitelerinden biriydi (ve Macaristan Krallığı'ndaki tek üniversite). Maria Theresa'nın her profesörün ders notlarını dikte etmek yerine ders kitabı yazmasını gerektiren kararı sonrası, *Physica Generalis* ve *Physica Particularis'i* yayımladı ve bu karar Adanyi, Jaszlinszky, Reviczky, Radics ve Horvath'ın çokca kitap yazmasına neden oldu.  Jaszlinszky, 1771'de üniversitenin rektörü oldu ve 1773'te Society of Jesus'un Bastırılmasından sonra Rozsnyo'da papaz oldu. Johann Baptiste Horvath, Leopold Biwald ve Joseph Redlhamer ile aynı dönemde yaşamıştır.

Bu Latin fizik ders kitaplarının her biri, manometreler (akışkan statiği ), mercekler / prizmalar (kırılma ) ve bazı basit makineler dahil olmak üzere çeşitli çağdaş fizik cihazlarının açıklamalarını ve görsellerini içeren sekiz ekslibrise sahipti. Mekanik, manyetizma, gök mekaniği, sıvı sürükleme deneyleri, mineraloji ve insan anatomisi dahil olmak üzere birçok farklı konuyu içerse de elektrik konusunun bahsi nispeten azdır. Kapsamlı bibliyografik referanslar sağlanmıştır.

Bu ders kitapları (1750'ler), Horvath'ın (1770'ler) benimsediği doğru olan Newton mekaniğini değil de yanlış olan Kartezyen girdap mekaniğini içermektedir.  Aslında, modern Newton mekaniği (1687), Macaristan'da ancak 1760-70'lerde geniş çapta kabul görmüştür. 1616 ile 1759 arasında, *Physica Generalis* ve *Physica Particularis'in* yayınlanmasından üç yıl sonra, güneş merkezli teorinin diğer teorilerle birlikte sunulmasına izin verilmesine rağmen, Cizvit bilim adamları Güneş Sisteminin Kopernik modellerini açıkça destekleyen ders kitapları yayınlayamadılar. Bununla birlikte, Nagyszombat astronomik bir gözlemevi olduğu için (1755-1773), tarihçiler Cizvit profesörlerinin güneş merkezliliğin doğru olduğunu gösteren fenomenleri gözlemlediklerini düşünmektedir. Jaszlinszky, Ptolemaik yaklaşımı esasen reddetmiştir.

Jaszlinszky ayrıca, *Institutiones logicae* (Trnava, 1754, 164 pp) ve *Institutiones metaphysicae'ye* (Trnava, 1755, 288 pp) ek olarak *Tractatus Theologicus de Angelis, Beatitudine et Actibus Humanis* (Trnava, 1762/1769, 574 pp) ve muhtemelen *Geographica'nın* (1761) kitaplarının yazarıydı.

*Physica Generalis'in* bir kopyası Google Books'da bulunmaktadır. Ders kitabı'nın başlık sayfalarının görüntüleri de mevcuttur. Bu ders kitaplarının her biri, durumuna bağlı olarak yaklaşık 150 $ değerindedir.

Aşağıda gösterilen ekslibrisler, 1762 civarında Collegio Romano'daki birçok profesörün sahip olduğu bir kopyadan alınmıştır.

## ''Physica Generalis'ten'' (1756) ekslibrisler (8)

## ''Physica Particularis'ten'' (1756) ekslibrisler (8)

## Ayrıca bakınız

* Johann Baptiste Horvath
* Edmond Porchot
* Pierre Limonnier
* Kutsal Üçlü Philip
* Charles Morton

## Kaynakça