Bulgaristan'daki Çerkesler

**Bulgaristan'daki Çerkesler** (Çerkesçe: Балгарыем ис Адыгэхэр; ) modern Bulgaristan'ı oluşturan bölgede tarihî etnik azınlık. 19. yüzyılın sonlarında sayıları 150.000 civarındaydı. 1992 yılında ise ülkede 573 kişi kendilerini Çerkes olarak tanımlıyordu.

## Tarih

### Yerleşim
Rus-Çerkes Savaşı'nın ardından yaşanan Çerkes soykırımından sonra çok sayıda Çerkes, tahminen 150.000 Çerkes'in bulunduğu Bulgaristan da dahil olmak üzere Osmanlı İmparatorluğu'na sürgün edildi. 1863 yılında Abzah kabilesinin mensupları Bulgaristan'a yerleşmeye başladı. Yalnızca 1861-1862'de Tuna Vilayeti'nde 41.000 Çerkes aile vardı. Çerkeslerin kendi köylerini kurdukları bugünkü Vidin, Vratsa, Montana, Şumnu, Dobriç ve Veliko Tırnovo bölgelerine yoğun kitleler yerleşmiş, bir kısmı da Bulgar veya Türk köylerine yerleşmişti. Vratsa, Montana ve Plevne bölgesindeki Tatar köylerine de Çerkesler yerleşiyor. Güney Bulgaristan'da en çok sayıda Çerkes topluluğu Yambol, Burgaz'da ve kısmen bugünkü Stara Zagora bölgesinde oluşturulmuştur.

#### Hastalıklar ve açlık
Çerkeslerin yaşadıkları bölgelerde yeni iklime uyum sağlayamamaları ciddi hastalıklara yol açtığından hayatları kolay değildi. Birçok aile birkaç yıl içinde tamamen yok oldu. Yaklaşık 80.000 Çerkes, Varna'nın eteklerinde "ölüm kampları" olarak anılan yerleşimlerde yaşıyor, yiyecekten mahrum kalıyor ve hastalıklara maruz kalıyordu. Çerkeslerin çoğu öldü ve Osmanlılar çok sayıda cesedi gömemediler, bu yüzden hükümlülerin yardımına başvurdular. Açlıktan ölmek üzere olan bazı Çerkesler eşkıyalığa başvurdu.

Vidin'in hem Müslüman hem de Hristiyan nüfusu, açlık çeken Çerkes yerleşimcilere tahıl üretimini artırarak yardım etmeye gönüllü oldu. Osmanlı yetkilileri, bölgedeki yerli halkın onlara bakacağı ve onları "kardeş olarak karşılayacağı" beklentisiyle Çerkeslere ekim yapmaları için arazi sağlayarak onları üretken çiftçilere dönüştürmeye çalıştı. Bu, bazı insanlardan açlıktan ölmek üzere olan Çerkesler için ev inşaatına yardım etmelerinin istendiği Bulgaristan'da sorun yaratacaktır. Her ne kadar bu iddialar çelişkili ve en iyi ihtimalle şüpheli olsa da, bazı Bulgarların da Çerkesler lehine evlerinden sürüldükleri bildirildi.

#### Osmanlı yetkilileriyle işbirliği
Çerkes çeteleri ve Türk çeteleri, ortak İslam inançları ve Ortodoks Slavlara karşı ortak kinleri nedeniyle ittifak kurma konusunda hızlı davrandılar. Çerkesler bölgedeki çatışmalarda aktif olarak katıldı ve Balkanlar'daki yerli Hristiyan nüfusa karşı her zaman Osmanlıların yanında yer aldılar. 1876'da bin Çerkes Bulgar isyancılar tarafından katledildi ve Çerkesler buna Türklerin yanında yer alarak ve Hristiyan nüfusa karşı eşkıyalık başlatarak misilleme yaptı. Bu Avrupa'da Bulgarlara sempati duyulmasına neden oldu. 1877-78 Rus-Türk Savaşı sırasında Çerkesler, Türk ordusu tarafından düzensiz süvari birlikleri olarak kullanıldı. 1877 yazında, Nova Zagora savaşına Türk tarafında çoğunlukla Hasanoğlu ve Otmanlı köylerinden gelen düzensiz Çerkes süvarileri katıldı. Çerkesler Şipka, Lofça ve Plevne savaşlarında aktif rol aldılar.

### Sürgün
Bulgaristan'daki Çerkesler 1876'daki Bulgar İsyanına şiddetle karşı çıktılar. Kosova Çerkesleri de Bulgar Çerkeslerine katıldı. Avrupa ülkeleri buna tepki olarak Çerkeslerin bölgeyi terk etmesini talep etti. Çerkesler bir "Müslüman tehdidi" olarak görüldü ve Rus-Türk savaşının sona ermesinin ardından Rus orduları tarafından Bulgaristan'dan ve Balkanların diğer bölgelerinden sürüldü. Geri dönmelerine izin verilmedi, bu yüzden Osmanlı yetkilileri onları Bedevi Araplarla çatışabilecekleri modern Ürdün (bkz. Ürdün'deki Çerkesler) ve Ermeniler ile çatışacakları Anadolu gibi başka yeni topraklara yerleştirdiler.

## Kaynakça