Muhammed Necibullah

**Muhammed Necibullah Ahmedzai** (6 Ağustos 1947 - 27 Eylül 1996), 1987-1992 yılları arasında Afganistan Demokratik Cumhuriyeti'nin devlet başkanı.

Peştun bir ailenin oğlu olarak Kâbil'de doğdu. Habibiye Yüksek Okulunda eğitimine başladı ve Kabil Üniversitesi'ni 1975'te doktor olarak bitirdi.

1965'te Afganistan Demokratik Halk Partisi'nin (PDPA) *[[Perşem]]* hizibine katıldı. 1977'de Merkezi Komite'ye seçildi. 1978'de başarılı hareketler sergiledi ve Devrimci Konsey'e katıldı. Ama PDPA'in *Halk* hizbi üstünlüğü kazandı ve kısa bir süre sonra Tahran'a büyükelçi olarak gönderildi. Bundan sonra Necibullah hükûmetten kovuldu ve Avrupa'ya sürgüne gönderildi ardından Afganistan vatandaşlığından da çıkartıldı.

1979'da Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a girmesiyle Kabil'e döndü. 1980'de, Gizli Polis (KHAD) başkanlığına getirildi. 1981'de politbüroda yüksek üyeliğe terfi ettirildi. Sovyet yönetimi direnişe karşı başarılı olamayan Babrak Karmal'i 1986'da görevden uzaklaştırdı.

Necibullah, 1986'da Vatan Partisi'nin (Afganistan Demokratik Halk Partisi) Genel Sekreterliğine, 1987'de de Devlet Başkanlığına karşılık gelen Devrim Konseyi başkanlığına getirildi. Yeni bir anayasa benimsendi. Anayasaya eklenen yenilikler; çok partili siyasal sistem, ifade özgürlüğü, bağımsız hukuk gibi kavramlardı. Bu kavramları İslâmi yasaları birleştiren bir anlayışa dayanıyordu. Kasım 1987'de kabul edilen yeni anayasayla ülkenin adı *Afganistan Cumhuriyeti* olarak değiştirildi.

Yıllarca süren başarısız müdahalenin ardından Sovyetler Birliği Mayıs 1988 - Şubat 1989 arasında kuvvetlerini Afganistan'dan çekti. Sovyetler geri çekildikten sonra Afganistan'ın yüzde 85'inde kontrolü kaybeden Necibullah hükûmeti mücahitlerle uzlaşmaya çalıştıysa da başarılı olamadı. Mart 1990'da savunma bakanı Şahnavaz Tanay'ın liderlik ettiği bir darbe girişimini engelledi. Sovyetler Birliği ülkeden çekildikten sonra da Necibullah yönetimine yardıma devam ettiler. 1991 yılı sonunda Sovyetler Birliği'nin yıkılmasıyla Necibullah'a verilen Moskova yardımı sona erdi.

Sovyet yardımının kesilmesiyle Afgan ordusunun en önemli gücü olan hava gücü uçaklara yakıt bulunamadığı için işlevsiz hale geldi. Buna rağmen Pakistan'ın kuzeyindeki Peştun gruplardan destek alan mücahitler kısa sürede başkent Kabil'e dayandılar. 16 Nisan 1992'de devlet başkanlığından ve iktidardaki Vatan Partisi'ndeki görevlerinin tümünden istifa etti. Kabil'e giren mücahitler Necibullah yönetimine son verdiler.

## Son yılları ve suikast
Kabil'in düşüşünden kısa bir süre önce, Necibullah, muhafızlarının kaçmasının ardından BM'den koruma talebinde bulundu, ancak bu talep reddedildi. Havaalanına kaçma girişimi, bir zamanlar kendisine sadık olan, ancak şimdi Ahmed Şah Mesud ile ittifak kuran ve havaalanını kontrol eden Abdürreşid Dostum'un birlikleri tarafından engellendi. Kabil'deki BM yerleşkesinde, BM'nin Hindistan'a güvenli geçişi için müzakere etmesini beklerken, Peter Hopkirk'ün Büyük Oyun adlı kitabını ana dili Peştuca'ya çevirmekle meşgul oldu. Hindistan, Necibullah'a siyasi sığınma izni vererek ve onu güvenli bir şekilde ülkeden çıkararak zor bir duruma düştü. Destekçileri, her zaman Hindistan'a yakın olduğunu ve sığınma hakkından mahrum bırakılmaması gerektiğini savundu, ancak diğerleri bunu yapmanın Hindistan'ın Peşaver Anlaşması uyarınca kurulan yeni mücahit hükûmetiyle olan ilişkisini kızıştıracağını söyledi.

Hindistan ayrıca, Kabil'deki Hint topluluğuna karşı misillemelere yol açma riskini göze alarak, Necibullah'ın BM yerleşkesinde çok daha güvende olacağını savunarak, onun Afganistan'daki Hindistan büyükelçiliğinde sığınmasına izin vermeyi reddetti. Tüm girişimler başarısız oldu ve sonunda yerel BM karargahına sığındı ve 1996 yılına kadar orada kaldı. 1994 yılında Hindistan, Afgan yetkililerle ilişkileri güçlendirmek, büyükelçiliği yeniden açmak ve Necibullah'ın Hindistan'a uçmasına izin vermek için savunma bakanı Ahmed Şah Mesud ile görüşmek üzere kıdemli diplomat M. K. Bhadrakumar'ı Kabil'e gönderdi, ancak Mesud reddetti.

Eylül 1996'da, Taliban Kabil'e girmek üzereyken Mesud, Necibullah'a başkentten kaçması için bir fırsat sunduğunu iddia etti. Necibullah reddetti. Reddetmesinin nedenleri, eski rejimin diğer üyelerinin aksine, Necibullah'a Afganistan İslam Devleti tarafından af çıkarılmamış olması olabilir. BM Genel Sekreteri Butros Butros-Gali, Necibullah'ın varlığının iyi bilindiği ve güvende olmadığı düşüncesiyle, Burhanuddin Rabbani hükûmetinden Necibullah'ın ülkeyi terk etmesine izin vermesini rica etmişti; ancak Rabbani, Necibullah'a af çıkarmayı reddetti.

Necibullah, 26 Eylül 1996 akşamı bilinmeyen askerler tarafından kaçırıldığında BM yerleşkesindeydi. BM gözetiminden kaçırıldı ve başından vuruldu. İddialara göre, Taliban üyeleri cesedini bulduktan sonra bir kamyonun arkasına bağlayıp Kabil sokaklarında sürüklediler. Kardeşi General Şahpur Ahmedzai'ye de aynı muamele yapıldı. Necibullah ve Şahpur'un cesetleri, halka yeni bir dönemin başladığını göstermek amacıyla ertesi gün Arg başkanlık sarayının dışındaki bir trafik lambası direğine asıldı. Taliban, Kabil'de Necibullah ve Şahpur için cenaze namazı kılınmasını engelledi, ancak cesetler daha sonra Uluslararası Kızılhaç Komitesi'ne teslim edildi ve onlar da cesetleri Paktia Eyaleti'ndeki Gardez'e gönderdi. Her ikisi de Ahmedzai aşiret mensupları tarafından kılınan cenaze namazından sonra orada defnedildi.

## Ayrıca bakınız

* Muhammed Budiaf

## Kaynakça