Karlheinz Stockhausen

**Karlheinz Stockhausen** (d. 22 Ağustos 1928, Mödrath, Almanya - ö. 5 Aralık 2007, Kurten, Almanya) Alman klasik müzik ve opera bestecisi. II. Dünya Savaşı'ndan sonrasında Alman klasik müzik bestecilerinin önemli isimleri arasında sayılır. Klasik müzikte elektronik alet ve seslerin kullanımı gibi yenilikler denedi. "Serializm" akımına dahil edilen Stockhausen, bu akıma kullandığı ses, melodi, araç ve çalgılar ile yeni açılımlar getirdi. En önemli bestelerinin başında "Licht (Işık)" başlıklı haftanın 7 günü için 7 değişik operadan oluşan bir opera dizisi ve "Klang (Ses)" başlıklı günün 24 saatine ithaf ettiği bestesi gelir.

## Hayatı

### Çocukluğu

Stockhausen 22 Ağustos 1928'de Köln yakınlarındaki Mödrath kasabasında doğdu. Babası bir köy öğretmeniydi. Aklî dengesi yerinde olmayan annesi, 1933'te bir bakımevine yatırılmıştı ve büyük olasılıkla Naziler'in aklî dengesi yerinde olmayanların yaşamlarına son verme politikasına uygun olarak 1942'de orada hayatı sona ermişti.

Stockhausen, II. Dünya Savaşı döneminde öğretmen olmak için eğitimine devam etti. Askere alınamayacak kadar gençti ama 1944'te askerî hastanede sedye taşıyıcısı olarak çalışmak için askerî göreve çağrıldı. Babası da silah altına alındı ve 1945'te Macaristan'da yaralanarak öldü. Yetim kalan Stockhausen, bir çiftlikte çalışmaya başladı.

### Eğitimi

1947'de klasik müzik eğitimine başladı. Köln Müzik Yüksekokulu'ndan (Hochschule für Musik Köln) mezun oldu ve Köln Üniversitesi'nde müzikoloji, felsefe ve Almanca alanlarında eğitime devam etti. Geçimini temin etmek amacıyla barlarda ve kulüplerde piyano çalıyordu. Bu dönemde bir sihirbazlık gösterisine piyano ile eşlik etmeye başladı.

O zamanlar, Darmstadt şehrinde her yaz "Darmstädter Ferienkürse (Darmstadt Tatil Kursları)" adıyla verilen kurslarda Almanya'nın önemli müzisyenleri bir araya geliyordu. Stockhausen bu kursa 1951 yazında iştirak etti. Burada, aralarında Theodor Adorno'nun da bulunduğu ünlü isimlerle tanıştı.

Fransız besteciler Olivier Messiaen ve Darius Milhaud ile çalışmış Belçikalı besteci Karel Goeyvaerts ile de bu dönemde tanıştı. Goeyvaerts'in etkisiyle Ocak 1952'de Paris'e gitti. Paris'te Olivier Messiaen'in derslerini takip etti. Orada "somut müzik" adı verilen türde besteler yapmaya başlayan Pierre Boulez ve Pierre Schaeffer ile çalıştı. Vurmalı çalgıların çıkardıkları değişik sesleri ele alan değişik deneysel kompozisyonlar hazırladı.

Mart 1953'te Paris'ten ayrıldı ve Kuzey Almanya Radyosu'nda (Nordwestdeutscher Rundfunk) Herbert Eimert'in kurduğu "Elektronik Müzik Stüdyosu"nda çalışmaya başladı. 1955'te Batı Almanya Radyosu'na (Westdeutscher Rundfunk) geçti. 1962'de burada yönetici oldu.

1954 ile 1956 yılları arasında Bonn Üniversitesi'nde Werner Meyer-Eppler ile fonetik, akustik ve enformasyon teorisi üzerinde çalışmalar yaptı.

### Evlilik ve aile hayatı
29 Aralık 1951'de Hamburg'da ilk evliliğini yaptı. Bu evliliğinden 4 çocuğu oldu. Evlilik sona erdikten sonra 2 Nisan 1967'de San Fransisco'da bir ressam ile ikinci evliğini yaptı. Bu evlilikten iki çocukları oldu. Bu çocuklardan dördü sonradan profesyonel müzisyen oldular. Stockhausen bazı eserleri özellikle onlar için hazırladı.

1961'de Köln'ün doğusunda bulunan Kurten köyünün yakında bir arazi satın alıp burada kendi isteklerine göre Erich Schneider-Wessling adlı bir mimar tarafından tasarlanan bir ev yaptırdı. Bu evde 1965'ten itibaren yaşamaya başladı.

### Besteciliği

Stockhausen 370 eser besteledi. Eserlerinde genellikle alışılmış kalıplardan ayrılmayı tercih etti. Etkilendiği isimler arasında Olivier Messiaen, Edgard Varèse ve Anton Webern gibi çağdaş besteciler olduğu gibi Piet Mondrian ve Paul Klee gibi ressamlar da bulunmaktadır.

Stockhausen müzik besteleri yapmaya müzik konservatuvar eğitimine girdikten sonra üçüncü yılında başlamıştır. Hazırladığı ilk öğrencilik eserleri gününde yayımlanmamıştır. Bu öğrencilik eserleri olan "Chöre für Doris", "Alto Ses ve Oda Orkestrası İçin Üç Lieder", "Kapella Korosu İcin Koral" ve "Keman ve Piyano İçin Sonatin" 1971'de  yayınlanmıştır.

Karlheinz Stockhasauen, 5 Aralık 2007'de evinde bir kalp krizi geçirdi ve hayatını kaybetti.

## Müziği

Stockhausen, öğrencilik yıllarında "on-iki ton" akımına dahil edilebilecek besteler yaptı. Bu dönemde besteci Olivier Messiaen'dan çok etkilenmişti ve *Kreuzspiel* adlı bestesinde bu etkiler açıkça görülür. *Kontra-Punkte* (1953) adlı kompozisyonunda müzik önce 10 değişik çalgının seslendirdiği ufak kısımlarla başlar ve yavaş yavaş bu kısımlar birbirleriyle kaynaşır ve kompozisyon piyano üzerinde teksif edilme ile sona erer.

1953'ten itibaren elektronik müzik üzerinde çalışmaya başladı. Klasik müziğin geleceğinin elektronik müzik ile olacağına inanıyordu. *Gruppen* adlı eseri 3 orkestra ve 3 orkestra şefi için hazırlanmıştır. Orkestralar kendi orkestra şefleri idaresinde konser salonunun değişik tarafında oturtulmakta ve değişik hızlarda değişik parçaları aynı zamanda çalmaları gerekmektedir. "*Klavierstuck XI"* başlıklı piyano bestesi John Cage'in eserlerine benzemekle beraber, besteci bu etkilenmeyi reddetmiştir. "Klavierstück XI" için müzik notaları çok büyük bir rulo kâğıt üzerine yazılmıştır ve piyanistin hangi tarafından başlayıp, ne tarafina gideceğini ve müziği nasıl çalacağını hep kendisinin karar vermesi gerekir. Buna göre her değişik konserde aynı notalar kullanılarak değişik melodiler ortaya çıkarılabilmektedir. "Şans eseri müzik" adı verilen bir türe sokulabilecek bu eser, besteci tarafından "hareket eden müzik" olarak nitelendirilmişti. 
## Ödüller

* 1964 - Preis der deutschen Schallplattenkritik, Almanya
* 1966 ve 1972 - Orkestra eserleri için The International Society for Contemporary Music (ISCM) ödülü, İtalya
* 1968 - Kuzey Ren-Vestfalya eyaleti "Büyük Sanat Ödülü"
* 1968 - Grand Prix du Disque, Fransa.
* 1968, 1969 ve 1971 - Edison Ödülü; Hollanda.
* 1970 - The Royal Swedish Academy of Music (İsveç Kraliyet Müzik Akademisi) üyeliği
* 1973 - Akademie der Künste üyeliği, Berlin.
* 1974 - Almanya Federal Cumhuriyeti Liyakat Nişanı
* 1977 - The Forum Music Academy in Rome üyeliği
* 1979 - American Academy of Arts and Letters üyeliği
* 1980 - European Art Science and Technology Network üyeliği.
* 1981 - "Donnerstag aus Licht" için İtalyan Müzik Kritikleri Ödülü.
* 1982 - Alman Gramafon Ödülü; Alman Fonograf Akademisi.
* 1983 - "Donnerstag aus Licht" için Altın Diyapozon; Fransa.
* 1986 - Ernst von Siemens Müzik Ödülü.
* 1987 - İngiltere Kraliyet Müzik Akademisi Şeref Üyeliği
* 1989 - American Academy of Arts and Letters onur üyeliği.
* 1991-  Royal Irish Academy of Music onur üyeliği
* 1992 - UNESCO Picasso Madalyası.
* 1992 - Kuzey Ren-Vestfalya eyaleti üstün hizmet madalyası
* 1993 - The Diapason d'Or ("Klavierstucke I–XI", "Mikrophonie I ve II" eserleri için)
* 1995 - Die Deutsche Gesellschaft für Elektroakustische Musik Derneği onur üyeliği
* 1996 - Freie Universität Berlin fahrî doktor unvanı (Dr. phil. h. c.).
* 1996 - Edison Ödülü (Hollanda) "Mantra" eseri için
* 1996 - Leipzig Güzel Sanatlar Akademisi üyeliği
* 2000 - Alman Müzik Yayımcıları Cemiyeti Ödülü  "Pazartesi, Işık," operası 1. perdesinde "Evas Erstgeburt" bestesi için.
* 2000–2001 - Altın Kumru (Birincilik) Ödülü: Leipzig Uluskararası Animasyon Film Festivali. Quay Biraderler (İngiltere) tarafından yapımlanan "In Abşentia" filmi için konkret ve elektronik müzik bestesi için
* 2001 - En İyi Kısa Metrajlı Animasyon Filmi, 50'inci Melbourne Uluslararası Film Festivali.
* 2001 - İsveç Kraliyet Güzel Sanatlar Akademisi "Polar Music Prize" ödülü
* 2002 - The National Charity For New Music, "fahrî patronluk" pâyesi
*2004 - Kraliyet Bilimler, Edebiyat ve Güzel Sanatlar Akademisi üyeliği, Belçika.
* 2004 - Belfast Queen's Üniversitesi fahrî doktor unvanı (Dr. phil. h. c.).
* 2006 - Bologna Filarmonika Akademisi Şeref Üyeliği.
* 2008 - Bestecinin yaşadığı Kurten kasabasının meydanı "Rathausplatz"'a "Karlheinz-Stockhausen-Platz" ismi verildi.
* 2010 - Kurten belde belediyesi, bestecinin yaşadığı mahallenin ismini "Stockhausengemeinde" şeklinde değiştirdi.

## Seçilmiş eserleri

* 1951 *Kreuzspiel* (obua, bas klarnet, piyano ve çelik üçgen  için)
* 1952 *Klavierstücke I-IV* (piyano için)
* 1953 *Kontra-Punkte*
* 1955 *Klavierstücke V-VIII* (piyano için)
* 1956 *Gesang der Jünglinge im Feuerofen* ([elektronik müzik)
* 1956 *Klavierstück XI* (piyano için)
* 1957 *Gruppen* (3 orkestra için)
* 1959 *Zyclus* (per un percussionista)
* 1960 *Carré* (4 koro ve 4 orkestra için)
* 1960 *Kontakte* (piyano, vurmalı çalgılar ve manyetik teyp için,)
* 1960 *Telemusik* (elektronik müzik)
* 1961 *Originale* (müzikli tiyatro)
* 1961 *Klavierstücke IX-X* (piyano için)
* 1964-65 *Mikrophonie* (tam-tam ve live-elektronik için)
* 1966 *Telemusik* (elektronik ve konkre müzik)
* 1969 *Momente* (soprano, 4 koro ve çalgılar için)
* 1967 *Hymnen* (elektronik ve konkre müzik)
* 1967 *Prozession*
* 1968 *Stimmung* (6 ses için)
* 1968 *Aus den sieben Tagen* (Sezgisel müzik için 15 parça)
* 1970 *Mantra* (iki piyano için)
* 1974 *Inori* (1 veya 2 solist ve orkestra için; *Inori*=Japonca preghiera)
* 1976 *Harlekin* (klarnet için])
* 1977 *Der Jahreslauf*
* 1977 *Der kleine Harlekin* (klarnet için)
* 1981 *Donnerstag* (perşembe) da *[[Licht (Karlheinz Stockhausen)|Licht]]* ("Isik", haftanın her günü için ayrı bir opera; her gün için yaklaşık 4 saat müzik)
* 1984 *Samstag* (cumartesi) *Licht*
* 1988 *Montag* (pazartesi) *Licht*
* 1991 *Dienstag* (salı) *Licht*
* 1994 *Freitag* (cuma)  *Licht*
* 1995 *Klavierstück XVI* (piyano, synthesizer ve elektronik müzik)
* 1996 *Mittwochs-Gruß* (Çarşamba'dan selam)  *Licht* (elektronik ve konkre müzik)
* 1999 *Klavierstück XVII* ("synthesizer" ve elektronik müzik)
* 2002 *Europa-Gruß*
* 2003 *Sonntag* (pazar) *Licht* parçası
* 2004 *Klavierstück XVIII* ("synthesizer")
* 2004 *Himmelfahrt* (Gün doğumu)  *Klang* ("Ses", elektronik müzik projesi günün 24 saatine ithaf edilmiş müzik)
* 2005 *Freude* (Sevinc)  *Klang*
* 2006 *Natürlich Dauern 1-24* (Doğal yer 1-24)  *Klang*  parçası
* 2005 *Himmels-Tür* (Gogun kapısı)  *Klang*   parçası
* 2006 *Harmonien* (Armoniler) *Klang*   parçası
* 2007 *Cosmic Pulses* (Kozmik Huzmeler) *Klang*  parçası

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

## Dış bağlantılar

* Stockhausen resmi websitesi 
* Stockhausen Triosu