Galaksi iplikçiği

**Gökada iplikçikleri** (alt tipler: **süperküme kompleksleri**, **gökada duvarları** ve **gökada tabakaları**) kozmolojide kütleçekimsel olarak bağlı olan gökada süperkümelerinin duvarlarından oluşan evrendeki bilinen en büyük yapılardır. Bu devasa iplik benzeri oluşumlar, 80 megaparsek ''h''<sup>−1</sup>'e (160 ila 260 milyon ışıkyılı) ulaşabilir ve büyük boşluklar arasındaki sınırları oluşturur.

## Oluşum
Evrenin evriminin standart modelinde galaktik iplikçikler (galaktik ağ veya kozmik ağ olarak da adlandırılan), ağ benzeri karanlık madde dizileri boyunca oluşur ve onu takip eder. Bu karanlık maddenin, evrenin yapısını en büyük ölçeklerde belirlediği düşünülmektedir. Karanlık madde kütleçekimsel olarak baryonik maddeyi çeker ve gök bilimcilerin süper-galaktik kümelerin uzun, ince duvarlarını oluşturduğunu gördükleri "normal" maddedir.

## Keşif
Süperkümelerden daha büyük yapıların keşfi 1980'lerin sonlarında başladı. 1987'de Hawaii Üniversitesi Astronomi Enstitüsü'nden gök bilimci R. Brent Tully, Balıklar-Balina Süperküme Kompleksi olarak adlandırdığı şeyi tanımladı. 1989'da CfA2, ardından 2003 yılında Sloan Seddi keşfedildi. 11 Ocak 2013'te Central Lancashire Üniversitesi'nden Roger Clowes liderliğindeki araştırmacılar, büyük kuasar grubu Huge-LQG'nin keşfini duyurdular. Kasım 2013'te, gama ışını patlamalarını referans noktaları olarak kullanan gök bilimciler, 10 milyar ışık yılını aşan ve son derece büyük bir iplikçik olan Herkül-Kuzeytacı Büyük Duvarı'nı keşfettiler.

## İplikçikler
İplikçiklerin *iplikçik* alt tipi, uzunlamasına eksen boyunca enine kesitte kabaca benzer büyük ve küçük eksenlere sahiptir.

* 2008 yılında gök bilimciler Adi Zitrin ve Noah Brosch, Samanyolu ve Yerel Grup civarında yıldız patlama gökadalarının hizalanmasıyla tanımlanan kısa bir iplikçiğin varlığını öne sürdüler. Bu iplikçiğin gerçekliği ve benzer fakat daha kısa bir iplikçiğin tanımlanması, McQuinn'in ve arkadaşlarının TRGB yöntemini kullandığı mesafe ölçümlerine dayalı bir çalışmasının sonucuydu (2014).

### Gökada duvarları
İplikçiklerin alt tipi olan *gökada duvarı*, uzunlamasına eksen boyunca enine kesitte küçük eksenden önemli ölçüde daha büyük olan bir ana eksene sahiptir.
 		 	

* "Erboğa Büyük Duvarı" ("Ocak Büyük Duvarı" veya "Başak Duvarı") diğer bir yapı olarak önerilmiştir. Bu duvarın bir parçası olarak Ocak Duvarı (görsel olarak Kaçınma Bölgesi tarafından oluşturulan) ile birlikte Suyılanı-Erboğa Süperkümesi'ni ve Samanyolu Gökadası'nın bulunduğu yer olan Başak Süperkümesi'ni birlikte içerecektir (bu nedenle Yerel Büyük Duvar olarak da adlandırılabilir).
* Cetvel Kümesi'ni içerecek olan Büyük Çekici'nin fiziksel bir ifadesi olarak bir duvar önerilmiştir. Bu nedenle bazen Büyük Çekici Duvarı veya Cetvel Duvarı olarak anılır. Ancak Laniakea Süperkümesi'nin keşfiyle, Büyük Çekici, Suyılanı-Erboğa Süperkümesi ve Başak Süperkümesi artık yeni süper yapıya dahil edilmiştir.
* 2000 yılında, B3 0003+387 radyo gökadasının yakınında z = 1.47'de bulunan bir duvar önerildi.
* 2000 yılında, Hubble Derin Alanının (HDF North) kuzey bölgesinde z = 0.559'da bulunan bir duvar önerildi.

#### En yakın gökada duvarlarının haritası

### Büyük Kuasar Grupları
Büyük kuasar grupları (LQG'ler) bilinen en büyük yapılardan bazılarıdır. Bunlar ön-hiperkümeler/ön-süperküme kompleksleri/gökada iplikçiği öncüleri olarak teorize edilir.

### Süperküme kompleksi

## Büyük ölçekli dağılım haritaları

Dosya:Superclusters atlasoftheuniverse.gif|1 milyar ışık yılı (307 Mpc) içindeki evren. Harita, süperkümeleri, iplikçikleri ve boşlukları gösterir.
Dosya:Nearsc.gif|En yakın duvarların, boşlukların ve süperkümelerin haritası
Dosya:2dfdtfe.gif|SDSS Büyük Duvarı'nı içeren 2dF araştırma haritası
Dosya:2MASS LSS chart-NEW Nasa.jpg|2MASS XSC kızılötesi gökyüzü haritası


## Ayrıca bakınız

* Gökada
* Gökada kümesi
* Süperküme
* Galaksiler listesi
* Galaksi kümeleri listesi
* Boşluk (astronomi)

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar
* Kevin A. Pimbblet, , arXiv, 14 Mart 2005.