Tiran Adası

**Tiran Adası** (; *Cezire Tiran*) veya (; Iotabi), Tiran Boğazı'nda Suudi Arabistan'ın kontrolünde olan ve herhangi bir yerleşimin olmadığı bir adadır. Ada Sanafir Adası'nın hemen yanında yer almaktadır. Adanın yüzölçümü 88&nbsp;km²'dir.

9 Nisan 2016 tarihinde Mısır tarafından bir sınır anlaşması ile Tiran ve Sanafir adalarını Suudi Arabistan'a devredilmesine karar verildi. Ancak anlaşmanın Temsilciler Meclisi'nde onaylanması gerekiyordu ve Mısır yargısı tarafından da iptal edildi.

## Tarih
### Antik Tarih-Iotabi

Tiran, Prokopius'un bölgede nakliye için önemli bir geçiş ücreti istasyonu olan Iotabi (Yunanca : Ἰωτάβη ) adını verdiği ada olabilir, ancak Akabe Körfezi'ndeki diğer adalar alternatif tanımlamalar olarak önerilmiştir. 473 yılında Amorkesos adlı bir Sarazen adayı ele geçirdi ve gelirlerine el koydu, ancak Bizans İmparatorluğu 25 yıl sonra adayı geri aldı ve Hindistan'a ihraç edilen mallara ilişkin vergilerin ödenmesine bağlı olarak sakinlerine özerklik verdi. 534 civarında Bizanslılar, Gazzeli Choricius'un kutsal olmayan bir ırk olarak adlandırdığı ve bazı bilim adamlarının vergi ödemeyi reddeden Yahudi sakinler olduğunu düşündüğü bir gruptan onu tekrar geri almak zorunda kaldı.

Iotabi ile ilgili olarak bahsedilen en eski ve en geç tarihler, adanın piskoposlarının kilise konseylerine katılımıyla ilgili olarak verilmektedir: 451 yılında Kadıköy Konsili'nde Macarius kanunlarında piskoposluğun Roma eyaletine ait olduğu listelenmiştir.
### İslami Devirler

İslami fetihlerle ilgili kayıtlarda Iotape'den bahsedilmiyor, bu da o zamana kadar adada kimsenin yaşamadığını gösteriyor.
### 1954-2022 arası dönem

1954 yılında Suudi Arabistan tarafından Mısır'a verilen adalar, 1967 yılındaki Altı Gün Savaşı sırasında İsrail tarafından işgal edilse de 1979 Camp David Antlaşması sonrasında 1982 tarihinde adadan çekildi.Çok uluslu Kuvvetler ve Gözlemciler'in resmi internet sitesine göre, Sina'da Birleşmiş Milletler'e bağlı barış gücü konuşlandırmak için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi onayının alınamaması sebebiyle, anlaşmanın tarafları 1981'de BM Barış Gücü'ne alternatif olarak çok uluslu bir kuvvet kurulmasına yönelik bir protokolü müzakere etti.
 
Söz konusu güçlerin Mısır, İsrail ve uluslararası temas noktalarında genel merkezi ve idari ofisleri bulunuyor ayrıca hazırlanan protokolde kuvvetlerin “Tiran Boğazı boyunca deniz seyrüsefer özgürlüğünü” sağlamaya 8 No'lu madde de bulunuyor. Askeri düzeyde ise, 13 ülke, kuvvetlerin çalışmaları kapsamındaki misyonlarına birlikleriyle katılıyor. Bu 13 ülke arasında Avustralya, Kanada, Kolombiya, Çekya, Fiji, Fransa, İtalya, Japonya, Yeni Zelanda, Norveç, Birleşik Krallık, ABD ve Uruguay yer alıyor.

Mısır Yüksek İdare Mahkemesi 2017 başında aldığı karar ile Suudi Arabistan ile yapılan antlaşmanın geçersiz olduğuna ve söz konusu adaların Mısır toprağı olduğuna ve herhangi bir nedenle başka ülkeye devredilemeyeceğine hükmetmiştir.

ABD Başkanı Joe Biden, 16 Temmuz 2022 tarihinde Suudi Arabistan'daki yetkililerle birlikte “ABD kuvvetleri de dahil olmak üzere uluslararası barışı koruma güçlerinin Tiran ve Sanafir adalarından çekilmesini” gerektiren bir anlaşmaya varıldığını duyurdu.
 
Uluslararası güçlerin merkezi Roma'da bulunuyordu. Kuvvetlerin komutanı ve üyeleri Sina'da bulunurken, kuvvetlerin Genel Müdürü ve diğer yetkililerin temsilcileri Kahire ve Tel Aviv'de bulunuyordu. 2020 Kasım ayında, bir helikopterin Tiran Adası'nda düşmesi sonucu 6 ABD askerinin yanı sıra Fransa ve Çek Cumhuriyeti'nden iki asker hayatını kaybetti.

## Nüfus
### Eskiden

Procopius'un 6. yüzyıla kadar Iotabi adasında özerk bir Yahudi topluluğuna değinmesi, Süveyş krizi sırasında ve Altı Gün Savaşı sırasında ve hemen sonrasında İsrail'in propagandalarında yer almıştı.
### Günümüz
Adada şu an kimse yaşamıyor.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Observation Post 3-11, Tiran Island , GlobalSecurity.org
* BirdLife Factsheet - Tiran Island 
* Tiran Island, Tourist info