Yunusgiller

**Yunusgiller** (Delphinidae), balinalar (Cetacea) takımına dahil olan dişli balinalar (Odontoceti) alt takımının bütün **okyanus yunusları** üyelerini içeren bir familyasıdır.

Yukarıdaki tanımdan anlaşılacağı üzere, yunusgiller familyasının üyeleri esasen açık denizlerde yaşar ve böylece, "yunus" adı ile anılan başka bir dişli balina grubu olan nehir yunusları (Platanistoidea) üst familyasının türlerinden ayrılırlar. Irrawaddy yunusu ''(Orcaella brevirostris)'' gibi bazı türler ise daha çok kıyı şeritlerinde ve nehir kıyılarında bulunan istisna yunusgillerdir.

Bu familya, memeliler (Mammalia) sınıfına dahil olmasına ve dolayısıyla da kendisini oluşturan türlerin balık olmamasına rağmen, Türkçede **yunusbalığıgiller** olarak da anılabilir.

Yunusgiller familyası içindeki görece büyük altı tür, bu familya içinde sınıflandıkları için aslında yunus olsalar da daha çok "balina" adı ile anılır. Bu canlılar şunlardır:
* Cüce katil balina (*Feresa attenuata*)
* Kısa yüzgeçli pilot balina (*Globicephala macrorhynchus*) 
* Uzun yüzgeçli pilot balina (*Globicephala melas*)
* Katil balina (*Orcinus orca*) 
* Elektra balinası (*Peponocephala electra*)
* Yalancı katil balina (*Pseudorca crassidens*)

Yunusgiller familyasındaki türler, haliç yunusundaki gibi 1,2 m uzunluk ve 40&nbsp;kg ağırlıktan katil balinadaki gibi 7 m ve 4,5 tona kadar değişen büyüklüklere sahiptir. Çoğu türün ağırlığı ise 50&nbsp;-&nbsp;200&nbsp;kg aralığındadır. Dünyanın tüm denizlerinde bulunan bu canlılar, daha çok kıta levhaları üzerindeki görece sığ denizlerde yaşarlar. Hepsi etçildir ve sıklıkla balık ve mürekkep balığı ile beslenirler.

## Sınıflandırma
Yunusgiller (Delphinidae) familyasının balinalar (Cetacea) takımı içindeki yeri ve türlere kadar olan ayrıntılı sınıflaması aşağıda sunulmuştur. 
* Takım : Cetacea - Balinalar
:* Alt takım : Odontoceti - Dişli balinalar
:::* **Familya : Delphinidae - Yunusgiller**
::::* Cins : *[[Cephalorhynchus]]*
:::::* Tür : Alaca yunus* (*Cephalorhynchus commersonii*)
:::::* Tür : [[Şili yunusu]] (*Cephalorhynchus eutropia*)
:::::* Tür : [[Benguela yunusu]] (*Cephalorhynchus heavisidii*)
:::::* Tür : [[Beyaz başlı yunus]] (*Cephalorhynchus hectori*)
::::* Cins : *Delphinus*
:::::* Tür : [[Tırtak|Uzun burunlu bayağı yunus]] (*Delphinus capensis*)
:::::* Tür : [[Tırtak]] (*Delphinus delphis*)
::::* Cins : *Feresa*
:::::* Tür : [[Cüce katil balina]] (*Feresa attenuata*) 
::::* Cins : *Globicephala*
:::::* Tür : [[Kısa yüzgeçli pilot balina]] (*Globicephala macrorhynchus*) 
:::::* Tür : [[Uzun yüzgeçli pilot balina]] (*Globicephala melas*) 
::::* Cins : *Grampus*
:::::* Tür : [[Boz yunus]] (*Grampus griseus*)
::::* Cins : *Lagenodelphis*
:::::* Tür : [[Sarawak yunusu]] (*Lagenodelphis hosei*)
::::* Cins : *Lagenorhynchus*
:::::* Tür : [[Atlantik beyaz yanlı yunusu]] (*Lagenorhynchus acutus*) 
:::::* Tür : [[Beyaz gagalı yunus|Beyaz burunlu yunus]] (*Lagenorhynchus albirostris*)
:::::* Tür : [[Siyah çeneli yunus]] (*Lagenorhynchus australis*)
:::::* Tür : [[Kum saati yunusu]] (*Lagenorhynchus cruciger*)
:::::* Tür : [[Pasifik beyaz yanlı yunusu]] (*Lagenorhynchus obliquidens*)
:::::* Tür : [[Gölgeli yunus]] (*Lagenorhynchus obscurus*)
::::* Cins : *Lissodelphis*
:::::* Tür : *Lissodelphis borealis* - Kuzey gerçek balina yunusu
:::::* Tür : *Lissodelphis peronii* - Güney gerçek balina yunusu
::::* Cins : *Orcaella*
:::::* Tür : [[Irrawaddy yunusu|*Orcaella brevirostris*]] - Irrawaddy yunusu
:::::* Tür : [[Avustralya küçük yüzgeçli yunusu|*Orcaella heinsohni*]] - Avustralya küçük yüzgeçli yunusu
::::* Cins : *Orcinus*
:::::* Tür : [[Katil balina|*Orcinus orca*]] - Katil balina
::::* Cins : *Peponocephala*
:::::* Tür : [[Elektra balinası|*Peponocephala electra*]] - Elektra balinası
::::* Cins : *Pseudorca*
:::::* Tür : [[Yalancı katil balina|*Pseudorca crassidens*]] - Yalancı katil balina
::::* Cins : *Sotalia*
:::::* Tür : [[Haliç yunusu|*Sotalia fluviatilis*]] - Haliç yunusu
::::* Cins : *Sousa*
:::::* Tür : [[Kambur yunus|*Sousa chinensis*]] - Pasifik kambur yunusu
:::::* Tür : [[Kambur yunus|*Sousa plumbea*]] - Hint kambur yunusu
:::::* Tür : [[Kambur yunus|*Sousa teuszii*]] - Atlantik kambur yunusu
::::* Cins : *Stenella*
:::::* Tür : [[Pantropik benekli yunusu|*Stenella attenuata*]] - Pantropik benekli yunusu
:::::* Tür : [[Atlantik dönücü yunusu|*Stenella clymene*]] - Atlantik dönücü yunusu
:::::* Tür : [[Çizgili yunus|*Stenella coeruleoalba*]] - Çizgili yunus
:::::* Tür : [[Atlantik benekli yunusu|*Stenella frontalis*]] - Atlantik benekli yunusu
:::::* Tür : [[Dönücü yunus|*Stenella longirostris*]] - Dönücü yunus
::::* Cins : *Steno*
:::::* Tür : [[Pürüzlü dişli yunus|*Steno bredanensis*]] - Pürüzlü dişli yunus
::::* Cins : *Tursiops*
:::::* Tür : [[Hint-Pasifik afalinası|*Tursiops aduncus*]] - Hint-Pasifik şişe burunlu yunusu
:::::* Tür : [[Şişe burunlu yunus|*Tursiops truncatus*]] - Şişe burunlu yunus, afalina

Yakın tarihli moleküler çözümlemeler, henüz aksi kabul ediliyor olsa da yunusgillere dahil çeşitli cinslerin [[tek soyluluk|tek soylu]] olmadığını göstermiştir. Dolayısıyla, başta *Stenella* ve *Lagenorhynchus* için geçerli olan bu durum nedeniyle, yunusgiller familyasının sınıflamasında ileriki yıllarda önemli değişiklikler olabilir.

== Kaynakça ==
=== Genel ===
* LeDuc, R.G., Perrin, W.F., Dizon, A.E. (1999). Phylogenetic relationships among the delphinid cetaceans based on full cytochrome *b* sequences. Marine Mammal Science 15, 619–648.
* May-Collado, L., Agnarsson, I. (2006). Cytochrome *b* and Bayesian inference of whale phylogeny. Molecular Phylogenetics and Evolution 38, 344-354.
* [http://www.iucnredlist.org/ 2006 IUCN Tehdit Altındaki Türlerin Kırmızı Listesi]

=== Diğer ===
<div style="font-size:90%; line-height:1.2">
#  ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü. "Deniz Biyolojisi ve Balıkçılık Biyolojisi İlgi Alanındaki Bazı Terimler ve Tanımları" bölümü. [https://web.archive.org/web/20070117024344/http://www.ims.metu.edu.tr/DenizSozluk/ABC/y.htm *'Yunusbalığıgiller** maddesi] (Erişim: 21 Aralık 2006).
#  T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı. [https://web.archive.org/web/20070304100230/http://www.dtm.gov.tr/ITHALAT/mevzu/ithmevzu/ith%20tebligler/2006/2005-22/Tarim%20Bakanligi/I-A%20Listesi.doc "**Tarım Ve Köyişleri Bakanlığı Tarafından Cıtes Belgesi Düzenlenecek Ek-I-A Sayılı Hayvan ve Bitki Türlerinin Listesi*'"]; *MS Office Word'' belgesi (Erişim tarihi: 21 Aralık 2006).