Planck birimleri

**Planck birimleri**, aşağıdaki listede de gösterilen gibi SI tarafından kabul edilen ve yedi temel birimden türetilen   fiziksel ölçü birimleridir. Bu yedi fiziksel sabit, eğer türetilen herhangi bir birimin sayısal değeri olarak kullanılırsa değeri 1 birim olur. Planck birimlerinin kuramsal fizikte derin anlamları vardır. Bunlar, fizik yasasının cebirsel ifadelerini, çok kolay biçimde basitleştirirler. Kuantum kütleçekimi gibi birleşik kuramların incelenmesi özel rol oynarlar.

1899'da Alman fizikçi Max Planck tarafından resmen önerildi. Bunlar doğal birimler olarak da bilinir. Çünkü tanımlarının kökeni yalnızca doğadan gelir, insanın elde edebileceği büyüklükler değillerdir. Planck birimleri, SI'da anılan SI olmayan birimlerde sınıflandırılan doğal birimlerdir. Fakat, bu birimler herhangi bir prototip nesne veya parçacığın bir özelliği olmaması için eşsiz olarak dikkate alınmışlardır, fakat vakumun bir özelliği olabilirler.

1 olarak normalleştirilen evrensel Planck birimleri ve sembolleri şunlardır;
*kütleçekim sabiti, *G*,
*indirgenmiş Planck sabiti, *ħ*,
*bir vakumdaki ışık hızı, *c*,
*Coulomb sabiti, (4π*ε*0)−1  (bazen *k*e veya *k*) ve
ve
*Boltzmann sabiti, *k*B (bazen *k*).

Planck, yalnızca, evrensel sabitlerdeki G, *h*, *c* ve *k*B (doğal birimlere bakın) ve Tomilin temel birimlerini dikkate aldı. Planck, hiçbir elektromanyetik birimi benimsemedi. Planck birimlerinin bir doğal genelleştirilmesi (4π*ε*0)−1 =1 biçimindedir.

Bu sabitlerden her biri en az bir kuramsal fizik kavramı ile ilişkilidir: Örneğin; *c*, elektromanyetizma ve özel görelilik; *G*, genel görelilik ve Newton'ın evrensel kütleçekim yasası; *ħ*, kuantum mekaniği; *ε*0, elektrostatik ve *k*B, istatistiksel mekanik ve termodinamik ile ilgilidir.

Dünya dışı yaşam olduğunu savunan bazı fizikçiler bir birimler sisteminin anlaşılabilmesi için çalışma yapıyor. İnsan tarafından doğrudan kullanılabilen temel SI birimleri metre ve saniyenin aksine, Planck uzunluğu ve Planck zamanı, ancak belirli fiziksel seviyelerle ilişkilidir.

## Temel Planck birimleri
Ölçü özellikli tüm temel birim sistemlerinde, örneğin SI'da uzunluk temel birimi metredir. Planck birimler sisteminde uzunluk birimi Planck uzunluğu, zaman birimi de Planck zamanıdır, vb. Bu birimler Tablo 1'deki beş adet boyutsal olan evrensel fizik sabitinden türetilmiştir. Bunun yöntemi, fiziksel nicelikler Planck birimi olarak ifade edildiğinde, fizik yasasının temel denklemleri kullanılarak sabitlerin eliminasyonudur. Örneğin Newton'ın evrensel kütleçekim yasası şöyledir;

:  F = G \frac{m_1 m_2}{r^2},

Şöyle de ifade edilebilir;
:  \frac{F}{F_\text{P}} = \frac{\left(m_1/m_\text{P}\right) \left(m_2/m_\text{P}\right)}{\left(r/ l_\text{P}\right)^2}.

Her iki denklem de  boyutsal olarak tutarlıdır ve *herhangi bir* birim sisteminde eşdeğerdir. Fakat ikinci denklemde *G* elendiğinden dolayı yalnızca boyutsuz niceliklerle ilgilidir. Çünkü iki benzer boyutlu niceliklerin oranı, boyutsuz bir nicelik olur. Eğer bir stenografi dönüşümü yapılırsa, tüm fiziksel niceliklerin Planck birimleri ile ifade edilebileceği görülebilir. Yukarıda orandaki ilgili birimler ölçeklenmeksizin, basit fiziksel sembollerle ifade edilebilir;

:  F = \frac{m_1 m_2}{r^2} \ .

Yukarıdaki birinci denklemde *G*nin elenmesi sonucu elde edilen bu son denklemin anlaşılabilmesi için *F*, *m*1, *m*2 ve *r* niceliklerinin boyutsuz sayısal değerleri, Planck birimlerine dönüştürülmelidir. Planck birimlerinin ve diğer doğal birimlerin niçin kullanıldığının bir göstergesi; ,

**Boyut sembolleri**: L = uzunluk, M = kütle, T = zaman, Q = elektriksel yük, Θ = sıcaklık.
**Not**: Tabloda parantezler içindeki iki rakam, (örneğin yerçekimi sabiti değerindeki *80* sayısı) yaklaşık değerin standart hatasını verir.

Yukarıda da görüldüğü gibi her biri 1 Planck kütlesine sahip olan ve aralarında 1 Planck uzunluğu kadar mesafe olan iki cismin kütleçekim kuvvetine, 1 Planck kuvveti denir. Ayrıca ışık hızı, 1 Planck uzunluğundaki mesafeyi 1 Planck zamanında kat eder. Beş temel Planck biriminin büyüklük değerlerini SI veya diğer birim sistemlerini tanımlamak için, yukarıdaki iki denklem ve aşağıdaki beş denklem yeterlidir:

:  l_\text{P} = c t_\text{P} 

:  F_\text{P} = \frac{m_\text{P} l_\text{P}}{t_\text{P}^2} = G \frac{m_\text{P}^2}{l_\text{P}^2} 

:  E_\text{P} = \frac{m_\text{P} l_\text{P}^2}{t_\text{P}^2} = \hbar \frac{1}{t_\text{P}} 

:  F_\text{P} = \frac{m_\text{P} l_\text{P}}{t_\text{P}^2} = \frac{1}{4 \pi \varepsilon_0} \frac{q_\text{P}^2}{l_\text{P}^2} 

:  E_\text{P} = \frac{m_\text{P} l_\text{P}^2}{t_\text{P}^2} = k_\text{B} T_\text{P}.

Bilinmeyen beş sonuç için yukarıdaki beş denklemin çözümü, Tablo 2'deki beş temel Planck birimini verir:

**Tablo 2: Temel Planck birimleri**

| 
|-
| **[[Planck kütlesi]]**
| Kütle (M)
| m_\text{P} = \sqrt{\frac{\hbar c}{G}}
| 
|-
| **[[Planck zamanı]]**
| Zaman (T)
| t_\text{P} = \frac{l_\text{P}}{c} = \frac{\hbar}{m_\text{P}c^2} = \sqrt{\frac{\hbar G}{c^5}} 
| 
|-
| **[[Planck yükü]]**
| Elektriksel yük (Q)
| q_\text{P} = \sqrt{4 \pi \varepsilon_0 \hbar c} 
| 
|-
| **[[Planck sıcaklığı]]**
| Sıcaklık (Θ)
| T_\text{P} = \frac{m_\text{P} c^2}{k_\text{B}} = \sqrt{\frac{\hbar c^5}{G k_\text{B}^2}}
| 
|}

## Türetilen Planck birimleri
Herhangi bir ölçü sisteminde, birçok fiziksel nicelik için türetilen birimler temel birimlerden elde edilmiştir. Tablo 3'te örnek olarak türetilen Planck birimleri verilmiştir. Bunlardan bazıları nadiren kullanılır.

**Tablo 3: Türetilen Planck birimleri**

## Fiziksel denklemleri basitleştirme
Zaman ve uzunluk gibi farklı boyutlara sahip fiziksel nicelikler, sayılar değerlere sahip olsalar bile eşleştirilemezler. Örneğin 1 saniye ile 1 metre aynı değildir. Fakat bu tereddüt kuramsal fizikte, bir tarafa bırakılır ve bu süreç boyutsuzlaştırma olarak adlandırılır. Tablo 4, temel Planck birimlerinin sayısal değerlerinin nasıl elde edildiğini gösteriyor.

## İrdeleme
Bazı Planck birimlerinin günlük yaşamda büyüklük ölçümleri için kullanılabilirler: Örneğin
*1 Planck kütlesi yaklaşık 22 mikrogram;
*1 Planck momentumu yaklaşık 6,5&nbsp;kg m/s (veya N·s);
*1 Planck enerjisi yaklaşık 500 kWh;
*1 Planck yükü hemen hemen 11,7 temel yük;
*1 Planck empedansı 30 ohma çok yakındır.

### Tarihçe
1881'de George Johnstone Stoney, uzunluk, zaman ve kütle birimlerinin bağlı olarak elektriksel yükün sayısal olarak ifade edilebileceğini, fark ettiğinde doğal birimler ortaya çıktı. Stoney'e ithafen bunlar şimdi Stoney birimleri olarak adlandırılıyor. Bu birimler ''G'', ''c'' ve elektron yükü (*e*), hepsi 1'e eşittir. 1898'da Max Planck, aksiyonun büyüklük olduğunu keşfetti ve Mayıs 1899'da bunu Prussian Academy of Sciences makalesinde yayımladı. Makalenin sonunda, Planck bunun bir keşif olduğunu açığa çıkardı. Böylece Plank'a ithafen birimlere Planck birimleri denildi. Planck birimleri kuantumun temelini oluşturdu. Planck birimlerinin temelini Planck sabiti oluşturuyor. Planck sabiti şimdi her ne kadar h olarak kullanılıyor olsa bile, makalesinde bunu *b* ile ifade etti. Planck yeni birim sisteminin evrenselliğini altını çizerek şöyle gösterdi:

Planck makalesinde temel birimler için bir de sayısal değer verdi ve bu değer modern değerlere yakındır.

### Doğal Planck birimleri ve değişmez ölçeği
Paul Dirac gibi bazı fizikçiler kozmolojide fiziksel "sabitlerin" zamanla değişebileceğini varsayımını önerdi (örneğin değişken ışık hızı). Eğer bir fizik sabiti, ışık hızı gibi boyutsuz nicelik değilse, durum değişiminde onun tartışmasız fark edebilir miydik veya ölçebilir miydik? "Comment on time-variation of fundamental constants"  şeklinde bir soru sordu Michael Duff makalesinde.

## Ayrıca bakınız
* Boyut analizi
* Planck ölçeği
* Planck parçacığı
* Doğal birimler

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*Value of the fundamental constants, including the Planck base units, as reported by the National Institute of Standards and Technology (NIST).
*Sections C-E of collection of resources bear on Planck units. Good discussion of why 8π*G* should be normalized to 1 when doing general relativity ve quantum gravity. Many links.
*The universe and the parameters that describe it in Planck units  Pulls together various physics concepts into one unifying picture.