Çamaşır deterjanı

**Çamaşır deterjanı** (*İngilizce*: *Laundry detergent*) çamaşır yıkamak için eklenen bir tür deterjan veya temizlik maddesi'dir. En yaygın kullanılan leke çıkarma ürünlerinden biridir. Deterjan hâlâ toz halinde satılmakdadır, ama sıvı deterjanlar 1950'lerde piyasaya sürülmesinden bu yana birçok ülkede büyük pazar payı almaktadır. El yıkama ve çamaşır makinesi için mevcuttur.

2012 yılında Procter & Gamble tarafından Tide Pod'lar (Alo deterjanı) olarak çamaşır deterjanı kapsülü sunuldu ve ABD'de satıldı. Daha önceki çamaşır deterjanı kapsülleri 1960'larda ve 1970'lerde satılan Salvo tabletlerini içerirdi.

## Tarihi
Antik çağlardan, giysilerin yıkanmasını kolaylaştırmak için kimyasal katkı maddeleri kullanılıyordu. İtalyanlar bezi temizlemek için kükürt ve su karışımı kömürü kullanmışlardır. Mısırlılar su yumuşatmak için kül ve silikatlar ekledi. Sabunlar bilinen ilk deterjanlardı. Bazı sentetik yüzey aktif maddelerin deterjan etkileri, 1917 yılında, I. Dünya Savaşı sırasında sabunların kıtlığına yanıt olarak, Almanya'da kaydedilmiştir. 1930'larda, ticari olarak yağlı alkollere yönelik uygulanabilir yollar geliştirilmiş ve bu yeni malzemeler, sülfat esterlerine dönüştürülmüştür. BASF tarafından üretilen Alman markası FEWA ve Procter & Gamble tarafından üretilen Dreft markası ilk deterjanlar oldu. Bu tür deterjanlar, çoğunlukla II. Dünya Savaşı'ndan sonra sanayide kullanıldı.

## Kirler

Çamaşır yıkaması, karışık yüzeyleri lif yüzeylerinden temizlemeyi içerir. Kimyasal bir bakış açısından, kirler aşağıdaki gibi gruplanabilir:
* Şekerler, inorganik tuzlar, üre ve ter gibi suda çözünür kirler.
* Pas, metal oksitler, kurum (karbon siyahı veya is karası), karbonatlar, silikatlar ve humus gibi katı parçacıklı kirler.
* Hayvansal yağlar, bitkisel yağlar, sebum, yağ bezi, mineral yağ ve gres gibi hidrofobik kirler.
* Kan, çim, buğdaygiller, yumurta, süt, nişasta ve keratin gibi proteinler. Bunlar, enzim, ısı veya alkaliyi hidrolize ve denatürasyon etmek için gerektirir ve sürfaktanlar tarafından çıkarılmadan önce bunları daha küçük parçalara dönüştürür.
* Şarap, kahve, çay, meyve suları ve sebze lekeleri gibi ağartılabilir lekeler. 
**Ağartma**; renkli maddeyi renksiz bir renge dönüştüren, kumaş üzerinde kalan ve yıkanması daha kolay olabilen bir oksidasyon (redoks) reaksiyonudur. Kirlerin çıkarılması zor olanlar pigmentler ve boyalar, yağlar, reçineler, katran, balmumları ve denatüre proteinlerdir.

## Bileşenler
Çamaşır deterjanları, yapıcılar (yaklaşık% 50), yüzey aktif maddeler (sürfaktanlar) (% 15), ağartıcı (% 7), enzimler (% 2), toprak antiredepozisyon maddeleri, köpük düzenleyiciler, korozyon inhibitörleri, optik parlatıcılar, boya transfer inhibitörleri, kokular, boyalar, doldurucular ve Aids içerebilir.

Yapıcılar (şelasyon veya tecrit edici maddeler olarak da adlandırılır) su yumuşatıcılarıdır. Sert su kalsiyum, magnezyum ve metalik katyonlar içerir (demir, bakır ve manganez). Bu katyonlar, kumaşlar ve çamaşır makinelerinde çökelek oluşturan ve çıkarılması zor olan çözünmeyen bileşikler (metalik veya kireç sabunları) oluşturmak için yüzey aktif madde anyonları ile reaksiyona girer. İnşaatçılar sert su iyonlarını çökeltme, şelasyon veya iyon değişimi yoluyla giderirler. Ayrıca, dispersiyon yoluyla toprağı temizlemeye yardımcı olurlar. Çoğu Avrupa bölgesinde su çok serttir. Kuzey Amerika, Brezilya ve Japonya'da su nispeten yumuşaktır.

En erken yapıcılar sodyum karbonat (yıkama sodası) ve sodyum silikat (su camı) idi. 1930'lardan bu yana, fosfatlar (sodyum fosfatlar) ve polifosfatlar (sodyum heksametafosfat) fosfonatların (HEDP, ATMP, EDTMP) tanıtımı ile devam ettirildi. Bu maddeler, polikarboksilatlar (EDTA, NTA), sitratlar (trisodyum sitrat), silikatlar (sodyum silikat), glukonik asit ve poliakrilik asit gibi çevre açısından daha iyi fosfor içermeyen maddeler veya zeolitler gibi iyon değiştirici maddelerdir.

Soda gibi alkaliler sert su iyonlarını çökelir ve inşaatçılar olarak kullanılır. Ayrıca, yıkama performansını artırırlar. Pamuk gibi hidrofilik lifler suda negatif yüzey yüküne sahipken, sentetik lifler nispeten nötrdür. Negatif yük, anyonik sürfaktanların adsorpsiyonu ile arttırılmaktadır. PH arttıkça, kir ve lifler daha fazla negatif yüklenerek, karşılıklı itişin artmasına neden olur. Bu, alkalilerin yağların sabunlaşması gibi etkilerden ayrı olarak yıkama performansını artırmasının nedenlerinden biridir. Bununla birlikte, kir ile lifler arasındaki itici güçler tek başına yüksek pH'ta tatmin edici yıkama sonuçları vermezler. İyi deterjan için optimum pH aralığı 9-10.5'dir.

Oluşturucu ve sürfaktan, kir çıkarıcıyı ve kurucunun yıkama etkisini elde etmek için sinerjistik olarak çalışır. Pamuk, yün, poliamid ve poliakrilonitril gibi hidrofilik liflerle sodyum trifosfat, tek başına bir yüzey aktif maddeden daha etkili bir şekilde toprağı temizler. Poliesterler ve poliolefinler gibi hidrofobik fiberlerle, sürfaktanın etkinliği, yapıcıdan daha fazladır.

## Yüzey aktif maddeler
Çamaşır deterjanlarındaki temizlik performansının çoğundan sürfaktanlar sorumludur. Bunu toprağın suya adsorpsiyonu ve emülsifikasyonu ile sağlarlar. Ayrıca ıslanmayı iyileştirmek için su yüzey gerilimini azaltar.

Çamaşır deterjanları çoğunlukla anyonik ve iyonik olmayan yüzey aktif maddeler içerir. Katyonik yüzey aktif maddeler normal olarak anyonik deterjanlarla uyumsuzdur ve kötü temizleme verimliliğine sahiptirler. Kumaş yumuşatıcılar, antistatik maddeler ve biyositler olarak sadece belirli özel etkiler için kullanılırlar. Zitteriyonik sürfaktanlar, çamaşır deterjanlarında nadiren kullanılmaktadır. Çoğu deterjan, performanslarını dengelemek için çeşitli yüzey aktif maddelerin bir kombinasyonunu kullanır.

1950'li yıllara kadar, çamaşır deterjanlarında sabun baskın yüzey aktif maddeydi. 1950 yıllar'ın sonunda tetrapropilen benzenesulfonate (TPS) gibi "sentetik deterjanlar" (sindetler) olarak adlandırılan maddeler büyük ölçüde gelişmiş ülkelerde sabunun yerini aldı. Kötü biyolojik olarak bozunabilirlikleri nedeniyle, bu alkilbenzensülfonatlar, 1960'ların ortalarında lineer alkilbenzensülfonatlarla (LAS) değiştirilmiştir. 1980'lerden beri, SDS (Sodyum lauryl sülfat) gibi alkil sülfatlar LAS uygulamasının arttırılmasında bulunmuştur.

1970'lerden beri, alkol etoksilatlar gibi noniyonik yüzey aktif maddeler çamaşır deterjanlarında daha fazla pay almıştır. 1990'larda glukamidler ko-sürfaktanlar olarak ortaya çıkmış ve ince kumaşlar için özel deterjanlarda alkil poliglikozidler kullanılmıştır.

## Beyazlatıcılar
Ağartma maddelerinin ana hedefleri oksitlenebilir organik lekelerdir. Bunlar genellikle bitkisel kökenlidir (örneğin klorofil, antosiyanin boyaları, tanenler, hümik asitler ve karotenoid pigmentler). İsmine rağmen, modern ağartma maddeleri ev tipi ağartıcı (sodyum hipoklorit) içermez. Çamaşır ağartma maddeleri tipik olarak sodyum perborat ve sodyum perkarbonat gibi hidrojen peroksidin stabil katkı maddeleridir. Bunlar katı maddeler olarak etkisizdirler, fakat hidrojen peroksiti serbest bırakmak için su ile reaksiyona girerler. Tetraasetiletilendiamin (TAED) gibi ağartma aktivatörleri de giderek daha fazla kullanılır, bunlar daha düşük sıcaklıklarda (
Dosya:Thvottaefni-geysir.svg 
Dosya:Ghari Detergent 1 kg Pack.jpg
Dosya:LinuxWasch3.jpg 
Dosya:Cleaning products aisle, Laundry soaps and detergents, Meny Supermarket, Bergen Storsenter Shopping Mall, Bergen, Norway, 2017-10-23.jpg
Dosya:Baukastenwaschmittel.jpg 
Dosya:Persil65 01.jpg
Dosya:Oxydol (3466221316).jpg
Dosya:Pralni prašek 1.JPG
Dosya:Brio wasmiddel, NV Tensia - Luik.JPG
Dosya:123 wasmiddel, foto2.JPG
Dosya:Drietex zeep, foto 03.JPG
Dosya:Radion wast witter, foto3.JPG
Dosya:Radion wasmiddel, pic1.JPG
Dosya:Castella Actief Wit waspoeder pic6.JPG
Dosya:Haarlem verzamel SAFI pic1.JPG
Dosya:Haarlem verzamel DAZ pic3.JPG 
Dosya:Pré wasmiddel verpakking pic1.JPG
Dosya:Household products, Vigor pic2.JPG
Dosya:Haarlem verzamel DAZ pic1.JPG
Dosya:Castella voor NYLON wasmiddelverpakking pic1.JPG 
Dosya:De Gruyter Trexop pic4.JPG
Dosya:LinuxVollwaschmittelPackung.jpg 
Dosya:Household products, Rinso pic1.JPG
Dosya:Household products, Vigor pic1.JPG
Dosya:2014 DDR-Waschmittel.jpg


## Kaynakça

## Ayrıca bakınız
*Temizlik ürünleri listesi