Mokissos

**Mokissos** veya **Mokisos** () ya da **Mokison** (Μωκισόν) ya da bir diğer adıyla **Nora**, antik Kapadokya'da iskan gören ve günümüzde, Aksaray ilinin, merkez ilçesinin 30&nbsp;km güneyinde, Helvadere kasabası sınırları içinde bulunan bir antik kenttir.

## Tarihi
Romalılar kente **Mocisus** veya **Mocissus** ve **Mocisum** adlarını vermiştir. Bizans İmparatoru I. Justinianus (527-565) tarafından yeniden inşa edildikten sonra adı **Justinianopolis** () olarak değiştirildi. Justinianus, Mocisus'u Kapadokya Tertia eyaletinin başkenti yaptı ve piskoposluğunu, Kızılırmak'ın güneyine uzanan bir *eparhia*'ya (idari bölge) sahip eklesiyastik metropol rütbesine yükseltti. Justinianopolis adı, Bizans yönetiminin sonuna kadar korundu.

Bizanslı Stephanus kente **Moukissos** () adını verirken, *[[Synecdemus]]*'ta adı **Rhegemoukisos** () ve muhtemelen bir hata sonucu **Rhegekoukisos** (Ῥεγεκουκισός) olarak geçmektedir.

*Mokissos*, aynı zamanda günümüzde faal olmayan bir Rum Ortodoks Kilisesi Piskoposluğu'nun resmi adıdır. Ayrıca adı Konstantinopolis Patrikhanesinin önemli kayıtlarında geçmektedir.

## Araştırmalar
Hasan Dağı'nın parazit (ikincil) kraterlerinden birinin doğal erozyonla dolması sonucu oluşmuş yüksek vadinin içinde yer alır. Deniz seviyesinden yaklaşık 1500 metre yükseklikteki 200 hektar alanda kurulan antik kentte konutlar dışında, 32 kilise yapısı, 20 sarnıç tespit edilmiştir. Arkeolojik kalıntıların bulunduğu alan yörede *Viranşehir* olarak bilinir. Ayakta kalan yapılar Bizans devrine aittir. Önceleri, ''Nora'' ya da ''Neroassos'' adıyla bilinen Helenistik dönem kalesi olduğu düşünülen bu yerleşimin, 6. yüzyılın önemli Bizans kentlerinden *Mokisos* yerleşimi olduğu 1930'lu yıllardan itibaren bilim adamları arasında kabul görmüştür. Bu konuda genel görüş, 2021 yılı itibarıyla net değildir; yapılacak yeni araştırmalarla netleşmesi beklenmektedir.

Vadiye batıda, doğuda ve kuzeyde bulunan dik yamaçlı üç dar geçitten girilir. Kentin etrafını saran tepeler doğal bir sur duvarı oluşturur. Sadece akropolis surlarla çevrilmiştir. Kalıntılar vadi tabanına bakan yamaçlarda yoğunlaşır. Yapılar, tamamen yığma taş yapım tekniğiyle inşa edilmiştir.

Kalıntılar 19. yüzyıldaki batılı seyyahlar ve 20. yüzyılın başlarında bilim insanlarının araştırma raporları sayesinde tanınmaya başlamıştır. Bizanslı vakanüvis Prokopios'un anlatımına dayanarak kalıntıların Mokissos kentine ait olduğu kabul gördü. Prokopios'a göre "*Kapadokya*'da, ovada Mokissos adında kısmen yıkılmış, kısmen de yıkılma tehlikesi altında harap bir kale vardı. İmparator Iustinianos kaleyi tümüyle yıktırıp batısındaki dik, çok yüksek ve ulaşılması güç yere dev bir sur inşa ettirmiş; çok sayıda kilise, imaret ve halka açık hamamlar gibi başka yapılar yaptırmıştı." *Mokissos* adı Konstantinopolis Patrikhanesinin önemli kayıtlarında geçer. Bu kayıtlara göre Bizans İmparatoru Iustinianos Dönemi'nde 535 yılında eyalet sisteminde yapılan değişiklikler sonucu oluşturulan yeni kilise eyaletinin piskoposluk merkezi yapılmıştır. Böylece kent statüsü kazanan yerleşim, *Iustinianapolis* adını almıştır.

Kentteki 1994-1996 arasında Alman araştırmacı Albrecht Berger yöntemindeki bir ekip tarafından bilimsel araştırma gerçekleştirilmiştir. Berger'e göre Roma nekropolisi üzerine kurulmuş kentteki konut sayısını yaklaşık 1000'dir.

## Kaynakça