I. Dünya Savaşı'nın ana hatları

Aşağıdaki anahat, I. Dünya Savaşı'na genel bir bakış ve konusal bir rehber olarak verilmiştir:

**[[I. Dünya Savaşı]]** veya **Birinci Dünya Savaşı** - 28 Temmuz 1914'te başlayan ve 11 Kasım 1918'e kadar süren Avrupa merkezli bir dünya savaşıdır. Savaş, iki karşıt ittifakta bir araya gelen dünyanın tüm büyük güçlerini kapsıyordu: İtilaf Devletleri (Britanya, Fransa ve Rusya'nın Üçlü İtilafı merkezli) ve İttifak Devletleri (başlangıçta Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya'nın Üçlü İttifakı merkezli). 60 milyonu Avrupalı olmak üzere 70 milyondan fazla askerî personel, tarihin en büyük savaşlarından birinde seferber edildi. Büyük ölçüde, ateş gücündeki büyük teknolojik ilerlemelere karşın hareket kabiliyetinde ve stratejilerde fazla ilerlemeler olmaması sonucu 9 milyondan fazla kişi öldürüldü. Bu, dünya tarihindeki en ölümcül altıncı savaştı ve hemen ardından ilgili ülkelerde devrimler gibi çeşitli siyasi değişikliklere yol açtı.

## I. Dünya Savaşı'nın doğası
I. Dünya Savaşı, aşağıdakilerin tümü olarak tanımlanabilir:

* Savaş
** Topyekûn savaş
** Dünya savaşı

I. Dünya Savaşı, ayrıca aşağıdaki savaş türlerinin de kullanımını gördü:

* Hava savaşı
* Zırhlı savaş
* Asimetrik savaş (bazı durumlarda)
* Yıpratma savaşı
* Kimyasal savaş
* Erken modern savaş veya modern savaş
* Kara savaşı
* Deniz savaşı
** Denizaltı savaşı
*** Yoğunlaştırılmış denizaltı savaşı
*** Sınırsız denizaltı savaşı
* Siper savaşı

## I. Dünya Savaşı'nın nedenleri

### I. Dünya Savaşı'na yol açan uzun vadeli etkiler
Kültürel ve stratejik faktörler:

* Emperyalizm
* Militarizm
* Milliyetçilik
* Hücum kültü – Önce saldırmanın avantajına ilişkin değerlendirmeler.
** Önleyici savaş

Avrupa güç dengesinin istikrarsızlaştırılması:

* Balkanlaşma
* Avusturya ile Sırbistan arasındaki gerilim
** Mayıs Darbesi
** Domuz Savaşı
** Bosna Krizi
* Rusya ile Avusturya arasındaki gerilim
** Avusturya-Macaristan'ın Bosna'yı işgal ve ilhakı
** I. Balkan Savaşı
** II. Balkan Savaşı
* Fransa ile Almanya arasındaki gerilim
** Fransa-Prusya Savaşı (1870-1871) - güçlü ve dinamik bir Almanya'nın kurulmasını sağlayarak, gücün yer değiştirmesi veya dengenin bozulması olarak görülen şeye neden oldu
* İngiltere ile Almanya arasındaki gerilim
** Birleşik Krallık ve Alman İmparatorluğu arasındaki deniz silahlanma yarışı
* İtalya ile Avusturya arasındaki gerilim
** Bosna'nın Avusturya-Macaristan tarafından ilhakı

İttifaklar ağı:

* I. Dünya Savaşı diplomatik tarihi
* İttifak Devletleri
** İkili İttifak (Almanya ve Avusturya-Macaristan)
** Üçlü İttifak (1882) (Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya)
** Alman-Osmanlı ittifak antlaşması
* İtilaf Devletleri
** Fransız-Rus İttifakı (1894)
** Fransa ve İngilizler arasında Dostluk Antlaşması
** 1907 Britanya-Rusya Antantı
** Üçlü İtilaf
* Belçika'nın tarafsızlığı hakkındaki 1839 Londra Antlaşması
* 8 Aralık 1912 tarihli Alman İmparatorluk Savaş Konseyi

### I. Dünya Savaşı'na yol açan kısa vadeli etkiler

* Avusturya Arşidükü Franz Ferdinand'ın suikasti
* Temmuz Krizi
* I. Dünya Savaşı'na Fransa'nın girişi
* I. Dünya Savaşı'na Almanya'nın girişi
* I. Dünya Savaşı'na Japonya'nın girişi
* I. Dünya Savaşı'na Osmanlı Devleti'nin girişi

## I. Dünya Savaşı'na katılan ülkeler
I. Dünya Savaşı, İtilaf Devletleri ve İttifak Devletleri arasında savaşıldı.

### İttifak Devletleri ([[Üçlü İttifak (1882)|Üçlü İttifak]])

* 
* 
* 
* 

### İtilaf Devletleri ([[Üçlü İtilaf]])

#### Ana İtilaf devletleri

*  Fransa
*  (Mart 1917'ye kadar)
**  Rus Geçici Hükümeti (Mart - Kasım 1917)
**  (Kasım 1917 - Mart 1918)
* 
*  Britanya İmparatorluğu
* 
*  (Mayıs 1915'ten itibaren)
* 
*  Amerika Birleşik Devletleri (Nisan 1917'den itibaren)

#### Diğer İtilaf müttefikleri
İtilaf Devletleri tarafında savaşan diğer ülkeler:

* 
* 
*  Portekiz (Mart 1916'dan itibaren)
*  (Ağustos 1916 – Mayıs 1918, Kasım 1918)
*  (Milli Savunma Hükûmeti için Kasım 1916; tüm ülke için Haziran 1917'den itibaren)
*  Arnavutluk
*  Brezilya (Ekim 1917'den itibaren)
*  Ermenistan (Mayıs 1918'den itibaren)
 Çekoslovakya – bkz. Çekoslovak Lejyonu
*  Finlandiya (Ekim 1918'den itibaren)
*  (Britanya Hint Ordusu altında asker gönderdi)
*  Siyam
*  (Haziran 1915'ten itibaren)

#### Savaşmayan İtilaf müttefikleri
İttifak Devletleri'ne savaş ilan eden, ancak askeri katılımda bulunmayan devletler:

* 
*  (Nisan 1917'den itibaren)
*  (Ağustos 1917'den itibaren)
*  (Mayıs 1918'den itibaren)
*  (Nisan 1917'den itibaren)
*  (Aralık 1917'den itibaren)
*  (Nisan 1918'den itibaren)
*  (Ağustos 1917'den itibaren)
*  (Temmuz 1918'den itibaren)
*  (Temmuz 1918'den itibaren)
*  (Mayıs 1918'den itibaren)
*  (Aralık 1917'den itibaren)
*  (Ekim 1917'den itibaren)
*  (Ekim 1917'den itibaren)

## Savaşın yürütülmesi

* İtilaf savaş ilanları
* I. Dünya Savaşı sırasında İngiliz propagandası
* I. Dünya Savaşı'nda konvoylar
* I. Dünya Savaşı'nda Almanya'nın Lüksemburg'u işgali
* Roosevelt'in I. Dünya Savaşı gönüllüleri
* I. Dünya Savaşı sırasında stratejik bombardıman
** I. Dünya Savaşı sırasında Alman stratejik bombardımanı
* Avustralya'da I. Dünya Savaşı zorunlu askerliği
* I. Dünya Savaşı sırasında donanma silahlanma yarışı
* I. Dünya Savaşı sırasında ABD Donanması'nın harekatları
* I. Dünya Savaşı muharebeleri listesi

### I. Dünya Savaşı cepheleri

* Hicaz-Yemen Cephesi
* Batı Cephesi
* Doğu Cephesi
* Batı Afrika Cephesi
* Doğu Afrika Cephesi
* İtalya Cephesi
* Suriye-Filistin Cephesi
* Kafkasya Cephesi
* Irak Cephesi
* Çanakkale Cephesi
* I. Dünya Savaşı sırasında Kuzey Amerika'ya yapılan saldırılar

### I. Dünya Savaşı'nın deniz seferleri

* Atlantik Savaşı
* Adriyatik Seferi
* Çanakkale'deki deniz harekatları
* Almanya'nın ablukası

## Ülkeye göre I. Dünya Savaşı

### İttifak Devletleri

* I. Dünya Savaşı sırasında Avusturya-Macaristan
** I. Dünya Savaşı'nda Macaristan
** I. Dünya Savaşı sırasında Polonya
* I. Dünya Savaşı sırasında Bulgaristan
* I. Dünya Savaşı sırasında Almanya
** I. Dünya Savaşı sırasında Alman Doğu Afrikası
* I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu
** I. Dünya Savaşı sırasında Aliyah ve Yişuv
** I. Dünya Savaşı'nda Ermenistan
*** Batı Ermenistan
*** Osmanlı Ermenileri
*** Ermeni aydınlarının sürgünü
*** Ermeni Kırımı
*** Ermeni isyanları
**** Batı Ermenistan Yönetimi
***** Ermeni çeteleri
*** Ermeni Gönüllü Tugayları
** Süryani Katliamı
** Rum Kırımı
** Kürt sürgünleri
** Osmanlı savaş suçlularının yargılanması

### İtilaf Devletleri

#### Ana İtilaf

* I. Dünya Savaşı sırasında Sırbistan
* I. Dünya Savaşı sırasında Fransa
** Özet
** Fransız dış politikası ve I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesi
** I. Dünya Savaşı'nda Fransız Ordusu
** I. Dünya Savaşı'nda yıkılan Fransız köyleri
* I. Dünya Savaşı sırasında Rusya
** Rus Devrimi (1917)
*** Şubat Devrimi
**** Rus Geçici Hükümeti
*** Ekim Devrimi
** I. Dünya Savaşı sırasında Finlandiya
*** Finlandiya Büyük Dükalığı
*** Finlandiya Bağımsızlık Bildirgesi
** I. Dünya Savaşı sırasında Ukrayna
* I. Dünya Savaşı sırasında Britanya İmparatorluğu
** I. Dünya Savaşı sırasında Birleşik Krallık
** I. Dünya Savaşı sırasında Avustralya
** I. Dünya Savaşı'nda Hindistan
** I. Dünya Savaşı sırasında Kanada
** I. Dünya Savaşı sırasında Newfoundland
** I. Dünya Savaşı'nda Yeni Zelanda
** I. Dünya Savaşı'nda Güney Afrika
*** Güney Afrika Denizaşırı Seferi Kuvvetleri
** I. Dünya Savaşı'nda Güney Rodezya
** I. Dünya Savaşı sırasında Hong Kong
* I. Dünya Savaşı'nda İtalya
* I. Dünya Savaşı'nda Amerika Birleşik Devletleri

#### Diğer İtilaf devletleri

* I. Dünya Savaşı sırasında Arnavutluk
* I. Dünya Savaşı sırasında Brezilya
* I. Dünya Savaşı'nda Çekoslovakya
** Çekoslovak Lejyonu
* I. Dünya Savaşı sırasında Yunanistan
* I. Dünya Savaşı sırasında Japonya
* I. Dünya Savaşı sırasında Karadağ
* I. Dünya Savaşı sırasında Nepal
* I. Dünya Savaşı sırasında Portekiz
* I. Dünya Savaşı sırasında Romanya
* I. Dünya Savaşı sırasında Siyam
* I. Dünya Savaşı sırasında San Marino

#### Savaşmayan İtilaf devletleri

* I. Dünya Savaşı sırasında Andorra
* I. Dünya Savaşı sırasında Bolivya
* I. Dünya Savaşı sırasında Çin
* I. Dünya Savaşı sırasında Kosta Rika
* I. Dünya Savaşı sırasında Küba
* I. Dünya Savaşı sırasında Ekvador
* I. Dünya Savaşı sırasında Guatemala
* I. Dünya Savaşı sırasında Liberya
* I. Dünya Savaşı sırasında Haiti
* I. Dünya Savaşı sırasında Honduras
* I. Dünya Savaşı sırasında Panama
* I. Dünya Savaşı sırasında Peru
* I. Dünya Savaşı sırasında Uruguay

### I. Dünya Savaşı'nın tarafsız ülkeler üzerindeki etkisi

* I. Dünya Savaşı'nda Norveç
** I. Dünya Savaşı sırasında Norveç'te casusluk
* I. Dünya Savaşı'nda Meksika
* İrlanda ve I. Dünya Savaşı
* I. Dünya Savaşı'nda Montserrat
* I. Dünya Savaşı'nda İspanya
* Dünya Savaşları sırasında İsviçre
* I. Dünya Savaşı sırasında Vietnam
* Afganistan - onları Hindistan'da İngilizlere karşı harekete geçmeye ikna etmeye çalışan bir Alman diplomatik misyonu aldı
* Arjantin - Antlaşma yoluyla bir ABD müttefiği (bkz. ABC devletleri)
* Butan
* Şili - Antlaşma yoluyla bir ABD müttefiği (bkz. ABC devletleri)
* Kolombiya
* Danimarka - Her iki tarafla da ticaret yaptı.
* El Salvador
* Etiyopya İmparatorluğu - onları Afrika'da İngilizlere karşı harekete geçmeye ikna etmeye çalışan bir Alman diplomatik misyonu aldı
* Lihtenştayn - Avusturya-Macaristan ile gümrük ve para birliği vardı.
* Lüksemburg - Almanya tarafından işgal edilmesine rağmen İttifak Devletleri'ne asla savaş ilan etmedi.
* Moğolistan
* Meksika - Almanya ile bir ittifakı reddetti (bkz. Zimmermann Telgrafı). Antlaşma yoluyla bir ABD müttefiği. (bkz. ABC devletleri)
* Hollanda - Antlaşma yoluyla Birleşik Krallık'ın bir müttefiği. Her iki tarafla da ticaret yaptı.
* Norveç - Birleşik Krallık'a donanma yardımı verdi.
* Paraguay
* İran - bkz. İran Cephesi
* İspanya - Antlaşma yoluyla Birleşik Krallık'ın bir müttefiği.
* I. Dünya Savaşı sırasında İsveç - Almanya'yı mali olarak destekledi.
* İsviçre - İsviçre bir "kuşatma hali" ilan etti.
* Venezuela - İtilaf Devletleri'ne petrol tedarik etti.

## I. Dünya Savaşı'ndaki insanlar

### I. Dünya Savaşı liderleri

* I. Dünya Savaşı'nın İtilaf liderleri
* I. Dünya Savaşı'nın İttifak liderleri

## I. Dünya Savaşı'nda askeri kuvvetler

* Kategori:I. Dünya Savaşı as pilotları
** Kanadalı I. Dünya Savaşı asları listesi
* I. Dünya Savaşı as pilotları listesi
* I.Dünya Savaşı'ndaki İngiliz orduları listesi
* I.Dünya Savaşı'ndaki İngiliz kolorduları listesi
* I.Dünya Savaşı'ndaki İngiliz tümenleri listesi
* I.Dünya Savaşı'ndaki Hint tümenleri listesi
* Avusturya-Macaristan Silahlı Kuvvetleri
* Alman İmparatorluk Ordusu
* Sırp Kraliyet Ordusu
* Rus İmparatorluk Ordusu
* Osmanlı ordusu

## I. Dünya Savaşı'nda teknoloji

### I. Dünya Savaşı teçhizatı

#### I. Dünya Savaşı araçları

* I. Dünya Savaşı İttifak Devletleri askeri uçakları listesi
* I. Dünya Savaşı İtilaf Devletleri askeri uçakları listesi
* Kraliyet Uçak Kolordusu uçakları listesi
* Kraliyet Deniz Hava Servisi uçaklarının listesi
* Alman askeri uçakları listesi#1919 öncesi

#### I. Dünya Savaşı silahları

* I. Dünya Savaşı İngiliz Ordusu üniforma ve teçhizatı
* I. Dünya Savaşı piyade silahları listesi

## Yaygın askeri ödüller

### Rus İmparatorluğu

* Aziz Yorgi Haçı
* Aziz Yorgi Nişanı
* Aziz Vladimir Nişanı
* Azize Anna Nişanı

### Amerika Birleşik Devletleri

* Onur Madalyası
* Gümüş Yıldız
* Bronz Yıldız
* Seçkin Uçuş Haçı
* Hava Madalyası
* I. Dünya Savaşı Zafer Madalyası
* Asya-Pasifik Sefer Madalyası
* Avrupa-Afrika-Orta Doğu Sefer Madalyası
* Amerikan Sefer Madalyası

### Britanya İmparatorluğu

* Victoria Haçı
* Askeri Haç
* Askeri Madalya
* Hava Kuvvetleri Haçı, Haziran 1918'den itibaren
* Banyo Nişanı
* Britanya İmparatorluk Nişanı
* Seçkin Uçuş Haçı
* 1914 Yıldızı

### Fransa ve Belçika

* Croix de Guerre

### Alman İmparatorluğu

* Demir Haç
* "Mavi Max" olarak da bilinen Pour le Mérite
* Hohenzollern Hanedanlık Nişanı
* Kızıl Kartal Nişanı

### Sırbistan Krallığı

* Karađorđe'nin Yıldızı Nişanı

### Avusturya-Macaristan

* Maria Theresa Askeri Nişanı
* Askeri Liyakat Haçı

## I. Dünya Savaşı'nın sonu

* Selanik Mütarekesi (29 Eylül 1918) - Bulgaristan'ın teslimiyeti
* Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918) – Osmanlı İmparatorluğu'nun teslimiyeti
* Villa Giusti Ateşkesi (3 Kasım 1918) - Avusturya-Macaristan'ın teslimiyeti
* 11 Kasım Ateşkesi (11 Kasım 1918) - Almanya'nın teslimiyeti
* Versay Antlaşması (28 Haziran 1919) - Almanya ile barış antlaşması
* Saint-Germain Antlaşması (10 Eylül 1919) - Avusturya ile barış antlaşması
* Neuilly Antlaşması (27 Kasım 1919) - Bulgaristan ile barış antlaşması
* Trianon Antlaşması (4 Haziran 1920) - Macaristan ile barış antlaşması
* Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920) - Osmanlı İmparatorluğu ile barış antlaşması

## I. Dünya Savaşı'nın sonuçları

* I. Dünya Savaşı tazminatları
* İki savaş arası dönemin başlangıcı
* Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun dağılışı:
** Çekoslovakya
** Yugoslavya
** Avusturya
** Macaristan
* Avusturya-Macaristan'ın Transilvanya ve Bukovina'yı Romanya'ya devretmesi
* Trieste ve Tirol İlçesi'nin güney yarısının Avusturya-Macaristan tarafından İtalya'ya devredilmesi
* Galiçya'nın Avusturya-Macaristan'dan Polonya'ya devredilmesi
* Rus İmparatorluğu'nun farklı devletlere ayrılması ve daha sonra Sovyetler Birliği altında yeniden birleşmesi
* Avrupa'da daha fazla Balkanlaşma
* Osmanlı topraklarının İtilaf Devletleri tarafından bölüşülmesi, Kurtuluş Savaşı ve ardından Lozan Antlaşması'nın imzalanması, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanı
* II. Dünya Savaşı
** I. Dünya Savaşı, dolaylı olarak II. Dünya Savaşı'nın başlamasına sebep oldu

## I. Dünya Savaşı ile ilgili medya

* I. Dünya Savaşı ile ilgili kitaplar listesi
* I.Dünya Savaşı filmlerinin listesi
* Edebiyatta I. Dünya Savaşı
* Popüler kültürde I. Dünya Savaşı

### Kurgusal olmayan eserler

* *[[Almanya'nın Birinci Dünya Savaşındaki Hedefleri]]*

### Kurgusal eserler

* I. Dünya Savaşı temelli kurgu

## I. Dünya Savaşı'nın anması

* I. Dünya Savaşı canlandırmaları
* I. Dünya Savaşı anıtları
** I. Dünya Savaşı Anıtı (Berwick, Pensilvanya)
** I. Dünya Savaşı Anıtı (Atlantic City, New Jersey)
** I. Dünya Savaşı Anıtı (East Providence, Rhode Adası)
* I. Dünya Savaşı gazileri

## Ayrıca bakınız

* I. Dünya Savaşı kronolojisi
* I. Dünya Savaşı'na muhalefet
* Savaşın ana hatları
* II. Dünya Savaşı'nın ana hatları

## Notlar

## Kaynakça

### Kaynaklar

*  (Almancadan çeviri)
* 
* 

## Alakalı eserler

* Bond, Brian. C. L. Mowat'ın "Birinci Dünya Savaşı"nda, ed. *Yeni Cambridge Modern Tarihi: Cilt.* *XII: Dünya Kuvvetlerinin Değişen Dengesi 1898-1945* (2. baskı 1968) çevrimiçi sayfa 171–208.

## Dış bağlantılar

* BBC'de Tüm Savaşları Bitirecek Savaş 
* Gettysburg Koleji'nde I. Dünya Savaşı Hizmet Anketleri 
* I. Dünya Savaşı'nın bir multimedya tarihi 
* Büyük Savaş'ın Mirası, Hollanda 
* I. Dünya Savaşı Renkli Fotoğraf Koleksiyonu 
* İngiliz Milletler Topluluğu Savaş Mezarları Komisyonu 
* Kraliyet Mühendisleri Müzesi Kraliyet Mühendisleri ve I. Dünya Savaşı 
* I. Dünya Savaşı: Hatırlanan Askerler Washington Eyalet Kütüphanesi ve Washington Eyalet Arşivleri tarafından 
* I. Dünya Savaşı Belge Arşivi Wiki'si