I. Harald (Norveç kralı)

**I. Harald** (Norveççe: **Harald Hårfager**; Eski İzlanda dilinde: **Harald Hárfagri**; d. y. 850/860, Rogaland, Norveç - ö. y. 933, Rogaland, Norveç), lakabıyla *Sarışın Harald* ya da *Güzel saçlı Harald*, yaygın geleneksel kabule göre 872 ile 933 yılları arasında hüküm sürdüğü ve Norveç'in ilk kralı olduğu düşünülmektedir. İddiaya göre, Harald'ın ölümünden sonra iki oğlu Kanlıbalta Erik ve İyi Haakon tahtı devralmıştır. Tüm Norveç üzerinde egemenlik iddiasında bulunan ilk kraldır ve 9. yüzyılda yaşamış barbar İskandinav şeflerinin en büyüklerinden biridir.

Harald'ın hayatıyla ilgili bilgiler büyük ölçüde belirsizdir. Saray şairi Þorbjörn Hornklofi'ye ait birkaç övgü şiiri parçalar halinde günümüze ulaşmıştır, ancak yaşamına dair mevcut anlatımlar, ömründen yaklaşık üç yüzyıl sonra yazıya dökülen sagalardan gelmektedir. Harald'ın hayatı, 12. yüzyıldan önce yazılmamış olan birçok Krallar Sagası'nda anlatılır. Bu metinlerde Harald'ın yaşamı ve başarıları üzerine anlatılanlarda farklılıklar olsa da, 12. ve 13. yüzyıllarda Harald'ın Norveç'i bir krallık altında birleştirdiği genel kabul görmüştür.

Harald, 19. yüzyıldan itibaren, Norveç'in İsveç ile kişisel bir birlik içinde olduğu dönemde, Norveç'in ulusal bir sembolü ve bağımsızlığın simgesi haline gelmiştir. 20. ve 21. yüzyılda krallar sagaları ve Orta Çağ anlatıları eleştirel bir şekilde incelenmiş olsa da, Harald hâlâ Norveç ulusunun babası olarak tanınmaktadır. 21. yüzyılın başlarında, bazı tarihçiler Güzel saçlı Harald'ın tarihi bir figür olmadığını öne sürmeye çalışmıştır.

## Hayatı

Norveç'in güneydoğusundaki toprakların bir bölümünde hüküm süren Kara Halvdan'ın oğluydu. Babası İsveç'in eski krallık hanedanı Yngling'lerden geliyordu. On yaşındayken babasının yerine hükümdar oldu. Uppland'da baş gösteren bir ayaklanmayı bastırarak ilk zaferini kazandı. Öte yandan Lade kontu Håkon'la yaptığı barış antlaşmasından yararlanarak ülkenin batı kesimlerinde fetihlere girişti. Bu seferler sırasında kazandığı en önemli zafer olan Hafrsfjord Çarpışması'nın tarihi, Orta Çağ tarihçilerine göre 872'dir. Çağdaş tarihçiler ise bu çarpışmanın 10-20 yıl sonra gerçekleştiği kanısındadır. Stavanger yakınındaki Hafrsfjord deniz savaşı'nda rakipleri olan Jarllar'ı kesin olarak yenerek onları İzlanda'ya sürdü.

Harald'ın fetihleri ve koyduğu vergiler, birçok şefin kabileleriyle birlikte Britanya Adalarına ve komşu ülkelere göç etmesine yol açtı. Göç edilen yerler arasında, İskandinavyalıların Harald'ın hükümdarlığı sırasında keşfettikleri İzlanda'nın da olduğu sanılmaktadır. Adalara kaçmış olan düşmanlarına boyun eğdirmek için Shetland, Orkney ve Hebridler adalarına seferler yaptı.

Kıyı ticaretini denetimi altına alarak büyük bir servet edinen Harald, güneybatıdaki toprakları üzerinde sıkı bir denetim kurmakla birlikte ülkenin öteki bölgelerini kendisine bağlı kabile şefleri aracılığıyla yönetti. Norveç'i birleştiren ve vergi sistemini ülke yararına yeniden düzenleyen ilk hükümdardı. Ülke yönetimine en büyük katkısı yerel yönetim birimlerini (*Lagting*) oluşturmaktı. Ölümünden sonra krallığı çok sayıdaki oğulları arasında bölüşüldü.


Image:Norwegian petty kingdoms ca. 820.png|  Avcı Gudrød'un y. 820 tarihinde, öldüğü sırada Norveç'te bulunan küçük krallıklar. İçlerinden en önemlileri Vestfold (kırmızı), Hålogaland (mor), Alvheim (sarı) ve Agder (yeşil). 
Image:Norwegian petty kingdoms ca. 860.png|  Kara Halvdan'ın öldüğü y. 860 tarihinde Norveç'teki küçük krallıkların durumu. Kırmızı renkte olan Harald'ın idaresindeki yerler.
Image:Norwegian petty kingdoms ca. 872.png|  Hafrsfjord Çarpışması sonrası y. 872'deki durum (Krallık toprakları kırmızı renkte gösterilmiş).
Image:Norwegian petty kingdoms ca. 930.png|  Y. 930 tarihinde I. Harald'ın ölümü sonrası bölünmüş krallık toprakları. Sarı bölgeler küçük ve önemsiz krallıklar, mor renkli bölge Lade kontluğu toprakları, turuncu renkteki bölge Møre kontluğu toprakları.


## Çocukları

Harald'ın birçok farklı eşinden olmuş, çok sayıda çocuğu vardı. Bunlar içerisinde kral olmaya en yakın aday, aynı zamanda Harald'ın favori çocuğu olan Kanlı balta Erik'di. Harald 80 yaşına bastığı sırada Erik'i de tahta ortak etti ve bu durum üç yıl boyunca, 933'te Harald ölünceye değin devam etti. Haral'ın oğullarının sayısı birçok farklı saga'da 11 ile 20 arasında değişim gösterir. Oğullarının 12 tanesi kral unvanıyla anılmıştır.

Harald'ın Lade kontu Håkon Grjotgardsson'ın kızı Åsa'dan olan çocukları:

* Guttorm Haraldsson, Ranrike kralı
* Halvdan Kvite (Haraldsson), Trondheim kralı
* Halvdan Svarte (Haraldsson), Trondheim kralı
* Sigrød Haraldsson, Trondheim kralı

Hordaland kralı Erik'in kızı Gyda'dan olan çocukları:

* Ålov Årbot (Haraldsdotter) 
* Rørek Haraldsson 
* Sigtrygg Haraldsson 
* Frode Haraldsson 
* (Torgils Haraldsson)

Yutland'lı Ragnhild Eiriksdotter'dan olan çocukları:

* I. Erik, Norveç kralı

Eystein Kontu'nun kızı Svanhild'den olan çocukları:

* Bjørn Farmann, Vestfold kralı
* Olaf Haraldsson Geirstadalf, Vingulmark ve sonra Vestfold kralı
* Ragnar Rykkel

Ring Dagsson'ın kızı Åshild'den olan çocukları:

* Ring Haraldsson 
* Dag Haraldsson 
* Gudrød Skirja 
* Ingegjerd Haraldsdotter

Svåse the Finn'in kızı Snøfrid'den olan çocukları:

* Halvdan Hålegg 
* Gudrød Ljome 
* Ragnvald Rettilbeine 
* Sigurd Rise

Tora Mosterstong'dan olan çocukları:

* I. Haakon, Norveç kralı
 
Öteki çocukları:

* Ingebjørg Haraldsdotter

Harald ayrıca Norveç Kralı II. Harald'ın büyükbabasıdır.

## Yazın dünyasında I. Harald
Harald'ın yaşamıyla ilgili en güvenilir kaynaklar, onun zamanında ortaya çıkan ama 13. yüzyıllarda İzlanda'da yazıya geçirilen şiirlerdir. Ayrıca 12. ve 13. yüzyıllarda İzlanda ve Norveç'te yazılmış tarih kitaplarında da onun hükümdarlık dönemi anlatılır. Pek güvenilir olmayan bu kaynakların en kapsamlısı İzlandalı Snorri Sturluson'un (ö. 1241) *[[Heimskringla]]* adlı kitabıdır.

## Kaynakça