Karlskoga

**Karlskoga**, İsveç'te bir yerleşim yeri ve Karlskoga Belediyesi'nin merkezidir. Örebro İli içinde, Örebro'nun 45&nbsp;km (28 mil) batısında ve Degerfors'un 10&nbsp;km (6 mil) kuzeyinde yer almaktadır.

Karlskoga, Möckeln Gölü'nün kuzey kıyısında yer almaktadır. Kentin başlıca topografik özellikleri arasında Timsälven ve Svartälven adlı iki nehir bulunmaktadır. Diğer özellikler arasında doğa koruma alanı olarak belirlenmiş ve şehir merkezine bitişik olan Rävåsen adlı bir esker bulunmaktadır.

Karlskoga, silah üreticisi Bofors'un etrafında gelişti ve 1970 yılına gelindiğinde neredeyse 10.000 çalışanı vardı.

Karlskoga, Alfred Nobel'in yaşadığı Björkborn Works'ün arazisi üzerinde bulunan Björkborn Malikanesi'ne ev sahipliği yapmaktadır. Burada ikamet etmesi, vasiyetinin Karlskoga'da Karlshall'da karara bağlanmasının ve Nobel Ödülü'nün verilmesinin nedenidir.

## Etimoloji
Karlskoga başlangıçta *Möckelns bodar*, *Möckelsboderna* veya *Bodarna* olarak adlandırılmış ve Möckeln Gölü kıyısında bulunan kulübelerden türetilmiştir. Yöreye “Karlskoga” adı 1591 yılında verilmiştir ve o zamandan beri kullanılmaktadır. IX. Karl'dan türetilmiştir ve *skog* orman anlamına gelmektedir.

## Tarihçe

### 16. yüzyıl
Karlskoga ve çevresi 16. yüzyılın başlarında seyrek nüfuslu bir bölgeydi. Charles IX'un insanların bölgeye yerleşmesini sağladığı 1580'lere kadar bölgede nüfus artışı görülmemiştir. Etnik İsveçliler (tarihi Närke ve Södermanland eyaletlerinden gelenler) ve özellikle Finler bölgeye yerleşmeye başladılar ve burada çiftçilik yöntemini benimsediler. Onları Fransa'daki dini baskılardan kaçan Huguenotlar ve çoğu yetenekli demirciler olan Hollandalı ve Alman yerleşimciler de dahil olmak üzere diğer gruplar takip etti.

Karlskoga cemaati 1586 yılında kurulmuş ve kısa süre sonra ahşap bir kilise inşa edilmiştir. Küçük bir kiliseydi ve önceki yıllarda nüfusun artmasının bir sonucu olarak sadece halen bu alanda muhafaza edilen kutsal alandan oluşuyordu. Seçilen ilk rahip 1500'lerin sonunda Olaus Gestricius (herr Olaf på Möckelnsbodar) olmuştur.

### Endüstriyel dönem
17. yüzyıl boyunca, dövme demir üretimi için on dört küçük demir fabrikası ve sekiz suyla çalışan çekiç kuruldu. Bu, hem Björkborn Works hem de Bofors Works'ün ortaya çıkışını kapsıyordu. Her iki demir fabrikasının sahibi olarak Sigrid Ekehielm bir sanayi imparatorluğunun liderliğini üstlendi.

### Alfred Nobel
Nobel, demir fabrikalarının modern bir top üreticisi ve kimya endüstrisi olarak yeniden şekillendirilmesinde kilit bir rol oynadı. 1894-1896 yazları boyunca Björkborn malikanesinde yaşadı.

İtalya'nın Sanremo kentindeki villasında ölmesine ve Paris'te bir evi olmasına rağmen, yasal ikametgâhının İsveç'teki son ikametgâhı olan Karlskoga'daki Björkborn olduğuna karar verildi.

### Yirminci yüzyıl
10 Ocak 1985 tarihinde Karlskoga'da bir kimya fabrikasının bölgeye sülfürik asit gazı salmasıyla bir gaz sızıntısı meydana gelmiştir. Olay 300 kişinin tahliye edilmesine ve 20 kişinin yaralanmasına yol açmıştır.

### Yakın tarih
21'inci yüzyılın ilk on yılında, ateşli silah ürünlerine olan talebin azalması nedeniyle çok aileli binalardaki yaklaşık 1.000 daire yıkılmıştır. Bunun sonucunda nüfus 29.600'e düşmüştür.

*Fokus* dergisi 2023 yılında Karlskoga'yı İsveç'te yaşamak için en iyi on beşinci belediye olarak seçmiştir.

## Coğrafya

### Konum
Karlskoga, aşağı yukarı Närke'yi Värmland'dan ayıran Kilsbergen adlı alçak dağlık bir sırtta yer almaktadır. Bu tür bölgeler geleneksel olarak mali açıdan fakir olmuştur. Bu durum, 19. yüzyılın ikinci yarısında bölgeden Amerika Birleşik Devletleri'ne İsveçli göçüne yol açmıştır. Örneğin Stockholm, Wisconsin 1854 yılında Karlskoga'dan gelen göçmenler tarafından kurulmuştur.

### Mahalleler
Bofors Works tarafından planlanan evlerin mimarisi açısından tarihsel öneme sahip Rosendal mahallesi, kültürel miras açısından ulusal ilgi alanı olarak belirlenmiştir.

## Demografi
Karlskoga'nın nüfusu, silah üreticisi Bofors'un genişlemeye başladığı dönemden 1970'lere kadar istikrarlı bir şekilde artmıştır. Daha sonra keskin bir düşüş yaşamış (30 yıllık bir süre içinde yaklaşık 10.000 kişi azalmıştır) ve ancak 2021 itibarıyla son birkaç yılda toparlanma belirtileri göstermiştir.

### Göç
1580'lerde Möckelsbodar'a (bugünkü Karlskoga) toplam beş Fin yerleşmiştir. 1649'da toplam 186 çiftliğin 32'si Finler tarafından işgal edilmişti.

### Dil ve lehçeler
Karlskoga Belediyesi 2012 yılında Fince konuşulan bir idari belediye statüsü kazanmıştır.

### Din
Bir vaftiz cemaati olan Bofors Baptist cemaati 1884 yılında, Aziz George Katolik cemaati ise 1956 yılında kurulmuştur.

## Ekonomi

### İmalat sektörü
Şehir, silah üretimi ve ilaç endüstrisi için önemli bir merkezdir; Bharat Forge, BAE Systems, Saab (SAAB Bofors Dynamics), Nammo, Cambrex Corporation, Recipharm, Moelven Industrier ve Eurenco'nun yan kuruluşları ve bölümleri de dahil olmak üzere çeşitli çok uluslu şirketlere ev sahipliği yapmaktadır.

## Kültür

### Edebiyat
Karlskoga, 1970 yılında çok satan *Rapport från en skurhink* adlı kitabı yayımlanan Maja Ekelöf gibi önemli edebiyatçılarla da bağlantılıdır. Nobel ödüllü Selma Lagerlöf, Tullius Hammagren'den onay aldığı dönemde Karlskoga'da kalmıştır. 1925 yılında yazdığı “Charlotte Löwensköld” adlı romanında Karlskoga'daki mülkleri ve çevreyi tasvir eder.

### Medya
*Karlskoga Tidning-Kuriren*, Karlskoga'nın birincil ve tek gazetesidir. Şehrin iki eski günlük gazetesi olan *Karlskoga Tidning* ve *Karlskoga Kuriren*'in birleşmesiyle oluşan gazete, 2020 yılında yayın hayatına başlamıştır.

## Spor
Karlskoga, Nobelhallen'in en büyüğü olduğu (1979 Dünya Gençler Buz Hokeyi Şampiyonası'na ev sahipliği yapmıştır) birkaç stadyuma ev sahipliği yapmaktadır. Karlskoga, 1978 yılında kurulan ve 2021-2022 sezonu itibarıyla İsveç buz hokeyinin ikinci kademesi olan Hockeyallsvenskan'da oynayan buz hokeyi takımı BIK Karlskoga'ya ev sahipliği yapmaktadır.

Karlskoga, Bofors SHK ve Bofors KK gibi kulüplere ev sahipliği yaparak atlama ve kano sporlarında da önemli bir mirasa sahiptir. Dalış dalında Ulrika Knape, kano dalında ise Agneta Andersson ve Maria Haglund önemli Olimpiyat şampiyonları arasında yer almaktadır.

KB Karlskoga FF adında bir futbol takımı ve Rävåsen IK adında bir kadın futbolu takımı da bulunmaktadır.

## Kaynakça