Uraangkay

**Uraankay** veya **Uranhay** (Tuvaca: Урааңгай ; Sahaca:*урааҥхай*; Evenkice: *ураӈкай [ура̄ӈкай]*)- Çin ve Moğolistan'ın kuzey taraflarında **ormanlık alanlarda** yaşayan genel olarak Türk soyundan gelen uluslara denilen tarihi bir adlandırma. Evenki dilinde *uraņkay* denilen söz  "kişi" diye çevrilmektedir. Saha dilince  *uraaņhay* denilen söz de "kişi" diye çevrilmektedir. Tarihi kaynaklarda **orman halkı** anlamında kullanılır.

## Türk kaynakları
12.yy.da yaşamış olan Fahreddin Mübarekşah, *Tarih* adlı eserinde Sibirya ve Orta Asya'da Türk kökünden gelen toplumları sıralarken **Uran** (Urağan) adı da geçer.

### Sahalar
Sahaların (*olonhoo*) destanlarında "Saha uraaņhay" denilen  sözler var. Uranhay'ın anlamı kişiyi ifade etmekte ve "Saha uraaņhay" denildiğinde  "Saha kişi, Saha insanı" anlamına gelir. *Uraaņhay Saha* denilen söz ile kendilerini Vilyuy akarsunun Sahaları olarak belirtmektedirler.

**Kulun-Atah adlı arkeolojik kültür (XIV-XVI yy.).**
Baykal gölünün kuzey kıyısında yaşamakta olan Türk soylu ulus Tuymaada ile Erkeeni ovaları ve kırlarına kadar XIV. yüzyılda göçmeye başlamıştır. Burada Saha Türklerinin ataları olarak düşünülmektedir.

## Moğolca ve Moğol kaynaklarında
Eski Moğol yazmalarında  "Uranhay" denilen sözü Latin harfleri olarak 'uriyaŋqai' şeklinde çevrilebilir.
1954 yılında A. Luvsandendev'in hazırladığı Moğolca-Rusça Sözlüğü yayınlanmıştır. Bu sözlükte şu şekilde anlamlar verilmektedir. 
* Urianhay (УРИАНХАЙ) 1. Tıva kişi (“Uranhaylar” – eski zamanda Tıvaları adlandırmak için kullanılmaktaydı); 2. Tıva kişinin; Tıva ulusunun kendisi.

### Buryatlarda
Buryatlarda "Tsongool" (цоңгоол) adlı toplulukta "uraanhaad" (уряанхаад) denilen sülale var. Oka akarsuyundaki Buryatlar dolaydaki Tıvaları ve Tofaları *uraanhad* (uranhaylar) ve *Uygar helten* yani(Uygur dilli) diye adlandırmışlardırp.

## Orman halkı anlamında kullanımlar
Bacot'a göre Uygur adı **orman halkı** anlamındadır.

Tıva Türkleri'ni de ifade eden Tumat adı da yine Türk toplulukları içinde adı geçen Selenge'nin batısında oturan diğer halklar gibi Moğollar tarafından orman halkı olarak adlandırılmıştır. “*Tıva*” – ırk kökeni ilk defa Sayan bölgesindeki Uygurlar ile ilişkilidir.

Saha Türklerinin arasında sayılan ve Taymır Yarımadası, Taymır Özerk Okrugu'nda yaşayan Dolganlar kendilerine **orman halkı** anlamında *Tıa kihi* demektedirler.

## Ayrıca bakınız
*Soyotlar
*Duhalar
*Toju Tuvaları

## Faydalı çalışmalar
# АН СССР СО ЯФ Инаститут Языка Литературы и Истории. Г. В. Ксенофонтов "Эллэйада". Материалы по мифологии и легендарной истории якутов. Издательство "Наука" Москва 1977 год. Арын 45 биле 47-48.
#ВАРЛАМОВ А. Н. Специфика историзма в фольклоре эвенков. АВТОРЕФЕРАТ диссертации на соискание ученой степени доктора филологических наук. Специальность 10.01.09 – фольклористика. Работа выполнена в секторе эвенкийской филологии Института гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера СО РАН, Элиста 2011 год.
#Уоанхайцы как тунгусский элемент с культом Змеи. 
#"Сокровенное сказание монголов" на русском языке (перевод С.А.Козина)
#H.В. Кюнер. Восточные урянхайцы по китайским источникам.// УЗ ТНИИЯЛИ. Вып. VI. Кызыл: 1958. С. 202-216. 
# Г. И. Варламова. Фразеологизмы в эвенкийском языке.// АН СССР СО ЯФ Интитут языка, литературы и истории. Новосибирск, издательство "Наука" Сибирское отделение. 1986 год, стр. 33.
# Коминтет наук МНР. Монгольско-русский словарь. Под общей редакцией А. Лувсандэндэва около 2200 слов. Гос. изд-во иностранных и национальных  словарей. Москва – 1954.

## Kaynakça