Kuşburnu

**Kuşburnu** (*Rosa canina*) Avrupa, kuzeybatı Afrika ve Batı Asya'da yetişen bir tür bitki.
İçi tüylüdür ve çok sayıda tohumu vardır. Sonbaharda olgunlaşır. C vitamini açısından dünyanın en zengin meyvesidir. Limondan 60 kat daha fazla C vitamini içerir. Taze olarak tüketildiği gibi kurutularak da kullanılır. Çayı ve marmelatı yapılır. *Yabangülü*, *itburnu*, *itgülü*, *gülelması*, *yiric* gibi adlarla da bilinir. İnsanların geçimini sağlamak için kullandıkları bir ticaret metasıdır.

## Eş anlamlıları
Avrupa genelinde bir transektten elde edilen yabani gül örneklerinin büyütülmüş parça uzunluğu polimorfizmi kullanılarak yapılan DNA analizinden ("Caninae" bölümünden 900 örnek ve diğer bölümlerden 200 örnek), aşağıda belirtilen türlerin tek *Rosa canina* türünün parçası olarak kabul edilir ve bu nedenle *R. canina*:
* *R. balsamica* Besser
* *R. caesia* Sm.
* *R. corymbifera* Borkh.
* *[[Rosa dumalis|R. dumalis]]* Bechst.
* *R. montana* Chaix
* *R. stylosa* Desv.
* *R. subcanina* (Christ) Vuk.
* *R. subcollina* (Christ) Vuk.
* *R. × *irregularis* <small>Déségl. & Guillon</small>

==Yetiştirilmesi ve kullanımı==



Köpek güllerinden elde edilen kuşburnunun eti (kabukları) yüksek düzeyde antioksidanlar, özellikle polifenoller ve askorbik asit, ayrıca karotenoidler ve B ve E vitaminleri içerir. Kuşburnu, doğal şekerler, organik asitler, çoklu doymamış yağ asitleri, fenolikler ve uçucu yağ ile birlikte yüksek miktarda karotenoid ve askorbik asit içerir bu da onu tüketim için mükemmel yapar. Kuşburnu esansiyel yağı esas olarak alkoller, monoterpenler ve seskiterpenlerden oluşur.

Meyve, yüksek seviyedeki [[C vitamini]] ile bilinir ve [[şurup]], [[Çay (içecek)|çay]] ve [[marmelat]] yapımında kullanılır. Özellikle kıtlık koşullarında veya savaş sırasında, meyvesinden (genellikle kuşburnu şurubu olarak) C vitamini üretimi için doğada yetiştirilmiş veya teşvik edilmiştir. Türler ayrıca diğer ılıman enlemlere de tanıtıldı. Amerika Birleşik Devletleri'nde [[II. Dünya Savaşı|İkinci Dünya Savaşı]] sırasında, "Rosa canina" [[victory garden]] 'lerine (Türkçe: zafer bahçesi) dikildi ve yol kenarları da dahil olmak üzere ülke genelinde ve kıyı boyunca ıslak, kıyı şeridindeki kumlu alanlarda yetişmeye devam eder.

Bolca büyüdüğü [[Bulgaristan]]'da kuşburnu çayın yanı sıra tatlı bir şarap yapmak için kullanılır. Kuşburnu Slovenya'da üretilen bir meşrubat olan [[Cockta]]'da aroma verici olarak kullanılır.

Bu bitkinin formları, ekili güllerin [[aşılama]] sında veya tomurcuklanması için stok olarak kullanılır. Yabani bitki, arazi ıslahında ve özel peyzaj düzenlemelerinde toprağı stabilize etmek için kullanılır.

Kültivasyonda çok azı yaygın olmakla birlikte, çok sayıda [[kültür]] olarak adlandırılmıştır. * Rosa canina * 'Assisiensis' çeşidi, dikensiz tek köpek gülüdür.

Çiçeği, [[Romanya'nın ulusal sembollerinden]] biridir.

== Mutfakta kullanımı ==
Meyve, turta, güveç ve şarap yapımında kullanılır. Çiçekleri şurup yapılabilir, veya salatalarda yenebilir veya sirke, bal ve brendi ile şekerlenebilir veya konserve edilebilir.

==*Canina* meiosis==

*Rosa* cinsinin *Canina* bölümü olan köpek gülleri (çoğunlukla Kuzey ve Orta Avrupa'da görülen 20-30 tür ve alttür) alışılmadık bir [[meiosis]], poliploidide bile (örneğin tetraploidlerde veya hekzaploidlerde) ortaya çıkabilmesine rağmen bazen "kalıcı garip poliploidi" "olarak adlandırılır. [[Ploidi]] seviyesinden bağımsız olarak diğer kromozomları tek değerlikli olarak bırakıp yalnızca yedi [[iki değerlikli (genetik)|iki değerlikli]] oluşur. Tek değerlikli olanlar [[yumurta hücresi|yumurta hücrelerine]] dahil edilir ancak [[polen]]e dahil değildir. Diğer bazı organizmalarda da benzer süreçler meydana gelir. Köpek gülleri en yaygın olarak [[pentaploid]]dir, yani ' '[[Rose|Rosa]]' ' cinsi için yedi kromozomun temel sayısının beş katıdır ancak [[tetraploid]] veya [[hexaploid]] de olabilir.

== Botanik Bilgi ==

Gülgiller familyasından 1-3,5 m. kadar boylanabilen, gövdesi ve dalları dikenli olan bir ağaççıktır. Kenarları dişli oval biçimli 5-7 yaprakcıktan oluşan yaprakları ilkbahardan başlayıp yaz boyunca açan, açık ya da koyu pembe, bazen beyaz renkli küçük ve yalın kat, güzel kokulu çiçekleri vardır. Bu çiçeklerin tabanı olgunlaşınca taç yaprakları dökülür ve “kuşburnu” denilen, 1,5–2&nbsp;cm. uzunlukta parlak kırmızı meyvelere dönüşür. Gerçekte yabani gül bitkisinin meyvesi kuşburnunun içindeki beyaz renkli tüylü çekirdeklerdir.

== Türk diyalektlerindeki adları ==
Tuva Türkleri tarafından *'ıtkadı''' yani it-yemişi adı verilmektedir.
:Güney Azerbaycan'da "it burnu" denilir.
:Tokat yöresinde "gül burnu" olarak bilinir.

## Fotoğraflar

Dosya:2009-10-21 1) (11) Rosa canina.jpg|  Kuşburnu meyvesi 
Dosya:"kuşburnu".JPG|  Kuşburnu meyvesi  
Dosya:Rosa canina 001.JPG| Kuşburnu çalısı 
Dosya:Rosa canina closeup.jpg|Kuşburnu çiçeği
Dosya:Hundsrose Hagebutte.JPG|Kuşburnu çalısı


## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Kuşburnu (Rosa canina)