Tolyatti

**Tolyatti** (Rusça: Толья́тти, **Togliatti** olarak da bilinir) Rusya'nın Volga Federal Bölgesi'nde bulunan Samara Oblastı'nda bir şehir. 1737-1964 yılları arasında **Stavropol** ismiyle anılmaktaydı. 1964 yılında şehrin ismi İtalyan komünist siyasetçi Palmiro Togliatti anısına **Tolyatti** olarak değiştirilmiştir. Tolyatti, Rusya'da herhangi bir oblastın yönetim merkezi olmayan en büyük şehirdir. Nüfusu ise 662,683'dur. Tolyatti, Rusya'nın en büyük otomotiv üreticisi AvtoVAZ (Lada) firmasına ev sahiğliği yapmasıyla ünlüdür.

## Tarihi
Şehir 1737'de **Stavropol** (Ста́врополь) adı ile Vasili Tatişçev tarafından kurulmuştur. Rusya'da bir Stavropol şehri daha olduğu ve bu ikisi karıştırıldığı için şehir gayriresmi şekilde **Volga Stavropolü** (*Ста́врополь-на-Во́лге*) olarak da bilinmektedir.

1950'li yıllarda üzerine Volga Hidroelektrik İşletmesi tarafından Kuybişev Barajı ve Hidroelektrik Santrali inşa edilince orijinal şehir sular altında kalmış ve şehir sıfırdan yeniden kurulmuştur. 1964 yılında İtalyan otomobil üreticisi Fiat ve Sovyet yönetimi ortaklığında kurulan VAZ otomobil fabrikası için bu şehir seçilmiştir. Aynı yıl şehrin adı, bu ortaklığın gerçekleşmesinde etkili olan Palmiro Togliatti'ye atıfla Tolyatti olarak değiştirilmiştir. Yeni şehrin büyük bir kısmı 1960'lı yıllarda otomobil fabrikası işçileri ve aileleri için inşa edilmiştir. AvtoVAZ günümüzde halen şehir ekonomisini domine etmeye devam etmektedir.

## Yönetim ve Belediye
Tolyatti, Stavropolsky Bölgesi'nin yönetim merkezidi fakat bu bölgenin bir parçası değildir. Bunun yerine Oblast Statüsünde Şehir olarak geçmektedir.

Şehir, üç bölgeye ayrılmıştır:

* Avtozavodsky (Автозаво́дский) Novy Gorod yani *Yeni Şehir* olarak da bilinir. Şehrin en yeni bölgesidir ve AvtoVAZ fabrikasının işçilerinin birçoğunun meskenidir.
* Tsentralny (Центра́льный) Stary Gorod yani *Eski Şehir* olarak da bilnir. Hükûmet binaları ve eski fabrikalar burada bulunur. 
* Komsomolsky (Комсомо́льский) şehrin en eski bölgesidir ve hidroelektrik santralini inşa eden işçiler için kurulmuştur.

## Ekonomi
110.000 insana iş sağlayan AvtoVAZ fabrikası şehirdeki ana geçim kaynağıdır. Bunun yanıdna Tolyatti sanayisi diğer alanlarda da gelişmiştir. Rusya'nın en büyük amonyak ve gübre üreticilerinden bazıları Tolyatti'de bulunur. 2011 yılında şehir ekonomisini güçlendirmek ve sanayisini çeşitlendirmek için Tolyatti Özel Ekonomik Bölgesi projesi açıklanmıştır. Alman Mubea ve Japon Sanoh'un da aralarında olduğu bazı araba parçası üreticileri de bu bölgeye yatırım yapmıştır.

## Ulaşım
Şehirdeki toplu taşıma, belediye otobüslerini, troleybüsleri ve "alternatif" (ticari) ulaşım olarak da adlandırılan dolmuşa benzer bir toplu taşıma olan marşrutkaları içerir.

Şehir dışına ulaşım yolları iki otogar, iki tren istasyonu ve bir şehir limanı tarafından sağlanmaktadır. Tolyatti'nin kendi havaalanı da mevcuttur, ancak bu havaalanı yalnızca özel uçuşlar için kullanılmaktadır. Bunun sebebi ise en yakın uluslararası havaalanı olan Kurumoç'un sadece  40 kilometre uzaklıkta olmasıdır. Şehir federal karayolu ağına M5 "Ural" otoyolu ile bağlıdır.

## Kültür, Eğitim ve Sporlar
1950'lerde Kuybyshev Rezervuarı'nın inşası şehrin tarihi bölgelerinin çoğunu yok etmiştir. Bu nedenle şehrin kültürel ve tarihi yapıtlarının neredeyse tamamı Sovyet döneminden kalmadır. Soveytler yıkıldıktan sonra Rusya Federasyonu döneminde de çeşitli kültürel ve dini yapılar inşa edilmiştir. 1998'de Volga yakınlarında büyük Tatişçev Anıtı açılmış ve Başkalaşım Katedrali 2002 yılında tamamlanmıştır.

### Eğitim
100'ün üzerinde devlet okulu ve 10 özel okul barındıran şehirdeki en önemli üniversiteler şunlardır:

* Togliatti Devlet Üniversitesi (Тольяттинский государственный университет, ТГУ)
* Volga Bölgesi Devlet Hizmet Üniversitesi (Поволжский государственный университет сервиса, ПВГУС)
* Tatişçev Volga Üniversitesi (Волжский университет имени В. Н. Татищева, ВУиТ
* Togliatti İdare Akademisi (Тольяттинская академия управления, ТАУ)

### Müzeler

* AvtoVAZ Teknik Müzesi 
* Tolyatti Yerel Müzesi

### Spor
Sovyet liderlerinin gözünde Tolyatti mükemmel bir Sovyet şehriydi çünkü nüfusunun çoğunluğu buraya AvtoVAZ fabrikalarının inşası sırasında göç etmişti. Sovyet yönetimi “mükemmel Sovyet insanının” sağlıklı olabilmesi için şehirde birçok yüksek kaliteli spor tesisi inşa etti: Spor salonları, yüzme havuzları, buz arenaları, dernek futbolu ve yarış stadyumları bunlara örnektir. Sonuç olarak, olimpiyat şampiyonu Alexei Nemov, Stanley Kupası şampiyonları Aleksey Kovalev ve Ilya Bryzgalov da dahil olmak üzere birçok sporcu Tolyatti'ye taşındı. Eski Montreal Canadiens savunma oyuncusu Aleksey Emelin ve eski Washington Capitals kanat oyuncusu Viktor Kozlov ve savunma oyuncusu Aleksey Tezikov bu şehirde doğdu. ayrıca profesyonel tenisçi Daria Kasatkina da Tolyatti'de dünyaya geldi.

Tolyatti kenti, hemen hemen her tür takım sporunda temsil edilmektedir. Tolyatti'nin Lada sponsorluğundaki Buz Hokeyi Kulübü, Moskova takımlarının buz hokeyi ligindeki dominsayonunu kırmıştır. Lada kadın futbol takımı birkaç kez Rusya şampiyonluğunu kazanmıştır. Rusya ve aynı zamanda Avrupa Şampiyonu olan Lada kadın hentbol takımı, Rus milli kadın hentbolunun çekirdeğini oluşturur. Erkek futbolu (FC Lada Togliatti ve FC Togliatti takımları), basketbol, yarış pisti ve hentbol takımları da ulusal şampiyonalarda yer alır. Akron Tolyatti takımı 2024 yılından beri ülkenin en üst ligi olan Rossiyskaya Premyer-Liga'da mücadele etmektedir.

### Parklar ve anıtlar
Tolyatti kentinde birçok park bulunur ve bunların birçoğunda anıtlar yer alır. Bunların başında  dahil çok sayıda anıtın bulunduğu Zafer Parkı gelir.  ve diğer anıtların bulunduğu , Sovyet baskısı dönemindeki kurbanların anısına yapılmış olan  anıtının bulunduğu  diğer önemli parkları arasındadır.

## Basın
Şehirde, başta *Ploshchad Svobody*, *Tolyattinskoye Obozreniye*, iş gazetesi Ponedelnik (*Pazartesi*) *Volny Gorod ve* *Gorodskiye Vedomosti olmak üzere pek çok gazete yayımlanmaktadır.* 1990'lı yıllarda *Tolyattinskoye Obozreniye* gazetesinin yayımladığı haberler yerel bir suç örgütünün yerel polisle olan bağlantısını açığa çıkarmıştır. Bu haberlerden sonra, 2002 ve 2003 yıllarında gazetenin editörlerinden Valery Ivanov ve Aleksey Sidorov cinayete kurban gitmiştir.

## Din
Tolyatti çok etnikli ve çok dinli bir şehirdir. Şehirdeki çoğu insan Ortodoks Hristiyan inancına sahiptir. Müslümanlar, en büyük ikinci dini gruptur. Ayrıca şehirde hemen hemen başta eski İnananlar, Katolikler, Yahudiler, Protestanlar ve Budistler olmak üzere, diğer büyük dinlerin örgütleri de bulunmaktadır.

## Suç

### Ekim 2007 Bombalı Saldırısı
31 Ekim 2007 sabahı işe gidiş saatlerinde, yerel savcılığın soruşturma kanadının sözcüsü Irina Doroşenko'nun söylediğine göre, şehirdeki bir yolcu otobüsünde patlayan bomba en az sekiz kişinin ölümüne ve yaklaşık 50 kişinin yaralanmasına yol açan saldırının bir terör eylemi olabileceğini söyledi. Soruşturmanın başında, olayın Kuzey Kafkasya'dan gelen militanların işi olduğuna inanılıyordu. İlk başta, Çeçen mücahit Dokka Umarov'un olayla ilgisi olduğunu tahmin etse de yetkililer daha sonra patlamada ölen 21 yaşındaki Evgeny Vakhrushev'in bu trajediden sorumlu tek kişi olduğunu açıkladılar.

### Organize Suç
Şehir, ayrıca organize suç ve şiddetle de bilinir.

### Şiddet Suçları
Şehir 1998-2004 yılları arasında yoğun bir mafya cinayetine tanık olmuştur. Bu dönemde beşi gazeteci olmak üzere 550 cinayet işlenmiştir.

Tolyatti'nin üç baş mimarı şiddet suçlarının kurbanı olmuştur: Valery Lopatin 7 Temmuz 2004'te vurularak öldürülürken, Mikhail Syardin ve Aleksander Kiryakov da şiddetli saldırılarda yaralanmıştır.

Şehrin 1994–2000 yılları arasında belediye başkanlığını yapan Sergey Jilkin (Сергей Жилкин), 15 Kasım 2008'de öldürülmüştür.

### Yolsuzluk
Şehrin 2000 ile 2007 yılları arasında belediye başkanlığını yapan  Nikolay Utkin (Николай Уткин) yolsuzluktan dolayı yedi yıl hapis cezasına çarptırılmıştır.

## Kardeş şehirler
*  Wolfsburg, Almanya, 1991,

*  Kazanlık, Bulgaristan, 1995,
*  Luoyang, Çin, 2000.
*  Mingeçevir, Azerbaycan, 2005,
*  Colmar, Fransa, 1995,
*  Kanije, Macaristan, 1997.

## Önemli Kişiler

* Bo Andersson, (born 1955), AvtoVAZ CEOsu
* Varvara Bakhmeteva (1815–1851), Mikhail Lermontov'un ilham perisi
* Vasily Banykin (1888–1918), Ekim Devrimi'nde sonra şehirdeki İdari Komite'nin yöneticisi 
* Denis Gurianov (born 1997), buz hokeyi oyuncusu
* Valentina Stupina, (1920–1943), pilot
* Vasily Tatishchev (1686–1750), şehrin kurucusu

## Galeri

Dosya:Komsomolsky district, Tolyatti, Russia.JPG|Komsomolsky Bölgesi, Tolyatti
Dosya:Volga River. Tolyatti P8160311 2200.jpg|Volga Nehri'nden Tolyatti'deki bir fabrikanın görünüşü
Dosya:Памятник В. Н. Татищеву, Портпосёлок, Тольятти, Самарская область.jpg|Tatişçev Anıtı, Tolyatti
Dosya:Avtozavodski district of Tolyatti 0454.JPG|Avtozavodski bölgesinin tabelası
Dosya:Rural landscape of Tolyatti, Samara oblast, Russia, Eurasia. 01 September, 2016.jpg|Tolyatti varoşları
Dosya:Tsentralnyy rayon, Tolyatti, Samarskaya oblast', Russia - panoramio (44).jpg|Tolyatti Tsentralnyy (Merkez) bölgesindeki toplu taşıma
Dosya:Avtozavodskiy rayon, Tolyatti, Samarskaya oblast', Russia - panoramio (62).jpg|Avtozavodskiy bölgesindeki apartmanlar
Dosya:Lada in Tolyatti.jpg|Tolyatti'deki Lada galerisi
Dosya:Tsentralnyy rayon, Tolyatti, Samarskaya oblast', Russia - panoramio (36).jpg|Tolyatti Tsentralnyy (Merkez) bölgesindeki toplu taşıma
Dosya:Oktyabrskaya street (Tolyatti) 20220116 02.jpg|Oktyabrskaya Sokağı, Tolyatti
Dosya:Tsentralnyy rayon, Tolyatti, Samarskaya oblast', Russia - panoramio (25).jpg|Tolyatti Tsentralnyy (Merkez) bölgesindeki tiyatro ve anıt
Dosya:Tolyatti thermal power station seen across the industrial landscape of the city. Tolyatti, Samara oblast, Russia, Eurasia. 1 September, 2016.jpg|Tolyatti termal santrali ve çebresindeki fabrikalar
Dosya:Arts Square (Tolyatti) 20220114 02.jpg|Tolyatti'deki sanat meydanı
Dosya:Komsomolskiy rayon, Tolyatti, Samarskaya oblast', Russia - panoramio (61).jpg|Komsomolskiy bölgesi, Tolyatti
Dosya:Russian Ice Racing Championat 2020, Tolyatti.jpg|2020'de Tolyatti'de gerçekleştirilen Rusya Buz Yarışı şampiyonası sırasında çekilmiş bir görüntü


## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*  Tolyatti resmi portali
*   Tolyatti Belediye Baskani ofisi websitesi   
* Google haritaları