Vest-Agder

**Vest-Agder** (Norveççe:*Vest-Agder fylke*) Norveç'in güneyindeki eski eyalettir. 1 Ocak 2020'de Aust-Agder ile birleşerek Agder halini almıştır.

Rogaland batı, Aust-Agder doğu ve kuzey, Skagerrak güney sınır komşusudur. Kıyı şeridi 709&nbsp;km uzunluğundadır. Nüfusu 174 324 (1 Ocak 2012) olan eyalet, yönetim merkezi Kristiansand dahil olmak üzere on beş belediyeden oluşmaktadır.

Lindesnes feneri en sık ziyaret edilen turistik yerlerindendir. Eski bir yerleşim birimi olan eyalette, özel kişiler, gruplar, işadamları ve kamu yetkilileri, tek tek ve birlikte çeşitli kültürel anıtların korunması için projeler yürütmektedir.

## Tarihçe
On bir bin yıl önce kıyı şeridinin buzullarla kaplı olduğu öngörülen Vest-Agder yaklaşık sekiz bin yıldır yerleşim birimidir. Arkeolojik bulgulara göre iç bölgeleri uzun bir süre için terk edenler çeşitli yerlerden gelerek, Taş Devri'nde kıyı alanları iskan edinmişlerdir. Silah ve araçlarını oluşturma biçimleri Avrupa'da ve İngiltere'de kullanılan yöntemlerle benzerdir. Tunç Çağı'na ait kaya oymalarında tarım ve nakliyeyi simgeleyebilecek güneş ve gemi sembolleri görülmüştür. Modern zamanlara kadar tarım ve nakliye, Vest-Agder nüfusunun geçim kaynaklarının ana bileşenleri olmuştur. Tarihçilere göre, göçlerle bölge uzun bir dönem terk edilmiştir. Viking medeniyeti altındayken bölge korsan ve yağmacıların yurdu olmuştur. 1300'lü yıllarda veba salgını yaşanan bölgenin tamamen terk edildiği söylenmektedir. 1600'lü yıllarda nüfus bir önceki seviyesine kadar ulaşmıştır. 13. yüzyıldan sonra Avrupa'da ticaretin gelişmesiyle balıkçılık ve kerestecilik önem kazanmıştır.

Merkez *Kristiansand* Kral 4. Christian tarafından 1641 yılında kurulmuştur. Şehir askeri üs, yönetim ve ticaret merkezi olarak kullanılmıştır. 17. yüzyılda Hollanda'ya, 18. yüzyılın ikinci yarısı ve 1900'lerin ilk on yılında (1890 - 1930) yeni bir süper güç olan Amerika'ya göçler olmuştur. 20. yüzyılın ilk yarısında Vest-Agder büyük değişim göstermiştir. Geniş bir yol ağı kurulmuştur. Demiryolu bağlantıları doğu ve batı kıyılarının her ikisi için de kurulmuştur. Son yıllarda, Vest-Agder ekonomik gelişme ve nüfus artışı bakımından ülkenin en önemli bölgelerinden biri olmuştur.

## Arma ve simgeler
;Arma:
*Hallvard Trætteberg * tarafından tasarlanan, 12 Aralık 1958 tarihinde resmen onaylanan arması yeşil zemin üzerinde altın sarısı üç kat dallı Meşe palamudundan oluşmaktadır. Dalları bölgenin zengin doğasını, meşe ise ormanları ve eyalette önemli bir faaliyet olan ormancılığı simgeler. Bölgede uzun süre ihraç maddesi olan meşe, daha önceden 1930 yılında yerel kereste ürünlerini etiketlemede simge olarak kullanılmıştır. Refah sembolü olan meşe ağacı ile içi boş palamutlar eyalet ve belediyelerin ortak çabalarıyla büyüme ve kalkınmaya teşvik edilen 15 belediyesini belirtmektedir.
;Eyalet kolyesi:
Vest-agder'de belediye başkanlarına görev teslimlerinde verilen ve özel günlerde taktıkları simgesel gümüş bir kolye verilmektedir. *Lise Schönberg* tarafından tasarlanan kolye, on beş meşe yaprağı ve palamut bir plaka üstüne çelenk gibi sıralanmıştır.
;Eyaletin çiçeği:
Eyaletin simgesel çiçeği *Quercus robur* yani **saplı meşe** dir. 1989 yılında eyalet kurul tarafından belirlenmiştir. Karar Norveç Botanik Derneği ve Vest-Agder Valiliğin önerisiyle oluşturulmuştur.
;Eyaletin taşı:
Eyaletin resmen belirlenmiş taşı bir çeşit renkli granit olan **farsunditt**tir. Eyalet Konseyi 14 Eylül 1993 tarihinde oy birliğiyle Vest-Agder'in taşını farsunditt olarak seçmiştir. Karar Norveç Jeoloji Konseyi'nin önerisi üzerine alınmıştır.

## Adı
Günümüz Vest-Agder ve Aust-Agder bölgesi 1685 yılında *Christiansand* adıyla kurulmuştur. Norveç eyalet sisteminin geçmişi birkaç yüzyıla dayanmaktadır. 1837 yılında sınırlar *Amtstinget (amt.)* olarak adlandırılan valiliklere bölünmüştür. 1880 yılında “Lister” ve “Mandal” amt. olarak adlandırılmışlardır. Vest-Agder 1919 yılında bugünkü adını almıştır.

Adını oluşturan *Vest*, «batı»; *Agder* ise «iskele» anlamına gelmektedir. Bu bağlamda eyaletin adının anlamı **batı limanı**dır. *Agde* Akdeniz, Fransa sahil kasabası olan *[[Cap d'Agde]]* gibi başka yer adlarında da kullanılmıştır.

## İklim
Vest-Agder kıyısı boyunca Gulf Stream sıcak su akıntısı etkisi altındadır. Bu durum, eyaletin güneşli ve sıcak bir iklime sahip olmasını sağlamaktadır. Ayrıca bölge, güçlü Atlantik rüzgarları ve genellikle Norveç'in kuzey ve batı kıyısında yaşanan yağmurlu fırtınalara karşı korunaklıdır. Skagerrak ve Kuzey Denizi doğusu üzerinden gelen ılık rüzgarlarla bahar Vest-Agder'a erken gelmektedir.

Ortalama sıcaklıklar ise en soğuk ay olan Şubat ayında –3;–5&nbsp;°C, Temmuz-Ağustos temel olmak üzere yaz aylarında 15–16&nbsp;°C'dir. Yıllık yağış miktarı ortalama 1000&nbsp;mm.'dir. İç bölgelerde ve vadilerde maksimum 1500–2000&nbsp;mm'lik yağış düşmektedir. Özellikle sonbaharda ve kıyı bölgelerde ilk baharda sis olmaktadır. **Vennesla**'da yirmi dört saat durmaksızın kar yağışı olduğu gözlemlenmiştir. 4 Şubat 1960 tarihinde 131.8&nbsp;mm kar düşmüş, kar kalınlığı 15 ila 52&nbsp;cm yükselmiştir. Aynı gün *Oddernes* e ve *Mestad* a 19 ile 96&nbsp;cm kalınlığında 128.7&nbsp;mm kar yağışı olmuştur. İç ve daha yüksek alanlarda, batıdan doğuya, kar yağışı artmaktadır.

## Belediyeler

Vest-Agder'de 15 belediye bulunmaktadır. Kristiansand, Mandal, Lyngdal, Farsund ve Flekkefjord kent belediyesidir. Diğer onu kırsal belediyelerdir. 1964 yılına kadar kapsamlı birleşme gerçekleşene kadar eyalette 40 kadar belediye vardı. “Kristiansand” eyalet merkezi ve eyaletin en büyük belediyesidir.

## Nüfus
Vest-Agder nüfusu 1875 yılında 78.500 den, 1950 yılında 96 200'e yükselmiştir. Savaştan sonraki ilk yıldan itibaren son yüzyılda nüfus yavaş yavaş artmıştır. Bu bir bütün olarak nüfusun ülke genelinde % 0,8 yükselişi ile karşılaştırıldığında yılda ortalama % 0.3 büyüme vermektedir. Durgunluk veya istihdam düşüşü nedeniyle oluşan büyük miktardaki dış göçler nüfustaki büyümeyi engellemiştir. 1960'lara kadar Amerika'ya yüksek miktarlarda göç olmuştur. İç bölgelerde tarım, kıyı bölgelerde tersanecilik istihdamı artırarak aynı yönde nüfusu etkilemiştir. 1950-2006 dönemi boyunca yıllık ortalama %0.9 nüfus artışı ile bir bütün olarak ülkenin %0.6 oranının üstündedir. Günümüzde Kristiansand, Vennesla, Mandal, Søgne, Flekkefjord, Lyngdal ve Farsund nüfusu en yoğun yerleşim birimleridir.

					

## Deniz fenerleri
;Vest-Agder'in en önemli ve ünlü deniz fenerleri
* Grønningen feneri
* Hatholmen feneri
* Lindesnes feneri
* Lista feneri
* Markøy feneri
* Oksøy feneri
* Ryvingen feneri
* Songvår feneri
* Søndre Kattlandfeneri

## Önemli kişiler
* Mette-Marit Norveç Veliaht Prensesi

## Dış bağlantılar
* Resmi sitesi			
* Valilik resmi sayfası			
* Kültürweb			
* Haberler			
* Müzeweb	
* Sokrates, Uluslararası eğitim,
* Turizmweb	
			
## Kaynakça
			
			
			
			
			
Dosya:Photowalk on an island in southern Norway.jpg|Holum, Tjernøya			
Dosya:Liknes.jpg|Liknes merkezi, Kvinesdal			
Dosya:Mandal sentrum og Mandalselva.jpg|Mandal ve Mandal Nehri			
Dosya:Melhusfossen010916.jpg|Melhusfossen şelalesi, Audna nehri, Lindesnes 			
Dosya:3. stampe.JPG|Baneheia gölü			
Dosya:Kigevannet i Mandal.jpg|Mandal gölü, Kigevannet			
Dosya:Hidra 1.jpg|Hidra adası			
Dosya:Odderøya 090720086226bendiksbukta.jpg|Bendiksbukta adası Odderøya, Kristiansand			
Dosya:Fedaelva og Fedafjorden 2010-07-04.jpg|Fedaelva, Feda nehri, Feda, Kvinesdal, Fedafjorden 			
Dosya:Skogsfjorden, Mandal. Nordre del.JPG|Skogsfjorden, kuzeyi, Mandal, Vest-Agder