Türkiye'de derin devlet

**Derin devlet**, Anayasa'da belirlenmiş devlet yapısı dışında oluşturulan devlet yapısını ifade eden siyasi terim.

Baskın Oran'ın tanımına göre "devlet yetkisini şu veya bu biçimde kullanan kişi veya kurumların meşruluk sınırları dışına taştıkları zaman şiddet kullanmaları halinde ortaya çıkan oluşumdur." Mümtaz'er Türköne'ye göre ise devlet görevlilerinin "eşkıyâ yöntemleriyle yetkilerini, kullandıkları kaynak ve imkânları 'gizlilik' zırhından istifade ederek devleti korumak için değil, kendilerine çıkar sağlamak için" kullanmalarına derin devlet adı verilir.

Derin devleti dile getiren ilk devlet adamı olan Bülent Ecevit, 26 Eylül 1974'te, Giresun'da yaptığı bir konuşmada şu ifadeyi kullandı:

1996'da yaşanan Susurluk Skandalı'yla giderek yaygınlaşan bir kavram olan derin devletin kökeni ve ne anlama geldiği konusunda farklı savlar vardır. İleri sürülen bir teoriye göre, derin devletin başlangıç noktası Soğuk Savaş döneminde NATO'ya üye ülkelerde oluşturulan ve CIA tarafından yönetilen ve finanse edilen istihbarat ve silahlı operasyon örgütlerine dayanır. Bu örgütün Türkiye'de kontrgerilla adı altında faaliyet gösterdiği iddia ediliyor. 1974 yılında, bu iddiayı destekleyen ilk devlet adamı eski başbakan Bülent Ecevit olmuştur. Bir diğer teoriye göre ise derin devletin kökleri, Osmanlı Devleti'nin son yıllarında İttihat ve Terakki yönetimi tarafından kurulan gizli istihbarat ve askerî operasyon örgütü olan Teşkilât-ı Mahsusa'ya kadar uzanır. Bu iddiayı destekleyenler arasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan vardır.

## Derin devlet hakkında görüşler
9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel ise 17 Nisan 2005 tarihinde, CNN Türk'te yayınlanan *Ankara Kulisi* adlı programda konuyla ilgili şunları söyledi:

Demirel, NTV'de yayınlanan *Basın Odası* programında *"Devletin tekliği esastır, iki devlet olmaz. Bizim ülkemizde iki devlet var. Bir derin devlet var, bir devlet var. Asıl olması gereken devlet yedek, yedek olması gereken devlet asıldır"* dedi. 12 Eylül 1980 askerî yönetiminin başı olan Kenan Evren, *"Sayın Demirel doğru söylüyor. Derin devlet biziz. Devlet zaafa uğradığında el koyarız. 1980'de Demirel'in suçu yoktu. Daha yeni gelmişti, ne yapalım onun dönemine rastlamıştı"* diyerek Demirel'in görüşlerine destek verdi.

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Agos gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Hrant Dink'in öldürülmesinin ardından, 26 Ocak 2007 tarihinde Kanal 7'de yayınlanan *İskele Sancak* adlı programda şu sözleri dile getirdi:

Erdoğan, "kurumlar içi çeteleşme" olarak nitelediği derin devletle ilgili açıklamalarını şöyle sürdürdü:

Eski Başbakan Yardımcısı Abdüllatif Şener ise devlet içinde gayrimeşru oluşumların yer aldığını, fakat kullanımı yaygınlaşmış olan "derin devlet" kavramının yanlış olduğunu savunuyor:

Emekli MİT mensubu, ekonomi uzmanı, stratejist Mahir Kaynak ise kavramın içinin boşaltıldığını savunuyor:

## Ayrıca bakınız

### Olaylar
* 12 Eylül Darbesi
* 16 Mart Katliamı
* 1993 Türkiye askerî darbe iddiaları
* 1995 Azerbaycan darbe girişimi
* Kanlı 1 Mayıs
* Bülent Ecevit'e suikast girişimleri
* Bahçelievler katliamı
* Abdi İpekçi suikastı
* Savcı Doğan Öz cinayeti
* Turgut Özal suikastı
* Tuğgeneral Bahtiyar Aydın cinayeti
* Albay Rıdvan Özden cinayeti
*Albay Kazım Çillioğlu cinayeti
* Albay Vural Berkay cinayeti
* Ankara Faili Meçhul Cinayetler Davası
* Necip Hablemitoğlu suikastı
* Üzeyir Garih cinayeti
* Danıştay Saldırısı
* Zirve Yayınevi Katliamı
* Gazi Mahallesi Olayları
* Hayata Dönüş Operasyonu
* Hrant Dink Suikastı
* Kızıldere Olayı
* Sivas Katliamı
* Başbağlar Katliamı
* Güçlükonak Katliamı
* Susurluk Skandalı
* Cizre Faili Meçhul Cinayetler Davası
* Çetin Emeç suikastı
* Uğur Mumcu suikastı
* Bahriye Üçok suikastı
*Turan Dursun suikastı
* Ahmet Taner Kışlalı suikastı
* Sabancı Suikastı 
* Şemdinli Olayları
* Sarıkız, Ayışığı, Yakamoz ve Eldiven darbe teşebbüsü iddiaları
* Eryaman Baskını
* Andrea Santoro suikastı
* Hulusi Sayın suikastı
* Luigi Padovese suikastı
* Ergenekon davası
* Kale Planı
* Kutlu Adalı suikastı

### Teşkilatlar
* Millî İstihbarat Teşkilatı
* Millî Emniyet Hizmeti
* Teşkilât-ı Mahsusa

### Örgütler
* Aczmendi
* Ergenekon
* JİTEM
* Kontrgerilla
* Özel Harp Dairesi
* Sauna Çetesi
* Türk İntikam Tugayı
* Hizbullah
* Kuvayi Milliye Derneği
* Karagümrük Çetesi
* Doğu Çalışma Grubu
* Batı Çalışma Grubu
* Gladio
* TUSHAD
* İBDA-C
*DHKP-C
*Vatansever Kuvvetler Güç Birliği Hareketi

### Kişiler

* Abdullah Çatlı
* Abdülkadir Aygan 
* Abdülkerim Kırca
* Alaattin Çakıcı
* Alparslan Arslan
* Alparslan Türkeş
* Ali Fevzi Bir
* Ali Yurtaslan
* Ali Tatar
* Ali Kalkancı
* Arif Doğan
* Ayhan Çarkın
* Behçet Cantürk
* Cem Ersever
* Cemal Temizöz
* Dursun Karataş
* Dündar Kılıç
* Edip Gümüş
* Ercan Kartal
* Fadime Şahin
* Fikri Karadağ
* Fikret Emek
* Fehriye Erdal
* Gaffar Okkan 
* Haluk Kırcı
* Hanefi Avcı
* Hrant Dink
* Hüseyin Kocadağ
* Hüseyin Velioğlu
* Hurşit Tolon
* İbrahim Şahin
* İlker Çınar
* İsmail Duyar          
* Kartal Demirağ          
* Korkut Eken
* Konca Kuriş
* Kemal Kerinçsiz
* Kuddusi Okkır
* Latif Aktı
* Levent Ersöz
* Levent Göktaş
* Kutlu Adalı
* Mahmut Yıldırım
* Mehmet Ali Ağca
* Mehmet Ali Yaprak
* Mehmet Ağar       
* Mehmet Eymür       
* Mehmet Sincar       
* Muzaffer Tekin       
* Musa Anter       
* Murat Altun       
* Müslüm Gündüz
* Necabettin Ergenekon       
* Nesim Malki       
* Nuri Ergin
* Oktay Yıldırım       
* Ogün Samast       
* Oğuzhan Akdin
* Oral Çelik       
* Osman Yıldırım       
* Osman Gürbüz       
* Ömer Lütfü Topal       
* Sami Hoştan
* Sedat Peker      
* Semih Tufan Gülaltay      
* Sedat Bucak
* Seyhan Soylu
* Şemdin Sakık
* Tarık Ümit
* Tuncay Güney
* Vedat Aydın
* Veli Küçük
* Yasin Hayal
* Yener Yermez
* Zihni Çakır
* Zülküf İsot


## Literatürde derin devlet

* Ahmet Özcan, *Derin Devlet ve Muhalefet Geleneği*, Bakış Yayınları, Şubat 2000, ISBN 9789095621475
* Alişan Satılmış, *Derin Devletin Solcuları*, Platin Yayınları, Ağustos 2004, ISBN 9789758163465
* Atilla Akar, *Derin Dünya Devleti: Gizli Doktrinin Küresel Efendileri*, Timaş Yayınları, Ekim 2003, ISBN 9799753627442
* Aytekin Gezici, *Derin Devlet Bagajdan Çıktı: Şemdinli*, Akis Kitap, Mart 2006, ISBN 9799759129766
* Aytekin Gezici, *Derin Devletin Rengi Yeşil*, Akis Kitap, Mart 2006, ISBN 9799759129759
*Aytekin Gezici, *Ergenekon: Çelik Çekirdek'ten Susurluk'a, Sauna Çetesi'nden Türk İntikam Tugayı'na*, Karakutu Yayınları, 2008, ISBN 978-9944-71-439-6
* Belma Akçura, *Derin Devlet Oldu Devlet*, Güncel Yayıncılık, Nisan 2006, ISBN 9789756117415
* Cüneyt Arcayürek, *Derin Devlet 1950-2007: Darbeler ve Gizli Servisler*, Detay Yayıncılık, Ocak 2007, ISBN 9789944314022
* Fikri Sağlar, *Kod Adı Susurluk: Derin İlişkiler*, Arkadaş Yayınları, Ağustos 2007, ISBN 9789755095240
* Hakan Türk, *Derin Devlet Var mı?*, Akademi TV Programcılık, Mayıs 2005, ISBN 9799758208400
* Hasan Taşkın, *Şu Derin Devlet*, Truva Yayınları, Kasım 2006, ISBN 9789756237991
* İsmet Bozdağ, *Derin Devlet Cehenneminde Düşünmek Can Bahası*, Tekin Yayınevi, 2001, ISBN 9754782040
* Necdet Açan, *Derin Devletin Peşinde*, Karakutu Yayınları, Mart 2005, ISBN 9789756054857
*Necdet Pekmezci ve Nurşen Büyükyıldız, *Ülkücüler: Öteki Devletin Şehitleri*, Kaynak Yayınları, 1999, ISBN 979-975-343-277-0
* Ömer Lütfi Mete, *Derin Devlet: Tanımlanamayan Güç*, Timaş Yayınları, Aralık 2007, ISBN 9799752633086
* Ömer Lütfi Mete, *28 Şubat'tan Şemdinli'ye Derin Çeteler*, Profil Yayıncılık, Nisan 2007, ISBN 9789759960636
* Tahir Tamer Kumkale, *Derin Devlet Nedir?*, Pegasus Yayınları, Şubat 2007, ISBN 9789944326636
* Talat Turhan, *Derin Devlet*, İleri Yayınları, Mayıs 2006, ISBN 9789756288672
* Ümit Sayın, *Derin Devletler, Gizli Projeler ve Kirli Gerçekler*, Neden Kitap, Temmuz 2006, ISBN 9799752541428
* Zihni Çakır, *Ergenekon'un Çöküşü 1: Dünden Bugüne Devletin Derinliklerindeki Kirli İlişkiler*, Neden Kitap, Mart 2008, ISBN 9789752542051
* Zihni Çakır, *Ergenekon'un Çöküşü 2: Dünden Bugüne Devletin Derinliklerindeki Kirli İlişkiler*, Neden Kitap, Mart 2008, ISBN 9789752542289
* Zihni Çakır, Kod Adı Darbe: Gizli Belgeler, Telefon Dinleme Kayıtları ve Krokilerle Ergenekon'un Kodları, Neden Kitap, Haziran 2008, ISBN 9789752542488
* Şamil Tayyar, 5N 1 Kamyon, Birharf Yayınları, Ekim 2006
* Şamil Tayyar, Operasyon Ergenekon, Timaş Yayınları, Şubat 2008
* Şamil Tayyar, Pusu, Timaş Yayınları, Eylül 2009

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
* Demirel derin devleti anlatıyor