Mehmet Ali Ağca

**Mehmet Ali Ağca** (d. 9 Ocak 1958, Malatya) Türk tetikçi ve eski Ülkü Ocakları üyesidir. Sol görüşlü gazeteci Abdi İpekçi'yi 1 Şubat 1979'da öldürdüğü için tutulduğu Türk hapishanesinden kaçtıktan sonra 13 Mayıs 1981'de Papa II. Ioannes Paulus'u vurarak yaralamıştır. Başarısız suikast girişiminin ardından İtalyan polisi tarafından yakalanarak hapse girdi.

Papa tarafından ziyaret edildiği İtalya'da 19 yıl hapis yattıktan sonra Türkiye'ye sınır dışı edildi ve burada on yıl hapis yattı. 18 Ocak 2010'da cezaevinden tahliye edildi. Kendisini siyasi yönelimi olmayan bir paralı asker olarak tanımlasa da faşist, Türk aşırı milliyetçisi Ülkü Ocakları'nın ve devlet destekli Kontrgerilla'nın üyesi olduğu biliniyor.

İşlediği suçtan otuz üç yıl sonra Ağca, Vatikan'ı ziyaret ederek kısa süre önce azizleştirilen II. Ioannes Paulus'un mezarına beyaz güller bıraktı ve Papa Franciscus ile görüşmek istediğini söyledi, ancak bu isteği reddedildi.

## İlk yılları
Mehmet Ali Ağca, Türkiye'de Malatya'ya bağlı Güzelyurt mahallesinde 1958 yılında doğdu. Çocukluğu ve gençliğinin bir kısmını Malatya'da geçirdikten sonra ailesi ile birlikte İstanbul'a geldi. Lise öğreniminin ardından İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nde eğitimine devam etti. Üniversite yıllarında çeşitli ideolojik gruplarla tanıştı ve daha sonra Türkiye ve Bulgaristan arasında kaçakçılık yaptı. Komünist Bulgaristan hükûmeti tarafından ödenen Marksist Filistin Halk Kurtuluş Cephesi (FHKC) üyesi olarak Suriye'de iki ay silah ve terör taktikleri eğitimi aldığını iddia etse de FHKC bunu reddetmiştir.

## Abdi İpekçi suikastı

Eğitiminden sonra aşırı Türk milliyetçisi Ülkü Ocakları'na katıldı. 1 Şubat 1979'da *[[Milliyet (gazete)|Milliyet]]* gazetesi başyazarı Abdi İpekçi'ye düzenlenen suikastın tetikçisi olarak, olaydan 5 ay sonra, 25 Haziran 1979'da yakalandı. Polisin ek gözaltı süresi istemesine rağmen, bu talep reddedildi ve Maltepe Askerî Cezaevi'ne konuldu. *[[Zaman (gazete)|Zaman]]* gazetesinde Taha Kıvanç müstear adıyla yazan Fehmi Koru'ya göre Abdi İpekçi kendisinin de içinde bulunduğu mason locasından birinin Türkiye'ye yapılan silah kaçakçılığı ile ilgili olduğunu bulmuş, bu yüzden de öldürülmüştü. Abdi İpekçi'nin son yazısı silah kaçakçılığı üzerine idi. Cezaevinden 6 ay sonra 25 Kasım 1979'da, adı Susurluk Kazası ile gündeme gelen Abdullah Çatlı'nın da aralarında bulunduğu iddia edilen bir grubun yardımıyla kaçırıldı. Timur Hanoğlu tarafından düzenlenen sahte bir pasaportla Bulgaristan'a geçti. Gıyabında ölüm cezasına çarptırıldı.

## Papaya suikast girişimi

1979'da *[[The New York Times]]*, "İstanbullu bir gazetecinin katili olduğunu itiraf etti" dediği Ağca'nın papayı "Haçlı Seferleri'nin maskeli lideri" olarak tanımladığını ve Kasım 1979 sonunda planlanan Türkiye ziyaretini iptal etmemesi hâlinde onu vurmakla tehdit ettiğini bildirdi. Gazete ayrıca 28 Kasım 1979'da cinayetin, 20 Kasım'da başlayan ve Amerika Birleşik Devletleri veya İsrail'i suçladığı Mekke'deki Mescid-i Haram'a yönelik o sırada hâlâ devam etmekte olan saldırının intikamı olacağını söyledi.

Ağustos 1980'den itibaren Ağca Akdeniz bölgesini dolaşmaya başladı. Daha sonra verdiği ifadeye göre, Roma'da biri Türk, diğer ikisi Bulgar olan üç suç ortağıyla buluştu. Operasyon, Bulgaristan'ın İtalya'daki askerî ataşesi Zilo Vassilev tarafından yönetilmiştir. Vassilev, bu görevin kendisine Bulgaristan'daki Türk mafyası Bekir Çelenk tarafından verildiğini söylemiştir. *[[Le Monde diplomatique]]* ise suikast girişiminin Abdullah Çatlı tarafından Bekir Çelenk'in Ülkü Ocakları'na ödediği "3 milyon mark karşılığında" düzenlendiğini iddia etmiştir.

Ağca'ya göre plan, kendisi ve yardımcısı Oral Çelik'in Aziz Petrus Meydanı'nda ateş açması ve küçük bir patlamanın yarattığı panikle Bulgar elçiliğine kaçmasıydı. 13 Mayıs günü meydanda oturup kartpostal yazarak papanın gelmesini beklediler. Papa yanlarından geçerken Ağca birkaç el ateş ederek papayı yaraladı, ancak seyirciler ve Vatikan güvenlik şefi Camillo Cibin tarafından yakalandı. Bu durum suikastı tamamlamasını ya da kaçmasını engellemiştir. II. Ioannes Paulus'a iki kurşun isabet etti; kurşunlardan biri bağırsağının alt kısmına, diğeri ise sol eline saplandı. İki görgü tanığı da vuruldu. Oral Çelik paniğe kapıldı ve bombasını patlatmadan ya da ateş açmadan kaçtı. Papa suikast girişiminden sağ kurtuldu.

## Hapis cezası, serbest bırakılması ve tekrar tutuklanması
Ağca Temmuz 1981'de suikast girişimi nedeniyle İtalya'da ömür boyu hapse mahkûm edildi. Vurulmasının ardından Papa II. Ioannes Paulus, insanlardan "içtenlikle affettiğim kardeşim (Ağca) için dua etmelerini" istedi. 1983 yılında papa ve Ağca, Ağca'nın tutulduğu cezaevinde bir araya geldi ve özel olarak konuştu. Papa yıllar boyunca Ağca'nın ailesiyle de temas hâlinde olmuş, 1987'de annesiyle, on yıl sonra da kardeşiyle görüşmüştür. Ağca hapse girdikten sonra İslam'ı terk ettiğini ve Hristiyanlığa geçtiğini açıklamıştır.

Ağca'nın serbest bırakılması 1983 yazında, o yılın Haziran ayında Roma'da bir Vatikan çalışanının gizemli bir şekilde ortadan kaybolan genç kızı Emanuela Orlandi'yi kaçırdığı iddia edilen kişiler tarafından talep edilmiştir. 9 Haziran 1997'de Air Malta'nın 830 sefer sayılı uçağı iki kişi tarafından kaçırılmıştır. Köln'e indikten sonra hava korsanları Ağca'nın serbest bırakılmasını talep ettiler. Kendisi serbest bırakılmadı ve korsanlar teslim oldu. Ağca hakkında, İtalya'da ömür boyu hapis cezasının yaklaşık 20 yılını çektikten sonra, Papa II. Ioannes Paulus'un isteği üzerine, dönemin İtalya Cumhurbaşkanı Carlo Azeglio Ciampi tarafından Haziran 2000'de af çıkarıldı ve Türkiye'ye sınır dışı edildi.

İadesinin ardından 1979'da Abdi İpekçi'nin öldürülmesi ve 1970'lerde gerçekleştirilen iki banka baskını nedeniyle cezaevine girdi. Ağca 25 Haziran'da tutuklandı ve Maltepe Askerî Cezaevi'ne yerleştirildi. Daha sonra 25 Kasım'da Bulgaristan'a kaçtı ve gıyabında idama mahkûm edildi. Ağca, 2000 yılında Şartlı Af Yasası'ndan yararlanarak Türkiye'ye iade edildi. Ağca'ya tanınan bu hak büyük tepkilere yol açtı. Her iki dava birleştirildi ve Kadıköy 1. Ağır Ceza Mahkemesi'nde yargılandı. Tek dava, 1979 yılında Cengiz Aydos'un taksisinin kaçırılması, 22 Mart 1979 tarihinde Kızıltoprak'taki Yıldırım kuyumcusunun soyulması ve 4 Nisan 1979 tarihinde Fruko gazoz deposundan para çalınması ile ilgiliydi. 18 Ocak 2000 tarihinde hâkimler, kuyumcu soygunu ve "Ateşli Silahlar Kanunu'na muhalefet" (6136 sayılı kanun) nedeniyle açılan davada zaman aşımı nedeniyle suçlamaları reddetmiştir. Ağca, zimmete para geçirme ve para hırsızlığı suçlarından 36 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Ağca'nın avukatları Aralık 2000'de 4616 sayılı Şartla Salıverme ve Erteleme Yasası uyarınca Ağca'nın serbest bırakılması için başvuruda bulunmuşlardır. Talepleri Kartal 1. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından reddedildi. Avukatlar bu karara karşı temyiz başvurusunda bulundular, ancak temyiz mahkemesi kararı onadı. Ağca'nın müebbet hapis cezası, yabancı bir cezaevinde yatması hâlinde hapis cezalarını kısaltan bir Türk yasası uyarınca 10 yıla indirildi. Kara para aklama mahkumiyeti ve 36 yıl hapis cezası, Türk yasalarına göre yedi yıl olan soygun zaman aşımı nedeniyle bozuldu.

Şubat 2005 başlarında papanın son hastalığı sırasında Ağca, Papa'ya bir mektup göndererek iyi dileklerini iletti ve papayı dünyanın yakında sona ereceği konusunda uyardı. Papa 2 Nisan 2005'te öldüğünde, Ağca'nın kardeşi Adnan verdiği bir röportajda Ağca ve tüm ailesinin yas tuttuğunu ve papanın kendileri için büyük bir dost olduğunu söyledi.

Ağca 12 Ocak 2006'da şartlı tahliye edildi. Avukatı Mustafa Demirbağ, Ağca'nın tahliyesini af ve ceza reformunun bir kombinasyonu olarak açıkladı: 2000 yılında çıkarılan afla Ağca'nın cezasından 10 yıl düşüldü, mahkeme daha sonra ceza kanunundaki yeni bir maddeye dayanarak İtalyan cezaevinde geçirdiği 20 yılı düşürdü ve böylece Ağca iyi hâlden şartlı tahliye edilmeye hak kazandı. Ancak Fransız AFP haber ajansının bir haberinde "Türk adli makamları Ağca'nın hangi yasal kaynaklara erişimi olduğunu hala tam olarak açıklamadı" denilmiş ve Ağca'nın iadesi sırasında hükûmette olan eski Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk, hukuki açıdan Ağca'nın serbest bırakılmasının en iyi ihtimalle "ciddi bir hata" olduğunu ve 2012'den önce serbest bırakılmaması gerektiğini belirtmiştir. Ancak 20 Ocak 2006'da Türk Yargıtay'ı İtalya'da geçirdiği sürenin Türkiye'deki cezasından düşülemeyeceğine hükmetti ve Ağca yeniden hapse girdi.

## Serbest bırakılması
2 Mayıs 2008'de Ağca, hayatının son yıllarını Papa II. Ioannes Paulus'un doğduğu ülke olan Polonya'da geçirmek istediği için kendisine Polonya vatandaşlığı verilmesini talep etti. Ağca, serbest bırakıldıktan sonra Papa II. Ioannes Paulus'un mezarını ziyaret etmek ve Dan Brown ile bir kitap yazma konusunda ortak olmak istediğini belirtti.

Ağca 18 Ocak 2010 tarihinde cezaevinden tahliye edilmiştir. Ağca, 52 yaşında olmasına rağmen zorunlu askerlik hizmeti için hâlâ uygun olup olmadığının değerlendirilmesi amacıyla askerî bir hastaneye sevk edilmiştir. Ordu, Ağca'nın "antisosyal kişilik bozukluğu" nedeniyle askerliğe elverişli olmadığına karar verdi. Yaptığı bir açıklamada: "Önümüzdeki üç gün içinde sizinle buluşacağım. Yüce Tanrı adına, bu yüzyılda dünyanın sonunun geldiğini ilan ediyorum. Tüm dünya yok olacak, her insan ölecek. Ben Tanrı değilim, ben Tanrı'nın oğlu değilim, ben ebedi Mesih'im." dedi.

Ağca, 27 Aralık 2014'te II. Ioannes Paulus'un mezarını ziyaret etti. 2016'da Katolik bir rahip olmak ve oradaki Meryem Ana görüntülerinin 100. yıl dönümünü kutlamak için Fátima, Portekiz'e gitmek istedi.

## Suikast girişimine dışarıdan müdahale iddiaları
Kasım 2010'da Ağca, Kardinal Agostino Casaroli'yi II. Ioannes Paulus'a yönelik suikast girişiminin arkasındaki beyin olmakla suçladı. II. Ioannes Paulus'un Polonya'daki Dayanışma işçi hareketine verdiği destek nedeniyle Sovyetler Birliği'nin KGB'sinin suikast emrini verdiği de iddia edildi. Ağca bunu mahkemeden önceki sorgularından birinde ifade etmiştir.

Ağca 2013 yılında anılarını yayınladığında hikâyesi tamamen değişmiş, II. Ioannes Paulus'a yönelik suikast girişimini İran hükûmeti ve Humeyni'nin emrettiğini yazmıştır. Olayların bu yeni versiyonuna göre Ağca, Cafer Subhani ve Humeyni'nin emri altında İran'da Mohsen Rezai'den silah ve patlayıcılar konusunda talimat ve eğitim almıştır. Ağca kitabında daha önce Bulgaristan ve Sovyet bağlantısı konusunda yalan söylediğini kabul ediyor. Sofya'da yaklaşık bir ay kalmış ancak hiçbir Bulgar ya da diğer istihbarat görevlileriyle temas kurmamıştır. Türkiye'den Batı Avrupa'ya geçerken Sofya'da gecikti çünkü sahte Hindistan pasaportu o kadar kalitesizdi ki birkaç kez şüphelenen görevlilere rüşvet vermek zorunda kaldı. Bu yüzden Ülkü Ocakları'ndan çok daha kaliteli bir Türk pasaportu almayı bekledi: Türk hükûmeti tarafından başka bir kişiye, Faruk Faruk Özgün'e verilmiş gerçek bir pasaport, sadece Özgün'ün fotoğrafı Ağca'nın fotoğrafıyla değiştirilmişti.

Papa II. Ioannes Paulus 27 Aralık 1983'te (suikast girişiminden iki buçuk yıl sonra) kendisini İtalya'daki cezaevinde ziyaret ettiğinde, Ağca anılarında üç yıl önce İran'da Humeyni'nin elini öptüğü şekilde papanın da elini öptüğünü ve sorulduğunda II. Ioannes Paulus'a suikast emrini Ruhullah Humeyni'nin verdiğini söylediğini hatırlamaktadır. Bu iddia daha sonra Vatikan tarafından yalan olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir.

Ağca'nın papayı vurması ve olası KGB müdahalesi Tom Clancy'nin 2002 tarihli romanı *Kızıl Tavşan* ve Frederick Forsyth'in *Dördüncü Protokol* adlı romanlarında yer almaktadır. Ralph McInerny'nin *The Third Revelation* adlı kitabında da adı geçen papa, RAI yapımı *Attentato al papa*'da Christopher Bucholz, ABC TV biyografi filmi *Have No Fear: The Life of Pope John Paul II*'de Sebastian Knapp, CBS'in TV mini dizisi *Pope John Paul II*'de (her ikisi de 2005) Massimiliano Ubaldi ve 2006 Kanada TV devam filmi *Karol: The Pope, The Man*'de Alkis Zanis tarafından canlandırılmıştır.

## Not listesi

## Kaynakça