Kızıl cıva

**Kırmızı cıva** veya **kızıl cıva**, nükleer silahların ve çeşitli ilişkilendirilmemiş silah sistemlerinin oluşturulmasında kullanılan belirsiz bir bileşim maddesidir. Nükleer silahların geliştirilmesi ve üretimininin üzerindeki gizlilikler nedeniyle, kırmızı cıvanın varlığına dair bir kanıt yoktur. Bununla birlikte, kamu literatüründe analiz edildiğinde "kırmızı cıva" olduğu iddia edilen tüm numunelerin, silah üreticilerini ilgilendirmeyen ve zaten bilinen kimyasal maddeler olduğu kanıtlanmıştır.

Bu nedenle kırmızı cıva, silah için karaborsaya yönelen saf alıcılardan yararlanmaya çalışan dolandırıcılar tarafından sürdürülen bir aldatmaca olarak kabul edilir. 1979'dan beri uluslararası karaborsalarda "kızıl cıva" raporları var, ancak dolandırıcılık en çok 1990'ların başlarında, kilogram başına 1.800.000 dolar gibi yüksek fiyatlar istemek gibi görünüyor.

## Tarihi
Kırmızı cıvaya yapılan göndermeler ilk olarak 1980'lerin sonunda Sovyet ve batı medya kaynaklarında ortaya çıktı. Makaleler hiçbir zaman kırmızı cıvanın ne olduğu konusunda spesifik değildi, ancak yine de nükleer bombalarda büyük önem taşıdığını veya güçlendirilmiş fisyon silahlarının yapımında kullanıldığını iddia edildi.&nbsp;Söylentiler ortaya çıktığı anda insanlar onu almaya çalıştı. Bu noktada maddenin mahiyeti değişmeye başladı ve nihayetinde alıcıların ilgilendiği bir şeye dönüştü. New Scientist 1992'de bildirdiğine göre, Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı raporunun anahatları şunlardı:
Kırmızı cıva 15 yıl önce uluslararası karaborsada ilk ortaya çıktığında, sözümona çok gizli nükleer malzeme Rusya'dan geldiğinden dolayı 'kırmızı' idi. Geçen yıl Doğu Avrupa'nın eski komünist ülkelerinde yeniden ortaya çıktığında, tartışmasız kırmızı bir renk kazanmıştı. Ama sonra, ABD Enerji Bakanlığı'ndan bir raporun ortaya koyduğuna göre gizemli dönüşümler ticaretteki kırmızı cıva hisse senetlerinden oluşuyor. Los Alamos Ulusal Laboratuvarı araştırmacıları tarafından derlenen rapor, dolandırıcıların elindeki kırmızı cıvanın, Üçüncü Dünya siyasetçilerinin istediği neredeyse her şeyi yapabileceğini gösteriyor. Atom bombası yapmak için kısa bir yol ister misin?  Sovyet balistik füze yönlendirme sistemlerinin anahtarını mı istiyorsunuz?  Ya da belki de gizli bombardıman uçağı üzerindeki Rus radar karşıtı boyaya alternatif mi istiyorsunuz?  İhtiyacınız olan şey kırmızı cıva.

1993'teki Rus Pravda gazetesinde sızdırılmış çok gizli notlara dayandığını iddia edilen bir makale, kırmızı cıva şöyle tarif ediyordu:
Yüksek hassasiyetli geleneksel ve nükleer bomba patlayıcıları, görünmez yüzeyler ve kendinden güdümlü savaş başlıkları üretmek için kullanılan süper iletken malzeme. Birincil kullanıcılar, ABD ve Fransa'daki havacılık ve nükleer sanayi şirketlerinin yanı sıra Güney Afrika, İsrail, İran, Irak ve Libya gibi nükleer faaliyetlerde bulunmak isteyen uluslardır.Kırmızı cıva ile ilgili British Channel 4 tarafından  1993 ve 1994'te yayınlanan iki belgesel *Trail of Red Mercury ve Pocket Neutron*, Rus bilim adamlarının kırmızı cıva adlı gizemli bir bileşik kullanarak minyatür bir nötron bombası tasarladıklarına dair şaşırtıcı kanıtlar olduğunu iddia etti.

Atom bombasını inşa etmek için çalışan Amerikalı bir fizikçi Samuel T. Cohen, otobiyografisinde kırmızı cıvanın "özel nükleer malzemelerin çok küçük miktarlarda sıradan bileşiğe karıştırılması ve daha sonra karışımın bir nükleer reaktöre yerleştirilmesi veya parçacık hızlandırıcı ışın ile bombardımana sokulmasıyla üretildiğini söyledi." Patlatıldığında, bu karışımın "aşırı derecede ısındığı, bu da ağır hidrojeni tutuşturabilen ve bir saf füzyon mini nötron bombası üretebilen basınçların ve sıcaklıkların oluşturulmasına izin verdiği" iddia edilir.

Kırmızı cıva, ne olduğu hakkında hiçbir fikirleri olmamasına rağmen, madde için hemen hemen her şeyi ödeyecek birçok alıcı bulan Rus iş adamları tarafından Avrupa ve Orta Doğu'da satışa sunuldu. 1997'de *[[Bulletin of the Atomic Scientists]]* (Atom Bilimcileri Bülteni) için yapılan bir araştırma, belki de konunun en iyi özetine sahiptir:

Kırmızı cıvanın fiyatı 100.000 dolar ile 300.000 dolar arasında değişiyordu.&nbsp;Bazen madde, potansiyel alıcıları stratejik değerine ikna etmek için radyoaktif sembollere sahip kaplarda gönderilebiliyordu.&nbsp;Ancak polis tarafından ele geçirilen numunelerde sadece cıva (II) oksit, cıva (II) iyodür veya kırmızı boya ile karıştırılmış cıva vardı. Silah üreticilerinin ilgisini çeken maddeler yoktu.Eylül 2004'te İngiltere'de birkaç kişinin tutuklanmasının ardından, 900.000 sterlin karşılığında bir kilogram kırmızı cıva satın almaya çalıştıklarından şüphelenilen Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, maddenin gerçek olduğu iddialarını reddeden bir açıklama yaptı.&nbsp;Sözcüsü "Kırmızı cıva yok, hepsi bir grup safsata." dedi.

## Açıklamalar
Kırmızı cıva birçok yorumcu tarafından tanımlandı ve sözde çalışma mekanizmasının kesin doğası, aralarında büyük farklılıklar gösterdi. Ancak genel olarak, bu açıklamaların hiçbiri bilimsel veya tarihsel olarak desteklenebilir görünmemektedir.

## Geçmiş
Geleneksel aşamalı termonükleer silahlar, bir fisyon "birincil" ve bir füzyon/fisyon "ikincil" olmak üzere iki bölümden oluşur. Birincil tarafından patladığında açığa çıkan enerji, ikincil (dolaylı olarak) sıkıştırmak ve içinde bir füzyon reaksiyonu başlatmak için kullanılır. Geleneksel patlayıcılar, gereken sıkıştırma seviyesini sağlamak için çok zayıftır.

İkincil tarafından salınan enerjinin çok daha büyük olması nedeniyle birincil genellikle mümkün olduğunca küçük yapılır ve bu nedenle daha büyük bir birincil inşa etmek genellikle verimsizdir. Kritik kütle olarak bilinen, inşa edilebilecek birincil boyutun bir alt sınırı vardır. Silah sınıfı plütonyum için bu 10&nbsp;kg civarındadır. Bu, çekirdeği sıkıştırmak için nötron yansıtıcıları veya akıllı patlayıcı düzenlemeleri kullanılarak azaltılabilir, ancak bu yöntemler genellikle ortaya çıkan cihazın boyutuna ve karmaşıklığına katkıda bulunur.

Birincil fisyon ihtiyacı ve silah seviyesinde bölünebilir materyalleri saflaştırmanın zorluğu nedeniyle, nükleer silahların yayılmasını sınırlama çabalarının çoğu, bölünebilir materyalin tespit ve kontrolüne ve onu elde etmek için gerekli ekipmana dayanır.

## Bölünebilirlik
1990'ların ortalarında popüler olan bir teori, kırmızı cıvanın uranyumun silah seviyesinde saflığa zenginleştirilmesini kolaylaştırdığını söylemektedir. Geleneksel olarak, bu tür zenginleştirme genellikle "Zippe-type" santrifüjlerle yapılır ve birkaç yıl sürer. Bu maliyetli ve zaman alıcı adımı ortadan kaldırmak için kırmızı cıva hakkında spekülasyon yapılmıştır. Bu, malzemeyi tespit etme olasılığını ortadan kaldırmasa da, normalde bu süreçte kullanılan santrifüjleri barındıran tesisler çok büyük olduğundan ve uluslararası olarak oldukça kolay izlenebilen ekipman gerektirdiğinden, zenginleştirme sırasında tespitten kaçabilir. Bu tür teçhizatı ortadan kaldırmak, teoride, gizli bir nükleer silah yapımını büyük ölçüde kolaylaştıracaktır.

Bir füzyon bombasındaki ikincil maddenin önemli bir parçası lityum-6-döterdir. Li-6, yüksek enerjili nötronlarla ışınlandığında, aynı karışımdaki döteryum ile karışan ve nispeten düşük bir sıcaklıkta kaynaşan trityum oluşturur. Rus silah tasarımcıları (1993), kırmızı cıvanın, cıva için bir afinitesi olan ve ayırma işlemi sırasında cıva safsızlıkları nedeniyle kırmızı bir renk kazanma eğiliminde olan lityum-6'nın Sovyet kod adı olduğunu bildirmiştir.

## Kaynakça