Yusra

**Yusra**, Carmel Dağı'ndaki kazılarında İngiliz arkeolog Dorothy Garrod ile birlikte çalışan Filistinli bir kadındı.1929 ve 1935 yılları arasında kazı ekibinin önde gelen bir üyesiydi. "Şimdiye kadar bulunan en önemli insan fosillerinden biri" olarak kabul edilen Tabun Mağarası'nda 120.000 yıllık bir Neandertal kafatası olan Tabun 1'i keşfetmesiyle tanınmıştır.

Yusra'nın Dorothy Garrod'la çalıştığı süre zarfından önceki ve sonraki hayatı, hatta tam adı hakkında çok az şey bilinmektedir.

## Karmel Dağı ve Tabun 1'in keşfi
Yusra'nın, o zamanlar Zorunlu Filistin olan Hayfa bölgesinde bulunan İjzim veya Jaba'dan olduğu varsayılmaktadır. 1929'da İngiliz arkeolog Dorothy Garrod , Carmel Dağı çevresindeki bölgede kazı yapmaya başladı ve o zamanki yaygın uygulamayı takip ederek, işin büyük kısmını yürütmek için bu köylerdeki yerel işçileri işe aldı. Resmi olarak arkeoloji eğitimi almamış olsalar da bu işçiler genellikle onlarca yıllık, bazen nesiller boyu deneyime sahip yetenekli ekskavatörlerdi. Garrod, olağandışı bir şekilde, kazılarında  sayıda kadını çalışması için erkeklerden katbekat fazla sayıda kadını işe almayı tercih etti. Mary Kitson Clark, bu kazıların ilk sezonunu ziyaret ettiğinde, sahadaki 'feminist' çalışma etiğine dikkat çekti: Tüm normlarının aksine bu kazı çalışmalarında erkekler küçük işler yapıyor, kadınlar ise kazı ve kayıt gibi vasıflı işleri yapıyordu. Yusra da bu kadınlardan biriydi.

Yusra, 1929'dan 1935'e kadar Carmel Dağı'ndaki kazıları boyunca Garrod ile birlikte kaldı ve Tabun, El Wad, Es Skhul, Shuqba ve Kebara gibi önemli tarih öncesi kazı alanlarında çalıştı. Garrod tarafından istihdam edilen kadınların "en uzmanı" oldu  ve ustabaşı olarak atandı. Sık sık Garrod'un öğrencilerinden, önde gelen bir arkeolog ve yazar olarak tanınmış Jacquetta Hawkes ile birlikte çalıştı.

Yusra'nın görevlerinden biri, eleme işlemine gönderilmeden önce eserler için kazılmış toprağı taramaktı. 1932'de Tabun Mağarası'nda çalışırken, parçalanmış ama çoğunlukla tam bir insan kafatasının parçası olduğu ortaya çıkan bir diş buldu. Tabun 1 olarak adlandırılan kafatasının, 120.000 ila 50.000 yıl önce yaşamış dişi, yetişkin bir Neandertal'e ait olduğu saptandı. Tabun 1, "Şimdiye kadar bulunan en önemli insan fosillerinden biri" olarak tanımlanmıştır.

## Daha sonraki yaşam ve mirası
Yusra, Hawkes ile Garrod'un arkadaş olduğu Newnham College, Cambridge'de eğitim görme arzusunu dile getirmişti, ancak bu isteği gerçekleşmemiştir. Karmel Dağı kazıları sona erdikten sonra ona ne olduğu halen bilinmemektedir; zira 1948 Arap-İsrail Savaşı sırasında Yusra'nın bulunabileceği yerler olarak hem Izjim hem de Jaba yerleşimlerinin depopülize edilmesi, Yusra'yı takip etmeye yönelik girişimleri hayal kırıklığına uğratmıştı. Hayatı hakkında bilinen çok az şey, Kitson Clark'ın günlüklerinden, Hawkes'ın anılarından ve Garrod'un 1997'de araştırmacı Pamela Jane Smith tarafından yeniden keşfedimiş olan makalelerinden elde edilmiştir.

Yusra, Tabun 1'i keşfetmesi ile bilime kalıcı bir katkı yaptı. Hikâyesi ise "erken dönem arkeolojiye katkısı kabul edilmemiş ve o zamandan beri büyük ölçüde unutulmuş bir kadın örneği" olarak tartışıldı.

## Kaynakça

* Tabun 1 kafatasının 3 boyutlu modeli  – Smithsonian Enstitüsü