I. Muâviye

**Muâviye bin Ebû Süfyân** (; ;  - Nisan 680), Emevî Devleti'nin kurucusu ve ilk halifesiydi. 661 yılında halife oldu ve ölümüne kadar hüküm sürdü. Halifeliği, Muhammed'in ölümünden yaklaşık otuz yıl sonra ve Dört Halife döneminin hemen ardından başladı. Önceki halifeler, Muhammed'in en yakınları ve ilk sahabelerden olurken, Muâviye ona daha sonradan katılan bir isimdi.

Muaviye bin Ebû Süfyan (y. 602 - 680), İslam Devleti'nin Dört Halife döneminden sonraki beşinci halifesi ve Emevî Hanedanı'nın kurucusudur. Muaviye bin Ebû Süfyan, Mekke'nin nüfuzlu ailelerinden biri olan Benî Ümeyye boyuna mensuptur. Babası Ebû Süfyan bin Harb, annesi ise Muhammed'in amcası Hamza bin Abdülmuttalib'in öldürülmesinde ve ciğerini yemeye kalkışmasıyla meşhur olmuş Hind bint Utbe'dir.Babası Ebû Süfyan'ın, Bedir Savaşı'ndan Mekke'nin fethine kadar Kureyş'in liderliğini üstlendiği ve İslam'a karşı muhalefetin başında yer aldığı dönemde, Muaviye ayrıcalıklı bir çevrede yetişmiştir. Mekke'nin fethi (630) sırasında babasıyla birlikte Müslüman olan Muaviye, kalpleri İslam'a ısındırılmak istenenlere verilen "Müellefe-i kulûb" kapsamında değerlendirilmiş; bu sebeple Huneyn Savaşı ganimetlerinden kendisine yüklü miktarda pay ayrılmıştır. .

Askerî ve idari kariyerine Suriye ordularında kumandan yardımcısı olarak başlayan Muaviye, 639 yılında Ömer bin Hattab tarafından Şam valiliğine atanmış ve yirmi yıl süren bu görevinde güçlü bir siyasi yapı oluşturmuştur. Bizans tersanelerinden faydalanarak İslam donanmasının temellerini atmış ve 648 yılında Kıbrıs'ı vergiye bağlamıştır. Üçüncü Halife Osman bin Affan’ın öldürülmesinin ardından başlayan "İlk Fitne" döneminde Muaviye, halifenin yakın akrabası sıfatıyla onun kanını dava etme gerekçesini öne sürerek Ali bin Ebû Tâlib’e biat etmemiştir. Pek çok tarihsel perspektife göre, Osman'ın katillerinin cezalandırılması talebi, Muaviye tarafından merkezi otoriteye karşı koymak ve halifeliği elde etmek için meşru bir siyasi zemin olarak kullanılmıştır. Bu süreçte yaşanan Sıffin Savaşı ve Hakem Olayı, İslam tarihindeki en büyük kırılma noktalarına zemin hazırlamış; Ali’nin şehit edilmesi ve ardından Hasan bin Ali’nin feragati ile 661 yılında ("âmü’l-cemâa" / birlik yılı) mutlak iktidarı ele geçirmiştir.

Doksan yıl hüküm sürecek olan Emevî Devleti’ni kuran Muaviye, başkenti Şam’a taşımış; Dîvânü’l-hâtem (mühür divanı) ve Dîvânü’l-berîd (posta teşkilatı) gibi kurumlarla Bizans idari modelinden esinlenen merkeziyetçi bir devlet yapısı inşa etmiştir. Halifeliği elde etme sürecinde kullandığı "kan davası" söylemi, iktidarını pekiştirdikten sonra yerini devletin kurumsallaşmasına bırakmıştır. En tartışmalı icraatı olan oğlu Yezid'i veliaht tayin etmesiyle, İslam dünyasında seçimle veya şura ile belirlenen halifelik makamını, verasete dayalı bir saltanata dönüştüren süreci başlatmış ve 680 yılında Şam’da vefat etmiştir..

## Muâviye b. Ebî Süfyan’ın Doğumu, Nesebi ve Yetişmesi

Asıl adı Muâviye b. Ebî Süfyan b. Sahr b. Harb b. Ümeyye b. Abdişems b. Abdimenaf b. Kusay’dır. Künyesi ise Ebû Abdurrahman’dır. Mekke'nin nüfuzlu ailelerinden biri olan Ebû Süfyan ile Hind bint Utbe b. Rebîa’nın oğludur.    Muâviye b. Ebî Süfyan’ın hayatının ilk dönemine ait bilgiler tarihi kayıtlarda oldukça kısıtlıdır. Hatta ne zaman doğduğuna dair net bir bilgi kaynaklarımızda mevcut değildir; bu belirsizlik ilk dönem İslâm tarihçilerinin rivayetlerinin farklılık arz etmesinden kaynaklanmaktadır. Onun doğumu ile ilgili tarihler, genellikle vefat ettiği yaş üzerinden yapılan hesaplamalarla ortaya konulmaktadır. H. 60 yılı Recep ayında (Nisan 680) vefat ettiği konusunda tarihçiler arasında hemen hemen ittifak vardır, ancak vefat ettiğinde kaç yaşında olduğuna dair rivayetler çeşitlilik göstermektedir.  
 
Muâviye b. Ebî Süfyan’ın erken yaşamını ve aile ortamını anlamak için mensubu olduğu Kureyş kabilesi içindeki konumuna ve aile yapısına bakmak önem arz etmektedir. Babası Ebû Süfyan, Mekke toplumunda söz sahibi, Kureyş’in ileri gelen şahsiyetlerinden biriydi. Ticaretle uğraşan babası Harb b. Ümeyye gibi kendisi de kısa sürede toplumda itibar kazanmış, görüşlerine başvurulan bir lider konumuna yükselmiştir. Bedir Muharebesi neticesinde Ebû Cehil başta olmak üzere Kureyş’in pek çok nüfuzlu isminin hayatını kaybetmesiyle birlikte, Ebû Süfyan Mekke müşriklerinin liderliğini üstlenmiştir. Bu süreçten itibaren Uhud ve Hendek gibi İslam tarihinin dönüm noktası sayılan büyük askerî mücadelelerde Mekke saflarına komuta etmiş ve Peygamber Muhammed'e karşı savaşmıştır. Ebû Süfyan bu liderlik görevini Mekke’nin Fethi’ne kadar sürdürmüştür. Mekke’nin fethiyle birlikte, şehrin idari ve askeri kontrolünün Müslümanlara geçmesi üzerine Ebû Süfyan ve ailesi İslamiyet’i kabul etmiştir. Bu ihtida süreci, islamı benimseme süreçleri dönemin siyasi ve askeri koşulları altında gerçekleşmiş olup, Kureyş liderliğinin yeni otoriteyi tanımak durumunda kalmasıyla şekillenmiştir. Bu durum, İslam tarihçiliğinde Mekke’nin fethinden sonra topluca Müslüman olan kesimi ifade eden "Tulekâ" (serbest bırakılanlar) sınıfı içerisinde değerlendirilmelerine neden olmuştur. 

Müslüman olmalarının ardından katıldıkları Huneyn Gazvesi'nin ilk aşamasında, Müslüman öncü birliklerin sarsılması karşısında Ebû Süfyan'ın sevinmesi ve sergilediği tutumlar, tarihçiler tarafından eleştiri konusu yapılmıştır. Bu durum, kendisinin ve ailesinin İslamiyet’i samimiyetle benimsemediği yönündeki iddialara dayanak gösterilmiştir. Savaşın ardından elde edilen ganimetlerin dağıtımı sırasında, İslam peygamberi tarafından "müellefe-i kulûb" (kalpleri İslam'a ısındırılmak istenenler) grubunda değerlendirilen Ebû Süfyan’a yüz deve ve kırk ukiyye gümüş tahsis edilmiştir. Benzer şekilde, oğulları Muâviye ve Yezîd de aynı statüde kabul edilerek her birine yüzer deve verilmiş ve bu yolla yeni düzene bağlılıklarının pekiştirilmesi amaçlanmıştır.    Muâviye b. Ebî Süfyan’ın annesi Hind bint Utbe, soy kütüğü bakımından hem baba tarafı hem de anne tarafı (Safiyye bint Ümeyye) aracılığıyla İslam peygamberi ile aynı soya dayanmaktadır. Ebû Süfyan ile evlenmeden önce Halid b. Velid’in kuzeni Fâkih b. Muğîre el-Mahzumî ile evli olan Hind'in bu evliliği, Fâkih b. Muğîre'nin  Hind bint Utbe'nin kendisini aldattığı şüphesi üzerine sona ermiştir. Bu süreçte babasının evine dönen Hind'in, Yemenli bir kâhin tarafından masumiyetinin teyit edildiği rivayet edilir.   Bu hadiseden sonra eski eşinin barışma isteğini geri çeviren Hind bint Utbe, evlilik konusunda daha seçici bir tutum sergilemiş; adayların kimliğinden ziyade şahsi vasıflarına önem vermiştir. Kendi kriterlerini babası Utbe b. Rebîa’ya iletmiş, babasının bu vasıflara en uygun aday olarak Ebû Süfyan’ı göstermesi üzerine onunla evlenmiştir. Hind bint Utbe figürünü tarihsel süreçte ön plana çıkaran ve oğlu Muâviye'nin ileride muhalifleri tarafından eleştirilmesine zemin hazırlayan temel unsurlar, Bedir ve Uhud savaşlarındaki tutumlarıdır. Bedir Muharebesi'nde babası Utbe, kardeşi Velid ve amcası Şeybe’yi kaybeden Hind, derin bir intikam duygusuyla hareket etmiştir. Uhud Savaşı sırasında, İslam tarihinde büyük bir üzüntüyle anılan Hamza b. Abdülmuttalib'in şehit edilmesi ve vücut bütünlüğüne zarar verilmesi hadisesinde başrol oynamıştır. Bu olay neticesinde Hind, "ciğer yiyen kadın" anlamında kullanılan "Âkiletü’l-ekbâd" lakabıyla anılmaya başlanmıştır. 
Mekke’nin Fethi ile birlikte İslamiyet’i kabul eden Hind, Peygamber Muhammed’e biat eden kadınlar arasında yer almıştır. Biat merasimi sırasında çocukların öldürülmemesine dair şart dile getirildiğinde Hind'in; "Biz onları küçükken yetiştirdik, büyüdüklerinde sen onları Bedir’de öldürdün" şeklindeki çıkışı, onun karakteristik ve tavizsiz mizacını yansıtan tarihi bir anekdot olarak kayıtlara geçmiştir. 

Hind bint Utbe'nin oğlu Muâviye’ye olan güvenini ve onun geleceğine dair beklentilerini yansıtan tarihi rivayetler dikkat çekicidir. Aktarılan bir anlatıya göre; Ebû Süfyan, küçük yaştaki oğlu Muâviye’nin fiziksel yapısını ve karakterini süzerek eşi Hind’e, "Bu oğlumun başı büyüktür, kendi kavmine liderlik etmeye layık bir çocuktur" demiştir. Ebû Süfyan’ın bu öngörüsüne karşılık Hind bint Utbe’nin, "Sadece kendi kavmine mi liderlik edecek? Eğer tüm Arap toplumuna liderlik etmeyecekse şimdiden yok olup gitsin!" şeklinde karşılık verdiği rivayet edilmektedir. Bu diyalog, Hind'in oğlunun siyasi geleceğine dair yüksek hedeflerini ve kararlı duruşunu simgeleyen önemli bir anekdot olarak kabul edilir. 

Muâviye b. Ebî Süfyan’ın yetiştiği aile ortamı, İslamiyet'in ilk yıllarındaki temel çatışmaların merkezinde yer almaktaydı. Bedir Muharebesi'nde babasını, kardeşini ve amcasını kaybeden Hind bint Utbe ile yine aynı savaşta oğlunu, kayınpederini ve kayınbiraderini kaybeden Ebû Süfyan’ın içinde bulundukları ruh hali, genç Muâviye’nin karakter gelişimi üzerinde belirleyici olmuştur. Ailesinin bu süreçte İslamiyet’e ve Peygamber Muhammed’e karşı sergilediği mesafeli ve zaman zaman hasmane tutumun Muâviye’ye yansımaması, dönemin sosyopolitik koşulları gereği mümkün görülmemektedir. Bu bireysel aile yapısının yanı sıra, Muâviye'nin mensubu olduğu Ümeyyeoğulları soyunun genel durumu da benzer bir siyasi iklimi yansıtmaktaydı. Kureyş içindeki iktidar mücadeleleri ve İslam’ın getirdiği yeni toplumsal düzene karşı gelişen direnç, Muâviye’nin içinde büyüdüğü sosyal çevrenin temel dinamiklerini oluşturmuştur. 

Ümeyyeoğulları’nın İslamiyet’i kabul etme sürecindeki gecikmenin temelinde, müşrik Mekke toplumunda sahip oldukları sosyopolitik mevki ile Haşimoğulları ile aralarındaki geleneksel rekabet önemli bir rol oynamaktadır. İslam peygamberi Muhammed'in, Ümeyyeoğulları’nın kadim rakibi olan Haşimoğulları mensubu olması, bu iki kabile arasındaki nüfuz mücadelesini dini bir boyuta taşımıştır. Özellikle Mekke’nin idaresi ve prestijli görevlerin paylaşımı konularında yaşanan bu rekabetin kökenleri çok daha eskilere dayanmaktadır. İslam tarihi boyunca meydana gelen pek çok siyasi ve askeri çatışmanın temel nedenlerinden biri olarak kabul edilen Emevî-Hâşimî mücadelesi, ortak ata Abdümenâf’ın vefatından sonra belirginleşmiştir. Abdümenâf’ın ölümünün ardından "sikâye"  ve "rifâde"  görevlerini Hâşim üstlenirken, "kıyâde"  görevini Abdüşems devralmıştır. Tarihi anlatılarda bu rekabetin başlangıcına dair simgesel rivayetler de yer almaktadır. Hâşim ile Abdüşems’in birbirlerine yapışık olarak doğdukları, birbirlerinden ayrıldıkları sırada kan aktığı ve bu hadisenin, gelecekte her iki soyun nesilleri arasında yaşanacak köklü mücadelelerin bir işareti olarak yorumlandığı aktarılmaktadır.  

Sikâye ve rifâde görevlerini üstlenen Hâşim, döneminde Mekke'nin en varlıklı şahsiyetlerinden biri olarak kabul ediliyor ve bu sosyal sorumlulukları yerine getirmek adına servetinden önemli paylar ayırıyordu. Babasının vefatının ardından Abdüşemsoğulları'nın liderliğini üstlenen Ümeyye b. Abdüşems ise, sahip olduğu zenginlik ve nüfuz nedeniyle kendisini amcası Hâşim ile eş değer görüyor ve Kureyş'in yönetimi konusunda ona rakip oluyordu. Ümeyye'nin amcası Hâşim ile giriştiği bu üstünlük ve şeref mücadelesi (münâfere), kabile hakemliğine taşınmış ve neticede Ümeyye bu rekabeti kaybetmiştir. Aralarındaki önceden yapılan anlaşma gereği Ümeyye, elli deve tazminat ödemiş ve on yıl boyunca Mekke'den uzaklaştırılma cezası alarak Şam'a gitmiştir. İslam tarihi kaynaklarında, Benî Ümeyye (Emevîler) ile Benî Hâşim (Hâşimîler) arasındaki köklü husumetin başlangıç noktası olarak çoğunlukla bu hadise referans gösterilir.  

Dedesi Ümeyye b. Abdüşems’in geçmişte Şam bölgesinde on yıl ikamet etmiş olması, torunu Muâviye b. Ebî Süfyan’ın Ömer bin Hattab devrinde aynı bölgeyi idare etmeye başladığında yerel halktan destek görmesine zemin hazırlayan tarihsel bir birikim olarak değerlendirilebilir. Bu durum, ailenin bölgedeki nüfuzunun nesiller arası aktarımına işaret etmektedir.

Hâşimî-Emevî rekabetindeki ikinci kritik kırılma noktası ise Peygamber Muhammed’in dedesi Abdülmuttalib ile Ebû Süfyan’ın babası Harb b. Ümeyye arasında yaşanmıştır. Abdülmuttalib’in himayesindeki bir Yahudi komşusunun, Harb b. Ümeyye’nin teşvikiyle hareket eden Kureyşli gençler tarafından öldürülmesi üzerine taraflar karşı karşıya gelmiştir. Abdülmuttalib’in talep ettiği diyetin Harb tarafından reddedilmesi ve faillerin korunması, gerginliği karşılıklı hakaret boyutuna taşımıştır. Sorunun çözümü için başvurulan hakemin Abdülmuttalib’i haklı bulması neticesinde Harb b. Ümeyye, maktulün yakınlarına yüz deve ödemek zorunda kalmıştır. Ümeyyeoğulları’nın hakem huzurundaki bu ikinci yenilgisi, iki aile arasındaki husumeti daha da derinleştirmiştir. Bu tarihsel olaylar ışığında; İslam Peygamberi Muhammed’in peygamberliği ile başlayan süreç, Bedir ve Uhud savaşları, söz konusu iki aile arasındaki mücadelenin devamı niteliğindedir. Mekke’nin Fethi ile birlikte sönümlenmiş gibi görünen bu rekabet, Osman bin Affan’ın hilafeti döneminde akrabalarına devlet kademelerinde yer vermesiyle yeniden canlanmış; Ali Bin Ebutalib ile Muâviye arasındaki hilafet mücadelesinde ise en keskin halini almıştır.
Sonuç olarak Muâviye b. Ebî Süfyan’ın, nüfuzlu bir aile ve güçlü bir kabile yapısı içerisinde ayrıcalıklı bir gençlik dönemi geçirdiği söylenebilir. Babasının Mekke liderliği döneminde kabile idaresinin inceliklerini, toplumun zaaflarını ve beklentilerini yakından gözlemleme fırsatı bulmuştur. Adeta bir prens titizliğiyle yetişen Muâviye, babasının yanında edindiği bu idari tecrübeyi ve insan tanıma kabiliyetini ilerideki siyasi kariyerinde en önemli kazanımı olarak kullanmıştır.

## Suriye valiliği

Muaviye, kardeşi Yezid'in 638'de vefatı üzerine Ömer bin Hattab tarafından Şam valiliğine atandı. Osman bin Affan zamanında valiliği sırasında Suriye'nin tamamını yönetimi altına aldı. Yöre ahalisi ve asker üstünde dikkate değer şekilde etki sahibi oldu. Yavaş–yavaş dahilden kendi devletinin alt yapısını atmaya başladı. 647 yılına gelindiğinde Bizans'ın saldırılarına dayanabilecek güçte bir ordu oluşturmuştu. Ardından 649'da Kıbrıs'ı ve 654'te Rodos'u aldı. 655 yılında Likya açıklarında Bizans donanmasını ağır bir yenilgiye uğrattı. Aynı süre içinde Anadolu'ya defalarca sefere çıkıldı. Bu askeri girişimlerinin tamamını Ali'nin halife olmasının ardından durdurdu.

## Ali ile çatışma

Suikaste uğrayan Halife Osman bin Affan'ın öcünü almak, aynı kabileden olduklarından Muaviye'ye düşmekteydi. Muaviye, Osman'ın katillerinin kovuşturmasını yapmadığından onların işbirlikçisi olduğunu iddia ettiği Ali'nin hilafetini reddetti. Bununla birlikte, öncülüğünü Ayşe, Talha ve Zübeyr bin Avvam'ın yaptığı isyana da katılmadı. 
 
Ali, Cemel Savaşı'nın ardından valisinin önderliğinde isyan eden Suriye'ye yöneldi. Fırat Nehri tarafına yönelen Ali, 657 yılında Muaviye'nin güçleriyle çarpıştı. Muaviye, neredeyse mağlup olacağı Sıffin Savaşı'ndan hile yaparak kurtulmayı başardı. Muaviye'nin, Ali'nin safında çarpışanların dindarlığını istismar etmek için askerlerinin mızraklarına Kur'an'dan sayfalar astırdığı söylenir. Düşmanlarını görüşmeye ikna eden Muaviye, Ali'nin yandaşlarını bölerek hilafetinin geçerliliğine gölge düşürdü. Ali'nin eski yandaşları Haricilerin isyanından doğan zayıflıktan yararlanan Muaviye Mısır'ı ele geçirmek üzere harekete geçti. Muaviye, Amr bin As komutasında Mısır'a bir ordu gönderdi. Amr bin As, Halife Ali'ye bağlı şekilde Mısır'ı idare eden ve birinci halifenin oğlu olan Muhammed bin Ebubekir'i çıkan bir savaşta yenerek öldürdü. Amr bin As yaklaşık 2 yıl burayı Muaviye'ye bağlı bir şekilde idare etti.

## Halifeliği devralışı

Ali Kufe'de öldürüldükten sonra bazı Müslümanlar, Ali'nin oğlu Hasan'a biat ettiler. Bu biatı, Ali ile halifelik için çatışan ve savaşan Muaviye kendi otoritesine bir tehdit olarak algıladı. Muaviye derhal Suriye, Filistin ve Lübnan'daki ordu komutanlarına savaş hazırlıklarına başlamaları için talimat verirken diğer yandan da genç varis Hasan ile anlaşmayı denedi. Bu amaçla Hasan'a halifelik iddiasından vazgeçmesini bildiren bir mektup gönderdi ve eğer vazgeçmezse istemediği sonuçların doğacağını ve Müslümanların öleceğini bildirdi. Aslında Muaviye için en iyisi Hasan'ın halifelik hakkından vazgeçmesi olacaktı, çünkü Muaviye orduları Hasan'ı savaş meydanında öldürüp tüm güç Muaviye'nin elinde toplansa bile Muaviye'nin halife olabilirliği tartışılmaya devam edecekti. Muaviye için bu hiç de istenilen bir durum değildi. 
 
Hasan hakkından vazgeçmedi ve anlaşma sağlanamadı. Kimi kaynaklara göre 60 bin kişi olduğu iddia edilen Muaviye'nin ordusu Hasan'ı mağlup edip öldürmek için yürüyüşe geçti. Diğer yandan Hasan da 40 bin kişilik ordusunu kurmuş ve savaşmaya hazırdı, iki ordu Medain yakınlarında karşılaştılar. 
  
Hasan, savaş başlamadan önce Muaviye askerlerine konuşma yaparak onlara yanlış yönde olduklarını ve Muaviye'yi haksız görüyorlarsa onun tarafında bulunmamaları gerektiğini hadis ve Kuran'dan örnekler vererek bildirdi. Hasan'ın kendi ordusundan teslim olacağını sanan bir kısım birlikler, Hasan'a isyan ettiler ve ona saldırdılar. Hasan yaralandıysa da, yakın korumaları bu saldırıyı püskürtmeyi başardı. Fakat Hasan'ın komutanlarından Ubeydullah, para ve altın karşılığında Hasan'a ihanet ederek Muaviye'nin tarafına geçti.
  
İki ordu arasında birkaç sonuç getirmeyen çarpışma yaşandı. Hasan'ın komutanlarından Kays bin Sa'd'ın 4.000 kişilik küçük ordusu, Muaviye'nin komutanlarından olan Busr bin Ertad'ı Kufe yakınlarında mağlup etti. Sonunda Muaviye üstün gelemeyeceğini, üstün gelse bile birçok adamını kaybedeceğini anladı ve iki Kureyşli adamını Hasan ve takipçileriyle anlaşsınlar diye görevlendirdi. Halifenin 40.000 kişilik ordusu artık dağılmıştı ve kabileler köylerine dağılmaktaydı. Ayrıca halife Hasan yaralanmıştı ve ordusunun içinde meydana gelen başıbozukluk yüzünden ordusuna pek güvenemiyordu. Sonunda Hasan ve Muaviye 661 yılında Meşkin'de bir araya geldiler ve anlaştılar. Hasan; Kuran'a ve sünnete uyması, yandaşlarından intikam almaması şartlarını ve Muaviye'nin ölmesinden sonra halifeliğinin tekrar kendisine, eğer kendisi hayatta değil ise kardeşi Hüseyin’e geçmesi şartını öne sürmüştü. Muaviye sözde kabul etti. Hasan hicretin 41. yılında (m. 661) Rebiulevvel veya Cemazielevvel ayında Muaviye'ye biat etti.
    
Antlaşmadan sonra biat almak üzere Kufe'ye yola çıkan Muaviye, Nuhayle'de konakladı. Burada cuma namazını kıldırdıktan sonra şöyle bir konuşma yaptı: 

*"Vallahi ben sizinle namaz kılmanız, oruç tutmanız, zekat vermeniz ve haccetmeniz için savaşmadım. Ben sizinle sadece üzerinize emir olmak için savaştım. Siz istemeseniz de Allah bana bunu nasib etti."*

Daha sonra Kufe'ye giden Muaviye orada halka hitap ettikten sonra minbere Hasan çıktı ve şöyle dedi; 

*"Ey Irak halkı! Benim gönlüm sizden soğudu. Babam Ali'nin sağlığında bunca muhalefetler ettiniz, bir gün onu gamsız bırakmadınız. Nihayet babamı öldürdünüz. Bana da bunca zahmet verdiniz; üzerime hücum eylediniz; Malımı yağmaladınız. Beni yaraladınız. Henüz yaram iyileşmedi. Ey Irak halkı! Eğer siz [[Ehl-i beyt|Ehli beyt]]'i peygambere eza kıldınızsa da Allah kıyamette bizimle sizin aranızda hâkim ve kafidir. Şu halde ben Muaviye'ye biat ettim. Sizin biatınızdan bizar oldum."*


## Muaviye'nin halifeliği
Muaviye halifeliğini tanımayanları sert bir biçimde bastırdı ve iç karışıklıklara son vererek güçlü bir devlet oluşturdu. Ardından yeni fetihlere girişti. Emevi egemenliğini doğuda Hindistan sınırına, batıda Kuzey Afrika'ya, oradan da Güney İspanya'ya kadar yaydı. Yeni kurulan donanmayla 669-678 arasında Bizans'ın başkenti Konstantinopolis'i (İstanbul) ele geçirmek için seferler düzenlendi ama başaramadı. Muaviye 680’de öldüğünde ardında güçlü bir devlet bıraktı. Halifeliği dinsel önderliğin yanı sıra, tam bir siyasal önderliğe dönüştürdü. Muaviye, ölümünden hemen önce, 679 yılında, Hasan ile yaptığı anlaşmaya ve Hüseyin ve Abdullah bin Zübeyr'in karşı çıkmasına rağmen oğlu Yezid'i halife ilan etti ve kendisine biat edilmesini istedi. Artık halife bir kurul tarafından seçilmiyor, babadan oğula geçiyordu. Nitekim Muaviye'nin yerine oğlu I. Yezid halife oldu.

### Askeri seferleri
Hasan ile barış anlaşması yaptıktan sonra Muaviye, dikkatini Bizans İmparatorluğu üzerine yöneltti.

Amr bin el-Âs'ın yeğeni olan Ukbe bin Nafi komutasında Emevi ordusu Kuzey Afrika'da Güney Akdeniz kıyılarını eline geçirerek Fas'a kadar bu arazileri eline geçirmiştir. Ukbe bin Nafi Ifrıkiyye'de Emeviler merkezi olarak yeni şehir olarak Keyrevan'ı kurdu ve bu şehri Ifrıkiyye valilik merkezi yaptı. Bu şehirde yaptırdığı Ukbe Camii çok muhteşemdir. Bu fetihten birkaç yıl sonra Tarık bin Ziyad ve Musa bin Nusayr idaresindeki Emevi orduları İspanya ve güney Fransa'yı ellerine geçirmişlerdir.

### Muaviye ile ilgili bazı hadis rivayetleri
Câbir'den nakledildiğine göre İslam Peygamberi Muhammed şöyle buyurmuştur. ”*Allah katında eminler yedi tanedir. Bunlar; Kalem, Cebrâil, Ben, Muâviye, Levh, İsrâfil ve Mikâil’dir.*”

Ebû Hüreyre'den ise şöyle nakledilmiştir: “*Eminler üç tanedir. Ben, Cebrâil ve Muaviye.*”

İslam Peygamberi Muhammed'in şöyle buyurduğu rivâyet edilir. ”*Muâviye hilminden ve Allah kelâmı üzerine olan güvenilirliğinden dolayı nerede ise Nebî olarak gönderilecekti.*”

Bir başka hadis rivayeti ise şu şekildedir: “*Cebrâil, üzerinde Lâ ilâhe illallah, Muâviye sevgisi kullarım üzerine farzdır. yazılı bir sayfa ile geldi.*”

Bu tür rivâyetlerin, sened itibarıyla görünüşte sağlam olmalarına rağmen birçok tutarsızlıkları ihtiva ettiği belirtilmektedir. Zehebî de bu haberleri naklederken; İbn Asâkir'in, Muâviye'nin hayat hikâyesini aktarırken birçok zayıf ve batıl haberi karıştırdığını söyleyerek bu haberler hakkındaki endişesini dile getirmiştir.

Zehebi ve diğer İslam tarihçileri, bu rivayetlerin tamamına uydurma demiştir. Ahmet Cevdet Paşa, İslam tarihi kitaplarındaki rivayetler için şöyle demiştir: *"İslam tarihi metinleri, uydurma rivayetler ile doludur. Maalesef ki hadis ilmine verilen değer, erken dönem İslam tarihine verilmediği için yeni bir İslam tarihi usulü geliştirmek şart olmuştur. [[Ali|Hz. Ali]]'nin ilah edinildiği [[Şiilik|Şia]] kaynaklı rivayetler ile [[Ehl-i beyt|Ehl-i Beyt]]'i aşağılayan rivayetlerden kurtulmak gereklidir."*

## Notlar

## Kaynakça
;Özel

;Genel

* 
* 
* 
* 
* 
*

## Ayrıca bakınız
* Emeviler
* Emevi Halifeler listesi

## Dış kaynaklar
* Hitti, Philip H. (çev. Salih Tuğ), (1968) *Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi (IV Cilt)*, İstanbul:Boğaziçi Yayınları.
* 
* Çağatay, Neşet (1993),*Başlangıcından Abbasilere Kadar (Dinî-İçtimaî-İktisadî-Siyasî Açıdan) İslam Tarihi: *, Ankara:Türk Tarih Kurumu ISBN 9751605342

## Dış bağlantılar

*  Muir, William (1924), *The Caliphate; Its Rise, Decline and Fall*, Edinburgh, Bölüm 39-46. http://answering-islam.org/Books/Muir/Caliphate/  (İngilizce) (Erişim tarihi: 30.8.2009)
* Üçok, Bahriye (1979 1.Bas.:1968)) *İslam Tarihi Emeviler- Abbasiler*, Devlet Kitapları, Ankara: Milli Eğitim Basımevi  http://kitaplar.ankara.edu.tr/dosyalar/pdf/600.pdf
* Aycan, İrfan, (2005), "Muâviye b. Ebü Süfyân", *TDV İslam Ansiklopedisi Cilt 30*, Türkiye Diyanet Vakfı ISBN 975-95480-0-3 say.332-334 http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c30/c300218.pdf