WikiLeaks

**WikiLeaks**, anonim kaynaklara dayanarak hassas belgeler yayımlayan ve kâr amacı gütmeyen uluslararası bir sivil toplum kuruluşudur. Bağış ve medya ortaklıkları yoluyla finanse edilmektedir. 2006-2016 arasındaki 10 yıllık süreçte 10 milyon belge yayımladığı belirtilen organizasyonun kurucusu ve yöneticisi Avustralyalı internet aktivisti Julian Assange’dır. Kristinn Hrafnsson, 2018 yılından beri sorumlu editörlüğünü yürütmektedir.

Kuruluş başlangıçta Afganistan’daki savaş harcamaları, Kenya’da yolsuzluk soruşturmaları, Guantanamo Körfezi’ndeki Amerikan hapishanelerinin operasyon bilgilerini yayımlamıştır. 2012’de “Suriye Dosyaları” ismiyle iki milyondan fazla e-postayı ifşa etmiştir.

2016'daki Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçimleri sırasında Democratic National Committee (DNC) ve Hillary Clinton’un kampanya yöneticisi John Podesta’nın çeşitli belge ve e-postalarını yayımlayarak kampanyaya verdiği zarar tartışma konusu olmuştur.

Yayımladığı sosyal güvenlik ve kredi kartı numaraları ve sağlık bilgileriyle vatandaşların mahremiyetine özen göstermemenin yanı sıra Panama Belgeleri karşısında aldığı tutum ve Rusya ile ilgili tartışmalı konulardaki pasif yaklaşımı, Wikileaks’in başlıca eleştirilme sebepleri olmuştur.
## Yönetimi ve tarihçesi

WikiLeaks'in kurucuları Asya, ABD, Tayvan, Avrupa, Avustralya ve Güney Afrikalı gazeteciler, matematikçiler ve şirket teknologlarıdır. Avustralyalı gazeteci ve internet aktivisti Julian Assange, organizasyonun "kalbi ve ruhu"dur.

Site 4 Ekim 2006 tarihinde yayına girmiş olup kayıtlı olduğu ülke ABD'dir. Sitenin ziyaret edilme oranının en yüksek olduğu ülke 29 Kasım 2010 itibarı ile İsveç'tir. İsveç'i İtalya ve Hollanda izlemektedir.

= Yayınlar =
## Türkiye ile ilgili yayınlar
19 Temmuz 2016'da, Türk hükûmetinin 15 Temmuz'daki darbe girişimini takip eden tasfiyelerine yanıt olarak WikiLeaks, iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi'nin (AKP) 294.548 e-postasını yayımladı. WikiLeaks'e göre, "AKP E-postaları"nın ilk partisi olduğunu söylediği materyal, darbe girişiminden bir hafta önce elde edilmişti ve "darbe girişiminin arkasındaki unsurlarla veya rakip bir siyasi parti veya devletle hiçbir şekilde bağlantılı değildi". WikiLeaks e-postaları yayımlayacağını duyurduktan sonra, kuruluş 24 saatten fazla bir süre "sürekli bir saldırı" altında kaldı. Sızıntının ardından Türk hükûmeti, siteyi ülke çapında engelledi.

Aralık 2016'da WikiLeaks, Erdoğan'ın damadı ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak'ın 57.000'den fazla e-postasını yayımladı. E-postalar, Türk hükûmetinin iç işleyişini gösteriyordu. WikiLeaks'e göre, e-postalar ilk olarak Redhack tarafından yayımlanmıştı.
## Diğer yayınlar
WikiLeaks belgelerinin ilk bölümü, Tor ağında bir düğüm sunucusunun sahibi tarafından yayımlandı. Kullanıcı, Çinli hackerların bu ağı yabancı hükûmetlerden bilgi toplamak için kullandığını fark ettikten sonra bu bilgileri kaydetmeye başladı. Bu, Assange'ın, katkıda bulunmak isteyenlere WikiLeaks'in çalışan bir sistem olduğunu göstermesine ve "on üç ülkeden bir milyondan fazla belge aldığını" söylemesine olanak sağladı.

### 2006–2008

*WikiLeaks'in yayımladığı ilk belge; Aralık 2006'da, isyancı lider Şeyh Hasan Dahir Aweys tarafından imzalanan, Somali hükûmet yetkililerinin suikast kararıydı. Assange ve WikiLeaks, belgenin gerçekliğinden emin değildi ve belgenin gerçekliği hiçbir zaman belirlenemedi.
*Ağustos 2007'de, İngiliz gazetesi The Guardian, WikiLeaks aracılığıyla sağlanan bilgilere dayanarak eski Kenya lideri Daniel arap Moi'nin ailesinin yolsuzluğu hakkında bir hikaye yayımladı. Yolsuzluk, şiddetin gölgelediği seçimde önemli bir sorundu. Assange'a göre, "Sonunda 1300 kişi öldürüldü ve 350.000 kişi yerinden edildi. Bu, bizim sızıntımızın bir sonucuydu. Öte yandan, Kenya halkının bu bilgiye hakkı vardı ve Kenya'da yılda 40.000 çocuk sıtmadan ölüyor. Ve çok daha fazlası Kenya'dan para çekilmesi ve Kenya şilininin değerinin düşürülmesi sonucu ölüyor".
*Kasım 2007'de, ABD Ordusunun Guantanamo Kampı'ndaki  protokolünü ayrıntılı olarak açıklayan "Camp Delta için Standart İşletim Prosedürleri"nin Mart 2003 kopyası yayımlandı. Belge, bazı tutukluların Uluslararası Kızılhaç Komitesi'nce tutuklanması yasak kişiler olduğunu ortaya koydu; bu, ABD ordusunun geçmişte defalarca reddettiği bir şeydi. Guantanamo Körfezi El Kitabı, tutukluların transferine yönelik prosedürleri ve Cenevre sözleşmelerinin kurallarından kaçınma yöntemlerini içeriyordu.
*Şubat 2008'de WikiLeaks, Rudolf Elmer tarafından WikiLeaks'e verilen İsviçre Bankası Julius Baer'in Cayman Adaları şubesinde kara para aklama ve vergi kaçırmaya karıştığını gösterdiğini iddia ettiği belgeleri yayımladı; bunun sonucunda banka WikiLeaks'e dava açıp wikileaks.org'un faaliyetlerini geçici olarak askıya alan bir ihtiyati tedbir aldı. Kaliforniya hükûmeti, WikiLeaks'in hizmet sağlayıcısı olan Dynadot'un 18 Şubat 2008'de sitenin alan adını (wikileaks.org) engelletti. Web sitesi anında yansıtıldı ve ayın ilerleyen günlerinde yargıç, Amerika Birleşik Devletleri Anayasası Birinci Değişikliği endişelerini ve yasal yargı yetkisiyle ilgili soruları gerekçe göstererek önceki kararını bozdu.
*Mart 2008'de WikiLeaks, "Scientology'nin toplanmış gizli 'İncilleri'" olarak adlandırdığı belgeleri yayımladı ve üç gün sonra telif hakkını ihlal ettikleri gerekçesiyle kendilerine dava açmakla tehdit eden mektuplar aldı.
*Eylül 2008'de, 2008 Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçimleri kampanyaları sırasında, Cumhuriyetçi başkan yardımcısı adayı Sarah Palin'e ait bir Yahoo hesabının içeriği, 4chan kullanıcısı David Kernell tarafından hacklendikten sonra WikiLeaks'te yayımlandı.
*Kasım 2008'de, aşırı sağcı İngiliz Ulusal Partisi'nin üye listesi, bir web günlüğünde kısa bir süre göründükten sonra WikiLeaks'e gönderildi. Bir yıl sonra, Ekim 2009'da, parti lideri Nick Griffin tarafından 'kötü niyetli bir sahtecilik' olduğu söylenen bir başka üye listesi daha sızdırıldı.

### 2009
*WikiLeaks, 2008 ve 2009 yıllarında Avustralya, Danimarka, Norveç ve Tayland'a ait yasaklı veya yasa dışı web adresleri listeleri yayımladı. Bunlar çocuk pornografisine erişimi engellemek için oluşturulmuştu, ancak bağlantıların yarısı çevrimiçi poker siteleri, YouTube bağlantıları, düzenli eşcinsel ve heteroseksüel porno siteleri, Wikipedia maddeleri, ötanazi siteleri, satanist siteler, fetiş siteleri, Hristiyan siteleri gibi uç dinlerin web siteleri, bir tur operatörünün web sitesi ve hatta Queensland'lı bir diş hekiminin web sitesi gibi alakasız sitelere yönlendiriyordu. WikiLeaks'in bazı sayfaları, Danimarka kara listesini yayımladıktan sonra Avustralya'nın kara listesine de eklendi. Avustralyalı yetkililere göre, WikiLeaks tarafından yayımlanan bağlantıların bazıları "hiçbir zaman şikayete veya ACMA soruşturmasına konu olmamış ve ACMA kara listesine hiç dahil edilmemiştir." 
*WikiLeaks, Ocak 2009'da 2008 Peru petrol skandalına karışan Perulu politikacı ve iş adamlarına ait 86 telefon dinleme kaydını yayımladı.
*Şubat ayında WikiLeaks, NATO'nun Afganistan'a ilişkin Ana Planının ve Pentagon Merkez Komutanlığı (CENTCOM) sitesinde yer alan üç başka gizli veya kısıtlı NATO belgesinin şifresini kırarak yayımladı.
*WikiLeaks, Şubat ayında 6.780 Kongre Araştırma Servisi raporunu yayımladı,  Mart ayında ise The Guardian'ın internet sitesinden kaldırılması emredilen Barclays Bank'a ait bir dizi belge yayımlandı.
*Temmuz ayında WikiLeaks, İran'ın Natanz nükleer tesisinde "ciddi bir nükleer kaza" yaşandığını ortaya koyan bir rapor yayımladı. Medya raporlarına göre, kaza, ABD ve İsrail tarafından geliştirildiği iddia edilen bir siber silah olan Stuxnet bilgisayar solucanı kullanılarak İran'ın nükleer programına düzenlenen bir siber saldırının doğrudan sonucu olabilir.
*Eylül ayında, 2008-2012 İzlanda mali krizine yol açan İzlanda bankacılık sektörünün çöküşünden kısa bir süre önce Kaupthing Bank'ın iç belgeleri sızdırıldı. Belgede, bankanın çeşitli sahiplerine şüpheli büyüklükte meblağlarda kredi verildiği ve büyük borçların silindiği ortaya çıktı.
*WikiLeaks, Ekim ayında, güvenlik servislerine belgelerin sızdırılmasını nasıl önleyecekleri konusunda tavsiyelerde bulunan İngiliz belgesi Ortak Hizmetler Protokolü 440'ı yayımladı.
*Kasım ayında, 11 Eylül saldırıları günü gönderilen çağrı cihazı mesajlarının 570.000 kaydı yayımlandı. Bunlar arasında Pentagon, FBI, Federal Acil Durum Yönetim Ajansı ve New York Polis Departmanı'ndan felakete yanıt olarak gönderilen mesajlar da vardı.
### 2010

Şubat ayında WikiLeaks, Icesave anlaşmazlığıyla ilgili Reykjavik'teki Amerika Birleşik Devletleri Büyükelçiliğinden sızdırılmış bir diplomatik belge yayımladı.  Reykjavik 13 olarak bilinen bu belge, WikiLeaks'in Chelsea Manning tarafından kendilerine sağlandığı iddia edilen belgeler arasında yayımladığı ilk gizli belgeydi.  

Mart ayında WikiLeaks, Mart 2008'de yazılmış, WikiLeaks tarafından sızdırılan materyalleri ve bunların nasıl önlenebileceğini ele alan 32 sayfalık gizli bir ABD Savunma Bakanlığı Karşı İstihbarat Analiz Raporu yayımladı.   Ayrıca, Avrupa'da Afgan savaşına desteği güçlendirmek için en iyi şekilde kullanılabilecek halkla ilişkiler stratejileri hakkında bir CIA raporu da yayımladı.    *[[The Nation]]* bunu "bir propaganda savaşı için silahlanma çağrısı" olarak nitelendirdi  ve Zürih'teki Stratejik Çalışmalar Enstitüsü'nden Albert Stahel, *[[Deutsche Welle|Deutsche Welle'ye]]* bunun kamuoyunu manipüle etmek amaçlı bir "pazarlama konsepti" olduğunu söyledi. 

Nisan ayında, 12 Temmuz 2007 Bağdat hava saldırısına ait gizli bir video yayımlandı. Videoda, pilotların silah taşıdıklarını sandıkları iki Reuters çalışanına ateş açtıkları görülüyordu; oysa ellerindeki şey kameraydı.  Çalışanlar öldürüldükten sonra ABD güçlerinin cesetleri almak için duran bir aile minibüsüne ateş açtığı görülüyordu.  Saldırılarda ölenlerin çeşitli kaynaklara göre 12 ila "18'in üzerinde" arasında değişiyor.   Ölenler arasında iki gazeteci vardı, ayrıca iki çocuk da yaralandı.  

Haziran ayında Manning, eski hacker Adrian Lamo'nun ABD yetkililerine verdiği iddia edilen sohbet kayıtlarının ardından tutuklandı. Manning'in Lamo'ya, Granai hava saldırısını gösteren "Collateral Murder" videosunu ve yaklaşık 260.000 diplomatik belgeyi WikiLeaks'e sızdırdığını söylediği bildirildi.  Manning, WikiLeaks'ten önce *[[The Washington Post]]*, *[[The New York Times]]* ve Politico'ya ulaşmaya çalıştığını söyledi. 

Temmuz ayında WikiLeaks, 2004 ile 2009 sonu arasındaki Afganistan savaşıyla ilgili 92.000 belgeyi *[[The Guardian]]*, *[[The New York Times]]* ve *[[Der Spiegel]]*'e sızdırdı. Belgeler, "dost ateşi" ve sivil kayıpları da dahil olmak üzere bireysel olayları ayrıntılı olarak anlatıyordu.  WikiLeaks, belgelerin yayımlanmasının yol açabileceği potansiyel zararı azaltmak için Pentagon'dan ve insan hakları gruplarından belgelerden isimlerin çıkarılmasına yardımcı olmalarını istedi, ancak yardım alamadı.  WikiLeaks 2.000 kadar belgeyi ayrıntılı olarak inceledi ve etiketleme ve anahtar kelime sistemi kullandı.

24 Temmuz 2010'da Almanya'nın Duisburg kentindeki Love Parade izdihamından sonra, bir bölge sakini, Love Parade'in planlamasıyla ilgili şehir yönetiminin iç belgelerini yayımladı. Şehir yönetimi, 16 Ağustos'ta belgelerin barındırıldığı web sitesinden kaldırılmasını isteyen bir mahkeme kararı çıkarttı.  20 Ağustos 2010'da WikiLeaks, Love Parade ile ilgili 43 iç belgeyi yayımladı. 

Afgan Savaşı ile ilgili bilgilerin sızdırılmasının ardından, Ekim 2010'da Irak Savaşı ile ilgili yaklaşık 400.000 belge yayımlandı. ABD Savunma Bakanlığı, Irak Savaşı Günlüklerini "tarihindeki en büyük gizli belge sızıntısı" olarak nitelendirdi. Haberlerde ABD hükûmetinin 2003 Irak işgalinden sonraki dönemde Irak yetkililerinin bildirdiği işkence raporlarını görmezden geldiği iddiaları sık konuşuldu. 

### Amerika Birleşik Devletleri diplomatik belge sızıntısı

28 Kasım 2010'da WikiLeaks, *[[El País]]*, *[[Le Monde]]*, *[[Der Spiegel]]*, *[[The Guardian]]* ve *The New York Times,* gizli olarak etiketlenmiş 251.287 sızdırılmış belgeden ilk 220'sini eş zamanlı olarak yayımlamaya başladı. Belgeler 28 Aralık 1966 ile 28 Şubat 2010 tarihleri arasındaki olayları kapsıyordu.  

Diplomatik yazışmaların içeriği, ABD diplomatlarının Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Ban Ki-moon ve diğer üst düzey BM yetkilileri hakkında kişisel bilgiler toplaması; çeşitli ABD büyükelçiliklerinin bulunduğu ülkeler hakkındaki eleştiriler ve övgüler; iklim değişikliğiyle ilgili siyasi manevralar; Orta Doğu'daki devam eden gerilimi sona erdirmeye yönelik tartışmalar ve kararlar; nükleer silahsızlanmaya yönelik çabalar ve direniş; terörle mücadeledeki eylemler; dünyadaki diğer tehditlerin değerlendirilmesi; çeşitli ülkeler arasındaki ilişkiler; ABD istihbarat ve karşı istihbarat çalışmaları ve diğer diplomatik eylemler hakkında çok sayıda açık yorum ve ifşaat içeriyordu. ABD diplomatik yazışmalarının sızdırılmasına çeşitli tepkiler geldi. 2011'deki Tunus'taki cumhurbaşkanlığının devrilmesinin sebeplerinden birinin bu yazışmalarda ortaya çıkan yolsuzluğa tepki olduğu düşünülmektedir.  

#### Sansürsüz belgeler

##### Arka plan
Ağustos 2010'da Assange, *[[The Guardian|Guardian]]* gazetecisi David Leigh'e bir şifreleme anahtarı ve ABD diplomatik yazışmalarını içeren dosyayı bulabileceği bir URL verdi. Şubat 2011'de David Leigh ve *The Guardian'dan* Luke Harding, *WikiLeaks: Julian Assange'ın Gizlilik Savaşı'nın İç Yüzü* adlı kitabı yayımladı. WikiLeaks destekçileri, WikiLeaks'in siber saldırılara maruz kalmasının ardından Aralık 2010'da şifrelenmiş dosyaları ayna sitelerine yaydı. WikiLeaks olanları öğrendiğinde ABD Dışişleri Bakanlığı'nı bilgilendirdi. 25 Ağustos 2011'de Alman *[[Der Freitag]]* dergisi, insanların bilgileri bir araya getirmelerini sağlayacak ayrıntıları veren bir makale yayımladı.  

##### Yayın
Ocak 2011'de, WikiLeaks web sitesinde bulunmayan sansürsüz birkaç telgraf, WikiLeaks'in bir ortağı olan Israel Shamir tarafından çevrimiçi olarak yayımlandı. Telgraflar, rüşvetle bağlantılı olduğu ima edilen kişilerin isimlerini ve Amerikalı bir muhbirin kimliği hakkında ipuçlarını içeriyordu. Shamir şöyle açıkladı: "Gizli ve sır niteliğindeki bilgileri herkese vermek WikiLeaks'in işidir. Olay bu. Sorunuz, polise neden hırsızları yakaladıklarını sormak gibidir. Polislerin görevi budur."   Yulia Latynina, *[[The Moscow Times]]*’ta yazdığı bir makalede, Shamir’in Aralık 2010’da Putin yanlısı *Russian Reporter* dergisinde yayımlanmak üzere, Avrupa Birliği diplomatlarının İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad’ın Durban II (2009’da Cenevre’de düzenlenen BM Irkçılıkla Mücadele Konferansı’nın gözden geçirme toplantısı) konuşmasını protesto ederek salonu terk etmeyi planladıklarına dair sözlerini aktardığı iddia edilen bir diplomatik yazışmayı uydurduğunu öne sürdü.    Shamir bu suçlamayı reddetti. 

29 Ağustos'ta WikiLeaks, 130.000'den fazla sansürsüz belge yayınladı.    31 Ağustos'ta WikiLeaks, şifrelenmiş verilerin torrent bağlantısını tweet'ledi.    1 Eylül 2011'de WikiLeaks, ABD Dışişleri Bakanlığı belgelerinin sansürsüz şifrelenmiş bir versiyonunun aylardır BitTorrent üzerinden erişilebilir olduğunu ve şifre çözme anahtarının erişilebilir olduğunu duyurdu. WikiLeaks, 2 Eylül'de tüm sansürsüz arşivi web sitesinde aranabilir biçimde yayımlayacağını söyledi.    Assange, WikiLeaks'in bunu, olası hedefleri kendilerini daha iyi savunabilmeleri için bilgilendirmek ve sızıntılar hakkında güvenilir bir kaynak sağlamak amacıyla yaptığını söyledi.   

*The Guardian,* belgelerin aranabilir biçimde yayınlanması kararının yalnızca Assange tarafından alındığını ve bu kararın kendileri ve önceki dört medya ortağı tarafından kınandığını yazdı.   *The Guardian*’a göre, arşivdeki birkaç bin dosya "strictly protect" (kesinlikle korunmalı) olarak işaretlenmişti; bu da yetkililerin bu dosyaların yayımlanmasının bazı kaynakları tehlikeye atabileceğini düşündüğünü gösteriyordu.   Ortak bir açıklamada *The Guardian*, *[[El País]]*, *[[The New York Times|New York Times]]* ve *[[Der Spiegel]]*, WikiLeaks'in Dışişleri Bakanlığının sansürsüz belgelerini yayınlama kararını kınadıklarını ve tüm verilerin gereksiz yere yayınlanmasını savunamayacaklarını belirtti.   Le Monde da açıklamayı imzalayacağını söyledi.  Buna karşılık WikiLeaks, *The Guardian'ı* yanlış beyanlarda bulunmak ve kayırmacılık yapmakla suçladı.  İlgili kişiler için duyulan endişe nedeniyle, Sınır Tanımayan Gazeteciler, WikiLeaks ayna sitesini geçici olarak durdurdu.   *The Guardian*’a göre, "yeni yayımlanan arşiv" şu içerikleri barındırıyordu: tek tek aktivistleri tanımlayan 1.000’den fazla diplomatik yazışma (kablo); ABD’nin tehlikeye girebileceğini düşündüğü kaynakları işaretlemek için kullandığı bir etiketle işaretlenmiş birkaç bin belge; ve muhbirlerden (whistleblower) özellikle söz eden 150’den fazla belge. 

WikiLeaks sansürsüz diplomatik yazışmaları yayımladıktan sonra Etiyopyalı gazeteci Argaw Ashine, bir hükûmet kaynağıyla yaptığı görüşme nedeniyle birkaç kez sorgulandı. Kaynak, Ashine'ye Etiyopya gazetesi *Addis Neger'in* editörlerinin tutuklanma planlarından bahsetmişti ve editörler Ashine ile görüştükten bir ay sonra ülkeyi terk etmişti. Ashine, hükûmet tarafından taciz ve yıldırmaya maruz kaldı ve ülkeyi terk etmek zorunda kaldı.   

ABD, WikiLeaks'in yayınlarının etkisini araştırmak için bir Bilgi İnceleme Görev Gücü (IRTF) kurdu. IRTF raporlarına göre, sızıntılar "ciddi hasar"a yol açabilirdi ve "işbirliği yapan Afganların, Iraklıların ve diğer yabancı muhatapların hayatları artan risk altına girdi".  2013 yılında, görev gücünün başkanı Tuğgeneral Robert Carr, itirafçı Chelsea Manning'in ceza duruşmasında ifade verdi. Carr, Manning'in Wikileaks'e sağladığı materyalin yayınlamasından kaynaklanan bir ölüm olmadığını söyledi.     Ed Pilkington, *The Guardian*'da, bu ifadenin WikiLeaks'in yayınlarının hayatları riske attığı argümanını önemli ölçüde zayıflattığını yazdı.  2020 yılında, hükûmet tarafının bir avukatı, Wikileaks'in yayımladığı gizli belgelerde kimlik bilgileri gizli olan ve daha sonra ortadan kaybolan kaynaklar olduğunu, ancak bu kaybolmaların Wikileaks'in ifşaatlarının sonucu olduğunun kanıtlanamadığını söyledi.   

### 2011-2015

### 2016

### 2017

### 2019

### 2021

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* WikiLeaks
*Dünyayı sarsan belge sızıntıları , BBC Türkçe