Şeyh Hasanlılar

**Şeyh Hasanlılar**, Moğol ve Türkmen kökenli Alevi aşiretidir. "*Dede Şeyh Hasanlılar*" etnisite olarak Ehl-i beyt kökenli iken Tunceli ve çevresinde "*Şeyh Hasanlı*" aşiretleri olarak bilinen grup ise aslen Moğol ve Türkmen kökenlidir. Moğolların Suldus boyuna mensubu ve Oğuzların Bayad boyuna mensuplardır. Aşiret Alevi geleneğine sahiptir ve anadilleri çoğunlukla Zazaca'dır. Tarih boyunca, en erken kaydedildiği haliyle 18. yüzyıl dolaylarında olmak üzere Zazaca, Kürtçe ve Türkçe konuşan üyeleri olmuştur. Bugün bir kolu Türktaner, Hozat yerleşiminde yaşamaktadır, bu yerleşim ise Zazaca anadillidir, aşiretin bir kolu da Şeyh Hasan, Baskil 'de yaşamaktadır bunlar da Türkçe anadillidir.

## Kökeni
Tunceli'ye gelişlerinin sebebi ise zamanında İlhanlıların Olcaytu Han döneminde Karamanoğulları Konya'da isyan çıkardı. Olcaytu Han, Emir Çoban ve Emir Çoban'ın aşiretini kabilesini bu isyanı bastırması için görevlendirdi. Malatya'yı bunun üzerine yurtluk olarak verdi, Emir Çoban isyanı bir şekilde bastırdı. Karamanoğulları Konya'dan geriye çekildi. Bu süreç içerisinde Emir Çoban'ın oğlu olan Timurtaş Anadolu valisi yapıldı. Olcaytu Han ölünce yerine Ebû Said Bahadır Han geçti, Ebu Sâid Bahadır Han'ın tahta geçmesi sonrası birkaç olay yaşandı. Bunların en büyüğü ise, Emir Çoban'ın kızı olan Bağdat Hatun dönemine göre güzel bir kadındı. Ebu Sâid'in kardeşi ile evlendirildiler Ebu Sâid Han Bağdat Hatun'a aşık oldu, evliliği entrika yolu ile bozdu. Bu durumu öğrenen Emir Çoban, isyan bayrağını açtı. İsyan sonucu Emir Çoban kaybetti ve idam edildi. İdam sonucu, Timurtaş babasına yapılanları öğrenince bunu yediremedi ve oda isyan etti. Timurtaş'ın oğlu Kuçek Hasan ise Güney Azerbaycan'da valilik yapıyordu orayı yönetiyordu. Timurtaş, isyan sonucu kaybetti ve o da dönemin Memlük Mısırına kaçtı. Ki orada Memlûkler tarafından öldürüldü, hanedanın son kalan üyelerinden olan Kuçek Hasan Çoban aşireti ile beraber Tunceli ve çevresine göç etti. Bunlara Küçük Şeyh Hasanlı aşiretleri de denir, fark edildiği gibi Küçük lakabı Kuçek'ten gelmektedir. Dede Şeyh Hasanlılar ise Tunceli'ye Küçük Şeyh Hasanlılardan önce gelmiştir. Ehl-i beyt soyundan gelmektedirler ve Alevilik mezhebini yaymışlardır, Türkmenleşmişlerdir.

### Mezhep ve kollar
Küçük Şeyh Hasanlılar ise Dede Şeyh Hasanlıların Tunceli ve çevresindeki vermiş olduğu dini eğitimlerden etkilenerek, Alevilik mezhebine geçiş yapmışlardır.

'Küçük' Şeyh Hasanlı aşiret konferedasyonunun iki kolu vardır;

* Bunlardan birincisi Şeyh Hasanlı,
* Diğeri ise Seydanlı koludur.

Daha bir çok kol ve kabile vardır, bilinenlerin listesi budur.

## Tarihçe
Şeyh Hasanlı toplulukları 18.ve 17.yüzyıla gelindiğinde aşiretleştiler, yaşadıkları köylerde nüfusları arttı ve büyüdüler. Topraklarını genişletmek için eşkiyalığa başvurdular, bir çok köye baskın attılar ve yağmaladılar. Hatta bu durumdan dolayı, padişahlar üst üstte fermanlar bile verdiği oldu. Örneğin;

Birkaç yüzyıl sonra Şeyh Hasan aşiretleri çoğalıp büyüyünce, eski köyleri kendilerine yetmez oldu. Zor kullanarak Çemişkezek sancağına bağlı bazı Gayrimüslim köylerini ele geçirmeye başladılar. Osmanlı yönetimi, 1705 yılında Çemişkezek Sancak Beyliği'ne bir ferman göndererek, Şeyh Hasan aşiretlerinin eski yerlerine geri çekilmelerini veya Rakka'ya sürülmelerini emretmektedir.

## Göçleri
Şeyh Hasanlı sülalesinin ecdatları Moğol baskınından dolayı Bağdat'tan Anadolu'ya göç etmiş olan Şeyh ailelerindendir. Büyük ataları Hazreti Ali el-Mûrtezâ soyundan ve Seyyîd Ebû'l Vefâ Tâcûl Ârifîn evlâdından Sarı Sultân lakabı meşhur olmuş Seyyîd Şeyh Ahmed Dede ile kardeşi Seyyîd Şeyh Hasan Dede'dir. Buna dair Şeyh Hasanlı sülalesine mensup Seyyîd Ocakzade ailelerinin elinde birçok belge mevcuttur.

## Din
Şeyh Hasanlılar genel olarak Alevîyyul Mezheb bir sülale olmakla beraber bazı bölgelerde Ehli Sünnet olarak hayatını devam ettirenler de mevcuttur.

## Aşiretin kolları
Şeyh Hasanlılar, Ocak (Manevi Önderler) ve aşiret olarak iki bölüme ayrılılar. Şeyh Hasanlıların Ocak mensupları başta Şeyh Hasan Köyü olmak üzere Elazığ, Malatya, Tunceli, Erzincan, Sivas, Tokat, Samsun gibi yerlerde mevcutlardır. Aşiretleşme ise Tunceli'de başlamış ve zamanla Türkiye'nin çeşitli bölgelerine yayılmıştır.

Şeyh Hasanlıların Aşiret Kolları:

*Şeyh Hasanlı Kolu
#Abbasuşağı 
#Karabaliuşağı
#Ferhatuşağı
#Kırganlı

*Seyyid Kolu
#Kaluşağı
#Koçuşağı
#Kevuşağı/Maksutuşağı

Ve bu ana kolların kendi alt kolları da mevcuttur. Hepsine birden genel olarak Şeyh Hasanlı adı verilmektedir.

## Osmanlılar tarafından idam edilen Şeyh Hasanlı aşiret liderleri


* Topuz oğlu Alişir  
* Şat oğlu Ali  
* Laçin oğlu Genco  
* Ergen'li Mahmut oğlu Sarı  
* Topuz oğlu Mahmut  
* Laçin oğlu Ali  
* Hanço'nun oğlu Ahmet  
* Durso'nun oğlu Gülabi  
* Arelli Maksut oğlu Ali  
* Maksut'un emmisi Mahmut  
* Zeki oğlu Veli  
* Veli'nin kardeşi oğlu Salih  
* Öksüz oğlu Ali  
* Zivan'lı Süleyman  
* Hamza oğlu Bertal  
* Genco oğlu İsmail  
* Kara Memo oğlu İbrahim  
* Edil'li Mustafa  
* Laçinli Bozo  
* Lican oğlu Yirik  
* Liçek oğlu Meşkir  
* Mahmut oğlu Mustafa  
* Kupik'li Ali oğlu İbrahim  
* Garaz oğlu Bali  
* Yusuf Mirza'nın oğlu Bertal


## Kaynakça
#### Notlar

#### Dipnot

#### Alıntı

* 
* Veli Saltık (2013), *[https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2580949 Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi]*, Sayı 66, 2013, 279 - 312,