Büyük Çekici

**Büyük Çekici** (), galaksilerarası uzayda yer alan bir kütleçekim bölgesi ve Samanyolu gökadası da dahil olmak üzere yaklaşık 100.000 gökadayı içeren Laniakea Süperkümesi'nin görünürdeki merkezi kütleçekim noktasıdır.

Gözlemlenen çekim, 1016 güneş kütlesi mertebesinde bölgesel bir kütle yoğunluğunu işaret etmektedir. Bununla birlikte, Samanyolu'nun galaktik düzlemi tarafından gizlendiği ve kaçınma bölgesi (ZOA) arkasında bulunduğu için, Büyük Çekici'yi görünür ışık dalga boylarında doğrudan gözlemlemek zordur.

Bu çekim, evrende yüz milyonlarca ışık yılı genişliğindeki bir bölgede, gökadaların ve onlarla ilişkili kümelerin hareketleri üzerindeki etkisiyle gözlemlenebilir. Bu gökadalar, kaçınma bölgesi'nin üstünde ve altında görülebilir ve hepsi Hubble akışına uygun olarak kırmızıya kaymıştır. Bu da Samanyolu'na ve birbirlerine göre uzaklaştıklarını gösterir, fakat kırmızıya kaymalarındaki değişimler Büyük Çekici'ye doğru hafifçe çekildiklerini ortaya koyacak kadar büyük ve düzenlidir. Kırmızıya kaymalardaki bu değişimlere *[[kendine özgü hız]]lar* (*peculiar velocity*) denir ve Büyük Çekici'ye doğru olan açısal sapmaya bağlı olarak yaklaşık +700&nbsp;km/s ile -700&nbsp;km/s arasında değişir.

Büyük Çekici'nin kendisi Shapley Süperkümesi'ne doğru hareket etmektedir. Güney Afrikalı astrofizikçilerden oluşan bir ekip tarafından yapılan son astronomik çalışmalar, Büyük Çekici'nin teorik olarak bulunduğu yerde Yelken Süperkümesi olarak adlandırılan bir gökada süperkümesini ortaya çıkarmıştır.

## Tarihçe
Büyük Çekici ismi, 1987 yılında Dressler tarafından, onlarca yıl süren ve büyük bir kırmızıya kayma değeri veri seti oluşturan kırmızıya kayma araştırmalarının ardından verildi. Kırmızıya kayma değerleri ve kırmızıya kayma ölçümlerinden bağımsız mesafe ölçümleri daha sonra kendine özgü hız haritaları oluşturmak için birleştirildi.

Astrofizikçiler bir dizi kendine özgü hız testi aracılığıyla, Samanyolu'nun yaklaşık 600&nbsp;km/s hızla Erboğa takımyıldızı yönünde hareket ettiğini keşfettiler. Ardından kozmik mikrodalga arka plan (CMB) dipollerinin keşfi, Yerel Grup gökadalarının Büyük Çekici'ye doğru hareketini yansıtmak için kullanıldı. 1980'ler, Büyük Çekici hakkında Samanyolu'nun etkilenen tek gökada olmadığı gerçeğini de ortaya çıkaran birçok keşfi beraberinde getirdi. Yaklaşık 400 eliptik gökada, Samanyolu gökadası ışığının neden olduğu Kaçınma Bölgesi'nin ötesinde Büyük Çekici'ye doğru hareket etmektedir.

1990'lı yılların sonlarında, Samanyolu tarafından gizlenmenin neden olduğu zorlukların üstesinden gelmek için yapılan yoğun çalışmalar sonucunda, Büyük Çekici bölgesinin merkezinde Cetvel Kümesi tespit edilmiştir.

## Bulunduğu yer
Evrenin tekdüze genişlemesinden sapma gösterdiğine dair ilk işaretler 1973'te ve ardından 1978'de bildirildi. Nihayet Büyük Çekici'nin konumu 1986 yılında belirlendi. Samanyolu'ndan 150 ila 250 milyon ışık yılı (47-79 Mpc) uzaklıkta, Güney Üçgeni (Triangulum Australe) ve Cetvel (Norma) takımyıldızları yönünde yer almaktadır. Bu yöndeki nesneler Kaçınma bölgesi'nde (gece gökyüzünün Samanyolu gökadası tarafından gizlenen bölümü) bulunduğundan görünür dalga boylarıyla incelenmesi zordur, fakat X-ışını gözlemleri uzayın bu bölgesine Cetvel Kümesi'nin (ACO 3627) hakim olduğunu ortaya koymuştur. Cetvel Kümesi, büyük ve yaşlı gökadalardan oluşan devasa bir gökada kümesidir ve bu gökadaların çoğu komşularıyla çarpışarak büyük miktarlarda radyo dalgaları yayarlar.

## Görünür kütle üzerine tartışmalar
1992 yılında, Büyük Çekici'nin görünür sinyalinin büyük bir kısmı, *[[Malmquist önyargısı]]* (İng: *Malmquist bias*) adı verilen istatistiksel bir etkiye atfedilmiştir. 2005 yılında, *Kaçınma Bölgesindeki Kümeler* (İng: *Clusters in the Zone of Avoidance* veya kısaca "CIZA") projesi olarak bilinen gökyüzünün bir kısmında X-ışını araştırması yapan gök bilimciler, Büyük Çekici'nin aslında bilim insanlarının başlangıçta tahmin ettiğinin yalnızca onda biri kütleye sahip olduğunu bildirmişlerdir. Araştırma ayrıca, Samanyolu gökadasının aslında Büyük Çekici'nin ötesinde bulunan ve Shapley Çekicisi olarak adlandırılan Shapley Süperkümesi yakınlarındaki çok daha büyük bir gökada kümesine doğru çekildiğine dair daha önceki teorileri de doğrulamıştır.

## Laniakea Süperkümesi

Önerilen Laniakea Süperkümesi, Büyük Çekici'nin çanağı olarak tanımlanır. Başak ve Suyılanı-Erboğa süperkümeleri de dahil olmak üzere yaklaşık dört ana gökada süperkümesini kapsar ve 500 milyon ışık yılı boyunca uzanır. Kütleçekimsel olarak bağlı olacak kadar yoğun olmadığı için evren genişledikçe dağılıyor olması gerekir, ancak bunun yerine kütleçekimsel bir odak noktası tarafından sabitlenmiştir. Böylece Büyük Çekici, yeni süperkümenin çekirdeği olacaktır.

## Ayrıca bakınız
* Büyük Duvar CfA2
* Karanlık madde
* Herkül-Kuzeytacı Büyük Duvarı
* Shapley Süperkümesi

## Kaynakça