Afganistan ordu tarihi

**Afganistan ordusu** (Peştuca: د افغانستان مسلح ځواک), ilk kez 1709'da Kandehar'da Hotakîler'in ve ardından Dürrânîler'in kurulmasıyla ortaya çıkmıştır. Afgan ordusu, ülkenin Abdurrahman Han tarafından yönetildiği 1880'de İngilizlerin yardımıyla yeniden yapılandırılmıştır. 20. yüzyılın başlarında Kral Emanullah Han'ın yönetimi sırasında ve daha sonra Kral Muhammed Zahir Şah'ın kırk yıllık yönetimi sırasında modernize edildi; Sovyetler Birliği, 1950'ler ve 1970'ler arasında neredeyse tüm silah, eğitim ve askeri ihtiyaçları sağladı. 1978'den 1992'ye kadar, Sovyet destekli Afgan Silahlı Kuvvetleri, o zamanlar Amerika Birleşik Devletleri, Pakistan ve diğer ülkeler tarafından desteklenen çok uluslu mücahit gruplarla şiddetli çatışmalara girdi. Başkan Necibullah'ın 1992'de istifa etmesi ve Sovyet desteğinin sona ermesinden sonra, Afgan ordusu farklı gruplar tarafından kontrol edilen kısımlara ayrıldı. Bu dönemi, liderleri Pakistan Silahlı Kuvvetleri tarafından eğitilen ve etkilenen Taliban rejimi izledi.

## Tarihçe

Afganlar, Gazneliler (963-1187), Gurlular (1148-1215), Delhi Sultanlığı (1206-1527), Babürlüler (1526-1858) ve Fars ordularında uzun yıllar boyunca hizmette bulunmuşlardır. Mevcut Afgan ordusunun kökeni, Hotakîler'in Kandehar'da iktidara geldiği ve 1722'de Gulnabad Savaşı'nda Pers Safevi İmparatorluğu'nu yendiği 18. yüzyılın başlarına kadar uzanmaktadır."Ordular bu korkunç olaylarda o kadar doğal olan merakla birbirlerini gözetlemeye başlayınca, güneş ufukta belirmişti. Başkentten yeni çıkan Pers ordusu, sarayda en parlak olanlardan oluşuyordu, sanki savaşmaktan çok gösteri yapmak için kurulmuş gibiydi. Silahlarının ve cübbelerinin zenginliği ve çeşitliliği, atlarının güzelliği, bazı koşumlarının kaplandığı altın ve değerli taşlar ve çadırlarının zenginliği, Pers kampını çok şatafatlı ve görkemli kılıyordu. Diğer tarafta, yorgunluk ve güneşin kavurucu sıcağıyla şekli bozulmuş, çok daha küçük bir asker grubu vardı. Giysileri o kadar uzun bir yürüyüşte o kadar yırtık pırtık ve yırtıktı ki, onları havadan korumak için kıttı ve atları sadece deri ve pirinçle süslenmişti, mızrak ve kılıçlarından başka parıldayan hiçbir şey yoktu..."

- Jonas Hanway, 1712-1786Ahmed Şah Dürrânî 1747'de Durrânî İmparatorluğu'nu kurduğunda, Afgan ordusu 18. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar Hindustan'ın Pencap bölgesinde bir dizi savaş yaptı. Ünlü savaşlardan biri, Afganların işgal ettiği ve Maratha İmparatorluğu'na karşı bir pirus zaferi kazandığı 1761 Panipat Muharebesi'ydi. Afganlar daha sonra Sih İmparatorluğu ile birden fazla savaşa girdiler, Afgan-Sih Savaşları sonucunda Afganlar, topraklarında büyük kayıplar verdi. I. İngiliz-Afgan Savaşı sırasında Britanya Hindistanı, 1838'de Afganistan'ı işgal etti ve 1842'de geri çekildi. Üç yıl boyunca Afganistan'ın farklı yerlerinde bir dizi savaş gerçekleşti.

II. İngiliz-Afgan Savaşı (1878-80) patlak verdiğinde düzenli ordunun yaklaşık 50.000 personeli vardı ve 62 piyade ve 16 süvari alayından oluşuyordu.

## 20. yüzyıl

### Sovyet yardımı

III. İngiliz Afgan Savaşı sona erdikten sonra, reform yapan Emanullah Han büyük bir orduya ihtiyaç duymadı, bunun yerine Afganistan'ın tarihi savaş niteliklerine güvenmeye karar verdi. Bu ihmal, işe alım sorunları ve tahtı kaybetmesine mal olan 1929 ayaklanmasını bastıramayan bir orduyla sonuçlandı. Ancak hükümdarlığı altında 1924'te Afgan Hava Kuvvetleri kuruldu. Afgan Silahlı Kuvvetleri Kral Muhammed Zahir Şah'ın saltanatı sırasında genişletildi ve 1933'te 70.000 aktif personele ulaştı.

II. Dünya Savaşı'nın ardından Afganistan, 1945'ten 1947'ye kadar Lancaster Planı kapsamında İngiliz hükûmetinden kısa süreliğine, Hindistan'ın bölünmesi İngiliz önceliklerini değiştirene kadar sürekli askeri destek aldı. Afganistan, 1955 ABD destekli Bağdat Paktı'na katılmayı reddetti; bu geri çevirme, Amerika Birleşik Devletleri'nin Afganistan'a düşük seviyeli yardım programını sürdürmesini engellemedi, ancak askeri yardım sağlamak konusunda isteksizdi, bu yüzden Davud Sovyetler Birliği ve müttefikleriyle yakınlaştı ve 1955'te yaklaşık 25 milyon ABD Doları değerinde askeri yardım aldı.

1950'ler ve 1960'larda Afganistan, makul miktarda Sovyet silahları satın aldı. Buna ek olarak, Sovyetler Birliği ve müttefikleri Bagram, Mezar-ı Şerif ve Şindend'de askeri hava limanları inşa etmeye başladı. 1960'lara gelindiğinde, Sovyet yardımı ordunun yapısını, silahlanmasını, eğitimini ve komuta ve kontrol düzenlemelerini iyileştirmeye başladı. Afgan Silahlı Kuvvetleri bu dönemde 98.000 (90.000 asker ve 8.000 havacı) aktif personel gücüne ulaştı.

## İlk Taliban hükûmeti
1996'da Taliban iktidara geldiğinde, yerel savaş ağaları ve yandaşları Kâbil'den ülkenin kuzeyine kaçtı. Pakistan'ın da desteğiyle, Taliban kendi askeri güçlerini sağlamlaştırdı. El-Kaide ayrıca savaşçılarını yüksek kaliteli 055 Tugayı da dahil olmak üzere Taliban kontrolündeki bölgede eğitiyordu. Taliban güçleri 400'den fazla T-54/55 ve T-62 tankına ve 200'den fazla zırhlı personel taşıyıcıya sahipti. Taliban yönetimindeki Afgan Hava Kuvvetleri, beş süpersonik MIG-21MF ve 10 Suhoy-22 avcı-bombardıman uçağına da sahipti.

## Afganistan'daki ABD savaşı (2001 - 2021)

2001 sonlarında Karzai yönetiminin kurulmasından sonra, Afgan silahlı kuvvetleri ABD ve müttefikleri tarafından kademeli olarak yeniden kuruldu. 2001-2021 yılları arasında yirmi yılda ABD, Afganistan Güvenlik Kuvvetleri Fonu aracılığıyla Afgan ordusuna tahmini 83 milyar dolar ve Afgan hükümetini desteklemek için ek 36 milyar dolar harcadı.

## Taliban hükûmeti (2021 - günümüz)

15 Ağustos 2021 itibarıyla, Gani hükûmetinin silahlı kuvvetleri, 2021 Taliban saldırısı ve Kabil'in Düşüşü nedeniyle lidersiz kaldı ve dağıtıldı. Bazıları o zamandan beri kısmen Afganistan Ulusal Direniş Cephesi olarak yeniden gruplandı.

## Kaynakça