Kargagiller

**Kargagiller** ya da **Corvidae**, karga, kuzgun, saksağan, alakarga, treepies, dağ kargası ve göknar kargası gibi cinsleri kapsayan ötücü kuşlar familyasıdır.

Familya 120 türden fazlasını içerir. Genellikle orta boylu, güçlü ayakları ve düz iri gagaları olan zeki ötücü kuşlardır. Vücutlarına nazaran büyük beyinleri vardır; beyin/vücut oranları primatlar ve memeli deniz hayvanları (Cetacea) ile neredeyse aynıdır ve insanlarınkinden biraz daha düşüktür. Kargalar doğada 15-20 yıl yaşarlar; bazıları 4-8 yıl kadar yaşar. Ancak çok özel bakım altında, 30 yıla kadar yaşayabildikleri bilinmektedir. Kayıtlar altında bilinen en uzun karga ömrü ise 40 yıldır.

## Özellikleri
Karga (Corvus) türlerinin hepsi ortalama 7 yaşındaki çocukla aynı zekaya sahiptir. Kuşlar arasında kendini aynada tanıyan tek kuş türü Avrupa Saksağanı'dır. Yapılan deneylerde, diğer karga türlerinin aynada kendilerini gördüklerinde aynanın arkasında &nbsp;başka karga olup olmadığına baktıkları gözlemlenmiştir. Özetle kendilerini tanıyamamaktadırlar. Ayna deneyleri hayvanlar için kolay değildir. Buna rağmen kargagillerin görsel hafızaları çok gelişmiştir. İnsan ve hayvan yüzlerini unutmazlar. Hatta eğer önbelleğine almak isterse çevredeki cansız cisimlerin görünüşlerini bile tanıyabilir, hatırlayabilirler. Fakat her yeni bilgi öğrendiklerinde eski bilgileri hatırlamak, bilmek zorlaşır. Daha da fazla yeni bilgi öğrendiklerinde ise eski bilgiler uçar gider. Sürüsünü, ailesini bu olaylara karşı uyarırlar ve olaylara göre davranıp hareket ederler. Yeni öğrendikleri bilgileri nesilden nesile aktarırlar ve çok karmaşık dil yetenekleriyle aynı biz insanlar gibi iletişim kurarlar.

Alet yapabilirler; buna örnek yeni kaledonya kargalarının ağaç kovuğundaki larvalara ulaşmak için çubuk veya dal parçası kullandıkları görülmüştür, çubuk kullanmasının nedeni özellikle larvayı direkt olarak yukarıya çekmekten ziyade çok daha kolay olan yolu tercih etmesidir. Larvayı çubukla dürterek larvanın sinirlenip çubuğu ısırmasını sağlamakta ve yukarı çekip yemektedir. Benzer deneyler kuzgunlarda da yapılmış bir yiyecek dolusu kaba ulaşmak için suya taş vb. nesneler atıp su seviyesinin yükselmesini sağlayıp yiyeceği almayı başarmıştır. Kargalar geleceğe dair planlar yapabilir ve düşünebilir. İsveç'te Lund Üniversitesi tarafından yapılan araştırmalara göre primatlar "zihinsel zaman yolculuğu" ile geleceği hayal ederek düşünebilmektedir. Geleceğe yönelik plan yapma becerisinin insana özel olduğu düşünülüyordu. Şimdi, ilk kez insan dışı türlerde de gelişmiş planlama kapasitesinin olduğu anlaşılmıştır. Aynı şekilde kuzgunların (Corvus Corax) da maymunlar gibi geleceğe yönelik plan yaptığı bilinmektedir. Buna en basit örnek olarak kargalar yiyeceklerini saklarlar, sincaplar sakladıkları yiyeceklerin yerlerini unuturlar ve bu sayede birçok ağacın oluşmasına katkı sağlarlar, sincapların aksine kargalar görsel hafızaları çok gelişmiş olduğu için yiyecekleri sakladıkları yerleri unutmazlar ve her yıl sakladıkları yerleri bulurlar. Yiyecek saklamanın amacı zorlu dönemlerde, kış mevsiminde veya yavrulama döneminde zorluk çekmemesidir. Yiyeceğin fazlası her zaman saklanır.

*En küçük karga türü Cüce Alakarga (*Cyanolyca nanus),* 20–23&nbsp;cm uzunluğunda ve 41 gram ağırlığındadır.
*En büyük karga türü Bayağı Kuzgun (Corvus Corax), 54–67&nbsp;cm uzunluğunda ve 1200 gram ağırlığındadır.

## Fosiller
Orta Miyosen'e, yani yaklaşık 17 milyon yıl önceye dayanan birkaç cins keşfedilmiştir. Bunlardan ikisi *Miocorvus* ve *Miopica* adlı cinslerdir. Kendileri saksağanların *(Pica spp.)* ve kargaların *(Corvus spp.)* son orta atalarından biri olduğu düşünülüyor. Aslında kargaların ve saksağanların filogenetik olarak yeni yeni evrimleştiği döneme denk geliyor.

*Miocorvus (Sansan, Orta Miyosen, Fransa)
**Miopica* (Güney Batı Ukrayna Orta Miyosen)
**[[Miocitta]]* (Pawnee Çayı Geç Miyosen Logan İlçesi, ABD)
**[[Protocitta]]* (Reddick'in Erken Pleistoseni, ABD)
**[[Henocitta]]* (Williston, ABD Arredondo Yerküresi Orta Pleistosen)

Buna ek olarak her cinsin fosil türü (çoğunlukla Corvus) vardır.

## Dağılım

Antarktika hariç dünyanın her yerinde farklı cins ve türleri bulunur.

### Yaşam Şekli
Kargadan kargaya yuva yapma süresi, kuluçka süresi, yavrunun uçma süresi gibi şeyler değişir. Kargalar yuvalarını çoğunlukla ağaçlara; daha düşük ihtimalle elektrik direkleri, uçurum kenarları, deliği olan herhangi bir yapılar ve evlere yaparlar. Kargalarda ortalama yuva yapma mevsimi Türkiye'de şubat ayının son haftasında veya mart ayının ilk haftasında başlar. Yuvanın dış iskeleti çoğunlukla en az kalem kalınlığındaki dallardan, daha düşük ihtimalle kıyafet askılığı gibi uzun ve kalın cisimlerden; yuvanın iç kısmı ise kuru ot, pamuk, tüy/hayvan kılı gibi yumuşak malzemelerden oluşur. Tokyo'daki Büyük-Gagalı kargaların (*[[Corvus macrorhynchos]])* yuva yapmak için kıyafet askılıkları çaldıkları ve yuvanın yumuşak malzemesi olarak da bizonların sırtına konup tüylerini yolup kaçtıkları görülmüştür. Yavru kargaların tüyleri yetişkinlere nazaran daha az parlak ve kirli/soluk gözükür, gagasının kenarında ten renginde yumuşak bir doku vardır, ağzının içi kırmızıdır ve gözleri maviye yakındır, büyüdükçe göz rengi koyu kahverengi olur, gagasındaki yumuşak doku yok olur ve ağzının içinin bir kısmı (gaga altı), siyaha döner.Kargalar'da yavrunun yuvadan uçma süresi türe göre 6-10 hafta arasında değişir. Kuluçka süresi boyunca yuvada en çok kalan dişi kuştur ve erkek dişiyi besler. Dişi kuş günde 1 kere yumurtlar böylelikle yumurtadan çıkan civciv bir öncekine göre hep 1 gün daha küçüktür.Tek eşlidirler; ölene kadar aynı eşle yaşarlar. Yuvadaki yumurta sayısı türe göre 3-10 tane olacak şekilde değişir. Yumurtalar kahverengi lekelerle birlikte yeşilimsi bir renktedir. Cinsel olgunluğa (3-4) yaşında ulaşırlar. Kargalarda cinsiyet ayrımı yapmak zordur; çoğu türlerde erkekler dişiye nazaran boyut olarak daha iridirler. Kargalarda; fiziksel, karakter ve zeka gelişimi 1 yılda tamamlanır ama üremeye hazır oldukları yaşa çok çok sonra ulaşırlar. Cinsel olgunluğa ulaştıktan sonra kalıcı olarak ebeveynlerinden, sürüsünden ayrılırlar ve kendi sürüsünü kurar, eş edinir ve yuva yapar. Bu sayede döngü tamamlanmış olur. Kargalarda sürü ve ailenin sayısı; kuşun yaşadığı yere, yiyecek bolluğuna, yaşına ve karakterine göre değişebilir.

### Yaşam Alanı
Orman, köy, park, hayvancılığın yapıldığı yerler, fundalıklar, yaylalar ve şehirde yaşarlar. Şehir hayatına bazı türleri adapte olmuştur. Şehirlerde insan çöplüklerinden dolayı sayıları daha çok ve hayatta kalma oranları diğer yaşam alanlarına göre yüksektir.

## Davranışları

Kargagiller sosyal ve savunmacı kuşlardır, eşlerini, ailelerini, yavrularını ve bölgelerini korumak için ellerinden geleni yapacaklardır ama bu ters etki de gösterir; kargalar aynı türdeşi de olsa sürüsünden veya ailesinden olmadığı sürece yabancı kargaları sürüsünde istemezler, onlarla yiyecek paylaşmazlar. Sürüye yeni bir karga katılmaya çalıştığında bir süre kabul etmeyebilirler. Kargalar cenaze törenleri yapmaktadır, aralarından biri öldüğünde ölünün etrafını sarıp karmaşık şekillerde birbirleriyle iletişim kurarlar. Ne olup bitiyor, anlamaya çalışırlar. Eğer aralarından birini öldürenin, zarar verenin veya yakalayanın kim olduğunu bulurlarsa ondan intikam almak isteyeceklerdir. Bunu yapan bir kedi, insan ya da herhangi bir yırtıcı hayvansa onu rahat bırakmazlar; yüzleri, vücut özelliklerini akılda tutup, her gördüklerinde alarm çağrısıyla onu rahatsız ederler. Yapabilirlerse vurup kaçabilirler. Biz insanlar kargaların nasıl bir iletişim kurduğunu, kurdukları iletişimin ne anlama geldiğini bilemeyiz.

Bir ornitolog veya biyolog olmadığımız sürece; sesin sadece alarm çığlığı mı, sesleniş/bölge işareti çağrısı mı, bilmek zordur (Kargalar şakıyan ötücü kuşlardan değillerdir.)

Sosyal davranışlarını türü dışında mesela insana da gösterebilir. Kendilerini besleyen insanlara yakınlık gösterisi olarak yorumlanabilecek, hediye getirme davranışı video kaydı olarak gözlemlenmiştir. (Gabi Mann diye bir kızın kargaların getirdiği hediyelerden koleksiyonu var.)

Kargalar, parlak cisimlere, objelere ilgi duyarlar. Belki bir kur gösterisi, yuva dekorasyonu şeklinde taşırlar ve saklarlar.. Onun dışında doğada yaşayan bir karga parlak bir cisim gördüğünde (Yeni Kaledonya kargası hariç) fazla ilgilenmeyecektirler.

Esaret altında yapılan gözlemlerde zekalarını iyi kullandıkları gözlemlenmiş, fakat mutlu yaşam sürememişlerdir Sosyal canlılar olduklarından, klan üyeleri veya türdeşleri olmadığından yalnız hissedecektirler.

Aile içinde yani tanışan, sosyal kabul görmüş bireyler arasında çoğu kez kavga çıkar, fakat fazla büyütmezler. Aileden veya sürüden olmayan bir karga için, bunun aksini söylemeliyiz Ölümle sonuçlanabilecek kapışma çıkacaktır.

Savuşturulmaya çalışılan birey, sakatsa, hastaysa veya yavruysa ölür. (Bu davranış bölgeci çoğu kuş türünde (sürü ve ya tekil görülür.)

Titizlerdir ve gerektiğinde seçici olurlar. Kargalar çok sık banyo yapmayı seven ve yemek yedikten sonra gagasını silen hatta yediği leşi, çöpü, böceği dahası bulduğu her yiyeceği bile suda yıkayan bir kuş türüdür. Fırsatı olursa, bulursa en temiz suda bu işlemleri yapmayı tercih eder.

## Beslenme

Omnivor bir beslenme şekline sahiptirler, hemen hemen her şeyi yerler. Meyve, sebze, tahıl, kuruyemiş, besin çöpleri, leş, her türlü et çeşidi, böcekler, omurgasızlar, tohum, yavru kuşlar, kuş yumurtaları, yavru hayvanlar (kendinden boyut olarak küçük olan, yavru veya sakat olan canlıları avlayıp yerler). Şehirde yaşayan kargaların beslenmesinin %65'i insan yemeklerinden oluşur. Geriye kalanlar ise böcekler, tohumlar ve sadece %1'i leştir. Doğada insan yiyecekleri bulunmadığından, yırtıcı kuşların avladıkları avları çoğu zaman yırtıcı kuşun kuyruğuna vurup çekiştirip rahatsız ederler ve çalmak için uğraşırlar, fırsat olmadığında ise bekleyip geriye kalan et parçalarını ve bol miktarda daha fazla leş, tohum ve böcek yerler. Kargalar kendinden ufak yetişkin canlıları grup olup çok nadiren avlarlar. Bir avı çalmak avlanmaktan daha kolaydır. Şehirde ise yemek yiyen kediye veya köpeğe aynısını yaparlar. Şehirde kedileri, köpekleri rahatsız edip yiyeceklerini çalmakta ustalaşmışlardır. Yine de yiyecek çalmaktan çok aynı doğadaki gibi sıralarını beklerler, her zaman yiyecek çalmaya fırsat olmaz.

## Hastalık
Kargalara, bazı kuşlara, atlara ve insanlara Batı Nil Virüsü bulaşabilir. Virüsün kaynağı sivrisineklerdir; kargaları, bazı kuşları ısırırlar ve virüs bu şekilde önce kargalara sonra etraftaki diğer kuşlardan atlara ve insanlara bulaşır. Ancak virüse maruz kalan insanların beşte biri grip benzeri semptomlar görüyor ve %1'i ciddi şekilde hastalanıyor. Hastalık New York'ta ilk ortaya çıktığında, 1999 yazında, 4 ayda yaklaşık 5.500 karga öldü. Testler, hastalığın kargalar için %100 ölümcül olduğunu gösterdi. Alakarga, saksağan, bülbül ve martı gibi birçok kuşun hassas olduğu görüldü.

## Kültürde kargalar
Kargalar yıllar boyunca savaş, ölüm gibi olaylarla ilişkilendirilmiştir. Çoğu dinde ve kültürde kargalar hala kutsaldır. Korku filmlerinde ''Ölümün habercisi gibi kavramlarla donatılmıştır. Kargaların 200 yıl yaşadığı, leş yediği (nispeten) yanlıştır.

## Türler

**FAMİLYA CORVIDAE**
*Cins *[[Pyrrhocorax]]*
**Sarı gagalı dağ kargası, *Pyrrhocorax graculus*
**Kırmızı gagalı dağ kargası, *Pyrrhocorax pyrrhocorax*
*Cins *[[Crypsirina]]*
***[[Crypsirina cucullata]]*
***[[Crypsirina temia]]*
*Cins *[[Dendrocitta]]*
***[[Dendrocitta bayleii]]*
***[[Dendrocitta cinerascens]]*
***[[Dendrocitta formosae]]*
***[[Dendrocitta frontalis]]*
***[[Dendrocitta leucogastra]]*
***[[Dendrocitta occipitalis]]*
***[[Dendrocitta vagabunda]]*
*Cins *[[Platysmurus]]*
***[[Platysmurus leucopterus]]*
***[[Platysmurus aterrimus]]*
*Cins *[[Temnurus]]*
***[[Temnurus temnurus]]*
*Cins *[[Cissa]]*
***[[Cissa chinensis]]*
***[[Cissa hypoleuca]]*
***[[Cissa thalassina]]*
***[[Cissa jefferyi]]*
*Cins *[[Urocissa]]*
***[[Urocissa caerulea]]*
***[[Urocissa erythroryncha]]*
***[[Urocissa flavirostris]]*
***[[Urocissa ornata]]*
***[[Urocissa whiteheadi]]*
*Cins *[[Garrulus]]*
**Bayağı alakarga, *Garrulus glandarius*
***[[Garrulus lanceolatus]]*
***[[Garrulus lidthi]]*
*Cins *[[Podoces]]*
***[[Podoces biddulphi]]*
***[[Podoces hendersoni]]*
***[[Podoces panderi]]*
***[[Podoces pleskei]]*
*Cins *[[Ptilostomus]]*
***[[Ptilostomus afer]]*
*Cins *[[Zavattariornis]]*
***[[Zavattariornis stresemanni]]*
*Cins *[[Nucifraga]]*
**Göknar kargası, *Nucifraga caryocatactes*
***[[Nucifraga hemispila]]*
***[[Nucifraga multipunctata]]*
***[[Nucifraga columbiana]]*
*Cins *[[Pica (cins)|Pica]]*
**Kara gagalı saksağan, *Pica hudsonia*
**Sarı gagalı saksağan, *Pica nuttalli*
***[[Pica mauritanica]]*
**Avrupa saksağanı, *Pica pica*
****[[Pica pica serica|Pica (pica) serica]]*
**Cins *[[Cyanopica]]*
***[[Cyanopica cyanus]]*
***[[Cyanopica cooki]]*
*Cins *[[Corvus]]*
***[[Corvus bennetti]]*
***[[Corvus coronoides]]*
***[[Corvus insularis]]*
***[[Corvus fuscicapillus]]*
***[[Corvus meeki]]*
***[[Corvus mellori]]*
**Yeni Kaledonya kargası, *Corvus moneduloides*
***[[Corvus orru]]*
***[[Corvus tasmanicus]]*
***[[Corvus tristis]]*
***[[Corvus validus]]*
***[[Corvus woodfordi]]*
***[[Corvus hawaiiensis]]* (önceden *Corvus tropicus*) (Doğal ortamında tükenmiş tür)
***[[Corvus kubaryi]]*
***[[Corvus enca]]*
***[[Corvus celebensis]]*
***[[Corvus samarensis]]*
***[[Corvus sierramadrensis]]*
***[[Corvus pusillus]]*
***[[Corvus florensis]]*
***[[Corvus macrorhynchos]]*
***[[Corvus levaillantii]]*
***[[Corvus culminatus]]*
***[[Corvus splendens]]*
***[[Corvus torquatus]]*
***[[Corvus typicus]]*
***[[Corvus unicolor]]*
***[[Corvus violaceus]]*
**Başlıklı karga, *Corvus cornix*
**Leş kargası, *Corvus corone*
***[[Corvus corone orientalis]]*
**Ekin kargası, *Corvus frugilegus*
**Kısa kuyruklu kuzgun, *Corvus rhipidurus*
**Çöl kuzgunu, *Corvus ruficollis*
**Bayağı kuzgun, *Corvus corax*
***''Corvus corax varius'' morpha ''leucophaeus'' (soyu tükenmiş bir renk varyantı)
***[[Corvus brachyrhynchos]]*
***[[Corvus cryptoleucus]]*
***[[Corvus imparatus]]*
***[[Corvus jamaicensis]]*
***[[Corvus leucognaphalus]]*
***[[Corvus nasicus]]*
***[[Corvus ossifragus]]*
***[[Corvus palmarum]]*
***[[Corvus minutus]]*
***[[Corvus sinaloae]]*
***[[Corvus albicollis]]*
***[[Corvus albus]]*
***[[Corvus capensis]]*
***[[Corvus crassirostris]]*
***[[Corvus edithae]]*
*Cins *[[Coloeus]]*
**Küçük karga, *Coloeus monedula*
***[[Coloeus dauuricus]]* 
*Cins *[[Perisoreus]]*
***[[Perisoreus canadensis]]*
***[[Perisoreus infaustus]]*
***[[Perisoreus internigrans]]*
*Cins *[[Aphelocoma]]*
***[[Aphelocoma californica]]*
***[[Aphelocoma insularis]]*
***[[Aphelocoma woodhouseii]]*
***[[Aphelocoma coerulescens]]*
***[[Aphelocoma wollweberi]]*
***[[Aphelocoma ultramarina]]*
***[[Aphelocoma unicolor]]*
*Cins *[[Cyanocitta]]*
**Mavi alakarga, *Cyanocitta cristata*
***[[Cyanocitta stelleri]]*
*Cins *[[Cyanocorax]]*
***[[Cyanocorax colliei]]*
***[[Cyanocorax formosa]]*
***[[Cyanocorax affinis]]*
***[[Cyanocorax beecheii]]*
***[[Cyanocorax coeruleus]]*
***[[Cyanocorax cayanus]]*
***[[Cyanocorax chrysops]]*
***[[Cyanocorax cristatellus]]*
***[[Cyanocorax cyanomelas]]*
***[[Cyanocorax cyanopogon]]*
***[[Cyanocorax dickeyi]]*
***[[Cyanocorax heilprini]]*
***[[Cyanocorax melanocyaneus]]*
***[[Cyanocorax mystacalis]]*
***[[Cyanocorax sanblasianus]]*
***[[Cyanocorax violaceus]]*
***[[Cyanocorax luxuosus]]*
***[[Cyanocorax yncas]]*
***[[Cyanocorax yucatanicus]]*
***[[Cyanocorax morio]]*
*Cins *[[Cyanolyca]]*
***[[Cyanolyca argentigula]]*
***[[Cyanolyca armillata]]*
***[[Cyanolyca cucullata]]*
***[[Cyanolyca mirabilis]]*
***[[Cyanolyca nanus]]*
***[[Cyanolyca pulchra]]*
***[[Cyanolyca pumilo]]*
***[[Cyanolyca turcosa]]*
***[[Cyanolyca viridicyanus]]*
*Cins *[[Gymnorhinus]]*
***[[Gymnorhinus cyanocephalus]]*

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Bu belgeselde orman kargaları yuva yapmak için kıyafet askılıklarını kullanıyor: https://www.youtube.com/watch?v=zGYII1XbE4U&t=1607s. https://www.youtube.com/watch?v=YwXKNMI9sGU https://www.youtube.com/watch?v=Sng1oV_uDzM https://www.youtube.com/watch?v=AVaITA7eBZE&t=12s
* Görsel Hafıza hakkında: https://www.youtube.com/watch?v=mRwSC5eHQzA
* Yeni Kaledonya kargaları ve yaptığı Aletler https://www.youtube.com/watch?v=UZM9GpLXepU 
* Bu videoda çubukla larvaları dürtüp kızdırarak çubuğu ısırmasını sağlıyor ve yukarı çekip yiyor: https://www.youtube.com/watch?v=xwVhrrDvwPM . Kargalar birbirlerine yeni şeyler öğretebilir bilgiyi nesilden nesle aktarabilir bu videoda robot karganın yaptıklarını başka kargalar uygulayıp öğrenebilir: https://www.youtube.com/watch?v=8LaCfp2ugHU 
* Kuzgunların su seviyesini yükseltip yiyecekli kaba ulaştığı video: https://www.youtube.com/watch?v=lrYPm6DD44M 
* Kargalar hakkında bilimsel çoğu şeyler yazan en iyi site John Marzluff(Vahşi Yaşam Biyoloğu)' un doktora sonrası araştırma öğrencisi Kaeli Swift'in yazıları: https://corvidresearch.blog/about/ https://corvidresearch.blog/faqs-about-crows/ https://corvidresearch.blog/faqs-about-crows/#crow-murder https://corvidresearch.blog/2016/03/29/everything-you-want-to-know-about-crow-nests/
* Kargaların Beslenmesi: https://corvidresearch.blog/2016/02/17/crow-curiosities-what-do-crows-eat/
* Pica cinsinden bir saksağan kendini aynada tanığı video: https://www.youtube.com/watch?v=HRVGA9zxXzk
* Karga Zekası 5-7 yaş arasındaki çocuklarla eş olabilir: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0092895
* Yırtıcı kuşu rahatsız ettiği video: https://www.youtube.com/watch?v=DqFpx3mE9fQ&t=45s
* Kargalar ve Hediyeler: https://www.youtube.com/watch?v=HWXe7Js6GnI&t=129s