Taktiksel kentleşme

**Taktiksel kentleşme** (**gerilla kentleşmesi**, **pop-up kentleşme**, **şehir onarımı**, **kendin yap kentleşmesi**, **yaparak planlama**, **kentsel akupunktur** ve **kentsel prototiplendirme ** olarak da bilinen) oluşturulmuş yapılar ve çevre üzerinde ucuz ve geçici değişimlerdir. Genellikle şehirlerde gerçekleşmekle beraber, yerel muhit ve kentsel toplanma yerlerini geliştirme niyetiyle yapılır.

Taktiksel kentleşmeler genellikle vatandaş liderliğinde olur ama bazen de belediye tarafından harekete geçirilir. Kamu liderliğinde geçici enstalasyonlar (yapı ekleme, donatım, montaj, döşeme, yerleştirme sanatı vesaire), genelde, devlet kurumlarını renovasyonların daha kalıcı veya pahalı versiyonlarını yapmaya itme amacıyla yapılırlar.

## Terminoloji

Kavram, yıl 2010 civarında, bir grup tekniklere atıf olarak kullanmaya başlanmıştır. The Street Plans Collaborative, "taktiksel kentleşme"yi kentsel değişime bir yaklaşım olarak beş nitelikte tanımlamıştır: 
* Değişimi körüklemeye kasıtlı ve aşamalı bir yaklaşım;
* Yerel planlama zorluklarına yerel çözüm önerileri;
* İlk adım olarak, daha uzun vadeli değişim için kısa vadeli yükümlülük üstlenme;
* Daha az risk, beraberinde (potansiyel olarak) yüksek ödül; ve
* Vatandaşlar arasında sosyal sermayenin oluşması ve kamu ve özel kuruluşlar, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ve onların bileşenleri arasında kurumsal kapasite inşa etme.

Fransız yazar Michel de Certeau, 1984 yılında, The Practice of Everyday Life adlı kitabında *taktiksel kentleşme* terimini kullanmış olsa da, bu, 1968'de Fransa'da geçen olaylarla alakalı olarak kullanılmıştır. Certeau, bahsettiği "taktiksel kentleşme"yi, "stratejik kentleşme"ye karşıt olarak açıklamış olsa da taktiksel kentleşmenin modern tanımları bu ayrımı yapmamaktadır. Terimin modern tanımı, New York merkezli şehir planlayıcısı Mike Lydon'a atfedilmektedir. 

Project for Public Spaces, taktiksel kentleşme tarafından ifade edilen temel yaklaşımın aynısını tanımlamak için, Eric Reynolds'ın ürettiği, "daha hafif, daha hızlı, daha ucuz" tabirini kullanır 

## Kökeni

Taktiksel kentleşme hareketi; Ciclovía]], Paris-Plages, ve Janette Sadik-Khan'ın New York Ulaştırma Müdürlüğü (New York City Department of Transportation)’nün başında olduğu zamanda plazaları ve yaya alış-veriş merkezlerini (araba girişinin yasak olduğu, alış-veriş sokakları) New York’a tanıtmasını barındıran deneyimlerden ilham almıştır.

Taktiksel kentleşme, the Next Generation of New Urbanist (CNU NextGen) grubunun 10 Kasım tarihinde, New Orleans’ta yaptıkları toplantının ardından resmiyet kazanan bir hareket olarak meydana çıkmıştır. Hareketin itici güçlerinden biri; sürdürülebilir yapı, sokak, muhit ve şehir yapma sorumluluğunu geri vatandaşa vermedir. Toplantının ardından, Tactical Urbanism: Short TermAction | Long Term Change adlı açık kaynak projesi, NetGen’in üyeleri tarafından taktiksel kentleşmeyi tanımlama, kentsel dizaynı geliştirmek için kentsel planlamaya yönelik çeşitli girişimleri gün yüzüne çıkarma ve muhitler ve komüniteler içinde pozitif değişimleri destekleme amaçlarıyla oluşturuldu.

## Örnekler
Hawaii’nin başkenti Honolulu, Amerika’nın en yüksek yaya ölüm oranına sahip şehri. Şehrin en meşgul kavşaklarının birçoğunda standartlar, yıllar boyunca araç trafiğinin artımı ve bağlantılı hız limitlerinin değişiminden öncesini yansıtıyor. Bazı şehir sakinleri 2014’te buna karşı duruş almaya karar verdi. En meşgul kavşaklardan birinde vatandaşlar yaya geçitinde değişiklik yapıp üzerine “Aloha” (geleneksel Hawai selamlaşması) kelimesini yazdılar. Bu işin failleri, bu tehlikeli mekana belli seviye insaniyet katmak amacı gütmüş olsalar da, şehir yetkilileri değişimi “koyulan standartların dışına çıkmış” olarak nitelendirdi.

2016’nın ilkbaharında Chicago şehri, bir kavşağa, “sağa dönüş yasak” yazan özgün bir levha astı. Bu yeni duruma dikkat çekmek isteyen bilinmeyen bir şahıs, yaya geçidine, içinde çiçek açan bitki bulunan iki tane çiçek kutusu yerleştirdi. Birçok kişi olayı olumlu karşılarken, yerel iş yerleri, araçların yol tercihlerinde değişim yapması ve bunun işlerine yapacağı etki üzerine endişe gösterdi.

## Müdahale Şekilleri
Taktiksel kentleşme projeleri kapsam, büyüklük, bütçe, yasallık ve bütçe bakımından değişkenlik gösterir. Projeler genel taban hareketi müdahaleleri olarak başlar ve başka şehirlere sıçrar, en iyi senaryoda belediye tarafından proje resmi hale getirilir. Bazı yaygın müdaheleler/girişimler aşağıda sıralanmıştır:

### Kamu Alanlarını Geliştirme

;Daha İyi Mahalle (Better Block) Girişimi: Alışveriş merkezi caddelerinde ucuz veya ödünç materyaller ve gönüllü insanlarla geçici olarak dönüşüm yapmak anlamını taşımaktadır. Alanlarda; seyyar yiyecek arabası ve karavanı, kaldırım üstü masaları, geçici bisiklet şeridi ve cadde yolunun daraltılması gibi girişimlerle dönüşümler gerçekleşir.
;Sandalye Bombardımanı (Chair Bombing): Yeniden kullanılabilir materyalleri söküp, onlarla sandalye yapma eylemi. Bu sandalyeler sessiz ya da konforlu oturma alanı olmayan yerlere yerleştirilir.
;Seyyar Yiyecek Arabaları/Kamyonları (Food Carts/Trucks): Yiyecek arabaları ve kamyonları, insanları az kullanılan alanlara çeker ve girişimcilere ufak işletme olma imkanı sunar.

;Serbest Caddeler (Open Streets): Geçici olarak yürüme, bisiklet sürme, paten kayma ve sosyal aktivite faaliyetleri sağlama, yerel ekonomik gelişimi destekleme ve şehir ortamında arabalara karşı farkındalığı artırma amaçlarıyla meydana gelir. “Open Streets”(Türkçesini serbest caddeler olarak çevirdik) terimi Güney Amerika’da Bogotá’da doğmuş olan 'Ciclovía'  teriminin ingilizleştirilmiş biçimidir.
;Park Günü (Park(ing) Day): Cadde üzerinde araba park noktalarının parka benzer alanlara dönüştürüldüğü bir yıllık etkinlik. 2005’te Rebar sanat ve dizayn stüdyosu (Rebar art and design studio) tarafından başlatılmıştır.
;Asfalttan Plazaya (Pavement To Plazas): New York şehrinde popülarite kazanmıştır, sokaklardaki alanları kullanılabilir kamu alanlarına çevirmeyi kapsamına alır. Times Square'in araba trafiğine kapanması ve ucuza yaya plazasına çevrilişi, asfalttan plazaya geçişe örnektir.
;Pop-up Kafeler (Pop-up Cafes): Araba park yerlerine geçici olarak patio ya da teras(mimari) inşa ederek yakındaki bir kafeye ekstra oturacak alan verme veya geçen yayalar için oturma yeri sağlamak için yapılır. En çok şehirde kaldırımların dar olduğu ve dışarıda oturma alanının olmadığı durumda, açık hava oturma alanı ya da dışarıda yeme alanının olmadığı yerlerde olur.
;Pop-up Parklar: Güzelleştirme yoluyla az kullanılan alanların geçici ya da kalıcı olarak kamu toplanma alanlarına dönüşümlerini ifade eden bir terimdir.
;Pop-up Mağaza: Boş mağaza ya da arazide geçici kurulan perakende mağaza.
### Altyapı
;Yaya Geçidi Çizimi (Crosswalk Painting): Gerilla yaya geçitleri, belediyenin yaya geçişini belirten işaret sağlamadığı zaman, yollara ya da kavşaklara komünite tarafından çizilen yaya geçitleridir.
;Pratik Yürüyüş Yolları: Patikalar, doğal kullanımla oluşan, kent alanlarında kullanımı için insanlar tarafından dizayn edilmemiş yollardır. Bazıları sonradan geliştirilmiş ve daha fazla yol görünümüne sokulup belli bir varış yerine gidişi pratikleştirir hale getirilmiştir.
;Korumalı Bisiklet Şeridi (Protected Bike Lane): Pop-up bisiklet şeritlerine genelde bitki kutuları ya da başka engeller yerleştirerek bariyer oluşturup, çizilmiş bisiklet şeridinde daha güvenli hissedilmesini amaçlar. Bazen bisiklet şeridi olduğuna dair hiçbir işaret yoktur ve bu bariyer ayrımı gösteren yalnız etken olur.
;Geliştirilmiş Levhalar (Improved Signs): Kanada’da bazı otobüs duraklarında, ve California eyaletler arası 110’uncu otobanın çıkışında bu eylemler gerçekleşmiştir.

### Kaldırma

;Çit Kaldırma (De-fencing): Komşular arasındaki bariyerleri yıkma, toplumun muhitleri güzelleştirme ve toplum birlikteliği bilinci geliştirme nedenleriyle gereksiz çitlerin yıkılması eylemidir.
; Asfalt Kaldırma (Depaving): Toproğa yağmur suyunun gidebilmesi ve muhitin güzelleşmesi için, garaj yolları ve park yerlerindeki gereksiz asfaltın kaldırılma işlemi.
;Hasmane Yapının Sabotesi (Sabotaging Hostile Architecture): Hasmane yapıyı engelleme, görünümünü bozma ya da kaldırma eylemleri. Genelde evsizlere karşı yasaları protesto amaçlı, evsiz karşıtı sivri uçlu demirler ve bankların ortasına konulan kol dayanaklarını kaldırmayı içerir. Bu tip eylemler vandallık olarak görülmektedir.

### Doğa

;Gerilla Bahçeciliği: Bahçecilerin kullanmak için yasal izne sahip olmadığı alanlarda (terk edilmiş, bakımsız ya da özel alanlar) ekim biçim yapmasıdır.
;Gerilla Aşılama (Guerilla Grafting): Kısır sokak ağaçlarını meyve veren dallarla aşılayarak yenilebilir şehir oluşturma.

## Kaynakça

__İÇİNDEKİLERZORUNLU__