CFM International LEAP

**CFM International LEAP** ("Leading Edge Aviation Propulsion"), American GE Aviation ve Fransız Safran Aircraft Engines (eski adıyla Snecma) arasındaki %50-50 ortak girişim olan CFM International tarafından üretilen yüksek baypaslı bir turbofan motorudur. CFM56'nın halefidir ve dar gövdeli uçaklara güç sağlamak için Pratt & Whitney PW1000G ile rekabet eder.

## Tasarım
LEAP'in temel mimarisi, GEnx motorunda kullanılan Safran'ın düşük basınçlı türbininin küçültülmüş bir versiyonunu içerir. Fan, reçine transfer kalıplama işlemiyle üretilen ve fanın dönüş hızı arttıkça çözülecek şekilde tasarlanmış esnek kanatlara sahiptir. LEAP, CFM56'dan daha yüksek bir basınçta çalışacak şekilde tasarlanmış olsa da (kısmen daha verimli olmasının nedeni budur), motorun hizmet ömrünü ve güvenilirliğini en üst düzeye çıkarmak için çalışma basıncını maksimumdan daha düşük bir değere ayarlamayı planlamaktadır. Şu anda LEAP motoru için önerilen, kompozit malzemelerin daha fazla kullanılması, ikinci nesil Çift Dairesel Ön Karıştırma Girdaplı (TAPS II) yanma odası ve 10–11:1 aralığında bir baypas oranıdır.

Yüksek basınçlı kompresör, CFM56'nın HP kompresörüne karşılık gelen değerin kabaca iki katı olan 22:1 sıkıştırma oranına kadar çalışır.

CFM, türbin katmanlarını oluşturmak için seramik matris kompozitleri (CMC) kullanır. Bu teknolojik gelişmelerin %16 daha düşük yakıt tüketimi sağlaması öngörülüyor. Güvenilirlik, fan kanalının iç astarına monte edilmiş soğutuculara sahip GEnx'inkine benzer, eğitimci tabanlı bir yağ soğutma sistemi kullanılarak da desteklenir. Aviation Week'in makalesine göre, "Eğitici cihaz, yağı alt dahili karterde tutmak için pozitif bir basınç sağlayan venturi etkisi üretir. Motor, ilk FAA onaylı 3D baskılı bileşenlerden bazılarına sahiptir.

## Gelişim

LEAP ("Leading Edge Aviation Propulsion") CFM'nin 2005 yılında başlattığı LEAP56 teknoloji edinme programının bir parçası olarak CFM tarafından geliştirilen teknolojileri içerir. Motor, 13 Temmuz 2008'de resmi olarak LEAP-X olarak piyasaya sürüldü. CFM56-5B ve CFM56-7B'nin halefi olması amaçlanmıştır.

2009'da COMAC, C919 için LEAP motorunu seçti. Uçağın 2016'da teste başlaması gerekiyordu. Toplamda 28 test motoru, motor sertifikası almak için CFM tarafından kullanılacak ve diğer 32 test motoru ise Airbus, Boeing ve COMAC tarafından uçak sertifikasyonu ve test programları için kullanılacak. Test programına giren ilk motor, Airbus A321neo'nun en yüksek düzeyini karşılamak için gereken 33.000&nbsp;lbf (150&nbsp;kN) itme gücüne ulaştı ve bunu sürdürdü. Aynı motor, test çalıştırmalarında en sonunda 35.000&nbsp;lbf (160&nbsp;kN) itme gücüne ulaştı.

CFM, bir LEAP-1C'nin ilk test uçuşunu 6 Ekim 2014'te şirketin Boeing 747 test yatağı uçağına monte edilmiş motorla Victorville, Kaliforniya'da gerçekleştirdi. -1C versiyonu, bir itme ters çeviriciye sahiptir. İtme ters çevirici, kıçta kayan O-ring tarafından devreye alınarak eski tasarımın neden olduğu sürtünmeyi azaltır ve verimliliği artırır. Nisan 2015'te, LEAP-1B'nin yakıt tüketiminde söz verdiği azalmada %5'e varan bir düşüş yaşadığı bildirildi. 19 Haziran 2017'de ABD Federal Havacılık İdaresi ve Avrupa Havacılık Güvenliği Ajansı'ndan 180 dakikalık ETOPS onayını aldı.

### Siparişler
20 Temmuz 2011'de American Airlines, LEAP-1B motoruna sahip 100 Boeing 737 uçağı satın almayı planladığını duyurdu. Proje, Boeing tarafından 30 Ağustos 2011'de Boeing 737 MAX olarak onaylandı. Southwest Airlines, 150 uçaklık kesin siparişle 737 MAX'ın lansman müşterisi oldu.

LEAP-1A'nın liste fiyatı 14,5 milyon $ ve LEAP-1B'nin liste fiyatı 14,5 milyon $'dır.

CFM International, motor için desteğini sundu ve Loong Air ile 20 LEAP-1A için 333 milyon ABD Doları veya motor başına günlük 3039 $ karşılığında, 15 yıllık Uçuş Saati Başına Ücret anlaşması imzaladı; bunun aksine, 17 CFM International CFM56 için 138 milyon $, 12 yıl boyunca CFM56 veya motor başına günlük 1852 $. 2014 yılında Japonya'nın All Nippon Airways grubu için bir dizi A320neo motor da sipariş edildiğinden, LEAP motorunu seçme imkanı vardır.

2016'da CFM 1.801 sipariş aldı, LEAP bekleyen sipariş listesi, liste fiyatı üzerinden 170 milyar ABD dolarından fazla olan 12.200'ün üzerinde. 2018'in başlarında, Pratt & Whitney PW1000G'ye göre kullanım oranında yüzde 18 puanlık bir avantaja sahip olduğu için A320neo pazarında kararlı müşteriler için %59'luk bir paya sahip birikmiş işler 14.500'dü.

Temmuz 2018 itibarıyla, LEAP, 16.300 satışla sekiz yıllık birikmiş iş yüküne sahipti. 2018'e kadar olan beş yılda, 25 yılda üretilen CFM56'lardan daha fazla LEAP üretildi. 35.500 sipariş alan 44 yaşındaki CFM56'nın ardından en çok sipariş edilen ikinci jet motorudur. Temmuz 2018'de A320neo seçilmiş motor pazar payı %58,6 idi, üçte biri henüz seçilmedi, CFM56 A320ceo pazarında %60'lık bir paya sahip.

2020'de GE Aviation, 13,9 milyar ABD Doları (her biri 7,3 Milyon ABD Doları) değerinde 1.900 sipariş kaybederek birikmiş iş hacmi değerini 259 milyar ABD Dolarına düşürürken, Boeing 737 MAX uçuşlarının durdurulması ve COVID-19 pandemisinin etkisiyle 1.000'den fazla Boeing 737 Max siparişi iptal edildi.

### Üretim

2016 yılında, Ağustos ayında Pegasus Havayolları ile Airbus A320neo'da tanıtıldı ve CFM 77 LEAP teslim etti. 737 MAX tanıtımıyla CFM, 2017'nin ilk üç çeyreğinde, üçüncü çeyrekte 110 olmak üzere 257 LEAP teslim etti: 49'u Airbus'a ve 61'i Boeing'e teslim edilmiştir ve yıl içinde 450 adet teslimat hedeflenmiştir. CFM, 2018'de 1.200, 2019'da 1.900 ve 2020'de 2.100 motor üretecekti. Bu da, 2016'da üretilen 1.700 CFM56 ile karşılaştırıldı.

CFM, talebi karşılamak için parçaların %80'inde tedarik kaynaklarını çoğalttı ve hatta halihazırda GE ile Safran arasında paylaşılan montaj sahalarını alt bölümlere ayırdı. GE, üretimini önceki Durham, Kuzey Karolina, ABD tesisine ek olarak Lafayette, Indiana, ABD'de kurdu. Motorun %75'inden fazlası tedarikçilerden geldiğinden, kritik parça tedarikçileri iki ila 12 hafta süren "çalışma hızı stres testlerinden" geçer. Pratt & Whitney, Airbus A320neo ve Bombardier CSeries teslimatlarını vuran benzersiz alüminyum-titanyum fan kanadında kritik bir eksiklik de dahil olmak üzere rakibi PW1100G turbofan motorunda üretim artışına yol açan bir darboğaz olduğunu kabul ediyor. Safran, üretimini Fransa'nın Villaroche kentinde topladı, Safran ve GE'nin her biri yıllık hacmin yarısını oluşturuyor. Mecachrome, 2017'de 50.000'den 2018'de 120.000–130.000 LEAP türbin kanadı üretmeyi planladı.

Haziran 2018'in ortasında, teslimatlar programın altıdan 4 ila 5 hafta gerisinde kaldı. Döküm ve dövme parçaların kalite farklılığı iyileştikçe dördüncü çeyrekte yetişmesi gerekiyordu. Her kritik parça için birden fazla tedarikçi seçilerek üretimin tek bir yerde toplanmasına gerek kalınmamıştır. 2017'de 1.900 motorluk rekor üretimi geçmek için beklenmedik satışlarla karşılaştığı için 2017'de 460'tan 2018'de 1.050 CFM56 ile birlikte 1.100 LEAP üretilmelidir. 2019'da 1.800 LEAP üretilmesi gerektiğinden yılda 2.000 motorun üzerinde kalmalı, CFM56 üretimi ise 2020'de 2.000 düşmeliydi. 2018'de 1.118 motor teslim edildi.

2019'un ilk yarısında CFM gelirleri, 1.119 motor teslimatıyla %23 artışla 5,9 milyar €'ya ulaştı; azalan CFM56 satışları (258 satıldı), LEAP (861 satıldı) ile fazlasıyla dengelendi. Tekrarlayan faaliyet geliri %34 artarak 1,2 milyar €'ya yükseldi, ancak ikinci yarıda beklenen pozitif katkı öncesinde, negatif marjlar ve LEAP üretiminin ilk maliyetleri nedeniyle 107 milyon € (118 milyon $) azaldı. 2019'da gelirlerin %15 artması beklendi, ancak serbest nakit akışı, o zaman bulunan zemindeki 737 MAX'ın hizmete dönüş süresine bağlıydı.

2019'da, LEAP üretimi 1.736 motora yükseldi, siparişler ve taahhütler, 2018'deki 3.211'e kıyasla 737 MAX hizmet sırasında 1.968'e ulaştı ve 15.614 sabit birikmiş iş listesi (15.620'ye kıyasla) CFM, zemindeki Boeing 737 Max için haftalık ortalama 10 LEAP-1B dahil olmak üzere 2020'de 1.400 LEAP motoru üretmeyi bekliyor. Mart 2022'ye kadar CFM, 2021'deki 845 teslimattan 2023'te 2.000 motor üretmeyi hedefliyordu.

### Operasyonlar
A320neo' da PW1100G'nin sorunlu tanıtımı, müşterileri LEAP motorlarını seçmeye zorladı. LEAP'in pazar payı 2016'da %55'ten %60'a yükseldi ancak 1.523 adet uçak siparişinde (%29) hangi motorun seçileceği belirlenmemişti. Ocak ayından Ağustos 2017'nin başına kadar 39 adet PW1100G motora karşı 396 CFM LEAP motor seçildi. PW1100G güvenilirlik sorunlarına bir örnek olarak, LEAP ile çalışan A320neo'ların %9'u Temmuz 2017'de en az bir hafta boyunca hizmet dışı kalırken, PW1100G kullananlarda ise bu oran %46 idi.

Boeing 737 MAX LEAP-1B, Mayıs 2017'de Malindo Air ile günlük 8 saatlik çalışmayla hizmetine başlarken, A320neo LEAP-1A Temmuz ayı itibarıyla günde 10 saati aştı. Safran, muhtemelen 30 motorun montajı sırasında LEAP-1B düşük basınçlı türbin disklerinde bir üretim hatası keşfetti ve CFM, uçuş testi ve müşteriye teslimat kesintilerini en aza indirmek için çalışmakta.

Ekim 2017'nin başlarında, bir uçuş sırasında egzoz gazı sıcaklığında bir değişiklik fark edildi ve boroskop incelemesinde HP türbinindeki CMC örtüsü kaplamasının pul pul dökülerek bir sızıntı boşluğu yarattığı görüldü: Hizmette olan sekiz motorun kaplamalarının değiştirildiği belirtildi. Safran, potansiyel olarak LEAP-1B'ler de dahil olmak üzere hizmetteki motorların sorunlarını gidermek için 50 milyon € (58 milyon $) harcadı. 40 adet LEAP-1A değiştirildi ve parçanın hizmetteki 500'den fazla motorda değiştirilmesi gerekirken, sevkiyatlar programın 4 hafta gerisinde kaldı. Kalıcı CMC çevresel bariyer kaplama düzeltmesinin teslimatları Haziran ayında başladı.

26 Mart 2019'da, Boeing 737 MAX' lerin yere indirilmesi nedeniyle, Southwest Airlines'ın 8701 (737 MAX 8) sefer sayılı uçuşu Orlando Uluslararası Havaalanı'ndan yolcusuz bir nakil uçuşu için havalandı, ancak kısa süre sonra motorlardan birindeki sorundan dolayı aynı havaalanına iniş yaptı. Southwest daha sonra 12 LEAP motorunu denetledi ve diğer iki havayolu da motorlarını denetledi. CFM, kurum bağlaması nedeniyle yakıt memelerinin daha sık değiştirilmesini önerdi.

Aralık 2021 itibarıyla CFM, dar gövdeli uçak pazarında %72'lik bir paya sahip oldu.

## Uygulamalar


File:Airbus_A320neo_CFM_LEAP_nacelle.jpg|bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Airbus_A320neo_CFM_LEAP_nacelle.jpg|Airbus A320neo ailesine montajlanan LEAP-1A
File:Boeing_737-9_MAX_CFM_LEAP-1B_PAS.jpg|bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Boeing_737-9_MAX_CFM_LEAP-1B_PAS.jpg|Boeing 737 MAX'e montajlanan LEAP-1B
File:B-919A@PEK_(20221226151724).jpg|bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:B-919A@PEK_(20221226151724).jpg|LEAP-1C, Çin malı Comac C919'a özel bir motor seçeneğidir.


## Özellikler

## Ayrıca bakınız

## Not listesi

## Kaynakça

## Dış Bağlantılar

* CFM LEAP internet sitesi
* CFM Yeni LEAP-X Motorunu Tanıttı
* Uçak üreticileri daha temiz motorlara geçiyor