Eberhard Zangger

**Eberhard Zangger** (1958 yılında Batı Almanya'nın Kamen kentinde doğdu), Doğu Akdeniz'in tarihöncesi kültürlerini araştırmak için doğa ve sosyal bilim metodolojilerini birleştirmesiyle tanınan Alman-İsviçreli bir jeolog, arkeolog ve antropologdur. 2014 yılında Batı Anadolu'nun Tunç Çağı kültürlerine yönelik araştırmaları teşvik etmek amacıyla kurulan uluslararası kâr amacı gütmeyen bir vakıf olan Luvi Çalışmaları Vakfı'nın kurucusu ve başkanıdır.

## Yaşamı ve Eğitimi
1974'ten 1976'ya kadar Eberhard Zangger, Frankfurt am Main'daki Senckenberg Doğa Tarihi Müzesi'nde iki yıllık bir teknik asistan eğitimiyle kariyerine başladı. Ardından 1976-1978 yılları arasında Bochum'daki Preparator School'da jeolojik hazırlıkçı olarak iki yıl daha eğitim aldı. Bu süreçte, Bochum'daki Alman Madencilik Müzesi'nde iki yıl çalışarak hava kirliliğinin sanat ve kültürel anıtlar üzerindeki etkileri üzerine araştırmalara katkıda bulundu.

Zangger, Kiel Üniversitesi'nde jeoloji ve paleontoloji okudu ve Alman Akademik Burs Vakfı'ndan Ulusal, Yurtdışı ve Doktora Bursu aldı. 1988 yılında Stanford Üniversitesi'nde “Argos Ovası’nın (Yunanistan) Peyzaj Evrimi: Paleoekoloji, Holosen Çökelme Tarihi ve Kıyı Değişimi” başlıklı teziyle doktorasını tamamladı.****

Doktorasını tamamladıktan sonra, 1988-1991 yılları arasında Cambridge Üniversitesi Yer Bilimleri Bölümü'nde Küresel Okyanus Akışı Ortak Çalışması'nda (Joint Global Ocean Flux Study) kıdemli araştırma görevlisi olarak çalıştı ve küresel çevresel değişim üzerine yoğunlaştı. Daha sonra, 2020-2024 yılları arasında Harvard Üniversitesi'nde Antropoloji ve Arkeoloji alanında Uzmanlık Çalışmaları alanında Liberal Sanatlar Yüksek Lisansı (ALM) yaptı.

## Jeoarkeoloji
Eberhard Zangger'in araştırmaları, insan kültürü ile doğal çevresi arasındaki dinamik etkileşimlere odaklanmaktadır. 1982 yılından itibaren jeoarkeoloji alanında aktif olarak yer almış ve şu keşifler ile araştırma projelerine katkıda bulunmuştur:

* Neolitik Orta Yunanistan’daki Dimini bölgesinin tarih öncesi kıyı şeridinin yeniden inşası.
* Argos Ovası'ndaki Lerna Gölü'nün genişletilmesi.
* Tiryns'teki Miken dönemi nehir saptırmalarının tarihlendirilmesi ve işlevinin belirlenmesi.
* Tiryns'in alt şehir kısmının genişlemesi ve Asine'nin ada karakteri.
* Pylos'taki Nestor Sarayı'nın yapay limanı ve yenilikçi bir temiz su devirdaim mekanizması.
* Orta Girit'teki Minoan Monastiraki'de insan yapımı bir baraj ve rezervuarın inşası.

Zangger'in araştırmaları, neredeyse tüm Miken sitadelilerinin barajlar, rezervuarlar, nehir saptırmaları ve yapay limanlar gibi gelişmiş hidrolik altyapıya sahip olduğunu göstermiştir. Yaygın teorilere karşı çıkan Zangger, doğal afetlerin kültürel değişimlerin temel nedeni olarak genellikle abartıldığını savunmaktadır. Örneğin, MÖ 17. yüzyılda gerçekleşen Santorini yanardağ patlamasının bir kaldera çökmesine neden olmadığına ve dolayısıyla bir tsunamiyi tetikleyemeyeceğine dair kanıtlar sunmuştur.

Zangger, arkeolojik araştırmalara doğa bilimlerinin daha fazla entegre edilmesi gerektiğini savunmakta ve antik toplumları daha iyi anlamak için şehir planlaması ve hidrolik mühendisliğin incelenmesinin önemini vurgulamaktadır.

### Luvi Kültürü
Eberhard Zangger'in araştırmaları, MÖ 1200 civarında Doğu Akdeniz'deki medeniyetlerin çöküşünü açıklamaya odaklanmaktadır. Bu çöküşü, Hitit kaynaklarında adı geçen Arzawa, Mira, Wilusa, Lukka ve Seha Nehri Ülkesi gibi Batı Anadolu'daki küçük devletlerin etkisine bağlamaktadır. Zangger, Yunanistan'daki Miken krallıkları ile Orta Anadolu'daki Hitit Krallığı arasında yer alan bu bölgeyi tanımlamak için “Luvi kültürü” terimini ortaya atmıştır.

1992'den beri Zangger, Batı Anadolu'daki küçük devletlerin, Geç Tunç Çağı'nda Miken krallıkları kadar ekonomik açıdan güçlü olduğunu savunmaktadır. Ayrıca, bu ağırlıklı olarak Luvice konuşan ve yazan devletlerin, Asya Minör'deki Hitit egemenliğine karşı geçici bir askeri koalisyon yoluyla önemli bir tehdit oluşturabileceğini ileri sürmektedir.

Nisan 2014'te Zangger, Batı Anadolu'nun milattan önce ikinci binyılını araştırmak ve bu döneme ilişkin bilgileri yaymak amacıyla uluslararası kâr amacı gütmeyen bir vakıf olan Luvi Çalışmaları Vakfı'nı (Luwian Studies) kurdu. Zürih Kantonu ticaret siciline göre, vakfın yönetim kurulunda Ivo Hajnal, Jorrit Kelder, Jörg Mull, Matthias Oertle ve Jeffrey Spier yer almaktadır.

Mayıs 2016'da vakıf, halkın ve akademisyenlerin katılımını artırmayı amaçlayan Almanca, İngilizce ve Türkçe olarak üç dilli bir web sitesi başlattı. Aynı zamanda Zangger, bölgenin kültürel ve ekonomik katkılarını geniş bir kitleye tanıtmayı amaçlayan Luvi Uygarlığı: Ege'nin Bronz Çağındaki Eksik Halka (The Luwian Civilization: The Missing Link in the Aegean Bronze Age) adlı eserini yayımladı.

2022 yılında vakıf, Avrupa Arkeologlar Birliği'nin 2019'daki yıllık konferansı sırasında gerçekleştirilen oturumlara ait kapsamlı bir bildiri kitabı yayımladı.

Kasım 2024'te Luwian Studies, Luvi kültürüyle ilişkilendirilen 483 bilinen yerleşim alanını belgeleyen yenilikçi bir veri tabanı yönetim sistemini web sitesinde kullanıma sundu. Bu araç, yerleşimlerin ayrıntılı bilimsel analizine olanak tanımakta ve bölgenin Tunç Çağı araştırmalarındaki merkezi önemini vurgulamaktadır.

### Truva ve Atlantis
1992 yılında Eberhard Zangger, Platon'un Atlantis anlatısının Truva Savaşı'nın bir Mısır yorumu üzerine şekillenmiş olabileceğini öne sürdü. Bu tez, Miken uygarlığı ile Platon'un Atlantis'te savaşan uygarlığa dair tanımlamaları arasındaki birçok paralellikten yola çıkmaktadır. Zangger, Truva Savaşı'nın hatırasını, Yunanistan ile Atlantis arasındaki çatışmaya benzetmiş ve modern taşkın ovalarında yapay limanlar ile su yönetim sistemlerine dair kalıntılar tespit etmiştir.

1993 yılında Oxford Journal of Archaeology dergisinde yayımlanan bir makalede, Zangger, Platon'un Atlantis tasviri ile Truva'ya ilişkin antik anlatılar arasındaki benzerlikleri detaylı bir şekilde listeleyerek Atlantis hikâyesinin tarihsel önemi üzerine yeni bakış açıları sundu.

Zangger'in modeli, özellikle arkeolojik peyzaj üzerine yoğunlaşan tarihöncesi uzmanları arasında başlangıçta ilgi gördü, çünkü açıklanamayan buluntulara spekülatif unsurlar eklemeden açıklamalar getiriyordu. Ancak, Platon'un metnine yönelik tarihsel bir yorum getiren bu yaklaşım, klasik filologlar tarafından büyük ölçüde reddedildi. Bu eleştirilere rağmen, Zangger'in çalışmaları, Atlantis ile Truva arasında savaşlara ilişkin paralellikleri apaçık olarak tanımlayan Yunan araştırmacı Marcelle Laplace'ın görüşleriyle örtüşmektedir.

1998 yılında Zangger, Hannover'daki Alman Jeobilim ve Doğal Kaynaklar Federal Enstitüsü ile iş birliği yaparak, Truva ovasında yerleşim katmanları ve yapay liman havzalarını belirlemek için bir hava jeofizik araştırması önerdi. Ancak, Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı bu projeye izin vermedi. 2017 yılında Zangger, Anadolu'daki tarihöncesi arkeolojinin öncüleri üzerine bir kitap yayımlayarak, Truva'nın kazı başkanı Manfred Korfmann'ın bu önerilen araştırmayı nasıl engellediğini detaylı bir şekilde anlattı.

1999 sonbaharında Zangger, kurumsal iletişim ve halkla ilişkiler alanında uzmanlaşmış bir iş danışmanı oldu. 2002 yılında Zürih'te şu anda science communications GmbH olarak adlandırılan bir içerik üretim ajansı kurdu.

### Odesa
Eberhard Zangger, *The Flood from Heaven* (1992) adlı kitabında Homeros'un Odesa destanına yeni bir yorum getirerek Geç Tunç Çağı ve Miken uygarlığının çöküşü ile olan bağlantılarını inceledi. Zangger, Odysseus'un yolculuğunun yalnızca mitolojik bir hikâye değil, aynı zamanda Truva'nın yıkımından önceki görkemine dair metaforik bir geri dönüş olduğunu savundu. Halihazırda, 17. yüzyıldan itibaren bilim insanları, Homeros'un Phaeacianlar'ın yaşadığı Scheria'yı tasvirinin Platon'un Atlantis'ine çarpıcı paralellikler taşıdığını fark etmişlerdir. Zangger'e göre, Odysseus, kurnazlıkla girdiği ve yıktığı Truva'nın görkemini tecrübe etmek için Scheria'ya uğramak zorundadır. Bu analiz, savaşın anlamsızlığını, Odysseus'un Truva Savaşı'na dair düşüncelerinde ve ardından gelen toplumsal çöküşte yankılanan bir tema olarak vurgulamaktadır. Zangger, anlatının aristokratik anarşiyi ve Geç Helladik IIIC Yunanistan'ındaki (yaklaşık MÖ 1170) daha geniş toplumsal kaosu eleştiren bir mesaj içerdiğini öne sürmektedir.

### Deniz Halkları
Eberhard Zangger, MÖ 1200 civarında Tunç Çağı medeniyetlerinin çöküşünde Deniz Halklarının rolüne dair geleneksel açıklamalara meydan okuyan bir hipotez öne sürdü. Bazı teoriler bu çöküşü depremler veya iklim değişikliği gibi doğal afetlere bağlarken, Zangger, Batı Anadolu'daki küçük Luvi devletleri ile Hitit Krallığı arasında yaşanan askeri bir çatışmanın temel neden olduğunu savunmaktadır. Zangger'e göre bu çatışma, Arzawa ve Truva gibi Luvi devletlerinin bir donanma kullanarak Kıbrıs'ı Hitit kontrolünden kurtarmak için birleşmesiyle başlamıştır.

Zangger'in The *Flood from Heaven* ve *Ein neuer Kampf um Troia* adlı kitaplarına ilişkin Journal of *Field Archaeology* dergisinde yapılan bir değerlendirmede, Florida Eyalet Üniversitesi'nden Amerikalı tarihöncesi uzmanı Daniel Pullen, Zangger'in yaklaşımını övdü. Pullen, Zangger'in “Bilimsel metodolojinin titizliklerini, Doğu Akdeniz’de Tunç Çağı’nın sonunu açıklamak için uyguladığını” belirtti.

## James Mellaart’ın Mirası
Haziran 2017'de Eberhard Zangger, Britanyalı tarihöncesi uzmanı James Mellaart'ın mirasından yayımlanmamış belgeler aldı. Mellaart tarafından özellikle önemli olarak tanımlanan bu materyal, iki ana belge grubundan oluşuyordu. İlki, Mellaart tarafından çizilmiş ve MÖ 1180 civarına tarihlenen bir Luvi hiyeroglifi yazıtının çizimiydi. Orijinal yazıt, 1878 yılında Türkiye'nin batısında Afyonkarahisar'ın 34 kilometre kuzeyindeki Beyköy köyünde kireçtaşı levhalar üzerinde bulunmuştu. Mellaart'ın notlarında ayrıca aynı zamanda Beyköy'de bulunan ve Akad çivi yazısıyla yazılmış Hitit metinlerinin yer aldığı bronz tabletlerden bahsediliyordu (sözde “Beyköy Metni”). Bu metinlerin, Batı Anadolu'daki yöneticilerin bakış açısından Tunç Çağı boyunca yaşanan siyasi olayları detaylandırdığı iddia ediliyordu. Ancak, Mellaart'ın mirasında bu çivi yazılı tabletlerin yalnızca daktilo edilmiş İngilizce çevirileri yer almakta, orijinal yazıtların kendisi bulunmamaktaydı.

Aralık 2017'de Zangger ve Hollandalı dilbilimci Fred Woudhuizen, Luvi hiyeroglifi yazıtların çizimlerini Talanta adlı Hollanda arkeoloji dergisinde yayımladı ve bu yazıtları HL Beyköy 2 olarak adlandırdı. 2018'in başlarında Zangger, Mellaart'ın Kuzey Londra'daki evindeki eski çalışma odasına erişim sağlayarak materyallerin özgünlüğünü araştırdı. Mellaart'ın oğlu Alan ile birlikte mirasın detaylı bir incelemesini gerçekleştirdi. Araştırma, Mellaart'ın sözde çivi yazılı metinlerin daktilo edilmiş “çevirilerini” tamamen uydurduğunu ortaya çıkardı. Bunun sonucunda Zangger, kendisini Mellaart'tan resmen ayırdı ve onu açıkça belge sahteciliğiyle suçladı.

Zangger ile birlikte HL Beyköy 2 olarak adlandırılan Luvi hiyeroglifi yazıtını düzenlemiş olan Fred Woudhuizen, materyalin özellikle bu parçasının Mellaart tarafından uydurulmadığını ve her şeye rağmen özgün olduğunu savunmuştur. Akademik topluluk, Mellaart'ın mirasına ilişkin bulguların meşruiyeti konusunda hâlâ ikiye bölünmüş durumdadır.

## Arkeoastronomi
Haziran 2019'da Eberhard Zangger, Basel Üniversitesi'nden arkeolog ve astronom Rita Gautschy ile iş birliği yaparak Ḫattuša'daki Hitit kaya tapınağı Yazılıkaya'ya dair çığır açan bir yorum yayımladı. Bu çalışmada, A Odası'ndaki kaya kabartmaları dizisinin bir ay-güneş takvimi olarak işlev gördüğünü ve göksel olayları işaretlemek ve zaman ölçmek için kullanıldığını öne sürdüler.

2021 yılında Zangger ve Gautschy, astronom E. C. Krupp ve antik tarihçi Serkan Demirel'in katılımıyla bu hipotezi genişleten bir makale yayımladı. Yazılıkaya'nın, evrenin dört sabit ufkunu—yeraltı dünyası, yeryüzü, gökyüzü ve kutup bölgesindeki yıldızların bulunduğu semavi alan—sembolik olarak temsil ettiğini savundular. Analizlerine göre, tapınak astronomik anlayışı dini uygulamalarla birleştiren bir alan olarak tasarlanmıştır.

## Sosyal Faaliyetler
Alman yazar Gisbert Haefs, 1997 tarihli Troja adlı romanında “Tsanghar” adında bir karaktere yer vererek Eberhard Zangger'e edebi bir gönderme yapmıştır. Roman, Truva-Atlantis teorisinden esinlenmiştir.

Zangger, edebi ajan John Brockman'ın önde gelen düşünürlerden oluşan Edge.org çevresine katılan ilk Alman üye olmuştur.

2005 yılından itibaren Zangger, Nobel ödüllü Manfred Eigen tarafından 1966 yılında kurulan Klosters'taki Biyofiziksel Kimya, Moleküler Biyoloji ve Hücre Fonksiyonlarının Sibernetiği üzerine Kış Semineri'nde davetli konuşmalar yapmaktadır.

Otuz yıl boyunca Alman dergisi Der Spiegel, Zangger'in çalışmalarını on önemli makalede ele almış, bunlar arasında bir kapak konusu (53/1998) da yer almıştır.

Eberhard Zangger, Alman Akademik Burs Vakfı'ndan burslar almış ve Harvard Üniversitesi'nde Dean's Prize for Outstanding ALM Thesis ve ALM Dean's List for Academic Achievement gibi akademik başarı ödülleri kazanmıştır.

## Makale ve Kitapları
* *The Landscape Evolution of the Argive Plain (Greece). Paleo-Ecology, Holocene Depositional History and Coastline Changes.* Stanford University'de doktora tezi, University Microfilm International, Ann Arbor, Michigan 1988.
* *Prehistoric Coastal Environments in Greece: The Vanished Landscapes of Dimini Bay and Lake Lerna.* İçinde: *Journal of Field Archaeology* 18 (1): 1-15. 1991.
* *Geoarchaeology of the Argolid.* İçinde: *Argolid*, cilt 2. Ed: German Archaeological Institute, Berlin 1993. Gebrüder Mann Verlag, 149 sayfa, 1993 ISBN 3-7861-1700-4
* *The Island of Asine: A paleogeographic reconstruction.* İçinde: *Opuscula Atheniensa* XX.15: 221-239. 1994
* Zangger, Eberhard; Michael Timpson, Sergei Yazvenko, Falko Kuhnke ve Jost Knauss: *The Pylos Regional Archaeological Project; Landscape Evolution and Site Preservation.* İçinde: *Hesperia* 66 (4): 549-641. 1997
* Athanassas, Constantin ve diğerleri: *Exploring Paelogreographic Conditions at Two Paleolithic Sites in Navarino, Southwest Greece, Dated by Optically Stimulated Luminescence.* İçinde: *Geoarchaeology* 27: 237-258. 2012
* *Plato’s Atlantis Account: A distorted recollection of the Trojan War.* İçinde: *Oxford Journal of Archaeology* 18 (1): 77-87. 1993
* *The Flood from Heaven – Deciphering the Atlantis Legend.* Sidgwick & Jackson, Londra; 256 sayfa 1992 ISBN 0-283-06084 0
* *Ein neuer Kampf um Troia – Archäologie in der Krise.* Droemer Verlag. Munich, 352 sayfa 1994 ISBN 3-426-26682-2 ( Weidenfeld & Nicolson, London 2001 ISBN 0-297-64389-4)
* Zangger, Eberhard, Michael Timpson, Sergei Yazvenko ve Horst Leiermann: *Searching for the Ports of Troy.* İçinde: *Environmental Reconstruction in Mediterranean Landscape*, ISBN 978-1-900188-63-0
* *Some Open Questions About the Plain of Troia.* İçinde: *Troia and the Troad – Scientific Approaches.* Springer, Berlin, 317-324. 2003 ISBN 3-540-43711-8
* Zangger, Eberhard ve Serdal Mutlu: *Troia’daki Yapay Limanlar ve su Mühendisliğı: Bir JeoArkeolojik Çalışma Hipotezi.* İçinde: *Olba – Mersin Üniversitesi Kilikia Arkeolojisini Araştırma Merkezi* yayınları 23, 2015.

## Kaynakça