III. Ferdinand (Kastilya kralı)

**III. Ferdinand** (; 1199/1201 – 30 Mayıs 1252), **Aziz** (*el Santo*) olarak da bilinir, 1217'den itibaren Kastilya Kralı, 1230'dan itibaren León Kralı ve 1231'den itibaren Galiçya Kralı olarak hüküm sürmüştür. León Kralı IX. Alfonso ile Kastilyalı Berengaria'nın oğluydu. İkinci evliliği aracılığıyla aynı zamanda Aumale Kontu unvanını da taşımıştır. III. Ferdinand, Kastilya'nın en başarılı krallarından biriydi; sadece Kastilya ve León taçlarının kalıcı birliğini sağlamakla kalmamış, aynı zamanda Muvahhidler halifeliğinin Las Navas de Tolosa Muharebesi'ndeki yenilgisinin ardından İslami yönetimin kargaşa içinde olduğu Guadalquivir Vadisi'nde güneye doğru o zamana kadarki en geniş kapsamlı toprak genişletme seferini yönetmiştir. İslam Halifeliği'ne karşı kazandığı tekrarlanan ve kesin zaferler, Papa IX. Gregorius tarafından kendisine verilen ve 'Mesih'in Şampiyonu' anlamına gelen **Athleta Christi** unvanını almasını sağlamıştır.

Ferdinand, askeri ve diplomatik çabalarla İber Yarımadası'nın güneyindeki Guadalquivir nehri vadisini ilhak ederek Kastilya'nın hakimiyet alanını büyük ölçüde genişletti ve sonraki iki yüzyıl boyunca Kastilya devletinin sınırlarını belirledi. Fethedilen yeni topraklar arasında Baeza, Úbeda, Jaén, Kurtuba (Córdoba) ve Sevilla gibi önemli şehirler bulunuyordu. Bu bölgeler Repartimiento'ya (toprakların yeniden dağıtımı) tabi tutuldu, kendilerine yeni bir genel ferman verildi ve takip eden yıllarda yeniden iskan edildi.

Ferdinand, 1671 yılında Papa X. Clemens tarafından aziz ilan edildi. Filipinler'deki San Fernando, Pampanga ve San Fernando, La Union şehirleri; Ilagan Piskoposluğu ve Paco, Manila'daki San Fernando de Dilao Kilisesi gibi yerlere ve Amerika Birleşik Devletleri'nde, Kaliforniya'daki San Fernando Şehri, San Fernando Vadisi ile Teksas'taki San Antonio'da bulunan San Fernando Katedrali'ne onun onuruna bu ad verilmiştir.

## Hayatı
Ferdinand'ın kesin doğum tarihi belirsizdir. Doğum tarihinin 1199 hatta 1198 gibi erken bir tarihte olduğu öne sürülmüştür, ancak daha güncel araştırmacılar genellikle Ferdinand'ın doğumunu 1201 yazına tarihlendirmektedir. Ferdinand, Valparaíso Manastırı'nda (günümüzde Zamora iline bağlı Peleas de Arriba) doğmuştur.

León Kralı IX. Alfonso ile ikinci eşi Kastilyalı Berengaria'nın oğlu olan Ferdinand'ın soyu, her iki taraftan da VII. Alfonso'ya dayanıyordu; baba tarafından dedesi II. Ferdinand ve anne tarafından büyük dedesi III. Sancho, VII. Alfonso'un krallığının kendi aralarında bölündüğü oğullarıydı. Ferdinand'ın diğer soylu ataları arasında babaannesi Portekizli Urraca ve anneannesi, İngiltere Kralı II. Henry ile Akitanyalı Eleanor'un kızı olan İngiltereli Eleanor da bulunmaktaydı.

Ferdinand'ın ebeveynlerinin evliliği, 1204 yılında Papa III. Innocentius'un emriyle kan bağı yakınlığı nedeniyle feshedildi, ancak çocukların meşruiyeti tanındı. Bunun üzerine Berengaria, Ferdinand da dahil olmak üzere çocuklarını babası Kral VIII. Alfonso'nun sarayına götürdü. 1217'de küçük erkek kardeşi I. Henry öldü ve Berengaria, veliahtı olan oğlu Ferdinand ile birlikte Kastilya tahtına geçti, ancak kısa süre sonra tacı oğluna devretti.

León Kralı Alfonso, kandırıldığını düşündü ve genç kral, saltanatına babasına ve Kastilyalı soylulardan oluşan bir hiziplere karşı savaş açarak başlamak zorunda kaldı. Onun ve annesinin yetenekleri, León kralı ve Kastilyalı müttefiklerine karşı üstün geldi. Berengaria, savaşları yürütme ve hatta eş seçimi (Svabyalı Elisabeth) gibi konularda tavsiyelerine uyan Ferdinand üzerinde kilit bir etkiye sahip olmaya devam etti.

### Kastilya ve León'un Birleşmesi
Ferdinand'ın babası 1230'da öldüğünde, vasiyeti uyarınca krallığı, Portekizli Teresa ile olan ilk evliliğinden doğan büyük kızları Sancha ve Dulce'ye bıraktı. Ancak Ferdinand vasiyete itiraz etti ve mirası kendisi için talep etti. Nihayetinde, müzakereleri esas olarak anneleri Berengaria ve Teresa arasında yürütülen bir anlaşmaya varıldı. Bu anlaşma sonucunda ortaya çıkan Benavente Antlaşması, 11 Aralık 1230'da imzalandı. Bu antlaşmayla Ferdinand, üvey kız kardeşleri Sancha ve Dulce'ye önemli miktarda nakit ve toprak tazminatı ödemesi karşılığında León Krallığı'nı aldı. Böylece Ferdinand, VII. Alfonso'nun 1157'deki ölümünden bu yana her iki krallığın da ilk hükümdarı oldu.

Saltanatının başlarında Ferdinand, Lara Hanedanı'nın bir isyanıyla mücadele etmek zorunda kaldı.

### Endülüs'ün Yeniden Fethi
1212'deki Las Navas de Tolosa Muharebesi'nin İspanya'daki Muvahhidler'in ilerleyişini durdurmasından beri, yapılan bir dizi ateşkes Kastilya ile Endülüs'teki Muvahhid topraklarını aşağı yukarı barış içinde tutmuştu. Ancak, 1224'te II. Yusuf'un ölümünün ardından Muvahhid Halifeliği'nde yaşanan veraset krizi, III. Ferdinand'a müdahale fırsatı tanıdı. Endülüs merkezli taht talibi Abdallah el-Adil, oradaki rakibiyle taht mücadelesine girişmek için Muvahhid ordusunun ve silahlarının büyük bir kısmını Cebelitarık Boğazı üzerinden Fas'a kaydırmaya başladı ve bu durum Endülüs'ü görece savunmasız bıraktı. El-Adil'in isyankar kuzeni Abdullah el-Beyyâsî (Baezalı), gaspçıya karşı III. Ferdinand'dan askeri yardım istedi. 1225 yılında bir Kastilya ordusu, el-Beyyâsî'ye bir seferde eşlik ederek Jaén ve Vega de Granada bölgelerini yağmaladı ve yıl bitmeden el-Beyyâsî'yi Kurtuba'ya (Córdoba) başarıyla yerleştirdi. Buna karşılık el-Beyyâsî, Ferdinand'a Baños de la Encina, Salvatierra (Ciudad Real yakınlarındaki eski Calatrava Tarikatı kalesi) ve Capilla (sonuncusunun kuşatmayla alınması gerekmişti) gibi stratejik sınır kalelerini verdi. Kısa bir süre sonra el-Beyyâsî, Kurtuba'da bir halk ayaklanması sonucu reddedilip öldürüldüğünde, Kastilyalılar onun Andújar, Baeza ve Martos'taki topraklarını ellerinde tutmaya devam ettiler.

Ancak Muvahhid Halifeliği'ndeki kriz çözümsüzlüğünü korudu. 1228'de yeni bir Muvahhid taht talibi olan Idris al-Ma'mun, İspanya'yı terk etmeye karar verdi ve geriye kalan son Muvahhid güçleriyle birlikte Fas'a doğru yola çıktı. Endülüs, yalnızca Muhammad ibn Yusuf ibn Hud el-Cüzâmî tarafından gevşek bir şekilde yönetilen yerel güç sahiplerinin elinde parçalanmış bir halde bırakıldı. Fırsatı gören kuzeydeki Hristiyan krallar – Kastilya Kralı III. Ferdinand, León Kralı IX. Alfonso, Aragon Kralı I. James ve Portekiz Kralı II. Sancho – derhal Endülüs üzerine, neredeyse her yıl tekrarlanan bir dizi akın başlattı. Büyük çaplı muharebeler yaşanmadı – İbn Hud'un derme çatma Endülüs ordusu, 1230'da Alange'de León güçlerini durdurmaya çalışırken daha en başında imha edildi. Hristiyan orduları, güneyde savaş alanında neredeyse hiçbir direnişle karşılaşmadan ilerledi. Münferit Endülüs şehirleri, Fas'tan veya başka bir yerden kurtulma umudu olmaksızın, kendi başlarına direnmeye veya teslimiyetlerini müzakere etmeye terk edildi.

1228'den 1248'e kadar olan yirmi yıl, Reconquista'nın o zamana kadarki en büyük ilerlemesine tanıklık etti. Bu büyük fetih dalgasında, Endülüs'ün eski büyük kalelerinin çoğu birbiri ardına düştü. Ganimetlerden aslan payını III. Ferdinand aldı: (León güçlerinin eline geçmiş olan) Badajoz ve Mérida'yı 1230'da Ferdinand miras olarak devraldı; ardından kendi çabalarıyla 1231'de Cazorla'yı, 1233'te Úbeda'yı, 1236'da eski Emevi başkenti Kurtuba'yı (Córdoba), 1238'de Niebla ve Huelva'yı, 1240'ta Écija ve Lucena'yı, 1243'te (ünlü 'Alcaraz Paktı' ile) Orihuela ve Murcia'yı, 1244'te Arjona, Mula ve Lorca'yı, 1245'te Cartagena'yı, 1246'da Jaén'i, 1248'de Alicante'yi fethetti ve son olarak 22 Aralık 1248'de III. Ferdinand, Endülüs şehirlerinin en büyüğü olan Sevilla'ya bir fatih olarak girdi. Bu yirmi yıllık saldırının sonunda, geriye yalnızca arta kalan bir Endülüs devleti olan Gırnata Emirliği fethedilmemiş olarak kalmıştı (buna rağmen III. Ferdinand, 1238'de Gırnata'yı vergiye bağlamayı başarmıştı).

Ferdinand, fetihlerinden bazılarını doğrudan Kastilya Tacı'na ilhak etti; diğerleri ise (örneğin Alicante, Niebla, Murcia) başlangıçta Müslüman valilerin yönetimi altında vasal devletler olarak kabul edilip organize edildi, ancak bu devletler de yüzyılın sonundan önce kalıcı olarak işgal edilip Kastilya'ya katıldı (1262'de Niebla, 1264'te Murcia, 1266'da Alicante). Bu vasal devletlerin dışında, yeni Müslüman tebaa üzerinde Hristiyan yönetimi ağır olabiliyordu. Kastilya'nın fetihlerinin kapsamı, zaman zaman diğer fatihlerin ilgi alanlarını da ihlal ediyordu. Bu nedenle, III. Ferdinand bu süreçte çatışmayı önlemek için diğer Hristiyan krallarla dikkatli bir şekilde müzakere etmeye özen gösterdi; örneğin, Aragon Kralı I. James ile Murcia sınırını belirleyen Almizra Antlaşması (26 Mart 1244) gibi.

Ferdinand, fethedilen toprakları Şövalyeler, Kilise ve kendilerine büyük latifundialar (geniş toprak mülkleri) bağışladığı soylular arasında paylaştırdı. Kurtuba'yı aldığında, *Liber Iudiciorum*un şehir halkı tarafından benimsenmesini ve uygulanmasını emretti ve hatalı bir şekilde de olsa bu eserin Kastilyacaya çevrilmesini sağladı.

Kurtuba'nın fethi, iyi planlanmış ve uygulanmış bir sürecin sonucuydu. Bu süreçte şehrin bazı kısımları (Ajarquía), ilk olarak Ferdinand'ın o sırada henüz hakimiyeti altına almadığı, kuzeydeki Sierra Morena'nın bağımsız almogavarlarının eline geçti. Ferdinand, kraliyet ordusuyla ancak 1236 yılında, şehrin dini ve idari merkezi olan Medina'yı almak üzere şehre ulaştı. Ferdinand, fethedilen toprakları paylaştırmak için bir *partidores* (paylaştırıcılar) konseyi kurdu ve 1237 ile 1244 yılları arasında geniş araziler özel şahıslar, kraliyet ailesi üyeleri ve Kilise arasında paylaştırıldı. 10 Mart 1241'de Ferdinand, Kurtuba vilayetinin sınırlarını belirlemek üzere yedi ileri karakol kurdu. Kurtuba'yı fethinin ardından Papa IX. Gregorius, Ferdinand'ı bir "athleta Christi" (Mesih'in şampiyonu) olarak ilan etti ve Kastilya ile León'daki piskoposlara üç yıl boyunca kendisine yıllık 20.000 altın vermelerini emretti.

## İç politika
İç politikada Ferdinand, Salamanca Üniversitesi'ni güçlendirdi ve mevcut Burgos Katedrali'ni inşa ettirdi. Kilise'deki en yeni akım olan dilenci tarikatların hamisiydi. O zamana kadar Reconquista'da Benedikten keşişleri ve ardından Sistersiyenler ile Kluniler önemli bir rol oynamışken, Ferdinand Endülüs'ün her yerinde Dominiken, Fransisken, Trinitarian ve Mercedarian Tarikatlarına bağlı rahipler için manastırlar kurarak o bölgenin gelecekteki dini karakterini belirledi. Ferdinand'ın ayrıca Endülüs'teki convivencia (bir arada yaşama kültürü) ortamını sürdürdüğü kabul edilir. Kendisi de Fransisken Üçüncü Tarikatı'na katılmıştır ve bu tarikatta saygıyla anılır.

Tebasını vergilendirme yoluyla aşırı yük altına sokmamaya özen gösterdi, zira kendi deyişiyle, tek bir yoksul kadının bedduasından bütün bir Sarazen ordusundan daha fazla korkardı.

## Death

III. Ferdinand, saltanatına tartışmalı bir Kastilya kralı olarak başlamıştı. Öldüğünde ise oğlu ve vârisi X. Alfonso'ya devasa ölçüde genişlemiş bir krallık bırakmıştı. III. Ferdinand tarafından kurulan yeni Kastilya devletinin sınırları, 15. yüzyılın sonlarına kadar neredeyse hiç değişmeden kaldı. Biyografi yazarı Rahibe María del Carmen Fernández de Castro Cabeza, Ferdinand'ın ölüm döşeğindeyken oğluna şöyle dediğini belirtir: "Toprak bakımından zengin ve Hristiyan alemindeki diğer tüm krallardan daha fazla iyi vasala sahip olacaksın."

Ferdinand'ın ölümü, 1251 kışında yakalandığı bir ödem hastalığına bağlandı. 30 Mayıs 1252'de vefat etti ve oğlu X. Alfonso tarafından Sevilla Katedrali'ne defnedildi. Cenaze töreni 1 Haziran 1252'de katedralde, Segovia Piskoposu Remondo tarafından yönetildi. Şehirde, yaslarını bildirmek için gelmiş olan kraliyet vasalları, piskoposlar, başrahipler ve krallığın zengin adamları bulunuyordu. Mezar taşına dört dilde yazıtlar yazılmıştır: Arapça, İbranice, Latince ve Kastilyacanın erken bir versiyonu.

671 yılında Papa X. Clemens tarafından Aziz Ferdinand olarak aziz ilan edildi. Günümüzde, Aziz Ferdinand'ın çürümemiş bedeni, krala layık altın ve kristal bir tabut içinde muhafaza edildiği Sevilla Katedrali'nde hala görülebilmektedir. Kralların Bakiresi (Virgin of the Kings) heykelinin altında yatan naaşının başında altın tacı hala durmaktadır. İspanyol İmparatorluğu genelinde onun onuruna San Fernando adını taşıyan birçok yer kurulmuştur. Temsili sureti, tahta çıkışı, kılıcı ve küresi, Sevilla Fútbol Club'ın armasında tasvir edilmiştir.

Bir kral olarak gücünün sembolü, kılıcı Lobera idi.

## Hâmiliği

Aziz Ferdinand; Sevilla, Aranjuez, San Fernando de Henares, Maspalomas, Pivijay ve diğer bazı yerleşim yerlerinin koruyucu azizidir. Ayrıca İspanyol Ordusu'nun Mühendis Birlikleri'nin ve genel olarak mühendislerin de hâmisidir.

1819'da "Tenerife Piskoposluğu" olarak da adlandırılan San Cristóbal de La Laguna Piskoposluğu'nun (Kanarya Adaları) kurulmasından bu yana, Papa VII. Pius tarafından yayımlanan papalık fermanı uyarınca Aziz Ferdinand, piskoposluğun ve La Laguna Katedrali'nin yardımcı koruyucu azizidir. Bunun nedeni, La Laguna'nın, başkentinin yardımcı koruyucu azizlerinden birinin *Virgen de los Reyes* ile birlikte Aziz Ferdinand olduğu Sevilla Başpiskoposluğu'na bağlı bir süfragan piskoposluk olmasıdır. Aziz Ferdinand aynı zamanda La Laguna Üniversitesi'nin de hâmisidir, çünkü bu kurum *Universidad Literaria de San Fernando* (Aziz Ferdinand Edebiyat Üniversitesi) adıyla kurulmuştur.

## Kaynakça