Aletsch Buzulu

**Aletsch buzulu**, yüzölçümü açısından Alpler'in en büyük ve en uzun buzuludur. *Wallis Kantonu* 'nda Bern Alpleri'nin güney çatısında, İsviçre'de bulunur. Buzul 23,6&nbsp;km uzunluğunda (2002) olup 117,6&nbsp;km²'lik bir alanı örter. Yaklaşık 27 milyar ton buzdan oluşur.

## Özellikler
Büyük Aletsch Buzulu'nun kaynağı 3800 m yükseklikte bulunan Jungfrau bölgesidir. Konkordiaplatz'daki 6&nbsp;km²'lik büyüklüğe sahip ve sadece çok az eğimli buz alanı, üç görkemli koldan aşağıya akar.

* Batıdan Büyük Aletschfirn, Aletschhorn 'nun (Aletsch Boynuzu) etekleri ve Dreieckhorn (Üçgen Boynuzu) boyunca aşağıya akar. Büyük Aletschfirn, kuzeyden başka üç kar yığını ile beslenir. Bunlar Ebnefluhfirn, Gletscherhornfirn ve Kranzbergfirn'dir. Bu üç kar alanının da çıkış noktaları deniz seviyesinden 3800 m yüksekliktedir. *Ebnefluhfirn* ile beraber *Büyük Aletschfirn*'in Konkordiaplatz'a kadar olan uzunluğu 9 km ve ortalama genişliği 1,5 km'dir. Batıya doğru *Büyük Aletschfirn* 3173 m yükseklikte *Lötschen Boşluğu* 'nun buzul geçidinde, Lötschen Vadisi'ne akan Lang Buzulu ile birleşir.
* Kuzeybatıdan akan Jungfraufirn Aletsch Buzulu'nun devamı olsa da üçlü buzul kütlenin en kısasıdır. Kaynağı Mönch'ün güney kanadı ile Jungfraujoch noktası ve Jungfrau'nun doğu kanadıdır. Konkordiaplatz'a kadar Jungfraufirn 7&nbsp;km kadar yolu kat eder *Kranzberg* 'in batısı ve *Trugberg* 'in doğusunda kavis alır.Üst kısımlarında 2&nbsp;km altlarda ise 1&nbsp;km genişliğindedir.
* Kuzeyden Ewigschneefeld akar. Çıkış noktası Mönch'ün doğu kanadı olup bir kavis alarak *Trugberg*'i dolanır. Aynı şekilde Fiescherhorn ve Grünhorn'un doğusunda Konkordiaplatz 'a akar. Buraya kadar 8 km uzunluğunda ve ortalama 1,2 km genişliğindedir. Konkordiaplatz'a açılan ağız % 25 - 30 luk bir yokuşla dik bir şekilde ulaşır ve buzul burada uçurumlaşır. Kuzeye doğru Ewigschneefeld, karla kaplı geçiş üstünde *Aşağı Mönchsjochs* 'da 3529 m yükseklikte Aşağı Grindelwald Buzulu ile birleşir. *Mönch* ve *Trugberg* arasında, Yukarı Mönchsjoch (3627 m) noktasıdan Jungfraufirn'e bir bağlantı oluşur. Konkordiaplatz'a doğudan nispeten küçük Grüneggfirn açılır (3&nbsp;km uzunluğunda ve ortalama 600 m genişliğinde). Bu ise doğuya doğru Grünhorn Boşluğu'nun (3280 m) buzul geçidi ile Fiescher Buzulu ile birleşir.

Konkordiaplatz'dan buz kütlesi yaklaşık 1.5&nbsp;km genişlikle yıllık 180 m yi bulan hızla güneydoğu istikametinde, Rhône Vadisi 'ne doğru akar. Batıda *Dreieckhorn* ve doğudaysa *Büyük Wannenhorn* tarafından durağan hale getirilir. Daha sonra sağa doğru büyük bir viraj çizerek sürekli daha fazla güneybatıya sapar ve *Eggishorn* ve *Bettmerhorn*'un sırtları vasıtasıyla Rhône Vadisi'nden ayrılır. Büyük Aletsch Buzulu'nun en alt kısmı, kenar ve orta kısımlarda sürüklediği materyallerle örtülüdür. Buzul dili 1560 m yükseklikte, lokal orman sınırının epey altında yer alır.

Büyük Aletsch Buzulu dikkate değer bir buz kalınlığı gösterir. Konkordiaplatz'da buzulun 900 m den fazla buz kalınlığı vardır. Güneye doğru buzun bu görkemi yavaş yavaş yaklaşık 150 m ye kadar düşer. Karakteristik özelliği, hemen hemen Büyük Aletsch Buzulu'nun orta kısmında bulunan iki adet koyu, kayalar ve çöküntülerle oluşan buzultaşı izidir ki bu izler Konkordiaplatz'dan buzul diline kadar bütün mesafe boyunca sürer. Bunlar orta kısım buzultaşı olup, üç ana karın (*firn*) buzunu birbirinden ayırır. Batı buzultaşı *Kranzberg Buzultaşı* diye adlandırılırken, doğudaki *Trugberg Buzultaşı* adını taşır.

## Buzul hareketleri

Küçük Buz Çağı'nda 19. yüzyılın ortalarında Aletsch Buzulu 2.5&nbsp;km daha vadi aşağıya uzanırdı. Küresel ısınma sebebiyle yaklaşık 1970'ten itibaren, özellikle Konkordiaplatz'dan aşağı bölümlerde buzul hacmini yitirmiştir. Hem kenar kısımlarda hem de buzul dili alanında kilometrelerce büyüklükteki alan kaybolmuştur. 1850'den beri buz kalınlığı yer yer 100 m den fazla azalma göstermiştir. Daha önceleri Yukarı Aletsch Buzulu ile Orta Aletsch Buzulu doğrudan Büyük Aletsch Buzulu'yla birleşiyordu. *Strahlhorn*ile *Eggishorn* 'un çukurunda Märjelen Gölü 19. yüzyılda buzulların set oluşturmasıyla, tam bir buzul kenarı gölü haline gelmiştir. Buzulun parçalanması ile olan ani taşmalar sonucu Massa Nehri'nin kuvvetli sel taşkınlarına sebep olur.

Kısa süreli iklim değişkenliklerine karşı buzul, kütlesinin büyüklüğünden dolayı görece bağışıklıdır. Diper birçok buzulun aksine yetmişli yılların sonu ile seksenlerin başında Aletsch Buzulu geçici soğumalara ve aynı şekilde sıcaklıklara çok az tepki vermiştir. 1983'ten beri son yıllardaki sürekli artan aşırı sıcaklıklar sebebiyle, diğer tüm Alp buzulları gibi Aletsch de belirgin bir şekilde çekilmektedir.

## Turizm
Aletsch Buzulu çok eski zamandan beri seyahat edenler için görülmeye değer özel bir yer olup, araştırmacılar için önemli bir inceleme objesidir. 1937'den beri Jungfraujoch'da ve 1976'dan beri Riederfurka araştırma istasyonları bulnnmaktadır. Çok sayıda teleferik hatlarıyla *Riederhorn* ile Eggishorn'un sırtlarından buzulun aşağı kısımının buzul dili kesimine bakış yakalanır. 1912 yılında *Jungfrau* raylı hattının inşasından sonra *Jungfraujoch*'da burada yaşamayan insanlar için de buzulun üst kısımlarını seyretmek mümkün hale gelmiştir.

Konkordiaplat'ın doğusunda *Fülberg*'in yamacında 2850 m yükseklikte İsviçre Alpler Klubü'nün Konkordia kulübeleri bulunur. Bu kulubeler yüksek alplerdeki buzul rotasında, *Grinsel Geçidi* bölgesine giderken önemli etap yeri olarak hizmet eder.

## UNESCO-Dünya doğa mirası
Büyük Aletsch Buzulu bölgesi, özgün Aletsch Ormanı ve çevresindeki bölgeleri ile birlikte 13 Aralık 2001'den beri UNESCO *[[Dünya Mirası listesi|Dünya Doğa Mirası]]* altındaki Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn'ın bir parçasıdır.

## Dış bağlantılar

* Aletschgletscher (pdf)
* Weltnaturerbe Aletschgebiet
* Gletscher im Aletschgebiet
* Längenveränderung des Grossen Aletschgletschers seit 1870 
* Bilddokumentation Grosser Aletschgletscher