open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Osmanlı, Murgul

**Osmanlı**, Artvin ilinin Murgul ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Köyün eski adı Osmali veya Osmalo'dur. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ve Muvahhid Zeki'nin 1927 yılında yayımlanan Artvin vilayeti üzerine kitabında Osmal (اوثمال) olarak geçer. 93 Harbi’nden (1877-1878) sonra Klarceti bölgesine hakim olan Ruslar da köyü Osmal (Осмал) adıyla kaydetmiştir.

Osmal'ın bulunduğu Klarceti, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Osmanlı Devleti burayı, 1549 Gürcistan seferiyle Gürcülerden ele geçirdi. Uzun süre Çıldır Eyaleti içinde yer alan Osmal, 19. yüzyılın ilk yarısında Trabzon eyaletinin bir parçası haline geldi. Osmanlı idaresinin vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitine göre Osmal'da 40 hane ve 126 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün nüfusunun yaklaşık 252 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Daha sonra Osmal, 1867 yılında kurulan Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlandı. Bu sancağın Livana kazasının köylerinden biriydi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Osmal'da 34 hanede, muhtemelen sadece erkek nüfusu olarak 114 kişi tespit edilmiştir. Bu tarihten on yıl sonra, 1886 yılında Rusların yaptığı tespite göre ise, köyde 1 hane 3 Gürcü kalmıştı. Nitekim Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze 1890'ların başında köyde Omanidze soyadını taşıyan Hristiyan bir Gürcünün yaşadığını, bağcılık yaptığını, şarap ve votka imal ettiğini, tütün yetiştirdiğini ve bu ürünleri sattığını yazmıştır. Köyün eskiden başka bir ad taşıdığını da belirtmiştir. Köyün nüfusunun Rus idaresinde Osmanlı ülkesine göç ettiği anlaşılmaktadır. Osmal, 93 Harbi’nin (1877-1878) Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştı. Köy Rus idaresinde Artvin sancağının  Artvin kazasına (*uçastok*) bağlı Zansuli nahiyesinin bir köyüydü.

Osmal, Rus hakimiyetinin sona ermesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcüler Artvin ve Ardahan bölgelerinden çekildi. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Osmal Türkiye'ye bırakıldı. Bir yıl sonra, 1922 yılında köyün nüfusu 14 hanede yaşayan ve tamamı Gürcü olarak kaydedilmiş olan 87 kişiden oluşuyordu.

Artvin'de yer adlarının değiştirildiği 1925 yılında, Osmal'ın adı da Özmal biçiminde değiştirilmiştir. Buna rağmen, eski adı yeni adıyla birlikte “Özmal (*Osmal*)” biçiminde uzun süre resmi kayıtlarda yer almıştır. Özmal adı alay konusu olduğu için 2018 yılında bir referandum sonucunda köye Osmanlı adı verilmiştir.

## Coğrafya
Osmanlı köyü, Murgul ilçe merkezine 4&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus
Rusların 1886 yılında ve Ankara Hükümeti'nin 1922 yılında yaptığı tespitlere göre köyün nüfusu Gürcülerden oluşuyordu. Osmanlı köyünde bugün de kullanılan yer adlarının çoğunun Gürcüce olması da buranın bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Çamurlu, Kemalpaşa

**Çamurlu**, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Çamurlu köyünün eski adı **Çançahuna** veya **Çançahona**'dır. Çançahuna (ჭანჭახუნა) veya Çançahona (ჭანჭახონა), çamur veya batak anlamına gelen Gürcüce "çançahi" (ჭანჭახი; Lazca: ჭაჭახი / çaçahi) kelimesinden türemiş olup bataklık anlamına gelir.

Çançahuna veya Çançahona köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.

Çançahuna (ჭანჭახუნა) veya Çançahona köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Çamurlu (چامورلی) olarak geçer. Bu tarihte köy, Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinde yer alıyordu. Çamurlu 1935 genel nüfus sayımında, Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve bu tarihte köyün nüfusu 151 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Çamurlu köyünde 374 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 102 kişi okuma yazma biliyordu.

Çamurlu, Hopa ilçesine bağlıyken, Kemalpaşa'nın 2017 yılında yayımlanan KHK ile ilçe olması üzerine Kemalpaşa'ya bağlandı.

## Coğrafya
Çamurlu köyü, Kemalpaşa ilçe merkezine 5&nbsp;km, Artvin il merkezine 93&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Çimenli, Hopa

**Çimenli**, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Çimenli köyü, eski adı Ardala olan Eşmekaya'nın bir mahallesiyken, 1971 yılında bu köyden ayrılarak kurulmuştur. Buna bağlı olarak **Ardala**, Çimenli köyünün de eski adı kabul edilmektedir.

Çimenli köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Çimenli, bir mahalle olarak bağlı olduğu Eşmekaya köyünden ayrılıp bağımsız bir köye dönüştürülmüştür. Buna bağlı olarak 1970 genel nüfus sayımında bir köy olarak geçmediği halde, 1975 genel nüfus sayımında Hopa ilçesinin merkez bucağına bağlı köy olarak kaydedilmiştir. Köyün nüfusu bu sırada 464 kişiden oluşuyordu.

## Coğrafya
Çimenli köyü Artvin il merkezine 70&nbsp;km, Hopa ilçe merkezine 7&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça
Dereiçi, Kemalpaşa

**Dereiçi**, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köy. Hopa'da yaşanan eylemlerde polisin sıktığı tazyikli su ve biber gazında dolayı hayatını yitiren emekli öğretmen Metin Lokumcu'nun mezarı bu köydedir.

## Tarihçe
Eski adı Gürcüce **Sovili**, Lazca **Maiskiopute**'dir. Köyün adı, 1902 tarihli "Batum Haritası"nda "Manel ogli" olarak geçer.

1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, "Dere İçi" (درە ایچی) olarak kaydedilmiştir. Bu tarihten önce köyün adının değiştirildiği anlaşılmaktadır. Dere İçi bu sırada Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında "Dereiçi Selimiye" olarak yazılan köy, daha sonra kurulmuş olan Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve bu tarihte köyün nüfusu 261 kişiden oluşuyordu. 1928 yılında, Kemalpaşa nahiyesinde ayrı bir köy olan Selimiye ile Dereiçi'nin birleştirdiği bu kayıttan anlaşılmaktadır. Nitekim Selimiye 1935 genel nüfus sayımında ayrı bir köy olarak geçmemektedir.

Dereiçi, Hopa ilçesinde yer alırken, 2017 yılında kanun hükmünde kararnameyle ilçe olan Kemalpaşa'ya bağlanmıştır.

## Coğrafya
Dereiçi köyü, Kemalpaşa ilçe merkezine 3&nbsp;km, Artvin il merkezine 84&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Çavuşlu, Hopa

**Çavuşlu**, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Köyün bilinen en eski adı **Çavuşlu**'dur. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Çavuşlu (چاوشلی) olarak geçer.

Çavuşlu köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.

Çavuşlu, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Trabzon vilayetine bağlı Lazistan sancağının Hopa kazasının bir köyü olarak geçer. Çavuşlu'nun nüfusu 21 hanede yaşayan 100 kişi olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda Çavuşlu'da yaklaşık 200 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Hane başına yaklaşık 9,5 kişinin düşmesi, ailelerin kalabalık olduğu göstermektedir. Tarımla geçinen köydeki hayvan varlığı 500 keçi/koyun, 4 at, 25 inek ve 3 öküz olarak tespit edilmiştir.

Nikolay Marr, 1910 yılında Lazistan'da gerçekleştirdiği araştırma gezisi notlarında Çauşli (ჩაუშლი) şeklinde not ettiği köyü, Hopa Deresi'in yukarıya doğru uzanan kesimdeki yerleşimler arasında saymıştır. Çavuşlu köyü, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Marr'dan yedi yıl sonra, 1917 yılında Lazistan bölgesinde araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyün adını Gürcüce ve Rusça Çauşli (ჩაუშლი ve Цаушли) şeklinde not etmiş, köydeki 33 hanede 181 kişinin yaşadığını yazmıştır.

Çavuşlu, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetine bağlı Hopa kazasının merkez nahiyesinin bir köyüydü. Köy daha sonra, Artvin vilayetinin yerini alan Çoruh vilayeti içinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında köy bu idari konuma sahipti ve nüfusu 276 kişiden oluşuyordu.

## Coğrafya
Çavuşlu köyü, Artvin ili merkezine 60&nbsp;km, Hopa ilçesin merkezine 8&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça
Esenkıyı, Hopa

**Esenkıyı**, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Köyün bilinen eski adı **Azlağa**'dır. Türkçe kaynaklarda Abuislah olarak geçer. 1876 yılı Trabzon vilayeti salnamesinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Ab-ı Islah (اب اصلاح) biçiminde yazılmıştır.

Ab-ı İslah, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Trabzon vilayetinin Lazistan sancağının Hopa kazasına bağlı Gönye (Gonio) nahiyesinin bir köyüydü. Nüfusu 115 hanede yaşayan 300 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda Ab-ı İslah'ta yaklaşık 600 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Hane başına yaklaşık 5,2 kişinin düşmesi, ailelerin kalabalık olmadığını göstermektedir.

Bu tarihten iki yıl önce, 1874'te yöreyi gezen Giorgi Kazbegi, Orta Hopa'dan Abı İslah'a kadar deniz kıyısı boyunca gidildiğini, burada yolun aniden dağ eteklerine doğru saptığını yazmıştır. Dağın  zirvesinde çan kulesi kalıntıları vardı.

Dilbilimci Nikolay Marr, 1910 yılında Lazistan’da gerçekleştirdiği araştırma gezisi notlarında, Hopa kazasının bugün Esenkıyı sınırları içinde olan Kopmuş Burnu'dan başladığını ve Fındıklı ilçesindeki  Gurupit köyünde son bulduğunu yazmıştır.

Ab-ı İslah, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetine bağlı Hopa kazasının merkez nahiyesinin bir  köyü olarak geçer. Daha sonra, Artvin vilayetinin yerini alan Çoruh vilayetine bağlanan Abu İslah'ta, 1935 genel nüfus sayımına göre 799 kişi yaşıyordu. Abu İslah kelimesi "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Esenkıyı olarak değiştirilmiştir.

Esenkıyı köyünde iki kilisenin varlığı bilinmektedir. Günümüzde Azlağa Kilisesi olarak adlandırılan bu yapılardan biri temel seviyesine kadar, diğeri tamamen yıkılmıştır. Köyde 19. yüzyılda inşa edilmiş ve süslemeleriyle dikkat çeken Esenkıyı Yukarı Camisi ve Esenkıyı Köprüsü (Meçeğali Köprüsü) bulunmaktadır.

## Coğrafya
Esenkıyı köyü, Artvin il merkezine 70&nbsp;km, Hopa ilçesine 10&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Yerelnet 
* AZLAĞAŞİ DO AZLAĞUEPEŞİ OXORİ 
*
Güneşli, Hopa

**Güneşli**, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Güneşli köyünün eski adı **Tsargina** veya **Tzkarina**'dır. Nitekim Gürcü tarihçi İuri Siharulidze'nin Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine çalışmasında bu yerleşimin adını Tsargina (ცარგინა) veya Tzkarina (წკარინა) şeklinde verilmiştir. Bu yer adı Türkçeye Çağrina ve Zargina olarak girmiştir.

Tsargina, 1971 yılında Eşmekaya köyüne bağlı bir mahalle iken o tarihte köy tüzel kişiliğine kavuşmuştur.

## Coğrafya
Köy; Artvin il merkezine 55, Hopa ilçe merkezine 5&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
Güvercinli, Hopa

**Güvercinli**, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Güvercili köyünün eski adı, **Buca**, **Buça** veya  **Buçe**'dir. Gürcü tarihçi İuri Siharulidze de  Çaneti (Lazeti) yer adları çalışmasında bu yerleşimin adını Buca (ბუჯა)  olarak vermiş, Rusça "Buce" (Будже) şeklinde yazıldığını belirtmiştir. Napşit köyünden H. Camperoğlu'nun ise bu köyden "Buça" (ბუჩა) olarak söz ettiğini yazmıştır.

Nitekim erkek dönem Osmanlı tahrir defterleri ile 1835 tarihli Arhavi Nüfus Defteri'nde köyün adı "Buça/Buça" olarak geçer. Buça adı, Lazca Buçani (ბუჩანი; sonradan Buçanoğlu) olarak bilinen aile adıyla ilişkilidir.

Buçe'nin bulunduğu bölge, antik çağda Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi, 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu ortadan kaldırdıktan sonra ele geçirdi. Hopa, Osmanlı döneminde Lazistan olarak adlandırılan bölgede bulunuyordu. Osmanlı idaresinin 1583 yılında gerçekleştirdiği tahrirde Buçe, Peroniti ve Pançoli adlı yerleşmelerle birlikte mahalle statüsüyle Kise köyüne bağlıydı.

## Coğrafya

Güvercinli köyü, Artvin il merkezine 85&nbsp;km, Hopa ilçe merkezine 12&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*Yerelnet
Karaosmaniye

**Karaosmaniye**, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Karaosmaniye'nin eski adı, **Hetzelan**'dır 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, "Karaosmanoğlu" (قره عثمان اوغلی) olarak kaydedilmiştir.

Karaosmaniye köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.

Karaosmaniye köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında "Dereiçi Selimiye" olarak yazılan köy, daha sonra kurulmuş olan Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve bu tarihte köyün nüfusu 194 kişiden oluşuyordu. 1940 genel nüfus sayımında köyün adı Karaosmaniye olarak kaydedilmiştir. 1935-1940 arasında köyün adının değiştirildiği anlaşılmaktadır. 1965 genel nüfus sayımında Karaosmaniye köyünde 531 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 146 kişi okuma yazma biliyordu.

Karaosmaniye, Hopa ilçesinde yer alırken, 2017 yılında kanun hükmünde kararnameyle ilçe olan Kemalpaşa'ya bağlanmıştır.

## Coğrafya
Karaosmaniye köyü, Kemalpaşa ilçe merkezine 4,6&nbsp;km, Artvin il merkezine 90&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Koyuncular, Hopa

**Koyuncular**, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Koyuncular köyünün eski adı **Zalona**'dır. Zalona (ზალონა) adı, "aşağı mevki" anlamına gelen Lazca "tzale" (წალე) kelimesinden türemiş olan "Tzalona"dan (წალონა) değişime uğramış olabilir.  Öte yandan Tzalona, Gürcüce henüz doğurmamış keçi anlamındaki "tzali" (წალი) kelimesine Lazca "-ona" sonekinin gelmesi sonucunda türemiş de olabilir. Bu durumda "keçi yurdu" gibi bir anlama gelir. Köyün adının Koyuncular olarak değiştirilmiş olması, bu ihtimali desteklemektedir. Bu yer adı Türkçeye de Zalona şeklinde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon Vilayeti salnamesinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Zalona (زالونا) olarak geçer.

Zalona köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Zalona köyü, 1876 tarihli Trabzon Vilayeti salnamesine göre Trabzon Vilayeti'nin sancaklarından biri olan Lazistan sancağının Hopa kazasına bağlıydı. Nüfusu 172 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusundan ibaret olması ihtimali de vardır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 700 keçi/koyun, 7 at, 23 inek ve 3 öküz kaydedilmiştir.

Zalona köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda yenilen Osmanlı Devleti tarafından savaş tazminatının bir parçası olarak Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesinde bir araştırma gezisi düzenleyen Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyün adını Gürcü alfabesiyle Zalona (ზალონა), Rus alfabesiyle ise Zaluna (Залуна) şeklinde yazmıştır. Kipşidze'nin verdiği bilgiye göre bu sırada köydeki 51 hanede 295 kişi yaşıyor ve bu nüfus Hemşinlilerden oluşuyordu.

Zalona köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetinin Hopa kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Köy daha sonra, Artvin vilayetinin yerini alan Çoruh vilayeti içinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında köy, bu idari konuma sahipti ve nüfusu 313 kişiden oluşuyordu. Zalona veya Zaluna Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Koyuncular olarak değiştirilmiştir. Koyuncular köyünde 1965 genel nüfusu sayımında 595 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 169 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Koyuncular köyü, Artvin il merkezine 60&nbsp;km, Hopa ilçe merkezine 10&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça
Köprücü, Kemalpaşa

**Köprücü**, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Köprücü köyünün eski adı **Köprüce**'dir. Nitekim 1902 tarhli "Batum Haritası"nda da "Koprija" (Köprice) şeklinde kaydedilmiştir. Bu haritada köy, Sucuna ile Makriali köylerinin arasında yer alır. Köprüce, "küçük köprü" anlamına gelir. Bu ad köydeki tek kemerli taş köprüden geliyor olmalıdır.

Köprüce köyü, 1928 tarihli Osmalıca köy listesinde ise, "Koprici" (كوپریجی) şeklinde yazılmıştır. Bu sırada Köprüce, Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinin köylerinden biriydi.

## Coğrafya
Köy, Hopa ilçe merkezine 20&nbsp;km, Artvin il merkezine 77&nbsp;km uzaklıktadır. Köy, Köprücü Köprüsü'ne ev sahipliği yapmaktadır. Köyde Cefuka veya Cefurka adıyla bilinen bir orman ve tepe bulunmaktadır. Bu ormanın 3/4'ü kayın, geriye kalanlar ise kestane ve kızılağaçtan oluşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Liman, Kemalpaşa

**Liman**, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Liman, bu yerleşimin bilinen en eski adıdır. Gürcü tarihçi İuri Siharulidze Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine bir çalışmasında bu yer adının Yunanca Liman'dan (Λιμένας) geldiğini belirtmiş, bu yerleşimin Lazca Ginkiti (ღინკითი), Maniketi (მანიაკეთი), Senaketi (სენაკეთი) gibi adlar taşıdığını yazmıştır. Liman köyü 1835 tarihli Arhavi Nüfus Defterinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de "Liman" (لیمان) olarak geçer.

Liman köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.

Liman, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Lazistan sancağına bağlı Gönye nahiyesi ve 1886 Rus nüfus sayımında Batum sancağının Gonio kazasında ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Bu dönemde Liman'ın Makriali köyünde yer aldığı tahmin edilebilir.

Liman 1928 yılında Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve bu tarihte köyün nüfusu 412 kişiden oluşuyordu.

Liman, Hopa ilçesinde yer alırken, 2017 yılında kanun hükmünde kararnameyle ilçe olan Kemalpaşa'ya bağlanmıştır.

## Coğrafya
Köy, Hopa ilçe merkezine 10&nbsp;km, Artvin il merkezine 90&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Osmaniye, Kemalpaşa

**Osmaniye**, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Osmaniye köyünün eski adı Mezre Kuli**<nowiki/>**'dir. Nitekim 1913 tarihli Kiepert haritasında bu adla geçer. Gürcü tarihçi İuri Siharulidze ise Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine çalışmasında bu yerleşinin adını Mezre Kula (მეზრე კულა) olarak vermiş, bu yer adının Rusça "Mezre Gamşin" (Meзpe Гамшин) şeklinde yazılmış olduğunu belirtmiştir.

Mezre Kuli köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığının sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğunu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.

Mezre Kuli köyü 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Osmaniye" (عثمانيه) olarak geçer. Osmaniye bu tarihte Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinin bir köyüydü. 1935 genel nüfus sayımında köy, Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 224 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde Osmaniye'nin nüfusu 527 kişiye ulaşmıştı ve köyde 183 kişi okuma yazma biliyordu.

Osmaniye, Hopa ilçesinde yer alırken, 2017 yılında kanun hükmünde kararname ile ilçe olan Kemalpaşa'ya bağlanmıştır.

## Coğrafya
Köy, Hopa ilçe merkezine 20&nbsp;km, Artvin il merkezine 92&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Kayaköy, Kemalpaşa

**Kayaköy**, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Kayaköy'ün eski adı **Şana**'dır. Lazca bir yer adı olan Şana'nın, Artvin yer adları üzerine bir çalışmada "düğün hediyesi", "çeyiz" anlamına geldiği belirtilmiştir. 1902 tarihli "Batum Haritası"nda, muhtemelen Rusçanın etkisiyle köyün adı "Shona" (Şona) şeklinde yazılmıştır. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, "Şana" (شانا) olarak geçer.

Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine çalışmasında Gürcü tarihçi İuri Siharulidze de köyün adını Şana (შანა) diye vermiş, Evliya Çelebi'nin *Seyahatnamesi*'nde bu yerleşimi "Şane" şeklinde yazdığını belirtmiş, Şana adının "Pşana" (ფშანა) ve "Mşana" (მშანა) olarak da bilindiğini yazmıştır. Nitekim Lazca bir sözlükte "Pşana"nın (ფშანა) bir yer adı olduğu belirtilmiştir.

Şana köyü 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre, bu tarihte Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında, daha sonra kurulmuş olan Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve bu tarihte köyün nüfusu 249 kişiden oluşuyordu. Şana Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kaya olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Kaya köyünün nüfusu 638 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 178 kişi okuma yazma biliyordu.

Kemalpaşa 2017 yılında bir kanun hükmünde kararnameyle Hopa ilçesinde ayrılarak ayrı bir ilçe oldu ve Kayaköy de bu ilçenin köyü haline geldi. Günümüzde dört mahalleden oluşan köyde Hemşinliler yaşamaktadır.

## Coğrafya
Köy, Hopa ilçe merkezine 21&nbsp;km, Artvin il merkezine 90&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Yerelnet
*
Sarp, Kemalpaşa

**Sarp**, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür. Türkiye-Sovyetler Birliği sınırının belirlendiği 1921'de tek köyün ikiye bölünmesi sonucunda iki köy ortaya çıkmıştır. Bu köyün Gürcistan'da kalan bölümü Sarpi adını taşır. Türkiye ve Gürcistan arasındaki Sarp Sınır Kapısı bu iki köyün ortasında yer alır.

## Tarihçe
1835 tarihli Arhavi Nüfus Defterinde adı "Sarp" olarak geçer. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan sonra Çarlık Rusyası sınırlarında kaldı. 1918-1921 arasında Demokratik Gürcistan Cumhuriyeti sınırları içinde yer aldı. 1921'de Türkiye-Sovyetler Birliği sınırı belirlenirken köy ikiye bölündü. Türkiye tarafında kalan köyün adı Sarp, Gürcistan tarafında kalan köyün adı Sarpi oldu. Köy ikiye bölünürken sınır olarak Tibaşi Deresi referans alındı. Köyün bölünmesiyle beraber aynı ailenin üyelerinin bir kısmı Türkiye'de, bir kısmı ise Sovyetler Birliği'nde kaldı. Şahinoğulları, Battaloğulları ve Tuzcuoğulları adlı 3 ailenin 1400 dönümlük tapulu arazisi sınırın Sovyetler Birliği tarafından kaldı. 1921 yılından 1937 yılına kadar köylüler, Pasavan belgesi ile sınırın diğer tarafına geçebiliyordu. 1937 yılında Sovyetler Birliği ve Türkiye arasındaki ilişkilerin kötüleşmesiyle beraber Sarpi ve Sarp köyünde yaşayan aileler arasındaki iletişim tamamen kesildi. Tibaşi Deresinin iki tarafına 2.5-3 metre yüksekliğinde teller çekildi ve her iki tarafa da 3 tane gözetleme kulesi eklendi. Köyler arasında birbirine bakmak ve el ile selam vermek yasaklandı. Sovyetler Birliği'ndeki tel örgünün arka tarafına yaklaşık 5 metre genişliğinde, ayak izlerini tespit etmekte kullanılacak iz tarlası yapıldı. Sarp ve Sarpi köyleri arasındaki iletişim yasağı 1988 yılına kadar devam etti. Türkiye ile Gürcistan arasında, 1989'da açılan sınır kapısı, bu iki köyün adıyla anılmaktadır.

Sarp (صارپ) köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında, daha sonra kurulmuş olan Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve bu tarihte köyün nüfusu 428 kişiden oluşuyordu.

Sarp, Hopa ilçesinde yer alırken, 2017 yılında kanun hükmünde kararnameyle ilçe olan Kemalpaşa'ya bağlanmıştır.

## Coğrafya
Sarp köyü, Kemalpaşa ilçe merkezine 5&nbsp;km, Artvin il merkezine 86&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Ayrıca bakınız
* Sarp Sınır Kapısı
* Sarpi, Gürcistan

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Sugören, Hopa

**Sugören**, Artvin iline bağlı Hopa ilçesinin idari merkezi olan Hopa kasabasının bir mahallesidir.

## Tarihçe

Sugören köyünün eski adı, **Kis** veya **Kise**'dir. Osmanlı icmal defteride, Hicri 1129 (1716/1717) tarihinde Kise (كسە) şeklinde geçer. Bu defterde köyün ikinci adı olarak  "Poça" (پوچە) kaydedilmiştir. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ise, Kise (كیسە) şeklinde yazılmıştır. 1935 genel nüfus sayımında da köyün adı Kise'dir.

Kise köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında, bugünkü Batum kenti ve çevresi hariç, bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.

Hopa, Osmanlı döneminde Lazistan olarak adlandırılan bölgede bulunuyordu. Osmanlı idaresinin 1583 yılında gerçekleştirdiği tahrirde Buçe, Peroniti ve Pançoli adlı yerleşmeler, mahalle statüsüyle Kise köyüne bağlıydı. 17. yüzyılın sonlarında (1681/1682) ise, Kise köyü Pançoli'yle birlikte bir mahalle olarak kaydedilmiştir. Bu iki yerleşmenin nüfusu 1583 yılında 333 haneden oluşuyordu.

Kise, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Trabzon vilayetine bağlı Lazistan sancağının Hopa kazasının bir köyüydü. Nüfusu 127 hanede yaşayan 280 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda Kise'de yaklaşık 560 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Hane başına yaklaşık 4,4 kişinin düşmesi, ailelerin kalabalık olmadığını göstermektedir. Tarımla geçinen köydeki hayvan varlığı 40 keçi/koyun, 300 inek ve 3 öküz olarak tespit edilmiştir.

Nikolay Marr, 1910 yılında Lazistan'da gerçekleştirdiği araştırma gezisi notlarında "Kis" şeklinde not ettiği köyü, Hopa kasabasının batısındaki köyler arasında saymıştır. Kise köyü, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Marr'dan yedi yıl sonra, 1917 yılında Lazistan bölgesinde araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyün adını Gürcüce "Kisa" (კისა) şeklinde not etmiş, 32 hanede 138 kişinin yaşadığını yazmıştır.

Kise 1935 yılında, Artvin vilayetinin yerini alan Çoruh vilayetinin Hopa kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 1.204 kişiden oluşuyordu. Kise adı, "yabancı kökten geldiği" gerekçesiyle 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Sugören olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte Kise adı köyün yeni adıyla birlikte bir süre daha resmi kayıtlarda "Sugören (*Kise*)" biçiminde kullanılmıştır.

Sugören köyü 2018 yılında bir mahalle olarak Hopa kasabasına bağlanmıştır. Mahallede tarihi Kise Köprüsü bulunmaktadır.

## Coğrafya
Sugören köyü, Artvin il merkezine 70&nbsp;km, Hopa ilçe merkezine  1&nbsp;km uzaklıktadır. Köydeki Pabilat ve Zennat mahalle adları Lazcadır.

## Nüfus

## Kaynakça
Üçkardeş, Kemalpaşa

**Üçkardeş**, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Üçkardeş köyünün eski adı **Sumcuma**'dır. Lazca bir yer adı olan Sumcuma (სუმჯუმა), üç anlamına gelen "sum" (სუმ) ile kardeş anlamına gelen "cuma" (ჯუმა) kelimelerinden türemiş olup "üç kardeş" anlamına gelir. Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine çalışmasında Gürcü tarihçi İuri Siharulidze de yerleşimin adını Sumcuma (სუმჯუმა) olarak vermiş, deniz kıyısında bulunan köyün adının günahlarından dolayı taşa çevrilmiş olan üç kardeş efsanesiyle ilişkili olduğunu belirtmiştir.

Sumcuma köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.

Bu yer adı Osmanlı döneminde Üç Kardeş olarak kayda geçmiştir. Nitekim 1902 tarihli "Batum Haritası"nda da "Uch Kardash" olarak geçer. Bu yerleşim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Üç Kardaş (اوچ قرداش) şeklinde kaydedilmiştir. Bu tarihte köy, Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında "Üçkardeş" olarak kaydedilmiş olan yerleşim, Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve bu tarihte köyün nüfusu 92 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Üçkardeş köyünde 144 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 47 kişi okuma yazma biliyordu.

Kemalpaşa 2017 yılında bir kanun hükmünde kararnameyle Hopa ilçesinde ayrılarak ayrı bir ilçe oldu ve Üçkardeş de bu ilçenin bir köyü haline geldi.

## Coğrafya
Köy, Hopa ilçe merkezine 15&nbsp;km, Artvin il merkezine 75&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Hendek, Hopa

**Hendek**, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Hendek köyünün en eski adı, Lazca **Gvarci** (გვარჯი) veya **Garci**'dir. Ancak köyün adı 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Hendek olarak kaydedilmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Hendek (خندق) olarak geçer.

Gvarci köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Gvarci köyü, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Hendek adıyla Trabzon vilayetinin sancaklarından biri olan Lazistan sancağının Hopa kazasına
bağlıydı. Nüfusu 38 hanede yaşayan 100 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusundan ibaret olması ihtimali de vardır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 300 keçi/koyun, 3 at, 50 inek ve 4 öküz kaydedilmiştir.

Gvarci veya Hendek köyü, Birinci Dünya Savaşı'nda Rusların eline geçti. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesine araştırma gezisi yapmış olan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyü adını Gürcü alfabesiyle Hendeki (ხენდექი), Rus alfabesiyle Handak (Xaндак) şeklinde yazmıştır. Bu tarihte köyde 5 hanede 34 kişi yaşıyor ve nüfusu tamamı Lazlardan oluşuyordu.

Hendek köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetine bağlı Hopa kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 gelen nüfus sayımında, Rize ve Artvin vilayetlerinin birleştirilmesi sonucunda kurulmuş olan Çoruh vilayetinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 732 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfusu sayımında, Zendidi mahallesinin ayrı bir köy haline getirilmesi sonucunda Hendek köyünde yaşayan insan sayısı 474 kişiye düşmüştü ve bu nüfus içinde 173 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Hendek köyü, Artvin il merkeziine 76&nbsp;km, Hopa ilçe merkezine 6&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça
Balıkköy, Hopa

**Balıkköy**, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Balıkköy'ün eski adı **Zendidi**'dir. Lazca bir yer adı olan Zendidi (ზენდიდი), düzlük anlamındaki "zeni" (ზენი) ile büyük anlamındaki "didi" (დიდი) kelimelerinden oluşur ve "büyük düzlük" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye "Zendit" veya "Zendid" şeklinde girmiştir. Kemalpaşa ilçesine bağlı Akdere köyünün eski adı da Zendidi'dir.

Zendidi köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.

Zendidi köyü, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesinde araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyün adını Gürcüce ve Rusça Zendidi (ზენდიდი ve Зендиди) şeklinde not etmiş, köydeki 19 hanede 111 kişinin yaşadığını, köy halkının Hemşinlilerden oluştuğunu yazmıştır.

Zendidi, Hendek köyüne bağlı bir mahalleyken, 6 Haziran 1956 tarihli *Resmî Gazete*'de yayımlanan bir tamimle, 19 Nisan 1956 tarihinden geçerli olmak üzere ayrı köy haline getirilmiştir. Bu sırada yerleşimin adı Balıkköy köy olarak da yazılmıştır. Nitekim 1960 genel nüfus sayımında Balıkköy olarak kaydedilmiş olan Zendit, Hopa ilçesinin merkez bucağına bağlıydı ve nüfusu 271 kişiden oluşuyordu. 1965 yılında Balıkköy'ün nüfusu 287 kişiye çıkmıştı ve bu nüfus içinde 112 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Artvin il merkezine 70&nbsp;km, Hopa ilçe merkezine 7&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
Pınarlı, Hopa

**Pınarlı**, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Pınarlı köyünün eski adı **Ançihori** veya **Ançorohi**'dir. Nitekim Gürcü tarihçi İuri Siharulidze Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine çalışmada köyün adını Ançihori / Ançorohi (ანჩიხორი / ანჭოროხი) olarak vermiş, bu yer adının Rusça "Ançoroh" (Aнчорох) şeklinde yazıldığını belirtmiştir.

Pınarlı köyü genel nüfus sayımlarında ilk kez 1965 yılında ayrı bir köy olarak yer almıştır. Bu yerleşimin Sugören'in bir mahallesiyken bu köyden ayrıldığı nüfus sayımı sonuçlarından anlaşılmaktadır. 1965 genel nüfus sayımı sırasından Hopa ilçesinin merkez bucağına bağlı olan Pınarlı köyünde 229 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 64 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Pınarlı köyü  Artvin il merkezine 67&nbsp;km, Hopa ilçe merkezine 7&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça
Yoldere, Hopa

**Yoldere**, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Yoldere köyünün eski adı **Zurpici** / **Jurpici** veya **Zurbuci**'dir. Doğubilimci Nikolay Marr Lazistan gezi notlarında ve İuri Siharulidze Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine çalışmasında bu yerleşimin adı Zurpici / Jurpici (ზურპიჯი / ჟურპიჯი) biçiminde yazmıştır. Lazca bir kelime olan Zurpici veya Jurpici (ზურპიჯი / ჟურპიჯი) "iki yaka" anlamına gelir. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde köyün adı Zurbici (زوربجی) olarak geçer.

Zurbici, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Trabzon vilayetinin sancaklarından biri olan Lazistan sancağına bağlı Hopa kazasının bir köyüydü. Nüfusu 40 hanede yaşayan 153 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda Surbici'de yaklaşık 306 kişinin yaşadığı söylenebilir. Tarımla geçinen köydeki hayvan varlığı 400 keçi/koyun, 5 at, 5 inek ve 1 öküz olarak tespit edilmiştir.

Zurbici, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetinin Hopa kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Köy daha sonra, Artvin vilayetinin yerini alan Çoruh vilayeti içinde yer alıyordu. 1940 genel nüfus sayımında köy, bu idari konuma sahipti ve nüfusu 361 kişiden oluşuyordu. Zurpici / Zurbuci "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yoldere olarak değiştirilmiştir. Yoldere köyünde 1965 genel nüfus sayımında 625 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 182 kişi okuma yazma biliyordu.

Yoldere köyünde eskiden kalma tek kemerli bir taş köprü bulunmaktadır.

## Coğrafya
Yoldere köyü, Artvin il merkezine 70&nbsp;km, Hopa ilçe merkezine 6&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça
Kazimiye, Kemalpaşa

**Kazimiye**, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Köyün eski adı **Molisor** şeklindedir. Köyün adı, 1928 tarihinden beri "Kazımiye" olarak geçer. Daha önceleri Sarp köyüne bağlı bir mahalle iken, 14 Temmuz 1954'te köy statüsü kazandı. Köy, daha önceleri Hopa ilçesine bağlı iken, Kemalpaşa'nın 2017 yılında yayımlanan KHK ile ilçe olması üzerine Kemalpaşa'ya bağlandı.

## Coğrafya
Köy, Hopa ilçe merkezine 7&nbsp;km, Artvin il merkezine 100&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Subaşı, Hopa

**Subaşı**, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Subaşı köyünün eski adı **Tzkaristi**'dir. Lazca bir yer adı olan Tzkaristi (წკარისთი), "su başı" veya "pınar başı" anlamına gelir. Köyün doğusundaki dağ da aynı adı taşıyordu. Bu yer adı Türkçeye İskaristi olarak girmiştir. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde İskaristi (اسقاریستی) şeklinde kaydedilmiştir.

Tzkaristi köyü, Antik Çağ krallıklarından biri olan Kolheti'nin sınırları içinde yer alan bir yerleşmedir. Osmanlılar köyün bulunduğu bölgeyi, 1461'de Trabzon İmparatorluğu'nun varlığına son erdikten sonra ele geçirmiştir. Trabzon Eyaleti sınırları içinde kalan Tzkaristi, 1867'de, yeni kurulan Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlı Hopa kazası sınırları içinde kalıyordu. Ancak söz konusu salnamede bir köy olarak yer almamıştır.

Kültür tarihçisi Nikolay Marr, 1910 yılında, Hopa kazasına bağlı Arhavi nahiyesindeki Tzkaristi'de yerli halkın değil, Çhalazeni köyünden göç etmiş olan Lazların yaşadığını yazmıştır. Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisi raporunda Tzkaristi köyünde 23 hanenin yaşadığını ve bu nüfusun Lazlardan oluştuğunu ifade etmiştir.

Tzkaristi, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "İskaristi" adıyla Rize vilayetinin Hopa kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Köy daha sonra, Artvin vilayetinin yerini alan Çoruh vilayeti içinde yer alıyordu. 1940 genel nüfus sayımında köy, bu idari konuma sahipti ve nüfusu 173 kişiden oluşuyordu. Tzkaristi veya İskaristi Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Lazca adından çevrilerek Subaşı olarak değiştirilmiştir. Tzkaristi Dağı'nın adı ise, Tokmak Dağı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Subaşı köyünün nüfusu 279 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 108 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Subaşı köyü, Artvin il merkezine 70&nbsp;km, Hopa ilçe merkezine 9&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
Gümüşdere, Kemalpaşa

**Gümüşdere**, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Gümüşdere köyünün eski adı **Heluket**'tir.

Heluket köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.

Uzun süre bir mahalle olan Gümüşdere, Hopa ilçesinde yer alırken, 2017 yılında kanun hükmünde kararnameyle ilçe olan Kemalpaşa'ya bağlanmıştır.

## Coğrafya
Gümüşdere köyü, Kemalpaşa ilçe merkezine 5&nbsp;km, Artvin il merkezine 90&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Yeşilköy, Hopa

**Yeşilköy**, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür. Kazım Koyuncu'nun mezarı bu köyde bulunmaktadır.

## Tarihçe
Bir Laz köyü olan Yeşilköy'ün eski adı **Pançoli**'dir. Gürcüce kaynaklarda da Pançoli olarak geçer. Nitekim Gürcü tarihçi İuri Siharulidze Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine çalışmasında köyün adını Pançoli (პანჭოლი) olarak vermiş, Rusça "Poncol" (Попджол) şeklinde yazıldığını belirtmiştir.

Pançoli, uzun süre mahalleyken, 1971 yılında köy statüsü kazanmıştır. Nitekim 1970 genel nüfus sayımında köyün adı geçmemektedir. 1975 genel nüfus sayımında ise, köyde 259 kişi yaşıyordu.

Yeşilköy'de eski bir kalenin varlığı bilinmektedir. Söz konusu kale, köyün 500 metre batısında Yeşilköy ile Çamlı köyleri arasındaki tepenin zirvesinde bulunmaktadır. Köylüler kalenin olduğu yeri Lazca "Ciha" (kale) olarak adlandırmaktadır.

## Coğrafya
Yeşilköy, Artvin il merkezine 70&nbsp;km, Hopa ilçe merkezine 5&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Yerelnet
Eşmekaya, Hopa

**Eşmekaya**, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Eşmekaya köyünün eski adı **Ardala**'dır. Ardala (არდალა), Türkçeye aynı şekilde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Ardala (آردالە) olarak geçer.

Arala köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.  Ardala, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Trabzon vilayetine bağlı Lazistan sancağının Hopa kazasına bağlıydı. Nüfusu 29 hanede yaşayan 163 kişiden oluşuyordu. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 300 keçi/koyun, 3 at ve 8 inek kaydedilmiştir.

Ardala köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisi notlarında Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze köyün adını  Rusça Ardala (Ардала) şeklinde yazmış, köydeki 54 hanede 271 kişinin yaşadığını belirtmiştir. Bu nüfusun Hemşinlilerden oluştuğu Kipşidze'nin notlarından anlaşılmaktadır. 1921 yılında köy Türkiye sınırları içinde kalmıştır.

Ardala köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetine bağlı Hopa kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında, Rize ve Artvin vilayetlerinin birleştirilmesiyle ortaya çıkan Çoruh vilayeti aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 452 kişiden oluşuyordu. Ardala Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Eşmekaya olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Eşmekaya köyünde 881 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 305 kişi okuma yazma biliyordu. Bu köyün bir mahallesi olan Çimenli 1971 yılında ayrı bir köy haline getirilmiştir.

## Coğrafya
Eşmekaya köyü, Artvin il merkezine 77&nbsp;km, Hopa ilçe merkezine 7&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Yerelnet
Akdamla, Şavşat

**Akdamla**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Akdamla köyünün eski adı **Çihta**'dır. Gürcüce bir yer adı olan Çihta (ჩიხთა), Çihvta'dan (ჩიხვთა) değişime uğramıştır. Bir Gürcü köyü olan Çihta'da Gürcü dili ve Gürcüce mevki adları bugüne kadar korunmuştur. Bu yer adı Türkçe kaynaklarda Çıkta / Çıhta olarak geçer.

Çihta'nın tarihi hakkında kesin bir bilgi mevcut değildir. Bununla birlikte buradaki kule ya da kilise kalıntısı ile adının Gürcüce olması, köyün Osmanlı dönemi öncesi bir yerleşme olduğunu işaret etmektedir. Osmanlı Devleti'nin 16. yüzyılın ortasında ele geçirdiği Çihta, bu dönemde Gürcü atabeglerin yönettiği Samtshe-Saatabago sınırları içindeyi. Uzun süre Osmanlı idaresinde kalan Çihta'yı 93 Harbi'nde Ruslar ele geçirdi.

Rus idaresi sırasında Çihta, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasında yer alıyordu. 1886 nüfus sayımında Çihta  (Чнхта) adıyla Cinali köyünün bir mahallesiydi. Bu tarihte Cinali köyünde 91 hanede 664 kişi yaşıyordu. Büyükçe bir yerleşim olan Çihta'da ise, 18 hane bulunuyordu. Köyde hane başına düşen ortalama kişi sayısı üzerinden mahallede yaklaşık 130 kişinin yaşadığı söylenebilir. Köyün nüfusu bu tarihte Gürcüler ve Türklerden oluşuyordu.

Çihta köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, Artvin ve Batum sancaklarını Gürcistan'ın parçası sayan Moskova Antlaşması'yla da Sovyet Rusya tarafından kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.

Çihta, uzun süre Cinali (Ilıca) köyünün bir mahallesiydi. 1944 yılında "Çıkta" adıyla ayrı bir köy haline getirildi ve Şavşat kazasının Mirya nahiyesine bağlandı. Nitekim Çihta 1945 genel nüfus sayımında “Çıkta” adıyla Çoruh vilayetinin Şavşat ilçesinin Mirya bucağının köylerinden biriydi ve nüfusu 384 kişiden oluşuyordu. Çihta veya Çıkta "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında Akdamla olarak değiştirildi. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte uzun süre "Akdamla (*Çıkta*)" biçiminde resmî kayıtlarda kullanılmıştır.

Akdamla köyünde günümüze ulaşan tek tarihsel yapı, Çihta Kulesi'dir. Kare planlı yapı (6x4 m), köyün kuzeyinde, deniz seviyesinden 2.210 metre yükseklikte, bir tepede yer alır. Günümüze yıkıntısı ulaşan yapının güneydoğu kısmında yuvarlak bir forma sahip olması, duvardan dışarı taşan bir kule veya kilisenin bir parçası olduğunu göstermektedir. Nitekim 1890'ların başında Şavşeti bölgesini dolaşan Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze Çihta'da küçük bir kilisenin kalıntısından söz etmiştir.

## Coğrafya
Akdamla, Artvin il merkezine 105&nbsp;km, Şavşat ilçe merkezine 37&nbsp;km uzaklıktadır.. Köyün ortalama rakımı 2.000 metredir. Köyün başlıca geçim kaynağı tarımdır. Köyde mısır, fasulye, patates ve korunga ekilmekte, hayvancılık ve arıcılık yapılmaktadır. Orman köyü olan Akdamla'nın çevresi sarıçam göknar ladin ormanları ile kaplıdır. Akdamla köyü güneyinden Zuvareti Sırtı, kuzeyinden Zelketi Ormanı ve doğudan Sapacık Yaylası'yla çevrilidir.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Çağlıpınar, Şavşat

**Çağlıpınar**, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Çağlıpınar'ın eski adı **Hohlevi**'dir. Gürcüce bir yer adı olan Hohlevi (ხოხლევი) Türkçeye Hohlev olarak girmiştir. Gürcüce bazı kaynaklarda Hohleuri (ხოხლეური) biçiminde de geçer. Buna bağlı olarak Türkçe ise, Koklevur biçiminde yazılmıştır. Hohlevi ya da Hohleuri Gürcücede "taşlı yer" anlamına gelir. Köyün eski adı geç dönemde Türkçe "Oklavur" biçiminde de yazılmıştır.

Hohlevi, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'nin köylerinden biridir. Osmanlılar burayı 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirdi. Nitekim köyde günümüzde de kullanılan Didaho (დიდახო), Kldeçreli (კლდეჭრელი), Nacvarevi (ნაჯვარევი) ve Kvemomta (ქვემომთა) gibi mevki adları da buranın bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir.

Hohlevi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nde Rusların eline geçti. Rus idaresinin Hohlevi, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı bir köy olan Tsetileti'nin (Цетилет) bir mahallesiydi. Rusların 1886 yılında yaptığı tespite göre, Tskalsimeri nahiyesinin dört köyünden biri olan Tsetileti'de, tamamı Gürcü olan 512 kişi yaşıyordu. Rus idaresinin Hohlaur (Хохлауръ) biçiminde yazdığı Hohlevi'de ise 12 hane kalmıştı. Çünkü 15 hane İstanbul Antlaşması uyarınca daha önce Osmanlı ülkesine göç etmişti. Hohlevi ayrı bir köyken ise, Lomieti (ლომიეთი) ve Meshieti (მესხიეთი) adlı iki mahalleden oluşuyordu. Rus idaresi sırasında, 1890'ların başında bölgeyi gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze de Tsetileti'yi İmerhevi'de Gürcücenin konuşulduğu köyler arasında saymıştır.

Hohlevi, Rus egemenliğinin ardından, 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan'ın sınırları içinde yer aldı. Ardından Gürcistan'ı işgal eden Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla Türkiye'ye bırakıldı.

Artvin livasında 1922 yılında  yapılan nüfus tespitinde bir köy olarak geçmemesi, Hohlevi'nin bir mahalle olduğuna işaret etmektedir. Sonraki genel nüfus sayımlarında da yer almayan Hohlevi, ilk kez 1960 genel nüfus sayımında "Çağlayanpınar (Oklavur)" olarak geçer. "Oklavur"a dönüşmüş olan Hovlevi adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği" için  7267 sayılı kanunla Çağlayanpınar olarak değiştirilmiş ve bir mahalle olan yerleşmeye köy statüsü verilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Çağlıpınar'ın nüfusu 356 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 139 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Çağlıpınar köyü, Artvin il merkezine 107&nbsp;km, Şavşat ilçe merkezine ise 42&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
* Çağlıpınar Köyü