Dağılma dönemi Osmanlı donanması

Bu liste 1842-1923 yılları arasında Osmanlı Donanması'na bağlı, buharlı küçük tekneler (*steam launch*) ve motor botu dışındaki bütün gemi ve tekneleri listesini içermektedir.

Osmanlı Devleti son dönemlerine gelirken özellikle Abdülaziz döneminde güçlenen Osmanlı Donanması II. Abdülhamid döneminde gerekli ilgiyi görmediğinden çağın gerisinde kalmış, bu açığı kapatmak için Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık'tan satın alınan gemiler ile takviyeler yapılmıştır.

Padişah I. Abdülaziz, Birleşik Krallık gezisinde Kraliyet Donanması'nı görmüş ve çok etkilenmişti. Ülkeye geri dönünce hemen yeni bir donanma kurma hazırlıklarına girişti ve onun girişimleriyle birçok gemi satın alındı. Ahşap gemilerden oluşan bu yeni donanmanın o günlerde dünyanın en büyük üçüncü donanması olduğu söylenir. Ama bu donanma herhangi bir stratejiye veya savaş planına göre kurulmadığı için sadece dışarıdan satın alınmış "müzelik gemiler" topluluğu olarak kalmıştı.

1876'da tahta geçen II. Abdülhamid döneminde ise Osmanlı Donanması, padişahın taht kaygıları ve İstibdat'ın genel yapısı yüzünden yok denilebilecek düzeye indi. Öyle ki Osmanlı Donanması'nı incelemeye gelen İngiliz Amirallik Birinci Lordu William Palmer Osmanlı Donanması hakkındaki raporunda *donanma diye bir şey yoktu* yazmıştır. Dünya genelinde savaş gemileri evrim geçirip zırhlı gemiler öne çıkarken, Osmanlı Devleti'nde Abdülaziz'in donanması Haliç'te çürütülmüştür, dünyada ilk kez Osmanlı tarafından denenen ve denemelerde başarılı olan zırhlı denizaltılar *Abdülhamid* ve *Abdülmecit* bile Haliç'e terk edilmiştir, yani Osmanlı Devleti önde başladığı denizaltı yarışına I. Dünya Savaşı'nda elinde tek denizaltı bile olmadan devam etmiştir. Donanma komutanı Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa da padişahın istekleri doğrultusunda donanmanın işlevsiz kalmasına ses çıkarmamıştır.

1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'nda donanmanın felâket durumu fark edilmişti. 1897'de savaş başlayınca donanmanın Haliç'ten Çanakkale'ye doğru halkın önünde bir gösteri yürüyüşü yapması düşünülmüştü. Fakat daha yürüyüşün başında *[[Mesudiye (zırhlı)|Mesudiye]]* zırhlısının 8 kazanından 3'ü patladı, *[[Hamidiye (zırhlı)|Hamidiye]]*'nin makine dairesi su doldu. Donanma, Yeşilköy Feneri açıklarında toplanacaktı, ama çok az yağan yağmur gemilerin yolunu kaybetmesine yol açtı; *Hamidiye* Çanakkale yerine Lapseki'ye ulaştı, *Hizber* adlı zırhlı duba kayboldu, iki gün sonra İmralı adasında kıyıya oturmuş bulundu. Askerler bu gösteri yürüyüşünde üniforma giymeyi akıllarına getiremeyecek kadar yetersizdi.

Donanma komutanı Hasan Hüsnü Paşa ile rekâbet içerisinde olan Akdeniz Filosu komutanı Hasan Rami Paşa savaşın bitiminden 15 gün sonra, 21 Haziran 1897'de bir layihâ yazdı. Bu layihâda Osmanlı Devleti'nin bir deniz gücüne ihtiyacı olduğuna vurgu yapılıyor, Yunan donanması'ndaki gemilerin güçleri ve süratlerinden bahsediliyordu. İlk olarak 3-4 zırhlı, 2 grup kruvazör, çok sayıda 28 mil hız yapan muhrip, 8-10 torpido bot alınmalıydı. Bunun dışında ise geri kalan yerli gemi ve top üretim sanayiinin daha fazla üzerinde durulmasının masraflı olduğu, yerli üretimden tamamen vazgeçilmesi gerektiği, Avrupa'dan çok daha ucuza gemi ve top alınabileceği anlatılıyordu. Donanma personelinin nasıl yetişeceği hakkında ise herhangi bir öneri yoktu.

II. Meşrutiyet sonrası ise İstanbul'da Donanma Cemiyeti adlı bir dernek kuruldu. Özellikle Yunanistan'ın aldığı kuvvetli ''Averof'' kruvazörü, İstanbul halkını bu konuda hırslandırmıştır. Cemiyet daha sonra İstanbul dışına da yayılmış, hatta padişah V. Mehmet Reşat tarafından sahiplenilmiştir.Toplantılarda, kafelerde donanma için para toplanmıştır. Cemiyet birçok zırhlı ve muhrip almayı başardı.

Cemiyet, 1913'te Birleşik Krallık'a iki dretnot siparişi verdi. *Reşadiye* ve *Sultan Osman-ı Evvel* adını alacak bu dretnotlara savaş başladığında Birleşik Krallık el koyup *[[HMS Erin|HMS *Erin*]]* ve HMS ''Agincourt'' isimleriyle İngiliz donanmasına kattı. Birleşik Krallık'ın bu hareketi büyük tepkiye yol açtı, savaş öncesi İngiliz karşıtlığını yükseltti.

Daha sonra ''Goeben'' (''Yavuz'') ve ''Breslau''<nowiki/>'nun (''Midilli'') takibi ile *[[Yavuz (muharebe kruvazörü)|Yavuz]]* muharebe kruvazörü ve *[[Midilli (kruvazör)|Midilliik]]* Kruvazörü Osmanlı Donanması'na katıldı. Bu iki geminin komutanı Amiral Wilhelm Souchon İstanbul'da kaldı ve Donanma komutanlığna getirildi (Kurmay Başkanı ise Amiral Arif). I. Dünya Savaşı öncesi (27 Ekim 1914) donanmayı düzenleyip şu şekilde gruplara ayırdı:


Salih Hulusi Kezrak.jpg|120px|13 Haziran 1910-24 Ekim 1910 tarihleri arasında Bahriye Nazırlığı yapan Mareşal Salih Hulusi (Kezrak) (P. 1301-1).
Hasan Hüsnü Paşa.jpg|120px|1897 yılındaki Bahriye Nazırı Hasan Hüsnü (Bozcaadalı).
Ahmed Djemal portrait Project Gutenberg eText 10338.png|120px|10 Mart 1914-14 Ekim 1918 tarihleri arasında Bahriye Nazırlığı yapan Ferik Cemal (Büyük) (P. 1309).
Mahmud Muhtar Pasha.jpg|120px|14 Kasım 1910-30 Eylül 1911 ve 22 Temmuz 1912-30 Ekim 1912 tarihleri arasında Bahriye Nazırlığı yapan Ferik Mahmud Muhtar Paşa (Sv. 1304).


## Gemiler
II. Abdülhamitd'in saltanatının başlamasından itibaren donanmaya katılan veya katılması öngörülmüş tüm gemilerin listesi ise şu şekildeydi:

### Zırhlı fırkateyn

Bu gemiler Abdülaziz'in saltanatı sırasında Birleşik Krallık'tan alınan, ama hızla eskidikleri için fazla etkili olamamış büyük zırhlılardır

### Zırhlı korvet

Osmanlı Donanması'ndaki zırhlı korvetler Abdülaziz döneminde alınmaya başlanmıştır. II. Abdülhamid döneminde bir süre iş görmeseler de Hasan Rami Paşa'nın raporundan sonra tadilat geçirmişlerdir.

### Zırhlı duba

### [[Zırhlı]]

### [[Kalyon]]

### [[Fırkateyn]]

### [[Korvet]]

### [[Kruvazör]]

### [[Muhrip]]

Bu listede Donanma Cemiyeti tarafından satın alınan iki grup muhrip vardır:
* Birinci grup Fransa'ya sipariş edilen *Durandal* sınıfı muhriplerdir. Bu muhripler 1906 yapımıydı, 1907 yılında İstanbul'a geldiler. Osmanlı Donanması'nda "*Taşoz*" sınıfı gemiler olarak görev yapmışlardır.
* İkinci grup ise Almanya'ya sipariş edilen *S.165* sınıfı muhriplerdir. Bunlar ise 1910 yılında İstanbul'a gelmiş ve Osmanlı Donanması'nda *Yadigâr* sınıfı gemiler olarak görev yapmışlardır.

### [[Denizaltı]]

Osmanlı Donanması'nın elinde üç denizaltı bulunmuş olmasına karşın, bu denizaltılar aktif olarak savaşa katılmamışlar, bu yüzden devletin hiçbir zaman bir denizaltı gücü olmamıştır.

Yunanistan ilk denizaltıyı alınca Osmanlı Devleti misilleme olarak İsveçli Nordenfelt firmasından iki denizaltı alıp bu denizaltılara *Abdülhamid* ve *Abdülmecid* isimlerini vermiştir. Abdülmecid'in onarımı ve parçalarının toplanması bitirilemezken, *Abdülhamid* Boğaz'da deneme atışı yapmış, ama başarılı olmasına rağmen Haliç'e terkedilmiştir.

Donanmaya I. Dünya Savaşı'nda Müstecip Onbaşı isimli bir denizaltı daha katılmıştır.

### Torpido istimbot

### Torpido bot

### Torpido gambot

### Gambot

Donanma'daki gambotlar şu gruplara ayrılabilir:
* Almanya'dan alınan sac gambotlar: 420 tonluk, 14 mil süratli, üç adet 7,5 luk, iki adet 4,7 lik topları vardı. *Kemal Reis*, *İsa Reis* ve *Hızır Reis* gambotları bu gruptadır.
* Fransa'dan alınan tahta gambotlar: Özellikle Kızıldeniz'de kullanılmak üzere satın alındılar, 1914'te İstanbul'a geldiler. 520 tonluk, 14 mil süratli idiler ve iki adet 6,5 luk, iki adet de 4,7 lik topları vardı. *Sakız*, *Preveze*, *[[Aydın Reis (gambot)|Aydın Reis]]*, *Burak Reis* bu gruptandı.
* Fransa'ya daha sonra ısmarlanan gambotlar: 200 tonluk, 12,5 mil süratli, bir veya iki adet 4,7 lik top taşıyan gambotlardır. Bunlar *Malatya, Taşköprü, Nevşehir, Nurulbahir, Yozgat, Trabzon, Haliç, Ordu, Refahiye, Antep, Bafra, Kastamonu * gambotlarıdır.

### Nehir Gambotu

### Yat

*Sultaniye*, *Süreyya*, *Şerifiye*, *Şerifiye / Beylerbeyi*, *[[MV Ertuğrul|Ertuğrul]]*, *Söğütlü*, *Şıpka* (silahlı yat), *Trablus* (silahlı yat)

### Avizo

*Talia*, *İzzeddin*, *Fuad*, *İsmail*, *Hanya*, *Kandiye*, *Arkadi*, *Resmo*, Eser-i Nusret sınıfı (*Eser-i Nusret* ve *Medar-i Zafer*), Taif sınıfı (*Taif* ve *Asır*), *Galata*

### Mesaha gemisi

*Beyrut*

### Vapur

*Sürtat*, *Sagir*, *Peyk-i Şevket*, *Eser-i Hayır*, *Ereğli*, *Pesendire*, *Pursut*, *Gemlik*, *Peyk-i Şevket*, *Medar-i Ticaret*, *Tair-i Bahri*, *Mesir-i Bahri*, *Necm-i Şeref*, *Girit*, *Vasıta-i Ticaret*, *Hüma-i Tevfik*, *Hümayış*, *Eser-i Ticaret*, *Vesile-i Ticaret*, *Tuna*, *Silistre*, *Sehber*, *Ereğli*, *Sudaver*, *Peyk-i Ticaret*, *Sulhiye*, *Hüma-i Pervaz*, *Trablusgarb*, *Pir-i Levend*, *Ömer Paşa*, *Gürsur*, *Yıldız*, Müverrid-i Nusret sınıfı (*Müverrid-i Nusret* ve *Şiar-i Nusret*), *Sulhiye*, Sariye sınıfı (*Safiye*, *Nedim*, *Bozcaada*), *Bar*, *Gör*, *Trabzon*, *Haliç*, *Kiyoçya*

### Taşıt / Depit gemisi

Malakof sınıfı (*Malakof* ve *Kars*), *Cidde*, *Hüdeyde*, *Marmara*, *Mekke*, *Dolmabahçe*, *Bezm-i Alem*, *Tirimüjgan*, *Eser-i Cedid*, *Kosova*, Mithat Paşa sınıfı (*Mithat Paşa* ve *[[Reşidpaşa|Reşit Paşa]]*), *Plevne*, *Urla*, *Nara*, *Mahmut Şevket Paşa*, *Trabzon*, *Samsun*

### Römorkör

*Yenikapı*, *Mesut*, *Samsun*, *Menderes*, *Sürat*, *Katerin*, *Muha*, *Kurt*, *İğtinam*, *Gazal*, *Memo*, *Express*, *Fatihiye*, *İstanbul*, *France*, *Bordeaux*, *Maggie Grech*, *Bospordok*, *Mary Louise*, *Lutèce*, *Eole*, *Paris*, *Liverpool*, *İstinye*, *Foça*, *Elena*, *Cemil*, *Gürçistan*, *Bayraklı*, *Şevkiyat*, *Bornova*, *Dofen*, *Maltepe*, *Sa'na*, *Alemdar*, *Abdül Kadir*, *Arslan*, *Süleymaniye*, *Leonida*, *Menfaat*

### Su deposu veya su tankeri olarak kullanılmış römorkör

*Boyana*, *Çatalca*, *Oltanica*, *Suda*, *Şeref Nüma*, *Ereğli*, *İslahat*, *Marmara*, *Nüzhet*, *Alos*, *Fazılillah*, *Kasım Paşa*, *Fındıklı*, *Kabataş*, *Medvet Resan*, *Cibali*, *Rusçuk*, *Tophane*

### Q-ship

*Dere*

### Karakol gemisi

*Nur-ül Bahir*, *Rüsumet No 1*, *Rüsumet No 2*, *Rüsumet No 3*, *Rüsumet No 4*, *Rüsumet No 5*, *Aydın*, *Bahr-i Sefid*, *İskenderun*, *Sakız*

### Mayın depo gemisi

### Mayın dökme gemisi

### Mayın tarama gemisi

Castor sınıfı (*Castor* ve *Pollux*)

### Mayın tarama botu

MTB 1 sınıfı (MTB 1, MTB 2, MTB 3, MTB 4, MTB 5, MTB 6), MTB 7 sınıfı (MTB 7, MTB 8, MTB 9)

## Kayıplar

Trablusgarp Savaşı'nın başladığı 1911 yılından I. Dünya Savaşı'nın bittiği 1918'e kadar Osmanlı Donanması'nın kayıpları:

## Kaynakça

## Dipnotlar




## Ayrıca bakınız
* Osmanlı Bahriye Nezâreti
* Osmanlı Donanması donanma komutanları listesi
* Türk Deniz Kuvvetleri savaş gemileri listesi

## Dış bağlantılar
* Naval History, Turkish or Ottoman Navy 
* Digger History