Elizabeth Taylor

**Dame Elizabeth Rosemond Taylor** (27 Şubat 1932 - 23 Mart 2011), sahne adıyla **Liz Taylor**, İngiliz asıllı Amerikalı oyuncu, yapımcı, aktivist ve hayırseverdi. Kariyerine 1940'ların başında çocuk oyuncu olarak başladı ve 1950'lerde klasik Hollywood sinemasının en popüler yıldızlarından biri oldu. Daha sonra 1960'larda dünyanın en çok kazanan film yıldızı oldu ve hayatının geri kalanında tanınmış bir halk figürü olarak kaldı. 1999 yılında Amerikan Film Enstitüsü tarafından en büyük kadın sinema efsaneleri listesinde yedinci sıraya yerleştirildi.

Londra'da sosyal açıdan önde gelen Amerikalı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Taylor, 1939 yılında 7 yaşındayken ailesiyle birlikte Los Angeles'a taşındı. İlk oyunculuk deneyimini Universal Pictures'ın *There's One Born Every Minute* (1942) filminde küçük bir rol alarak yaşadı, ancak stüdyo bir yıl sonra sözleşmesini feshetti. Daha sonra Metro-Goldwyn-Mayer ile anlaştı ve *[[National Velvet (film)|National Velvet]]* (1944) filminde oynadıktan sonra popüler bir genç yıldız haline geldi. 1950'lerde olgun rollere geçiş yaptı; komedi filmi *Gelinin Babası*'nda başrol oynadı ve dram filmi *[[A Place in the Sun]]*'daki (1951) performansıyla eleştirmenlerin beğenisini kazandı. Robert Taylor ve Joan Fontaine ile birlikte tarihi macera destanı *[[Ivanhoe (film, 1952)|Ivanhoe]]*'da (1952) rol aldı. MGM'in en çok para kazanan yıldızlarından biri olmasına rağmen Taylor, 1950'lerin başında kariyerini sonlandırmak istedi. Stüdyonun üzerindeki kontrolünden rahatsız oldu ve kendisine verilen filmlerin çoğunu beğenmedi.

1950'lerin ortalarında epik drama *[[Devlerin Aşkı (film, 1956)|Devlerin Aşkı]]* (1956) ile başlayarak daha keyifli roller almaya başladı ve sonraki yıllarda eleştirel ve ticari açıdan başarılı birçok filmde rol aldı. Tennessee Williams'ın oyunlarından uyarlanan *Kızgın Damdaki Kedi* (1958) ve *[[Suddenly, Last Summer (film)|Suddenly, Last Summer]]* (1959) bu filmler arasındaydı. Taylor, *Suddenly, Last Summer*'daki performansıyla En İyi Kadın Oyuncu dalında Altın Küre kazandı. MGM için çektiği son film olan *[[BUtterfield 8]]* (1960)’de bir fahişeyi canlandırmaktan hoşlanmasa da, bu rol ona En İyi Kadın Oyuncu dalında Akademi Ödülü’nü kazandırdı. 1961'de *[[Kleopatra (film, 1963)|Kleopatra]]* filminin yapımı sırasında Taylor ve rol arkadaşı Richard Burton, evlilik dışı bir ilişki yaşamaya başladı ve bu bir skandala neden oldu. Kamuoyunun onaylamamasına rağmen ilişkilerini sürdürdüler ve 1964 yılında evlendiler. Medya tarafından “Liz ve Dick” olarak adlandırılan ikili, aralarında ''The V.I.P.s'' (1963), *Ümitsiz Aşk* (1965), *Hırçın Kız* (1967) ve *[[Kim Korkar Hain Kurttan? (film)|Kim Korkar Hain Kurttan?]]* (1966) filmlerinin de bulunduğu 11 filmde birlikte rol aldı. Taylor, bu filmiyle kariyerinin en iyi eleştirilerini aldı ve performansıyla ikinci Akademi Ödülü'nü ve birkaç başka ödül kazandı. Burton'la 1974'te boşandılar ama kısa süre sonra barıştılar ve 1975'te yeniden evlendiler. İkinci evliliği 1976'da boşanmayla sonuçlandı.

Taylor'ın oyunculuk kariyeri 1960'ların sonlarında gerilemeye başladı, ancak 1970'lerin ortalarına kadar filmlerde rol almaya devam etti ve ardından altıncı kocası Amerika Birleşik Devletleri Senatörü John Warner'ın kariyerini desteklemeye odaklandı. 1980'lerde ilk önemli sahne rollerinde ve birkaç televizyon filmi ve dizisinde oynadı. Sophia Loren'den sonra bir parfüm markası çıkaran ikinci ünlü oldu. Taylor, HIV/AIDS aktivizminde yer alan ilk ünlülerden biriydi. 1985'te Amerikan AIDS Araştırma Vakfı'nı ve 1991'de Elizabeth Taylor AIDS Vakfı'nı kurdu. 1990'ların başından ölümüne kadar zamanını hayırseverliğe adadı ve bu nedenle 2001 yılında Başkanlık Vatandaşlık Madalyası da dâhil olmak üzere çeşitli ödüller aldı. Uzun yıllar süren sağlık sorunlarının ardından Taylor, 2011 yılında, 79 yaşındayken kalp yetmezliğinden öldü.

## Hastalık ve ölüm

Taylor hayatının büyük bölümünde sağlık sorunlarıyla mücadele etti. Skolyozla doğdu ve 1944'te National Velvet'i çekerken belini kırdı. Kırık, kronik sırt sorunlarına neden olmasına rağmen birkaç yıl boyunca fark edilmedi. 1956'da, omurilik disklerinin bir kısmının çıkarıldığı ve yerine bağışlanan kemiğin yerleştirildiği bir ameliyat geçirdi. Taylor aynı zamanda sıklıkla ameliyat gerektiren başka hastalıklara ve yaralanmalara da yatkındı; 1961'de trakeotomi gerektiren neredeyse ölümcül bir zatürre krizinden kurtuldu. Zatürre nedeniyle bakteriyofajla tedavi edildi.
1968'de acil histerektomi geçirdi; bu durum sırt problemlerini daha da kötüleştirdi ve kalça problemlerine katkıda bulundu. Belki kendi kendine ilaç kullanıyordu, alkol ve reçeteli ağrı kesici ve sakinleştirici bağımlısıydı. Aralık 1983'ten Ocak 1984'e kadar Betty Ford Merkezi'nde yedi hafta tedavi gördü ve kendisini kliniğe açıkça kabul eden ilk ünlü oldu. On yıl içinde hastalığı tekrarladı ve 1988'de yeniden rehabilitasyona girdi. Taylor da kilosuyla mücadele ediyordu; 1970'lerde, özellikle Senatör John Warner'la evlendikten sonra aşırı kilo aldı ve deneyimleri hakkında Elizabeth Takes Off (1988) adlı bir diyet kitabı yayınladı. Taylor, 1990 yılında ciddi bir zatürre nöbeti geçirene kadar çok sigara içiyordu.

Taylor'ın sağlığı hayatının son yirmi yılı boyunca giderek kötüleşti ve 1996'dan sonra halka açık etkinliklere nadiren katıldı. Taylor, 1990 ve 2000 yıllarında ciddi zatürre nöbetleri geçirdi, 1990'ların ortalarında iki kalça protezi ameliyatı geçirdi, 1997'de iyi huylu bir beyin tümörü ameliyatı ve 2002'de cilt kanseri için başarılı bir tedavi gördü. Sırt sorunları nedeniyle tekerlekli sandalye kullanan kendisine 2004 yılında konjestif kalp yetmezliği teşhisi konuldu. Hastaneye kaldırıldıktan altı hafta sonra, 23 Mart 2011'de Los Angeles'taki Cedars-Sinai Tıp Merkezi'nde 79 yaşında hastalık nedeniyle öldü. Cenazesi ertesi gün Glendale, Kaliforniya'daki Forest Lawn Memorial Park'ta gerçekleşti.
Tören, Haham Jerome Cutler'ın başkanlık ettiği özel bir Yahudi töreniydi. Taylor'ın isteği üzerine tören programın 15 dakika gerisinde başladı ve temsilcisine göre "Kendi cenazesine bile geç kalmak istedi."

Elizabeth Taylor yakın dostu Michael Jackson dahil Hollywood'un birçok ünlüsünün de mezarının bulunduğu Forest Lawn Memorial Park mezarlığında defnedildi.

## Filmografi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
*