William James Sidis

**William James Sidis** (1 Nisan 1898 – 17 Temmuz 1944); olağanüstü matematik ve dil becerilerine sahip, 290–300 IQ ortalaması ile tüm zamanların en zeki insanı olarak kayıtlara geçmiş Amerikalı matematikçidir.

Dünya kamuoyunun dikkatini ilk defa 1920'de yayımladığı karanlık madde, entropi ve yaşamın kökenini termodinamik bağlamda ele aldığı **' isimli kitabı ile çekti. William, oğlunun birçok konuda becerikli bir entelektüel olmasını isteyen babası [[psikoloji|psikolog]] Boris Sidis tarafından yetiştirildi. 11 yaşında [[Harvard]]'a girdi ve birçok profesöre ders verdi.

Zeki bir çocuk olarak doğan William'ın henüz sekiz yaşında iken ana dili olan [[İngilizce]] haricinde [[İbranice]], [[Latince]], [[Yunanca]], [[Fransızca]], [[Almanca]], [[Osmanlı Türkçesi]] ve [[Rusça]] dillerini ileri düzeyde konuşabildiği düşünülmektedir. Hayatı boyunca toplamda 25 dil öğrendiği iddia edildi hatta ''Windergood'' isminde bir dil oluşturduğu söylenir.

Bazı insanlar William'ın zekâsına inanmadı. Ancak dönemin [[New York Times]] dergisinde yayımlanan William'ın dehâsı hakkında [[Köşe yazısı|köşe yazıları]] ve yine aynı dönemin [[Norbert Wiener]],  ve [[William James]] gibi başarılı profesörlerin tanıklıkları; William'ın olağanüstü bir zekâya sahip olduğunun ispatı niteliğindedir.

==Biyografi==
===Ebeveynleri ve yetiştirilmesi (1898–1908)===
William James Sidis; 1 Nisan 1898'de [[New York]]'ta, [[Rus İmparatorluğu]]'ndan göçen [[Yahudiler|Yahudi]] çiftin tek oğlu olarak dünyaya geldi. Babası [[Boris Sidis]], 1887'de Rusya'da [[pogrom]] ve [[Yahudilere yönelik zulüm|Yahudilere yönelik yapılan zulümden]] kaçmak için o dönemlerde Yahudiler'in ülkesine gelmesi için en çok teşvik eden ülke olan [[Amerika Birleşik Devletleri]]'ne göç etmişti. Annesi Sarah Mandelbaum da 1880'lerin sonlarında ailesi ile birlikte aynı şekilde pogrom ve Yahudilere yapılan zulümden kaçmıştı. Daha sonra Sarah, 1897'de [[Boston Üniversitesi]] <nowiki/>nden mezun oldu.

Boris, oğlu William'a meslektaşı ve sevdiği filozoflardan olan [[William James]]'in ismini verdi. Boris, [[anormal psikoloji]]de öncü çalışmalar yapan çok sayıda kitap ve makale yayımlamış bir [[psikiyatr]] idi.

Sidis'in ebeveynleri, çocuklarının erken gelişmiş ve korkusuz bir bilgi sevgisini beslediğine inanıyordu. Sidis, [[The New York Times]]'ı 18 aylık iken okuyabiliyordu. Sekiz yaşına geldiğinde ise İngilizce hariç İbranice, Latince, Yunanca, Fransızca, Almanca, Osmanlı Türkçesi ve Rusçayı ileri düzeyde okuyor ve konuşabiliyordu.

===Harvard Üniversitesi ve yüksekokul hayatı (1909–1915)===
Üniversite, daha önce babasının onu çocuk olduğu için 9 yaşında kaydettirmesine izin vermemiş olsa da Sidis; 1909'da [[Harvard Üniversitesi]]<nowiki/>ne kaydolan en genç kişi olarak rekor kırdı. 1910'un başlarında Sidis'in [[yüksek matematik]]teki ustalığı, Harvard Matematik Kulübü'ne ülke çapında dikkat çeken dört boyutlu bedenler üzerine ders verecek kadardı. O zamanlar Harvard'a katılan ve Sidis'i tanıyan önemli çocuk dâhisi, sibernetik öncüsü [[Norbert Wiener]]; daha sonra Ex-Prodigy adlı kitabında şunları söyledi: "Konuşma, herhangi bir yaştaki birinci veya ikinci sınıf yüksek lisans öğrencisine itibar kazandırırdı... konuşma, çok zeki bir çocuğun yardımsız çabalarının zaferini temsil ediyordu." MIT fizik profesörü [[Daniel F. Comstock]] Sidis hakkındaki sözleri de övgülerle doluydu: "Karl Friedrich Gauss, Sidis'in benzediği tüm dâhiler arasında tarihteki tek örnek. Genç Sidis'in harika bir astronomik matematikçi olacağını tahmin edin. Yeni teoriler geliştirecek ve astronomik fenomenleri hesaplamanın yeni yollarını icat edecek. Onun büyük bir matematikçi olacağına inanıyorum, gelecekte bu bilimde lider olacak." 1910'da tam zamanlı bir ders yükü ve 18 Haziran 1914'te 16 yaşında [[Bachelor of Arts|"Bachelor of Arts"]] derecesini **Cum laude*' (Amerika Birleşik Devletleri'nde üç düzeyde onay mevcuttur. *Cum laude,* alınabilecek üçüncü en yüksek onurdur. "övgüyle" Fransızcaya da “ayrıcalıklı” olarak çevrilebilir olan ünvan) kazanmıştır.

Mezun olduktan kısa bir süre sonra gazetecilere mükemmel bir yaşam sürmek istediğini söyledi ki bu onun için inzivaya çekilmek istediği anlamına geliyordu. [[Boston Herald]]'dan bir muhabire röportaj verdi. Gazete, Sidis'in kadınların kendisine hitap etmediğini söylediği için bekar kalma ve asla evlenmeme yemini ettiğini belirtti. Daha sonra ondan bir yaş büyük olan [[Martha Foley]]'e karşı güçlü bir sevgi geliştirdi. Daha sonra [[Harvard Üniversitesi|Harvard]] Sanat ve Bilim Enstitüsüne kaydoldu.

*The Prodigy: a Biography of William James Sidis'' kitabına göre Sidis, ölmeden önce Milletler Cemiyeti'nde kısa bir süre görev yaptı. Çünkü ABD başkanı Woodrow Wilson I. Dünya Savaşı'nda birlikleri geri çekmeyecekti. Sidis, orada pasifizm hakkında açık konuşmalar yapmıştı.

### Politika ve tutuklanması (1919–1922)
Sidis, hukuk fakültesinden ayrıldıktan kısa bir süre sonra 1919'da Boston'da şiddete dönüşen sosyalist bir 1 Mayıs geçit törenine katılmaktan tutuklandı. Roxbury Belediye Mahkemesi Yargıcı Albert F. Hayden tarafından 1918 tarihli Tahrik Yasası uyarınca 18 ay hapis cezasına çarptırıldı. Sidis'in tutuklanması, Harvard'dan erken yaşta mezuniyetinin önemli statü kazanması sayesinde gazetelerde belirgin bir şekilde yer aldı.

Duruşma sırasında Sidis; Birinci Dünya Savaşı askerlerine vicdani retçi olduğunu, sosyalist olduğunu ve "Hristiyanların büyük patronu" gibi bir tanrıya inanmadığını belirtti. Daha sonra bireysel haklara ve "Amerikan sosyal devamlılığına" dayanan kendi özgürlükçü felsefesini geliştirdi. Babası, temyiz başvurusu duruşmaya gelmeden önce Sidis'i hapishaneden uzak tutması için bölge savcısı ile anlaştı; onun yerine ailesi onu bir yıl boyunca New Hampshire'daki sanatoryumlarında tuttu. Onu bir yıl daha geçirdiği Kaliforniya'ya götürdüler. Sanatoryumdayken ailesi onu "ıslah etmeye" çalıştı ve onu bir akıl hastanesine transfer etmekle tehdit etti.

### Daha sonraki yaşamı (1921–1944)
Sidis, 1921'de Doğu Sahili'ne döndükten sonra bağımsız ve özel bir hayat yaşamaya kararlıydı. Sadece oldukça basit görevlerde çalıştı. New York'ta çalıştı ve ailesinden uzaklaştı. Massachusetts'e dönmesi yasal olarak aklanmadan önce yıllar aldı ve yıllarca tutuklanma riskinden endişe duyuyordu. Takıntılı bir şekilde tramvay transferleri topladı, kendi yayınladığı süreli yayınlar yazdı ve ilgilenen arkadaşlarının küçük çevrelerine Amerikan tarihi versiyonunu öğretti.

Sidis, 1933'te New York'ta bir kamu hizmeti sınavını geçti ancak 254 gibi düşük bir sıralama elde etti. Sidis özel bir mektupta bunun "pek cesaret verici" olmadığını yazdı. 1935'te Amerika yerlilerinin Amerikan demokrasisine katkılarının izini süren "The Tribes and the States" adında yayınlanmamış bir el yazması yazdı. 1944'te Boston'da 46 yaşında beyin kanamasından hayatını kaybetti. Babası da 1923'te 56 yaşındayken aynı hastalıktan ölmüştü.

## Notlar

## Kaynakça