Eritre

**Eritre** veya **Eritre Devleti** (IPA: , ) (Ge'ez:  , Arapça: إرتريا *Iritriya*), Doğu Afrika'nın Afrika Boynuzu bölgesinde yer alan bir ülkedir. Başkenti ve en büyük şehri Asmara'dır. Ülke güneyde Etiyopya, batıda Sudan ve güneydoğuda Cibuti ile sınırlıdır. Eritre'nin kuzeydoğu ve doğu kısımları Kızıldeniz boyunca uzanan geniş bir kıyı şeridine sahiptir. Ülkenin toplam alanı yaklaşık 117.600 km2 (45.406 mil kare) olup, Dahlak Takımadaları ve Haniş Adaları'nın birçoğunu içermektedir.

Eritre'de bulunan hominid kalıntıları 1 milyon yıl öncesine tarihlenmektedir ve antropolojik araştırmalar, bölgenin insan evrimiyle ilgili önemli kayıtlar içerebileceğini göstermektedir. Eritre ve kuzey Etiyopya merkezli Aksum Krallığı, MS 1. veya 2. yüzyılda kurulmuş ve Maniheizm'in kurucusu Mani tarafından dünyanın dört büyük gücünden biri olarak kabul edilmiştir. Dördüncü yüzyılın ortalarında Hristiyanlığı benimsemiştir. 12. yüzyıldan itibaren Zagwe ve Solomonid hanedanlıkları, tüm platoyu ve Kızıldeniz kıyılarını değişken bir şekilde kontrol altında tuttu. Eritre'nin Mereb Melash ("Mereb'in Ötesi") olarak bilinen merkezi yaylaları, Etiyopya krallıklarının kuzey sınır bölgesiydi ve Bahr Negus ("Deniz Kralı") unvanına sahip bir vali tarafından yönetiliyordu. 

16. yüzyılda, Osmanlıların yaylaları fethetme girişimleri başarısızlıkla sonuçlandı ve Osmanlılar, Eritre kıyı şeridiyle sınırlı kalacakları bir barış antlaşması imzalamak zorunda kaldılar. Mayıs 1865'te, kıyı ovalarının büyük bir kısmı Mısır Hidivliği'nin yönetimine girdi ve Şubat 1885'te İtalya'ya devredildi. 1885-1890 yılları arasında İtalyan birlikleri sistematik olarak Massawa'dan yaylalara doğru yayıldı ve sonunda 1889'da İtalyan Eritre kolonisinin kurulmasına ve ülkenin bugünkü sınırlarının belirlenmesine yol açtı. İtalyan yönetimi 1942 yılına kadar devam etti; bu tarihte Eritre, II. Dünya Savaşı sırasında İngiliz Askeri Yönetimi altına alındı; 1952'de BM Genel Kurulu kararıyla Eritre, yerel bir Eritre parlamentosuyla kendi kendini yönetecek, ancak dış ilişkiler ve savunma konularında on yıl boyunca Etiyopya ile federal bir statüye girecekti. Ancak 1962'de Etiyopya hükûmeti Eritre parlamentosunu feshetti ve Eritre'yi resmen ilhak etti. Eritre ayrılıkçı hareketi 1961'de Eritre Kurtuluş Cephesi'ni kurdu ve Eritre 1991'de fiili bağımsızlığını kazanana kadar Eritre Bağımsızlık Savaşı'nı yürüttü. Eritre, 1993'te bir bağımsızlık referandumunun ardından hukuken bağımsızlığını kazandı. 

Günümüz Eritre'si, her birinin kendine özgü bir dili olan dokuz tanınmış etnik gruba sahip çok etnikli bir ülkedir. En yaygın konuşulan dil Tigrinya'dır. Diğerleri Tigre, Saho, Kunama, Nara, Afar, Beja, Bilen ve Arapça'dır. Tigrinya, Arapça ve İngilizce, üç çalışma dili olarak hizmet vermektedir. Çoğu sakin, Etiyopya Semitik dillerinden veya Kuşit dallarından Afro-Asyatik ailesinden diller konuşmaktadır. Eritre'de etnik Tigrinyalar nüfusun yaklaşık %50'sini oluştururken, Tigre halkı nüfusun yaklaşık %30'unu oluşturmaktadır. Buna ek olarak, Nilo-Sahara dillerini konuşan çeşitli Nilotik etnik gruplar da bulunmaktadır. Ülkedeki insanların çoğu Hristiyanlık veya İslam dinine mensuptur, küçük bir azınlık ise geleneksel inançlara bağlıdır.

Eritre, dünyanın en az gelişmiş ülkelerinden biridir. Üniter, tek partili başkanlık cumhuriyeti ve fiilen totaliter bir diktatörlüktür; ulusal yasama ve başkanlık seçimleri hiçbir zaman yapılmamıştır. Isaias Afwerki, 1993'teki resmi bağımsızlığından bu yana cumhurbaşkanlığı görevini yürütmektedir. Ülkenin insan hakları sicili dünyanın en kötüleri arasındadır. Eritre hükûmeti bu iddiaları siyasi amaçlı olarak reddetmiştir. Eritre, Afrika Birliği ve Birleşmiş Milletler üyesidir ayrıca Brezilya ve Venezuela ile birlikte Arap Birliği'nde gözlemci devlettir. Aralık 2025'te "kendisi gibi ülkelere karşı bir araç haline geldiği" gerekçesiyle çekilene kadar Hükûmetlerarası Kalkınma Otoritesi'nin bir parçasıydı.

Asmara, İtalyan sömürgeci şehir planlaması ve tasarımının etkisini yansıtan iyi korunmuş modernist mimarisi nedeniyle 2017 yılında Dünya Mirası Alanı olarak belirlenmiştir.
## Tarihçe
Bölgeyle alakalı en eski referans *[[Punt Toprağı|Punt]]* (veya *Ta Netjeru*, İlah'ın toprağı anlamındadır) Antik Mısırlar tarafından MÖ 12. ile 5. yüzyıllar arasında yazılmıştır.

Modern Eritre ismi ilk kez İtalyan sömürgeciler tarafından 19. yüzyılın sonlarında kullanıldı. O Yunanca *Erithrá thálassa* (Ἐρυθρὰ Θάλασσα) kelimelerinden Kızıldeniz için türetilen *Erythraîa* (Ερυθραία) isminin İtalyanca formudur.

### Tarih öncesi
1995'te İtalyan araştırmacılar tarafından Buya (Eritrean Danakal)'de bulunan en eski insan yapıları biri Homo erectus ve eski Homo sapiens arasında bir ilişki olduğunu gösteriyor. Kafatasının 1 milyon yıldan daha eski olduğu görülüyor. Ayrıca Eritreli, Kanadalı, Amerikalı, Hollandalı bilim adamlarından oluşan Eritre Proje Araştırma Takımı 1999'da dünyadaki ilk kalıntıları Massawa'nın güneyindeki Zula bölgesinin yakınlarındaki bir yerde insanların ürün için kullanılan araçları, deniz kaynakları olduğunu keşfettiler.

### Antik tarih
Eritre'deki tarıma, kırsal yerleşimlere ve ticarete ait en eski kanıtlar, ülkenin batı bölgesindeki arkeolojik oluşum MÖ. 3500 yılında *Gash Grup* olarak adlandırılan yerde bulunmuştur.

### Orta Çağ tarihi
Orta Çağ zamanında Aksum Krallığının parçalanmasıyla Eritre  toprakları bazı devletler ve kabileler arasında bölündü. 8. ve 13. yüzyıllar arasında kuzey ve batı Eritre Müslüman Beca halkının kontrolündeydi. Kalan topraklar *Nagis*, *Baglin*, *Bazin*, *Carin* ve *Kata* adlarında beş bağımsız krallık arasında bölüşülmüştü. Beca halkı, İslam'ı Eritre'nin büyük bölümüne getirdi ve bölgede Emevî Halifeliği'ne bağlı büyük İslam topluluğu oluşturdular. Sonrasında Abbasiler (ve Memlûklar) ve daha sonra da Osmanlı İmparatorluğu bölgeye hakim oldu. Emevîler 702'de Dahlak Takımadasını almıştır.

### Osmanlı Dönemi

1517'de Osmanlılar Medri Bahri'yi fethetti. Eritre'nin kuzeydoğusunu ele geçiren Türkler, Sudan'a inerek otoritelerini kabul ettirdiler ve Habeş Eyaleti'ni kurdular. Massava ve Sevakin Türk yönetimine geçti. Massava eyaletin başkenti oldu.

Osmanlılar 1800'lerin sonundaki İtalyan işgaline kadar Eritre'ye hakim oldular.

### Sömürge Dönemi
Giuseppe Sapetto adında bir Roma Katolik papazı, 1869'da Cenovalı bir gemi şirketi olan *Rubattino* adına Assab bölgesini savaş yoluyla Osmanlı'ya bağlı Obock Afar Sultanlığından ele geçirdi. Bu savaş Süveyş Kanalı'nın açıldığı yıl yaşandı.

### Bağımsızlık mücadelesi
Eritre'liler Eritre Kurtuluş Cephesini (EKC) oluşturdular ve ayaklandılar. Suriye ve Mısır gibi Arap sosyalist hükûmetlerden destek alındı. Etiyopya Devleti Birleşik Devletler'in desteğini alarak Eritre'nin Etiyopyalı halkın başkenti Asmara'da bir radyo kanalı kurmuştu. EKC içindeki dini, etnik köken, klan ve bazen de kişisel ve ideolojik bölünmeler sebebiyle EKC'nin Eritre Halkı Kurtuluş Cephesiyle (EHKC) olan ilişkilerinin zayıflamasına ve araya nifak girmesine yol açtı.

EHKC, Marksizm ile siyasal ve sosyal eşitliğe inandıklarını yanlısı olduklarını ilan etti. Başkanları Çin'de eğitim gördü. O Eritre yanlılarına destek vermek için geldi. Eritre hakimiyetini elde bulundurmak için 1970'lerin sonları ve 1980'lerdeki şiddetli kavgalar EKC ile EHKC'in arasını açtı. EKC, bağımsızlık için yapılan iç çatışmada sosyal devrimin monarşiye karşı galip geldiği 1970'lere kadar Eritre hakimiyetini elinde tutmaya devam etti.

### Bağımsızlık

Eritre bağımsızlığını açıkladıktan sonra EHKC lideri Isaias Afewerki, Eritre'nin ilk yönetici Cumhurbaşkanı oldu. Eritre Halk Kurtuluş Cephesi (daha sonra Demokrasi ve Adalet için Halk Cephesi (DAHC) adını aldı) bir hükûmet kurdu.

Sınırlı ekonomik kaynaklarla yüzleşen ve savaşlarla onlarca kat harap olan bir ülkeyi hükûmet yeniden yapılandırmak ve korumak için Warsai Yikalo Programı olarak adlandırılan ulusal işgücü sistemini kurdular. Askerlik, sağlık hizmetleri, eğitim-öğretim ve tarımsal alanda hizmetlere hala devam ediyor.

## Bölgeler ve ilçeler

Eritre altı bölgeye (*zobas*) ve bunlarda ilçelere ("sub-zobas") bölünür. Bölgelerin coğrafi konumu kendilerine has hidrolojiksel özelliklerinden kaynaklanır. Eritre hükûmetinin iki amacı: her yönetime kaldırabileceği yeteri miktarda tarımsal alan vermek ve tarihi iç bölge karmaşalarını ortadan kaldırmaktır.

Bölgeler, şu alt bölgelere sahiptir:

## Siyaset ve yönetim

Eritre, Halkın Adalet ve Demokrasi Partisi (PFDJ) adında tek partili bir sisteme sahip devlettir. Her ne kadar çok partili politika 1997 kanunlarıyla kabul edilmiş olsa bile örgütlenme için başka politik grup yoktur. 75'ini EPLF gerilla üyelerinin yerel adayları ve rejime az veya çok karşı gelenler oluşturduğu 150 tane ulusal meclisin sandalyesi 1993 bağımsızlığından kısa bir süre sonra, "seçilen" şu anki cumhurbaşkanı, Isaias Afewerki tarafından şekillendirildi. Yapı geçici hükûmet başkanı tarafından hiçbir zaman duyurulmadı. Ulusal seçimler periyot zamanda belirlendi ve iptal edildi; ülkenin gündemini hiçbir zaman işgal etmedi. Eritre iç politikacıların politik danışmanların bağımsız yerel kaynakları azdır; Eylül 2001'de hükûmet kendine ait bütün ulusal basın organlarını kapattı ve hükûmeti açıkça eleştirenler tutuklandı. 2004'te Birleşik Devletler Dışişleri Bakanlığı, Eritre'yi "kaygı uyandıran ülke" ilan etti.

### Ulusal seçimler
Eritre Ulusal seçimleri 1995'te yapılacak şekilde ayarlandı, fakat daha sonra 2001'e kadar ertelendi. Bunun sebebi Eritre topraklarının %20'sinin Etiyopya işgali altında olmasından dolayıydı. Yine de Eritre'de yerel seçimler yapılmaya devam edildi. En son yapılan yerel hükûmet seçimleri Mayıs 2004'teydi. Devlet Başkanı Danışmanı Yemane Gebremeskel seçimlerle alakalı olarak söyle konuştu. 

### Dış ilişkiler
Eritre, Afrika Birliği ve Afrika Birliği Örgütü'nün bir üyesiydi. Fakat Afrika Birliği ile olan temsilciliğini bıraktı.

## Çevre

Eritre'de eskiden çok sayıda fil yaşardı. Mısır Batlamyus kralları M.Ö. 3. yüzyılda onları savaş aracı olarak kullandı. 1955 ile 2001 arasındaki kayıtlarda hiçbir fil sürüsünün olmadığı görülüyor ve bağımsızlık savaşı kurbanları oldular. Aralık 2001'de 10'u henüz genç olan yaklaşık 30 sürü, Gash Nehri civarlarında gözlemlendi. Filler zeytin babunlarıyla ortak yaşam sürüyor. Eritre'de yaklaşık olarak 100 civarında fil yaşadığı sanılmaktadır. Bu da Doğu Afrika fillerinin çoğu demektir.

2006'da Eritre dünyada bütün sahil kıyılarını korunduğu ilk ülke olduğunu açıkladı. Kendine ait 1347&nbsp;km'lik sahil şeridi ile birlikte diğer 350'den fazla ada sahili boyunca uzanan 1946&nbsp;km'lik şeritinin hepsi hükûmet koruması altındadır.

## Ekonomi
Eritre ekonomisi birinci derecede tarım ve hayvancılığa dayanır. Nüfusun %85'i kırsal alanda yaşamakta, bunların çoğu hayvancılıkla uğraşmaktadır. Kırsal alanda yaşayanların üçte ikisi yerleşik veya yarı yerleşik hayat, kalanı göçebe hayatı sürdürmektedir. Gayri safi yurt içi hasılası, 550 milyon dolar olarak tahmin edilmektedir. Kişi basına düsen millî gelir, 150 dolar civarındadır. Bağımsızlık öncesinde Etiyopya yönetimi Eritre'deki bağımsızlık mücadelesi dolayısıyla bu bölgeyi özellikle ihmal etmişti. Dolayısıyla Eritre'nin sanayisi çok geri durumdadır.

## Toplum
### Demografik

Eritre toplumu heterojen (farklı) etnik gruplara sahiptir. Bağımsız nüfus sayımı henüz yapılmamış olmasına rağmen Tigrinya halkı ve Tigre halkı birlikte yaklaşık %80'lik kısma sahiptir. Bu da ülkenin M.Ö. 900 ile 500 yılları arasında Güney Arabistan'daki Saba'dan büyük göçlerle buraya yerleşen Sami nüfusunun büyük çoğunluğunu teşkil ediyor. Bunlar Eritre'deki Sabean alanının Kebassa'daki dağlık bölgelerinin merkezinde ve Eritre'nin kuzeyinde bulunurlar. Orada Saba halkı gibi aynı coğrafik koşullarla karşılaşan Sabeanlar yamaçlarda yapılmış evleri ve eski tarım ürünleri buldular.

### Dil

Eritre'de bugün birçok dil konuşuluyor olmasına rağmen henüz resmî bir dilleri yoktur: Tigrinya dili ve Arapça en çok konuşulanlardır; İtalyanca ve İngilizcede büyük oranda anlaşılır.

### Eğitim
Eritre'de beş kademeli eğitim vardır: ana okulu, ilkokul, ortaokul, lise ve üniversite. İlk, orta ve lisede yaklaşık olarak 238 000 öğrenci vardır. Yaklaşık olarak da 824 okul ve iki üniversite (Asmara Üniversitesi ile Bilim ve Teknoloji Enstitüsü) ile birkaç küçük kolej ve teknik okul vardır.

Eritre eğitiminde en önemli ilkelerden biri Eritre'deki ana dillerinin her birinin temel eğitimini vermek, ayrıca kendini geliştirmek ve fakirlikle mücadele etmeyi, vatana, millete iyi birey olmayı öğretmektir. Bunlara ek olarak modern ekonomideki araçları tanıtmak ve kullanımını öğretmek.

Eritre'deki eğitim sistemi ayrıca özel okulların da burada yatırım yapmasına yardımcı olmak, bütün gruplar için eşitliği sağlamak (örn, cinsiyet farkını, Etnik grup farkını ve sınıf markını vb. durumları engellemek) ve gerek resmî gerek gayriresmî sürdürülen eğitime katkı sağlamak.

Eritre eğitimindeki engeller ise geleneksel tabu, kayıt ve araç-gereç için ödenen okul ücretleri ve düşük gelirli halkın maliyetleri karşılayamaması.

### Din

Eritre'de iki büyük dini unsur bulunur. Bunlar; Hristiyanlık(%63) ve İslam (%33)dır. Hristiyanlar özellikle yerel Doğu Kilisesindeki Eritre Ortodoks Tewahdo Kilisesine bağlı olmakla beraber diğer küçük gruplar Roma Katolik, Protestan ve diğer mezheplere bağlı olanlar da bulunur.

Mayıs 2002'den beri Eritre Hükûmeti resmî olarak Sünni İslamı, Eritre Ortodoks Tewahdo Kilisesini, Katolizmi ve Evangelik Lüteryen Kilisesini tanımaktadır. Diğer bütün inanç ve mezheplerde katılım için üyelik işlemine ihtiyaç vardır. Diğer şeyler arasında, Hükûmetin kayıt sistemi dindar grupların kişisel bilgilerini onların kayıtlarında tutar. Yapılan birkaç organizasyonun kayıp bilgileri henüz resmî veritabanında bulunmuyor.

Yehova'nın Şahitleri, Bahá'í Faith, Yedinci gün Kilise inanışı ve çok sayıda Protestan mezhepleri kayıtlı değil ve serbestçe üye olamaz.

## Kültür

Eritre bölgesi ticaret ve uğraş için dünyanın bir bağlantı noktasıdır. Bunun sebebi farklı kültürlerin etkisi Eritre'de görülebilir olmasıdır. Bugün en belirgin etkiler başkent Asmara'daki İtalyan etkisidir. Asmara'da İtalyan tipi küçük meşrubat kafeleri vardır. Asmara'da İtalyan yaşam tarzlarının çeşitliliği Tigrinya yaşamında net bir şekilde görülür. Eritre köylerinde bu değişiklikler hiç görülmez.

Şehirlerde, ilk yıllarda sinemalarda İtalyan ve Amerikan filmlerinin bulunabildiği gibi Bollywood filmlerin de görülmesi olağan bir şeydi. 1980'lerde ve Bağımsızlıktan bu yana Amerikan filmleri en popüler olanlarıdır. Marketlerde filmlere olan rekabet yerel üreticiler kendi şirketlerini kurmasını sağladı. Eri-TV'nin global yayını Eritre nüfusunun çoğunu kapsıyor ve Diaspora her yaz ülkeye uğruyor. Başarılı yerel filmler hükûmet ve özel stüdyolar tarafından üretiliyor olmasına karşın ürün fiyatları maliyeti geçiyor.

Kunama'nın geleneksel giysisi Eritre elbisesinden oldukça farklıdır. Tigrinya ve Tigre geleneksel açık beyaz renkli elbiseleri Doğu ve Hindistan giysilerine benzer. Reşaide kadınları çok süslü giysiler ve eşarp giyer.

Eritre'deki en popüler sporlar futbol ve bisiklet yarışıdır. Son yıllarda Eritre atletleri uluslararası yarışmalarda boy gösteriyorlar.

Hemen hemen Afrika kıtasındaki tek bisiklet yarışı, Massawa'nın sıcak çöl kumsallarından dolambaçlı yüksek uçurumlu dağlara, oradan vadilere ve sarp kayalıklara, ardından başkent Asmara'ya kadar uzanan bir yarıştır. Oradan aşağıya doğru Gash-Barka Bölgesi düzlüklerine doğru devam eder. Asmara'ya geri dönmek sadece güneyden olur. Eritre'deki bu uzun mesafeli, çok popüler sporda taraftarlar (seyirciler) yarış boyunca uzun kuyruklar oluştururlar. Eritre'deki uzun mesafe koşusunda Zersenay Tadesse ve Mebrahtom (Meb) Keflezighi en iyi sporcular olarak gösterilebilir. Her ikisi de Olimpiyatçıdır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Eritre fotoğrafları