Trypanosoma

***Trypanosoma*** Kinetoplastida sınıfından monofiletik tek hücreli parazitik kamçılı protozoa cinsidir. Adı tirbuşon şeklindeki hareketleri nedeniyle Yunanca *τρύπανον* (delici) ve *σῶμα* (gövde) kelimelerinden gelir. Çoğu heteroksendir ve taşıyıcılarla iletilir. *Trypanosoma equiperdum* gibi bazıları ise doğrudan temas ile yayılır. Türlerin çoğunluğu kan ile beslenen omurgasızlar tarafından taşınır ancak türler arasında farklı yayılma mekanizmaları görülür. Omurgasız konakta genellikle bağırsaklarda bulunur ama memeli konaklarda ise kan içinde ya da hücreler arası ortamda bulunur.

Trypanozomlar çok sayıda konakçıya bulaşır ve çeşitli hastalıklara sebep olur. Bu hastalıklar arasında *[[Trypanosoma brucei]]* tarafından neden olunan uyku hastalığı ile *[[Trypanosoma cruzi]]* tarafından neden olunan Chagas hastalığı gibi ölümcül insan hastalıkları da bulunur.

## Tarihçesi
Kanda bulunan tek hücreli asalaklara dair ilk bahis, sazanların kanında kamçılılar bulan Gabriel Valentin tarafından 1841'de yapılmıştır.

Cins olarak, *T. sanguinis* türüyle Daniel Gruby tarafından kurbağaların kanında bulunan asalakların 1843'te tanımlanmasıyla kullanılmıştır.

Bundan 50 ila 80 yıl kadar sonra memelilerde de bulunduğu görülmüştür.

## Taksonomisi
*Trypanosoma* cinsinin monofiletik olduğu farklı yöntemlerle desteklenememektedir. Amerika ve Afrika tripanasomları farklı klâdlar oluşturur yani insanlarda önemli hastalıklara yol açan *T. cruzi* (Chagas hastalığının nedeni) ve *T. brucei* (uyku hastalığının nedeni) birbirleriyle yakın akraba değildir.

Filogenetik analizler çok eski zamanlarda Salivaria tripanasomlar ile bu grupta olmayan tripanasomların ikiye ayrıldığını önerir. Salivaria tripanasom olmayan dal kuş, sürüngen ve memelileri etkileyen Stercoraria tripanasomlardan oluşan bir klâd ile balıkları ve sürüngen ile iki yaşamlıları etkileyen iki gruptan oluşan ikinci bir klâda ayrılır.

Salivaria tripanasomlar *[[Duttonella]]*, *[[Trypanozoon]]*, *[[Pycnomonas]]* ve *[[Nannomonas]]* alt cinslerinden oluşur. Bunlar konakçılara çeçe sineğinin (*Glossina spp.*) salyası ile geçer. Antijenik varyasyon, özellikle *[[Trypanosoma brucei|T. brucei]]* türünde çok iyi incelenmiş olan ve tüm Salivaria tripanasomların paylaştığı bir özelliktir. *[[Trypanozoon]]* alt cinsi içinde *[[Trypanosoma brucei]]*, *[[Trypanosoma rhodesiense|T. rhodesiense]]* ve *[[Trypanosoma equiperdum|T. equiperdum]]* türleri sınıflandırılır. Alt cins *[[Duttonella]]* içinde *[[Trypanosoma vivax|T. vivax]]* türü yer alır. *[[Nannomonas]]* içinde ise *[[Trypanosoma congolense|T. congolense]]* bulunur.

Stercoria tripanasomlar ise konakçılara **[[Triatoma infestans]]'' gibi ''[[Triatominae]]'' alt familyasındaki böceklerin dışkısı ile geçer. Bu grubun içinde ''[[Trypanosoma cruzi]]'', ''[[Trypanosoma lewisi|T. lewisi]]'', ''[[Trypanosoma melophagium|T. melophagium]]'', ''[[Trypanosoma nabiasi|T. nabiasi]]'', ''[[Trypanosoma rangeli|T. rangeli]]'', ''[[Trypanosoma theileri|T. theileri]]'', ''[[Trypanosoma theodori|T. theodori]]'' türleri bulunur. Alt cins ''[[Herpetosoma]]'' içinde ''[[Trypanosoma lewisi|T. lewisi]]'' türü ve alt cins ''[[Schizotrypanum]]'' içinde de ''[[Trypanosoma cruzi|T. cruzi]]'' türü sınıflandırılır.

===Evrimi===
Türler arasındaki ilişkiler henüz çok iyi incelenmemiştir. ''T. evansi'' türünün ''T. equiperdum'' klonundan geldiği öne sürülmüştür Ayrıca ''T. evansi'' türünün, ''T. brucei'' türünün bir alt türü olarak sınıflandırılması da önerilmiştir.

== Bazı türleri ==
''Trypanosoma'' türleri arasında aşağıdakiler sayılabilir:
*''[[Trypanosoma ambystomae|T. ambystomae]]'', [[iki yaşamlılar]]da
*''[[Trypanosoma antiquus|T. antiquus]]'', [[Soy tükenmesi|soyu tükenmiş]] ([[Miyosen]] dönemden kalma [[amber]] içinde [[fosil]])
*''[[Trypanosoma avium|T. avium]]'', kuşlarda [[trypanosomiazis]]e neden olur
*''[[Trypanosoma boissoni|T. boissoni]]'', [[Elasmobranchii]] alt sınıfındaki hayvanlarda 
*''[[Trypanosoma brucei|T. brucei]]'', insanlarda [[Afrika tripanosomiyazisi|uyku hastalığı]] ve sığırlarda [[nagana]]ya neden olur
*''[[Trypanosoma cruzi|T. cruzi]]'', insanlarda [[Chagas hastalığı]]na neden olur
*''[[Trypanosoma congolense|T. congolense]]'', geviş getirenlerde, atlarda ve çeşitli vahşi hayvanlarda [[nagana]]ya neden olur
*''[[Trypanosoma equinum|T. equinum]]'', Güney Amerika'da atlarda, [[sığır sineği]] ile geçer,
*''[[Trypanosoma equiperdum|T. equiperdum]]'', atlarda ve diğer [[atgiller]] üyelerinde [[at frengisi]]ne neden olur, cinsel yolla yayılır
*''[[Trypanosoma evansi|T. evansi]]'', bazı hayvanlarda [[surra]] hastalığının bir şekline neden olur (Hindistan'da 2005 yılında tek bir vakada insana bulaştığı görülmüş ve [[suramin]] ile başarıyla tedavi edilmiştir.)
*''[[Trypanosoma everetti|T. everetti]]'', kuşlarda
*''[[Trypanosoma hosei|T. hosei]]'', iki yaşamlılarda
*''[[Trypanosoma irwini|T. irwini]]'', [[koala]]larda
*''[[Trypanosoma lewisi|T. lewisi]]'', farelerde
*''[[Trypanosoma melophagium|T. melophagium]]'', koyunlarda, ''[[Melophagus ovinus]]'' yolu ile yayılır
*''[[Trypanosoma paddae|T. paddae]]'', kuşlarda
*''[[Trypanosoma parroti|T. parroti]]'', iki yaşamlılarda
*''[[Trypanosoma percae|T. percae]]'', ''[[Perca fluviatilis]]'' türünde
*''[[Trypanosoma rangeli|T. rangeli]]'', insanlarda soruna neden olmadığına inanılmaktadır
*''[[Trypanosoma rotatorium|T. rotatorium]]'', iki yaşamlılarda
*''[[Trypanosoma rugosae|T. rugosae]]'', iki yaşamlılarda
*''[[Trypanosoma sergenti|T. sergenti]]'', iki yaşamlılarda
*''[[Trypanosoma simiae|T. simiae]]'', domuzlarda [[nagana]]ya neden olur
*''[[Trypanosoma sinipercae|T. sinipercae]]'', balıklarda
*''[[Trypanosoma suis|T. suis]]'', [[surra]]'nın farklı bir çeşidine neden olur
*''[[Trypanosoma theileri|T. theileri]]'', kemirgenleri etkileyen büyük bir trypanosom
*''[[Trypanosoma trigalae|T. triglae]]'', [[gerçek kemikli balıklar]]da
*''[[Trypanosoma vivax|T. vivax]]'', asıl olarak Batı Afrika'da [[nagana]]ya neden olur ancak Güney Amerika'ya da yayılmıştır

==Konakçılar, yaşam döngüsü ve morfolojiler==


Yaşam döngüleri farklı olan iki tip tripanasom vardır: Salivarian türleri ve stercoraria türleri.

Stercoraria tripanasomları böcekleri etkiler, arka bağırsaklarında gelişir ve dışkı ile atılarak konakçının derisine ulaşır. Organizma buradan deriyi delerek konakçının vücuduna yayılır. Böcekler konakçıların kanı ile beslenirken asalak ile tekrar enfekte olurlar.

Salivaria tripanasomlar ise böceklerin ön bağırsaklarında gelişir ve böceğin beslenmeden önce konakçıyı ısırması sırasında salyası yoluyla konakçıya geçerler.

Yaşam döngüleri boyunca çeşitli morfolojik değişiklikler geçirirler. Yaşam döngüleri içinde sıklıkla omurgalı konakçıda bulunan [[tripomastigot]] şekil ile omurgasız taşıyıcının bağırsaklarında bulunan tripomastigot ve [[promastigot]] şekillere rastlanır. Hücre içi yaşam döngüsü etapları genellikle [[amastigot]] şekilde görülür. Tripomastigot morfolojisi, ''Trypanosoma'' cinsi içindeki türlere özgüdür.

==Notlar==


== Dış bağlantılar ==
* [http://en.wikivet.net/Trypanosoma **Trypanosoma'''] 
* Trykipedia, 
* Tree of Life: Trypanosoma