Baş dönmesi

**Baş dönmesi**, kişinin uzaydaki konumunu algılayamaması ve dengesini kaybetmesi. Baş dönmeleri çok çeşitli nedenlerle gerçekleşebilir. Büyük bir kısmı tıbbi nedenlerle meydana gelirken kendi ekseni etrafında bir süre dönmek gibi oryantasyonu bozucu suni nedenlerle de baş dönmesi tetiklenebilir. Bazen düşme hissi veya sersemleme ile birlikte görülebilir. Baş dönmeleri aşağıdaki başlıklar altında incelenir:

* Vertigo: Kişinin kendisi ya da çevresindeki nesneler dönüyormuş (yuvarlanıyormuş) hissine kapılması. Vertigo bazen mide bulantısı veya kusma ile birlikte gerçekleşir. Baş dönmesi vakalarının yaklaşık %25'i vertigo sınıfına girer.
* Disequilibrium: En belirgin özelliği dengeyi kaybetmek ve belirli bir yöne doğru düşmektir. Bu sorunda genellikle mide bulantısı veya kusma görülmez.
* Presenkop: Baş dönmesi ile birlikte kasların boşalması ve bayılacak gibi hissetmektir. Presenkoptan bir sonraki aşama senkop yani bayılmadır.

Bu sınıflara girmeyen baş dönmeleri genellikle psikiyatrik nedenlerle gerçekleşir. Suni nedenlerle gerçekleşenler (dans esnasında, lunapark oyuncaklarında vb.) haricindeki baş dönmeleri çeşitli sağlık sorunlarının habercisi olabilir ve bir doktora başvurulmalıdır.

## Mekanizma ve nedenler
Dengeyi korumak için iç kulak, gözler, kaslar, iskelet ve sinir sistemi ‘ni kapsayan vücudun birden fazla parçası gerektiğinden birçok koşul baş dönmesine neden olur. Bu nedenle baş dönmesine çeşitli problemler neden olabilir ve odak bir süreci (dengeyi veya koordinasyon'u etkileyen bir süreç gibi) veya dağınık bir süreci (örn. zehirlenme veya az perfüzyon durumu) yansıtabilir.

Baş dönmesinin yaygın nedenleri şunlardır:
* Aşağıdakilerden dolayı beyin'e yetersiz kan akışı:
** kan basıncı‘nda ani düşüş
** Kalp sorunları veya arter tıkanıklıkları
* Görme kaybı veya bozukluğu veya görsel ipuçları
* Çok hızlı ayağa kalkma/uzun süreli ayakta durma
* İç kulak rahatsızlıkları
* Antikonvülzan'lar ve sakinleştirici'ler gibi ilaçlarla beyin/sinir fonksiyonunun bozulması 
* Boyunsal propriosepsiyon (vücudun pozisyonunun ve hareketinin algılanması veya farkındalığı) fonksiyon bozukluğu
* Proton pompa inhibitör'leri veya Coumadin (warfarin) gibi diğer reçeteli ilaçların yan etkileri

## Teşhis
### Ayırıcı tanı
Baş dönmesi, beyin (özellikle beyin sapı veya beyincik), iç kulak, gözler, kalp, damar sistemi, sıvı veya kan hacmi, omurilik, periferik sinirler veya vücut elektrolitlerini içeren bir anormallikten kaynaklanabilir. Baş dönmesi, sarsıntı veya beyin kanaması, epilepsi ve nöbetler (kasılmalar), felç ve menenjit ve beyin iltihabı vakaları gibi bazı ciddi olaylara eşlik edebilir.
Ancak en sık görülen alt kategoriler şu şekilde sıralanabilir: %40 çevresel vestibüler fonksiyon bozukluğu, %10 merkezi sinir sistemi yarası, %15 psikiyatrik bozukluk, %25 baygınlık öncesi/dengesizlik ve %10 belli olmayan baş dönmesi. Bazı vestibüler patolojiler, ruhsal bozukluklarla birlikte görülen belirtilere sahiptir.

Geleneksel tıp öğretimi, kategoriye dayalı olarak baş dönmesinin nedenini belirlemeye odaklanmış olsa da (örneğin vertigo, presenkop gibi), son araştırmalar bu analizin sınırlı klinik faydası olduğunu göstermektedir.

Bulgu olarak sıklıkla baş dönmesi olan tıbbi durumlar şunlardır:

* İyi huylu paroksismal konumsal baş dönmesi (İngilizce:Benign paroxysmal positional vertigo)
* Meniere hastalığı
* İç kulak iltihabı labirentit
* Orta kulak iltihabı
* Beyin tümörü
* Akustik nöroma
* Yol tutması
* Ramsay Hunt sendromu
* Migren
* Çoklu skleroz Multiple sclerosis
* Gebelik
* Düşük tansiyon (hipotansiyon)
* Düşük kan oksijen içeriği (hipoksemi)
* Kalp krizi
* Demir eksikliği (anemi)
* Düşük kan şekeri (hipoglisemi)
* Hormonal değişiklikler (örneğin tiroid hastalığı, menstrüasyon, hamilelik)
* Panik atak
* hiperventilasyon
* Endişe
* Depresyon
* Yaşı azalmış görsel, denge ve uzamsal yönelim yeteneklerinin algılanması
* inme, acil servise başvuran kişilerin %0,7'sinde izole baş dönmesinin nedenidir.

## Ayrıca bakınız
* Vertigo (tıp)
* Kinetosis

## Kaynakça