Yapılandırılmış duygu teorisi

**Yapılandırılmış duygu teorisi** (eski adıyla duygunun kavramsal eylem modeli), duygu deneyimini ve algısını açıklayan bilimsel bir teoridir. Bu teori, Lisa Feldman Barrett tarafından, onlarca yıldır duygu araştırmacılarını şaşkına çevirdiğini iddia ettiği "duygu paradoksu" olarak adlandırdığı sorunu çözmek için önerildi ve şöyle açıkladı: İnsanlar günlük yaşamda canlı ve yoğun duygu deneyimlerine sahiptir: başkalarında "öfke", "üzüntü", "mutluluk" gibi duyguları gördüklerini ve kendi kendilerine "öfke", "üzüntü" yaşadıklarını bildirirler. Bununla birlikte, psikofizyolojik ve nörobilimsel kanıtlar, bu tür ayrı deneyim kategorilerinin varlığı için tutarlı bir destek sağlayamadı. Bunun yerine, deneysel kanıtlar, beyinde ve vücutta var olanın etkilendiğini ve duyguların, birbiri ardına çalışan birden çok beyin ağı tarafından inşa edildiğini öne sürüyor.

Bu kanıta rağmen, diğer birçok duygu teorisi, duyguların genetik olarak bağışlandığını, öğrenilmediğini ve beyindeki özel devreler tarafından üretildiğini varsayar: öfke devresi, korku devresi vb. Bu bakış açısı, sağduyu duygu anlayışları ile oldukça uyumludur. Yapılandırılmış duygu teorisi bu varsayımı sorgulamaya çağırır. Bu duyguların (genellikle "temel duygular" olarak adlandırılır) biyolojik olarak bağlantılı olmadığını, bunun yerine bilinçte "anda" daha temel bileşenlerden ortaya çıkan fenomenler olduğunu öne sürer.

## Teorinin açıklaması
Teori basitleştirilmiş biçimde şu şekilde verilmiştir:
 "Her uyandığınızda, beyniniz eylemlerinize rehberlik etmek ve duyularınıza anlam vermek için kavramlar olarak organize edilmiş geçmiş deneyimleri kullanır. İlgili kavramlar duygu kavramları olduğunda, beyniniz duygu örneklerini inşa eder."
Daha ayrıntılı olarak, duygu örnekleri, işbirliği içinde çoklu beyin ağları tarafından tüm beyin boyunca inşa edilir. Bu yapıya giren bileşenler, içalgı, kavramlar ve sosyal gerçekliği içerir. İçsel tahminler, bedenin durumu hakkında bilgi sağlar ve nihayetinde temel, duygusal haz, hoşnutsuzluk, uyarılma ve sakinlik duyguları üretir. Kavramlar, duygu kavramları da dahil olmak üzere (kültürünüzden) somutlaşmış bilgidir. Sosyal gerçeklik, bir kültürü paylaşan insanlar arasında duygu algısını mümkün kılan toplu sözleşmeyi ve dili sağlar.

Bir benzetme olarak, renk deneyimini düşünün. İnsanlar renkleri ayrı kategoriler olarak deneyimler: mavi, kırmızı, sarı ve benzeri ve bu kategoriler farklı kültürlerde farklılık gösterir. Bununla birlikte, rengin fiziği, ultraviyole ile kızıl ötesine bir ölçek boyunca nanometre cinsinden ölçülen dalga boylarıyla aslında süreklidir. Bir kişi bir nesneyi "mavi" olarak deneyimlediğinde, bu dalga boyunu kategorize etmek için renk kavramlarını (bilinçsizce) kullanıyor demektir. Ve aslında, insanlar tüm dalga boylarını "mavi" olarak deneyimliyorlar.

Benzer şekilde, duygular genellikle ayrı ve farklı olarak düşünülür - korku, öfke, mutluluk - duygulanım (iç algı tarafından üretilen) süreklidir. Yapılandırılmış duygu teorisi, belirli bir anda, beynin, tıpkı ayrı renkleri algıladığı gibi, bir duygu örneği oluşturmak için iç algısal tahminler ve kişinin kültüründeki duygu kavramları yoluyla şimdiki anı tahmin ettiğini ve kategorize ettiğini öne sürer. Bu süreç, "duyguya sahip olma" deneyimini somutlaştırır.

Örneğin, eğer bir kişinin beyni bir yılanın varlığını ve bir yılanla karşılaşıldığında ortaya çıkacak hoş olmayan etkiyi tahmin ederse, bu beyin kategorize edebilir ve bir "korku" deneyimi inşa edebilir. Bu süreç, yılanın herhangi bir gerçek duyusal girdisi bilinçli farkındalığa ulaşmadan önce gerçekleşir. Aksine, bir "temel duygular" araştırmacısı, kişinin yılanı ilk gördüğünü ve bu duyusal girdinin beyinde özel bir "korku devresini" tetiklediğini söyleyecektir.

### Teorinin daha önceki enkarnasyonları
Teorinin erken enkarnasyonları, iç algıdan ziyade çekirdek duygulanım açısından ifade edildi. Çekirdek etki, iki boyutta karakterize edilen nörofizyolojik bir durumdur:

* Olumludan olumsuza sürekli bir ölçekte ölçülen zevk ve hoşnutsuzluk.
* Bu uç noktalar arasında sürekli bir ölçek boyunca ölçülen yüksek uyarılma ve düşük uyarılma.

Özgün kavramsal eylem modeline göre duygu, kişi duygu hakkındaki bilgileri kullanarak temel duyuşsal durumunu kategorize ettiğinde üretilir. Bu teori, dilsel görelilik ve duygusal sinirbilim unsurlarını birleştirir.

### İlgili düşünme
Joseph LeDoux'da benzer görüşlere ulaştı.

## Kaynakça