Süngülü, Posof

**Süngülü**, Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Süngülü köyünün bilinen en eski adı **Arila**'dır. Gürcüce bir yer adı olan Arila (არილა) adı, bir yere vuran güneş ışını anlamındaki “arili” (არილი) kelimesinden türemiştir ve güneşli yer anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye aynı şekilde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde Arila (اريله) olarak geçer.

Arila köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Samtshe'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Arila Kalesi ve tamamen yıkılmış olan Arila Kilisesi bu dönemden kalmış olmalıdır.

Arila köyü, 1595 tarihli ve *[[Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan]]* adlı Osmanlı tahrir defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Poshov livasının Kuzay nahiyesine bağlıydı. Arila-i Ulya (Yukarı Arila) ve Arila-i Sülfa (Aşağı Arila) adıyla kaydedilen köye bağlı "Şuvaubani" ve "Beralisi" adlı mezra bulunuyordu. Aşağı ve Yukarı Arila'nın nüfusu 38 hanedan oluşuyordu. Hane reislerinin adları üzerinden yapılan tespite göre köy halkı Gürcülerden oluşuyordu. 17. yüzyılın sonunda Arila, aynı idari konuma sahipti. Köyün nüfusu zamanla azalmış, 1834 yılında 13 haneye düşmüştür.

Arila köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlşn Antlaşması uyarıca, savaş tazminatı kapsamında Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında Arila (Арила) adıyla kaydettiği köy, Ardahan sancağının Poshov kazasına bağlı Sakire nahiyesinin 12 köyünden biriydi. Nüfusu, 296'sı erkek ve 273'ü kadın olmak üzere, 69 hanede yaşayan 569 kişiden oluşuyordu. Köyde 1896’da 733 ve 1906’da 940 kişi tespit edilmiştir. Bu sayımlarda köy haklı Türk olarak kaydedilmiştir.

Gürcü tarihçi Konstantine Martvileli, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezmiş, Arila'nın (არილა) Gürcüce bir kelime olduğu ve köydeki 74 hanede 1.002 Müslüman Gürcünün yaşadığını yazmıştır.

Arila köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Sovyet Rusya tarafından da kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Arila Türkiye'ye bırakıldı.

Arila köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Arila (آريله) şeklinde kaydedilmiştir. Bu sırada köy Kars vilayetinin Poshov kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Arile" adıyla kaydedilmiş olan köy Cilvana nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 1.110 kişiden oluşuyordu. Arila veya Arile Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında Süngülü olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Süngülü köyünde 1.251 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 184 kişi okuma yazma biliyordu.

Süngülü köyünde günümüze ulaşan en önemli tarihsel yapı, Arila Kalesi’dir. Köyün 700 metre güneyinde, Çaksu denilen akarsuyun sol kıyısında, kayalık bir tepede yer alır. Küçük bir yapı olan Arila Kalesi’nin (30×10 m) duvarlarının kalınlığı bazı yerlerde iki metreyi bulmaktadır. Köyün 2,8 kilometre güneydoğusunda, yüksek bir tepenin zirvesinde yer alan megalit yapı ise, yaklaşık 300 metre uzunluğunda olup bütün tepeyi kaplamaktadır. Köydeki tarihsel yapı kalıntılarından biri, Arila Kilisesi’ne aittir. Köyün merkezindeki temel seviyesine kadar yıkılmış ve taşları evlerde ve taş duvarlarda kullanılmıştır. Köyün 2,5 kilometre doğusunda, Kontishevi Deresinin sağ kıyısında, kale olduğu tahmin edilen bir yapının daha kalıntıları tespit edilmiştir. Nitekim kalıntıların bulunduğu yer köylüler tarafından Kontishevi Kalesi (კონტისხევის ციხე) olarak adlandırılmaktadır.

## Coğrafya
Köy, Ardahan il merkezine 102&nbsp;km, Posof ilçe merkezine 21&nbsp;km uzaklıktadır. Köy, ilçe merkezinin güney doğusunda, Şabanıbel Dağı'nın batı yamaçlarında, güneybatıya eğimli bir platoda kurulmuştur. Köy hudutları içinden geçen akarsular ve bunların birleştiği Arile (Süngülü) Çayı, Güneyindeki koruluğu ve köy etrafındaki meralar, çayırları ile doyumsuz bir güzellik sergilemektedir.  Damal ilçesi, Balgöze, Savaşır köyleri ve Gürcistan Devleti ile sınırdır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*