Venedik

**Venedik** (İtalyanca: *Venezia* [veˈnɛttsia], Venedikçe: *Venexia* [veˈnɛsja]), kuzeydoğu İtalya'da bir şehir ve Veneto bölgesinin başkentidir. Şehir, geniş açık su alanları ve kanallarla ayrılmış 126 adadan oluşan bir grup üzerine kurulmuştur; şehrin bazı bölümleri 472 köprüyle birbirine bağlanmıştır.

Adalar, Po ve Piave nehirlerinin ağızları arasında (daha doğrusu Brenta ve Sile arasında) yer alan, kapalı bir koy olan sığ Venedik Lagünü'nde bulunmaktadır. 2025 yılı itibarıyla, şehrin ana yerleşim birimi (Venedik komünü) 249.466 nüfusa sahiptir, bunların yaklaşık 50.000'i tarihi ada şehri Venedik'te (*centro storico*) yaşarken, nüfusun büyük çoğunluğu anakarada (*terraferma*) ve yaklaşık 25.000'i lagündeki diğer adalarda (*estuario*) yaşamaktadır. 

Padova ve Treviso şehirleriyle birlikte Venedik, toplam 2,6 milyonluk nüfusuyla istatistiksel bir metropol alanı olarak kabul edilen Padua-Treviso-Venedik Metropol Alanı'na (PATREVE) dahildir.

Adı, MÖ 10. yüzyıldan itibaren bölgede yaşayan antik Veneti halkından gelmektedir. Şehir, 810'dan 1797'ye kadar neredeyse bin yıl boyunca Venedik Cumhuriyeti'nin başkentiydi. Orta Çağ ve Rönesans dönemlerinde önemli bir finans ve denizcilik gücüydü ve Haçlı Seferleri ile İnebahtı Deniz Muharebesi için bir hazırlık alanı olmasının yanı sıra, özellikle ipek, tahıl ve baharat ticareti ve 13. yüzyıldan 17. yüzyılın sonuna kadar sanatın önemli bir merkeziydi. O zamanki şehir devleti, 9. yüzyılda ortaya çıkan ve 14. yüzyılda en büyük önemine ulaşan ilk gerçek uluslararası finans merkezi olarak kabul edilir. Bu durum Venedik'i tarihinin büyük bir bölümünde zengin bir şehir haline getirdi.

Yüzyıllar boyunca Venedik, Adriyatik Denizi boyunca ve İtalyan yarımadasında çok sayıda bölgeye sahipti ve bu durum, günümüzde hala görülebilen mimari ve kültür üzerinde önemli bir etki bıraktı. Venedik Cephaneliği, birçok tarihçi tarafından tarihteki ilk fabrika olarak kabul edilir ve Venedik'in deniz gücünün merkeziydi. Venedik'in egemenliği 1797'de Napolyon'un eliyle sona erdi. Ardından, 1866'da şehir İtalya Krallığı'nın bir parçası oldu. Venedik, "La Dominante" ("Hükümdar" veya "Peygamber"), "La Serenissima" ("En Sakin"), "Adriyatik Kraliçesi", "Su Şehri", "Maskeler Şehri", "Köprüler Şehri", "Yüzen Şehir" ve "Kanallar Şehri" olarak da bilinir. Lagün ve lagün içindeki şehir, 1987 yılında UNESCO Dünya Mirası Alanı olarak tescil edildi ve 70.176,4 hektarlık (173.410 dönüm) bir alanı kapsıyor. Venedik, özellikle İtalyan Rönesansı sırasında birçok önemli sanat akımıyla tanınır ve enstrümantal ve operatik müzik tarihinde önemli bir rol oynamıştır; Barok müzik bestecileri Tomaso Albinoni ve Antonio Vivaldi'nin doğum yeridir.

21. yüzyılda Venedik, çok popüler bir turistik yer ve önemli bir kültür merkezi olmaya devam ediyor ve sık sık dünyanın en güzel şehirlerinden biri olarak sıralanıyor. *[[The Times]]* tarafından Avrupa'nın en romantik şehirlerinden biri ve *[[The New York Times]]* tarafından "şüphesiz insan tarafından inşa edilmiş en güzel şehir" olarak tanımlanmıştır. Ancak şehir, aşırı turizm, kirlilik, gelgit zirveleri ve kruvaziyer gemilerinin binalara çok yakın seyretmesi gibi zorluklarla karşı karşıya. Venedik ve lagünü sürekli tehdit altında olduğundan, Venedik'in UNESCO listesine alınması sürekli olarak incelenmektedir.
## İsim

İsim Veneti olarak bilinen halk ile bağlantılıdır. Kelimenin anlamı kesin değildir.

## Tarih

Venedik'in orijinine ait tarihsel kayıtların olmadığı zamanda, elde edilebilir kanıtların Venedik'in orijinal nüfusunun Padova, Aquileia, Altino ve Concordia (modern Portogruaro) gibi Roma şehirleri olduğunu gösterdiğinde pek çok tarihçi mutabıktır. Venedik'in tarih sahnesinde ünlenmesi Venedik Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla başlar.

### İklim

Yıl ortalaması 13,5&nbsp;°C'dir. Yılın en sıcak ayları Temmuz ve Ağustos aylarıdır. Ortalama sıcaklık bu aylarda 23&nbsp;°C civarındadır. En soğuk ay 3,0&nbsp;°C ile Ocak ayıdır.

 

## Demografi

Venedik belediye sınırları içindeki nüfus (31 Temmuz 2010 tahminine göre) 270.516 kişidir ve nüfus yoğunluğu 652,52 kişidir. Coğrafi bakımdan Venedik hem esas Venedik şehrini ve adaları ve Padova'ya kadar ulaşan anakara parçalarını içine alan Padova-Venedik şehirleşmiş metropolitan alanın bir parçasıdır ve bu metropolitan alanın nüfusu yaklaşık 1,6 milyonu aştığı tahmin edilmektedir.

Venedik belediye sınırları içindeki (2006 Nüfus Sayımına göre) nüfusun %47.5'i erkek, %52.5'i ise kadındır. 18 yaş altı genç nüfus toplam nüfusun %14.36'sini temsil etmektedir. Venediklilerin ortalama yaşı 46'dır. Bu oran İtalya'da 42'dır. 2002 ve 2007 arasındaki 5 yıllık süreçte şehirdeki nüfus %0,2 gerilemiştir. 2006 itibarıyla nüfusun %93,70'i İtalyandır.

Venedik komününün belediye sınırları içinde nüfusunun 19. ve 20. yüzyıllarda gelişmesi nüfus sayımı sonuçlarına göre şu gösterimde izlenebilir:

*Kişi*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:400000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 0
  bar:1871 from:0 till: 164965
  bar:1881 from:0 till: 165802
  bar:1901 from:0 till: 189368
  bar:1911 from:0 till: 208463
  bar:1921 from:0 till: 223373
  bar:1931 from:0 till: 250327
  bar:1936 from:0 till: 264027
  bar:1951 from:0 till: 316891
  bar:1961 from:0 till: 347347
  bar:1971 from:0 till: 363062
  bar:1981 from:0 till: 346146
  bar:1991 from:0 till: 309422
  bar:2001 from:0 till: 271073
  bar:2010 from:0 till: 270801

PlotData=

  bar:1861 at: 0 fontsize:S text: n.d. shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 164965 fontsize:S text: 164.965 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 165802 fontsize:S text: 165.802 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 189368 fontsize:S text: 189.368 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 208463 fontsize:S text: 208.463 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 223373 fontsize:S text: 223.373 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 250327 fontsize:S text: 250.327 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 264027 fontsize:S text: 264.027 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 316891 fontsize:S text: 316.891 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 347347 fontsize:S text: 347.347 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 363062 fontsize:S text: 363.062 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 346146 fontsize:S text: 346.146 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 309422 fontsize:S text: 309.422 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 271073 fontsize:S text: 271.073 shift:(-10,5)
  bar:2010 at: 270801 fontsize:S text: 270.801 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Kaynak - ISTAT


## Önemli mekânlar

### Saraylar

#### [[Türk Hanı]] (Fondaco dei Turchi)

Türk Hanı (*Fondaco dei Turchi* veya *Palazzo dei Turchi*), 13. yüzyılın ilk yarısında Giacomo Palmier tarafından inşa edilmiş bir saray. Türk Hanı, Büyük Kanal'ın sağ tarafında San-Marcuola İstasyonu'nun karşısında bulunmaktadır.

Venedik'in en eski saraylarından birisi olan Türk Hanı kıvrımlı bağlantıları ve ince sütunları ile Bizans mimarisinin tipik bir örneğidir. 1621'den itibaren Türk tüccarlar sarayı ticaret merkezi olarak kullanmaya başladılar. 1838'e kadar olan bu süreçte orada ikamet eden Türkler binaya bir cami ve hamam inşa etmişler ve sarayın mimarisini kısmen değiştirmişlerdir. Ayrıca 19. yüzyılın ikinci yarısında başlayan restorasyon çalışmaları esnasında sarayın üst kısmına kubbe biçimde eklemeler yapılmıştır. Saray 1923'ten beri Venedik Doğa Tarihi Müzesi (*Museo di Storia Naturale di Venezia*) olarak kullanılmaktadır.

#### Alman Hanı (Fondaco dei Tedeschi)

Alman Hanı (*[[Fondaco dei Tedeschi]]*) Akdeniz veya Balkanlar üzerinden gelen malları Avrupa'nın içlerine götürecek Alman tüccarlar tarafından kullanılmış handır. 1228 senesinde inşa edilmiş yapı yangın ile yıkılması sonrasında 1505-1508 seneleri arasında yeniden inşa edilmiştir.

#### [[Palazzo Ducale (Venedik)|Düka Sarayı (Palazzo Ducale)]]

Düka Sarayı (''Palazzo Ducale''), Gotik tarzda yapılmış ve Venedik dükaları tarafından kullanılmış saraydır. Dükalık sarayı olmasının yanında Venedik Cumhuriyeti'nin siyasi merkezi konumundaydı. Napolyon işgaline kadar siyasi kurumlara da ev sahipliği yapmıştır. Günümüzdeki saray büyük ölçüde 1309-1424 yılları arasında yapıldı ve oldukça küçük olan bir kale üzerine inşa edildi. Giovanni ve Bartolomeo Bon 1442 yılında *Porta della Carta*'yı inşa ettiler.

#### Dandolo Sarayı (Palazzo Dandolo)
Venedik'in asil ailelerinden Dandolo Ailesi tarafından 14. yüzyılın sonunda inşa ettirildi. 16. yüzyılda üç kısıma ayrılan yapı, üç aile üyesi arasında pay edildi. Sahibinin değişmesi sonrasında nihayet 1895'te otel olarak kullanılmaya başlandı 2010 senesinde başrollerini Johnny Depp ve Angelina Jolie'nin oynadığı The Tourist filminin bazı sahneleri burada çekilmiştir. Günümüzde Otel Danieli olarak kullanılmaya devam edilmektedir.

### Kanallar

#### Grand Kanal (Canal Grande)

Grand Kanal (*Canal Grande*) yaklaşık 4&nbsp;km uzunluğunda, 30 ile 70 m genişliğinde, derinliği 5 metreye varan Venedik'teki en büyük kanaldır. Kanal S şeklinde aktığı için "volta die Canal" olarak isimlendirilir. Grand Kanal'a yaklaşık 45 adet diğer küçük kanallar bağlanmaktadır.

Kanalın sol tarafında San Marco, Cannaregio ve Castello, sağ tarafında ise Dorsoduro, San Polo ve Santa Croce bölgeleri bulunur.

Günümüzde Grand Kanal üzerinde 4 köprü bulunmaktadır. İçlerinden en eski olanı *Rialto Köprüsü*dür. *Scalzi Köprüsü* ve *Accademia Köprüsü* nün inşa edildiği 19. yüzyıla kadar "Rialto Köprüsü" Grand Kanal üzerinde iki yakayı birbirine bağlayan tek köprü idi.

Grand Kanal kenarlarında 200'ün üzerinde saray vardır. 
Saraylarda Gotik, Rönesans ve Barok stiline sıkça rastlanmaktadır. Bazı saraylarda Bizans mimarisi göze çarpar.

Grand Kanal'da ulaşım deniz otobüsleri (vaporetto) ve gondollar ile sağlanmaktadır. Ayrıca deniz taksileri de mevcuttur. Grand Kanalı boydan boya sadece 1 numaralı deniz otobüsü (vaporetto) geçmektedir.

Grand Kanal'da yüzmek para cezasına tabidir. Bu konuda çok sıkı kontroller yapılmaktadır.

### Köprüler

#### Rialto Köprüsü

Venedik kentinin en renkli mekanlarından biridir. Kentin iki yakasını birbirine bağlayan en eski köprüdür. Köprü, aynı zamanda bir alışveriş merkezidir. Muhtelif pek çok ürün satılmaktadır. Köprüden *Grand Kanal* manzarası göze çarpmaktadır.

#### Son Nefes Köprüsü (Ponte dei Sospiri)

*İç Çekişler Köprüsü*, *İşkence Köprüsü* veya Ahlar Köprüsü olarak bilinmektedir. *Dükler Sarayı* ile *Yeni Hapishane* arasında kapalı olarak inşa edilmiş bir köprüdür. İsmini muhtemelen buradan cezaevine giden mahkûmların Venedik'e son kez bakmasından almıştır. İnanışa göre, bu köprü altında öpüşen çiftlerin aşklarının daim olacağı söylenmektedir. Venedik'te görülecek en güzel yerlerden biri olan bu köprü, Dükler Sarayı'na bağlı olan tarihi bir yapıdır.

### Meydanlar

#### San Marco Meydanı

San Marco Meydanı, Venedik'in turistler ve güvercinler tarafından en çok ziyaret edilen meydanı.

San Marco Meydanı 175 uzunluğunda, 82 metre genişliğindedir. Fransız Yazar Alfred de Musset meydan için "Avrupa'nın Salonu", Napolyon ise "Avrupa'nın en güzel şenlik alanı" ifadesini kullanmıştır.

Meydanın geçmişi 9. yüzyıla dayanmaktadır. O zamanlar meydan düklerin aldıkları kararları açıkladıkları, San Marco Bazilikası'nın önündeki küçük bir alandı. Meydan bugünkü konumuna 13. ve 16. yüzyıllar arasındaki çalışmalar sonucunda ulaşmıştır.

Büyük kanal'dan başlandığında (soldan sağa) meydanda sırasıyla şu binalar yer alır: Dükler Sarayı, Porta della Carta, Saat kulesi, Procuratie Vecchie, Procuratie Nove, Campanile ve Marciana Millî Kütüphanesi.

Meydan aynı zamanda pek çok ünlü ziyaretçileri olmuş olan kahvehaneleri ile de ünlüdür. Meydanın ve İtalya'nın en eski kahvehanesi olan Caffè Florian (1720 yılında inşa edilmiştir) pek çok yazar, şair ve müzisyenin buluşma yeriydi. Goethe, Thomas Mann, Marcel Proust, Hemingway ve Mark Twain gibi pek çok ünlü kişiler kahve içmeye oraya giderlerdi. Hatta Richard Wagner Giuseppe Verdi ile karşılaşmamak için meydanın diğer tarafındaki Caffè Lavena'ya giderdi.

## Kültür ve Sanat

### Fenice Tiyatrosu (Teatro La Fenice)
**

*Fenice Tiyatrosu* Venedik'in en bilinen ve en büyük Opera binasıdır. Dünyaca ünlü pek çok opera eserinin prömiyerleri burada yapılmıştır. Bunlardan bazıları sırayla şu eserlerdir:

* 1813: *[[Tancredi]]* (Gioachino Rossini)
* 1823: *[[Semiramis (opera)|Semiramis]]* (Gioachino Rossini)
* 1824: *[[Crociato in Egitto]]* (Giacomo Meyerbeer)
* 1830: *[[I Capuleti e i Montecchi]]* (Vincenzo Bellini)
* 1833: *[[Beatrice di Tenda]]* (Vincenzo Bellini)
* 1836: *[[Belisario]]* (Gaetano Donizetti)
* 1838: *[[Maria di Rudenz]]* (Gaetano Donizetti)
* 1844: *[[Ernani]]* (Giuseppe Verdi)
* 1846: *[[Attila (opera)|Attila]]* (Giuseppe Verdi)
* 1851: *[[Rigoletto]]* (Giuseppe Verdi)
* 1853: *[[La traviata|La Traviata]]* (Giuseppe Verdi)
* 1857: *[[Simon Boccanegra]]* (Giuseppe Verdi)
* 1951: *[[The Rake's Progress]]* (Igor Stravinski)
* 1954: *[[The Turn of the Screw (opera)|The Turn of the Screw]]* (Benjamin Britten)
* 1955: *[[Ateş meleği|Ognenny angel (Ateş meleği)]]* (Sergej Prokofyev)
* 1959: *[[Allez-hop]]* (Luciano Berio)
* 1961: *[[Intolleranza 1960]]* (Luigi Nono)
* 1964: *[[Hyperion (Maderna)|Hyperion]]* (Bruno Maderna)
* 1973: *[[Lorenzaccio (Oper)|Lorenzaccio]]* (Silvano Bussotti)
* 2007: *[[Signor Goldoni]]* (Luca Mosca)

## Ulaşım

Venedik kanalları nedeniyle dünyaca ünlüdür. Bir sığ Deniz kulağında yaklaşık 150 kanal tarafından şekillenmiş olup, 118 adet adadan oluşan bir takım adalar zinciri üzerinde kurulmuştur. Üzerinde şehirlerin kurulduğu bu adalar yaklaşık 400 köprü ile birbirine bağlanır. Eski merkezde kanallar yol görevi görür. Her bir şekillenmedeki ulaşım su üzerinde veya yürüyerek olur. 19. yüzyılda bir geçici yaya yolu anakarayı Venedik'teki demiryolu istasyonuna götürüyordu. Venedik Avrupa'nın en geniş araba girişinin yasak olduğu alana sahiptir. Ayrıca Venedik aşk şehri olarak da bilinir. Venedik'teki türlü aşk mekanları genç aşıkların buluşma noktasıdır. Örn: Aşk Tüneli

## Yerel idare

İdari bakımdan Venedik, Veneto bölgesine bağlı Venezia ilinin bir komünüdür. Venedik komünü daha önce 18 adet "mahalle (quartieri)" kapsamaktaydı ve bu eski mahalleler esas Venedik şehri; belirli adalar ve anakarada bulunmaktaydı. 2005'ten itibaren Venedik Komünü 6 Belediye "(municipalità)"'ya bölünmüş ve bu belediyelere şu belirlenen "eski mahalleler" bağlanmıştır:

# "Venezia-Murano-Burano Belediyesi": (Nüfus: 69.679 kişi. Alan:211&nbsp;km2) (Eski mahalleler: No.1: San Marco-Castello-Sant'Elena; No.2: Cannaregio; No.3:Dorsoduro-S. Polo-S.Croce; No.4: Giudecca-Sacca Fisola; No.7:Murano; No.8:Burano)
# "Lido-Pellestrina Belediyesi": (Nüfus: 21.691kişi. Alan: 72&nbsp;km2) (Eski mahalleler: No.5: Lido-Malamocco-Alberoni; No.6: Pellestrina-San Pietro in Volta)
# "Favaro Veneto Belediyesi" :(Nüfus: 23.376 kişi. Alan:45&nbsp;km2) (Eski mahalleler: 10 Favaro)
# "Mestre-Carpenedo Belediyesi": (Nüfus: 88.181 kişi. Alan:24&nbsp;km2) (Eski mahalleler: No.11: Carpenedo Bissuola; No.15 Piave 1866; No.13: San Lorenzo 25 aprile; No.12:Terraglio)
# "Chirignago-Zelarino Belediyesi": (Nüfus: 37.629 kişi. Alan:26&nbsp;km2) (Eski mahalleler: No.14: Cipressina-Zelarino-Trivignano; No.16: Chirignago-Gazzera)
# "Marghera Belediyesi":(Nüfus: 28.285 kişi. Alan:35&nbsp;km2) (Eski mahalleler: No.17: Marghera- Catene; No.18:Malcontenta)

## Kardeş şehirler
Venedik'in kardeş şehirleri:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### İşbirliği anlaşmaları

Venedik 25 Eylül 1999 tarihi ile Yunanistan'ın Selanik ve Almanya'nın Nürnberg şehirleriyle imzalanan iş birliği anlaşmasına sahiptir. Türkiye'nin İstanbul şehriyle 4 Mart 1993 tarihinde 1991 yılı İstanbul deklarasyonu çerçevesinde imzalanan iş birliği anlaşmasına sahiptir. Ayrıca Çin'in Qingdao şehri ile bilim ve teknoloji ortaklığına sahiptir. 
Ocak ayı 2000 tarihinde EC (Avrupa Birliği) n.2137/85 tüzüğünü yaparken, Venedik şehri ve Yunan topluluk ve şehirleri merkez birliği (KEDKE) kuruldu. Avrupa Ekonomik İlgi Gruplaşması (E. E.I. G.) Marco Polo sistemi ulusal olarak turist alanı ve kültürel alan içerisinde Avrupa Projesini gerçekleştirmek ve geliştirmektedir. Özellikle güzel sanatlara ait ve mimari mirasın korunması ve güvenliğinde referanstır.

## Resimler


Ponte degli Scalzi (Venice).jpg|Yalınayak Köprüsü
Dosya:Accademia bridge in Venice (South East exposure).jpg|Accademia Köprüsü


## Ayrıca bakınız
* Veneto
* Venezia (il)
* İtalya'daki şehirler listesi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Venedik: Bir köprü ve bir sokak - Venedikliler için Venedik
* Venedik şehrinin resmî sitesi