Taşıyıcı (epidemiyoloji)

**Taşıyıcı** ya da **vektör** epidemiyolojide: bir mikroorganizmayı veya parazit bir canlıyı vücudunda barındıran ve başka canlılara ulaşmasına aracılık eden canlılara denir. Taşıyıcılar enfeksiyon nedeni olan bakteri, kene, bit vb. canlıları üzerlerinde taşıyabilen eklem bacaklı, omurgalı veya omurgasız gibi gelişmiş canlılar olabildiği kadar, yapısında değiştirilmiş gen bölgelerini konağa aktarabilen basit yapılı bakteriler gibi canlılar da olabilirler.

## Vektörler
**vektör**, Parazitozlu bir omurgalıdan başka bir omurgalıya paraziti taşıyan eklembacaklı (artropod) veya diğer omurgasıza verilen addır. Kendisi parazit olan bir canlı başka bir parazit canlıya vektörlük edebilir.

***Biyolojik vektör:** etkenlerin, vektör konakçının vücudunda başkalaşım geçirdiği, yaşam evrelerinden birini tamamladığı veya çoğalıp enfekte hale geldiği vektörlerdir.
***Mekanik vektör:** Parazitin yaşamı için gerekli değildir. Paraziti taşıyan ve ağız ya da diğer vücut parçaları ile başka canlılara bulaştıran vektörlerdir (at sinekleri, kara sinekler).
### Vektörlerle hastalık nakilleri
*Vertikal nakil: Etkenleri taşıyan dişi vektörlerin yumurtaları veya erkek vektörlerin spermleri vasıtasıyla, etkenlerin kendi larvalarına geçmesidir. (transovarial, Babesia spp., transstadial, Theileria spp.)
*Horizontal nakil:
**Vektörden vektöre nakil: Vektörlerin çiftleşmesi ile veya salgılarının birbirine bulaşması ile nakledilir. (Kırım Kongı Kanamalı Ateşi)
**Vektörden omurgalı konağa nakil: Etkenler vektörlerin kan emmesi ile, kan emdikleri canlının vücuduna atıklarını kusmaları ile, salgıları ile, dışkıları ile ve vektörleri yeme veya yutma ile nakledilir (Sıtma etkenleri, şark çıbanı etkeni, *T. cruzi* vb.)
### Vektörlerden bulaşan çeşitli etkenler-hastalılar
*Dizanteri
*Sıtma
*Şark çıbanı
*Kırım Kongo Kanamalı Ateşi

## Portör
Bir insan ya da hayvan bir mikroorganizmayı vücudunda taşıdığı ve başkalarına bulaştırdığı halde kendisinde hastalık belirtileri görülmez, bu canlılara **portör** veya **taşıyıcı** denilir. Bu canlılardaki enfeksiyon genellikle subklinik seyreder.
Bazı hastalıklar bulaştıkları kişilerde belirgin bir hastalığa neden olmazlar, bu kişiler hastalık etkenlerini vücutlarında barındırıp saçılımını sağlarlar (örnek: Tifolu Mary)
### Portörlerden bulaşan çeşitli etkenler-hastalılar
*Salmonelloz
*Şigelloz
*Entamoeba histolytica
*Giardia
*Staphylococcus aureus
*Tüberküloz

### Portör muayenesi
Portörlerin neden olduğu tehlikelerden korunmak için bazı iş kollarında çalıştırılacak personelden portör muayenesi istenir. Bu muayenelerde: gaite kültürü, boğaz kültürü, burun kültürü ve gaitanın mikroskobik incelenmesi tetkikleri yapılır.
*Gaita Kültürü (Salmonella ve Shigella yönünden)
*Dışkının mikroskobik incelenmesi (Entamoeba histolytica kistleri, giardia lamblia kistleri ve helmint yumurtaları yönünden)
*Boğaz ve Burun Kültürü (Staphylococcus aureus yönünden)
*Akciğer Grafisi (Tüberküloz yönünden)
### Portörlerin çalışamayacakları işler
Başta gıda işkolunda çalışanlar olmak üzere
*Otel
*Motel
*Pansiyon gibi konaklama yerleri
*Bar
*Pavyon
*Gazino gibi eğlence yerleri
*Berber
*Kuaför
*Hamam
*Sauna
*Güzellik salonu gibi özel hizmet sunan yerler
*Beşeri münasebet gerektiren iş kolları
## Ayrıca bakınız
* Kan emme
* Bulaş
* Sıtma
* Şark çıbanı
* Subklinik enfeksiyon
* Asemptomatik hastalıklar
* Tifolu Mary

## Dış bağlantılar
* Hacettepe Üniversitesi, 7 Nisan Dünya Sağlık Günü
* Erciyes Üniv Vet Fak Derg 6(1) 53-63, 2009 İNCİ, Ö. DÜZLÜ. 
* MEB Çevre Sağlığı 
* Gazi Hastanesi, Portör Muayenesi
* İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü, Portör Muayenesi 

## Kaynakça