Somali-Türkiye ilişkileri

**Somali-Türkiye ilişkileri**, Somali ile Türkiye arasında sürdürülen uluslararası politikaları içerir.

Somali ve Türkiye arasındaki ilişkiler Orta Çağ'da Adal Sultanlığı ile Osmanlı İmparatorluğu dönemine uzanan bir geçmişe sahip olup iki devlette Habeşistan-Adal Savaşı'nda müttefiktiler. Türkiye'nin Somali Büyükelçiliği 1979 yılında açılmış olup Somali İç Savaşı nedeniyle 1991 yılında kapatılmıştır.

2011 yılında Somali'de yaşanan kuraklık sebebiyle Türkiye 201 milyon Amerikan doları yardım yapmıştır. 1 Kasım 2011 tarihinde Mogadişu Büyükelçiliği yeniden açılmış olup iç savaştan sonra ülkede açılan ilk büyükelçiliklerden biridir. Günümüzde iki ülke arasında ilişkiler oldukça gelişmiş olup Türkiye Somali hükûmetinin iş birliği ile ülkede altyapı ve yardım projeleri gerçekleştirmektedir.

## Başlangıç dönemi
Türkiye ile Somali'nin ilişkileri Orta Çağ'a kadar dayanmaktadır. Ajura İmparatorluğu ve Adal Sultanlığı, Osmanlı İmparatorluğu ile ticari ve askeri ilişkilerde bulunmuşlardır. Özellikle Ajura İmparatorluğu askeri anlamda Osmanlı İmparatorluğu ile ilişkilerini üst seviyede sürdürmüştür, Ajura İmparatorluğu'nun Portekiz İmparatorluğu ile yaptığı savaşlarda Osmanlı İmparatorluğu, Ajura İmparatorluğu ile aynı safta bulunmuştur. Ajura İmparatorluğu ile Portekiz İmparatorluğu arasındaki savaşlar 16. yüzyılın başında başlamış ve aynı yüzyıl içinde devam etmiştir. Ajura-Osmanlı iş birliği sayesinde Portekiz'in atağı durdurulmuş, ünlü Portekizli denizci João de Sepúvelda öldürülmüştür. Bunların yanında, Türk denizci Ali Beğ'in Somali filosu ile iş birliği yapmasıyla 1580'li yıllarda ilişkiler zirveyi görmüştür. Ali Beğ, Somali filosu ile birlikte Portekiz İmparatorluğu'nun Güneydoğu Afrika'da tuttuğu topraklara saldırılara katılmıştır. Bu saldırılar neticesinde Mombasa, Kilwa Kisiwani ve Pate gibi önemli bölgeler Portekiz İmparatorluğu'nun elinden çıkmıştır. 16. ve 17. yüzyıllarda da varlığını sürdüren Ajura İmparatorluğu, Osmanlı İmparatorluğu'nun sikke modeline benzer bir sikke modeli kullanarak Portekiz İmparatorluğu'nun Hint Okyanusu'nda kurmuş olduğu ekonomik güce meydan okumuştur bu sayede Portekiz İmparatorluğu'na karşı ekonomik bağımsızlığını ilan etmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu Adal Sultanlığı ile de çok yakın ilişkiler geliştirmiş, Habeşistan-Adal Savaşı sırasında Adal Sultanlığı'na yardımda bulunmuştur.

## Günümüz

Hem Türkiye hem Somali, İslam İşbirliği Teşkilatı'nın kurucu üyeleri arasındadır. Türkiye'nin Somali Büyükelçiliği 1979 yılında açılmıştır, 1991 yılında çıkan Somali İç Savaşı ile birlikte kapatılmak zorunda kalınmıştır. Dönemin Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, Somali'nin başkenti Mogadişu'nun tamamen ele geçirilmesi sonrası ülkeye ziyarette bulunmuş ve bu ziyaretin ardından ilişkilerin daha verimli yürütülebilmesi, Somali'nin kalkınmasına destek verilebilmesi amacıyla 1 Kasım 2011'de tekrar açılmıştır. Türkiye'nin elçiliğinin yanı sıra 1 Haziran 2014 tarihinde Somaliland'da Hargeysa Başkonsolosluğu da faaliyete geçmiştir. Türk makamları bu süreçten sonra Federal Geçiş Hükûmeti ile yakın ilişki kurmuştur. Bu durum Türkiye'yi Somali İç Savaşı sonrası Somali makamları ile iş birliğini ve diyaloğu sürdüren ender ülkelerden birisi haline getirmiştir.

Günümüzde Türkiye ile Somali arasındaki ilişkiler çok gelişmiştir ve birçok alanda (askeri, sosyal, ekonomik) seyretmektedir. 2011 yılında Doğu Afrika'yı derin şekilde etkileyen kuraklık Somali'ye yansıdığında, Türkiye 201 milyon doların üstünde yardım yaparak Somali halkının kuraklıktan en az şekilde etkilenmesi için uğraştı. Hastane yapımları, onarımları ve geliştirmeleri başta olmak üzere altyapı çalışmalarında Türkiye'nin Somali'ye çok büyük destekleri olmuştur. Türk Hava Yolları, Aden Adde Uluslararası Havalimanı'na birçok uçuş koymuş, ülkenin uluslararası alanda normalleşmesi için önemli adımlar atmıştır. Bir Türk firması olan Favori LLC, Somali'nin başkentindeki havalimanını rezive etmiş; 15 uçaklık kapasiteyi 60 uçağa kadar çıkarmıştır.

Somali'de 20 yıl sonra yapılabilen 2012 seçimleri ile birlikte Hasan Şeyh Mahmud seçimi kazanmış, cumhurbaşkanı seçilmiştir. Türk makamları Hasan Şeyh Mahmud'un seçilmesini olumlu karşılamış, ilişkileri aynen devam ettirmiştir. Mayıs 2013'te İstanbul'da Türkiye-Somali destekli şekilde bir forum başlatılmış, hem Türk şirketlerinin hem de Somali şirketlerinin ortak çalışması, iki ülkenin yatırım alması gibi konularda uzlaşı sağlanmıştır. 25 Ocak 2015'te Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Somali'nin başkentine yeniden ziyaret gerçekleştirmiştir. Bu ziyarette Türkiye destekli kalkınma projeleriyle ilgili açılışları gerçekleştirmiştir. Bu projelerden birisi Digfer Hastanesi'nin açılışıdır, bu hastane açılıştan sonra "Erdoğan Hastanesi" veya "Türk Hastanesi" isimleriyle anılmıştır.

Recep Tayyip Erdoğan, 2020 yılında yaptığı bir açıklamada Somali'nin Türkiye'yi petrol aramak için davet ettiğini söylemiştir.

8 Şubat 2024'te Türkiye ile Somali arasında Savunma ve Ekonomik İş Birliği Çerçeve Anlaşması'nın imzalanması ile birlikte Türkiye, Somali sularının asayişini 10 yıl boyunca sağlaması ve bu 10 senelik süre içinde Somali'nin kendi denizlerinin güvenliğini sağlayabilecek elverişliliğe ulaşması için bir iş birliği içinde olunması kararlaştırılmıştır.  Bu konuda Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud, "Türk kardeşlerimiz bu anlaşma çerçevesinde sadece 10 yıl boyunca denizlerimizi koruyacak. 10 yıllık işbirliğinden sonra biz de denizlerimizi koruyacak bir donanmaya sahip olacağız." şeklinde konuştu 

Türkiye bölgede petrol ve doğal gaz arama-çıkarma hakkını elde etti. Türkiye Cumhuriyeti Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, "Oruç Reis gemimizi inşallah Eylül sonu, Ekim başı gibi bölgeye gönderiyoruz. Orada aylarca sürecek çok önemli bir sismik çalışma yapacak. Bu çalışmanın sonucunda da inşallah bu iş sondaja ve sondaj sonrasında da ümit ediyoruz bir keşifle neticelenecek ve hakikaten hem Somali için hem de ülkemiz için çok önemli bir ve tarihi bir adım olacak.” diye konuştu.

## İkili anlaşmalar
Mayıs 2010'da Türkiye ile Somali arasında yapılan anlaşmayla birlikte Türk ordusunun Somali ordusunu eğitmesi kararlaştırıldı, 2012 yılında anlaşma hayata geçti. Somali ordusunun Eş-Şebab örgütüne karşı ayakta kalabilmesi ve direnebilmesi için saha eğitimleri dahil olmak üzere Somali ordusu eğitilmeye başlandı. 2013 yılında Mogadişu Limanı, 20 yıllık süreyle Türk bir şirkete kiralandı. 2014 yılında liman tamamen Türk şirketlerin kontrolüne bırakıldı. Limandan elde edilen gelirin %55'i Somali'nin hazinesine gidecekken %45'ini Türk şirketin alması kararlaştırıldı. 2010 yılında varılan askeri anlaşma 2014 yılında geliştirildi. Somalili askerlerin Türkiye'de eğitim görmesi, Türkiye'nin Somali'de askeri üs kurması gibi kararlar alındı. 2015 yılında Dışişleri Bakanlıkları nezaretinde yeni kalkınma projeleri imzalandı. Yeni askeri, idari ve ticari anlaşmalar içeren bu anlaşmayla birlikte Türkiye-Somali ilişkileri zirve noktalarına ulaştı.

Eylül 2017'de Türk Silahlı Kuvvetleri, yapılan anlaşmalardan sonra Somali'nin başkentinde TURKSOM Askerî Eğitim Üssü'nü kurmuştur. Üste bulunan Anadolu Kışlası 550 bin metrekare alana kurulu olup, Türkiye'nin yurt dışındaki en büyük askeri üssüdür. Kışla'da Somali'nin askeri kuvvetleri eğitim görmektedirler.

Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud, 8 Şubat 2024 tarihinde imzalanan Türkiye ile Somali arasında Savunma ve Ekonomik İş Birliği Çerçeve Anlaşması'nın 21 Şubat 2024 tarihinde Somali Meclisi tarafından onaylandığını duyurdu. Anlaşma gereği Türkiye, Somali sularını güvenliğini önümüzdeki 10 yıl boyunca koruyacak. Bu 10 yıl içinde Türkiye aynı zamanda Somali'nin deniz kaynaklarının geliştirmesine yardımcı olacak. Bu 10 yıl sonrasında Somali, kendi sularını koruyabilecek düzeye gelecek. Türkiye ise bölgede petrol ve gaz arama-çıkarma hakkını elde etti. Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Oruç Reis'in Eylül sonu, Ekim başı bölgeye gönderileceğini ifade etti.

## Türkiye'nin Mogadişu büyükelçileri
* Mehmet Sıtkı Coşkun (1 Ocak 1981-1 Haziran 1984)
* Nejat Taylan (1 Haziran 1984-31 Aralık 1987)
* Hikmet Şengeç (1 Ocak 1988-31 Aralık 1992)
* Cemalettin Kani Torun (4 Hazrian 2012-1 Eylül 2014)
* Olgan Bekar (1 Eylül 2014-1 Aralık 2018)
* Alper Aktaş (16 Şubat 2024 - Günümüz)

## Ayrıca bakınız
* Yunus Emre Göçer'in ölümü

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Türkiye'nin Mogadişu Büyükelçiliği
* Somali'nin Ankara Büyükelçiliği