Dalgakıran

**Dalgakıran**, (eski dilde mendirek) kıyıdaki yapıları, tekneleri, dalgaların yıpratıcı etkisinden korumak veya gemilerin yük alıp boşaltmasını sağlamak amacıyla liman ve iskele önlerine yapılan uzun setlerdir. 
## Amaçlar
Dalgakıranlar, kıyı sularında dalga hareketinin yoğunluğunu azaltır ve böylece güvenli bir uyum sağlar. Dalgakıranlar ayrıca kıyı erozyonunu azaltmak, hafifçe eğimli bir plajı korumak için tasarlanmış küçük yapılar olabilir; nispeten sığ suda 100–300 m (30–90 m) açık deniz üzerine yerleştirilirler.

Demirlemiş gemiler, güçlü dalgalardan, arkasına barınabilecekleri bazı büyük yapılarla korunursa güvenlidir. Doğal limanlar, burçlar veya resifler gibi bariyerlerden oluşur. Dalgakıranların yardımıyla ise yapay limanlar oluşturulabilir. D-Day Mulberry Harbours gibi mobil limanlar yerine oturtuldu ve dalgakıran görevi gördü. Plymouth Sound, Portland Harbour ve Cherbourg'daki gibi bazı doğal limanlar, kayadan yapılmış dalgakıranlar tarafından arttırılmış veya genişletilmiştir.
## İstenmeyen sonuçlar
Dalgakıranlar şiddetli fırtınalarda hasara ve üst üste binmeye maruz kalırlar.

Dalgakıran sonucu yaratılan enerji ve bağıl sakin su genellikle tortu birikmesini teşvik eder (dalgakıran şemasının tasarımına göre). Bununla birlikte, aşırı çıkıntılı birikime yol açabilir. Bu da dalgakıranların kıyı şeridindeki uzun kıyı kaymasını azaltan tombolo oluşumu ile sonuçlanır. Bu tortu, dalgakıranların olumsuz etkilerine neden olabilir. Bu da plaj tortusu açlığına ve kıyı erozyonunun artmasına neden olur. Daha sonra dalgakıran gelişiminin aşağı sürüklenmesine ve daha fazla mühendislik korumasına ihtiyaç duyulmasına  yol açabilir.

Dalgakıranların bir sonucu olarak belirgin oluşumlar, dalgakıranların kıyıdan inşa edildiği mesafenin, dalgakıranın dalgakırana çarptığı yönün ve dalgakıranın inşa edildiği açının (kıyıya göre) bir fonksiyonudur. Bu üç, dalgakıranın inşa edildiği belirgin açı mühendislik oluşumunda en önemlidir. Dalgakıranın inşa edildiği açı, dalgakıranlara çarptıktan sonra dalgaların yeni yönünü belirler ve sırayla tortunun zamanla akacağı ve birikeceği yönü belirler.
## Müstakil dalgakıranların inşaatı
İki ana deniz dalgakıran türü vardır: tek ve çoklu. Tek, adından da anlaşılacağı gibi, dalgakıranın bir kırılmamış bariyerden oluştuğu anlamına gelirken, birden fazla dalgakıran (iki ila yirmi arasında herhangi bir sayıdaki), 160-980 feet veya 50-300 metre arasında boşluklarla konumlandırılır. Boşluğun uzunluğu büyük ölçüde etkileşen dalga boyları tarafından yönetilir. Dalgakıranlar sabit veya yüzer halde olabilir ve yapıların tortu aktarımına izin vermek için geçirimsiz veya geçirgen olabilir. Seçim gelgit aralığına ve su derinliğine bağlıdır. Genellikle her biri 10-15 tona kadar olan büyük kaya parçaları (granit) veya moloz-höyükten oluşur. Tasarımları, dalga yaklaşımı ve diğer çevresel parametrelerden etkilenir. Dalgakıran yapısı  sahile paralel veya dikey olabilir.

## Türler
Bir dalgakıranın yapısı, ya kütle (örneğin, kesonlarla) ya da bir düzeltme eğimi (örneğin, kaya veya beton zırh birimleri ile) kullanarak onu vuran dalgaların enerjisini emecek şekilde tasarlanmıştır.

### Moloz
Moloz höyük dalgakıranları dalga enerjisini dağıtmak için yapısal boşluklar kullanır. Moloz höyük dalgakıranları, birim ağırlıklarına göre az ya da çok sıralanmış taş yığınlarından oluşur: çekirdek için daha küçük taşlar ve çekirdeği dalga saldırısından korumak için bir zırh tabakası olarak daha büyük taşlar. Yapının dışındaki kaya veya beton zırh birimleri enerjinin çoğunu emerken, çakıllar veya kumlar dalga enerjisinin dalgakıran çekirdeğinden devam etmesini önler. Su derinliği arttıkça, malzeme gereksinimleri ve dolayısıyla maliyetler önemli ölçüde artar.

### Keson
Keson dalgakıranlar tipik olarak dikey kenarlara sahiptir ve genellikle dalgakıranın iç yüzünde bir veya daha fazla kabın rıhtımının istendiği yerlerde dikilir. Kesonun kütlesini ve içindeki dolguyu, onlara vuran dalgaların uyguladığı devrilme kuvvetlerine direnmek için kullanırlar. Sığ sularda inşa etmek nispeten pahalıdır ancak daha derin alanlarda, kaplama dalgakıranları üzerinde önemli bir tasarruf sağlayabilirler.

Dalga enerjisini absorbe etmek ve böylece dikey duvardaki dalga yansımasını ve yatay dalga basıncını azaltmak için bazen ek bir moloz höyüğü dikey yapının önüne yerleştirilir. Böyle bir tasarım, deniz tarafında ek koruma ve dalgakıranın iç tarafında bir iskele duvarı sağlar, ancak dalganın üst üste binmesini artırabilir.

### Dalga emici keson
Benzer ama daha sofistike bir konsepttir. Ön duvardaki çeşitli perforasyon türlerini içeren dalga emici bir kesondur.

Bu tür yapılar açık deniz petrol endüstrisinde başarılı bir şekilde kullanılmıştır. Aynı zamanda oldukça tepeli yapılar gerektiren kıyı projelerinde, örneğin deniz manzarasının Beyrut ve Monako'daki gibi önemli bir yönü olduğu bir kentsel gezinti yerinde kullanılmıştır. İkincisinde, Anse du Portier'de 18 dalga emici 27 m yüksekliğindeki kesonları içeren bir proje halen devam etmektedir.

### Dalga zayıflatıcı
Dalga zayıflatıcılar serbest yüzeyin altına sadece yatay olarak yerleştirilmiş, sahile paralel bir çizgi boyunca konumlandırılmış beton elemanlardan oluşur. Bu zırh birimleri beton veya doğal kayadan oluşturulabilir. Dalga zayıflatıcısı, her biri diğerinden 200 milimetre boşlukla ayrılan dört tarafı ön (denize doğru) levha, bir dikey levha ve iki arka taraf (karaya doğru) levhaya sahiptir. Bu 4 ön yan plakalar ve iki arka yan plakalar, deniz dalgasını, olay dalgasının etkisi altında salınmak için yapılan, altında bulunan su hacminin etkisiyle yansıtır. Plakalardan aşağı akıştaki olay dalgasına karşı faz muhalefetinde dalgalar oluşturur.

**Dalgakıran zırh birimleri**

Dalga yükseklikleri büyüdükçe, moloz höyük dalgakıranları dalga kuvvetlerine direnmek için daha büyük zırh birimleri gerektirir. Bu zırh birimleri beton veya doğal kayadan oluşturulabilir. CİRİA 683 "The Rock Manual" da verilen kaya zırh birimleri için en büyük standart sınıflandırma 10-15 tondur. Daha büyük sınıflandırmalar mevcut olabilir ancak nihai boyutu yerel olarak mevcut kaya doğal kırılma özellikleri ile sınırlıdır. Şekilli beton zırh üniteleri yaklaşık 40 tona kadar temin edilebilir. Kendi ağırlığı altında hasara karşı savunmasız hale gelmeden önce, dalga etkisi sırasında karmaşık şekillerin termal çatlaması meydana gelebilir.

## Dikkate değer yerler

*İngiltere- Sea Palling, Norfolk; Elmer, Batı Sussex; Brixham, Devon, Güney Gare.
*Amerika Birleşik Devletleri - Santa Monica, California; Winthrop Plajı, Massachusetts; Colonial Plajı, Virginia.
*Japonya - Merkez Dalgakıran içinde Tokyo; Ishizaki (ka 山石 崎 檜 便 局), Hokkaido Eyaleti; Kaike, Tottori Eyaleti

## Ayrıca bakınız

*Erozyonu önleyici set https://en.wikipedia.org/wiki/Groyne
*Liman
* Köstebek (mimari) https://en.wikipedia.org/wiki/Mole_(architecture) 
* Phoenix dalgakıranlar https://en.wikipedia.org/wiki/Phoenix_breakwaters 

## Kaynakça