TCG Peyk

**TCG ''Peyk*** ya da [[Osmanlı donanması]]ndaki adıyla ***Peyk-i Şevket***, Osmanlı donanması ve sonrasında [[Türk Deniz Kuvvetleri]]'nde hizmet gören [[Peyk-i Şevket sınıfı torpido kruvazörü|*Peyk-i Şevket* sınıfının]] [[öncü gemi]] olan [[kruvazör|torpido kruvazörüdür]]. 1906-1907 yıllarında [[Kiel]], [[Alman İmparatorluğu|Almanya]]'daki [[Germaniawerft]] tersanesinde inşa edilmiş ve Kasım 1907'de Osmanlı donanması hizmetine girmişti. Geminin ana silahı üç 450&nbsp;mm [[torpido tüpü]] ve bir çift 105&nbsp;mm toptan oluşuyordu ve gemi  hıza ulaşabiliyordu.

Gemi, 1911-12 [[Trablusgarp Savaşı]]'nın başlangıcında İngiliz kontrolündeki [[Süveyş]]'te enterne edildi ve sonuç olarak savaşta yer almadı. 1913'teki [[Birinci Balkan Savaşı]] sırasında Osmanlı başkenti İstanbul'u tehdit eden Bulgar birliklerini bombaladı. [[I. Dünya Savaşı]]'nda 29 Ekim 1914'te [[Wilhelm Souchon]] komutası altında yapılan [[Karadeniz Baskını]]'nda yer aldı. *Peyk-i Şevket*, [[I. Dünya Savaşı]]'nda [[Çanakkale Savaşı deniz harekâtları|Çanakkale Caphesi]]'nde [[Birleşik Krallık]] [[denizaltı]]sı  tarafından 6 Ağustos 1915 tarihinde [[Silivri]] açıklarında torpidolanarak ağır hasar gördü. Kruvazör, [[Selimpaşa, Silivri|Selimpaşa]]-[[Celaliye, Büyükçekmece|Celaliye]] arasında, Güvercinlik'te baştankara olmayı başarmıştır. 1917 tarihinde onarım gördükten sonra tekrar hizmete girerek [[Deniz Harp Okulu]] öğrencilerinin eğitimi için okul gemisi olarak kullanıldı. Onarımı 1917'ye kadar sürdü, savaşın son yılında [[Karadeniz]]'de asker gemilerine [[Kafkasya]]'ya kadar eşlik etti. Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılmasının ardından 1924'te *Peyk*'adını alan gemi, 1936-1938 yılları arasında [[Gölcük Donanma Tersanesi|Gölcük Tersanesi]]'nde onarım gördü ve onarımdan dolayı geminin tonajı arttı. 1944'te İhtiyat Filo'ya alınana kadar [[Türk Deniz Kuvvetleri]]'nde hizmet vermeye devam etti. 1948 yılında hizmet dışına çıkarıldı ve 1953-54'te hurdaya ayrıldı.

== Tasarım ==


=== Genel özellikler ===
[[Peyk-i Şevket sınıfı torpido kruvazörü|*Peyk-i Şevket* sınıfı]], [[Osmanlı donanması]] tarafından [[kruvazör|torpido kruvazörü]] olarak sınıflandırılmış; ancak bazı kaynaklarda torpido [[gambot]] olarak da anılmıştı. *Peyk-i Şevket*, 80,1 m uzunluğunda, 8,4 m [[Genişlik (denizcilik)|genişliğinde]] ve 4,6 m [[su çekimi]]ndeydi. Deniz denemeleri esnasında [[Deplasman (denizcilik)|deplasmanı]] , 1938'de ise  idi. Gemide biri [[Kumanda kulesi|ön kumanda kulesinin]] hemen arkasında, diğeri daha geride iki direk vardı. [[Baş kasara]]sı ön bacanın altına dek uzanıyordu, kıç güverte ise ana direğin ardında ve daha aşağısındaydı. Çelik gövdeli bir gemiydi ve zırh koruması taşımıyordu. Mürettebatı 125&nbsp;subay ve denizciden oluşuyordu, 1915'te 145'e yükseltildi.

Gemi, gücünü her biri bir [[Pervane|vida pervaneyi]] çeviren bir çift Germania [[Bileşik buhar motoru|dikey üçlü genleşme buhar motorundan]] alıyordu. Germaniawerft tarafından üretilen kömürle çalışan dört Schulz [[su borulu kazan]]ı iki bacaya bağlıydı. Motorlar  üretebiliyordu ve tasarlanan azami hız  idi, gemi denemelerde  hıza ulaştı. 1915'e gelindiğinde, yetersiz bakım ve yoğun kullanım hızını  seviyesine düşürmüştü. *Peyk-i Şevket*  kömür kapasitesine sahipti ve  seyir menzili vardı.

*Peyk-i Şevket* tonajına göre ciddi bir silah teçhizatına sahipti. Geminin ana silahı üç 450&nbsp;mm [[torpido tüpü]]ydü. Biri pruvada su üstüne, diğer ikisi [[Denizcilik terimleri|geminin ortasında]] güverteye monteli döner kundaklara monte edilmişti. Bir çift [[Seri ateşli top|seri ateşli]] 105&nbsp;mm 40 kalibre top baş kasara ve kıç güvertede silah kalkanlarıyla korunan tekli kundaklarda bulunuyordu. Bu silahlara ek olarak altı adet 57&nbsp;mm 40 kalibre top, iki adet 37&nbsp;mm top ve iki [[Makineli silah|makinalı tüfek]] taşıyordu.

=== Modernizasyon ===
Gemi 1936-1938 arasında Gölcük Tersanesi'nde yeniden inşa edildi. Hem [[Bodoslama|baş]] hem de kıç yeniden inşa edildi, yeni bir eğimli pruva tasarımına geçildi. Üst yapısı da yeniden inşa edildi. Eski toplar bir çift 88&nbsp;mm 45 kalibre top ve dört 37&nbsp;mm 40 kalibre top ile değiştirildi.

== Hizmet geçmişi ==

18 Ocak 1903'te, Almanya'nın [[Kiel]] kentindeki [[Germaniawerft]] tersanesinden sipariş edildi. Sipariş, tersane ile yapılan ve eski [[Demir zırhlı savaş gemisi|zırhlı korvet]] *Asar-ı Tevfik*in modernizasyonunu da kapsayan bir anlaşmanın parçasıydı. İki kruvazör, Osmanlı filosunun aktif bir rol oynayamadığı 1897 [[Osmanlı-Yunan Savaşı (1897)|Osmanlı-Yunan Savaşı]]'nın ardından 1890'ların sonlarında başlayan bir donanma inşa programının parçasıydı. İnşasına Şubat 1906'da başlanan gemi, o yılın 15 Kasım'ında denize indirildi ve 1907'de inşası tamamlandı. Deniz denemelerini tamamladıktan sonra Osmanlı Donanması'na transfer edildi. 13 Kasım'da [[İstanbul]]'a ulaştı ve Osmanlı Donanması'nda resmen görevlendirildi. [[Rauf Orbay]], 1908'de geminin komutasını aldı ve 1911'e kadar görevde kaldı. 1909'da, o ve kardeş gemisi *Berk-i Satvet*, Osmanlı Donanması'nın yirmi yıldan beri yaptığı ilk filo manevrasında yer aldı. Eylül 1911'de [[Trablusgarp Savaşı]]'nın patlak verdiği sırada *Peyk-i Şevket* [[Kızıldeniz]]'deydi; 2 Ekim'de [[el-Hudeyde]] açıklarında İtalyan torpido kruvazörü *Aretusa* ve [[gambot]] *Volturno* ile karşılaştı. İki İtalyan gemisi *Peyk-i Şevket*i limana sığınmaya zorladı, rıhtım tesislerini bombaladı ve ardından geri çekildi. *Peyk-i Şevket*, daha sonra Birleşik Krallık kontrolündeki [[Süveyş]]'te savaş süresince enterne edildi. Gemi, [[Birinci Balkan Savaşı]] sırasında 1913 yılının Mart ayında, [[İkinci Çatalca Muharebesi]] esnasında Bulgar ordusu saldırılarına maruz kalan [[Çatalca]] garnizonuna destek vermek için [[Karadeniz]]'e gönderildi. *Peyk-i Şevket*in de aralarında bulunduğu Osmanlı donanmasının bombardımanından sonra Bulgarlar 30 Mart'ta geri çekildi.

[[I. Dünya Savaşı]]'nda birçok görevde bulundu. 29 Ekim 1914 tarihinde [[Wilhelm Souchon]] komutası altında başlatılan [[Karadeniz Baskını]]'nda yer aldı. [[Muharebe kruvazörü]] *Yavuz Sultan Selim*, kruvazör *Midilli* ve *Hamidiye*, torpido kruvazörü *Berk-i Satvet*, [[muhrip]]ler *Gayret-i Vataniye* ve *Muavenet-i Milliye*, *Taşoz*, *Samsun* gibi gemiler ile birlikte Rus limanlarına saldıran güçte yer alan *Peyk-i Şevket* Varna-Sivastopol bağlantısını kesme görevini makinelerindeki bir arıza nedeniyle yerine getiremedi. 3 Ağustos 1914'te *Peyk-i Şevket*, kapsamlı bir bakıma alınmak üzere İstanbul'a gitti. Tam bu sırada Avrupa'da [[I. Dünya Savaşı]]'nın patlak vermesi ve bölgede artan gerginlikler nedeniyle gemi sadece boyanarak cephane, yakıt ve malzemeyle yüklendi. 20 Kasım'da *Peyk-i Şevket* ve *Yavuz Sultan Selim*, [[İstanbul Boğazı]] açıklarında devriye gezdi. Aralık ayında, *Yavuz Sultan Selim*, [[hafif kruvazör]] *Midilli* ve *Berk-i Satvet* ile birlikte dört asker taşıma gemisinden oluşan konvoya [[Rize]]'ye dek eşlik etti. 22 Haziran 1915 15.00'te Birleşik Krallık [[denizaltı]]sı [[HMS E12|HMS *E12*]], [[Marmara Denizi]]'nde [[Çanakkale]]'deki Osmanlı garnizonuna cephane taşıyan *Peyk-i Şevket*e saldırmayı hedefledi ancak Osmanlı savaş gemileri rota değiştirince acilen dalmak zorunda kaldı. 6 Ağustos'ta [[HMS E11|HMS *E11*]] gemiyi torpidolayarak ciddi hasar verdi. Kruvazör, [[Selimpaşa, Silivri|Selimpaşa]]-[[Celaliye, Büyükçekmece|Celaliye]] arasında, Güvercinlik'te baştankara olmayı başardı. Gemi 1917'de hizmete döndü ve Temmuz 1918'den itibaren İstanbul ile [[Kafkasya]] arasındaki birliklerin eskortu olarak kullanıldı. Savaşın son haftalarında, 30 Ekim 1918'de görevden alındı ve İstanbul'da kızağa çekildi. 30 Kasım'da Osmanlı İmparatorluğu [[Üçlü İtilaf]] ile [[Mondros Mütarekesi]]'ni imzaladı ve çatışmaları sona erdirdi.

[[Osmanlı İmparatorluğu]]'nun yerini [[Türkiye|Türkiye Cumhuriyeti]]'nin aldığı [[Türk Kurtuluş Savaşı|Kurtuluş Savaşı]]'nın sona ermesinin ardından geminin adı 1923'te *Peyk'' olarak değiştirildi. O zamanlar gemi, Türk filosu için on yıldan fazla bir süredir devam eden savaşın ardından hâlen aktif hizmette olan birkaç büyük savaş gemisinden biriydi. 1925'ten 1927'ye Gölcük Tersanesi'ndeki modernizasyonunun ardından, 1927 yılında yeniden hizmete alındı. 1936-38'de yeniden inşa edildi ve gemide önemli iyileştirmeler yapıldı. Pruvası yeni bir tasarım ile değiştirildi ve üst yapısı yeniden inşa edildi. Gemi, donanma envanterinden çıkartıldığı 1944 yılına kadar hizmete devam etti. Daha sonra İzmit'te kızağa çekildi ve nihayetinde, 1953-1954 yılları arasında Gölcük Tersanesi'nde parçalandı.

## Kaynakça
;Özel

;Genel
*
*
*
*
*
*
*
* Turkey in the First World War