Kenan mitolojisi

**Kenan dini**, antik Levant'ta yaşayan Kenanlılar tarafından en azından Erken Tunç Çağı'ndan Ortak Çağ'ın ilk yüzyıllarına kadar uygulanan eski Semitik dinler grubunu ifade eder.

Kenanlı dini çok tanrılıydı lakin bazı durumlarda tek tanrılıydı.

## İnançlar

### Tanrılar

El ve Aşera tarafından yönetilen dört kademeli bir hiyerarşideki çok sayıda tanrıya, Kenan dininin takipçileri tarafından ibadet edildi aşağıda tanrıların bir listesi verilmiştir:

* **Aglibol**, ay tanrısı ve Malakbel'in kardeşi. Bel ve Yarhibol ile birlikte **Palmira**, Suriye'deki üçlü tanrıların parçası. Baalshamin ve Malakbel ile başka bir üçlünün parçası.
* **[[Anat]]**, bakirelik, savaş ve çekişme tanrıçası, Ba'al Hadad'ın kız kardeşi ve varsayılan eşi.
* **Arsay**, yeraltı tanrıçası, Ba'al Hadad'ın üç kızından biri.
* **[[Arsu]]**, akşam yıldızının tanrısı ve Azizos'un ikiz kardeşi.
* **Astoreth** veya **Athtart**, daha çok Yunanca adı **[[Astarte]]** ile bilinir, savaş, aşk ve bereket tanrıçasıdır, Anat'ın kız kardeşidir ve ona Ba'al Efsanesi'nde yardımcı olur. Venüs gezegeniyle bağlantılı.
* **Ashtar-Chemosh**, **Chemosh**'un karısı ve Moablıların tanrıçası.
* **[[Aşera]]**, Ana tanrıça, El'in karısı
* **Ashima**, kader tanrıçası
* **[[Atargatis]]**, doğurganlık tanrıçası **[[Hadad]]**'ın karısı ve kuzey Suriye'nin baş tanrıçası
* **Attar**, ölü Baal'in yerini almaya çalışan ve başarısız olan sabah yıldızı tanrısı ("sabahın oğlu"). Athtart'ın erkek muadili.
* **Azizos**, sabah yıldızı tanrısı ve **Arsu**'nun ikiz kardeşi.
* **Baalah** veya **Ba'alah** **[[Baal]]**'ın eşi ya da dişi muadili
* **Ba'alat Gebal**, Byblos(?) tanrıçası
* **Ba'al Hadad** (gök gürültüsü ustası), fırtına, gök gürültüsü, şimşek ve hava tanrısı. Tanrıların kralı. Genellikle **[[Baalshamin]]** olarak anılır . 
* **Ba'al Hermon**, Hermon Dağı'nın yerel tanrısı.
* **Baal Hammon**, bitkisel bereket tanrısı ve Antik Kartaca'nın tüm enerjilerinin yenilenmesinden sorumludur.
* **[[Baalshamin]],** Nitelikleri kartal ve şimşekti. Aglibol ve Malakbel ile birlikte üçlü tanrıların bir parçası. 
* **[[Beelzebub]]**, haşere (sivri sinekler) ve salgın hastalıklar tanrısı. 
* **Baal- zephon** veya **Baalzephon,** Zaphon Dağı'nın efendisi olarak Baal Hadad'ın alternatif formu.
* **[[Bel (mitoloji)|Bel]]** veya **Bol**, 30 Ağustos 2015'te IŞİD teröristleri tarafından tapınağı yıkılan Palmira'nın baş tanrısıydı.
* **[[Chemosh]]**, Muhtemelen El'in oğullarından biri, savaş ve yıkım tanrısı ve Moablılar ile Ammonlular'ın ulusal tanrısı.
* **[[Dagon]]** veya **Dagan**, ekin bereket ve tahıl tanrısı, Ba'al Hadad'ın babası
* **[[El (tanrı)|El]]** veya **Elyon**, ("En Yüksek") yaratılış tanrısı, Aşera'nın kocası.
* **Eshmun**, tanrı ya da şifa tanrıçası *Baalat Asclepius* olarak da bilinir.
* **Gad**, servet tanrısı
* **Hadad**, fırtına ve yağmur tanrısı
* Bir yeraltı tanrısı olan **Horon**, yeraltı dünyasının eş yöneticisi, Mot'un oğlu Melqart'ın ikiz kardeşidir. İsrail'deki Bethoron, adını Horon'dan alıyor.
* **[[İşhara]]**, yemin tanrıçası ve **Dagon**'un karısı
* **Ishat**, ateş tanrıçası, **Moloch**'un karısı. **[[Anat]]** tarafından öldürüldü . 
* **Kotharat**, yedi evlilik ve hamilelik tanrıçası
* Usta zanaat tanrısı **Kothar-wa-Khasis**, Ba'al Hadad'ın kullandığı silahları Yagrush ve Aymur'u (Sürücü ve Kovalayan) yarattı
* **[[Liluri]]**, dağların tanrıçası ve **Manuzi**'nin karısı.
* **Lotan**, **Yam**'ın kıvrımlı, yedi başlı yılan müttefiki.
* **Malakbel**, güneş tanrısı ve Agilbol'un kardeşi. Palmira, Suriye'de Aglibol ve Baalshamin ile birlikte üçlü tanrıların bir parçası.
* **Manuzi**, hava tanrısı ve Liluri'nin kocası. Her ikisine de boğalar kurban edildi.
* **Marqod**, dans tanrısı
* **Melqart**, "şehrin kralı", Tire, yeraltı ve bitki örtüsü döngüsünün tanrısı, **Horon**'un ikiz kardeşi ve **Mot**'un oğlu.
* **Misor**, **Sydyk**'in ikiz kardeşi.
* **[[Molek]]**, varsayılan ateş tanrısı, **İshat**'ın kocası 
* **Mot** veya **Mawat**, ölüm tanrısı (tapılmamış veya adaklar verilmemiş)
* **Nikkal-wa-Ib**, meyve bahçeleri ve meyve tanrıçası
* **Ba'al Hadad**'ın üç kızından biri olan **Pidray** ışık ve şimşek tanrıçasıdır.
* **Qadeshtu**, varsayılan aşk, arzu ve şehvet tanrıçası. Ayrıca Asherah'ın bir unvanı.
* **Resheph**, veba ve şifa tanrısı
* **Shadrafa**, tıp veya şifa tanrısı
* Sırasıyla şafak ve alacakaranlığın ikiz dağ tanrıları: **Shachar** ve **Shalim**. Shalim, akşam yıldızı aracılığıyla cehennem dünyasına bağlandı ve barışla ilişkilendirildi. 
* **Shamayim**, ("Gökler"), göklerin tanrısı
* **Shapash**, aynı zamanda transliterasyonuyla güneş tanrıçası, cinsiyeti tartışmalıdır. Bazı yetkililer Shamash'ı bir tanrıça olarak görüyor. 
* **Sydyk**, doğruluk ve adalet tanrısı, 
* **Tallay**, **Ba'al Hadad**'ın üç kızından biri olan kış, kar, soğuk ve çiy tanrıçası.
* **[[Yam (mitoloji)|Yam]]**, deniz ve nehir tanrısı
* **Yarhibol**, güneş tanrısı ve "baharın efendisi". 
* Ay tanrısı ve Nikkal'ın kocası **Yarikh**, güneş tanrıçası Shapash'ın kocasını ayırdı.

### Öldürme inançları ve ölülerin kültü
Kenanlılar, fiziksel ölümün ardından *npš'nin* (genellikle " ruh " olarak çevrilir) bedenden Mot (Ölüm) diyarına gittiğine inanıyordu. Cesetler mezar armağanları ile gömülmüş ve canlıları rahatsız etmemeleri için ölülere yiyecek ve içecek sunulmuştu. Ölü akrabalara saygı duyulur ve bazen yardım istenirdi.

### Mitoloji
Baal Döngüsünde, Ba'al Hadad'a Kothar-wa-Khasis tarafından kendisi için yapılmış iki sihirli silahı ("Sürücü" ve "Kovalayan" olarak adlandırılan) kullanarak Yam tarafından meydan okundu ve onu yendi. Daha sonra, Athirat ve Anat'ın yardımıyla Ba'al, El'i kendisine bir saray bırakması için ikna eder. El onayladı ve saray Kothar-wa-Khasis tarafından inşa edildi. Saray inşa edildikten sonra Ba'al, saray penceresinden gür bir ses çıkarır ve Mot'a meydan okur. Mot pencereden girer ve Ba'al'ı yutarak onu Yeraltı Dünyasına gönderir. Yağmur verecek kimse olmadığından Ba'al'ın yokluğunda korkunç bir kuraklık başladı. Diğer tanrılar, özellikle El ve Anat, Ba'al'ın Yeraltı Dünyası'na götürülmesinden rahatsızdı. Anat Yeraltı Dünyası'na gider, Mot'a bıçakla saldırır, onu parçalara ayırır ve onu etrafa dağıtır. Mot'un yenilmesiyle Ba'al geri dönebilirdi ve Dünya'yı yağmurla yenileyebilirdi.

### Dini pratikler
Tell es-Safi sahasında yapılan arkeolojik araştırmalarda eşeklerin yanı sıra erken Tunç Çağı katmanlarında bazı koyun ve keçilerin 4.900 yıl öncesine tarihlenen ve kurban edilmek üzere Mısır'dan ithal edilen kalıntıları bulundu. Kurbanlık hayvanlardan biri, tam bir eşek, bir binanın temellerinin altında bulunmuş ve bunun bir konut binasının önüne yerleştirilen bir 'temel deposu' olduğu spekülasyonlara yol açmıştır.

Kenanlı dini uygulamaların net bir resmini yeniden inşa etmenin neredeyse imkansız olduğu düşünülmektedir. Çocuk kurban etme çevredeki halklar tarafından bilinmesine rağmen, eski Fenike veya Klasik metinlerde buna atıfta bulunulmamıştır. Kenan dininin İncil'deki temsili her zaman olumsuzdur.

Kenanlı dini uygulamaları, çocukların ebeveynlerine bakma görevine büyük saygı duyuyordu; oğulları onları gömmek ve mezarlarının bakımını düzenlemekle sorumlu tutardı.

Baal gibi Kenanlı tanrılar İncil'de kınanmaktadır.

## Kaynakça
Kenanlı dininin günümüz bilgisi şunlardan gelmektedir:

* edebi kaynaklar, esas olarak Geç Tunç Çağı Ugarit'ten İncil kaynaklarıyla desteklenmiştir
* arkeolojik keşifler

### Edebi kaynaklar

Claude FA Schaefer 1929'da Kuzey Suriye'deki Ras Shamra'da (tarihsel olarak Ugarit olarak bilinir) kazı yapmaya başlayana ve onun Bronz Çağı arşivinin alfabetik çivi yazısıyla yazılmış kil tabletlerinin keşfine kadar modern bilim adamları Kenan dini hakkında çok az şey biliyorlardı çünkü çok az kayıt vardı. Papirüs tercih edilen yazı eşyadı gibi görünmektedir, ancak Mısır'da papirüs aşırı kuru iklimde yüzyıllarca yaşayabilirken, Kenan kayıtları nemli Akdeniz ikliminde basitçe çürümüştür. Sonuç olarak, Mukaddes Kitapta yer alan kayıtlar, eski Kenanlı din hakkında neredeyse tek bilgi kaynağını temsil ediyordu. Bu kayıt, birkaç ikincil ve üçüncül Yunan kaynağı ile desteklenmiştir.

### Arkeolojik kaynaklar
Son birkaç on yılda yapılan arkeolojik kazılar, eski Kenanlıların dini hakkında daha fazla şey ortaya çıkardı. Ras Shamra şehrinin kazısı (1928'den itibaren) ve onun Bronz Çağı arşivinin kil tablet alfabetik çivi yazısı metinlerinin keşfi birçok yeni bilgi sağladı. Ugaritik materyalin, Levant'tan diğer yazıtların ve ayrıca 1960 yılında İtalyan-Suriye ortak ekibi tarafından kazılan Tel Mardikh'in Ebla arşivinin ayrıntılı incelenmesi, erken Kenanlı dinine daha fazla ışık tuttu.

## Ayrıca bakınız

* Antik Sami din
* Kenanizm
* Yahudiliğin Kökenleri
* İslam öncesi Arabistan'da Din
* Eski Yakın Doğu dinleri
* Sami neopaganizm
* *[[Tanrı'nın Erken Tarihi|Tanrı'nın Erken Tarihi: Eski İsrail'de Yahveh ve Diğer Tanrılar]]*
* Yahveh

## Kaynakça

## Kaynakça

* Moscatti, Sabatino (1968), "Fenikelilerin Dünyası" (Phoenix Giant)
* Ribichini, Maoscati Sabatino'da Sergio "İnançlar ve Dini Yaşam" (1997), "Fenikeliler" (Rissoli)
*  
* Kenan ve Fenike Çalışmaları Bibliyografyası
*  

## Dış bağlantılar

*