Lozan

**Lozan** (*Lausanne*), İsviçre'nin Fransızca konuşulan Vaud kantonunun başkenti ve en büyük şehridir. Olimpiyat başkenti olan Lozan, Cenevre Gölü kıyısında, Jura Dağları ile Alpler arasında yaklaşık yarı yolda yer alan ve gölün karşısında Fransız kasabası Évian-les-Bains'e bakan tepelik bir şehirdir. Lozan, en yakın büyük şehir olan Cenevre'nin 51,7 kilometre (32 mil) kuzeydoğusunda (kuş uçuşu) yer almaktadır. İsviçre Federal Yüksek Mahkemesi Lozan'da toplanır, ancak ülke için fiili başkent değildir.

Lozan belediyesinin nüfusu yaklaşık 150.000'dir ve bu da onu Basel, Cenevre ve Zürih'ten sonra İsviçre'nin dördüncü büyük şehri yapmaktadır; tüm yerleşim alanı ise yaklaşık 420.000 nüfusa sahiptir (Ocak 2019 itibarıyla). Lozan-Cenevre metropol alanı (Vevey-Montreux, Yverdon-les-Bains, Valais ve yabancı bölgeler dahil), genellikle *Arc lémanique* olarak adlandırılır ve 2017 yılında 1,3 milyondan fazla nüfusa sahipti ve İsviçre'nin en hızlı büyüyen bölgesidir.

Başlangıçta göl kıyısında bir Kelt ve Roma yerleşimi olan Lozan, 12. yüzyılda inşa edilen Notre Dame Katedrali'nin eteklerinde bir kasaba haline geldi. 

Ancak 20. yüzyılda Lozan, Uluslararası Olimpiyat Komitesi'ne (şehri 1994'ten beri "Olimpiyat Başkenti" olarak tanıyor), Spor Tahkim Mahkemesi'ne ve yaklaşık 55 uluslararası spor derneğine ev sahipliği yaparak uluslararası sporun merkezi haline geldi. Ünlü bir şarap yetiştirme bölgesinde yer almaktadır. 28 istasyonlu metro sistemiyle Lozan, hızlı transit sistemine sahip dünyanın en küçük şehridir. Lozan, 2020 Kış Gençlik Olimpiyatları'na ev sahipliği yaptı.
## Tarihçe

Daha önceleri Keltlerin yerleşim alanı olan, bugün ise Vidy ve Ouchy semtlerinin bulunduğu göl kenarındaki bölgeye Romalılar tarafından bir askeri kamp kurulmuş ve buraya *Lousanna* adı verilmiştir. Bu bölgenin yukarısında 'Lausodunon' ya da 'Lousodunon' adıyla bilinen bir kale bulunmaktaydı. İmparatorluğun yıkılmasından sonra güvenliğin azalması, Lozan'ı tepelik olduğu için savunması daha kolay olan şimdiki merkezine taşınmaya zorladı. Zamanla bir şehir haline dönüşen Lozan, Savoya Dükalığı ve Lozan piskoposu tarafından idare edilmekteydi. Şehir, 1536'den 1798'a kadar Bern hakimiyeti altında kalmıştır. Bu dönemde, katedraldeki asma halılar gibi birçok değerli eşya ve hazine kalıcı olarak uzaklaştırılmıştır. Napolyon savaşları esnasında şehrin statüsü değişir. 1803'te yeni kurulan Vaud kantonunun başkenti olur ve bu kanton İsviçre Federasyonu'na katılır. 1950'lerden 1970'lere kadar çok sayıda İtalyan şehre göç eder, çoğunlukla Renens mahallesine yerleşirler ve yerel yemek tarzlarının değişmesine sebep olurlar.

Lozan çok sakin bir şehirdir, 1960'ların sonu 1970'lerin başında bazı protestolarda gençler polisle çatışırlar; bu da 'Lausanne bouge' (Lozan kımıldıyor) mottosunu doğurur. Bundan sonraki en önemli protesto yüksek sinema ücretlerine karşı yapılmıştır ve ondan sonra şehirde bir daha olay olmaz, şehir gürültüsüz ve sakin olan kendi haline döner.

Uluslararası Olimpiyat Komitesi 1992'de kış olimpiyatlarının Lozan'da yapılmasının kabulü için halk oylaması düzenlediğinde, Lozanlılar beklenmedik bir karar verip reddeder. Şehrin önde gelenleri sonucun 'evet' olacağına o kadar emindirler ki, önceden hazırladıkları şampanya törenini iptal etmek zorunda kalırlar.

## Coğrafya

Lozan bölgesinin en önemli coğrafi özelliği Cenevre Gölü'dür (Fransızca *Lac Léman*). Lozan İsviçre platosunun güney yokuşunda inşaat edilmiştir, **Ouchy**'deki göl kenarı ile **Epalinges** ve **Le Mont-sur-Lausanne**a bitişik kuzey kenarı arasında 500 metrelik bir yükseklik farkı vardır. Lozan çarpıcı bir göl manzarasına sahiptir.

Genel güney yokuş düzenlemesi ile beraber, şehrin merkezine eski bir ırmak **Flon**'un yatağı bulunur, ırmağın üstü 19. yüzyılda kapatılmıştır. Eski ırmak şehrin ortasında geçen bir uçurum oluşturur, şimdiki *Rue Centrale* sokağını takip eder ve üzerinden birbirine yakın semtleri bağlamak için birçok köprü geçer.

Ziyaretçilerin şehrin hangi seviyesinde olduklarını ve nereye gitmek istediklerini anlamak için yükseklik farkını göze almaları gerekir, aksi takdirde kendilerini gitmek istedikleri sokağın 10 metre altında veya üstünde bulabilirler. *Flon* aynı zamanda uçurumun içinde bulunan Metro istasyonun ismidir.

Lozan'ın yanında Lavaux (doğu taraf) ve la Côte (batı taraf) adındaki şarap üretim bölgeleri bulunur
.

## Demografi

Belediye sınırları içinde devamlı ikamet edenlerden oluşan Lozan nüfusu (31 Aralık 2018 nüfus tahmini itibarıyla) 139,111 kişi olup nüfus yoğunluğu 3,400 kişi/km2dur. Böylece belediye sınırları içinde Lozan nüfus itibarıyla İsviçre'nin dördüncü büyük şehri olmaktadır. Varoşları ile birlikte Lozan (*grand Lausanne*) nüfusu 336,400 kişiye ulaşır. Lozan-Cenevre büyük metropoliten bölgesinin nüfusu ise 1.2 milyon kişiyi aşkındır.

Belediye sınırları içinde Lozan şehrinin nüfus sayımı verilerine göre tarihsel nüfus gelişmesi şu grafik ve tabloda özetlenmiştir:


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
ImageSize  = width:1100 height:500
PlotArea   = height:350 left:50 bottom:90 right:100
Legend     = columns:3 left:200 top:70 columnwidth:100
AlignBars  = justify
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:140000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:30000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:6000 start:0
Colors=
 id:TO     value:yellowgreen      legend:Toplam
 id:GE     value:teal      legend:Almanca_konuşan
 id:FR     value:green      legend:Fransızca_konuşan
 id:PR     value:lightpurple      legend:Protestan
 id:CA     value:oceanblue      legend:Katolik
 id:SW     value:red      legend:İsviçreli
PlotData=
  color:yellowgreen width:40   mark:(line,white) align:center
  bar:1850 from:start till:17108 text:"17,108" color:TO
  bar:1870a from:start till:25845 text:"25,845" color:TO
  bar:1888 from:start till:33340 text:"33,340" color:TO
  bar:1900 from:start till:46732 text:"46,732" color:TO
  bar:1910 from:start till:64446 text:"64,446" color:TO
  bar:1930 from:start till:75915 text:"75,915" color:TO
  bar:1950 from:start till:106807 text:"106,807" color:TO
  bar:1970 from:start till:137383 text:"137,383" color:TO
  bar:1990 from:start till:128112 text:"128,112" color:TO
  bar:2000 from:start till:124914 text:"124,914" color:TO
LineData =
  points:(300,154)(400,179)  color:FR
  points:(400,179)(500,206)  color:FR
  points:(500,206)(600,237)  color:FR
  points:(600,237)(700,311)  color:FR
  points:(700,311)(800,344)  color:FR
  points:(800,344)(900,329)  color:FR
  points:(900,329)(1000,336)  color:FR
  points:(300,104)(400,107)  color:GE
  points:(400,107)(500,114)  color:GE
  points:(500,114)(600,118)  color:GE
  points:(600,118)(700,121)  color:GE
  points:(700,121)(800,120)  color:GE
  points:(800,120)(900,107)  color:GE
  points:(900,107)(1000,103)  color:GE
  points:(100,92)(200,99)  color:CA
  points:(200,99)(300,101)  color:CA
  points:(300,101)(400,113)  color:CA
  points:(400,113)(500,129)  color:CA
  points:(500,129)(600,132)  color:CA
  points:(600,132)(700,158)  color:CA
  points:(700,158)(800,227)  color:CA
  points:(800,227)(900,231)  color:CA
  points:(900,231)(1000,208)  color:CA
  points:(100,130)(200,146)  color:PR
  points:(200,146)(300,161)  color:PR
  points:(300,161)(400,182)  color:PR
  points:(400,182)(500,205)  color:PR
  points:(500,205)(600,231)  color:PR
  points:(600,231)(700,279)  color:PR
  points:(700,279)(800,278)  color:PR
  points:(800,278)(900,211)  color:PR
  points:(900,211)(1000,180)  color:PR
  points:(100,130)(200,146)  color:SW
  points:(200,146)(300,161)  color:SW
  points:(300,161)(400,183)  color:SW
  points:(400,183)(500,212)  color:SW
  points:(500,212)(600,253)  color:SW
  points:(600,253)(700,333)  color:SW
  points:(700,333)(800,356)  color:SW
  points:(800,356)(900,312)  color:SW
  points:(900,312)(1000,291)  color:SW


Belediye sınırları içindeki Lozan şehri nüfusunun değişik konuşma dilleri; bağlı oldukları din ile mezhep  ve İsviçreli olup olmadıkları itibarıyla sınıflandırılmasının tarihsel gelişmesi şu "Tarihî Nüfus Verileri" tablosunda incelenebilir:

## Ulaşım

### Toplu taşıma
Toplu Taşıma Lozan'da otobüs ve metro'yu kapsar (bunları işleten şirket ), ulusal ve bölgesel tren hatları (CFF, tarafında işletilir). Şehir içindeki toplu taşıma araçların çoğu trolleybüsdür.

Lozan 2008'de m² hattın açılışı ile İsviçre'nin lastikli metrosu olan ilk şehri olacaktır. Taşıt Paris Metro Line 14'nin bir kısa versiyonu olacaktır.

### Karayolları
Lozan doğusunda A1 otoyoluna (Cenevre - Zürih ekseni) ve kuzey ve doğusunda A9 (İtalya'ya gider)a bağlıdır, iki otoyol şehrin kuzeybatısında çatallaşır.

## Eğitim
Lozan, bilhassa turizm ve mühendislik alanlarında dünya çapında önder olan öğretim müesseselerine sahiptir, 
* École hôtelière de Lausanne
* École Polytechnique Fédérale de Lausanne 
* International Institute for Management Development (*IMD*)
* Lozan Üniversitesi (*Université de Lausanne*)
* Conservatoire de Lausanne

## Kültür

Orchestre de Chambre de Lausanne ve Ensemble Vocal de Lausanne farklı çeşitli müzik faaliyetleri gösterirler. Ensemble Vocal'ın yönetmenliğini uzun zamandır Michel Corboz yapar.

Her yaz, "Şehir festivali" ya da "Festival de la Cite" Haziran'ın başında düzenlenir. Film festivalleri de vardır, Bach festivali "Le Festival et Concours Bach de Lausanne" hep "La Nuit de Musées" (Müzeler gecesinden) sonra sonbaharda yer alır.

Lozan'da Béjart Ballesini ağırlar, biraz da alternatif kültür de bulunur.

### Müzeler
Lozan'da çok müze vardır:
* Musée Olympique Lausanne (*Olimpik Müze*)
* Musée de l'Elysée (*Elysée Müzesi*)
* Fondation de l'Hermitage (*Hermitage Foundation*)
* The Collection de l'Art Brut (*[[Vahşi Sanat]]* Koleksiyonu)
* mudac (*Musée de design et d'arts appliqués contemporains*)
* Musée Historique de Lausanne (*Lozan Tarih Müzesi*)
* Cabinet des Médailles cantonal
* Espace Arlaud 
* http://www.espace-des-inventions.ch/ *http://www.verdan.ch/ - Musée de la main *http://www.vivarium-lausanne.ch/
* Forum d'architectures de Lausanne
* Forum de l'Hôtel de Ville 
* Musée cantonal d'Archéologie et d'Histoire 
* http://www.beaux-arts.vd.ch/ 
* http://www.unil.ch/mcg 
* Musée et jardins botaniques cantonaux 
* Musée de Pully 
* Musée romain de Lausanne-Vidy 
* Musée de la Villa romaine de Pully 
* Musée cantonal de Zoologie 
* Roseraie de la Vallée de la Jeunesse 
* Établissement horticole de la Bourdonnette - serres de la Ville

## Resimler


Dosya:Lausanne1.jpg|Şehir
Dosya:Lausanne2.jpg|Şehir
Dosya:Lausanne_lake.jpg|Cenevre Gölü
Dosya:Lausanne_wine.jpg| Lavaux'daki üzüm bağları 
Dosya:Lausanne-vieille-ville-Negative0-26-24A(1).jpg|Şehrin eski kısmı
Dosya:Lausanne-Beaulieu-Negative0-34-32A(1).jpg|Palais de Beaulieu
Dosya:Lausanne-Gare-Negative0-26-24A(1).jpg|Tren istasyonu
Dosya:Lausanne-p1010396.jpg|Bel-Air kulesi
Dosya:Palais de Rumine, former University of Lausanne.jpg|Lozan Üniversitesi müze ve kütüphanesi
Dosya:Cathedral on a hill in Lausanne.jpg|Lozan'da  katedral]]



## Ayrıca bakınız

* Vaud
* Lozan Antlaşması

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*  Lozan şehrinin resmi sitesi
* "Vikivoyage" "Lausanne" maddesi 
*  DMOZ Open Directory Projesi "Lausanne" maddesi  
* Lozan resmi turizm websitesi
* Lozan toplu taşıma sistemleri haritası