Kazakistan'da kadın

**Kazakistan'daki kadınlar,** Kazakistan'da yaşayan veya Kazakistanlı kadınlardır. Toplumdaki konumları, yerel gelenekler ve görenekleri, onlarca yıllık Sovyet rejimi, bağımsızlık sonrası hızlı sosyal ve ekonomik değişiklikler ve istikrarsızlık ve yeni ortaya çıkan Batı değerleri dahil olmak üzere çeşitli faktörlerden etkilenmiştir ve etkilenmektedir.

## Tarihsel bağlam
Kazakistan, 70 yılı aşkın bir süre boyunca Sovyetler Birliği'nin bir parçası olduktan sonra 1991 yılında bağımsızlığını kazandı. Bağımsızlığını takiben, bir geçiş döneminde olan Kazakistan ekonomisi, özellikle 1990'larda güçlü bir düşüş ve istikrarsızlık yaşadı: 1995 yılına gelindiğinde reel GSYİH 1990 seviyesinin %61,4'üne düştü ve bu da beyin göçüne neden oldu. Bu ekonomik bunalım durumu, kadınların toplumdaki rollerine ilişkin yükselen gelenekçi görüşlerle birleştiğinde, kadınlar üzerinde olumsuz bir etki yarattı. Bununla birlikte, 1998'de Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi'ne katılması gibi, kadınlar için bazı olumlu yönleri de oldu. Bağımsızlığın ilanından sonra Kazakistan oldukça gelişmiş bir eğitim sistemi devralmıştı; ancak geçiş döneminde, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından kısa bir süre sonra, eğitim sektörü ciddi kayıplara uğradı, sürekli olarak finans yetersizliği ile karşılaştı ve özellikle kırsal kesimdeki okullar kapanmaya başladı. Bununla birlikte, Kazakistan'daki kadınların okuryazarlık oranı, erkeklerinkine benzer şekilde, 2015 itibarıyla, %99,8 ile dünyanın en yüksekleri arasındadır.

Ulusal güvenlik sorunları ile aynı anda demografik sorunlara da öncelik veren "Kazakistan Cumhuriyeti Devlet Demografik Politikası Kavramı" 2000 yılında onaylanmıştır. Bu program, nüfus artışı ve kadın hakları konularının uzun vadeli siyasi model olan "Kazakistan 2050 Stratejisi"ne uygun olarak ele alınmasına olanak sağlamıştır.

## Üreme sağlığı ve doğurganlık
Kazakistan'da anne ölüm oranı 12 ölüm/100.000 canlı doğumdur (2015 tahmini). Toplam doğurganlık hızı 2,31 çocuk/kadındır (2015 itibarıyla), bu da ikame oranının biraz üzerindedir. Kontraseptif yaygınlık oranı %51'dir (2010/11).

## Zorla evlendirme ve kız kaçırma
Zorla evlendirme ve kız kaçırma, kesin prevalansı bilinmemekle birlikte, Kazakistan'da kadın ve kız çocuklarının karşılaştığı sorunlardır. Kazakistan'da kız kaçırma (*alyp qashu*) rıza dışı ve rızaya dayalı kaçırma, *kelisimsiz alyp qashu* ("anlaşmadan alıp kaçırmak") ve *kelissimmen alyp qashu* ("anlaşarak almak ve kaçırmak") olarak ikiye ayrılır. Bazı kız kaçırıcıları, başlık parası ödememek amacıyla bu işe girişirler.

## Seks ticareti
Kazakistan'da vatandaşlar ve yabancı kadınlar ve kızlar seks ticaretinin kurbanı olmaktadır. Ülke genelindeki genelevlerde, işyerlerinde, otellerde, evlerde ve diğer yerlerde tecavüze uğramakta, fiziksel ve psikolojik olarak zarar görmektedirler.

## Kadın hakları
Hükûmet, Birleşmiş Milletler'e Kazakistan'da 2006-2016 Cinsiyet Eşitliği Stratejisi planını bildirdi. 2009'da Kazakistan "Aile İçi Şiddetin Önlenmesine Dair" yasayı çıkardı. Kanun, kadına yönelik her türlü şiddetin önlenmesi için kapsamlı tedbirler sunmaktadır.

Dünya Kadınlar Günü, Kazakistan'da resmi bir resmi tatildir.

"Orta Asya Gençliği"ne göre. Friedrich Ebert Vakfı ve Araştırma Enstitüsü Kamuoyu tarafından hazırlanan Kazakistan” raporunda, gençlerin %84,8'i Kazakistan'daki kadınların yeterli haklara sahip olduğunu düşünmektedir.

Kazakistan, kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olan Save the Children tarafından yürütülen 2016 tarihli bir rapora göre cinsiyet eşitliğinde 144 ülke arasında 30. sırada yer aldı. Sıralamada, Kazakistan ABD ve Japonya gibi ülkelerin önünde yer aldı. Kazakistan, Dünya Ekonomik Forumu'nun 2017 Cinsiyet Eşitliği Endeksi'nde 144 ülke arasında 51. sırada yer aldı.

## Hükümette kadın
Kazakistan'da kadınlar son zamanlarda daha üst düzey siyasi ve hükûmet pozisyonlarında yer almaktadır. Aralık 2009'da Kazakistan, kadın ve erkeklerin kamu hizmetine eşit erişimini şart koşan "Kadınlar ve erkekler için eşit hakların ve eşit fırsatların devlet garantisine ilişkin" yasayı kabul etti. Kazakistan'ın 154 sandalyeli Parlamentosu'nda 28 kadın bulunmaktadır ve kadınlar parlamentonun alt kanadının yüzde 25,2'sini temsil etmektedir. Mart 2017 itibarıyla, kadınların parlamentonun alt kanadındaki oranı on yıl öncesine göre %10 artarak %27'ye ulaştı.

Kazakistan'ın ilk kadın cumhurbaşkanı adayı Dania Espaeva, 2019 cumhurbaşkanlığı seçimlerine katıldı. Mazhilis milletvekili olarak Espaeva, Ak Zhol Demokrat Partisi'nden aday gösterildi ve yedi adaydan biriydi.

Kadınlar, mäslihat (yerel meclisler) milletvekillerinin %22'sini ve yargı sektöründeki yetkililerin %47'sini temsil etmektedir.

2021 Meclis seçimlerinden önce, kadınlar Kazak Parlamentosu'nun %22'sini temsil ediyordu. 2020'nin sonunda Kazakistan, her düzeyde Parlamento ve Maslihat milletvekili adayları arasında kadın ve gençlerin temsilini artırmak için yüzde 30'luk bir kota getirdi. Girişimin, kadınların Hükûmetteki temsilini artırması ve kadın haklarının korunmasını desteklemesi bekleniyordu.

## Kolluk ve orduda kadın
Kolluk kuvvetleri ve askeri kariyer, kadınlar için geleneksel olmayan alanlar olarak kabul edilir. Kazakistan'daki polis memurlarının %6-12'sinin kadın olduğu tahmin edilmektedir. 1999 yılında Kazakistan'da özel bir aile içi şiddet birimi kuruldu, ancak sınırlı eğitim ve kaynaklar nedeniyle bu program beklentileri ve yerel talebi karşılamadı. Son zamanlarda Florida Eyalet Üniversitesi, aile içi şiddet konusunda yüksek kalitede eğitim sağlamak için Kazakistan İçişleri Bakanlığı ve Almatı Şehri Polis Departmanı ile birlikte çalışmaktadır. ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından finanse edilen bu program, aile içi şiddet konusunda polis eğitimini iyileştirmek için ABD merkezli aile içi şiddete müdahale uzmanlarını, toplumsal cinsiyet sorunları araştırmacılarını ve Kazakistan'daki yerel STK'lardan uzmanları bir araya getirdi.

Kazak ordusunda yaklaşık 8.000-8.500 kadın görev yapmaktadır. Bu kadınlardan 750'si memurdur. Savunma Bakanlığı, eğitim programları ve kariyer geliştirme fırsatları aracılığıyla kadınları orduda teşvik etmek için çalışmaktadır. Savunma Bakanlığı'ndaki liderlik pozisyonlarının sadece %2,1'i kadınlar tarafından yürütülmektedir. Savunma Bakanlığı ayrıca, erkek ve kadın askerlerin savaş becerilerini, savaşa hazırlıklı olmalarını ve genel fiziksel yeteneklerini sergileyen ülke çapında bir yarışma olan *Batyr Arular*'a da ev sahipliği yapmaktadır. *Batyr Arular* en iyi hizmet veren kadınlara ödül vermektedir.

## İş hayatında kadınlar
Kazakistan'da imalat firmalarının %28'i kadın mülkiyetine sahiptir. Kazakistan'da 1,44 milyon kadın iş yapmaktadır. Ülkenin küçük ve orta ölçekli işletmelerinin %44'ü kadınlar tarafından yönetilmektedir.

Kazakistan'ın ilk kadın STK'sı Kazakistan İş Kadınları Derneği, iş dünyasındaki kadınlara ve kadın haklarına yönelik düzenli zirveler düzenlemektedir. IV. Avrasya Kadınlar Zirvesi Kasım 2015'te Astana'da yapıldı. IV. Avrasya Kadınlar Zirvesi sırasında EBRD, İş Dünyasında Kadınlar programını başlattı. Program kapsamında EBRD, kadınların önderliğindeki KOBİ'lere milyonlarca kredi tahsis etmekte ve finansmana ve iş tavsiyelerine erişmelerine yardımcı olmaktadır. EBRD, program kapsamındaki ilk kredi limitini Eylül 2016'da imzalayarak Bank CenterCredit'e kadınların önderliğindeki KOBİ'lere kredi vermesi için 3,72 milyar tenge (yaklaşık 20 milyon ABD Doları) tahsis etti.

2019 itibarıyla EBRD, ortak finans kurumlarıyla birlikte Kazakistan'daki kadınların önderliğindeki işletmelere 28,9 milyar tenge (76 milyon ABD Doları) değerinde 21.281 alt kredi sağladı. EBRD ayrıca, verimli iş araçlarına erişimlerini iyileştirmek ve iş yapma biçimlerini modernize etmek için 14 Kazak bölgesinden 350 kadın girişimciye yönelik Mikro İşletmelerde Kadınlar programını uygulamaktadır.

2015 Yılında Astana Ekonomik Forumu'nun oturumlarından biri Kazak İş Kadınları Derneği (ABW) tarafından düzenlenen Uluslararası Kadın Forumu'na yönelik olarak düzenlenmiştir. Oturum özellikle Orta Asya ve Afganistan'daki toplumsal cinsiyet eşitliğinin ekonomik yararlarına düzenlenmişti.

2016 yılında Kazakistan, 19 Kasım'da ilk Kadın Girişimcilik Günü'nü (WED) düzenledi. WED, 2014 yılında New York'taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi'nde başlatılan küresel bir kadın girişimciliğini destekleme girişimidir.

Asya Kalkınma Bankası, Kazakistan'da küçük ve orta ölçekli işletmeleri destekleyen bir program uygulamaktadır. Bankanın sağladığı kredilerin üçte biri kadınlara yönlendirilmiş ve 51,9 milyar tenge (155 milyon ABD Doları) değerinde 750 proje finanse edilmiştir.

2020 itibarıyla, kadınlar Kazakistan'ın devlete ait şirketlerinde yönetimin %5'ini oluşturmaktadır. 22 Ekim 2020'de Kazakistan Devlet Başkanı Kassym-Jomart Tokayev, Hükûmete oranı kademeli olarak %5'ten %30'a çıkarma görevini verdi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar