I. Dünya Savaşı Doğu Cephesi

I. Dünya Savaşı'nın **Doğu Cephesi**, en geniş sınırlarıyla bir tarafta Rus İmparatorluğu ve Romanya Krallığı, diğer tarafta ise Avusturya-Macaristan, Bulgaristan Krallığı, Osmanlı İmparatorluğu ve Alman İmparatorluğu arasındaki tüm sınırı kapsayan bir harekât alanıydı. Kuzeyde Baltık Denizi'nden güneyde Karadeniz'e kadar uzanan bu cephe, Doğu Avrupa'nın büyük bir kısmını içine almış ve Orta Avrupa'nın derinliklerine kadar ulaşmıştır. Bu terim, Belçika ve Fransa'da savaşın sürdüğü Batı Cephesi ile tezat oluşturmaktadır. Batı Cephesi'ndeki statik harp usulünün aksine, coğrafi olarak daha geniş olan Doğu Cephesi'ndeki çarpışmalar; sıklıkla tüm teşekküllerin kanat açığına düşürülmesini ve kuşatılmasını içeren, daha dinamik bir manevra savaşı sergilenmiş ve neticede 259.000 km²'den fazla toprağın İttifak Devletleri tarafından işgal edilmesiyle sonuçlanmıştır.

Savaşın başlangıcında Rusya, hızlı bir galibiyet elde etmek amacıyla hem Almanya hem de Avusturya-Macaristan'a karşı taarruzlar başlattı. Doğu Prusya istilası tam bir bozgunla sonuçlanırken, Avusturya-Macaristan içlerine yönelik ilerleyiş Karpatlar'da durmuş ve 1915 yılında İttifak Devletleri tarafından gerçekleştirilen başarılı taarruzların ardından Rusya'nın kazanımları tersine dönmüştür. Almanya ve Avusturya-Macaristan; Galiçya'da ve Polonya'da Rus kuvvetlerini mağlup ederek Rusya'nın Kongre Polonyası'nı, Belarus'un bir kısmını, Baltık bölgesini ve Galiçya'yı terk etmesine neden olmuştur. Bununla birlikte, 1914-15 seferleri Almanya'nın Rusya'yı savaş dışı bırakma hedefine ulaşmakta başarısız olmuş ve 1916 yılına gelindiğinde Almanya, kaynaklarını Batı'da zafer kazanmak için önceliklendirmiştir.

Rusya, Verdun Muharebesi'nde Fransa üzerindeki baskıyı hafifletmek amacıyla taarruza geçti: 1916 başlarında Naroç Gölü yakınlarındaki saldırısı Almanya tarafından hızla püskürtüldü, ancak o yaz gerçekleştirilen Brusilov Taarruzu, savaştaki en büyük İtilaf zaferi oldu. Rusya, kendi ağır kayıpları pahasına Avusturya-Macaristan'a bir milyondan fazla zayiat verdirdi ve Almanya'yı Batı Cephesi'nden tümen kaydırmaya zorladı. Ağustos 1916'da Romanya savaşa girdi ancak Almanya tarafından hızla işgal edildi; buna rağmen Rusya, topyekûn bir Rumen çöküşünü önlemeye yardımcı oldu. Rus şehirlerindeki gıda kıtlığının tetiklediği  Ekim Devrimi ve Şubat Devrimi hadiseleri, birlikler arasındaki disiplinin zayıflamasına neden oldu.

II. Nikolay'ın tahttan çekilmesinin ardından, Rus Geçici Hükûmeti İtilaf Devletleri'ne karşı yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla savaşa devam etme kararı aldı. Temmuz 1917'de Rusya'nın Kerenski Taarruzu başarısızlıkla sonuçlandı ve Eylül ayında Almanya'nın Riga'yı ele geçirmesi, Alman Ordusu'nu Rus başkentine daha da yaklaştırdı. Bunu Kornilov'un Geçici Hükûmet'e karşı yaptığı askerî darbe girişimi izledi. Bolşevikler,  ayındaki Ekim Devrimi ile Rus Cumhuriyeti'ni devirdi. Siyasi istikrarsızlığa rağmen, Rus Ordusu'nun çoğunluğu hâlâ sağlamdı ve müzakereler devam ederken Bolşevikler Aralık 1917'de orduyu terhis etme adımları atmaya başlasalar da, İttifak Devletleri'ne karşı bazı kuvvetlerini muhafaza ederek 1918 başlarına kadar cephe hattında kaldılar.

Bolşevikler tarafından kurulan yeni Sovyet hükûmeti, Faustschlag Harekâtı'nın ardından Mart 1918'de İttifak Devletleri ile Brest-Litovsk Antlaşması'nı imzalayarak Rusya'yı savaştan çekti; bu durum İttifak Devletleri'nin zaferiyle sonuçlandı. Ancak İtilaf Devletleri kısa süre sonra İttifak Devletleri'ni mağlup etti ve Brest-Litovsk Antlaşması, 11 Kasım 1918 Ateşkesi ile iptal edildi. Romanya ve İttifak Devletleri, 7 Mayıs 1918'de ayrı bir barış antlaşması imzaladılar ancak bu antlaşma 10 Kasım 1918'de Romanya tarafından feshedildi.

## Notlar


## Kaynakça