Linux dağıtımı

**Linux dağıtımı** (kısaca **dağıtım**), Linux çekirdeğini temel alan, kullanıcıya işlevsel bir işletim sistemi deneyimi sunmak amacıyla çeşitli yazılım bileşenlerinin bir araya getirilmesiyle oluşturulan bütünleşik sistemlerdir. Bu bileşenler; GNU kullanıcı alanı araçları ve kütüphaneleri, sistem başlatma (init) altyapısı, paket yönetim sistemleri, sistem yapılandırma araçları, belge ve yardım içerikleri gibi temel unsurları kapsar.

Ayrıca çoğu dağıtım, grafik kullanıcı arayüzü sağlamak amacıyla bir ekran sunucusu (X.Org Server veya Wayland), bir pencere yöneticisi ya da masaüstü ortamı (örneğin GNOME, KDE Plasma, Xfce) ve ses sunucusu (PulseAudio ya da PipeWire) gibi multimedya altyapılarını da içerir.

Her dağıtım, bu bileşenleri bir bütün halinde sunarak, sistemin kurulumu, yapılandırılması, yönetimi ve güncellenmesi süreçlerinde kullanıcıya kolaylık sağlamayı hedefler. Bu nedenle bir Linux dağıtımı yalnızca yazılımların rastgele bir toplamı değil, bu yazılımların bir arada tutarlı ve sürdürülebilir şekilde çalışmasını garanti altına alan bütüncül bir mimaridir.

Linux dağıtımları, farklı hedef kitlelere (masaüstü kullanıcıları, sunucu yöneticileri, gömülü sistem geliştiricileri vb.) yönelik optimize edilmiş biçimlerde sunulabilir ve her biri kendi paket deposu, öntanımlı yapılandırmaları ve destek döngüsü ile karakterize edilir.

Dağıtım kavramı, özgür yazılım felsefesinin çok alternatifli dünyasının bir sonucu olarak ortaya çıkmış, Linux'a özgü bir terimdir. Yaygınlıkları ve GNU/Linux dünyasına katkılarıyla öne çıkan bazı dağıtımlar vardır: Debian, Ubuntu, Red Hat, Fedora, Linux Mint, openSUSE ve Arch Linux bunlardan birkaçıdır.

Bir GNU/Linux sistemi bilgisayara kurulmadan CD-ROM veya USB Bellek üzerinden çalışabilecek şekilde de tasarlanabilmektedir. Bir dağıtımın bu şekilde kurulmadan kullanılabilen sürümüne "canlı sistem" (*İng. live system*), kullanıldığı medyalara göre de "canlı CD", "canlı USB" denilmektedir. Günümüzde pek çok dağıtımın kurulum medyası aynı zamanda canlı sistem özelliklidir. Bazı dağıtımlar ise sadece canlı sürümü ile yayınlanmaktadır. Bu alanda en çok bilinen dağıtım Debian temel alınarak hazırlanan Knoppix ve bir dağıtımı temel almamış olan Slax örnek olarak gösterilebilir.

Kullanıcılar açısından dağıtımları birbirinden ayıran en önemli faktörler dağıtımların kullandıkları paket yönetim sistemleri, masaüstü ortamları ve yönetim araçlarıdır. Paket yönetim sistemleri yazılımların kurulup kaldırılması için kullanılırken, masaüstü ortamları kullanıcıların sistem gereksinimleri ve ihtiyaç duydukları masaüstü araçları ve konforu açısından önemlidir. Örneğin bazı sunucu dağıtımlarında hiçbir masaüstü ortamı bulunmazken Ubuntu gibi ev-ofis amaçlı bazı dağıtımların farklı masaüstü seçenekleri ile kullanılabilme imkânı bulunmaktadır.

Dağıtım geliştirme modelleri de paket yönetim sistemleri açısında temelde üç grupta incelenebilir. Bu üç grup ikili paket yönetimi, kaynak paket yönetimi ve melez paket yönetimidir. İkili yöntemde paketler yazılımcıların kaynak kodlarından ilgili dağıtımın özelliklerine uygun şekilde derlenerek ikili hale dönüştürülür ve paket depolarından kullanıcılara sunulur (apt, pacman, dnf). Kaynak paketlerde ise yazılımlar kaynak kodları ile depolarda bulunur, kullanıcılar derleme işlemini kendi bilgisayarlarında yaparlar (emerge). Bu şekildeki pek çok dağıtımın paket yönetim sisteminin yazılımların dağıtıma uygun derlenmesi için dağıtıma özgü bir derleme ve inşa sistemi vardır. Melez yöntemde ise bu iki yöntem de kullanılır.

Türkiye'de, Fedora üzerinde geliştirilen Turkuaz, Gelecek ve Mandrake üzerinden geliştirilen Turkix, Armador OS 2006 gibi uzun ömürlü olamayan projelerden sonra, TÜBİTAK bünyesinde Pardus isimli bir dağıtım geliştirilmektedir. 2005'ten 2013 yılına kadar bağımsız bir dağıtım olan Pardus'un Debian tabanlı olarak yola devam etmesi üzerine topluluk tarafından geliştirilen bağımsız Pisi Linux dağıtımı ortaya çıkmıştır.

Finansal güç açısından; Novell tarafından geliştirilen SUSE Linux Enterprise ve Red Hat tarafından geliştirilen Red Hat Enterprise Linux dağıtımları milyar dolarlık bütçelere sahiptir. Aynı zamanda, Mandriva'ın arkasında ise dünya devi Vivendi-Universal şirketin bulunmaktadır. Popüler GNU/Linux dağıtımlarından Ubuntu ise Canonical şirketi tarafından finanse edilmektedir.

Mepis, Ubuntu, Yoper, Knoppix, Libranet, Linspire, Xandros ve Adamantix gibi birçok GNU/Linux dağıtılımında da baz olarak kullanılan Debian; Google da başta olmak üzere birçok web sitesi tarafından başlıca kullanılmaktadır.

Hazır dağıtımların yanı sıra, internet depolarından kaynak kodlar alınarak hazırlanan ve deneyimli kullanıcılara hitap eden bir dağıtım modeli daha bulunmaktadır. Bu dağıtımların en popüleri Gentoo, en geniş kapsamlısı Linux From Scratch, kurulumu en rahat olanı da Arch Linux ve Source Mage'dir. Bunun yanı sıra; Rock Linux kurulması halinde size özel bir dağıtıma dönüşebilmekte ve iso olarak CD'den kurulacak şekilde hazırlanıp sunulabilmektedir. Günümüzde sunulan birçok GNU/Linux dağıtılımı Rock Linux'de kurulmuştur ya da geliştirilmektedir.

Sayıları yüzleri bulan bu dağıtımlar gelişiminde temel aldıkları dağıtımlara göre şu şekilde sınıflandırılabilir;

## Debian - Debian tabanlı dağıtımlar
Debian Geniş donanım platformu desteği olan köklü bir geçmişe sahip özgür bir dağıtımdır. Debian ve türevi dağıtımlar .deb dosya biçimi ile kullanılan paket yönetim sistemine sahiptir.

### Knoppix - Knoppix tabanlı dağıtımlar
Knoppix, Debian tabanlı bir dağıtımdır.

### Ubuntu - Ubuntu tabanlı dağıtımlar
Ubuntu, Debian tabanlı bir dağıtımdır.

## Gentoo - Gentoo tabanlı dağıtımlar
Gentoo Portage paket yönetim sistemine sahip ve sınırsız özelleştirilebilmeye imkân veren bir dağıtım.

### Fedora - Fedora tabanlı dağıtımlar
RPM Paket yönetim sistemini kullanan bir dağıtım.

### Red Hat Enterprise Linux - RedHat tabanlı dağıtımlar
RPM Paket yönetim sistemini kullanan bir dağıtım.

### Diğer RPM tabanlı dağıtımlar

## Slackware - Slackware tabanlı dağıtımlar
Yüksek ölçeklenebilirlik özelliği ile öne çıkan ve ileri seviye kullanıcıların veya GNU/Linux sistemleri öğrenmek isteyenlerin tercih ettiği bir dağıtım.

### SLAX - SLAX tabanlı dağıtımlar

### Arch Linux - Arch Linux tabanlı dağıtımlar
Pacman Paket yönetim sistemini kullanan bir dağıtım. Aşağıdaki dağıtımların birçoğu Arch linuxun kurulum aşamasını kolaylaştırma amaçlı geliştirilmiştir. Manjaro, Chakra, Antergos, Netrunner, Aura ve KaOS ise başlı başına özgün hale gelmiş ve son kullanıcı için en ideal formu almış dağıtımlardır.

## Başka bir dağıtımı temel almamış olan dağıtımlar
Kendine özgü paket yönetimi sistemiyle veya diğer özellikleri nedeniyle belli bir dağıtımı temel almamış olan dağıtımlar.

## Farklı dağıtımlardan ekran görüntüleri


Image:Ekran görüntüsü 2021-08-20 15-16-08.png|Pardus 21
Image:VirtualBox Ubuntu 21.10 15 10 2021 13 19 12 ENG.png|Ubuntu 21.10 "Impish Indri"
Image:KDE neon 5.23 with KDE Plasma 5.23.4-desktop view.png|KDE neon 5.23.4
Image:VirtualBox Linux Mint Desktop ENG 14 02 2021 13 44 42.png|Linux Mint 20.1
Image:VirtualBox OpenSUSE Desktop ENG 25 01 2021 21 46 59.png|openSUSE 15.2
Image:Debian 10 Buster GNOME.png|Debian 10 "Buster"
Image:Fedora 30.png|Fedora 30
Image:GentooTen.png|Gentoo Linux 10.1
Image:Openmandriva.png|OpenMandriva Lx 4.0
Image:Slackware 15.0 screenshot.png|Slackware 15.0
Image:VirtualBox Elementary OS 5.1.7 21 03 2021 21 17 03.png|elementary OS 5.0 "Hera"
Image:VirtualBox Zorin OS 15.3 Edu ENG Desktop x64 11 03 2021 20 22 48.png|Zorin OS 15.3
|Deepin 15.10


## Ayrıca bakınız
* DistroWatch: GNU/Linux dağıtımları hakkında bilgilerin, haberlerin, incelemelerin yer aldığı bir kaynak
* Linux dağıtımları listesi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* GNU/Linux dağıtımları kılavuzu  UbuntuWiki'de hazırlanmış bir derleme
* Dağıtımlar Kılavuzu , Belli başlı dağıtımları inceleyen 2004 yılında hazırlanmış bir kılavuz
* LinuxIso.org, dağıtımların ISO dosyaları