Hocavend (rayon)

**Hocavend** (Azerice: Xocavənd rayonu), Azerbaycan'nın bir rayonu. Merkezi Hocavend şehridir. 2 kasaba - Kırmızı Pazar və Hadrut, 81 köy bulunmakdadır. Karabağ Ekonomik Bölgesine dahildir. 

## Tarihçe
Erken zamanlarda bölgede Artsah iline dahil olan Myus-Haband ve Muhank yerleşim merkezleri mevcut idi. 1823 Karabağ Eyaleti vergi kayıtlarında Hocavend adlı yerleşimin adı geçmektedir. Nüfusunun göçebe Azerbaycanlılardan oluştuğu açıkça belirtilmiştir. Hocavend ilçesinin 1923 yılına kadarki adı Aşağı Karanlık idi. İkonominin ilk bileşeni yerleşimin coğrafi konumuyla ilgilidir. İlçe adını bölgedeki Karanlık dağından almıştır. Bölgede aynı adı taşıyan bir nehir de bulunmaktadır. Ermenistan'daki Martuni ilçesinin adı da 1946 yılına kadar Aşağı Karanlık idi.

1930 yılında Dağlık Karabağ Özerk Oblastı (NKAO) içindeki Martuni Rayonu idari biriminin parçası oldu. 26 Kasım 1991'de Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi kaldırıldı, Martuni ve Hadrut bölgeleri temelinde Hocavend bölgesi kuruldu.. Birinci Dağlık Karabağ Savaşı döneminde 2 Ekim 1992'den itibaren Ermenistan'ın işgali altındaydı; de facto olarak Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'ni kuran Ermeniler, bu rayonun güney kesimini Hadrut ilinin bir parçası, kuzey kesimini Martuni ilinin bir parçası olarak yönetmekteydi.

2. Dağlık Karabağ Savaşı sürecinde 9 Ekim 2020 tarihinde rayona bağlı Hadrut'taki Ermeni işgali sona erdi. Aynı zamanda 9 Ekimde bölgenin Hadrut yerleşimi, Goçbeyli, Sor köyü, 14'ünde Qirmizigaya, Malikjanli, Taghaser, 15'inde Edilli, Edisha, Bulutan, Dagdoshu, Dudukchu, Çıraguz, 16'sında, Hırmanjig, Ağbulag (Edilli), Akhullu, 20'sinde, Agjakend, Mulkudara, Daşbaşı, Günaşlı, Çınarlı, 23'ünde Dolanlar, Bünyadlı, 7 Kasım'da Atakut, Hunarlı, 9'unda Ağdam, Arpagedik, Guşçular, Memmeddere, Susanlıg, Domi, Binaderesi, Tuğ, Akaku, Azikh, Jilan, Mets Taglar, Darekand (Hocavend), Salaketin, Şahyeri, Şeker, Zogalbulag, Arakul, Taghavard, Boyuk Taghavard, Zardanashen, Petrosashen, Chaylaqgala, Kohne Taglar ve Şehir köyleri işgalden kurtarıldı.

Rayonun İkinci Karabağ Savaşı sırasında Azerbaycan'ın kontrolüne geri dönen kısımlarında Birinci Karabağ Savaşı sırasında ölen Azerbaycanlı askerlerin bulunduğu toplu mezarlar keşfedilmiştir.

10 Kasım 2020 tarihli üçlü açıklamaya göre üçlü açıklamaya kuzey yerleşim birimleri dahil edildi. Hocavend şehri, Qırmızı Bazar yerleşim yeri, Ağbulag (Gavahin), Agkend, Amaras, Arpaduzu, Avdur, Jamiyet, Jutju, Chaghaduz, Chartar, Çoraklı, Amirallar, Gavahin, Güneychartar, Güneykhirman, Heshan, Khanoba, Kharkhan, Hocavend, Kandkhurd, Kish, Kuropatkino, Gaghartsi, Garadağlı, Garakend, Garazemi, Garitepe, Gargar, Guzeychartar, Guzeykhirman, Guzumkend, Mirikend, Muganlı, Muşkapat, Sos, Shikh köyleri Dursun, Yemişcan, Yenikend ve Zavadikh köyleri Rus barışı koruma birliğinin kontrolü altındaydı.

2023 Dağlık Karabağ çatışmaları sonrası Hocavend şehri dahil rayonun o zamana kadar Ermeni kontrolünde olan kesimleri 26 Eylül 2023 tarihinde Azerbaycan güçlerinin kontrolüne bırakılmıştır.

## Coğrafya
Bölgenin topoğrafyası ağırlıklı olarak dağlıktır. Doğu ve güneydoğuda ise çoğunlukla dağ etekleri düzlükleri bulunur. Bölge, Karabağ Sıradağlarında yer almaktadır. Böyük Kirs zirvesi (2725 m), Şuşa bölgesi sınırında yükselir ve doğu kesiminde eğimli ovalar hakimdir. Bölgede Jura, Kretase ve Neojen dönemlerine ait tortullar yaygındır.

İklim, kuru kışlarla karakterize ılıman-sıcak iklim tipine aittir; doğu kesiminde ise kuru yazlarla karakterize ılıman-sıcak iklim tipi hakimdir. Ocak ayındaki ortalama sıcaklık -2 °C ile -5 °C arasında, Temmuz ayındaki ortalama sıcaklık ise 20 °C ile 24 °C arasında değişmektedir. Ortalama yıllık yağış miktarı 400-800 mm arasındadır.

Bölgenin ana nehirleri Köndelençay, İşgan, Qozluçay ve Kuruçau nehirleridir. Bunlar Araz havzasına aittir. Hekeri nehrinin bazı kolları da bu bölgeden başlar.

Bölgede kestane ve kahverengi dağ-orman toprakları yaygındır. Bölgenin bitki örtüsünde çalılar ve geniş yapraklı ormanlar ağırlıklı olarak bulunur. Bölgenin mineralleri arasında cephe kaplama ve inşaat taşları yer alır.

## Tarihi anıtlar
* Ktişveng Manastırı — Tuğ köyü.
* Ktiş Kalesi — Tuğ köyü.
* Kutsal Meryem Kilisesi — Tuğ köyü.
* Kutsal Stefanos Kilisesi - Tuğ köyü.
* Kutsal Joannes Kilisesi — Tuğ köyü.
* Disak Meliklerin Sarayı — Tuğ köyü.
* Yedi Kapı Manastırı — Susanlig köyü.
* Kutudere Manastırı — Bina köyü.
* Kırmızı Kilise — Bina köyü.
* Aziz Yuhanna Manastırı — Boyuk Taglar köyü.
* Tağlar Mağarası — Boyuk Taglar köyü.
* Azıh Mağarası — Azykh köyü.
* Kavakaveng Kilisesi — Zogalbulag köyü.
* Kuratag Kalesi — Dudukchu köyü.
* Kutsal Tanrı Ana Kilisesi — Zakirli köyü.
* Katarovank Manastırı — Ziyaret Dağı Zirvesi, Çaylaqgala köyü.
* Erakul Meryem Ana Kilisesi — Erakul köyü.
* Ak Haç Kilisesi — Veng köyü.
* Tağaser Tanrı Ana Kilisesi — Taghaser köyü.
* Tağaser Meryem Kilisesi — Tağaser köyü.
* Amaras Manastırı — Sos köyü.
* Aziz Gregory Kilisesi — Zavadig köyü.
* Mavas Manastırı — Gavahin köyü.
* Aziz Elisey Manastırı — Chartar köyü.
* Kutsal Tercümanlar Kilisesi — Gagartsi köyü.
* Bri Kilisesi — Çörekli köyü.
* Kutsal Meryem Ana Kilisesi — Çörekli köyü.



Dosya:Azokh Cave3.jpg|Azıh Mağarası
Dosya:Reconstruction of Möhrənis church.jpg|Yedi Kapı Manastırı
Dosya:Amaras12.jpg|Amaras Manastırı
Dosya:Վանական համալիր «Գտչավանք» 25.jpg|Ktişveng Manastırı
Dosya:..Սբ. Հովհաննես եկեղեցի.jpg|Aziz Yuhanna Kilisesi
Dosya:Аракюль.Церковь Св.Марии Богородицы 1902-1907гг..jpg|Erakul Aziz Meryem Kilisesi



## Kaynakça

## Ayrıca bakınız
*Hocavend'in Kurtuluşu Madalyası
*1991 Azerbaycan Mil Mi-8 helikopterinin düşürülmesi
*Karadağlı Katliamı
*Hadrut Muharebesi