Batı Kanada İnuitçesi

**Batı Kanada İnuitçesi** (kendilerince Siglit şivesinde *Inuvialuktun*, Uummarmiut şivesinde  *Iñuvialuktun*; İngilizce *Inuvialuktun, Western Canadian Inuktitut, West Inuktitun, Western Canadian Inuit*), Kanada'da **[[Batı Kanada İnuitleri]]** tarafından konuşulan İnuit dilleri kolundan bir Eskimo dili.

Kuzeybatı Topraklarında 11 resmî dilden iki şivesi **Inuvialuktun** ve **Inuinnaqtun** adlarıyla yer alır.

Nunavut'ta 4 resmî dilden biri olarak **Inuinnaqtun** adıyla yer alır.

## Eskimo dilleri içindeki yeri
* Eskimo - Aleut dilleri
** Aleut dilleri
** Eskimo dilleri
*** Yupik dilleri
****Sirenik Yupikçesi
****Öz Yupik dilleri 
*****Sibirya Yupikçesi
*****Naukan Yupikçesi 
*****Alaska Yupikçesi  (Yupikçe & Çupikçe)
*****Supikçe
*** İnuit dilleri
**** İnyupikçe
**** **Batı Kanada İnuitçesi**
**** Doğu Kanada İnuitçesi
**** Grönland İnuitçesi

## Diyalekt ve kabileleri
* **[[Siglit İnuitçesi]]** (İngilizce *Siglitun, Siglit, Inuvialuktun proper*). Kuzeybatı Topraklarında Tuktuyaaqtuuq (Tuktoyaktuk), Paulatuuq (Paulatuk), Ikaasuk (Sachs harbour) ve Inuuvik (Inuvik) şehirlerinde konuşulur. Konuşan kabileler: * Qikiqtaruqmiut, Kupugmiut, Kittegaryumiut, Nuvuraqmiut, Avvagmiut, Nuunatahmiut* 
* **[[İnuinnaq İnuitçesi]]** (kendilerince ᐃᓄᐃᓐᓇᖅᑐᓐ; İngilizce *Inuinnaqtun, Inuinnaq, Copper Inuktitut*) 
** **[[Kangiryuarmiut İnuitçesi]]** (İngilizce *Kangiryuarmiutun subdialect*). Kuzeybatı Topraklarında Ulukhaqtuuq (Ulukhaktok, Kangiryuaq, Holman) şehrinde konuşulur. Konuşan kabileler: *Kanghiryuatjagmiut, Kanghirjuarmiut, (?) Haneragmiut, (?) Puivlirmiut, (?) Nagyuktomiut*
** **[[İqaluktuuttiaq İnuitçesi]]** (İngilizce *Cambridge subdialect*). Nunavut'da Iqaluktuuttiaq (ᐃᖃᓗᒃᑑᑦᑎᐊᖅ, Cambridge Bay) şehrinde konuşulur. Konuşan kabileler: *Ekaluktomiut, Kiglinirmiut*
** **[[Qurluqtuq İnuitçesi]]** (İngilizce *Coppermine subdialect, Kugluktuk dialect*). Kanada Nunavut'da Qurluqtuq (ᖁᕐᓗᖅᑐᖅ, Kugluktuk, Coppermine) şehrinde konuşulur. Konuşan kabileler: *Akkuliakattangmiut, Noahognirmiut, Kogluktomiut, Wallirmiut, Asiagmiut, Pingangnaktomiut* 
** **[[Umingmaktuuq İnuitçesi]]** (İngilizce *Bathurst subdialect*). Nunavut'da Umingmaktuuq (Umingmaktok, Bathurst) şehrinde konuşulur. Konuşan kabileler: *Nennitagmiut, Kilusiktomiut*  
* **[[Natsilik İnuitçesi]]** (kendilerince *Inuktitun*; İngilizce *Natsilingmiutut, Natsilik dialect*) 
** **[[Nattilik İnuitçesi]]** (kendilerince *Nattilingmiutut* (dil); İngilizce *Natsilik subdialect, Natsilik proper*). Nunavut'da ᑕᓗᕐᔪᐊᑦ (Talurjuat/Spence Bay) ile ᓇᐅᔭᑦ (Naujat/Repulse Bay) şehirlerinde konuşulur. Konuşan kabileler: *Arvertormiut, Netsilingmiut, Kuungmiut*
** **[[Arviligjuaq İnuitçesi]]** (İngilizce *Arviligjuaq subdialect*). Kanada Nunavut'da ᐊᕐᕕᓕᒡᔪᐊᖅ (Arviligjuaq/Pelly Bay) şehrinde konuşulur. Konuşan kabileler: *Arviligjuarmiut, Sinimiut* 
** **[[Utkuhiksalik İnuitçesi]]** (kendilerince *Utkuhiksalingmiutitut* (dil); İngilizce *Utkuhiksalik subdialect, Utkuhikhalik, Gjoa Haven dialect*). Nunavut'da ᐅᖅᓱᖅᑑᖅ (Uqsuqtuuq/Gjoa Haven) ile ᖃᒪᓂ‛ᑐᐊᖅ Qamani'tuaq (Baker Lake) şehirlerinde konuşulur. Konuşan kabileler: *(?) Ahagmiut, (?) Hanningařuqmiut, (?) Ilivilermiut, Ugyulingmiut, Qeqertarmiut, Utkuhiksalingmiut* (İngilizce *Utkuhiksalik proper*)

Linguist List'e göre 8 *child dialects* olarak alt bölümlere ayrılır:
*ikt-sig → Siglit; Sigluit 
*ikt-hol → Holman Island; Ulukhaqtuuq
*ikt-cop → Copper; Copper Inuktitut; "Copper Eskimo"; Copper Inuit; Kangiryuarmiut; Iqaluktuuttiaq; Kangormiut 
*ikt-cpm → Coppermine; Qurluqtuq 
*ikt-net → Netsilik; Arviligjuaq 
*ikt-gjo → Gjoa Haven; Uqsuqtuuq 
*ikt-spe → Spence Bay; Talurjuaq 
*ikt-car → Caribou; Caribou Eskimo; Keewatin; Kivalliq

Kivalliq İnuitçesi (ikt-car) daha çok Doğu Kanada İnuitçesi içinde sınıflandırılır.

**NOT**: Kuzeybatı Topraklarında Inuvialuktun adı altında geçen **[[Uummarmiutun]]** şivesi, Batı Kanada İnuitçesine değil, Alaska'daki İnyupikçeye aittir. Kanada'nın idari ve politik kaygılarıyla Inuvialuktun şivesi olarak verilmektedir.

## Alfabe
Kuzeybatı Topraklarında (*Siglitun, Inuinnaqtun*) Latin alfabesi kullanılır.

*Kısa ünlüler: **a, i, u**
*Uzun ünlüler: **aa, ii, uu**
*Diftonglar : **ai, ia, iu, ui, ua, au**
*Ünsüzler : **b, ch, g, dj, k, l, ł, m, n, ng, p, q, r, s, t, v, y**

Nunavut'da (*Natsilingmiutut*) hece yazısı kullanılır.

## Bazı gramer özellikleri

Batı Kanada İnuitçesi, Eskimo - Aleut dillerinin tipik görünümünü sergiler:

* Kelimelerde üç sayı vardır: tekil, ikil, çoğul

*Siglitun* şivesinden örnekler:

* Kelimeler yalın halde çoğu zaman nominatif eki alırlar: daha çok **-q** ya da **-k**, daha az olarak da **-n**
* Kelimeler (ya da cümleler) 4 bölümden oluşur: 
**kök (İng. *stem*)
**yapım eki (İng. *postbase*)
**çekim eki (İng. *ending*)
**bağlaç (İng. *enclitic*)
* Tamlama (isim ya da sıfat) bulunmaz
* Türkçede iyelik tamlaması (*genitive* + *possessive*) ile ifade edilen (örn: adamın evi) yapılar, Batı Kanada İnuitçesinde iyelik tamlaması olmadığı için ona yakın başka bir yapıyla kurulur: *relative* + *absolutive*:
****tuktu****m** **niqa****a**  : Ren geyiğinin besini (*bir liken adı*)
****tuktu****m** **niaqu****a**  : Ren geyiğinin kafası
****qimmi****m** **niaqu****a**  : Köpeğin kafası
****tariu****m** **siku****a**  : Denizin buzu

Her ikisi de sayı ile uyumludur:
***tuktu****t** **nura****it**  : Ren geyiğinin yavruları

## Örnekler
***akłaq** boz ayı
***kuuk** ırmak
***tasiq** (sg) / **tatchiit** (pl) göl
***tariuq** deniz
***anuri** rüzgâr
***nuvuya** bulut
***sila** hava
***kalluk** şimşek
***qilak** gök
***siku** buz
***apun** kar

## Dipnotlar

## Kaynakça
*Inuvialuit Settlement Region – TK Study, August 2006 (1)
*Inuvialuit Settlement Region – TK Study, August 2006 (2)