Mustafa Mümin Aksoy

**Mustafa Mümin Aksoy** (1892, İzmir - 24 Ocak 1948, İzmir), "**Gavûr Mümin**" lakabıyla da tanınan Türk asker ve casus. İzmir'de varlıklı bir aile olan Osmanzadelerden Osmanzade İbrahim Bey'in oğlu, eski İzmir Belediye Başkanı Hacı Hasan Bey'in yeğeni ve eski millî futbolcu Lütfü Aksoy'un dayısıdır.

## Askerî kariyeri
1911 yılında Beylerbeyi Yedek Subay Okulundan mülâzım-ı sânî (teğmen) olarak mezun olduktan sonra Balkan Savaşı'na katılmış, Edirne ve Çatalca'da görev almıştır. Daha sonra Çanakkale Savaşı ve Türk Kurtuluş Savaşı Doğu Cephesi'nde görev aldı. İzmir'in İşgali'nden önce 1920 yılına kadar İzmir Jandarma Alay Komutanlığı görevinde bulundu. Yunan işgallerine karşı İzmir ve çevresinde örgütlenen Türk istihbarat teşkilatında görev aldı ve önemli faaliyetlerde bulundu. Mustafa Mümin'in Kuvayımilliye lehinde istihbarat faaliyetleri yönettiği dönemde, dayısı Hacı Hasan Paşa işgalci Yunan yönetimiyle uyum içinde çalışmış, hatta bunun için maaşı beş kat arttırılmıştı. Dayısının da yardımıyla İzmir'de görevini sürdürmüş ve işgalci Yunan güçleri lehine çalışan Türk subayı gibi görünmüş, Yunan Yüksek Komiseri Steryadis ve İşgal Kuvvetleri Komutanı Zafirios'un güvenini kazanmış, dönemin Türk sosyal yaşamında yeri olmayan şapka takmıştır. Bunlardan ötürü çevresinde kendisine *Gâvur*, *Kirye* ve *Hain Mümin* lakapları takılmıştır. Ancak o dönem İzmir halkı tarafından vatan haini olarak görülen Mustafa Mümin, tüm bunları Yunan İşgal Kuvvetleri Karargâhından aldığı istihbarat raporlarını Ankara Hükûmeti'ne ulaştırmak için yapmıştır.

Teğmen Mustafa Mümin'in Büyük Taarruz öncesi Ankara Hükûmetine istihbarat topladığı Mustafa Mümin'in yeğeni Naci Sadullah Danış'ın aktardığına göre, Türk milli istihbaratın Ankara'daki merkezine sızmış Alaşehirli bir kişinin -bir Girit muhacirinin- Yunan Kuvvetlerine ihbar etmesi üzerine yakalanmış ve tutuklanarak Palamadi Cezaevi'ne gönderilmiştir. Mudanya Ateşkes Antlaşması'ndan sonra Palya İstratona Cezaevi'ne, bir süre sonra da Lusiya Esir Kampı'na gönderilmiş, Türk Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasından sonra Türkiye ile Yunanistan arasında yapılan esir mübadelesinin ardından Yunan Başkomutanı Nikolaos Trikupis'e karşılık 5 Nisan 1923 tarihinde Türkiye'ye dönmüştür. Türkiye'ye döndüğünde bazı kesimler ona "Türk Lavrens'i" lakabını takmıştır. Yeğeni Lütfü Aksoy, dayısının kendisine “Türk Lavrens'i” denmesine çok kızdığını belirtmiş ve dayısının şunları dediğini aktarmıştır:*“Ben bir Lavrens sayılmayı şeref değil zül addederim. Zira Lavrens [[sömürgecilik]] için, yani İngiliz kapitalistleri için çalıştı, bu yönde casus olarak [[ayrılıkçılık]] yaptı. Bense casusluğumu kendi memleketimin milli kurtuluş kavgası hesabına yaptım. Lavrens o adi hizmeti yaparken altınlarla oynuyordu. Bense bütün kavgalarıma tek sermaye olarak kendi başımı koydum. Beni Lavrens'a benzetmeyiniz, bu bana vatan hizmeti görürken kazandığım nefret kadar, haksız hakaret olur.”*

## Ölümü

Soyadı Kanunu sonrası "Aksoy" soyadını alan Mustafa Mümin, nişanlısı *Muhsine* ile evlenemeden albay rütbesiyle tayin olduğu Hakkâri'ye giderken zatürreye yakalanmış, daha sonra vereme dönüşen hastalık sonucu 24 Ocak 1948'de hayatını kaybetmiştir. Mezarı Eski Balçova Mezarlığı'ndadır. Ölümünden yıllar sonra, 23 Haziran 1957 yılında yayımlanan Cumhuriyet gazetesinde, Cemalettin Saraçoğlu tarafından "Türk Lavrens'i Teğmen Mümin Beyin maceraları" başlığını taşıyan ve görevdeyken yaptıklarının anlatıldığı bir yazı yazılmıştır.

## Popüler kültürdeki yeri
Samim Kocagöz'ün İzmir'in İçinde romanında İzmir'in işgalinde üstlendiği casusluk rolü anlatılır.

Millî Mücadele sırasındaki göreviyle, 2016-2018 yılları arasında Kanal D'de yayımlanan Vatanım Sensin dizisindeki Miralay Cevdet karakterine esin kaynağı olmuştur.

## Kaynakça