Sidonlu Zeno

**Sidonlu Zenon** (; yaklaşık MÖ 150-75), Fenike şehri Sidon'dan Epikürcü bir filozof ve matematikçi. Yazıları günümüze ulaşamamıştır, ancak öğrencisi Philodemos'un yazıları arasında derslerinin bazı özetleri korunmuştur.

## Hayatı
Lübnanlı filozof Said Akl'ın onayladığı üzere Zenon, Sidon şehrinde modern Saida kentinin doğusundaki tepelerde Miye ou Miye köyünde Karm El Razzine denilen bir bölgede doğdu. Cicero'nun çağdaşıydı ve onu Atina'dayken duymuştu.

Bazen "önde gelen Epikürcü" olarak adlandırılırdı. () Cicero, Zenon'un diğer filozofları hor gördüğünü ve hatta Sokrates'e "Atinalı Şaklaban (, )" adını verdiğini belirtir. Apollodoros'un bir öğrencisiydi ve Cicero ile Diogenes Laertios, onu doğru ve gösterişli bir düşünür olarak tanımlar.

## Çalışmaları
Zenon, çok çeşitli konularda yazılar yazan çok bilgili bir adamdı. Çalıştığı alanlar arasında mantık, atom teorisi, biyoloji, etik, edebi üslup, hitabet, şiir, bilgi teorisi ve matematiğe katkı sağladığına inanılıyor. Son bahsedilen iki konu dışında yaptığı katkılar hakkında çok az şey biliyoruz.

### Felsefe
Zenon, mutluluğun yalnızca mevcut zevk ve refaha bağlı olmadığını, aynı zamanda onların sürekliliği ve takdir edilmesine ilişkin makul bir beklentiye de bağlı olduğunu belirtti.

Zenon'un yazıları günümüze ulaşamamıştır, ancak Herculaneum'daki Papyri Köşkü'ndeki kömürleşmiş papirüs kalıntıları arasında, öğrencisi Gadaralı Philodemos tarafından yazılan *Zenon Derslerinden Davranış ve Karakter Özeti ()* vardır. *Frenk Eleştiriciliği Üzerine ()* ve *Öfke Üzerine ()* adlı makaleleri içerir.

Philodemos Atina'da Zenon'un yanında okudu ve ardından MÖ 75 yılında Romalı aristokrat Lucius Calpurnius Piso için çalışmak üzere Roma'ya taşındı. Philodemos daha sonra Lucius'un Napoli yakınlarındaki Herculaneum'daki villasında yaşamaya gitti ve yanında önemli papirüs kütüphanesini de aldı.

MS 79'da Vesuvius patladığında Herculaneum, Pompeii ve Stabiae ile birlikte yıkıldı. Herculaneum, 18. yüzyılda kazılar başlayana kadar şehri koruyan yaklaşık 16 metre derinliğinde kompakt bir malzeme kütlesiyle gömüldü. Zeminin özel nem koşulları odun, kumaş, yiyecek ve özellikle Philodemos'un papirüsünü korudu.

Papirüs, Philodemos tarafından öğretmeni Zenon'un Stoacılar ile olan argümanlarını anlatan dikkate değer bilgiler içerir. Zenon'un Epikürcü zevk arzusu felsefesi, Stoacının görev etiğinin tam tersi gibi görünse de, hayatlarını nasıl yaşadıklarının sonuçları oldukça benzerdi. Philodemos tarafından açıklanan argümanlar bilginin temelleriyle ilgiliydi. Zenon ayrıca tüm bilgilerin deneyimden türetilmesine dayanan matematik felsefesini de inceledi. Bu hususu Von Fritz de yazmıştır:

Geometrinin temel ilkelerinden () yapılan çıkarımların kendi başlarına kanıtlanamayacağını göstermeye çalışan Öklid'i eleştirdi:

### Matematik
Zenon'un ait olduğu okulun kurucusu Epikuros'un gerçek matematiksel yetenekleri olmamasına ve konuyu cehalet konumundan eleştirmesine rağmen, bu durum konuyu derinlemesine anlayan Zenon için doğru değildir. Zenon, Öklid'in *[[Öklid'in Elementleri|Elementler]]*'de ortaya koyduğu aksiyomlara derin eleştiriler yaptı. Örneğin, Öklid'in ilk önermesinin iki düz çizginin en fazla bir noktada kesişebileceğini varsaydığını, ancak Öklid'in bunu aksiyom olarak almadığını ve diğer aksiyomlardan çıkarılamayacağını iddia etti.

Zenon ayrıca, Öklid'in dik açıların eşitliğine dair kanıtına, bir dik açının varlığını önceden varsaydığı gerekçesiyle saldırdı. Proklos ayrıca bir Epikürcünün (neredeyse kesinlikle Zenon'u anlatır ama Proklos adını vermez), Öklid'in her eğrinin sonsuz bölünebilir olduğunu varsaydığını iddia ettiğini, ancak yine bunun aksiyomlardan çıkarılamayacağını söylüyor.

Bazı modern yazarlar, bu iddiaların Sidonlu Zenon'un Öklid dışı geometri olasılığını göz önünde bulunduran ilk kişi olarak kabul edilmesi için bazı gerekçeler verdiğini öne sürmüşlerdir. Bu, özellikle Zenon'un amacı kesinlikle bu olmadığı için biraz abartılıdır. Daha ziyade, matematiğe karşı Epikuros'un anti-matematiksel inançlarını destekleyen önemli argümanlar vermeyi amaçlıyordu.

Heath, Proklos'un Zenon ile ilgili yorumlarıyla ilgili olarak aşağıdakileri yazmaktadır:

Elbette matematikçiler, Zenon'un derin ve haklı yorumlarını anlamaya çalışmak yerine, konularının savunmasına geldi. Von Fritz'in yazdığı gibi:

Pek çok insan şans eseri tarihte önemli bir yer edinir veya böyle bir pozisyonu elde edemez. Zenon'un ardından fikirlerini geliştirmeye devam edebilecek bir matematikçi olsaydı, bugün Zenon'u matematik dehası parıltısı matematiğin gidişatını değiştiren büyük bir figür olarak tanıyabilirdik. Ancak bu olmayacaktı ve Zenon'un fikirlerinin parlaklığı yüzyıllar boyunca takdir edilmedi.

Elbette matematikte Zenon'un birçok vakaya ilişkin gözlemlerinin aslında yanlış bir sonuca işaret ettiği pek çok örnek vardır.

## Notlar

## Kaynakça
*
*Laërtius, Diogenes (1925). "The Stoics: Zeno". Lives of the Eminent Philosophers. 2:7. Translated by Hicks, Robert Drew (Two volume ed.). Loeb Classical Library. § 35.
*Laërtius, Diogenes (1925b). "Epicurus". Lives of the Eminent Philosophers. 2:10. Translated by Hicks, Robert Drew (Two volume ed.). Loeb Classical Library. § 26.
*