Kazakistan Cumhuriyeti Parlamentosu

**Kazakistan Cumhuriyeti Parlamentosu** ( *Qazaqstan Respuwblïkasınıñ Parlamenti*;  *Parlament Respubliki Kazahstan*), Kazakistan'ın çift meclisli ulusal yasama organıdır. Alt meclis Meclis 98 sandalyeli olup üst meclis Senato ise 50 sandalyelidir.

## Tarihi
Kazakistan Parlamentosu, 1938 yılında Kazak SSR Anayasası'nın 1937 yılına dayanan ilk şekliyle oluşturulan tek kamaralı temsil organı olan Yüksek Sovyet'in yerini aldı. Yüksek Sovyet, 1978 Kazak SSR Anayasası ve 1993 Kazakistan Cumhuriyeti Anayasası'na dayanarak yeniden yapılandırıldı. Var olduğu süre boyunca Yüksek Sovyet, toplamda on üç kez seçildi.

1990'ların başında Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev ile Yüksek Sovyet milletvekilleri arasında anlaşmazlıklar ortaya çıktı. O dönemde milletvekillerinin çoğu Yüksek Sovyet'te sürekli olarak görev yapmıyor, ana işlerinin yanı sıra parlamentodaki görevlerini yürütüyorlardı. Cumhurbaşkanı ise profesyonel bir parlamentonun gerekliliğini savunuyordu. Sıklıkla, XII. Dönem Yüksek Sovyet milletvekilleri, finansal destekten yoksun kararlar alıyor ve bütçede yeterli kaynak bulunmayan ödemeleri belirliyordu. Bu durum, sosyal yardımlar konusunda büyük bir borç birikmesine yol açtı. Kazakistan'ın ilk cumhurbaşkanının "Hayatım. Bağımlılıktan - Özgürlüğe" adlı kitabında belirttiği gibi:

Çalışmayan yasalar, devletin imajına zarar veriyor. Parlamento önünde insanlar sürekli olarak protesto mitingleri düzenliyordu. Bazı katılımcılar birkaç kez açlık grevi ilan etti. Milletvekilleri, onlara çıkıp ellerini açarak, 'Bize ne gibi şikayetleriniz var? Biz bu konuda açıkça belirtilen bir yasayı kabul ettik, hükümetten yasanın uygulanmasını talep edin' diyorlardı. Düşüncelerini ifade ettikten sonra ofislerine geri dönüyorlardı. İşte bu sırada, sütçü ve traktör sürücüleri için 45 yaşında emeklilik gibi yasalar kabul edildi. Elbette, sütçülerin ve traktör sürücülerinin çalışmaları zor ve onurludur, ama eğer böyle devam edersek, onların emekli maaşlarını nereden bulacağız? Ekonomi yeterince gelişmediği, hazine boş olduğu ve emekli maaşları ile maaşları ödemek için imkan olmadığı sürece, benzer yasaların daha fazla zararı olacaktır... Daha sonra milletvekilleri de devletin bu tür cömertliğinin henüz yerinde olmadığını anladılar ve ilgili yasalarından irrasyonel normları çıkardılar.

XII. Dönem Yüksek Sovyet'in en önemli görevlerinden biri, bağımsız Kazakistan'ın ilk anayasasını kabul etmekti. Parlamento duvarları arasında güçlü tartışmalar yaşandı. Özellikle, ilk Cumhurbaşkanı'nın iki kamaralı bir parlamento oluşturma fikri ve parlamentonun feshi maddesi kabul edilmedi. 28 Ocak 1993'te Yüksek Sovyet, tek kamaralı bir parlamento ile Kazakistan Anayasası'nı kabul etti. XII. Dönem Yüksek Sovyet'in başkanı Serikbolsın Abdildin, Cumhurbaşkanı'ndan bağımsız bir politika izlemeye karar verdi. Ancak, komşu Rusya'da anayasal kriz kanlı çatışmalara yol açarken, Kazakistan'da her şey parlamentonun kendiliğinden feshi ile sonuçlandı.

Cumhurbaşkanı, parlamentonun reformların gelişimine engel olduğunu iddia etti ve bazı milletvekilleri de tüm konseylerin feshedilmesi gerektiğini savundu. 16 Kasım 1993'te Alatau Bölgesi Belediye Meclisi, tüm düzeylerdeki milletvekillerine bir başvuru yazdı ve konseyleri "eski rejimin eşanlamlısı" olarak nitelendirdi:

Konseyler, büyük ölçüde eski rejimin ve eski ideolojinin eşanlamlısı olarak kalmaktadır. Temsilci sistemin işleyişini düzenleyen umutsuzca eski yasaların dar çerçeveleri, milletvekillerinin kendi işlerine duyduğu ilginin azalması, konseylerin gerçek hayattan kopukluğunu artırmıştır. Seçmenlerin iradesini gerçekleştirme konusundaki yetersizlikleri giderek daha belirgin hale gelmektedir. Bu, milletvekillerinin suçu değildir. Sorun farklıdır; konseylerin tam yetkili modelinin temel sorunları, günümüz gerçekleriyle tamamen uyumsuz olmasıdır.

Tüm düzeylerdeki konsey milletvekilleri, Yüksek Sovyet'e kadar, yetkilerini geri almaya başladılar. Bir buçuk ay içinde, ülkedeki konsey sistemi kendiliğinden sona erdi; konseylerin %25'inden fazlası yetkilerini bıraktı. Aralık 1993'te Yüksek Sovyet oturumunda, kendiliğinden feshine ve tüm yetkilerin yeni seçimlere kadar Cumhurbaşkanına devredilmesine dair bir karar alındı. O dönemde, bu durumu Cumhurbaşkanı'na atfeden eleştiriler vardı. Örneğin, Yüksek Sovyet milletvekili Lyudmila Filaretova, parlamentonun feshi fikrinin Cumhurbaşkanı'na ait olduğunu açıkça belirtti, ancak daha sonra bu sözleri için özür diledi. O dönemde Almatı şehrinin yönetim başkanı olan Zamanbek Nurkadilov, bir röportajda fesih fikrinin kendisine ait olduğunu iddia etti:

O zaman şehir yönetiminin hukuk departmanına Zagipa Balieva başkanlık ediyordu. Ondan Yüksek Sovyet ile ilgili tüm hukuki belgeleri getirmesini istedim. Ve her şeyin arasında yerel konseyler yasasını gördüm. Hemen, partinin temelinin ilkel örgütler olduğunu belirten KPSS Tüzüğü aklıma geldi. Yani, benzer şekilde, Yüksek Sovyet'in temeli, temsilci gücün alt organlarıydı. Almatı'nın Alatau Bölgesi Konseyi ile başladım. Ertesi gün, başka yedi bölge konseyleri ve şehir konseyi "kendiliğinden feshedildi". Sonra bu "başlangıç" Karaganda'da devam etti, ardından süreç tüm ülkeye yayıldı.

7 Mart 1994'te, 177 profesyonel milletvekilinden oluşan yeni parlamentoya seçim yapıldı. En fazla oy alanlar, Halkların Birliği Partisi (32), Kazakistan Halk Kongresi (22), Kazakistan Sosyalist Partisi (12) ve Sendikalar Federasyonu (12) oldu. Yüksek Sovyet'in başkanı yazar Abiş Kekilbaev oldu. XIII. Dönem Yüksek Sovyet'in oturumları oldukça çatışmalıydı; sonuç olarak, bir yıl içinde parlamento yalnızca 7 yasa kabul etti. "Kazakhstan Pravda" gazetesinde gazeteci Tatyana Kvyatkovskaya'nın, Almatı'nın Abilayhan seçim bölgesinde seçim kodu gerekliliklerinin ihlal edildiğine dair bir makalesi yayınlandı. Kvyatkovskaya bu seçim bölgesinden aday oldu ancak seçilemedi. Şikayet uzun süre incelendi ve sonunda Anayasa Mahkemesi, Merkezi Seçim Komisyonu'nun anayasayı ihlal ettiğine ve yetkilerini aştığına karar verdi. Anayasa Mahkemesi'nin ek yorumuna göre, ülke parlamentosu anayasa ile uyumlu olmadığı kabul edildi. 11 Mart 1995'te Cumhurbaşkanı Nazarbayev, "Anayasa Mahkemesi kararından doğan önlemler" başlıklı bir kararname imzaladı ve bu kararnameye dayanarak parlamento feshedildi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*