Sivil direniş

**Sivil direniş,** belirli bir güç, kuvvet, politika veya rejime karşı sıradan insanların şiddet içermeyen yöntemlerle gerçekleştirdiği siyasi bir eylem biçimidir. Sivil direniş, karşı tarafa yapılan çağrılar, baskı ve zorlama yoluyla işler; karşı tarafın güç kaynaklarını veya destek sütunlarını (polis, ordu, din adamları, iş dünyası elitleri vb. gibi) zayıflatma veya ifşa etme gibi sistematik girişimleri içerebilir. Eylem biçimleri arasında gösteriler, nöbetler ve imza kampanyaları; grevler, iş yavaşlatmalar, boykotlar ve göç hareketleri; oturma eylemleri, işgaller, yapıcı programlar ve paralel hükûmet kurumlarının oluşturulması yer almaktadır.

Bazı sivil direniş hareketlerinin şiddetten kaçınma motivasyonları, etik bir ilkeye mutlak bir bağlılıktan ziyade, toplumsal değerler ve savaş ve şiddet deneyimleri gibi bağlamlarla ilişkilidir. Tarihin birçok döneminde, hem otoriter yöneticilere hem de demokratik yollarla seçilmiş hükûmetlere karşı sivil direniş örneklerine rastlanmaktadır. Mahatma Gandhi, Hindistan'ı İngiliz emperyalizminden kurtarmak amacıyla yürüttüğü ve sivil itaatsizlik, protesto yürüyüşleri ve paralel kurumlar oluşturmayı içeren kampanyasıyla, belgelenmiş ilk sivil direniş hareketine öncülük etmiştir. Sivil direniş olgusu sıklıkla insan hakları ve demokrasinin ilerlemesiyle ilişkilendirilmektedir.

## Tarihsel örnekler
Sivil direniş, insanlık tarihinde uzun yıllardır var olan yaygın bir olgudur. Sivil direniş üzerine yapılan birçok çalışma, konunun analizine tarihsel bir yaklaşım benimsemektedir. Başarılı veya başarısız bazı sivil direniş örnekleri şunlardır:

* Mahatma Gandhi'nin 1917-1947 yılları arasındaki Hindistan bağımsızlık hareketindeki rolü
* Martin Luther King Jr., James Bevel ve diğer aktivistlerin 1955-1968 yılları arasındaki Afroamerikan sivil haklar hareketindeki rolleri
* Askeri rejime (lider İbrahim Ebud) karşı Sudan Devrimi (1958-1964).
* 1967-1972 yılları arasında Kuzey İrlanda sivil haklar hareketinin bazı yönleri
* Vietnam Savaşı'nı protesto etmek için ABD askerlik şubelerine yapılan çeşitli baskınlar (1967-1971)
* Sudan'da askeri rejime (Cafer Numeyri) karşı devrim (1969-1984)
* 25 Nisan 1974'teki askeri darbeyi destekleyen Portekiz'de Karanfil Devrimi (1974-75)
* Humeyni'nin Şubat 1979'da iktidara gelmesiyle sonuçlanan İran Devrimi (1977-1979)
* Polonya Dayanışma Sendikası, yasadışı ilan edilmesine ve çok sayıda baskıya rağmen, Sovyet kontrolündeki hükûmete karşı protesto amacıyla sivil direnişi kullandı.
* 1986'da Filipinler'de Başkan Marcos'u deviren Halkın Gücü Devrimi
* Güney Afrika'da apartheid karşıtı kampanyalar (özellikle 1961 öncesi ve 1983-1994 arası dönemde)
* Pinochet'nin Şili'sinde otoriter yönetime karşı kitlesel seferberlik hareketi (1983-1988)
* Çin'de 1989 Tiananmen Meydanı protestoları
* Orta ve Doğu Avrupa'daki 1989 devrimlerine katkıda bulunan çeşitli hareketler
* Sovyet işgali altındaki üç Baltık ülkesinin bağımsızlığının yeniden sağlanmasına yol açan Şarkı Devrimi (1988-1990)
* Kosova'daki Sırp hakimiyetine karşı 1990-1998 yılları arasında yürütülen ve ardından savaşa dönüşen kampanya
* 2000 yılında Sırbistan'da, 2003 yılında Gürcistan'da ve 2004 yılında Ukrayna'da gerçekleşen devrimlerin hepsi, seçimlerde yenilgisini kabul etmeyi reddeden ve seçim sonuçlarını tahrif etmeye çalışan mevcut hükûmete karşı başarılı bir direnişi içermekteydi.
* 14 Şubat 2005'te eski başbakan Refik el-Hariri'nin suikasta uğramasının ardından 2005'te Lübnan'daki Sedir Devrimi ve Suriye ordusunun Lübnan'dan çekilmesi çağrısı
* 2007 yılında Burma'da Safran Devrimi'nde çoğunlukla öğrenciler ve rahipler tarafından yönetilen gösteriler
* Haziran 2009 seçimlerinde seçim manipülasyonuna dair kanıtların ardından 2009 İran cumhurbaşkanlığı seçimi protestoları
* Aralık 2010'da Tunus'ta başlayan ve 2011'de Tunus, Mısır, Libya ve Yemen'de liderlerin devrilmesine yol açan, Ortadoğu ve Kuzey Afrika'daki Arap Baharı ayaklanmaları. Suriye ve Yemen'de ayaklanmaları iç savaşlar izlerken 2011 Mısır Devrimi'nin ardından Mısır'da, 2013'te askeri yönetime geri dönüş olmuştur.
* 2011'de İspanya'nın dört bir yanındaki meydanların barışçıl bir şekilde işgalini içeren 15-M veya ''Indignados'' hareketi ve meydan işgallerinden sonra oluşturulan veya güç kazanan birçok grubun diğer sivil itaatsizlik biçimlerinin bir karması
* Türkiye'de 2013 yılında kentsel yapılaşma planlarına karşı gerçekleştirilen Gezi Parkı olayları ve ayrıca hükûmetin ifade özgürlüğüne ve Türkiye'nin laik geleneklerine yönelik müdahaleleri
* 2013-14 yıllarında Ukrayna'da Avrupa Birliği ülkeleriyle daha yakın entegrasyon talebiyle başlayan Yevromaydan protestolarının ilk evreleri ve Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç'in istifası. Silahsız sivil direnişin çeşitli taktikleri, 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sırasında Rusya'nın işgal ettiği yerleşim yerlerinde de sıklıkla kullanılmıştır.
* 2014 Hong Kong protestoları, "Merkezi İşgal Et" veya "Şemsiye Hareketi" olarak da bilinir, Hong Kong Özel İdari Bölgesi'ndeki 2014-15 Hong Kong seçim reformuna karşı çıkmıştır.
* ABD'de Ocak 2017'den itibaren Başkan Donald Trump'ın cinsiyetçi açıklamalarına karşı gerçekleştirilen kadın yürüyüşleri
* Extinction Rebellion (XR), Mayıs 2018'de kuruldu. Üç iklim ve ekolojik acil durum talebi ve 10 İlke ve Değeri olan uluslararası şiddet içermeyen bir hareket.

Başarılı ve başarısız birçok başka kampanya, daha uzun bir listeye dahil edilebilir. 1967 yılında Gene Sharp, 84 vakadan oluşan bir liste hazırlamıştır. Daha sonra bu listeyi başka araştırmalarla genişletmiştir. 2013 yılında Maciej Bartkowski, son 200 yıldaki vakaları ülkelere göre alfabetik biçimde sıralayan kapsamlı bir liste yayımlamıştır. Uluslararası Şiddetsiz Çatışma Merkezi'nin (ICNC) internet sitesinde, sivil direniş kampanyaları ve hareketleri ile bu süreçlerin dinamiklerine dair düzinelerce vaka çalışmasını ve diğer kaynakları içeren geniş bir kaynak kütüphanesi yer almaktadır. ICNC'nin blogu, *Minds of the Movement* ise, tarihsel ve güncel sivil direniş kampanyaları hakkında kapsamlı bir arşiv işlevi görmektedir. Swarthmore Üniversitesi'nin Küresel Şiddetsiz Eylem Veritabanı (Global Nonviolent Action Database), yüzlerce sivil direniş kampanyasını ve hareketini belgeleyen önemli bir diğer kaynaktır.

## Etkililik
Farklı mücadele yöntemlerinin göreceli başarısını kanıtlayacak bir yöntem geliştirmek kolay değildir. Çoğu zaman, belirli bir kampanyanın başarılı veya başarısız olarak tanımlanmasında birtakım sorunlar yaşanmaktadır. 2008 yılında Maria J. Stephan ve Erica Chenoweth, “Why Civil Resistance Works” (“Sivil Direniş Neden İşe Yarıyor”) başlıklı, sivil direniş kampanyalarının başarı oranlarını şiddet içeren kampanyalarla karşılaştırmalı olarak ele alan ve o zamana kadar yapılmış en kapsamlı analizlerden biri olarak kabul edilen bir makale yayımladı. 1900 ile 2006 yılları arasındaki 300'den fazla kampanyayı inceleyen araştırmacılar, “stratejik hedeflere ulaşma konusunda şiddetsiz direniş yöntemlerinin, şiddet içeren yöntemlere kıyasla başarılı olma olasılığının daha yüksek” olduğu sonucuna ulaştı.

Sonradan bir kitaba dönüştürülen bu makalede, özellikle "güvenlik güçleri ve sivil bürokratlar arasında sadakat kaymalarını zorlayan direniş kampanyalarının başarılı olma olasılığının yüksek olduğu" belirtiliyordu. Bu bulgular, çevresel ve toplumsal hareketler içinde oldukça etkili olmuş olsa da, bazı araştırmacılar tarafından rejim değişikliği içermeyen kampanyalar özelinde geçerliliği sorgulanmıştır.

Öte yandan, 2011 yılında Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da gerçekleşen çeşitli ayaklanmalara dair kanıtlar, bu mantığın her zaman geçerli olmadığını ve farklı yollarla başarısız olabileceğini göstermektedir. Örneğin, Libya ve Suriye'de silahlı kuvvetler içindeki bölünmeler iç savaşa yol açarken, Mısır'da silahlı kuvvetlerin sadakat değiştirmesi, kalıcı bir demokratik reform sürecine katkı sağlamamıştır. “Sivil Direniş Neden İşe Yarıyor” kitabının temel tezine yönelik eleştiriler arasında şunlar yer almaktadır:

# Bir kampanyanın başarılı mı yoksa başarısız mı olduğuna dair kesin bir yargıda bulunmak doğası gereği zordur. Çünkü varılan sonuç, ele alınan zaman dilimine ve başarının nasıl tanımlandığı konusunda zorunlu olarak öznel değerlendirmelere bağlı olabilir. Yazarların bu konudaki bazı sınıflandırmaları tartışmalı bulunmuştur. Ayrıca, sahada şiddet içeren ve içermeyen stratejilerin bir arada bulunduğu durumlarda, bir kampanyanın şiddetli mi yoksa şiddetsiz mi olduğuna karar vermede de benzer zorluklar ortaya çıkmaktadır.
# Otokrasiden demokrasiye geçiş sürecindeki rejimler oldukça istikrarsız olma eğilimindedir; bu nedenle bir hareketin başlangıçtaki başarısı, uzun vadede daha genel bir başarısızlıkla sonuçlanabilir.
# Daha genel bir eleştiri olarak, şiddetin genellikle zaten şiddetli ve kaotik koşullarda ortaya çıktığı ve bu durumların şiddetin başarılı olma olasılıklarını baştan düşürdüğü yeterince dikkate alınmamış olabilir.

2020'de Erica Chenoweth'in *Journal of Democracy*’de yayımlanan araştırması, sivil direniş hareketlerinin başarı oranlarının 2010’ların başından itibaren düşüşe geçtiğini ortaya koymuştur. Bu düşüşün nedenleri arasında otoriter rejimlerin “öğrenme eğrisi” (yani muhalefet taktiklerine karşı önlem alma becerilerinin gelişmesi) ve aktivistlerin sosyal medya kampanyaları gibi dijital örgütlenme biçimlerine gereğinden fazla bel bağlaması sayılmaktadır.

## Sivil direnişi seçmenin nedenleri

Bazı sivil direniş liderleri, şiddet içermeyen yöntemleri öncelikle etik nedenlerle savunurken; bazıları ise bu stratejiyi daha çok pratik yararları için benimsemiştir. Bazıları ise, iki tür etkenin de bir arada değerlendirilmesi gerektiği ve birbirinden tamamen ayrılmasının mümkün olmadığını ileri sürer.

Martin Luther King Jr., *Pilgrimage to Nonviolence* ("Şiddetsizliğe Hac Yolculuğu") adlı denemesinde, kendisini şiddetsiz direnişe yönelten çok yönlü etkenleri, deneyimleri ve etkileri detaylı bir şekilde aktarır. 1954 yılına gelindiğinde, şiddetsiz direnişin, ezilen halkların sosyal adalet arayışlarında kullanabilecekleri en güçlü araçlardan biri olduğuna dair entelektüel bir kanaate varmıştır.

Bazı siyasal aktörler ise, muhalefet dönemlerinde sivil direnişi savunurken, iktidara geldiklerinde farklı politika ve yöntemler benimsemiştir. Bu duruma bir örnek olarak, Myanmar'daki (eski adıyla Burma) demokrasi yanlısı aktivist Ang San Su Çi gösterilebilir. 2011'de bir konferansta, Gandhi'nin şiddetsiz direniş üzerine geliştirdiği öğretileri ve bunları hayata geçirme biçiminin, otoriter yönetimlere karşı barışçıl yollarla değişim hedefleyenler için bir el kitabı haline geldiğini ifade etse de; kendi şiddetsizlik tercihinin ahlaki değil, tamamen siyasi ve pratik nedenlere dayandığını açıkça belirtmiştir. Nitekim 2016 yılında Myanmar Devlet Danışmanı olarak göreve geldikten sonra, özellikle Rakhaynya Eyaleti'nde Rohingya halkına yönelik şiddet ve zorla yerinden etmeler karşısında gerekli önlemleri almaması ve bunları açıkça kınamaması nedeniyle ağır eleştirilere maruz kalmıştır.

## Diğer iktidar biçimleriyle ilişkisi
Deneyimler, sivil direnişin, diğer iktidar biçimlerinin yerini en azından kısmen alabileceğini göstermektedir. Bazıları sivil direnişin potansiyel olarak güç siyasetine bütünlüklü bir alternatif sunabileceğini düşünmektedir. Temel vizyon, silahlı kuvvetlerin birçok veya tüm biçimlerinin yerini şiddet içermeyen yöntemlerin almasıdır.

Birçok yazar, sivil direnişin güç kullanımına karşı kademeli olarak baskın gelmesi vizyonunu paylaşırken şiddetsiz eylemi yalnızca pratik bir araç olarak gören dar yaklaşımlar konusunda uyarılarda bulunmuştur. Örneğin, Gandici çatışma felsefesi üzerine çalışan Joan V. Bondurant, kendilerini şiddetsiz olarak tanımlayan bazı tekniklerin, sembolik düzeyde şiddet içerebileceğine dikkat çekmiştir. Ona göre, Gandhici satyagraha anlayışı, “yaratıcı bir çatışma” biçimi olup şiddete veya şiddete çok yakın olan yöntemlere karşı olan bir duruşu temsil eder.

Uygulamada, sivil direniş ile güç siyaseti arasında kesin bir ayrım yapmak genellikle zordur. Bu zorluklardan biri, direnişle karşı karşıya kalan rejimlerin direnişi itibarsızlaştırmak amacıyla onu aslında daha "karanlık" güçlerin bir aracı gibi gösterecek sözlü saldırılarda bulunmalarıdır. Bu saldırılar arasında direnişin dışarıdan planlanıp yönetildiği, terörizm, emperyalizm, komünizm vb. ile yakından bağlantılı olduğu gibi iddialar bulunmaktadır. Klasik bir örnek, Sovyetlerin, 1968 Prag Baharı'nın ve ardından gelen Sovyet işgaline karşı gerçekleştirilen sivil direnişin Batı'nın kışkırtması olduğu yönündeki suçlamasıydı. Benzer şekilde, Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esad, Mart 2011'de "düşmanları" Suriye'nin istikrarını baltalamak için "çok sofistike araçlar" kullanmakla suçlamış; Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise 2014'teki konuşmalarında Ukrayna ve Arap ülkelerindeki olayları dış müdahalelerle ilişkilendirmiştir. Bu tür güç siyaseti bağlantısına dair suçlamalar çoğu zaman ikna edici kanıtlardan yoksundur.

Yine de, sivil direnişin diğer iktidar biçimleriyle daha makul bağlantıları da olabilir. Sivil direniş bazen diğer iktidar biçimlerinin yerine geçebilse de, onlarla birlikte de işleyebilir. Ancak bu tür birliktelikler hiçbir zaman sorunsuz değildir. Michael Randle, şiddet içeren ve içermeyen yöntemlerin aynı kampanyada kullanımını amaçlayan stratejilerin temel bir sorun taşıdığını belirtir: "Askeri ve sivil direniş dinamikleri bazı açılardan birbirine taban tabana zıttır." Bununla birlikte, sivil direnişin diğer iktidar biçimleriyle ilişkisi "karma strateji" fikriyle sınırlı değildir; çok çeşitli biçimler alabilir. Sivil direnişin pratikte diğer iktidar biçimleriyle ilişkilenebileceği sekiz yol aşağıdaki gibidir:

# **Sivil direniş genellikle iktidar yapılarını etkileyen değişimlere verilen bir tepkidir.** Sivil direniş kampanyalarının liderleri, çoğu zaman hem yerel, hem de uluslararası güç siyasetine dair gelişmelerin farkındadır. Bazı ülkelerde, işgalci veya sömürgeci bir devletin iç siyasi çalkantıları veya savaşta yaşadığı gerilemeler sonrasında –ve belki de kısmen bunlara bağlı olarak– sivil muhalefet artmıştır. Örneğin, 1898-1905 yılları arasında Rus egemenliğine karşı verilen Fin direnişinde bu kilit bir faktördü. Başka ülkelerde ise, kendi silahlı kuvvetlerinin gerek konvansiyonel ordulara gerekse gerillalara karşı yaşadığı sorunlar, sivil direnişin gelişiminde rol oynamıştır. Bu duruma 1983-86 yıllarında Filipinler'deki Halkın Gücü Devrimi örnek gösterilebilir.
# **Sivil direniş kampanyaları sıklıkla, direnişçilerle iktidardakiler arasında müzakerenin esas olarak algılandığı kısmi bir çıkmaza girer**. Hindistan'ın 1947'ye kadar süren bağımsızlık mücadelesinde, Polonya'da 1989'a kadar süren Dayanışma hareketinde ve 2004'te Ukrayna'daki gelişmelerde "yuvarlak masa görüşmeleri" kritik öneme sahip olmuştur.
# **Sivil direniş ile [[Darbe|askeri darbe]] arasındaki ilişki çok boyutlu olabilir.** Bazı durumlarda bir sivil direniş kampanyası, askeri darbeye etkili bir yanıt olmuştur. Diğer durumlarda ise, bir kampanya ancak bir askeri darbenin gerçekleşmesi veya tehdit oluşturması sayesinde hedefine ulaşabilmiştir—nefret edilen bir rejimin kaldırılması gibi. Örneğin, 1963'te Güney Vietnam'da yaşanan Budist krizi'nde, Budist rahipler tarafından yürütülen uzun süreli bir sivil direnişe rağmen, ancak 1–2 Kasım 1963'te Başkan Ngo Dinh Diem’in ordu tarafından devrilmesiyle sonuç alınabilmiştir. Haziran-Temmuz 2013'te Mısır’da gerçekleşen sivil direniş hareketi, fiilen bir askeri darbe çağrısında bulunmuştur. Barışçıl göstericiler ve milyonlarca imzayla desteklenen bir dilekçeyle, seçilmiş Müslüman Kardeşler hükûmetinin görevden alınması talep edilmiş ve 3 Temmuz 2013’teki ordu müdahalesine bir tür devrimsel meşruiyet sağlanmıştır. 1974–75 yıllarında Portekiz’de yaşanan Karanfil Devrimi gibi bazı durumlarda ise, sivil kampanyalar zaten gerçekleşmiş olan bir askeri darbeyi desteklemiş ve ülkenin demokratikleşmesine katkı sunmuştur.
# **Bazı sivil kampanyalar, kasıtsız bir biçimde şiddetin önünü açabilir.** Bunları silahlı kuvvet kullanan grupların ortaya çıkması ve/veya ilgili bölge dışından askeri müdahale takip edebilir. Bu tür durumlar; kampanyanın başarısızlık olarak görülmesi, aşırı şiddetle bastırılması veya rejim devrildikten sonra bir “iktidar boşluğu” oluşması gibi nedenlerle ortaya çıkabilir. İlk iki tür gelişme örneğin 1967–72 arasında Kuzey İrlanda'da ve 1990'larda Kosova'da yaşanmıştır. Üçüncü tür durumlara ise, 2011 sonrası Libya ve 2012 sonrası Yemen örnek gösterilebilir. Bu tarz sonuçların yaşanabileceği ihtimali, bazı hükûmetleri işler çığırından çıkmadan sivil hareketlerle pazarlık yapmaya sevk edebilir. Ancak Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da 2011 ve sonrasında birçok ülkede sivil direniş hareketlerini iç savaş ve dış müdahaleler takip etmiştir; Suriye içlerindeki en trajik örneklerden biridir.
# **Bazı sivil direniş hareketleri, hem düşmanlarına karşı hem de kendi iç disiplinlerini sağlamak için belirli düzeyde güç kullanmıştır.** Örneğin, 2 Şubat 2011'de Mısır'da Devlet Başkanı Mübarek’e karşı yürütülen genellikle barışçıl mücadelede, Tahrir Meydanı’ndaki bazı gruplar, üzerlerine at ve deveyle saldıran rejim yanlılarına karşı savunma amaçlı güç kullanmıştır. Sonraki günlerde meydandaki kalabalıklar şiddet içermeyen yöntemlere geri dönmüştür.
# **Bazı sivil direniş hareketleri, eylemlerini sürdürebilmek için silahlı koruma talep etmiş veya bu tür korumaları memnuniyetle karşılamıştır.** Örneğin, 1960’larda ABD’deki sivil haklar hareketinde, 1961 Mayıs’ındaki Özgürlük Yolculuğu'na saldırı düzenlenince, yolculuğun bir bölümü silahlı koruma eşliğinde gerçekleştirilmiştir. 1965'teki Selma'dan Montgomery'ye yürüyüş ise ancak üçüncü denemede, federal ajanlar ve askerî birlikler tarafından korunduğunda başarıyla tamamlanabilmiştir.
# **Bazı sivil direniş kampanyaları, askeri olarak korunan alanların varlığına bağlı olabilir.** Buna hayat kurtaran bir örnek, 1943’te Alman işgali altındaki Danimarka’da, binlerce Yahudi’nin gizlice deniz yoluyla İsveç’e kaçırılmasını sağlayan sivil direniş eylemidir.
# **En kararlı barışçıl hareketlerin liderleri bile iktidara geldiklerinde silahlı kuvvetlerin ve diğer geleneksel güvenlik düzenlemelerinin varlığını genellikle kabul etmişlerdir.** Örneğin, komünist Çekoslovakya'da 77 Bildirgesi'nin kuruluşundan 1989 Kadife Devrim'e kadar olan sivil direnişin önde gelen isimlerinden Václav Havel, 1991'de Çek ve Slovak Federatif Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı olarak yeni sıfatıyla NATO ittifakına saygılarını sunmuştur. 12 Mart 1999'da Çek Cumhuriyeti, Polonya ve Macaristan ile birlikte NATO'ya üye oldu.

## "Sivil direniş" terimi: yararları ve endişeler

Gandhi bu terimi birçok yazısında kullanmıştır. 1935'te şöyle yazmıştı: "...sivil itaatsizliğin tek başına mücadelenin tam anlamını aktarmada başarısız olduğunu gördüm. Bu nedenle 'sivil direniş' ifadesini benimsedim." Terim, şiddetsiz direniş, sivil itaatsizlik, halk gücü ve satyagraha gibi kavramlarla neredeyse eşanlamlıdır. Bu terimlerin her birinin kendine özgü kullanım ve çağrışımları olsa da, "sivil direniş", direnişin bir bütün olarak toplumu ilgilendiren medeni bir niteliğe sahip olduğu; söz konusu eylemin mutlaka itaatsizlik olmayıp bunun yerine gaspçılara karşı bir toplumun normlarını desteklemeyi içerdiği; şiddete başvurmama tercihinin genel bir şiddetsizlik felsefesine değil, çeşitli ihtiyati, etik ve yasal hususlara dayandığı; modern toplumların teknik ve iletişim altyapısının direnişin örgütlenmesini mümkün kıldığı durumlar için kullanılmaya uygun bir terimdir. Bu tür gerekçelerden dolayı “sivil direniş” terimi, 21. yüzyılda akademik dergilerde yapılan birçok analizde kullanılmıştır.

"Sivil direniş" terimini, "şiddetsiz eylem" ve "şiddetsiz direniş" gibi hemen hemen eşanlamlı kelimelerden farklı olarak bazı avantajlara sahiptir. Nitekim bu tür toplumsal mücadeleleri tanımlamak için pek çok dilde, tarih boyunca farklı terimler kullanılagelmiştir. Bununla birlikte, “sivil direniş” teriminin kullanımı son yıllarda özellikle iki nedenden ötürü artmıştır:

# Olumsuz (şiddet kullanımından kaçınma) unsurlardan ziyade olumlu (yurttaşlık hedefleri, geniş çaplı sivil toplum katılımı ve medeni davranışın medeni olmayandan farkı) unsurları vurgular.
# "Şiddetsiz direniş" gibi terimlere kıyasla, şiddetten kaçınmanın her durumda geçerli mutlak bir "şiddetsizlik" inancına ya da "Gandici" bir felsefeye dayanmadığını, aksine söz konusu topluma has değerler ve koşullardan kaynaklanabileceğini daha etkili şekilde ifade eder.

Bununla birlikte, "sivil direniş" teriminin zaman zaman şiddet eylemlerini de kapsayacak şekilde tartışmalı bir biçimde genişletilerek kullanılması yönünde endişeler bulunmaktadır. Örneğin küreselleşme karşıtı hareketin içinde yer alan bir katılımcı-gözlemci, "yeni sivil direniş biçimlerini" daha önceki şiddetsizlik ilkesine dayanan ortak anlayıştan sorunlu bir sapma olarak değerlendirmiştir. Bu tür kaygılardan dolayı, "sivil direniş" terimini kullanan araştırmacı ve aktivistler, terimin şiddetsizlik özelliğini vurgulama ve "şiddetsiz direniş" gibi ifadelerin yerine değil, onlara ek olarak kullanmayı tercih etmişlerdir.

## Ayrıca bakınız
* Arap Baharı
* Boykot
* Sivil itaatsizlik
* Gösteri
* Renkli devrim
* Sovyetler Birliği'nin dağılması
* Şiddetsizlik
* Şiddetsiz direniş
* Halkın Gücü Devrimi
* Direniş hareketleri
* 1989 Devrimleri
* Yasemin Devrimi
* 2011 Mısır Devrimi
* 15 Temmuz Darbe Girişimi

## Kaynakça