Gözede, Kestel

**Gözede**, Bursa ilinin Kestel ilçesine bağlı bir mahalledir. Uludağ’ın kuzey yamaçlarında, 619 metre rakımda yer alan yerleşim, tarihsel olarak Manav yerleşimi olup Osmanlı döneminde odun kömürü üretimiyle öne çıkmıştır. Günümüzde ekonomisi ağırlıklı olarak meyveciliğe dayanmaktadır.

## Etimoloji
Mahallenin isminin kökeni hakkında yazılı kaynaklarda ve sözlü kültürde çeşitli görüşler bulunmaktadır.

* **Göze'de:** Anadolu Türkçesinde "su kaynağı, pınarın gözü" anlamına gelen "Göze" sözcüğüne bulunma hali eki (-de) getirilerek türetildiği düşünülmektedir. Köyün tarihi kayıtlarda **Pınarlı** adıyla da geçmesi, bu görüşü desteklemektedir.
* **Göz Dede / Köz Dede:** Halk arasında köyün isminin bölgede yaşadığına inanılan "Göz Dede" isimli bir erenden geldiği rivayet edilir. Osmanlı arşivlerindeki "Sultanın Kömürcüleri" kaydı ise ismin kömür ateşine atıfla "Köz Dede" olabileceğine, zamanla fonetik değişimle "Göz Dede"ye dönüştüğüne işaret etmektedir.

Köy, su kaynaklarının bolluğu nedeniyle Osmanlı tahrir defterlerinde ve 20. yüzyıl başlarına ait haritalarda *"Gözede nâm-ı diğer Pınarlı"* şeklinde de kaydedilmiştir.

## Tarihçe

Gözede, Bursa yöresindeki eski **[[Manavlar|Manav]]** yerleşimlerinden olup kuruluşu 14. yüzyıla dayanmaktadır.

Osmanlı Devleti'nin 1487 tarihli Hüdavendigar Tahrir Defterleri'ne göre köy halkı, saray ve ordunun ihtiyacı için **[[odun kömürü]]** üretmekteydi. Bu üretimden dolayı köy **"Sultanın Kömürcüleri"** statüsünde kaydedilmiş ve halk, kömür karşılığında bazı vergilerden muaf tutulmuştur.

### İdari Yapı ve Arşiv Kayıtları
16. yüzyılda İnegöl Kazası'na bağlı olan yerleşim, 19. yüzyıl başlarında idari olarak Bursa merkeze bağlanmıştır. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri'ndeki 1805 (Hicri 1220) tarihli bir belgede yerleşim, "Bursa kazasının Gözede karyesi" olarak geçmektedir. Aynı belgede köy sakinlerinden Ümmügülsüm Hatun'un bir mülkiyet davası ile ilgili kayıtları yer almaktadır.

### Madencilik Faaliyetleri
20. yüzyıl başlarında köy sınırları içerisinde arsenik madeni tespit edilmiştir. Madenin işletme hakkı 1909 yılında çıkarılan Padişah İradesi ile İsmail Paşazade İbrahim Derviş Bey ve ortağına verilmiştir. İhale şartnamesi uyarınca, maden gelirinin bir kısmı Hicaz Demiryolu projesine aktarılmıştır. Ancak işletmecilerin taahhütlerini yerine getirememesi üzerine imtiyaz, 1913 yılında Şûrâ-yı Devlet (Danıştay) kararıyla feshedilmiştir.

### Cumhuriyet Dönemi
Aslen bir Yörük/Manav yerleşimi olan Gözede, 93 Harbi sonrasında Balkanlar'dan gelen muhacir ailelerin yerleşmesiyle bugünkü demografik yapısını almıştır. Kurtuluş Savaşı yıllarında Yunan işgali bölgesinde kalan köy, bu süreçte tahribata uğramış, Cumhuriyet döneminde yeniden imar edilmiştir.

2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı yasa ile köy tüzel kişiliği sona ermiş ve Kestel ilçesine bağlı mahalle statüsü kazanmıştır.

## Coğrafya ve İklim

Marmara Bölgesi'nde yer alan mahalle, Bursa il merkezine 22 km, Kestel ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır. Uludağ'ın kuzey yamaçlarında, 619 metre rakımda, engebeli ve ormanlık bir arazi üzerine kuruludur. Etrafı kestane, meşe, gürgen ve kızılcık ormanlarıyla çevrilidir.

Mahallede Marmara iklimi görülmekle birlikte, yüksek rakımı ve dağlık konumu nedeniyle kışlar ilçe merkezine göre daha sert ve kar yağışlı geçmektedir.

## Ekonomi
Tarihsel olarak ormancılık ve kömür üretimine dayanan ekonomi, günümüzde tarım ve meyvecilik ağırlıklıdır.
* **Meyvecilik:** İklim koşulları sayesinde "Napolyon" cinsi kiraz, şeftali, ceviz ve Bursa kestanesi yetiştiriciliği yaygındır.
* **Diğer Faaliyetler:** Ticari ölçekli olmamakla birlikte sebze yetiştiriciliği ve hane ihtiyacına yönelik hayvancılık yapılmaktadır. Ayrıca orman işletme müdürlüğü denetiminde mevsimlik orman işçiliği devam etmektedir.

## Kültürel Miras
Mahallede, mülkiyeti Gözede Köyü Kalkınma Kooperatifi'ne ait olan ve Osmanlı dönemine tarihlenen tarihi bir hamam bulunmaktadır. Yapı, Bursa Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun 2018 yılındaki kararıyla "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" olarak tescil edilmiş ve 2. grup yapı olarak sınıflandırılmıştır.

Klasik Osmanlı hamam mimarisini yansıtan eser; soyunmalık, ılıklık, sıcaklık ve külhan bölümlerinden oluşmaktadır. Özellikle soyunmalık kısmındaki ahşap tavan yapısı mimari açıdan dikkat çekicidir. Ancak günümüzde bakımsızlık nedeniyle harap durumda olan hamamın restorasyon ihtiyacı bulunmaktadır.

## Nüfus

## Galeri


Gözede Köyü Camisi - 6 Mayıs 2008.jpg|Köy Camii (2008)
Gözede Köyü - 6 Mayıs 2008 (70312).jpg|Geleneksel mimariye sahip eski bir köy evi
Gözede Köyü - 6 Mayıs 2008 (83982).jpg|Köyün "Pınarlı" ismine kaynaklık eden su kaynaklarından biri
Gözede Köyü - 6 Mayıs 2008 (37516).jpg|Köy sokağı ve minare silüeti
Gözede Köyü'nden Uludağ Manzarası - 3 Eylül 2006.jpg|Köyden Uludağ'a bakış
Gözede İlköğretim Okulu - 6 Mayıs 2008.jpg|Eski Gözede İlköğretim Okulu binası


## Kaynakça