Roma lejyonları listesi

Bu liste, günümüze ulaşmış edebi, epigrafik ve arkeolojik deliller ışığında esas olarak Principate dönemine odaklanmış olan bir (Erken İmparatorluk, MÖ 30 - MS 284) **[[Roma lejyonu|Roma lejyonları]] listesi**dir.

Cumhuriyet lejyonları MÖ 1. yüzyıla kadar özel seferler için, geçici olarak, yurttaşlardan oluşturulur ve seferin sona ermesinin ardından hemen terhis edilirdi. MÖ 1. yüzyıldan itibaren lejyonlar gönüllüler ya da silah altına alınmış birimlerden oluşturulmaya başlandı. Artık lejyonlar seferin sona ermesinden sonra bile terhis edilmeyen daimi askerî birlikler haline gelmişti. MÖ 49-30 arasında süren iç savaş sırasında birbirene rakip general ve politikacılar tarafından pek çok lejyon oluşturuldu.

Ancak Augustus MÖ 30 yılında tahta çıktığında mevcut 50 lejyonun yarısını terhis etti. Geri kalan 28 lejyon imparatorluk ordusunun ana vurucu gücü haline geldi ve çoğu üç yüzyıl boyunca varlığını sürdürmeyi başardı. Augustus ve ardından gelen halefleri, 25 yıllık bir süre boyunca görev yapan personelden oluşturdukları lejyonları kalıcı askerî birlikler haline getirdiler.

Dominatus dönemi lejyonları da profesyonel birliklerdi ancak mevcut delillerin azlığı nedeniyle daha az anlaşılmışlardır. Az sayıda kaynaktan edinilen bilgilere göre bu lejyonlar, imparatorluğun ilk yüzyıllarındaki öncüllerinden çok daha farklı bir büyüklük, yapı ve taktik role sahipti. Bunun sebebi olarak Diocletianus ve I. Konstantin tarafından yapılan askeri reformlar ve dördüncü yüzyıldaki diğer gelişmeler gösterilir.

## Geç Cumhuriyet Lejyonları
MÖ 107 yılındaki Marius Reformlarına kadar Cumhuriyet lejyonları (mülkiyet yeterliliğine sahip) Roma yurttaşları arasından zorunluluk esasına göre, ihtiyaç halinde toplanırdı. Çoğunlukla Roma Senatosu tarafından yetkilendirilirler ve görevleri sona erince terhis edilirlerdi.

Gaius Marius'un reformları lejyonları birkaç yıl ya da birkaç onyıl boyunca görev yapabilen daimi askerî birlikler haline getirdi. Bu reform, Cumhuriyetin uzak topraklarında garnizonlar kurma gerekliliğinden ortaya çıkmıştı. Lejyonerler, yurttaşlar için zorunlu askere alma uygulaması devam ettiği halde, gittikçe artan bir oranda en az altı yıllık bir süre ve sabit bir maaşla askere alınanan gönüllüler haline geldiler. Mülkiyet yeterliliği sınırı oldukça düşürülmüş olduğu halde, lejyon mevcutları lejyonların en gözde maaşlı isdihdam kaynağı haline gelmesiyle topraksız proleterler tarafından şişirilmeye başlanmıştı.

Cumhuriyetin son yüzyılında, sınır ayaletlerini yöneten prokonsüller gittikçe artan bir güce kavuştular. Bu prokonsüllerin komutası altındaki lejyonların uzak mesafeli ve meşakkatli seferleri, Lejyonların sadakatlerinin devletten komutanlara doğru kaymasına yol açtı. *İmperatores* (Türkçe: muzaffer generaller, Kendi birlikleri tarafından İmparator olarak selamlanmışlardır) olarak adlandırılan bu etkili generaller arasında bir süre sonra ortaya çıkan çekişmeler, zaman içerisinde Cumhuriyetin kontrolünü ele geçirmeyi amaçlayan bir iç savaşa dönüşmüştür. Bu generaller arasında Sulla, Sezar, Pompey, Crassus, Marcus Antonius ve Octavian (sonradan Augustus olarak ilk imparator) adı sayılabilir. Bu komutanlar zaman zaman kendi eyaletlerinin kaynaklarını kullanarak, Senatonun izni olmadan yeni lejyonlar oluşturmuşlardır. İç savaşın sona ermesinin ardından bu özel birliklerin pek çoğu terhis edilecek ancak bir sonraki iç savaşta çok daha fazla yeni lejyon kurulacaktı. Augustus'un tek başına bir güç olarak ortaya çıktığı MÖ 30 yılından itibaren mevcut 50 lejyonun pek çoğu terhis edilmiştir.

Aşağıdaki listede adı geçen lejyonlardan bazıları uzun süre tarih sahnesinde kalarak, etkin bir şekilde görev yapmıştır. Listedeki lejyonlardan pek çoğu Jül Sezar tarafından oluşturulmuş ve sonradan Octavian'ın ordusuna dahil olmuş, bazıları ise Marcus Antonius tarafından oluşturulmuştur.

* Lejyon I ''Germanica'' (*Cermen*): MÖ 48–70 (Batavi isyanı), Jül Sezar
* Lejyon II *Sabina* (*Sabine*): MÖ 43 - 9 civarı, Lejyon II ''Augusta'''nın önceki adı.
* Lejyon III ''Cyrenaica'' (*Siraneykalı*): Muhtemelen MÖ 36 - (en az) 5. yüzyıl, Marcus Antonius
* Lejyon III ''Gallica'' (*Galyalı*): MÖ 49 civarı - en az 4. yüzyıl, Jül Sezar (arma: boğa)
* Lejyon IV ''Macedonica'' (*Makedonyalı*): MÖ 48– 70 (Vespasian) tarafından terhis edildi, Jül Sezar (arma: boğa, oğlak)
* Lejyon IV ''Scythica'' (*İskityalı*): MÖ 42 - 5. yüzyıl başları, Marcus Antonius (arma: oğlak)
* Lejyon V ''Alaudae'' (*Tarlakuşları*): MÖ 52 – 70 (Batavi isyanında yok oldu), Jül Sezar (arma: Fil)
* Lejyon VI ''Ferrata'' (*Zırhlı gemi*): MÖ 52 - 250 sonrası, Jül Sezar (arma: boğa, Kurt ve Romulus ve Remus); Lejyon VI Victrix'in ikiz lejyonu.
* Lejyon VII Claudia: 51–MÖ 44, Jül Sezar; Galba tarafından terhis edildi ve Lejyon VII Gemina olarak yeniden yapılandırıldı.
* Lejyon VIII Augusta: 59–MÖ 48, Jül Sezar, Terhis edildi ve Augustus tarafından Lejyon VIII ''Augusta'' olarak yeni asker yazımıyla tekrar oluşturuldu. 
* Lejyon IX Hispana *Triumphalis* (*Muzaffer*): 59–MÖ 48, Jül Sezar, Terhis edildi ve Augustus tarafından Lejyon IX ''Hispana'' olarak yeni asker yazımıyla tekrar oluşturuldu. İskoçya'da görev yapmıştır.
* Legio X, X *Equestris* olarak da bilinir (*At binmiş*): 58 öncesi – MÖ 45, Jül Sezar, Terhis edildi, Lepidus tarafından yeniden düzenlendi, Augustus tarafından Lejyon X ''Gemina'' ile birleştirildi.
** Lejyon X *Veneria* (Tanrıça *Venüs*'e sadık): X *Equestris* lejyonunun diğer adı.
* Lejyon XI: 58 – MÖ 45, Jül Sezar (arma: Neptün), Terhis edildi, Augustus tarafından Lejyon XI ''Claudia'' adıyla yeniden düzenlendi. 
* Lejyon XII *Victrix* (*Muzaffer*): MÖ 57 – 45, Jül Sezar
** Lejyon XII *Antiqua* (*Antik*): Lepidus tarafından MÖ 43 yılında yeniden düzenlendi, Marcus Antonius tarafından adlandırıldı, Lejyon XII ''Fulminata'' adıyla Augustus'un ordusuna dahil oldu.
* Lejyon XIII: 57–MÖ 45: Jül Sezar, sonradan (MÖ 41) Augustus tarafından Lejyon XIII ''Gemina'' adıyla yeniden düzenlendi.
* Lejyon XVIII *Libyca* (*Libyalı*): MÖ 31 yılında Marcus Antonius tarafından terhis edildi. 
* Lejyon XXX *Classica* (*Denizci*): 48–MÖ 41, Jül Sezar

## Erken İmparatorluk Lejyonları

TABLODAKİ ROMA EYALET KODLARI:

* AEG Aegyptus (*Mısır*)
* AFR Afrika (*Tunus/Tripolitanya*)
* AQ Aquitania (*Aquitaine, Fransa*)
* AR Arabia Petraea (*Ürdün/Sina*)
* BRIT Britanya (*İngiltere/Galler*)
* CAP Kapadokya (*Orta/Doğu Türkiye*)
* DC Daçya (*Romanya*)
* DLM Dalmaçya (*Hırvatistan/Bosna*)
* GAL Galatya (*Ankara bölgesi, Türkiye*)
* GI Germania Inferior (*G Hollanda/KB Rhineland*)
* GS Germania Superior (*Alsace-Lorraine/G Rhineland*)
* HISP Hispania Tarraconensis (*İspanya'nın büyük bir kısmı*)
* IT İtalya (*İtalya*)
* JUD Yahudiye (*İsrail/Filistin*)
* MAUR Moritanya (*Cezayir/Fas*)
* MCD Makedonya (*Makedonya, Arnavutluk*)
* MI Moesia Inferior (*K Bulgaristan/Romanya'nın kıyı bölgeleri*)
* MS Moesia Superior (*Sırbistan*)
* NR Noricum (*Avusturya*)
* PAN Pannonia (*B Macaristan/Slovenya*)
* RT Rhaetia (*İsviçre/Tuna'nın güneyi*)
* SYR Suriye (*Suriye/Lübnan*)

TABLO İŞARETLERİ

* **Lejyon no'su & unvanı**
Lejyonların sayısı tartışmalıdır. Bazı lejyonlar diğerleriyle aynı numarayı taşıyabilir. Augustus kendi kurduğu lejyonları I'den başlayarak numaralandırmıştır ancak aynı zamanda seleflerinden de bazı numaraları miras almıştır. Genel olarak her imparator kendi kurduğu lejyonları I'den başlayarak numaralandırmıştır. Ancak bu gelenek sürekli olarak uygulanmamıştır. Örneğin İmparator Vespasian daha önce terhis edilmiş olanlardan topladığı lejyonların eski numaralarını korumayı tercih etmiştir. Trajan'ın ilk lejyonu XXX olarak numaralandırılmıştır çünkü bu lejyon toplandığında mevcut 29 lejyon daha vardı ancak ikinci Trajan lejyonuna II numarası verilmiştir. XVII, XVIII ve XIX numaraları, Teutoberg Ormanı Savaşında yok edilen lejyonlara ait olduğundan bir daha asla kullanılmamıştır. Bu nedenle ortaya çıkan karmaşık durumu engelleyebilmek ve aynı mumarayı taşıyan lejyonları birbirinden ayırtedebilmek için unvanları bilmek önemlidir. 
   
Lejyonlar genellikle her başarılı seferin ardından imparator tarafından yeniden adlandırıldığı için birkaç unvan taşıyabilirdi; örneğin Lejyon XII Fulminata aynı zamanda şu isimleri de taşımıştır; *paterna* (babacan), *victrix* (muzaffer), *antiqua* (saygıdeğer), *certa constans* (güvenilir, azimli) ve *Galliena* (Gallienus '). *Pia fidelis* (itaatkâr, sadık), *fidelis constans* ve diğer unvanlar birden fazla lejyon için ya da bazen bir lejyon için birden fazla olarak kullanılmıştır. Bu tabloda en çok tanınan ve kullanılan unvanlar gösterilmiştir.

Coğrafik unvanlar
(a) lejyonun toplandığı bölgeyi, örneğin *Italica* = İtalya'dan ya da 
(b) lejyonun zafer kazandığı bölgeyi *Parthica* = Partları yenen gösterir.
Lejyonlar aynı zamanda kendisini kuran ve bu lejyonun favori lejyonları olduğunu göstermek isteyen *gens*'lerin (klan) (örneğin *Augusta*, *Flavia*) adını da taşıyabilirdi.

GEMINA unvanı muhtemelen bir başka lejyondan oluşturulan ya da bir başka lejyondan ayrılan lejyonları tanımlamak için kullanılmıştır. Bir başka ihtimale göre ise Romanın efsanevi kurucu ikizleri Romulus ve Remus'a adanmış olan lejyonları belirtmek için kullanılmıştır.

* **Ana lejyon üssü**
Bu, lejyonun Principate boyunca en uzun süre konuşlandığı *castra*'yı (üs) gösterir. lejyonlar sık sık diğer lejyonlarla üslerini paylaşmak durumunda kalmışlardır. Lejyonlar operasyonel ihtiyaçlardan dolayı diğer üs ve eyaletlerde destek görevi de üslenmişlerdir.

* **Arma**
Lejyonlar çoğu kez birden fazla arma taşımışlar ve bunları sürekli olarak değiştirmişlerdir. Sezar'ın oluşturduğu lejyonlar başlangıçta genellikle boğa arması taşırken Augustus'un lejyonları oğlak arması taşımıştır.

* **Terhis tarihi**
4. yüzyıl ve sonrasında görev yapmış lejyonların ne kadar süreyle görev yaptığı konusunda bilgi yoktur. 284 yılı öncesinde kaydedilmiş lejyonların akıbetlerini gösteren işaretlerin açıklaması şöyledir:
**SY** = Savaşta yokedildi
**ZT** = Zorunlu terhis (cesaretsizlik yüzünden utanç verici bir şekilde)
**AB** = Akıbeti bilinmiyor
 
* **Castra legionaria**
Bu başlık lejyonların tarihleri boyunca hangi *castra* ve/ ya da Roma Eyaletlerininde ve hangi tarihler arasında görev yaptığını gösterir.
* **Notlar**
İşaretlenmiş unvanların ve lejyonların akıbetlerinin açıklamalarını verir.

Eyalet isimlerinde, Daçya ve Arabia Petraea eyaletlerininde eklendiği Trajan'ın saltanatında 107 yılı baz alınmıştır. Lejyonların yerlerini gösteren bilgilerdeki olası tutarsızlığın kaynağı olarak mevcut eyalet sınırlarının sık sık değişmesi gösterilebilir.

## Geç İmparatorluk Lejyonları

Diocletianus, Kuzey Avrupa'dan gelen barbar akınları ve Doğuda baş gösteren Pers tehlikesiyle daha etkili mücadele edebilmek için Roma Ordusunu yeniden teşkilatlandırdı. Ordu, *sınır* ve *alan* birlikleri olarak biçimlendirildi.

*Sınır* (*[[limitanei]]*) birlikleri, tahkim edilmiş sınır koruma sistemi olan limes'te görevlendiriliyordu ve sıradan bir eğitime sahip profesyonel askerlerden oluşuyordu.

*Alan* birlikleri sınırların hemen gerisinde bulunuyorlar ve ihtiyaç duyulması halinde hızla ihtiyaç duyuldukları noktaya hareket edip savunma ya da taarruz görevlerini icra edebiliyorlardı. Saha birliklerinin askerleri iyi eğitimli ve üstün silahlara sahip seçkin askerlerdi. Bu birlikler alt birimlere bölünmüşerdi:
# *[[Scholae Palatinae|Scholae]]* birlikleri: İmparatorun kişisel korumaları, I. Konstantin tarafından kaldırılan Praetorian muhafızlarının yerine kurulmuştur;
# *[[Palatina]]e* birlikleri: "saray" birlikleri en üst düzey birliklerdi;
# *[[comitatensis|Comitatenses]]* birlikleri: "Hat" ya da "düzenli" birlikler, bazıları yeniden teşkil edilirken bazılarının kökeni erken İmparatorluk lejyonlarına dayananır;
# *[[pseudocomitatensis|Pseudocomitatenses]]* birlikler: bunlar alan ordusuna dahil edilmiş *limitanei* birlikleridir.

* Lejyon I
** I ''Armeniaca'' (*Armenia'dan*): *[[Magister militum]] per Orientis* komutasında *pseudocomitatensis*,Julianus komutasında Perslere karşı savaştı.
** I *Flavia Constantia* (*Güvenilir Flavian*): *[[Magister militum]] per Orientis* komutasında *comitatensis* birliği.
** I *Flavia Gallicana Constantia* (*Galyalı Güvenilir Flavian lejyonu*):*Magister Peditum per Gallias* komutasında *pseudocomitatensis*.
** I *Flavia Martis* (*Mars'a sadık Flavian lejyonu*): *pseudocomitatensis*
** I ''Flavia Pacis'' (*Barışın Flavian lejyonu*): *Magister Peditum* komutasında *comitatensis*.
** I *Flavia Theodosiana*: *comitatensis*
** I *Illyricorum* (*İliryalılardan*): Palmira'da konuşlu.
** I ''Iovia'' (*Jüpiter'e sadık*): Diocletianus tarafından oluşturuldu, Scythia Minor'da konuşlu.
** I ''Isaura Sagittaria'' (*Isauria'lı okçular*): *[[Magister militum]] per Orientis* komutasında *pseudocomitatensis*.
** I *Iulia Alpina*:*[[Magister Peditum]] per Orientis* komutasında *pseudocomitatensis*, İtalya'da konuşlu.
** I *Martia*
** I ''Maximiana Thaebanorum'' (*Maximianus'un Thebeslileri *):Thebes, Mısır yakınlarında konuşlu *comitatensis* birliği, muhtemelen Hadrianapolis Muharebesinde görev aldı.
** I *Noricorum* (*Noricanlılar*): Noricum'da konuşlu.
** I *Pontica*
* Lejyon II
** II ''Armeniaca'': *pseudocomitatensis*
** II *Britannica*: *Magister Peditum* komutasında *comitatensis*
** II ''Flavia Constantia*:*Magister Peditum* komutasında *comitatensis*.
** [[Lejyon II Flavia Virtutis|II *Flavia Virtutis*]]:*Magister Peditum* komutasında *comitatensis*.
** [[Lejyon II Herculia|II *Herculia*]] (*Herkül'e sadık*):Diocletianus tarafından oluşturuldu, [[Scythia Minor]]'da konuşlu.
** [[Lejyon II Isaura|II *Isaura*]]
** II *Iulia Alpina*: *Magister Peditum* komutasında *pseudocomitatensis*, 
** II *Felix Valentis Thebaeorum*: *comitatensis*
* Lejyon III
** [[Lejyon III Diocletiana|III *Diocletiana*]]
** [[Lejyon III Flavi Salutis|III *Flavia Salutis*]]: *Magister Peditum* komutasında *comitatensis*.
** III *Herculea*: *Magister Peditum* komutasında *comitatensis*,
** [[Lejyon III Isaura|III *Isaura*]]
** III *Iulia Alpina*: *Magister Peditum* komutasında *comitatensis*, [[İtalya (eyalet)|İtalya]]'da konuşlu.
* Lejyon IV
** IV *Italica*
** IV *Martia*
** IV *Parthica*
* Lejyon V
** [[Lejyon V Iovia|V *Iovia*]] (belki de *Jovianlar*)
** V *Parthica*
* Lejyon VI
** VI *Gemella*
** VI *Gallicana*
** [[Lejyon VI Herculia|VI *Herculia*]] (beldide [[Herculianlar]])
** VI *Hispana*
** VI *Parthica*
* Lejyon XII
** XII *Victrix*

== Kaynakça ==
=== Birincil kaynak ===
* *Notitia Dignitatum* reports the military units and their locations at the beginning of the [[5th century]].

=== İkincil kaynaklar ===
* *Oxford Classical Dictionary*
* Keppie, Lawrence. *The Making of the Roman Army'', 1984

## Çeviri kaynağı
*

## Notlar

## Dış bağlantılar
* Livius.org: List of Roman legions
* A catalogue of Roman legions
* Legio V Living History Group in Tennessee