open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çivilikaya, Tortum

**Çivilikaya**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Çivilikaya, bu yerleşimin bilinen en eski adıdır. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çivili Kaya (چیویلی قیا) olarak geçer.

Çivilikaya köyünün bulunduğu Tao bölgesi Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçasıydı. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Ancak bu yerleşimin adı bu yüzyılın sonlarındaki Osmanlı mufassal defterlerinde geçmemektedir.

Çivilikaya köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Çivili Kaya" adıyla Mamirvan sancağının köylerinden biriydi. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu deftere göre bu yerleşim 13 haneden oluşuyor ve köyde 35 erkek bulunuyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince Çivili Kaya'nın toplam nüfusunun yaklaşık 70 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Çivilikaya, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Tortum kazasına bağlı Narman nahiyesinin köylerinden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idare konuma sahipti ve nüfusu 157 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Çivilikaya köyünün nüfusu 287 kişiye ulaşmıştı ve bu nüfus içinde 78 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 74&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 22&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un güneydoğusunda olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Tortum-Yakutiye) devlet yoluna, Hamidiye, Taşoluk ve Kireçli mahalleleri üzerinden Söğütlü mahallesi'nde   20,3&nbsp;km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Derekapı, Tortum

**Derekapı**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Derekapı'nın eski adı **Kartshis Kari**'dir. Gürcüce bir yer adı olan Kartshis Kari (ქარცხის კარი), "Kartsha Kapısı" anlamına gelir. Bu yerleşim Kartsha köyüne açılan vadi üzerinde yer alması nedeniyle bu şekilde adlandırılmış olmalıdır. Kartsha (ქარცხა) ise, Gürcüce bir yer adı olup gökçe çan çiçeğinin (*Campanula tridentata*) yetiştiği yeri ifade eder. Kartsha Kapısı daha sonra Kisha Kapusu'na (كسخە قپوسی) dönüşmüştür.

Kartsha Kapısı köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Eski Gürcü kilisesi olan Kartsha Kapısı Kilisesi ve sığınak olarak kullanılan mağara bu dönemden kalmış olmalıdır.

Kartsha Kapısı adı sonradan Kisha Kapısı'na ve **Kishkapı**'ya dönüşmüştür. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Kisha Kapusu" olarak geçer. Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bu tarihte köyde 35 hanede 116 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 232 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Kartsha adı, Ermenicenin etkisiyle Kisha'ya dönüşmüştür. Nitekim Kartsha Kapısı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde yazım hatası olmakla birlikte "Kisha Kapusu" (كسخە قپوسی) şeklinde geçer. Bu sırada köy Erzurum vilayetinin Tortum kazasının Azort nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Kishakapu" biçiminde yazılmış olan köyün nüfusu 422 kişiden oluşuyordu. Bu sırada Kishakapu Tortum kazasının Kisha nahiyesinin 15 köyünden biriydi. Kartshis Kari veya Kishakapı Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Derekapı olarak değiştirilmiştir. Köyün Gürcüce adındaki "kapı" (kari) kelimesi yeni adında da korunmuştur. Derekapı köyünün nüfusu 1965 genel nüfus sayımında 585 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 122 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmış, yeni mahalle düzenlemelerine gidilmiştir. Şenyurt Beldesi'nin 8 mahallesinden 5'i 2012 sonrası Şenyurt Mahallesi bünyesinde kalmıştır. Diğer 3 mahalle (Cihanlı, Derekapı, Deveboynu) de Tortum Belediyesi'nin birer mahallesi olmuştur.

Derekapı köyünde Gürcü kilisesi olarak bilinen Kartsha Kapısı Kilisesi, bu yerleşimin Osmanlıların eline geçmesinden önce inşa edilmiş olmalıdır. Köyde ayrıca bir kayada eskiden sığınak olarak kullanıldığı bir mağara bulunmaktadır. Bu mağaranın girişine bir duvar örülmüştür. Bu duvarda kapı ve pencere izleri tespit edilmiştir.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 73&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 19&nbsp;km  uzaklıktadır Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yolu ve Tortum Çayı kenarındadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
* Tortum Kültür Tanıtım ve Haber Portalı
Derinpınar, Tortum

**Derinpınar**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Derinpınar'ın eski adı **Ahbirik** veya **Ahpirik**'tir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Ahbirik şeklinde yazılmıştır.

Eski bir yerleşim olan Ahpirik, tarihsel Gürcistan'ın bir bölgesi olan Tao'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki kale de bu dönemden kalmış olmalıdır.

Ahpirik köyü, 17. yüzyılda Tortum sancağının Ahçirik nahiyesinin 15 köyünden biriydi. Nüfusu 75 Hristiyan haneden oluşuyordu. Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında ise, 15 hanede 60 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 120 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Ahpirik köyü, 1935 genel nüfus aşımında Erzurum vilayetinin Tortum kazasına bağlı Kisha nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu 34 kişiden oluşuyordu. Ahpirik Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında **Pınarlı**, 1959 yılında 7267 sayılı kanunla da Derinpınar olarak değiştirilmiştir. Derinpınar köyünün nüfusu 1965 genel nüfus sayımında 484 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 129 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 88&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 38&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Şenyurt üzerinden, Derekapı'da 13&nbsp;km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Dikmen, Tortum

**Dikmen**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Dikmen'in eski adı **Surbahan** veya **Surbehan**'dır. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde bu adla geçer. Surbehan adı, Ermenice Surb Ohan'dan (Սուրբ Օհան) değişime uğramıştır. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Surbehan (سوربهان) şeklinde kaydedilmiştir.

Surbahan köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcü yönetiminden ele geçirmiştir. Köyde yıkılmış olan Surbehan Kilisesi, burada daha önce Hristiyan bir nüfusun yaşadığını göstermektedir.

Surbehan köyü, 1574 tarihli ve *[[Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan]]* adlı Osmanlı tahrir defterine göre Tortum sancağının Hahuli (Haho) nahiyesinin köylerinden biriydi. Köyü nüfusu 12 Hristiyan haneden oluşuyordu. Surbahan köyü, geçen zaman içinde nüfus açısından daha büyük bir köye dönüşmüştür. Köy 1835 Osmanlı nüfus defterine göre 101 haneden oluşuyordu. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu sayımda köyde 297 erkek bulunuyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun 594 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Surbehan köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Tortum kazasına bağlı Azort nahiyesinin köylerinden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "Sürbehan" şeklinde kaydedilmiş olan köy, aynı kazanın Kisha nahiyesine bağlanmıştı ve bu tarihte nüfusu 720 kişiden oluşuyordu. Surbahan veya Sürbehan Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Dikmen olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Dikmen köyünde 833 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 166 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Günümüze yıkık halde ulaşmış olan Surbehan Kilisesi kubbeli ve serbest haç planlı bir yapıdır.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 96&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 43&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Serdarlı-Uzundere il yolunun kenarındadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Doruklu, Tortum

**Doruklu**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Doruklu'nun eski adı **Sohtoroti** (სოხთოროთი) veya **Sohtorot**'tur. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Sohtorot (صوخطوروت) şeklinde geçer.

Sohtoroti köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde bir dönem cami olarak da kullanılmış olan Sohtoroti Kilisesi, buranın eski bir yerleşim olduğunu göstermesi açısından önemlidir.

Sohtoroti köyü, 1574 tarihli ve *[[Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan]]* adlı Osmanlı tahrir defterine göre Tortum sancağının Tortum nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Köyün nüfusu, 53 Hristiyan haneden oluşuyordu.

Sohtoroti köyü sonraki zaman dilimi içinde adeta boşalmış, sadece erkek nüfusunun tespit edildiği 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde 7 erkek nüfusa sahip bir yerleşim halime gelmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 14 kişiden oluştuğu söylenebilir. Sohtoroti köyü, bu tarihte Tortum kazasının nüfus açısından en küçük yerleşimiydi.

Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili 1917 yılında Sohtoroti'nin Ekeki köyünün 1,5 kilometre güneyin küçük bir köy olduğunu yazmıştır. Sohtoroti, Ekeki köyüne çıkan dar bir vadinin başlangıcında kuruluydu. Köyün tek nefli eski kilisesi olan Sohtoroti Kilisesi bu tarihte cami olarak kullanılıyordu.

Sohtoroti, 1935 genel nüfus sayımında, "Sohturut" adıyla Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Nüfusu 163 kişiden oluşuyordu. Sohtoroti veya Sohturut Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Doruklu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Doruklu köyünde 205 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 34 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Günümüze kalıntıları ulaşmış olan köyün kilisesi Sohtoroti Kilisesi, tek nefli bir yapıydı. Kilisenin duvar süslemeleri olduğu bilinmektedir, ama bu süslemeler günümüze ulaşmamıştır. Bu kilisenin yerinde bugün cami vardır.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 75&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 24&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna 7,2&nbsp;km'lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Hamidiye, Tortum

**Hamidiye**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Hamidiye mahallesinin adı mülki teşikalata dair 1928 tarihli Osmanlıca kaynakta, aynı şekilde, Hamidiye (حمیدیە) olarak geçer.  1935 genel nüfus sayımında ise bu yerleşim yeri "Hamidiye (Yeniköy)" adıyla kaydedilmiştir.

Hamidiye, 1928 yılında Erzurum vilayetinin Tortum kazasının Narman nahiyesine bağlıydı.  1935 genel nüfus sayımında aydı idari konuma sahipti ve nüfusu 86 kişiden oluşuyordu. 1945 genel nüfus sayımında ise, bu yerleşim yeri yeniden Hamidiye adıyla kaydedilmiştir. 1965 genel nüfus sayımına ise, köyde 157 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde sadece 18 kişi okuma yazma biliyordu.

Mahalle, 1914 yılından beri aynı adı taşımaktadır.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 71&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 20&nbsp;km uzaklıktadır. MMahalle, Tortum'un güneydoğusunda olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Tortum-Yakutiye) devlet yoluna, Taşoluk ve Kireçli mahalleleri üzerinden Söğütlü mahallesi'nde   17,6&nbsp;km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Âşık Gülabi

**Âşık Gülabi** ya da doğumdaki adıyla **Gülabi Gültekin** (d. 1950), Türk halk ozanıdır.

1 Ocak 1950 yılında Çorum'un Sungurlu ilçesinin Çayan köyünde doğdu.

Âşık Gülabi, 7-8  yaşından sonra saz çalmaya başlamıştır. Saz bilgi ve öğrenimi çocukluk yıllarında Anadolu köylerinde yaygın olarak yerel ozanlarının köy köy gezip köy odalarında dinletiler verdiği döneme denk gelir. Gülabi de Çayan köyüne gelip köy odalarında saz çalan âşıklara ilgi duymuş ve saza başlamıştır.

Âşık Gülabi, hâlen İstanbul’da yerleşiktir. 2009 yılından beri   Ekintürk kanalında Kader Çizgisi ismi altında  canlı program yapmaktadır. Ayrıca Ankara'da özel bir kursta saz dersleri vermektedir.

## Yapıtları
Aşık Gülabi'nin yapıtlarından çoğu daha önceki yıllarda (1965 -1985) 45'lik plak olarak çıkmış olmakla birlikte aşağıda yer alanlar ise albüm olarak yapımcı şirketler tarafından çıkarıldığı yıl ve isimlere göre dizinlenmiştir. Alevi bir söz sanatkârıdır.

;Albümleri

## Dış bağlantılar
İncedere, Tortum

**İncedere**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

İncedere mahallesinin 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterindeki Osanlıca yazılmış eski adı "Pişingos" ve "Pisingös" seklinde okunmuştur.

Pişingos köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. Osmanlı idaresi tarafından askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği 1835 tarihinde köy 22 haneden oluşuyordur. Tortum kazasına bağlı köyde 85 erkek bulunuyordu. Köyün toplam nüfusunun ise, erkek sayısının iki katı kadar olduğu söylenebilir.

Pişingos, mülki teşkilata dair 1928 tarihli Osmanlıca kaynakta "Peşinkomi" (پشینكومی) şeklinde geçer. Bu sırada köy, Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Pişinköz" şeklinde yazılmış olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 192 kişiden oluşuyordu. Köyün adı, Türkçe olmadığı için 1959 yılında İncedere şeklinde değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında İncerede'de 364 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde sadece 24 kişi okuma yazma biliyordu.

Mahallenin eski adı 1902 yılı kayıtlarında Ermenicede "dikenlik" anlamına gelen **Pşngots** ya da **Pşngers**, 1928 yılı kayıtlarında &nbsp;**Pişingos**, 1946 yılı kayıtlarında ise **Pişingöz** olarak geçmektedir.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 70&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 18&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeydoğusunda olup olup,  numaralı Erzurum-Ardahan (Tortum-Oltu) devlet yoluna 8,2&nbsp;km.lik bir köy yoluyla bağlıdır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Kaleboynu, Tortum

**Kaleboynu**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Kaleboynu'nun eski adı **Çağirnesi**'dir. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde **Çağirnes** (چاغرنیس) şeklinde geçer. Bu yer adı daha sonra **Çarnesi** (ჩარნესი) ve **Çarnis**'e dönüşmüştür.

Yerleşim, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer almıştır. Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Çağirnesi Kalesi ve Çağirnesi Kilisesi de buranın eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.

Yerleşim, 1574 tarihli ve *[[Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan]]* adlı Osmanlı tahrir defterine göre, Tortum sancağının Ahçirik nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu tarihte köyün nüfusu 38 Hristiyan haneden oluşuyordu. 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Cakiris" veya "Cagaris" şeklinde yazılmış olan köyün nüfusu 11 haneye düşmüştü. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 46 erkek yazılmıştır. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 92 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Yerleşim, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çağirnes (چاغرنیس) şeklinde geçer. Bu tarihte köy Erzurum vilayetinin Tortum kazasının Azort nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Çarnes" olarak geçen köy, bu tarihte Kisha nahiyesine bağlanmıştı ve nüfusu 305 kişiden oluşuyordu. Çağirnesi veya Çarnes Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Kalecik olarak değiştirilmiştir. Bir süre sonra köye Kaleboynu adı verilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Kaleboynu köyünün nüfusu 406 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 82 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmış, yeni mahalle düzenlemelerine gidilmiştir. Şenyurt Beldesi'nin 8 mahallesinden 5'i 2012 sonrası Şenyurt Mahallesi bünyesinde kalmıştır. Diğer 3 mahalle (Cihanlı, Derekapı, Deveboynu) de Tortum Belediyesi'nin birer mahallesi olmuştur.

Yerleşim tarihsel yapılar açısından köklü bir geçmişe sahiptir. Köyün 700 metre batısında yer alan Çağirnesi Kalesi önemli bir savunma merkeziydi. Kaleye ait bir kilise bulunuyordu ve bu kilisenin alt katı mezar odasıydı. Ayrıca kalenin dışında bulunan küçük bir kilise bugüne büyük ölçüde sağlam ulaşmıştır. Köyün kuzeyindeki yamaçta bulunan Çağirnesi Kilisesi ise, günümüzde samanlık olarak kullanılmaktadır.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 91&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 39&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Cihanlı ve Şenyurt mahalleleri üzerinden, Derekapı'da 17,2&nbsp;km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Esendurak, Tortum

**Esendurak**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Esendurak'ın eski adı **Sağir**'dir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Sağir (صاغر) olarak geçer.  Köyün adı daha sonra Sağer ve Sağır şeklinde yazılmıştır. Sağira ve Sağiraşvili (საღირა / საღირაშვილი) Gürcü toplumunda kişi ve aile adıdır.

Sağir veya Sağira köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve yerleşimi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Bu yerleşim, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Sağir" şeklinde kaydedilmiştir. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 32 hanede 100 erkek bulunuyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Sağir köyünün nüfusunun yaklaşık 200 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Bu defterde Rabat (bugün Kemerkaya) köyü, Rabat adını taşıyan diğer köylerden ayırt etmek için "Rabat-i Sağir" şeklinde yazılmıştır.

Bu yer adı F.R. Maunsell’in 1902 tarihli İngilizce "Oltu-Tortum" haritasında “Saghir” (Sağir) şeklinde kaydedilmiştir. Bu haritaya göre köy, “Tortum Kale”nin batısında, Rabat köyünün kuzeyinde yer alıyordu.

Sağir köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında bu yerleşim aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 486 kişiden oluşuyordu. Sağir veya Sağer Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Esendurak olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Esendurak köyünün nüfusu 595 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 214 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum’da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi’nin bir mahallesi olmuştur.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 70&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 16&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Tortumkale Mahallesi üzerinden 7 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Gökdere, Tortum

**Gökdere**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Gökdere'nin adı 1835 tarihli Osmanlı nüfus defteri ile mülki teşkilata dair 1928 tarihli Osmanlıca kaynakta aynı şekilde, Gökdere (كوكدەرە) olarak geçer. Ancak daha eski kayıtlarda köyün adı yer almamıştır. 

Gökdere köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. Osmanlı idaresi tarafından askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği 1835 tarihinde köy 13 haneden oluşuyordur. Tortum kazasına bağlı köyde 41 erkek bulunuyordu. Köyün toplam nüfusunun ise, erkek sayısının iki katı kadar olduğu söylenebilir.

Gökdere köyü, mülki teşkilata dair 1928 tarihli Osmanlıca kaynakta Erzurum vilayetinin Tortum kazasının Azort nahiyesine bağlı köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "Gögdere" şeklinde yazılmış olan köy, Kisha nahiyesine bağlanmıştı ve nüfusu 253 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında ise, köyde 379 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde sadece 18 kişi okuma yazma biliyordu.

Mahalle, 1835 ve 1902 yılından beri aynı adı taşımaktadır.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 86&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 36&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Kaleboynu, Cihanlı ve Şenyurt mahalleleri üzerinden, Derekapı'da 20&nbsp;km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Kapıkaya, Tortum

**Kapıkaya**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Kapıkaya'nın eski adı **Keğik**'tir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Keğik ve Kiğik (كیغیك) şeklinde geçer.

Keğik köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılara bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde ortadan kalkmış olan kilise ve kale de bu dönemden kalmış olmalıdır.

Keğik köyü, 1574 tarihli ve *[[Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan]]* adlı Osmanlı mufassal defterine göre Tortum livasının Ahçirik nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu 65 Hristiyan haneden oluşuyordu.

Keğik köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Tortum sancağına bağlıydı. Askere alma ve vergi salma amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu sayımda 23 hanede 75 erkek bulunuyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün tahmini nüfusunun 150 kişiden oluştuğu söylenebilir.

Keğik köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Tortum kazasının köylerinden biriydi. Köy 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 293 kişiden oluşuyordu. Keğik "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1950'lerd Kapıkaya olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımına göre Kapıkaya köyünde 365 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 21 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Kapıkaya'da bulunan ve harç kullanılmadan inşa edilmiş olan iki kale, (Kapıkaya kalesi) köyün çok eski yerleşme olduğunu göstermektedir. Kalenin Urarturlara ait olduğu iddia edilir. Köyün 400 metre kuzeyinde yer alan kalenin (64×44 m) duvar kalınlığı 3 metreyi, yüksekliği 8 metreyi bulur. Kalenin 7 kulesi bulunuyordu. Diğer kale (48 × 41 m) köyün 2&nbsp;km kuzeybatısında yer alır ve daha küçük bir yapıdır.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 80&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 27&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Alapınar, Esendurak ve Tortumkale mahalleleri üzerinden 18,5&nbsp;km'lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Karlı, Tortum

**Karlı**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Karlı'nın eski adı **Noraşen**'dir. Ermenice bir yer adı olan Noraşen (Նորաշեն), "yeni köy" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye benzer biçimde girmiştir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listedinse Noraşin (نورشین) olarak geçer.

Noraşen köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Osmanlı döneminin başlarında Noraşen Tortum sancağına bağlı bulunuyordu.

Noraşen köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterine göre Erzurum Eyaleti'nin Tortum kazasında yer alıyordu. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 25 Müslüman erkek ve 99 Hristiyan erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Noraşen köyün toplam nüfusunun yaklaşık 248 kişiden oluştuğu söylenebilir. Noraşen Tortum sancağında en fazla Hristiyan nüfusa sahip yerleşim yeriydi.

Noraşen köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Norşen" olarak kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 313 kişiden oluşuyordu. Noraşen veya Norşin Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Karlı şeklinde değiştirilmiştir. Nitekim genel nüfus sayımlarında köyün adı 1950 yılında "Norşin", 1955 yılında Karlı olarak geçer. Karlı köyünde 1965 yılında 276 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 73 kişi okuma yaza biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Karlı köyünde eski Hristiyan nüfusun ibadet yeri olan Noraşen Kilisesi yıkılmış, taşları başka yapıların inşasında kullanılmıştır. Ayrıca köyün doğu tarafında bu kiliseden küçük harçlı duvar parçaları kalmıştır. Ayrıca köyde eski Ermeni mezarlığında haç figürlü ve Ermenice yazılı mezar taşları bulunuyordu.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 92&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 40&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Meydanlar, Çakıllı, Doruklu mahalleleri üzerinden 19,6&nbsp;km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Kemerkaya, Tortum

**Kemerkaya**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Kemerkaya'nın eski adı **Rabat**'tır. Nitekim 1835 Osmanlı nüfus defterinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rabat (راباط) olarak geçer. Ancak Rabat Osmanlıların 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirdiği Tao-Klarceti bölgesinde pek çok yerin ortak adı olup kale çevresindeki yerleşimi ifade eder.

Rabat köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve yerleşimi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Ortadan kalkmış olan kilise, buranın eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.

Rabat, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Rabat-i Sağir" şeklinde kaydedilmiştir. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 26'sı Hristiyan ve 9'u Müslüman olmak üzere 35 erkek bulunuyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 70 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Bu yer adı F.R. Maunsell’in 1902 tarihli İngilizce “Oltu-Tortum” haritasında “Rabat” şeklinde kaydedilmiştir. Bu haritaya göre köy, “Tortum Kale”nin güneybatısında, Sağir köyünün güneyinde yer alıyordu.

Rabat köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında bu yerleşim aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 156 kişiden oluşuyordu. Rabat Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Kemerkaya olarak değiştirilmiştir. Nitekim köyün adı 1950 genel nüfus sayımında Rabat, 1955 genel nüfus sayımında Kemerkaya olarak geçer. 1965 genel nüfus sayımında Kemerkaya köyünün nüfusu 218 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 65 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum’da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi’nin bir mahallesi olmuştur.

Rabat köyünde eski bir kilise bulunuyordu. Ne var ki bu yapı tamamen yıkılmış, taşları evlerde ve taş duvarlarda kullanılmıştır.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 63&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 13&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Esendurak ve Tortumkale  mahalleleri üzerinden 8,6 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Kırmalı, Tortum

**Kırmalı**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Kırmalı mahallesinin eski adı Dankar'dır. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile mülki teşkilata dair 1928 tarihli Osmanlıca kaynakta "Dankar" (دانكار) olarak geçer. Gürcüce Dankari (დანკარი) şeklinde yazılan bu yer adının ikinci kelimesi olan "kari"nin (კარი) Gürcüce kapı anlamına geldiği belirtilmiştir.

Dankar köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Tortum sancağının Torum nahiyesine bağlı olan köyün nüfusu, 31 haneden oluşuyordu. Osmanlı idaresi tarafından askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği 1835 tarihinde ise köyde 13 hanede 50 erkek bulunuyordu. Köyün toplam nüfusunun ise, erkek sayısının iki katı kadar olduğu söylenebilir.

Dankar köyü, 1928 yılında Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Dankar" şeklinde kaydedilmiş olan bu yerleşim  yeri aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 119 kişiden oluşuyordu. Dankar Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Kırmalı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımına göre Kırmalı köyünde 201 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 40 kişi okuma yazma biliyordu.

Mahallenin eski adı 1829 yılı kayıtlarında Ermenice kökenli **Tankar&nbsp;**, 1557 ve 1946 yılı kayıtlarında ise **Dankar** olarak geçmektedir.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 86&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 34&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un güneybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna  Kazandere, Yağcılar, Yellitepe, Alapınar, Esendurak ve Tortumkale mahalleleri üzerinden 21,2&nbsp;km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Kireçli, Tortum

**Kireçli**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Kireçli mahallesinin adı Ağasar'dır. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defteri ile mülki teşkilata dair 1928 tarihli Osmanlıca kaynakta Ağasar (اغاصار) olarak geçer. 

Ağasar köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde "İhsar" olarak geçen köyün Ağasar olduğu tahmin edilmektedir. Bu tarihte Tortum sancağının Lisgavi nahiyesine bağlı olan köyün nüfusu, 16 haneden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 3 hane Müslüman olmuş, 13 hane Hristiyan olarak kalmıştı. Osmanlı idaresi tarafından askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği 1835 tarihinde ise köy, 14 haneden oluşuyordur. Tortum kazasına bağlı köyde 38 erkek bulunuyordu. Köyün toplam nüfusunun ise, erkek sayısının iki katı kadar olduğu söylenebilir.

Ağasar köyü, 1928 yılında Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Ağasar" şeklinde kaydedilmiş olan bu yerleşim  yeri aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 294 kişiden oluşuyordu. Ağasar Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Kireçli olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımına göre Kireçli köyünde 367 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 128 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Köylülerin verdiği bilgiye göre Kireçli camisinin olduğu yerde eskiden bir kilise bulunuyordu. Mahallede ayrıca “Kale” olarak adlandırılan bir tepe bulunmasına karşın, burada herhangi bir kalıntı tespit edilmemiştir.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 52&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 4&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un güneydoğusunda olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Tortum-Yakutiye) devlet yoluna, Söğütlü Mahallesi'nde  3&nbsp;km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Meydanlar, Tortum

**Meydanlar**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Meydanlar'ın eski adı Haşut veya Haşud'dur. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde "Haşud" (خاشود) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Haşud-i Vank" (خاشود وانك) olarak geçer. Gürcüce kaynaklarda Haşoti (ხაშოთი) şeklinde de geçer.

Haşut veya Haşud köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. Tamamen ortadan kalkmış kilise bu dönemde inşa edilmiş olabilir.

Haşut veya Haşud köyü, 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Tortum sancağının Ahçirik nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 10 Hristiyan haneden oluşuyordu. 1835 Osmanlı nüfus defterinde köyün adı "Haşud-i Vank" (خاشود وانك) şeklinde yazılmıştır. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi salma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bu sırada köydeki 21 hanede  92 erkek bulunuyordu. Köyün toplam nüfusunun yaklaşık bunun iki katı olduğu söylenebilir.

Haşut veya Haşud köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Ancak köyün adı "Haşud-i Vank" yerine sehven "Haşud-i Dank" şeklinde yazılmıştır. 1940 genel nüfus sayımında "Haşutvank" şeklinde kayda geçen köy, atnı idari konuma sahipti ve nüfusu 459 kişiden oluşuyordu. Haşut veya Haşud Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Meydanlar olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımına göre Meydanlar köyünde 478 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 158 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Köyün eski Hristiyan nüfusunun kilisesi olan Haşoti Kilisesi (ხაშოთის ეკლესია), yerleşim merkezinin bugünkü Yukarı mahallesinde bulunuyordu. Kilise yıkılmış ve yerinde cami inşa edilmiştir. Kilise yapısından geriye caminin yanında koyu renk kesme taşlar ile temel taşları kalmıştır.

Mahallenin eski adı 1557 ve 1829 yılı kayıtlarında&nbsp;**Haşud**&nbsp;olup, Ermenicede "xaşnud" sözcüğü&nbsp;"davarlı" anlamına gelmektedir. 1928 yılı kayıtlarında &nbsp;**Haşudvank**, 1946 yılı kayıtlarında ise **Haşutvank** olarak geçmektedir.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 87&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 35&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Çakıllı ve Doruklu mahalleleri üzerinden 16,9&nbsp;km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Suyatağı, Tortum

**Suyatağı**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Suyatağı'nın eski adı **Abrnesi**'dir. Gürcüce bir yer adı olan Abrnesi (აბრნესი), Türkçeye Abornis şeklinde girmiştir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Abornis (آبورنیس) olarak geçer. Köyün adı daha sonra Aburnes'e dönüşmüştür.

Abrnesi veya Abrnisi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Eski bir kilise olan Abrnesi Kilisesi de bu dönemden kalmış olmalıdır.

Abrnesi köyü, Osmanlı döneminin başında, Tortum sancağının Hahuli nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Tortum sancağı bu sırada dört nahiyeden oluşuyordu. Büyükçe bir yerleşimin olan Abresi köyünün nüfusu 90 Hristiyan haneden oluşuyordu. 1835 tarihli Osmanlı Müslim nüfus defterine göre ise, köyün nüfusu 57 haneye düşmüştü. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 195 erkek kaydedilmişti. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Abrnesi veya Abrnisi köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 390 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Abrnesi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Abornis (آبورنیس) şeklinde yazılmıştır. Bu tarihte köy Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Bu yerleşim 1940 genel nüfus sayımında "Aburnes" şeklinde kaydedilmiş olan köy, Tortum kazasının Kisha nahiyesine bağlanmıştı ve nüfusu 958 kişiden oluşuyordu. Abrnesi veya Aburnes Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Selli olarak değiştirilmiştir. 1959 yılında ise köye bugünkü adı verilmiştir. 1965 genel nüfus sayımına göre Suyatağı köyün 954 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 187 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Suyatağı köyünde Orta Çağ'dan kalma iki kilise bulunmaktadır. Suyatağı Deresi kıyısında bulunan ve  yarı yıkı halde bulunan Abrnesi Kilisesi'nin manastırın bir parçası olduğu da tahmin edilmektedir. Tortum Çayı kıyısında olan diğer kilise ise, tek nefli küçük bir yapı olup çatı örtüsüyle günümüze ulaşmıştır. Kaba yontulmuş taşlarla kireç harcı kullanılarak inşa edilmiş olan kilisenin kapısı kuzeyde yer alır.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 73&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 21&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeyinde olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna, Aburneskapı'da 3,2&nbsp;km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır. 
 
## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Taşbaşı, Tortum

**Taşbaşı**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Taşbaşı'nın eski adı **Kazarenisi**'dir. Nitekim bu yer adı 1574 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde **Kazraenis** / **Kazarenes** olarak geçer. Bir görüşe göre Kazarenisi (კაზარენისი) Tazarenisi'den (ტაძარენისი) değişime uğramış olabilir. Bu yer adı geç dönemde Türkçede Kazaris'e (قزەریس) dönüşmüştür.

Kazarenisi, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyün 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde eskiye ait sadece koç şeklinde bir mezar taşı tespit edilmiştir.

Kazarenisi, 1574 tarihli ve *[[Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan]]* adlı Osmanlı tahrir defterine göre Tortum sancağı içinde Lisgavi nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu, tamamı Hristiyan olan 43 haneden oluşuyordu. Osmanlı döneminde köyün nüfus azalmış, 1835 Osmanlı nüfus defterine göre 17 haneye düşmüştü. Bu sırada köy Erzurum vilayetinin Tortum kazasına bağlıydı. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 50 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Kazarenisi köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 100 kişiden oluştuğu söylenebilir.

Kazarenisi, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde **Kazaris** (قزەریس) adıyla Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Bu yerleşim 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 243 kişiden oluşuyordu. Kazarenisi veya Kazaris Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Taşbaşı olarak değiştirilmiştir. Nitekim 1955 genel nüfus sayımında köyün adı Taşbaşı olarak geçer. Taşbaşı köyünün nüfusu 1965 yılında 320 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 117 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 45&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 12&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un güneybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Tortum-Yakutiye) devlet yoluna  3&nbsp;km'lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Tatlısu, Tortum

**Tatlısu**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Tatlısu'nun eski adı, Meğucur veya Meğuçur'dur. Ermenice Meğucur (Մեղուջուր), "arı" anlamındaki "meğu" (մեղու) ve su anlamındaki "cur" (ջուր) kelimelerinden oluşur. Bu yer adı Türkçeye "arı dere" şeklinde çevrilebilir. Meğucur veya Meğuçur, Osmanlı cebe defterinde (1694-1732) Meğnacur (مغناجور) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Mihçur"(میخچور) şeklinde geçer.

Meğucur veya Meğuçur köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir.

Meğucur veya Meğuçur köyü, 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Tortum livasının Tortum nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 12 Hristiyan henden oluşuyordu. Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde ise, Mamirvan livasının Aha nahiyesine bağlanmıştı. Meğnacur (مغناجور) şeklinde kaydedilmiş veya kaydı bu şekilde okunmuş olan köyün hasılası, Hicri 1120 (1708/1709) tarihinde 6.000 akçe idi. 1835 tarihli Müslim nüfus defterinde köydeki 3 hanede 9 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün tahmini toplam nüfusunun 18 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Meğucur veya Meğuçur köyü, 1928 tarihli Osmanlı mülki teşkilatına göre Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Mığıçar" şeklinde kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 46 kişiden oluşuyordu. Meğiçur veya Mığıçar Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Tatlısu olarak değiştirilmiştir. Nitekim 1955 genel nüfus sayımında köy yeni adıyla kaydedilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Tatlısu köyünün nüfusu 71 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 6 kişi okuma yazma biliyordu.

Mahallenin eski adı 1557 ve 1928 yılı kayıtlarında&nbsp;**Mıxçur** ya da **Moğoçur**'dur. 1829 yılı kayıtlarında **Meğeçur**&nbsp;olup, Ermenicede "meğrçur" sözcüğü&nbsp;"bal su" anlamına gelmektedir. Mahallenin aski adı, 1946 yılı kayıtlarında ise **Moğoçor** olarak geçmektedir.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 54&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 7&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un batısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Kaledibi Mahallesi'nde 4,6&nbsp;km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Taşoluk, Tortum

**Taşoluk**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Taşoluk ile Yamankaya'nın ortak eski adı **Hendzoreti**'dir. Nitekim Gürcü coğrafyacı Vahuşti'nin eserinde Hendzoreti (ხენძორეთი) olarak geçer. Bu yer adı Türkçeye Hinzorik veya Hinzurik olarak girmişti. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de **Hazurek** / **Hazorek** (خزورك) şeklinde yazılmıştır. Taşoluk köyü Osmanlı kayıtlarında Aşağı Hinzorik olarak geçer.

Hendzoreti köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Erken dönem Osmanlı kaydında geçen Hazorik köyünün Hinzorik veya Hendzoreti olduğu tahmin edilmektedir.

Bugünkü Taşoluk ile Yamankaya köylerinin Osmanlı idaresinin 1574 tarihli mufassal defterinde **Hazorik** adıyla tek bir köy olarak kaydedilmiş olduğu  tahmin edilmektedir. Nitekim bu yerleşim Rusça bir haritada Hanzorek (Ханзорек) şeklinde geçer. Bu tarihte Tortum sancağının Liskavi nahiyesinin köylerinden biri olan Hazorik'in nüfusu, tamamı Hristiyan olan 87 haneden oluşuyordu.

Hinzorik-i Süfla (Aşağı Hinzorik) köyü, 1835 Osmanlı nüfus defterine göre Erzurum eyaletine bağlı Tortum kazasının köylerinden biriydi. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit ettiği bu sırada köydeki 8 hanede 32 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün toplam nüfusunun yaklaşık 64 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Hinzorik-i Süfla (Aşağı Hinzorik) köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Hazurek-i Süfla veya Hazorek-i Süfla şeklinde geçer. Bu tarihte köy Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Bu yerleşim 1940 genel nüfus sayımında "Aşağıhinzurik" adıyla aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 224 kişiden oluşuyordu. Hinzorik veya Hazurek Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Taşoluk şeklinde değiştirilmiştir. Taşoluk köyünün nüfusu 1965 genel nüfus sayımında 269 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 41 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 60&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 8&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un güneydoğusunda olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Tortum-Yakutiye) devlet yoluna, Kireçli Mahallesi üzerinden Söğütlü mahallesi'nde  7,1&nbsp;km'lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Tipili, Tortum

**Tipili**, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

## Tarihçe

Tipili'nin eski adı **Vahtangisi**'dir. Vahtangisi (ვახტანგისი) Gürcüce bir yer adıdır ve Gürcistan'ın doğu kesiminde bugün de aynı adı taşıyan bir köy bulunmaktadır. Bu yer adı Türkçeye **Vahtanos** ve **Vaktanos** (واقتانوص) şeklinde girmiştir.

Vahtangisi veya Vaktanos köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde kalıntıları bulunan kale de bu dönemden kalmış olmalıdır. Osmanlı döneminin başlarında köy Tortum sancağına bağlı bulunuyordu.

Vahtangisi köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Vaktanos" adıyla Erzurum Eyaleti'nin Tortum kazasında yer alıyordu. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 70 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusun yaklaşık 140 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Vahtangisi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Vaktanos" şeklinde kaydedilen köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 420 kişiden oluşuyordu. Vahtangisi veya Vaktanos Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Tipili şeklinde değiştirilmiştir. Nitekim genel nüfus sayımlarında köyün adı 1950 yılında "Vaktanos", 1955 yılında "Tipili" olarak geçer. Tipili köyünde 1965 yılında 568 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 167 kişi okuma yaza biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.

Tipili köyünde kuru duvar tekniğiyle inşa edilmiş olan bir kalenin kalıntıları günümüze ulaşmıştır. Bu kalıntılar köyün 1 kilometre kuzeydoğusunda bulunmaktadır. Kaleden geriye çok az duvar örgüsü kalmıştır; kalan kısmı taş yığınına dönüşmüştür. Kalenin bulunduğu yer köylülerce "Karsameti" (ქარსამეთი) olarak adlandırılmaktadır.

## Coğrafya
Mahalle, Erzurum il merkezine 80&nbsp;km, Tortum ilçe merkezine 30&nbsp;km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup,  numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Kapıkaya, Alapınar, Esendurak ve Tortumkale mahalleleri üzerinden 21,2&nbsp;km'lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*