Ontoloji

:*[[Onkoloji]] ve [[Seçki|Antoloji]] ile karıştırılmamalıdır.*

**Ontoloji**, **varlık felsefesi** ya da **varlıkbilim**, temel sorunu varlık olan felsefi disiplin. Varlık ya da varoluş ile bunların temel kategorilerinin araştırılmasıdır. "Varlık" ve "varolan" ayrımını; "varlık vardır" ve "varlık yoktur" fikirlerini tartışır.

Aristoteles'e göre ontoloji varlığın mahiyetinin (niteliğinin) bilimidir veya varlıkların özsel incelenmesidir. Ontoloji, hangi varlık kategorilerinin daha temel olduğunu belirlemekle uğraşır ve bu kategorilerdekilerden hangilerinin var olduğunun söylenebileceğini sorar.

Varlık bir nesne ya da başka tekil bir şey değildir. Nesneler var olan cisimlerden oluşur. Örneğin; ağaçlar, masalar, evler vs. Oysa varlık, bir nesne değildir. Nesneler, varolanlardır; fakat bütün nesneleri kendinde tutan varlık, bir nesne değildir. Gerçek varlığın ortaya çıkmasında, varlığı varlık yapan nedir? Var olanı var olan yapan nedir? sorularına Heidegger'in yanıtı "zaman" olmuştur. "Var olan, zamansal olandır." Varlıkla iç içe olup onu aydınlatan ve onu varlık olarak varlık yapan hep zamandır. Varlığı varlık yapan zaman, metafizik anlamdaki varlığı değil ama, hakikat alanındaki varlığı açıklar. Heidegger'e göre ontolojik araştırma sayesinde varlığın iki anlamını da bilmek mümkündür, fakat böyle bir varlığın zaman olmaksızın var olamayacağını kabul etmek gerekir. O halde, varlığın zaman olduğu düşünülebilir.

Değişik filozoflar temel varlık kategorileri için değişik listeler yapmışlardır. Ontolojinin temel sorunlarından biri "Temel varlık kategorileri nelerdir?" sorusudur.

## Ontolojik sorular
* Bilgi kuramı nedir?
* Varlık nedir?
* Varoluş nedir?
* Fiziksel nesneler nelerdir?
* Bir fiziksel nesnenin var olduğu söylemini kanıtlamak mümkün müdür?
* Bir nesnenin özellikleri veya ilişkileri nedir ve bunlar nesneyle nasıl ilişkilidir?
* Var oluş bir özellik midir?
* Bir nesne ne zaman yok olur, ne zaman değişir?
* Doğru nedir?
* Varlığı gerçek ve edimsel yapan nedir?

## Varlık konusuna yaklaşımlar

### Bilim açısından varlık
Bilimler varlığı bir gerçeklik olarak ele alır. Varlık alanında her durumu nedensellik ilişkisi içinde değerlendirir. Varlıkla ilgili açıklayıcı ilkeleri, bilimsel kuram ve yasaları bulmaya çalışır. Bilim bu tavrıyla doğayı ve varlığı anlamlandırmaya ve açıklamaya çalışır.

### Felsefe açısından varlık
Felsefe varlığın olup olmadığı, bilinip bilinemeyeceği gibi sorularla uğraşıp bunları kendi içinde tutarlı ve çelişkisiz olma şartıyla cevaplar. Felsefe varlık problemlerini bir yöntem dahilinde değil de saf düşünme ve akıl yoluyla cevaplamaya çalışır. Felsefe varlığı bütün olarak kabul eder ve buna göre çalışmalarını yapar. Felsefede varlık sorunu evreni açıklama çabalarıyla başlamıştır.

## Varlık var mıdır?

### Varlık yoktur
Varlığın gerçekte bulunmadığını savunan görüşler, varlık üzerine gerçeklik-gerçek dışılık şeklinde bir ayrım yapmayı reddetmiş ve varlıklar hakkında nesnel bir kabul yapılamayacağı için gerçekliğinin belirlenemeyeceğini dile getirmişlerdir. Nihilizm, varlığın var olduğu görüşünü ve yapılan sınıflandırmaları reddetmiştir.

Antik Çin'de ortaya çıkan Taoizm, varlığın kabul edildiği haliyle bulunmadığını savunmaktadır. Tao öğretisi dışındaki her şey, bu görüş tarafından gerçek dışı olarak değerlendirilmektedir.

### Varlık vardır
Varlığın gerçekte bulunduğunu savunan realizm ise “varlık nedir” sorusuyla kendi içerisinde birçok farklı görüşe ayrılmaktadır.

## Varlık nedir?

### Varlık oluştur
Varlığın oluş halinde olduğu görüşü, her şeyin sürekli değiştiğini, hiçbir şeyin eskisi gibi kalmadığını ve varlığın durağan olmayıp oluş süreci içerisinde bulunduğunu savunmaktadır. Herakleitos, bu görüşü "aynı derede iki kere yıkanılmaz" sözüyle örneklendirmiştir.

Başlıca temsilcileri: Herakleitos ve Alfred North Whitehead

### Varlık ideadır
Varlığın idea halinde olduğunu savunan idealizm, nesnelerin ve gerçeklik alanının düşünceye bağlı olarak geliştiğini öne sürmektedir. Platon, gerçekliği idealar dünyası ve görüntüler dünyası olarak ikiye ayırmış, varlığın özünün idealar dünyasında olduğunu savunmuştur. Mağara benzetmesini geliştirmiştir.Aristoteles, madde-form kuramını ortaya koymuş ve Platon'un gerçekliğin görüntüler dünyasının dışında olduğu düşüncesini eleştirmiştir.

Farabi, mümkün varlıkların zorunlu varlık olan Tanrı'dan meydana geldiğini savunarak dine dayalı bir idealizm anlayışı geliştirmiştir. Georg Wilhelm Friedrich Hegel, var olmanın temeline geist kavramını yerleştirmiş ve varlığın değişmesini diyalektik üzerinden açıklamıştır. George Berkeley ise, empirizmi savunmasına rağmen, var olmayı algılanmaya indirgeyerek idealist bir bakış açısı sergilemiştir.

Başlıca temsilcileri: Platon, Aristoteles, Farabi, Georg Wilhelm Friedrich Hegel ve George Berkeley

### Varlık maddedir
Varlığın madde halinde olduğunu savunan materyalizm, düşünceden bağımsız ve maddi etkileşimlere dayalı bir varlık anlayışı ortaya koymaktadır. Materyalizme göre akıl, maddeye bağlı olarak çalışmaktadır. Mekanik materyalizm ve diyalektik materyalizm olarak kendi içerisinde ikiye ayrılmaktadır.

Demokritos, varlığın sonsuz sayıda atomdan meydana geldiğini savunmuş, evreni mekanik ve determinist bir bakış açısıyla incelemiştir. Thomas Hobbes'un maddenin hareketi üzerine ortaya koyduğu görüşler de, mekanik materyalizmin gelişmesinde etkili olmuştur.

Karl Marx ise, varlığın düşünceden bağımsız olduğunu savunan materyalizm ve karşıtların birbirine dönüşmesi yoluyla değişimin meydana geldiğini öne süren diyalektiği bir araya getirerek, diyalektik materyalizmi kurmuştur.

Başlıca temsilcileri: Demokritos, Thomas Hobbes ve Karl Marx

### Varlık hem idea hem maddedir
Varlığın hem idea hem de madde halinde olduğunu savunan düalizm, aklın düşünen ve maddenin yer kaplayan öz olduğunu öne sürmekle birlikte, bu özleri birbirine indirgenemez olarak kabul etmektedir. René Descartes'ın çalışmaları, bu görüşün temelini oluşturmuştur.

Başlıca temsilcileri: René Descartes

### Varlık fenomendir
Varlığı fenomen olarak kabul eden fenomenoloji, bilinç ve varlık arasında öze yönelmeye dayalı bir ilişki kurmaktadır. Paranteze alma yöntemiyle varlığın değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Edmund Husserl'in çalışmaları, bu görüşün temelini oluşturmuştur.

Fenomenoloji, varlığın özüne üç tür paranteze alma işleminin ardından ulaşılacağını öne sürmektedir:

**Tarihsel paranteze alma:** Varlıklar, pratik özellikleri ve çevrelerinden ayrılır.

**Varoluşla ilgili paranteze alma:** Varlıklar, gerçekten olup olmadıkları sorusundan ayrılır.

**İdelerle ilgili paranteze alma:** Varlıklar, zaman ve mekandan ayrılır.

Başlıca temsilcileri: Edmund Husserl

## Yeni ontoloji
1800'lü yılların sonlarından itibaren, bireyin kendi özünü varoluşundan sonra oluşturduğunu savunan varoluşçuluk ve varlığı sağladığı fayda üzerinden değerlendiren pragmatizm gibi yeni ontoloji görüşleri ön plana çıkmaya başlamıştır.

## Filozoflar

* Aristoteles
* David Malet Armstrong
* Kindî
* Birûni
* Alain Badiou
* Gustav Bergmann
* Patricia Churchland
* Paul Churchland
* Gilles Deleuze
* René Descartes
* Jean Gebser
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel

* Martin Heidegger
* Herakleitos
* Edmund Husserl
* Roman Ingarden
* Saul Kripke
* Gottfried Leibniz
* Friedrich Nietzsche
* Ockhamlı William
* Parmenides
* Platon
* Plotinos

* Hilary Putnam
* W. V. Quine
* Bertrand Russell
* Gilbert Ryle
* Jean-Paul Sartre
* Barry Smith
* Baruch Spinoza
* P. F. Strawson
* Pierre Teilhard de Chardin
* Ludwig Wittgenstein
* Emmanuel Levinas
* Rene Descartes

## Ayrıca bakınız
* Felsefe tarihi
* Epistemoloji
* Etik

## Kaynakça
;Özel

;Genel
* Final Yayınları Felsefe Grubu Konu Anlatım Kitabı syf 51-56

## Dış bağlantılar
* Theory and History of Ontology
*