Pasif bağışıklık

İmmünolojide **pasif bağışıklık**, hazır antikorların aktif humoral bağışıklığının transferidir. Pasif bağışıklık, annenin antikorları plasenta yoluyla fetüse aktarıldığında doğal olarak ortaya çıkabileceği gibi, bir patojen veya toksine özgü yüksek düzeydeki antikorlar (insanlardan, atlardan veya diğer hayvanlardan elde edilen) immünoglobulin tedavisi veya antiserum tedavisinde olduğu gibi antikor içeren kan ürünleri yoluyla bağışık olmayan kişilere aktarıldığında yapay olarak da oluşturulabilir. **Pasif bağışıklama**, enfeksiyon riskinin yüksek olduğu ve vücudun kendi bağışıklık yanıtını geliştirmesi için yeterli zamanın olmadığı durumlarda veya devam eden ya da bağışıklık sistemini baskılayan hastalıkların semptomlarını azaltmak için kullanılır. Pasif bağışıklama, insanlar antikor sentezleyemediklerinde ve bağışıklıkları olmayan bir hastalığa maruz kaldıklarında sağlanabilir.

## Doğal olarak edinilmiş

### Maternal pasif bağışıklık
Maternal pasif bağışıklık, doğal yollarla edinilen pasif bağışıklığın bir türüdür ve anne tarafından fetüse veya bebeğe aktarılan antikor aracılı bağışıklığı ifade eder. Doğal olarak kazanılan pasif bağışıklık hamilelik sırasında ve emzirme yoluyla sağlanabilir. İnsanlarda maternal antikorlar (MatAb) plasenta hücreleri üzerindeki bir FcRn reseptörü aracılığıyla plasentadan fetüse geçer. Bu, ağırlıklı olarak gebeliğin üçüncü trimesterinde gerçekleşir ve bu nedenle prematüre doğan bebeklerde genellikle azalır. İmmünoglobulin G (IgG) insan plasentasından geçebilen tek antikor izotipidir ve vücutta bulunan beş tip antikor arasında en yaygın olanıdır. IgG antikorları fetüsleri bakteriyel ve viral enfeksiyonlara karşı korur. Yenidoğanlarda tüberküloz, hepatit B, çocuk felci ve boğmaca gibi hastalıkları önlemek için genellikle doğumdan kısa bir süre sonra aşılama yapılması gerekir, ancak maternal IgG yaşamın ilk yılı boyunca koruyucu aşı yanıtlarının indüklenmesini engelleyebilir. Bu etki genellikle rapel bağışıklamaya verilen ikincil yanıtlarla aşılır. Maternal antikorlar kızamık, kızamıkçık ve tetanoz gibi bazı hastalıklara karşı, çocuk felci ve boğmaca gibi diğerlerine göre daha etkili koruma sağlar. Maternal pasif bağışıklık anında koruma sağlar, ancak maternal IgG'nin aracılık ettiği koruma tipik olarak sadece bir yıla kadar sürer.

Pasif bağışıklık, bebeğin bağırsaklarına aktarılan IgA antikorları içeren kolostrum ve anne sütü yoluyla da sağlanır ve yenidoğan kendi antikorlarını sentezleyene kadar hastalığa neden olan bakteri ve virüslere karşı yerel koruma sağlar. IgA'nın aracılık ettiği koruma, bir bebeğin emzirildiği sürenin uzunluğuna bağlıdır; Dünya Sağlık Örgütünün yaşamın en az ilk iki yılında emzirmeyi önermesinin nedenlerinden biri de budur.

İnsanların yanı sıra primatlar ve lagomorflar (tavşan ve yabani tavşanları içerir) da dahil olmak üzere diğer türler doğumdan önce maternal antikorları transfer eder. Bu türlerin bazılarında IgG'nin yanı sıra IgM de plasenta yoluyla aktarılabilir. Diğer tüm memeli türleri maternal antikorları ağırlıklı olarak veya yalnızca doğumdan sonra süt yoluyla aktarır. Bu türlerde, yenidoğan bağırsağı doğumdan sonra saatler ila günler boyunca IgG'yi emebilir. Bununla birlikte, bir süre sonra yenidoğan artık maternal IgG'yi bağırsaklarından ememez, bu olay "bağırsak kapanması" olarak adlandırılır. Yenidoğan bir hayvan bağırsak kapanmasından önce yeterli miktarda kolostrum almazsa, kanında yaygın hastalıklarla savaşmak için yeterli miktarda maternal IgG bulunmaz. Bu durum pasif transfer başarısızlığı olarak adlandırılır. Yenidoğanın kanındaki IgG miktarı ölçülerek teşhis edilebilir ve intravenöz immünoglobulin uygulaması ile tedavi edilir. Tedavi edilmezse ölümcül olabilir.

### Diğer
Bir ön baskı, havadaki veya hava yoluyla bulaşan hastalıkların antikorlarının, aktarılan, pasif bağışıklık korumasının gerçekleştiği, tanınmayan bir mekanizma olduğunu öne sürmüştür.

Aşıdan kaynaklanan antikorlar tükürükte bulunabilir ve bu sayede enfeksiyonun önlenmesinde faydalı olabilir.

## Yapay olarak edinilmiş
Yapay olarak edinilen pasif bağışıklık, insan veya hayvan kan plazması veya serumu, intravenöz (IVIG) veya intramüsküler (IG) kullanım için havuzlanmış insan immünoglobulini, immünize donörlerden veya hastalıktan iyileşen donörlerden yüksek titreli insan IVIG veya IG ve monoklonal antikorlar (MAb) gibi çeşitli şekillerde uygulanabilen antikorların transferi ile elde edilen kısa süreli bir bağışıklıktır. Pasif transfer hastalığı önlemek için kullanılır veya hipogamaglobulinemi gibi immün yetmezlik hastalıklarında profilaktik olarak kullanılır. Ayrıca çeşitli akut enfeksiyon türlerinin tedavisinde ve zehirlenmelerin tedavisinde de kullanılır. Pasif bağışıklamadan elde edilen bağışıklık birkaç hafta ila üç ila dört ay sürer. Özellikle insan kaynaklı olmayan gama globülinden kaynaklanan aşırı duyarlılık reaksiyonları ve serum hastalığı için potansiyel bir risk de vardır. Pasif bağışıklık anında koruma sağlar, ancak vücut hafıza geliştirmez; bu nedenle, hasta aktif bağışıklık kazanmadığı veya aşılanmadığı sürece daha sonra aynı patojen tarafından enfekte olma riski altındadır.

### Yapay pasif bağışıklığın tarihçesi ve uygulamaları

1888 yılında Emile Roux ve Alexandre Yersin difterinin klinik etkilerinin difteri toksininden kaynaklandığını göstermiş ve 1890 yılında Emil Adolf von Behring ve Kitasato Shibasaburō tarafından difteri ve tetanosa karşı antitoksin temelli bağışıklığın keşfedilmesinin ardından antitoksin modern terapötik immünolojinin ilk büyük başarısı haline gelmiştir. Shibasaburo ve von Behring, difteriden kurtulmuş hayvanların kan ürünleriyle kobayları aşılamış ve diğer hayvanların kan ürünlerini ısıl işleme tabi tutarak aynı işlemin difteri hastası insanları da tedavi edebileceğini fark etmiştir. 1896 yılına gelindiğinde, difteri antitoksininin piyasaya sürülmesi "akut enfektif hastalığın tıbbi tedavisinde 19. yüzyılın en önemli ilerlemesi" olarak selamlandı.

Aşıların ve antibiyotiklerin ortaya çıkmasından önce, difteri ve tetanos gibi enfeksiyonlar için spesifik antitoksin genellikle mevcut tek tedaviydi. İmmünoglobulin tedavisi, sülfonamidlerin kullanılmaya başlanmasından sonra bile 1930'lara kadar ciddi solunum yolu hastalıklarının tedavisinde ilk basamak tedavi olmaya devam etmiştir.

1890 yılında tetano tedavisinde antikor tedavisi kullanılmış, tetanoz toksinini nötralize etmek ve hastalığın yayılmasını önlemek amacıyla bağışıklık kazandırılmış atlardan alınan serum şiddetli tetanozu olan hastalara enjekte edilmiştir. 1960'lardan bu yana, insan tetanoz immün globulini (TIG) Amerika Birleşik Devletleri'nde tetanoz gelişimiyle uyumlu yaraları olan bağışıklanmamış, aşısız veya tam olarak bağışıklanmamış hastalarda kullanılmaktadır. At antitoksini uygulaması, botulizm için mevcut tek spesifik farmakolojik tedavi olmaya devam etmektedir. Heterolog hiperimmün serum olarak da bilinen antitoksin genellikle kontamine gıda aldığı bilinen bireylere profilaktik olarak da verilir. IVIG tedavisi, 1970'lerdeki tampon korkusu sırasında toksik şok sendromu olan birkaç hastayı tedavi etmek için de başarıyla kullanılmıştır.

Antikor tedavisi viral enfeksiyonların tedavisinde de kullanılmaktadır. 1945 yılında, yaz kamplarında salgın olan hepatit A enfeksiyonları immünoglobulin tedavisi ile başarılı bir şekilde önlenmiştir. Benzer şekilde, hepatit B immünglobülini (HBIG) hepatit B enfeksiyonunu etkili bir şekilde önlemektedir. Hem hepatit A hem de B için antikor profilaksisi, aşıların kullanılmaya başlanmasıyla büyük ölçüde yerini almıştır; ancak maruziyet sonrasında ve endemik enfeksiyon bölgelerine seyahat öncesinde hala endikedir.

1953 yılında Hindistan'ın Madras kentindeki bir salgın sırasında çiçek hastalığının yayılmasını önlemek için insan vaccinia immünoglobulini (VIG) kullanılmıştır ve çiçek aşısından kaynaklanan komplikasyonları tedavi etmek için kullanılmaya devam etmektedir. Kızamığın önlenmesi tipik olarak aşılama yoluyla sağlansa da, genellikle maruz kalındığında immüno-profilaktik olarak tedavi edilir. Kuduz enfeksiyonunun önlenmesi hala hem aşı hem de immünoglobulin tedavilerinin kullanılmasını gerektirmektedir.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde 1995 yılında yaşanan Ebola virüsü salgını sırasında, iyileşen hastalardan alınan ve anti-Ebola antikorları içeren tam kan, etkili bir önleme yöntemi olmadığı için sekiz hastayı tedavi etmek için kullanıldı, ancak yakın zamanda Afrika'daki 2013 Ebola salgınında bir tedavi keşfedildi. Tipik %80 Ebola ölüm oranına kıyasla enfekte sekiz hastadan sadece biri ölmüş, bu da antikor tedavisinin hayatta kalmaya katkıda bulunabileceğini düşündürmüştür. İmmünglobulin veya immünoglobulin, herpes simpleks virüsü (HSV), varisella zoster virüsü, Epstein-Barr virüsü (EBV) ve sitomegalovirüsün (CMV) yeniden aktivasyonunu hem önlemek hem de tedavi etmek için kullanılmıştır.

### FDA lisanslı immünoglobulinler
Aşağıdaki immünoglobulinler şu anda Amerika Birleşik Devletleri'nde bulaşıcı hastalık profilaksisi ve immünoterapi için kullanımı onaylanmış immünoglobulinlerdir.

## Hücre aracılı bağışıklığın pasif transferi
Pasif humoral bağışıklığın tek istisnası, olgun dolaşımdaki lenfositlerin transferini içeren ve **evlat edinme bağışıklığı** olarak da adlandırılan hücre aracılı bağışıklığın pasif transferidir. İnsanlarda nadiren kullanılır ve genellikle bulunması zor olan doku uyumlu (eşleşmiş) donörler gerektirir ve ciddi graft-versus-host hastalığı riskleri taşır. Bu teknik insanlarda bazı kanser türleri ve immün yetmezlik dahil olmak üzere bazı hastalıkları tedavi etmek için kullanılmıştır. Bununla birlikte, pasif bağışıklığın bu özel şekli çoğunlukla immünoloji alanında laboratuvar ortamında, "konjenik" veya doku uyumlu olan kasıtlı olarak yetiştirilmiş fare türleri arasında bağışıklık aktarmak için kullanılır.

## Avantajlar ve dezavantajlar
Bir bireyin pasif bağışıklık tepkisi "aşıdan daha hızlıdır" ve "bağışıklığa yanıt vermeyen" bir bireye genellikle saatler veya birkaç gün içinde bağışıklık kazandırabilir. Pasif bağışıklık sağlamanın yanı sıra, emzirmenin bebeğin sağlığı üzerinde alerji ve obezite riskinin azalması gibi başka kalıcı yararlı etkileri de vardır.

Pasif bağışıklığın bir dezavantajı, laboratuvarda antikor üretmenin pahalı ve zor olmasıdır. Bulaşıcı hastalıklara karşı antikor üretmek için muhtemelen binlerce insan donörün kan bağışında bulunmasına ihtiyaç vardır veya antikorlar için bağışık hayvanların kanları elde edilecektir. Hayvanlardan elde edilen antikorlarla aşılanan hastalar, bağışıklık kazanmış hayvandan gelen proteinler nedeniyle serum hastalığına yakalanabilir ve ciddi alerjik reaksiyonlar geliştirebilir. Antikor tedavileri zaman alıcı olabilir ve intravenöz enjeksiyon veya IV yoluyla verilirken, aşı iğnesi veya jab daha az zaman alıcıdır ve antikor tedavisine göre daha az komplikasyon riski taşır. Pasif bağışıklık etkilidir, ancak sadece kısa bir süre sürer.

## Ayrıca bakınız
* Aktif bağışıklık
* Bağışıklık
* Antitoksin

## Kaynakça