Anadolu parsı

**Anadolu parsı**, Orta Doğu ve Batı Asya'da yaygın olan İran parsının Anadolu'da yaşayan bir alt türüdür. Uzun süre boyunca ayrı bir pars alt türü olarak kabul edilmiş ve ***Panthera pardus tulliana*** adı verilmiş, ancak modern genetik araştırmaların bu türün diğer batı ve orta Asya pars türlerinden genetik olarak çok az farklılık gösterdiğini kanıtlaması üzerine İran parsı alt türlerine eklenmesi görüşü hâkim olmuştur.

Türkiye'de nesli devam etmektedir. Mayıs 2021 tarihinde yayımlanan araştırma makalesinde Şırnak Cudi dağında kurulan fotokapanlarla 2018 ve 2019 yıllarında çekilmiş, aynı bireye ait olduğu düşünülen 3 farklı fotoğrafı yayımlanmıştır. 2021 Tarihinde çekilen bir Anadolu parsının fotoğrafı, yetkililer tarafından 2022 Mayıs tarihinde yayınlanmıştır. Tarım ve Orman Bakanlığı, tespit edilen Anadolu parslarının koruma amacıyla yerlerinin paylaşılmayacağı açıklanmıştır.

28 Kasım 2023 tarihinde Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından fotokapana yakalanan Anadolu parsı fotoğrafları paylaşıldı.

25 Mayıs 2024 tarihinde Şırnak'ta Cudi Dağı bölgesinde Anadolu parsı ile sırtlanın karşı karşıya geldiği anlar, termal kameraya yansıdı.

2025 Ağustos tarihinde Antalya'nın Kemer ilçesi sınırlarında kayda alınmıştır.

## Özellikleri
Boyu 200–250&nbsp;cm, kütlesi dişilerde 35–50&nbsp;kg, erkeklerde 45–70&nbsp;kg civarındadır. Yaklaşık ömrü 20 yıldır. Çok çevik olan Anadolu parsı, etoburdur ve geyik, yaban keçisi, yaban domuzu, küçük memeliler ve kuşlar gibi hayvanlar av yelpazesini oluştururdu. Anadolu parsı, Doğu Akdeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinde, daha çok ormanlık ve dağlık alanlarda yaşıyor. Doğal yaşam alanları ve av kaynaklarının azalması parsları insanların yaşadığı yerlere yönlendirmiş ve bu da genellikle vurularak ya da zehirlenerek öldürülmelerine yol açmaktadır. Neslinin tükenildiği sanılan bu canlının hala yaşadığı tespit edilmiştir. Bulunan tüm parsların erkek olması ile beraber yakın zamanda dişilerininde bulunması bekleniyor. 

## Anadolu'da varlığı hakkında tartışma
Anadolu Parsı'nın nesli  sanılanın aksine tükenmemiştir. En son 2025 yılında Antalya'da görüntüleri paylaşılmıştır. Öldürülmesinin cezası 45 milyon TL'dir.

### Siirt'te bir parsın vurulması
2010 yılında Siirt'te, Gabar Dağı yakınlarında bir pars vurulmuş ve postu sergilenmiştir. Ayrıca parsın cesedinin fotoğrafla belgelenmesi Türkiye'de hala popülasyonunun devam ettiği yönündeki iddiaları yeniden canlandırmıştır. Öte yandan bazı çevreler ise bu türün Asya kıtasındaki en önemli yaşam alanının İran'ın stepleri olduğunu, parsın kışı geçirmek için Türkiye topraklarına girmiş olabileceğini düşünmektedirler.

### Diyarbakır'da öldürülen leopar
2013 yılının Kasım ayında Diyarbakır'ın Çınar İlçesi'ne bağlı Solmaz köyünde çoban Kasım Kaplan'a saldırdığı iddia edilen parsı kuzeni Mahmut Kaplan tüfekle vurarak öldürmüştür. Öldürülen hayvan araştırılmak üzere Dicle Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi'ne götürülmüştür. Daha sonra yapılan DNA incelemesiyle, vurulan hayvanın İran Parsı olduğu anlaşılmıştır.

### 2013 ve 2015 yılındaki gelişmeler
Haziran 2013'te Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Yaban Hayatı ve Yönetimi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Şağdan Başkaya yaptığı açıklamada, gizemli bir hayvan türü olan Anadolu parsının Türkiye'de birçok yerde yaşamını sürdürdüğüne ilişkin ellerindeki bulguları çok yakında kamuoyu ile paylaşmayı planladıklarını söyledi. Bugüne kadar Doğu Karadeniz, Doğu Anadolu ve Batı Karadeniz'de toplam sekiz ilde varlığını tespit ettikleri Anadolu parsının, Türkiye'nin bu üç bölgesinde en az 20 ilde kuvvetli bir ihtimalle yaşadığını tahmin ettiklerini, türün bu üç bölge dışında da yaşayabilme potansiyeli dikkate alındığında, ülkede en az 30 ilde yaşama ihtimali bulunduğunu belirtti.

Aralık 2013'te dönemin Siirt Valisi Ahmet Aydın, Orman ve Su İşleri Bakanlığı'nın desteğiyle bölgede yürütülen "Güneydoğu Anadolu Leopar Projesi" kapsamında valilikçe avcılar ve muhtarlara yönelik düzenlenen bilgilendirme toplantısında, leoparı canlı yakalayıp uzmanlara teslim edecek kişiye sıfır km otomobil vaadinde bulundu.

Nisan 2015'te Güneydoğu Anadolu Leopar Projesi koordinatörü Batur Avgan, proje kapsamında yapılan çalışmalarda bölgede üreyen bir leopar popülasyonunun varlığına yönelik somut verilere ulaşılamasa da, bölgenin büyük olasılıkla Kuzey Irak'tan gelen leopar bireyleri tarafından kullandığına dair bir kanıya ulaştıklarını belirtti. Batur Avgan leoparların hem Irak'ta, hem de bu bölgede sürekli öldürüldüğünü, bu nedenle de bundan sonraki çalışmaların bu ölümleri durdurmaya yönelik yapılması gerektiğini, bu mesajı yaymak için de sivil toplum kuruluşlarına görev düşeceğini aktardı.

### Tunceli'de bulunan yavru Anadolu parsı ölüsü
18 Temmuz 2015 tarihinde Tunceli'nin Pülümür ilçesine bağlı Boğalı köyü Karagöz Deresi'nde, uzun süre su içerisinde kalmış ölü bir hayvan olduğu ihbarı üzerine Doğa Koruma ve Milli Parklar ekiplerine haber verildi. Olay yerinde yetkililerce yapılan ilk incelemede, baş, tırnak, kuyruk yapısı ve vücut yapısı ile birlikte değerlendirildiğinde söz konusu hayvanın kedigiller familyasından olduğu belirtildi. Civar köylüleri, Anadolu parsının bölgede var olduğunu büyüklerinden duyduklarını dile getirirken, Anadolu parsı olma ihtimali yüksek olan leş, Doğa Koruma ve Milli Parklar Tunceli Şubesi ekipleri tarafından incelenmek üzere bulunduğu alandan alındı.

Hayvanın uzun süre su içerisinde kalması dolayısıyla yeterince tanınmaması nedeniyle gerekli tespitlerin yapılması için doku örnekleri alındığını, gen tespiti ve DNA analizleri için TÜBİTAK Marmara&nbsp;Araştırma&nbsp;Merkezi'ne gönderilmesinin ardından yapılan açıklamada yavru hayvanın Anadolu parsı olduğu ispatlandı.

### Varlığının Kanıtlanması
18 Ocak 2022 tarihinde Tarım ve Hayvancılık Bakanı Vahit Kirişci tarafından X'e atılan bir tweet ile Anadolu Parsı'nın 2 bölgede görüldüğü ifade edildi ve fotoğrafları paylaşıldı. Böylece Anadolu Parsı'nın varlığı resmî olarak kanıtlanmış oldu.
## Dokümanlar ve sınıflandırma

Anadolu parsına ilk bilimsel ismi olan *Fellis tuliana*yı Fransız Zoolog M.A. Valenciennes 1856 yılında vermiştir. Valenciennes'e bu ismi panter ile ilgili ilk tarihi kayıtları bir araya getiren Romalı Marcus Tullius Cicero'ya atıfla vermiştir.

Daha sonraları yapılan sınıflandırmada, parsın 27 adet alt türünden birisi olduğu kabul edilmiş ve adı *Panthera pardus tulliana* olarak değiştirilmiştir. Ancak 1996 yılında Steve O'Brien'ın kurduğu bir tim tarafından yapılan genetik araştırmalar sonucu parsın 27 değil sadece 8 alt türü var olduğu ve Anadolu parsının da İran parsı ile arasında hiçbir genetik farkı olmadığı tespit edilmiştir. Böylece Anadolu parsı, Orta Doğu'da yaşayan ve ayrı alt türlere mensup oldukları sanılan parslar ile birlikte İran parsı alt türüne eklenmiştir. Bundan dolayı Anadolu parsı artık İran parsının bir ırkı olarak görülür.

Anadolu Parsı 2013 yılında Türkiye'de iki kere görülmüştür. İlkinde Kaçkar Dağları'nda fotokapanlara yakalanan görüntüsüdür. İkincisi ise Diyarbakır'ın Çınarlı ilçesine bağlı Solmaz köyünde öldürüldü. Ancak, Diyarbakır'da görülen hayvanın İran parsı (***Panthera pardus saxicolor)*** olduğu anlaşılmıştır.

## Ayrıca bakınız
* Hazar kaplanı
* Nesli tükenen türler

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Last Anatolian Panther 
* Haber7 05.11.2013