Talikota Muharebesi

**Talikota Muharebesi** (23 Ocak 1565), Vijayanagar İmparatorluğu ile Dekkan sultanlıkları ittifakı arasında yapılan bir dönüm noktası muharebedir. Savaş, Aliya Rama Raya'nın yenilgisiyle sonuçlandı ve bu, yönetimin nihai olarak çökmesine ve Deccan siyasetinin yeniden yapılandırılmasına yol açtı.

Birincil kaynaklarda mevcut olan belirgin bir şekilde karşıt anlatılar ışığında, savaşın ve hemen sonrasının belirli ayrıntılarını yeniden oluşturmak oldukça zordur. Yenilgiden genellikle göreceli askeri hünerdeki boşluklar sorumlu tutulur. Oryantalist ve milliyetçi tarihçiler, savaşın Hindular ve Müslümanlar arasında bir medeniyetler çatışması olduğunu iddia ettiler; Çağdaş akademisyenler ise bu tür tanımlamaların kusurlu olması nedeniyle reddederler.

## Arka planı
Ataya dayalı bir devlet kurduktan ve hükümdar olarak ortaya çıktıktan sonra Rama Raya, Behmeni Sultanlığı'nın birden çok halefi arasındaki iç savaştan yararlanmaya yönelik siyasi bir strateji benimsedi ve bu, hükümdarlığının yaklaşık yirmi yılı boyunca iyi çalıştı.

Bununla birlikte, Kalyan üzerindeki hakimiyeti sürdürmek için bir dizi saldırgan çaba ve saltanatlarla aşağılayıcı jestlerle yüklü diplomatik anlaşmalardan sonra, dört Müslüman Sultanlık - I. Hüseyin Nizam Şah ve Ahmednagarlı I. Ali Adil Şah ve Batıda Bijapur, merkezde Bidar'lı Ali Barid Shah I ve doğuda Golkonda'dan İbrahim Quli Qutb Shah Wali - kurnaz evlilik diplomasisinin ardından birleştiler ve 1565 Ocak ayının sonlarında Aliya Rama saldırmak için toplandılar.

## Muharebe

### Muharebeyi belgeleyen kaynaklar
Muharebeyi belgeleyen çok sayıda dönemin vakayinamesi (edebi ve tarihi) vardır:

* Ahmednagar Sultanlığı'nın saray tarihçisi Seyyid Ali Bin Abdullah Tabataba tarafından *Burhan-ı Maasir*.
* *Gulshan-i Ibrahimi*, Bijapur Sultanlığı saray tarihçisi Ferishta tarafından.
* Bijapur Sultanlığı'nın başka bir saray tarihçisi olan Rafi-ud-Din Shirazi tarafından *Taḏkerat al-molūk*.
* *Décadas da Ásia*, Portekizli resmi kayıt tutucu Diogo do Couto tarafından.
* Goa valisi Dom Antão de Noronha'nın mektupları.
* *Fath-Nama-i Nizam Shah*, bir Dakhni şairi olan Hasan Shauqi tarafından.
* Ahmadnagar sarayında bir şair olan Aftabi tarafından *Tarif-i Hüseyin Şah*.

Muharebenin ve hemen sonrasının ayrıntıları genellikle açıkça ihtilaflıdır ve hatta önyargıları hesaba katar, yeniden inşa etmek imkansız değilse de zordur.

### Tanımı
Kesin çatışma yeri, hepsi Krishna nehrinin kıyısında bulunan Talikota, Rakkasagi-Tangadigi ve Bannihatti olarak çeşitli şekillerde belirtilmiştir. Kesin tarihler konusunda tartışmalar vardır. Yayılma uzunlukları saatlerden günlere değişir; muharebe oluşumlarının ve manevralarının açıklamaları da değişir.

### Sonucu
Rama Raya, Raya ile dostane ilişkileri olan Adil Şah'a karşı niyet göstermesine rağmen sonunda ya Sultan Nizam Hüseyin tarafından ya da onun emriyle hareket eden başka biri tarafından başı kesildi. Ortaya çıkan kafa karışıklığı ve kargaşada, Raya'nın kardeşi Tirumala tüm orduyla birlikte firar etti; Vijaynagara'da yeniden toplanmaya çalıştı ama başarısız oldu ve varoşlara taşındı. Diğer kardeşi Venkatadri kördü ve muhtemelen operasyon sırasında öldürüldü.

## Neticesi

Saltanatların orduları, bir direnç görmeden Vijayanagar'yı yağmalamaya devam etti. Halk hikâyeleri ve daha eski araştırmalar, kutsal topoğrafyaya yapılan yaygın saygısızlık ışığında Vijayanagar'nın harabeye döndüğünü anlatıyor; ancak bu görüşe itiraz edildi. Çağdaş tarihçiler ve arkeologlar, Kraliyet Merkezi'nin ötesinde meydana gelen herhangi bir hasara dair çok az kanıt bulunduğundan, eyalet ile kasabayı bir tutmaya karşı uyarıyorlar; egemenlik, kraliyet gücü ve otorite ile ilişkili siteler daha ahlaksız araçlara tabi olduğundan, yıkım ve kundaklamanın politik olarak stratejik doğası hakkında daha fazla vurgu yapıyorlar.

Yine de muharebe, Vijayanagar eyaleti için siyasi bir kırılmaya neden oldu ve Dekkan siyasetini kalıcı olarak yeniden şekillendirdi. Anıtların ve tapınakların himayesi sona erdi, Vaishnava kültü yok oldu ve Kraliyet Merkezi asla yeniden inşa edilmedi. Bijapur Sultanlığı maksimum kazanç elde etti ancak ittifakları uzun sürmedi. Tirumala, Pengonda'ya geçmeden önce eski imparatorluğun parçaları üzerinde hakimiyet kuran ve hatta iki yıl boyunca Vijayanagar dışında faaliyet gösteren Aravidu hanedanını kurmaya devam etti. Ancak art arda gelen anlaşmazlıklar, herhangi bir merkezi otoritenin yeniden ortaya çıkmasını istemeyen çok sayıda yerel isyanları - özellikle Telugu Nayak hanedanları ve Rama Raya'nın oğlu tarafından davet edilmiş olabilecek Bijapur Sultanlığı ile sürekli çatışmalar ile karşı karşıya kaldı-. 1640'ların sonlarında dağılmadan önce güneye doğru hareket etti.

## Mirası

### Yenilginin analizi
Vijayanagar tarafı, Vijayanagar ordusunun iki Müslüman generali taraf değiştirene kadar, Hermann Kulke ve Dietmar Rothermund'un Hindistan tarihi üzerine yapıltıkları bir çalışmada muharebeyi kazandığını belirtir. Bununla birlikte, birçok akademisyen, milliyetçi tarihçilerin bir bölümü tarafından herhangi bir Hindu yenilgisinin sorumluluğunun emanet edilebileceği hainleri tespit etme arayışlarında ele alınacak olan Venedikli tüccar Cesare de Federici'nin Viaggi'deki savaş sonrası bir spekülasyonu olarak bu ihanet açıklamasını reddediyor; bunun yerine, birincil faktör olarak barut teknolojisini dahil etmedeki başarısızlıktan kaynaklanan askeri hünerdeki bir fark uçurumu belirtilmektedir. Öte yandan, Dekkan sultanlıkları tarihçileri tipik olarak Hindu karşıtı bir dil kullanırlar; burada Sultanlar tarafından askere alınan Müslümanlar neredeyse kafirlere karşı duruşlarıyla tanımlanır. S. B. Kodad gibi bazı akademisyenler, Vijayanagar-Dekkan savaşlarının vakanüvislerin diline dayanan dini bir çatışma olduğunu öne sürerken, Fischel gibi bilim adamları ise, saltanat vakanüvislerinin kendi izleyicilerinde yankı bulduğu için savaşlar için dini kaynaklı bir dil kullanmayı seçtiklerini söyler.

### Medeniyetler çatışması
Sömürge dönemi tarihçileri (Robert Sewell, Jonathan Scott ve diğerleri) Firishta'nın anlatılarından ve daha sonra milliyetçi tarihçiler (Aluru Venkata Rao, B. A. Saletore, S. Krishnaswami Aiyangar, K. A. Nilakanta Sastri ve diğerleri) savaşı bir Medeniyetler Çatışması olarak mercek altına aldılar burada bir "Hindu siperi" devleti olan Vijayanagar'nın "Ramrajya"sı, dini bağnazlığın yönlendirdiği "Muhammedî" fetihlerine düştü.

Richard M. Eaton, savaşın arkasında herhangi bir dini saik olduğunu reddediyor ve medeniyet hipotezini, Rama Raya'nın farklı zaman dilimlerinde farklı Müslüman yöneticilerle çoklu ittifaklarını görmezden gelen (siyasi stratejisine uygun olarak) oryantalist bilim olarak tanımlıyor. Saray onaylı sanat, mimari ve kültürden ve Rama Raya'nın varislerinin (Aravidus) Dekkan Sultanlarının varisleriyle stratejik ittifaklarından da anlaşılacağı üzere, Pers İslam kültürünün Vijaynagara Krallığı ile kapsamlı bir şekilde kaynaşmıştır. Romila Thapar, Burton Stein, Sanjay Subrahmanyam, Muzaffar Alam, Stewart N. Gordon ve diğer akademisyenler benzer analizlere dayanarak hemfikir; ek argümanlar arasında Berar Sultanlığının savaşa katılmadığı ve Saltanat ittifakının çok geçmeden dağıldığı yer alıyor. İmparatorluktaki uyumlu Hindu-Müslüman ilişkileri belgelendi ve Vijaynagara sarayında yüksek mevkilerde Müslümanlar vardı. Harmonious Hindu-Muslim relations in the empire has been documented and there were high placed Muslims in Vijaynagara Court. Pletcher'a göre, Müslüman bir tarihçinin ittifakın Rama yüzünden kurulduğu iddiasına rağmen, Dekkan Sultanlıklarının savaşın başarısından sonra bölünmeye devam etmesine dayanarak, savaşın nedenleri dini olmaktan çok siyasiydi ve Raya'nın Müslümanlara kötü muamelesiydi.

### Popüler kültür
Muharebe, Eaton'ın analizine dayanan Girish Karnad tarafından bir oyuna uyarlandı.

## Notlar

## Kaynakça