Fiilimsi

**Fiilimsi** ya da **eylemsi**, fiillerden türemelerine karşın fiilin bütün özelliklerini göstermeyen; cümle içerisinde isim soylu sözcükler gibi kullanılan fiil soylu kelimelerdir. Türkçede fiilimsiler, fiillere yapım ekleri ekleyerek oluşturulur. Fiilimsi aldığı yapım ekine göre cümlede isim, sıfat ya da zarf olarak kullanılabilir.

## Özellikleri

Türkçede isim-fiil (mastar), sıfat-fiil (ortaç) ve zarf-fiil (ulaç) olmak üzere üç fiilimsi türü vardır. Bunların ortak özellikleri şöyle sıralanabilir:

*  Fiil, anlamını tamamıyla yitirmez.
*  Fiile gelen, olumsuzluk eki hariç, zaman ve şahıs ekleri gibi fiile özel ekleri almaz, yani fiil çekimine girmezler.
*  Fiil cümlelerinde yüklem olamazlar. Ancak isim cümlelerinde ek-fiil eki alarak yüklem olabilirler.
*  Fiilimsi olan kelimeler veya fiilimsi ile oluşan kelime grupları cümlede yan cümlecik oluşturabilirler.
*  Fiilimsiler bulundukları cümleyi birleşik yapılı hâle getirebilirler.
*  Fiilimsi ekleri yapım eki olarak da tanımlanabilir.
*  Fiilimsileri niteleyen kelimeler zarf görevinde olurlar.

## Fiilimsi çeşitleri

### İsim-Fiil

:*[[Ek-fiil]]lerle karıştırılmamalıdır.*
Fiillerin kök veya gövdelerine **-ma**, **-ış** ve **-mak** eklerinin (veya ses uyumlarına göre düzenlenmiş hallerinin) getirilmesiyle yapılan ve cümlede isim görevinde kullanılan sözcüklerdir:

* Kardeşim **okumayı** öğrendi. 
* Bu **bakışından** hoşlanmadım. 
* Ülküm: Yüksel**mek**, ileri git**mek**tir. - Andımız

İsim-fiil eki -iş ile işteşlik eki -iş karıştırılmamalıdır. İsim-fiiller isim görevinde kullanılırken işteşlik eki fiilden fiil üretir:
* Ayrılmadan önceki son **bakışı** hepimizi derinden etkiledi. (isim-fiil, isim görevinde)
* Işıklı bir ağaç gibi **bakışıyor** gözlerin. - İlhan İrem, *[[Sevecen (şiir)|Sevecen]]* (bakmak fiilinden türetilmiş fiil)

İsim-fiil eki olan -me ile olumsuzluk eki olan -me birbirine karıştırılmamalıdır:

* Sevgi sabahları **koşmayı** sever. (isim-fiil) 
* Koridorlarda **koşmayın**! (-ma olumsuzluk ekidir. Sözcük fiil hâlindedir.)

Ancak olumsuzluk ekinin ardından isim-fiil eki gelebilir:

* Yarın sizinle **gelmemeyi** tercih ederim. (ilk -me olumsuzluk eki, ikincisi isim-fiil eki)
İsim-fiiller fiilimsi olmaktan çıkıp kalıcı birer isim halini alabilir:
*Ocağın yanındaki **çakmağı** kullanabilirsin. (İsim olmuştur. Fiilimsi sayılmaz.)
*Yazları her akşam **dondurma** yeriz. (İsim olmuştur. Fiilimsi sayılmaz.)

### Sıfat-fiil

Fiillerin cümlede sıfat görevinde kullanılan hâlleridir. Fiillerin sonuna sıfat-fiil ekleri getirilerek oluşturulurlar. Fiillere **-an**, **-ası**, **-mez**, **-ar**, **-di(k)**, **-ecek**, **-miş** ve **-di(ği)** eklerinin getirilmesiyle türemişlerdir.

* Ne mutlu Türk'üm diy**en**e! - Mustafa Kemal Atatürk
* Gel**ecek** yıl işe başlayacak.
* Polisler ol**ası** kazaları önlemek için kar zinciri kontrolü yapıyorlardı.
* Dönül**mez** yollara girdik.
* Salonda hep tanı**dık** yüzler vardı.
* Bas**tığı**n yerleri "toprak" diyerek geçme, tanı! - Mehmet Akif Ersoy
* Haşladıktan sonra, suyu iyice süzül**müş** sebzeleri kâseye boşaltıyoruz.
* Okuldan sonra koş**ar** adım yanıma geldi.

Sıfat-fiiller, ardından bir isim gelmiyorsa adlaşır:

* Sinirli **olduğu** her halinden anlaşılıyor.
* Toplantıya **gelmeyeceğini** biliyordum.
* Yoldan **geçenleri** gözlüyordu.
* Eve gelirken bir **tanıdığa** rastladım.

### Zarf-fiil

Fiil kök ve gövdelerine getirilen eklerle geçici zarf oluşturan yapılara zarf fiil denir. Çekim eki almazlar. Fiillere **-esiye**, **-ip**, **-meden**, **-ince**, **-ken**, **-eli**, **-dikçe**, **-erek**, **-r ... -mez**, **-diğinde**, **-e ... -e**, **-meksizin**, **-cesine** eklerinin getirilmesiyle türemişlerdir.
* Önce eve uğray**ıp**, daha sonra bize gelecekmiş.
* Ancak çok çalış**arak** başarılı olabilirsin.
* Yemeğimi bitir**ir** bitir**mez** gelirim.
**Gidiyordum, gurbeti gönlümde duy*'a** duy**a**'
:*Ulukışla yolundan Orta Anadolu'ya* - Faruk Nafiz Çamlıbel

## Kaynakça