1510 grip salgını

**1510 influenza pandemisi**, tıp tarihçileri ve epidemiyologlar genel olarak kabul edildiği şekliyle ilk bölgeler arası ve kronik influenza pandemisidir. Kuzey Afrika ve Avrupa'ya yayılmadan önce Asya'da ortaya çıkmıştır. Grip benzeri hastalıklar Avrupa'da en azından Charlemagne'den beri belgelenmiştir, 1357'de ilk defa *influenza* olarak adlandırılmıştır, ancak 1510'daki grip salgını, matbaanın neden olduğu iletişimdeki ilerlemelerden sonra patolojik olarak tanımlanan ilk salgındır. Grip, bu pandemi sırasında Fransa ve Sicilya'da daha yaygın olarak "coqueluche" ve "coccolucio" olarak bilinir hale geldi ve bu çeşidi erken modern Avrupa'da grip için en popüler isimler haline geldi. Pandemi hükûmet, kilise ve toplumda önemli bir aksamaya neden oldu; neredeyse evrensel enfeksiyon haline geldi ve yaklaşık %1 ölüm oranına ulaştı.

## Asya
1510 gribinin Doğu Asya'dan, muhtemelen Çin'den kaynaklandığından şüphelenilir. Gregor Horst, *Operum medicorum tombus primus'ta* (1661) hastalığın Asya'dan geldiğini ve Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da etkili olmadan önce Alman tıp yazarı Justus Hecker, 1510 gribinin büyük olasılıkla Asya'dan geldiğini, çünkü diğer griplerin tarihsel doğasından dolayı daha yakın tarihli pandemilerden kaynaklandığını öne sürdü.

### Orta Doğu
Grip ticaret yolları boyunca Kuzey Afrika'ya doğru yayıldı, Orta Doğu üzerinden güneybatıya doğru ilerledi. Kudüs ve Mekke gibi sık ziyaret edilen şehirlerde grip yayıldı ve bu dönemde çok sayıda insan Mısır, Kuzey Afrika ve Osmanlı İmparatorluğu'na seyahat ediyordu.

## Afrika
1510 gribinin Avrupa'dan önce Afrika'da yayıldığı genel olarak anlaşılmaktadır. Grip muhtemelen Kuzey Afrika'da Akdeniz üzerinden kıtaları geçerek Malta'ya gelmeden önce yaygındı ve burada İngiliz tıp tarihçisi Thomas Short *"Afrika'daki* *Melite* adasının" 1510 gribinin Avrupa'ya sıçrama tahtası olduğuna inanıyordu.

## Avrupa
Avrupa'nın uluslararası seyahat edilen şehirleri ve gribin son derece bulaşıcı doğası, Avrupa popülasyonları arasında yayılmasını sağladı. 1510 gribi, Avrupa'daki kraliyet mahkemelerini, kilise hizmetlerini ve sosyal yaşamı kesintiye uğrattı. Çağdaş tarihçiler ve onların belgelerini okuyanlar, tüm popülasyonların bir kerede nasıl hastalığa maruz kaldığını gözlemlediler. Hastalık; bu tür salgınların yıldızlar veya soğuk algınlığı gibi etkilerden kaynaklandığı inancından dolayı ilk olarak *influenza* (etki) adını aldı. Torino profesörü Francisco Vallerioli (diğer adıyla Valleriola), 1510 gribinin "Nefes darlığı ve ses kısıklığı ve... titreme başlangıcı" şeklinde belirtileri olduğunu yazar. Valleriola gibi doktorlar, 1510 gribini çocuklar ve kanaması olanlar için daha ölümcül olarak tanımladılar. Avukat Francesco Muralto, "hastalığın bir günde bin kişiden 10'unu öldürdüğünü" ve yaklaşık %1'lik bir ölüm oranına ulaştığını belirtti.

### Sicilya ve İtalyan Krallıkları

İlk grip vakaları, Malta'dan enfekte ticaret gemilerinin gelmesinden sonra Temmuz civarında Sicilya'da görülmeye başladı. Sicilya'da genellikle hastaların giydiği başlık anlamında coccolucio (kukuleta) olarak adlandırıldı. Grip, Kutsal Roma İmparatorluğu'ndan Kuzey Avrupa'ya, Baltık devletlerine, batıya Fransa ve İngiltere'ye doğru yayıldı.

Emilia-Romagna'da Tommasino de' Bianchi, Modena'nın ilk vakalarının 13 Temmuz 1510'da düzeldiğini kaydederek, hastalığı "üç gün süren, büyük bir ateş ve baş ağrısıyla birlikte bir hastalık ortaya çıkar, sekiz gün süren korkunç bir öksürük kalır ve sonra hastalar iyileşir" şeklinde tarif eder. Bu veriler, bir ila dört günlük kuluçka süresi olan ilk grip vakalarının, Haziran ayı sonlarında veya Temmuz ayı başlarında Emilia-Romagna bölgesinde belirti gösterdiğini bildirmektedir. Papa II. Julius, Roma ve Vatikan'daki salgınları Tanrı'nın gazabına bağladı.

### Orta Avrupa

Grip, Alpler'den İsviçre'ye ve Kutsal Roma İmparatorluğu'na yayıldı. İsviçre'de, Mellingen tarihçisi Anton Tegenfeld *tarafından das Gruppie* olarak adlandırıldığı belgelenmiştir, o zamanlar Almanca konuşan Avrupalılar tarafından grip takma adı tercih ediliyordu. Bir solunum yolu hastalığı, Haziran ayında Aargua Kantonu'nu tehdit etmiş gibi görünüyordu, nüfus burun çekme, öksürme ve yorgunluk belirtileri gösteriyordu. Alman doktor Aşil Gasser, Kutsal Roma İmparatorluğu'nun üst krallıklarına yayılan, şehirlere ve "tüm insanlığa" yayılan ölümcül bir salgından bahsetmiştir

André de Burgo'nun 24 Ağustos 1510 tarihli mektupları, Avusturyalı Margaret'in babası Kutsal Roma İmparatoru I. Maximilian ile Fransa'nın Louis XII'Sİ arasındaki bir kraliyet Meclisine müdahale etmek zorunda kaldığını gösteriyor; çünkü Fransa Kralı konuşulmayacak kadar "coqueluche" hastasıydı. Grip, Kutsal Roma İmparatorluğu'ndan Kuzey Avrupa'ya, Baltık devletlerine ve batıya Fransa ve İngiltere'ye doğru yayıldı.

### Fransa

Sicilya'dan hastalıkla enfekte olan denizcilerle gelen grip , Fransa Krallığı'nı Marsilya ve Nice limanları yoluyla tersanelerdeki çok uluslu kalabalığa yayıldı. Güney ve doğudan tüccarlar, hacılar ve diğer gezginler virüsü Temmuz ayında Batı Akdeniz'e yaydı. Fransız hekimler arasında "cephalie catarrhal" olarak adlandırıldı, ancak daha yaygın olarak sadece coqueluche olarak adlandırıldı Tarihçi François Eudes de Mézeray, "coqueluche" kelimesinin etimolojisinin izini, 1410'larda, hastaların bir tür keşiş cüppesi olan coqueluchons'a benzeyen başlıklar giydiği bir salgına kadar takip etti. Fransız cerrah Ambroise Paré, salgını "kalbin ve akciğerlerin daralmasıyla birlikte başın romatizmal bir rahatsızlığı" olarak tanımladı. Ağustos ayına kadar Tours'da ortaya çıktı ve yaz boyunca Fransa'da yayıldıktan sonra Eylül ayına kadar tüm ülkeyi hasta etti. Kral Louis XII'nin Kraliyet Mahkemesi tarafından istihdam edilen Fransız şair ve tarihçi Jean Bouchet, salgının "Fransa Krallığı'nın tamamında, kasabalarda olduğu kadar kırsal alanlarda da ortaya çıktığını" yazdı.

Coqueluche Fransa'daki hastaneleri doldurdu. Kral Louis XII'NİN Eylül 1510 için planlanan piskoposlar, Vaizler ve üniversite profesörleri Ulusal Meclisi, Paris'teki gribin yoğunluğu nedeniyle ertelendi. Fransa Kralı III. Henry'nin doktoru Jean Fernel (diğer adıyla Fernelius), 1557 gribini, ateş, kafada bir ağırlık ve derin öksürük belirtileri ile ortaya çıkan 1510 salgınıyla karşılaştırır. Mézeray, bunun adli işlemleri ve okulları aksattığını bildirdi. 1510 gribinin Fransa'da diğer ülkelere göre daha yaygın ve ölümcül olduğundan bahseder.

Fransa Kralı'nın yakın arkadaşı ve Danışmanı kardinal Georges D'amboise'nin, Mayıs 1510'da Lyons'a geldikten sonra sağlığının ani bir şekilde bozulmasından sonra gripten öldüğüne inanılır. Monseigneur le Ledat olarak da bilinen kardinal, 25 Mayıs'ta ölmeden önce 22 Mayıs'ta son ayinlerini yaptı. Sağlığındaki ani düşüş ve yaz başında gribin Avrupa'ya gelişi, guttan mı yoksa gripten mi öldüğü konusunda belirsizlik yarattı, ancak o yıl Ağustos ayına kadar Fransız kraliyet yazışmalarında "coqueluche" dan bahsedilmez.

### İngiltere ve İrlanda
İngiliz tıp tarihçisi Charles Creighton İngiltere'de 1510 gribinin yalnızca bir yabancı kaydı olduğunu iddia etti ancak ayrıntı vermedi. Fernel ve Paré, 1510 gribinin "dünyanın hemen hemen tüm ülkelerine yayıldığını" (İspanya'nın Yeni Dünya'daki topraklarıyla ilgili olmadığını) öne sürdüler. Önceki tıp tarihçilerinin verilerini gözden geçiren geçmiş influenza pandemilerinin epidemiyolojik bir araştırması, İngiltere'nin 1510'da etkilendiğini bulmuştur ve sığırlarda bazı semptomlar rapor edilmiştir. 1510 gribinin de İrlanda'ya ulaştığı kaydedildi.

### İspanya ve Portekiz

İnfluenza, İspanya, Portekiz ve İtalyan krallıkları arasındaki ticaret ve hac yollarının bağlantıları nedeniyle İtalya'dan sonra İber Yarımadası'na ulaştı. Hastalığın Kutsal Roma İmparatorluğu'na girmesiyle aynı zamanlarda Portekiz'de vakalar ortaya çıkmaya başladı. İspanyol şehirlerinin 1510 gribi tarafından "nüfustan arındırıldığı" bildirildi.

## Amerika

İspanya Atlantik'in ötesine gemi filoları gönderiyor olsa da, 1510'da Yeni Dünya'yı etkileyen hiçbir grip kaydı yoktur Yeni Dünya'da kaydedilen ilk grip salgını, 1493'te Santo Domingo Adası'nı (şimdi Haiti ve Dominik Cumhuriyeti) etkilemişti. Bununla birlikte, bu 1490'larda ve 1500'lerin başlarında, İspanyolların ithal ettiği hastalıklar nedeniyle Kızılderili popülasyonlarında keskin düşüş, özellikle de çiçek hastalığı nedeniyle belgelenmiştir.

## İlaç ve Tedavi
Başın ve omuzların arkasında kesik oluşturma, Avrupa'da grip için reçete edilen tedavi biçimlerinden biriydi. Paré, kan alma ve müshil gibi yaygın tedavilerin özellikle 1510'ların grip hastaları için tehlikeli olduğunu düşünüyordu. Supraorbital ağrı ve görme sorunları kokeluche'nin semptomlarıydı, bu nedenle hastalar ışığa duyarlılık nedeniyle başlık takmayı cezbedici bulmuş olabilir. Short, "Bole Armoniak, yağlı lintus, pektoral troches ve ilaçlı sular" dahil olmak üzere 1510 gribi için bazı tıbbi tedavi tarifleri verir.

## 1510 Gribinin Kökeni
Justus Hecker ve John Parkin, 1510 gribinin, diğer influenza pandemilerinin tarihsel doğası nedeniyle Doğu Asya'dan geldiğini varsaydılar, 1661'de Gregor Horst, 1510 gribinin Avrupa'ya ulaşmadan önce Doğu Asya'dan Afrika'ya ticaret yolları boyunca yayıldığını yazdı. İnfluenza virüsleri bazen, türler arası enfeksiyonların antijenik değişimi tetiklediği ve insanların çok az bağışıklığa sahip olduğu yeni grip türleri oluşturan insanlar ve evcil hayvanlar için su kaynaklarının yakınında büyük göçler toplandıktan sonra Asya'nın göçmen su kuşlarından sıçrar. Avrupalı tarihçiler, 1510 gribinin Avrupa'dan önce Kuzey Afrika'da ortaya çıktığını fark ettiler, bu da bazı tıp tarihçilerinin virüsün orada geliştiğini öne sürmesine yol açtı. Kuzey Afrika'nın bazı bölgeleri göçmen kuş yolları boyunca, özellikle Doğu Afrika-Batı Asya ve Karadeniz-Akdeniz yolları boyunca uzanır ve bu da onu pandemik grip virüslerinin kendiliğinden yeniden yayılmasına karşı savunmasız hale getirir. 1510 gribinin Avrupa'ya ulaşmadan önce Afrika'da yayılmak yerine, oradan kaynaklandığını gösteren hiçbir kronik veya biyolojik kanıt bulunmamaktadır.

## Kaynakça