Alfa işlemcisi

**Alfa işlemcisi**, 64 bitlik RISC tasarım mimarisi kullanan mikroişlemciler grubundandır. **[[DEC Alfa]]** veya **[[Alfa AXP]]** olarak da bilinir. **Digital Equipment Corporation** tarafından üretilmiştir. İşlemcilerindeki "**DEC**" kısaltması da şirketin baş harflerinden gelmektedir."**AXP"nin ise nereden geldiği bilinmemekle beraber, sadece şirket yöneticileri tarafından bulunduğu düşünülmektedir. Bilgisayar sektöründe ise bu kısaltma şakayla karışık "Almost Exactly PRISM" (Neredeyse tamamen PRISM) olarak yer almaktadır.<br />
DEC firmasının diğer bir işlemcisi olan 32 bitlik [[VAX]] işlemcilerinin yerine tasarlanmıştır. İlk olarak DEC iş istasyonlarında ve sunucularda kullanılmıştır. Daha sonra anakartlara ve masaüstü bilgisayarlara uyarlı hale getirilmiştir. Alfa işlemcileri [[UNIX]] ve [[Linux]] işletim sistemlerini desteklemekle birlikte [[Microsoft]]'un [[Windows NT]] ve [[Windows NT 4.0]] da Alfa işlemcileri ile kullanılabilmektedir. Windows'un daha sonra çıkan işletim sistemleri Alfa tarafından desteklenmemektedir.<br />
Alfa işlemcileri 1998 yılında [[Compaq]]'a satılmıştır. Daha sonra da [[Compaq]]'ın [[Intel]] tarafından satın alınması ile Alfa işlemcileri geri plana atılarak yavaş yavaş ortadan kalkmıştır. [[Intel]] firması Alfa işlemcilerini satın almasıyla Alfa işlemcilerinde bulunan iyi özellikleri o tarihlerde üretmiş olduğu [[IA-64]] [[Itanium]] mimarisine katmıştır. Aynı dönemde [[Hewlett-Packard]]'ın [[Compaq]]'ı satın alarak, Alfa'nın var olan ürünlerini 2004 yılına kadar geliştirmiştir. [[Hewlett-Packard]] Ekim 2006 ya kadar Alfa tabanlı sistemleri satmaya devam etmek için bir anlaşma imzalamıştır. Kasım 2006'da ise bu anlaşmayı uzatarak 27 Nisan 2007 ye kadar ürünleri satacağını duyurmuştur.
__TOC__

== Tarihçe ==
DEC firmasının üretmiş olduğu Alfa işlemcileri [[RISC]] mimarisinden önce yaratılmıştır. O zamanki ilk ismi de [[PRISM]] olarak belirlenmiştir. Firmanın o zamanki üretmiş olduğu DEC istasyonları [[MIPS]] mimarisi kullanmaktaydı. Bu sebeple yeni olan **PRISM** projesinde de [[MIPS]] mimarisi ile aynı özellikleri paylaşmaktadır. Ancak **PRISM**'in **MIPS** ile aynı özelliklerini paylaşmasının yanı sıra birçok farklı özellikleri de bulunmaktaydı. Bu özelliklerden bir tanesi mikro kod olarak bilinen [[epicode]]'un **PRISM**'de kullanılmış olmasıydı. Proje çalışmaları sürerken DEC yönetimi ani bir kararla 1988 yılında **PRISM** projesini sona erdirmiştir. Bu kararı mevcut olan [[VAX]] ve DEC istasyon mimarilerinin gelecekte yeni bir mimari ile yer değiştireceğini öngördükleri için verdiklerini açıklamışlardır.<br />
Projenin iptal edilmesinden sonra geliştirilen ikinci nesil [[RISC]] mimarisi kullanan yongalar([[SPARC]]) [[VAX]]' a göre daha iyi bir fiyat performans oranı sağlamıştır. Daha sonra üçüncü nesil **RISC** mimarisi ile tasarlanan yongalar tamamı ile VAX'dan daha iyi bir performansa sahip olacağına kesin gözü ile bakılmaktaydı. Ancak fiyat performans oranının çok fazla yükselmesinden dolayı bu proje tamamlanmamıştır. Eğer proje tamamlanabilseydi, [[VMS]] işletim sistemini destekleyebilecekti. Daha sonra VMS ve VMS programlarının çalıştırılabilmesi için [[PRISM]] kavramına uygun yeni tasarımlar denenmiş olsa da girişimler başarısızlıkla sonuçlandı. Bu başarısızlıktan sonra 32 bitlik olan PRISM projesi **64** bitlik olarak yeniden tasarlanmaya karar verilmiştir. Bu değişim [[RISC]] sağlayıcıları tarafından da desteklemiştir. Ve bu dönüşüm sonucunda Alfa işlemcisi meydana gelmiştir.<br />
Alfa komutlarının mimarisi [[Dick Sites]] ve [[Rich Witek]] tarafından geliştirilmiştir. Bu tasarımda **PRISM**'de yer alan [[epicode]] ları Alfa'nın [[PALcode]] ları ile yeniden geliştirmişlerdir. Bu durum işlemciye yeni birçok özellik kazanmıştır. Alfa işlemcilerinin işlemci sanayisine ana katkısı kullanıcılar mükemmel bir performansa sunmasıdır. Ancak bunun nedeni mimarisinden değil, mükemmel bir uyarlamanın(implementation) sonucunda yaratılmış oluşudur.

== Alfa İşlemcileri ==

Alfa işlemcilerinin serileri **DECchip 21x64** olarak isimlendirilmiştir. Serilerde "**21**" 21.yüzyıl, "**64**" ise 64 bitlik anlamına gelmektedir. Ortada bulunan "**x**" ise işlemcinin kaçıncı nesil Alfa işlemcisi olduğunu göstermektedir. Ayrıca Alfa işlemcileri **EV** numaraları ile de tanımlanmaktadır. Serilerde bulunan EV ise "**Extended VAX**" (Genişletilmiş VAX) anlamına gelmektedir. Alternatif olarak "**Electric Vlasic**" olarak da adlandırılmıştır.<br />
İlk birkaç Alfa yongası döneminin en yenilikçi yongası unvanına sahipti. Alfa'nın ilk sürümü olan **21064** veya **EV4** ilk [[CMOS]] mikroişlemcisidir. İşlemcide yer alan yeni teknoloji ile o dönemdeki mini bilgisayarlar ve süper bilgisayarlar ile rekabet etmiştir. İkinci nesil olarak piyasaya sürülen **21164** veya **EV5** de bir önceki nesil kadar yenilikçi olup, ikinci bir [[önbellek]]e sahip olan ilk mikroişlemcidir. Üçüncü sürüm olan **21264** veya **EV6** karmaşık ve düzensiz işleri yüksek hızla gerçekleştiren ilk işlemcidir. **21364** veya **EV7** olarak adlandırılan dördüncü sürüm, yüksek bir performansa sahip olmakla beraber "Integrated Memory Controller" içermektedir. Daha sonra üretilecek olan **EV8** sürümü eş zamanlı çoklu kullanım sağlaycaktı. Ancak işlemcinin geliştirilme aşamasında şirketin [[Compaq]]'a satılmasıyla proje sona ermiştir. Daha sonra bir araştırma olan [[Tarantula]] Araştırma Projesinde bir araya gelen ekip **EV9** işlemcisi üzerinde çalışmalarını sürdürmüşlerdir ve ilk güçlü **vektörel çekirdekli** işlemciyi meydana getirmişlerdir.

Alfa işlemcilerinin sürümleri arasındaki gelişim süreci tahmin edildiği kadar uzun değildir. **Alpha 21064** 1992 yılında piyasaya sürüldüğünde ve saat sıklığı **192&nbsp;MHz**dir. İşlemci tasarımcıları birkaç ay içerisinde işlemciyi 0.75&nbsp;µm den 0.675&nbsp;µm ye küçülterek **200&nbsp;MHz**'e ulaşarak **EV4S**'i geliştirmişlerdir. 64 bitlik olan bu işlemcide kullanılan **superscalar** ve **superpipelined** tasarım ile dünyanın en hızlı(en yüksek saat sıklığı olan) işlemcisini üretmişlerdir. Bu işlemciden daha sonra işlemci pazarına giren [[Intel]] [[Pentium]] işlemcisi ise **66&nbsp;MHz** de çalışmaktaydı.<br />
1995 yılında **Alpha 21164 (EV5)** ile işlemci saat sıklığını **333&nbsp;MHz** e çıkarmıştır. Bu işlemci tasarımcılar tarafından Haziran 1996'da **500&nbsp;MHz** saat sıklığına ulaşmıştır. Daha sonra 1998 yılında **666&nbsp;MHz**'e çıkarılmıştır.<br />
**Alfa 21264 (EV6)** 1998 yılında üretildiğinde saat sıklığı **450&nbsp;MHz** idi. 2001 yılında bu sayı **21264C/EV68CB** sürümü ile **1.25&nbsp;GHz**'e yükselmiştir. 2003 yılında piyasaya sürülen **EV7**, sistem performansını artırmak için bir adet **EV68** çekirdeği ile işlemci iletişimi kurmak için 4 adet 1.6 Gigabayt/s lik bağlaçlar kullanılmaktadır ve işlemcinin saat sıklığı **1** ile **1.15&nbsp;GHz** arasında çalışmaktadır. 2000 yılının sonuna kadar yaklaşık 500.000 adet Alfa tabanlı sistem satılmıştır.<br />
1999 yılında Alfa yongalarının lisansı **Samsung Electronic Company** tarafından alınmıştır. Daha sonra **DEC**'in [[Compaq]] tarafından satın alınmasıyla Alfa'nın birçok ürünü **Samsung** ile **Compaq**'ın ortaklaşa kurduğu **API Network** şirketi bünyesinde yer aldı. 2001 senesinin ekim ayında **Microway** şirketi API Network'ün Alfa tabanlı ürünlerinin satışlarını ve servis sağlayıcılığını devralmıştır.<br />
Compaq 25 Haziran 2005 tarihinde yaptığı açıklamada [[Intel]]'in [[Itanium]] işlemcisi ile yarışamadıklarını belirterek Alfa işlemcilerini yavaş yavaş sona erdireceklerini belirtti. Ve **EV8** işlemcinin geliştirilmesini iptal etti. Intel firması bu fırsattan yararlanarak Alfa işlemcisinin geliştirme ekibini kendi takımına transfer etti. Aynı yıl [[Hewlett-Packard]] **Compaq**'ı satın alarak Alfa işlemcilerini geliştirmeye devam edeceğini açıkladı. Hewlett-Packard en son üretilen Alfa işlemcisi olan **EV7**'yi geliştirerek **1.3&nbsp;GHz** e çıkartarak **EV7z** olarak piyasaya sundu. Alfa işlemcilerin en son sürürümü olan 0.13&nbsp;µm ile üretilen **EV79''' ise üretim aşamasında iptal edilmiştir. Hewlett-Packard 27 Nisan 2007 tarihine kadar OpenVMS ile Alfa sunucularını ve Tru64 UNIX'i satmıştır. 2012 yılına kadar teknik destek sağlayacağını açıklamıştır.

## Alfa İşlemcilerinin Özellikleri

## Kaynakça
1. Matt Reilly (1999). Designing an Alpha Microprocessor  Computer
Volume 32, Issue 7, July 1999 Page(s):27 - 34.

## Dış bağlantılar
* Alfa İşlemcisinin Tarihçesi
* DEC Alfa Dokümantasyon Arşivi 
* Alfa İşlemcisi Üzerinden Çalışan OpenVMS İşletim Sistemi Hakkında