Kök kanal tedavisi

**Kanal tedavisi** (**endodontik terapi**, **endodontik tedavi** veya **kök kanal tedavisi** olarak da bilinir), endodonti'de enfeksiyonun ortadan kaldırılması ve dekontamine edilmiş dişin gelecekteki mikrobiyal istiladan korunması ile sonuçlanması amaçlanan, enfekte diş pulpası için uygulanan bir tedavidir. Kök kanalları ve bunlarla ilişkili pulpa odası, sinir dokusu, kan damarları ve diğer hücresel varlıkların doğal olarak yaşadığı bir diş içindeki fiziksel oyuklardır. Bu öğeler birlikte diş pulpasını oluşturur.

Endodontik tedavi, bu yapıların uzaklaştırılmasını, dezenfeksiyonunu ve ardından boşlukların küçük eğeler ve irrigasyon solüsyonları ile şekillendirilmesi, temizlenmesi ve dekontaminasyonunu ve dekontamine olmuş kanalların doldurulmasını içerir. Temizlenmiş ve dekontamine olmuş kanalların doldurulması güta-perka gibi inert bir dolgu ve tipik olarak çinko oksit öjenol bazlı çimento ile yapılır. Bazı kök kanal prosedürlerinde "gutta-percha"yı bağlamak için epoksi reçine kullanılır. Diğer bir seçenek ise N2 gibi paraformaldehit içeren antiseptik dolgu malzemesi kullanmaktır. Endodonti, hem birincil hem de ikincil endodontik tedavilerin yanı sıra genellikle hala kurtarma potansiyeline sahip dişler için kullanılan periradiküler cerrahiyi içerir.

## Tedavi prosedürü
Prosedür, koşullara bağlı olmakla birlikte genellikle karmaşıktır ve bir hafta boyunca birden fazla ziyaret gerektirebilir.

### Teşhis ve hazırlık

Endodontik tedavi uygulanmadan önce diş pulpası ve çevresindeki periapikal dokuların doğru teşhisi gereklidir. Bu endodontistin en uygun tedavi seçeneğini seçmesini sağlayarak dişin ve çevre dokuların korunmasını ve uzun ömürlü olmasını sağlar. Geri dönüşü olmayan iltihaplı bir pulpa (irreversible pulpitis) için tedavi seçenekleri, ya dişin çekilmesi ya da pulpanın çıkarılmasıdır.

Enfekte/iltihaplı pulpa dokusunun çıkarılması endodontistin dişin ömrünü ve işlevini korumasına yardımcı olur. Seçilen tedavi seçeneği, dişin beklenen prognozunun yanı sıra hastanın isteklerini de dikkate almayı içerir. Tam bir geçmiş (hastanın semptomlarını ve tıbbi geçmişini içerir), klinik muayene (hem ağız içi hem de dışı) ve tanı testlerinin kullanımı gereklidir.

Dental pulpa ve çevre dokuların teşhisine yardımcı olabilecek birkaç tanı testi vardır. Bunlar şunları içerir:

* Palpasyon (bu, herhangi bir şişlik veya hassasiyet olup olmadığını görmek için kök ucunun üstteki dokulardan hissedildiği yerdir)
* Hareketlilik (mobilite) (bu, dişin yuvada normalden fazla hareket edip etmediğini değerlendirir)
* Perküsyon (TTP, perküsyona hassas; hassasiyet olup olmadığını görmek için dişe vurulur)
* Transillüminasyon (dikkat çeken herhangi bir kırık olup olmadığını görmek için dişin içinden bir ışık parlaması)
* Diş Tembelliği (hastadan plastik bir aleti ısırmasının istendiği yer burasıdır; hasta, ısırma sırasında ağrıdan şikayet ederse yararlıdır, çünkü bu, dişi lokalize etmek için kullanılabilir)
* Radyograflar
* Diş pulpası canlılık testleri

Bir dişin tehdit altında olduğu düşünülürse (çürük, çatlama vb. nedeniyle), gelecekteki enfeksiyonun çok muhtemel veya kaçınılmaz olduğu düşünülürse, bu tür enfeksiyonları önlemek için bir pulpektomi (pulpa dokusunun çıkarılması) tavsiye edilir. Genellikle, dişin içinde ve/veya altında bir miktar iltihaplanma ve/veya enfeksiyon zaten mevcuttur. Enfeksiyonu tedavi etmek ve dişi kurtarmak için diş hekimi pulpa odasını deler ve enfekte olan pulpayı çıkarır. Bakterileri pulpa odasından ve kök kanallarından uzaklaştırmak için etkili antiseptikler ve dezenfektanların kullanılması gereklidir. Yumuşak dokular ya motor tahrikli döner eğeler ile ya da el eğeleri (H eğeleri ve K eğeleri) olarak bilinen uzun iğne şeklindeki el aletleri ile kök kanal(lar)ından delinir.

### Anestezik kullanımı
2018 itibarıyla, novokain en yaygın olarak diş prosedürlerinde bir dişin etrafındaki alanı uyuşturmak için kullanılır. Kanal tedavisi için basit bir dolgudan daha fazla novokain gerekir.

### Taçta açılış
Diş hekimi, genellikle elmas frez takılı bir diş matkabı kullanarak dişin mine ve dentin dokularında bir delik (giriş kavitesi) açar.

**<big>Dişi izole etmek</big>**

Diş izolasyonu için lastik örtü kullanımı endodontik tedavide birkaç nedenden dolayı zorunludur:

# Dişi ağız ve tükürük kontaminasyonundan izole ederek aseptik bir operasyon alanı sağlar. Tükürük ile kök kanalı kontaminasyonu, prognozu tehlikeye atan kök kanalına yeni mikroorganizmalar sokar.
# Kök kanal sistemini temizlemek için gerekli olan güçlü ilaçların kullanımını kolaylaştırır.
# Hastayı endodontik aletlerin solunmasına veya yutulmasına karşı korur.

### Pulpa dokusunun çıkarılması

#### Şekillendirme prosedürleri
Endodontik tedavi için kök kanalının mekanik olarak hazırlanmasında bir dizi ilerleyici yineleme olmuştur. *Standart teknik* olarak adlandırılan ilk teknik, Ingle tarafından 1961'de geliştirildi ve çalışma uzunluğunun kaybolması ve yanlışlıkla çıkıntı, sıkıştırma veya perforasyon gibi dezavantajlara sahipti. Daha sonraki iyileştirmeler çoktur ve genellikle *teknikler* olarak tanımlanır. Bunlar arasında geri adım, çevresel eğeleme, artımlı, eğrilik karşıtı eğeleme, adım aşağı, çift parlama, tepe aşağı basınçsız, dengeli kuvvet, kanal ana, apikal kutu, aşamalı genişleme, modifiye çift parlama, pasif geri adım, alternatif döner hareketler ve apikal açıklık teknikleri bulunur.

Teleskopik veya seri kanal hazırlığı olarak da bilinen **geri adım** tekniği iki aşamaya ayrılır: ilkinde çalışma uzunluğu belirlenir ve ardından 25 K-file boyutuna ulaştığı için kanalın apikal kısmı hassas bir şekilde şekillendirilir. çalışma süresi; ikincisinde ise manuel veya döner enstrümantasyon ile kalan kanal hazırlanır. Bununla birlikte, bu prosedürün, yanlışlıkla apikal taşınma potansiyeli gibi bazı dezavantajları vardır. Değiştirilen geri adımla giderilebilecek yanlış enstrümantasyon uzunluğu oluşabilir. Pasif geri adım tekniği ile tıkanıklıkların üstesinden gelinebilir. **Kron aşağı** diş hekiminin ana apikal eğe ile tüm kanalın açıklığını keşfettikten sonra koronal kısımdan başlayarak kanalı hazırladığı bir işlemdir.

Geri adım ve kron aşağı tekniklerini birleştiren hibrit (karma) bir prosedür vardır: Kanalın açıklık kontrolünden sonra koronal üçüncü kısım elle veya "Gates Glidden" matkaplarla hazırlanır. Daha sonra çalışma uzunluğu belirlenir ve son olarak geri adım teknikleri kullanılarak apikal kısım şekillendirilir. Çift parlama, Fava tarafından tanıtılan ve kanalın küçük bir eğe kullanılarak keşfedildiği bir prosedürdür. Daha sonra kanal, K eğeleri kullanılarak taç aşağı şekilde hazırlanır, ardından artan eğe boyutları ile 1&nbsp;mm'lik artışlarla bir "geri adım" hazırlığı izler. "Üç kez teknik" olarak da tanımlanan erken koronal genişleme ile, bir apeks bulucu kullanılarak bir çalışma uzunluğu değerlendirmesinden sonra apikal kanallar hazırlanır; daha sonra Gates Glidden matkapları ile kademeli olarak genişletilir (yalnızca koronal ve orta üçte birlik). Eponymik üçüncü kez diş hekimi "apekse gelir" ve gerekirse foramenleri 25 K-file ile hazırlar; son aşama iki arıtma pasajına bölünmüştür: ilki 1mm kademeli aletle, ikincisi 0,5mm kademeli aletle. Doksanların başlarından itibaren, ProFile sistemi, Greater Taper dosyaları, ProTaper dosyaları ve Light Speed, Quantec, K-3 rotary, Real World Endo ve Hero 642 gibi diğer sistemler dahil olmak üzere motorla çalışan enstrümantasyon yavaş yavaş tanıtıldı.

Bu prosedürlerin tümü, apikal foramenlere ulaşan küçük bir eğe olan ana apikal eğe ile sık sık irrigasyon ve özetlemeyi içerir. Yüksek frekanslı ultrason tabanlı teknikler de tarif edilmiştir. Bunlar, özellikle karmaşık anatomiye sahip vakalarda veya önceki başarısız bir endodontik prosedürden kalan yabancı cisim çıkarılması için faydalı olabilir. 
Dosya:Step back.png|Geri adım tekniğine bir örnek
Dosya:Passive step back.png|Pasif geri adım tekniğine bir örnek
Dosya:Crown down.png|Kron aşağı tekniğine bir örnek


#### Enstrümanlar için operasyonel teknikler
Biraz farklı iki eğrilik önleme tekniği vardır. Dengeli kuvvetler tekniğinde, diş hekimi kanala bir eğe sokar ve saat yönünde çeyrek tur dönerek dentini kavrar, ardından saat yönünün tersine yarım/üç çeyrek tur dönerek apikal yönde basınç uygulayarak önceden ağlı olan dokuyu keser. Dengeli kuvvetlerden iki başka teknik elde edilir: ters dengeli kuvvet (GT aletleri önce saat yönünün tersine ve sonra saat yönünde döndürülür) ve aletin yalnızca çeyrek tur döndürüldüğü ve bir bağlantıdan sonra koronal olarak hareket ettiği, ancak dışarı çekilmediği daha yumuşak "besleme ve çekme". 

### Yıkama
Kök kanalı bir irrigasyon maddesi ile yıkanır. Bazı yaygın olanlar aşağıda listelenmiştir:

* %0,5 ile %5,25 arasında değişen konsantrasyonlarda sodyum hipoklorit (NaClO) 
* Köşelere ve yarıklara daha iyi akış için yüzey değiştiricili %6 sodyum hipoklorit
* %2 klorheksidin glukonat
* %0.2 klorheksidin glukonat artı %0.2 setrimonyum klorür
* %17 etilendiamintetraasetik asit (EDTA)
* Framisetin sülfat
* Sitrik asit, doksisiklin ve polisorbat 80 (deterjan) (MTAD) karışımı
* Tuzlu su
* Yakın susuz etanol

Kimyasal irrigasyonun birincil amacı mikropları öldürmek ve pulpa dokusunu eritmektir. Sodyum hipoklorit ve klorheksidin gibi bazı irriganların vitro olarak etkili antimikrobiyaller olduğu kanıtlanmıştır  ve dünya çapında kök kanal tedavisi sırasında yaygın olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte, sistematik bir incelemeye göre, hem kısa hem de uzun vadeli tedavi prognozu açısından bir irrigasyonun diğerine göre kullanımını destekleyen iyi kalitede kanıt eksikliği vardır.

Kök kanal sulama sistemleri iki kategoriye ayrılır: manuel ajitasyon teknikleri ve makine destekli ajitasyon teknikleri. Manuel irrigasyon, genellikle bir şırınga ve yandan havalandırmalı bir iğne ile gerçekleştirilen pozitif basınçlı irrigasyonu içerir. Makine destekli sulama teknikleri, sonikler ve ultrasoniklerin yanı sıra apikal negatif basınçlı sulama sağlayan daha yeni sistemleri içerir.

### Kök kanalının doldurulması
Standart dolgu malzemesi, perka ağacından (*Palaquium gutta*) elde edilen lateksten hazırlanan doğal bir polimer olan "gutta-percha"'dır. Standart endodontik teknik, bir sızdırmazlık simanı ile birlikte temizlenmiş kök kanalına bir gutta-percha konisinin ("nokta") yerleştirilmesini içerir. Başka bir teknik, eritilmiş veya ısıyla yumuşatılmış gutta-percha, kullanır ve daha sonra kök kanal geçiş(ler)ine enjekte edilir veya preslenir. Bununla birlikte, gutta-percha soğudukça küçüldüğü için termal teknikler güvenilmez olabilir ve bazen tekniklerin bir kombinasyonu kullanılır. Guta-perka radyoopaktır, daha sonra kök kanal pasajlarının tamamen dolduğunu ve boşluk olmadığını doğrulamaya izin verir.

Diş apeksinin etrafındaki diş apsesinin asitliği nedeniyle anestezik inaktivasyon nedeniyle diş ağrısı kontrolü bazen zor olabilir. Bazen apse boşaltılabilir, antibiyotik reçete edilebilir ve iltihaplanma hafiflediğinde prosedür yeniden denenebilir. Drenajı sağlamak ve basıncın hafifletilmesine yardımcı olmak için dişin üst kısmı (kuron, taç) da açılabilir.

Bir kuron veya benzeri restorasyonun simantasyonundan önce diş kırılmasını önlemek için bir önlem olarak kökle tedavi edilen bir diş oklüzyondan çıkarılabilir. Bazen diş hekimi, dişin enfekte olan tüm pulpasını çıkararak ve dişe pansuman ve geçici dolgu uygulayarak dişin ön tedavisini gerçekleştirir. Buna pulpektomi denir. Diş hekimi ayrıca sinir dokusunun %90'ını içeren diş pulpasının sadece koronal kısmını çıkarabilir ve pulpayı kanallarda sağlam bırakabilir. "Pulpotomi" adı verilen bu prosedür, esasen tüm ağrıyı ortadan kaldırma eğilimindedir. Bir pulpotomi, enfekte olmayan süt dişleri için nispeten kesin bir tedavi olabilir. Pulpektomi ve pulpotomi prosedürleri, kök kanal prosedürünü bitirmek için takip ziyaretine kadar ağrıyı ortadan kaldırmayı amaçlar. Daha fazla ağrı oluşumu, devam eden enfeksiyonun varlığını veya hayati sinir dokusunun tutulmasını gösterebilir.

Bazı diş hekimleri bölgeyi tamamen sterilize etmek için kanalı geçici olarak kalsiyum hidroksit macunu ile doldurmaya karar verebilir. Bu güçlü taban, çevreleyen dokudaki iltihabı dezenfekte etmek ve azaltmak için bir hafta veya daha uzun süre yerinde bırakılır ve hastanın prosedürü tamamlamak için ikinci veya üçüncü ziyarete gelmesini gerektirir. Bununla birlikte, enfekte olmayan dişlerin tedavisinde bu çoklu ziyaret seçeneğinin hiçbir yararı yok gibi görünmektedir ve tek ziyaret prosedürleri, aslında çoklu ziyaret olanlardan daha iyi (istatistiksel olarak anlamlı olmasa da) hasta sonuçları göstermektedir.

### Geçici dolum
Ziyaretler arasında geçici dolgu malzemesi uygulanır. Sızdıran geçici dolgu, kök kanallarının tükürükteki bakteriler tarafından yeniden enfekte olmasına (koronal mikrosızıntı) izin verecektir. Yanal veya dikey kondenzasyon kullanılarak güta-perka ve kök kanal dolgu macunu ile doldurulan tüm kök kanallarının, tükürük ile temas edildiğinde 30 günden daha kısa sürede yeniden kontamine olduğunu göstermiştir. Bu nedenle kanal tedavisi boyunca koronal mührün korunması tedavinin başarısı için çok önemlidir.

### Nihai restorasyon
Kanal tedavisi görmüş azı dişleri ve küçük azı dişleri, dişin tüberküllerini kaplayan bir taç ile korunmalıdır. Bunun nedeni, kök kanal sistemine yapılan girişin önemli miktarda diş yapısını ortadan kaldırmasıdır. Azı dişleri ve küçük azı dişleri, çiğnemede kullanılan süt dişleridir ve gelecekte kaspası olmadan neredeyse kesin olarak kırılacaktır. Ön dişler, bir kök kanal prosedüründen sonra, çürüme veya estetik veya olağandışı oklüzyon nedeniyle aşırı diş kaybı olmadıkça, tipik olarak tam kaplamalı restorasyonlar gerektirmez. Ayrıca, tedavi edilen dişi en iyi mühürleme kabiliyetine sahip olduklarından, bir kuron veya tüberkül koruyucu döküm altın kaplamanın yerleştirilmesi önerilir. Kök dolgulu dişlerin restorasyonu için geleneksel dolgulara kıyasla kuronların etkilerini değerlendirmek için yeterli kanıt yoktur, restorasyon kararı uygulayıcının klinik deneyimine ve hastaların tercihine dayanmalıdır. Diş tam olarak kapatılmazsa kanal sızıntı yapabilir ve sonuçta başarısızlığa neden olabilir. Kanal tedavisi görmüş bir diş hala çürüme yeteneğine sahiptir ve uygun evde bakım ile yeterli bir florür kaynağı olmadan diş yapısı ciddi şekilde çürüyebilir (sinir çıkarıldığı için genellikle hastanın bilgisi olmayıp, dişin ağrısız kaldığı algısı oluşur). Bu nedenle, kanal tedavisinden sonra diş çekiminin ana nedeni restore edilemeyen çürük yıkımıdır ve bu çekimlerin üçte ikisine tekabül etmektedir. Bu nedenle dişin hastanın farkında olmayacağı bir sorun yaşamaması için düzenli olarak kanal röntgeni çektirmek çok önemlidir.

### Endodontik yeniden tedavi
Endodontik tedavi birçok nedenden dolayı başarısız olabilir: Başarısızlığın yaygın bir nedeni kök kanalının yetersiz kemomekanik debridmanıdır. Bunun nedeni, özellikle kök kanalının apikal üçte birinde kötü endodontik erişim, eksik anatomi veya kanalın yetersiz şekillendirilmesi ve ayrıca pulpadan periodonsiyum rastgele bir yönde dişe kadar uzanan küçük kanallar olan yardımcı kanallara ulaşmanın zorluğu olabilir. Çoğunlukla kökün apikal üçte birinde bulunurlar.

Obturasyon materyalinin ağız ortamına maruz kalması, "gutta percha"nın ağız bakterileri ile kontamine olduğu anlamına gelebilir. Karmaşık ve pahalı restoratif diş hekimliği düşünülüyorsa, ideal olarak kontamine "gutta percha", başarısızlık riskini en aza indirmek için bir yeniden tedavi prosedüründe değiştirilmelidir.

Başarısız bir kanalda bulunan bakteri türü, normal enfekte dişten farklı olabilir. Enterococcus faecalis ve/veya diğer fakültatif enterik bakteriler veya Pseudomonas sp. bu durumda bulunur.

Endodontik yeniden tedavi teknik olarak zordur; diş hekimi tarafından titiz bakım gerektiğinden zaman alıcı bir işlem olabilir. Yeniden tedavi vakaları tipik olarak uzman bir endodontiste yönlendirilir. Ameliyat mikroskobu veya başka bir büyütmenin kullanılması sonuçları iyileştirebilir.

Şu anda, periapikal lezyonların cerrahi veya cerrahi olmayan yeniden tedavisini destekleyen güçlü bir kanıt yoktur. Bununla birlikte, çalışmalar, hastaların cerrahi yeniden tedaviden sonra cerrahi olmayanlara kıyasla daha fazla ağrı ve şişlik yaşadıklarını bildirmiştir. Cerrahi teknikleri karşılaştırırken, ultrasonik cihazların kullanımı yeniden tedaviden sonra iyileşmeyi iyileştirebilir. Dentinin tamamen dezenfeksiyonunu sağlamak için nanomotor implantların uygulanması önerilmiştir. Endodontik yeniden tedavi sonrası antibiyotik kullanımının ameliyat sonrası enfeksiyonu önlediğine dair bir kanıt yoktur.

## Kullanılan alet ve ekipmanlar
2000 yılından beri kanal tedavisi sanatında ve biliminde büyük yenilikler olmuştur. Diş hekimlerinin artık bir kök kanal prosedürünü en iyi şekilde gerçekleştirmek için mevcut kavramlar konusunda eğitilmesi gerekmektedir. Kök kanal tedavisi, kısmen makineli döner teknoloji ve daha gelişmiş kök kanal doldurma yöntemleri sayesinde daha otomatik hale geldi ve daha hızlı gerçekleştirilebilir. Yaklaşık 1-2 saat sürebilen bir diş ziyaretinde birçok kanal tedavisi yapılır. Kök kanalının boyutlarının daha verimli, bilimsel ölçümlerinin alınmasına izin veren daha yeni teknolojiler (örn. konik ışınlı CT taraması) mevcuttur, ancak endodontide CT taramasının kullanılması gerekçelendirilmelidir. Birçok diş hekimi, kök kanal tedavisini gerçekleştirmek için diş lupları kullanır ve luplar veya diğer büyütme biçimleri (örn. Genel diş hekimleri bu ileri teknolojiler konusunda bilgi sahibi olsalar da, bunların kök kanal uzmanları (endodontistler olarak bilinirler) tarafından kullanılması daha olasıdır.

Lazer kök kanal prosedürleri tartışmalı bir yeniliktir. Lazerler hızlı olabilir, ancak tüm dişi tamamen dezenfekte ettiği gösterilmemiştir  ve lazerin yanlış kullanımı sonucu dişe zarar verebilir.

### Ameliyat sonrası ağrı
Birkaç klinik çalışma, döner aletlerin kullanımının, manuel el aletlerinin kullanımına kıyasla endodontik prosedürü takiben daha düşük bir ağrı insidansı ile ilişkili olduğu sonucuna varmıştır. Semptomatik geri dönüşümsüz pulpa iltihabı olan hastalarda kortikosteroid intra-oral enjeksiyonlarının ilk 24 saatte ağrıyı hafiflettiği bulundu.

## Komplikasyonlar

### Enstrüman kırıkları
Kanal tedavisi sırasında aletler ayrılabilir (kırılabilir), yani işlem sırasında kullanılan metal eğenin bir kısmı dişin içinde kalır. Kabul edilebilir düzeyde bir temizleme ve şekillendirme tamamlanmışsa eğe parçası geride kalabilir ve parçayı çıkarmaya çalışmak dişe zarar verme riski taşır. Hasta için potansiyel olarak rahatsız edici olsa da, metal postlar, amalgam dolgular, altın kronlar ve metal kronlara kaynaşmış porselen gibi dişin içinde metal olması nispeten yaygındır. Eğe kırılması, tedavi edilen dişteki darlık, eğrilik, uzunluk, kireçlenme ve kök sayısına bağlıdır. Kanalların yeterince temizlenmemesi nedeniyle kırılan eğenin kanalı tıkaması sonucu oluşan komplikasyonlar cerrahi kanal tedavisi ile giderilebilir. Endodontik eğelerin kırılma riskini en aza indirmek için:

* Erişim boşluğunun (giriş kavitesi), kanal aletlerinin kanallara düz bir şekilde girmesine izin verdiğinden emin olun.
* Daha büyük konik NiTi eğe kullanmadan önce bir giriş yolu oluşturun.
* Üreticinin tavsiye ettiği hız ve tork ayarında döner aletleri kullanın.
* Kanal aletlerinin aşırı kullanımını önlemek için tek kullanımlık bir kanal aleti politikası benimseyin.
* Kanal aletlerinin kanala yerleştirmeden önce her defasında iyice inceleyin.
* Bol miktarda irrigasyon solüsyonu kullanın.
* Aşırı eğri veya dar kanallarda döner eğe kullanmaktan kaçının.

### Sodyum hipoklorit kazası
Sodyum hipoklorit olayı, solüsyonun dişin sınırlarından kaçması ve periapikal boşluğa girmesi sonucu oluşan şiddetli ağrı, ardından ödem, hematom ve ekimozun ani reaksiyonudur. Bu, irrigasyon şırıngasının kanalda sıkışması veya aşırı basınç nedeniyle iyatrojenik olarak meydana gelebilir veya dişin olağandışı büyük apikal foramenleri varsa ortaya çıkabilir. Genellikle kendi kendine çözülür ve tamamen çözülmesi iki ila beş hafta sürebilir.

### Diş renk değişikliği
Kanal tedavisini takiben dişlerde renklenme sık görülür; ancak bunun kesin nedenleri tam olarak anlaşılamamıştır. Pulpa sisteminin nekrotik yumuşak dokusunun tamamen temizlenememesi lekelenmeye neden olabilir ve bazı kök kanal materyalleri (örneğin gutta-percha ve kök kanal dolgu simanları) da lekelenmeye neden olabilir. Diğer bir olası faktör, pulpa çıkarıldıktan sonra dentin tübüllerinde pulpa basıncının olmamasının, dentine diyet lekelerinin dahil olmasına yol açmasıdır.

### Düşük kaliteli kök dolgusu

Kök kanal tedavisinin diğer bir yaygın komplikasyonu, kök kanalının tüm uzunluğunun tamamen temizlenmemesi ve kök kanal dolgu materyali (genellikle gutta-percha) ile doldurulmaması. Öte yandan, kök kanal dolgu materyali apeksten ekstrüde edilerek başka komplikasyonlara neden olabilir. Sağ kenardaki röntgen, kötü kanal tedavisi görmüş komşu iki dişi gösteriyor. Kanal dolgu malzemesi (3, 4 ve 10) diş köklerinin (5, 6 ve 11) ucuna kadar uzanmaz. Diş köklerinin (7 ve 8) altındaki koyu halkalar, çevreleyen kemikte enfeksiyon olduğunu gösteriyordu. Önerilen tedavi, mümkünse kanal tedavisini yeniden yapmak veya dişi çekip diş implantlarını yerleştirmektir.

## Sonuç ve prognoz
Kanal tedavisi görmüş dişler iyileşemeyebilir - örneğin, diş hekimi bir dişteki tüm kök kanallarını bulamaz, temizlemez ve doldurmazsa. Bir maksiller azı dişinde, dişin sadece üç yerine dört kanala sahip olma olasılığı %50'den fazladır, ancak genellikle "mesio-bukkal 2" olarak adlandırılan dördüncü kanalın görülmesi çok zor olma eğilimindedir ve genellikle özel tedavi gerektirir. (en yaygın olarak birinci maksiller azı dişlerinde bulunur; çalışmalar, MB2 kanalının varlığı ile bu tür dişlerin ortalama %76 ila %96'sını göstermiştir). Bu enfekte kanal, devam eden bir enfeksiyona veya dişin "alevlenmesine" neden olabilir. Herhangi bir dişte beklenenden daha fazla kanal olabilir ve kanal tedavisi yapıldığında bu kanallar gözden kaçabilir. Bazen kanallar alışılmadık şekilde şekillendirilebilir, bu da onları temizlemeyi ve tamamen doldurmayı imkansız hale getirir; bazı enfekte materyaller kanalda kalabilir. Bazen kanal dolgusu dişin apeksine tam olarak uzanmaz veya kanalı olması gerektiği kadar yoğun doldurmaz. Bazen kanal tedavisi yapılırken bir diş kökü delinebilir ve bu da dişin doldurulmasını zorlaştırır. Perforasyon, mineral trioksit agregası (MTA) olarak adlandırılan doğal çimentodan elde edilen gibi bir kök onarım malzemesi ile doldurulabilir. Bir uzman genellikle başarısız olan kök kanallarını yeniden tedavi edebilir ve bu dişler genellikle ilk kanal prosedüründen yıllar sonra iyileşir.

Bununla birlikte, endodontik tedavi görmüş dişin hayatta kalması veya işlevselliği, genellikle tek başına apikal iyileşmeden ziyade endodontik tedavi sonuçlarının en önemli yönüdür. Son çalışmalar, kök kanal boşluğunu temizlemek için yaygın olarak kullanılan maddelerin kanalı tam olarak sterilize etmediğini göstermektedir. Kanal tedavisini takiben düzgün şekilde restore edilmiş bir diş, %97'ye yakın uzun vadeli başarı oranları sağlar. Kanal tedavisi gören 1,6 milyondan fazla hasta üzerinde yapılan geniş çaplı bir çalışmada, yeniden tedavi, apikal cerrahi veya ekstraksiyon gibi istenmeyen olayların çoğu ilk 3 yılda meydana gelmekle birlikte, %97'si işlemden 8 yıl sonra dişlerini korumuştur. İlk endodontik tedaviden yıllar sonra. Endodontik olarak tedavi edilen dişler, esas olarak restore edilemeyen çürük tahribatı nedeniyle, diğer zamanlarda, dişi çevreleyen ve bakterilerin girişine yol açan kron kenarlarının uygun olmayan şekilde oturması nedeniyle çekilmeye eğilimlidir, ve daha az ölçüde endodontik- endodontik başarısızlık, dikey kök kırığı veya perforasyon (prosedür hatası) gibi ilgili nedenler.

## Sistemik sorunlar

Enfekte bir diş vücudun diğer kısımlarını tehlikeye atabilir. Yakın zamanda protez eklem replasmanı, onarılmamış doğuştan kalp kusuru veya bağışıklık yetersizliği gibi özel güvenlik açıkları olan kişilerin, diş prosedürleri sırasında enfeksiyon yayılmasından korunmak için antibiyotik almaları gerekebilir. Amerikan Diş Hekimleri Birliği (ADA), herhangi bir riskin yeterince kontrol edilebileceğini iddia etmektedir. Düzgün uygulanan bir kanal tedavisi, pulpanın enfekte olan kısmını dişten etkili bir şekilde uzaklaştırır.

1900'lerin başında, birçok araştırmacı, nekrotik pulpaya sahip veya endodontik tedavi görmüş dişlerden gelen bakterilerin, bakterilerin kan dolaşımı yoluyla transferi yoluyla dişten uzak bölgelerde kronik veya lokal enfeksiyona neden olabileceğini teorileştirdiler. Buna " fokal enfeksiyon teorisi " adı verildi ve bazı diş hekimlerinin diş çekimini savunmasına yol açtı. 1930'larda bu teori gözden düştü.

Bakteriyemi (kan dolaşımındaki bakteri), örneğin diş fırçalama gibi birçok günlük aktiviteden kaynaklanabilir, ancak kanamayı içeren herhangi bir diş prosedüründen sonra da ortaya çıkabilir. Dişin hareketi ve onu yerinden çıkarmak için gereken kuvvet nedeniyle diş çekimlerinden sonra özellikle olasıdır, ancak endodontik tedavili dişler tek başına bakteriyemi veya sistemik hastalığa neden olmaz.

## Alternatifler
Kanal tedavisinin alternatifleri arasında tedavi veya diş çekimi yoktur. Diş çekimini takiben, protez değiştirme seçenekleri arasında diş implantları, sabit bir kısmi protez (genellikle "köprü" olarak anılır) veya hareketli bir protez yer alabilir. Tedaviyi bırakmanın, ağrı, enfeksiyon ve dişin onarılamaz hale gelmesine neden olacak şekilde diş enfeksiyonunu kötüleştirme olasılığı dahil olmak üzere riskleri vardır (genellikle diş yapısının aşırı kaybı nedeniyle kanal tedavisi başarılı olmaz). Diş yapısında büyük bir kayıp meydana gelirse, çekim tek seçenek olabilir.

### Endodontik tedaviye karşı implant tedavisi
Endodontik tedavi ile implant tedavisini karşılaştıran araştırmalar, hem başlangıç tedavisi olarak hem de başarısız ilk endodontik yaklaşımlar için yeniden tedavide dikkate değerdir. Endodontik tedavi, hastaların yanlış çiğnemesini ve temporomandibular ekleme zarar vermesini önlemede önemli bir refleks olan *oklüzal geri bildirim* için propriosepsiyona yardımcı olan periodontal lifin bozulmasının önlenmesini sağlar. İlk cerrahi olmayan endodontik tedavi ile tek diş implantlarının karşılaştırılmasında, her ikisinin de benzer başarı oranlarına sahip olduğu bulundu. Prosedürler ağrı ve rahatsızlık açısından benzer olsa da, kayda değer bir fark, implantı olan hastaların çekim sırasında "hayatlarının en kötü ağrısını" bildirmeleri ve implantasyonun kendisinin nispeten ağrısız olmasıdır. Endodontik tedavinin en kötü ağrısı ilk anestezi enjeksiyonu ile rapor edildi. İmplant uygulanan bazı hastalar işlemden sonra donuk, rahatsız edici bir ağrı tarif ederken, endodontik tedavi görenler bölgede "duyum" veya "hassasiyet" tarif eder. Diğer çalışmalar, endodontik tedavi hastalarının tedaviden sonraki gün maksimum ağrıyı bildirdiğini, çekim ve implantasyon hastalarının ise operasyondan sonraki haftanın sonunda maksimum ağrı bildirdiğini bulmuştur.

İmplantlar ayrıca enfeksiyonun ciddiyetine bağlı olarak diş implantasyonu ile kronun alınması arasında tipik olarak 3 ila 6 aylık bir boşlukla daha uzun sürer. Cinsiyet ile ilgili olarak, kadınlar endodontik tedaviden sonra daha yüksek psikolojik özürlülük ve diş implantasyonundan sonra daha yüksek oranda fiziksel özürlülük bildirme eğilimindeyken, erkekler yanıtta istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermemektedir. Endodontik tedavili dişlerde çiğneme, implantlara kıyasla önemli ölçüde daha güçlüdür. Tek diş implantları ve endodontik mikrocerrahi sonrası ilk başarı oranları, ameliyattan sonraki ilk 2 ila 4 yıl arasında benzerdir, ancak bundan sonra endodontik mikrocerrahinin başarı oranı implantasyona kıyasla azalır.

Bir dereceye kadar, prosedürdeki doğal farklılıklar nedeniyle başarı kriterleri tarihsel olarak sınırlı karşılaştırmalara sahiptir; radyografilerde periapikal lusens olmaması veya görüntülemede diş kökünde görünür boşluğun olmaması. İmplant başarısı ise osseointegrasyon veya implantın bitişik maksilla veya mandibula ile füzyonu ile tanımlanır. Endodontik olarak tedavi edilmiş dişler, nihai restorasyondan sonra takip tedavisi için önemli ölçüde daha az gereksinime sahipken, implantların tedaviyi bitirmek ve daha fazla bakım için daha fazla randevuya ihtiyacı vardır. Sosyoekonomik olarak, Avrupa kökenli Amerikalılar ve varlıklı hastalar implant tedavisini seçme eğilimindeyken, Afrikalı Amerikalı ve daha yoksul hastalar endodontik tedaviyi tercih ediyor.

## Ayrıca bakınız
* American Association of Endodontists (Amerika Endodontistler Derneği)
* Diş implantı
* Pulpa
* Diş hekimliği
* Diş eti iltihabı
* Nikel titanyum döner eğe
* Oral ve maksillofasiyel cerrahi
* Periodontitis
* Diş anatomisi
* İnsan dişi
* Braket
* İyileştirici endodonti
* Smear tabakası
* Diş çekimi
* Diş ağrısı

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Süt dişi pulpektomisinin farklı yerleştirme teknikleri ile aşırı doldurulması: Sistematik bir inceleme ve meta-analiz