Celadet Ali Bedirhan

**Celadet Ali Bedirhan** (; 1893, İstanbul – 15 Temmuz 1951, Şam), Kürt asıllı Osmanlı ve sonradan Suriyeli dilbilimci, yazar, diplomat ve siyasetçi. Kürt milliyetçisidir. Öğrenimini İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde tamamlamıştır. Daha sonra Münih Ludwig Maximilian Üniversitesinde doktorasını tamamlamıştır. Kürt milliyetçi örgütü Hoybun'un ilk başkanıdır.

## Hayatı
Celadet Ali Bedirhan 1893 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Bedirhan Bey'in torunu, Kürt aydınlarından Emir Ali Bedirhan'ın oğludur. İlk ve ortaöğrenimini İstanbul'da tamamladı. I. Dünya Savaşı sırasında, subay olarak Osmanlı ordusuna alındı ve Kafkasya Cephesi'nde bulundu. Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılmasından sonra Kürt aşiretlerinin birliğini sağlamak için çaba gösterdi, fakat başarılı olmadı. 

1919 ve sonrasında kurulmaya çalışılan yeni Türk devletinin bağımsız Kürdistan'a izin vermeyeceğini düşündüğünden Anadolu'daki Kemalist harekete muhalif oldu. Kardeşi Kâmuran ve Kürt yanlısı bir anti-Kemalist İngiliz istihbarat subayı Binbaşı Noel ile birlikte 1919 boyunca faaliyetlerde bulundu. Bu sebeplerle Mustafa Kemal'in Nutuk'unda Ali Galip Olayı çerçevesinde itham edilmiştir. Türkiye'yi terk edip Mısır'a yerleştikten sonra, 1923 yılında Türkiye tarafından gıyaben ölüme mahkûm edildi.

1922 yılında kardeşi Kâmuran Bedirhan'la birlikte Almanya'ya gitti. Almanya'da öğrenimini sürdüren Celadet Ali, 1925'te önce Kahire'ye geçti, bir süre sonra da Fransız mandası altındaki Suriye'ye yerleşti. Suriye'de Haco Ağa ve önde gelen diğer Kürt aydınlarıyla birlikte Hoybun'un kuruluşunda aktif rol oynadı.

## Kürtçe çalışmaları

1930'lu yıllarla birlikte, siyasi çalışmalardan uzaklaşarak Kürtçe ile ilgili çalışmalarını yoğunlaştırdı. 15 Mayıs 1932 yılında *[[Hawar (dergi)|Hawar]]* dergisini çıkardı. *Hawar* dergisi ile birlikte Arap karakterli Kürt alfabesinin yanında Latin karakterli Kürt alfabesi de kullanılmaya başlandı. İlk 23 sayısı hem Latin harfleri hem de Arap harfleriyle yayınlanan *Hawar*, 24. sayıdan itibaren bütünüyle Latin harfleriyle yayımlandı. Günümüzde kullanılan Latin karakterli Kürt alfabesi ilk defa *Hawar* dergisinde uygulanan alfabedir. *Hawar* dergisinde çoğunlukla Kurmanci olmak üzere düzenli bir biçimde Sorani ve az sayıda da Zazaki yazılar yayınlandı. Osmanlı dönemi Kürt basınından ayrı olarak *Hawar* 'da Türkçe yazılara yer verilmemekle birlikte, dergide Fransızca bölümü vardı ve bazı Kürtçe yazılar Fransızcaya da tercüme ediliyordu. Suriye'nin Fransızların mandası altında olmasının bunda etkili olduğu düşünülmektedir. *Hawar* dergisi hem Kürtçenin standartlaştırılması hem de Kürtçe yazan kadronun yetişmesi anlamında bir okul işlevi gördü. *Hawar*ın yazar kadrosu içinde Celadat Bedirhan dışında, kardeşi Kamuran Bedirhan, Osman Sabri, Nureddin Zaza, Cegerxwin, Kadri Can gibi birçok kişi de düzenli olarak yazdı. Toplam 57 sayı yayımlanan *Hawar* 1943'te yayınına son verdi.

1942'de Şam'da *Hawar*ın yanı sıra *[[Ronahi]]* ismiyle resimli bir Kürtçe dergi çıkardı. Başta *Hawar*ın bir eki olarak çıkan *Ronahi*, *Hawar*ın yayınına son vermesinden sonra bir süre yayınına bağımsız olarak devam etti. Sadece Kürtçenin Kurmanci lehçesiyle yayın yapan *Ronahi*, Latin harfleriyle yayımlandı. Toplam 28 sayı yayınlanan *Ronahi*, 1945 yılında yayınını sona erdirdi. *Ronahi*nin yazar kadrosu da çoğunlukla *Hawar* 'da yazan kişilerdi.

Celadet Bedirhan, 15 Temmuz 1951'de Şam'da öldü. Mezarı Şam'dadır. Ölümünden sonra hayattayken yaptığı Kürtçe dil araştırmaları bir araya toplandı.

## Eserleri
* Elifba Kurdî (Kürtçe Alfabe)
* Rûpelên Elfabê
* Rêzimana Elifbaya kurdî
* Rêzimana Kurdî (Kürtçe Gramer) (Roger Lescot ile birlikte)
* Ferhenga Kurdî (Kürtçe Sözlük)
* Günlük Notlar
* De La Question Kurde / Kürt Sorunu Üzerine (Fransızca ve Türkçe)
* Were Dotmam (Hawar Dergisi'nde yer alan şiirler)
* Edirne Sükutunun İç Yüzü (Kamuran Bedirhan ile birlikte)
* Mustefa Kemal'e Mektup 
* Dîbaca nimêjên îzêdiyan
* Hevind

## Ayrıca bakınız
* Kader Kuyusu

## Kaynakça