Sanasaryan Koleji

**Sanasaryan Koleji** (), 1881'de Ermeni tüccar Mıgırdıç Sanasaryan tarafından Osmanlı İmparatorluğu vilayeti Erzurum'da kurulan Ermenice eğitim veren okul.

Okulun mezunları Erzurum ve çevresindeki Ermeni okullarında öğretmenlik yapmıştır.  Okul,  1915 Olayları sırasında kapatılmıştır.

Erzurum Kongresi, 23 Temmuz – 7 Ağustos 1919 arasında okul binasının bir salonunda gerçekleşmiştir. Bina günümüzde *Kongre Müzesi* ve *Erzurum Resim Heykel Müzesi* olarak kullanılır.

## Tarihi

### Kuruluşu
Okulun kurucusu tüccar Mıgırdıiç Sanasaryan, Osmanlı doğumlu bir Rus Ermenisi'dir. Sanasaryan, Avrupa 'da eğitim hayatındaki gelişmeleri  ve Rus eğitim sistemini Avrupa'ya yakın Ermeni yerleşimlerinde yaygınlaştırmak istiyordu.  Ermeniler'in yoğun olduğu bir şehirde bir okul açarak, diğer şehirlerde kuracağı okullarda görev yapacak kişileri yetiştirmek üzere büyük bir maddi kaynak ayırdı. Bu kaynağın sürekliliği için özel bir vasiyetname hazırladı. 1880 sonlarında hizmete girecek okulun açılacağı şehir olarak ilk önce Sanasaryan'ın annesinin doğum yeri olan Van düşünülmüş, orada Getronagan Ermeni Lisesi olduğu için, ruhanî önder Mağakya Ormanyan'ın teklifi ile Erzurum'da karar kılınmıştır.

### İlk on yılı
Okul, 1 Ekim 1881'de açıldı. Hem yatılı hem gündüzlü öğrenci kabul eden bir erkek okulu idi. İlk on yılında öğrenim süresi 9 yıl idi. Ücretli öğrencilerin yanı sıra her yıl en aşağı 30  yatılı öğrenci burslu olarak okula kabul edilirdi.

Sanasaryan Mektebi'nin binası, 1883'te Hripsimyan Okulu arazisinde inşa edilmeye başladı. 1886-1887 yıllarında bir atölye, boyahane ve fırın  binaları da eklenerek demircilik, marangozluk eğitimleri veren zanaat programı başladı. Bu program daha sonra temel eğitim bölümünden ayrılıp, Sanasaryan Mektebi'ne bağlı, dört yıllık ayrı bir Sanayi Mektebi haline getirilmiştir.

Sanasaryan Koleji ilk mezunlarını 1890-1891 döneminde verdi. Okulun mezunları  Erzurum ve çevresindeki Ermeni okullarında öğretmenlik yaptılar.

### İkinci on yılı
Okulun kurucusu Sanasaryan 1890'da ölümüne kadar okulla ilgili bütün masrafları üstlendi; ölümünden sonra ise varlığının büyük bir kısmını okula miras bıraktı.  Sanasaryan'ın ölümünden sonra okulun yönetimi, kurduğu iki cemiyet tarafından yürütüldü. Cemiyetlerden birisi İstanbul'da Ermeni Patriği'nin, diğeri  Erzurum'da Ermeni piskoposunun başkanlığında görev yapmaktaydı.

Okulun 1891-1901 arasındaki ikinci on yılında Alman orta öğretim sistemine uygun bir program yürütüldü. 1891-1892 öğretim yılından itibaren okula okuma yazma bilen, ilkokul eğitimi olan öğrencilerin alındığından eğitim süresi 9 yıldan 7 yıla düşürüldü.

### Dersler
20. yüzyıl başında okulda şu dersler verilmekteydi: din, kilise tarihi, klasik Ermenice, çağdaş Ermenice, Osmanlıca, Fransızca, Fransızcadan Türkçeye ve Türkçeden Fransızcaya tercüme (ayrı bir ders olarak), Almanca, tarih (genel tarih, Ermeni Tarihi ve Osmanlı tarihi), coğrafya, matematik bilimleri, muhasebe, fizik, kimya, siyasi iktisat, köy ekonomisi, resim, güzel yazı, müzik, enstrüman eğitimi, beden eğitimi, el işleri.

Yaz tatilinde yatılı  öğrenciler Erzurum ovasındaki Garmir Manastırı, Iğdatzor, Sıratzor gibi yerlerde kurulan çadır kampında vakit geçirirlerdi.

### Müze ve kütüphane
Okul bünyesinde büyük bir kütüphane, çeşitli bilimlere ait obje koleksiyonları (örneğin   Japon ve Çin el sanatları  örnekleri, Erzurum Ovası'nda yakalanmış vahşi hayvan ve kuş türleri, eski paralar), 93 adet Ermenice ve bir adet Gürcüce elyazması bulunan bir müze kurulmuştu. Deri üzerine yazılı, 986 tarihli, 234 sayfalık *Sanasaryan İncili*, müzedeki en kıymetli eserdi. Bu el yazması, günümüzde Erivan'daki *Mesrop Maşdots Elyazmaları Kütüphanesi*’ndedir.

### Okulun kapanması
Okul, 1912'deki Ermeni Olayları üzerine İstanbul Patrikliği'nin kararı ile 1912'de Sivas'a taşındı ve burada kiralanan bir binada faaliyetini sürdürdü. 1915 Ermeni Kırımı sonrasında ise okul kapandı; öğrencilerin bir kısmı İstanbul'daki *[[Getronagan Ermeni Lisesi|Getronagan Okulu]]'na nakloldu.* Erzurum'daki okul binasına ve kira getiren mallarına el konuldu.

## Okul binasının tarihi

### Kongre binası
I. Dünya Savaşı'ndan sonra başlayan Türk Kurutuluş Savaşı'nda önemli rolü olan Erzurum Kongresi, 1918'de Sanasaryan Mektebi'nin birinci katındaki bir salonda yapıldı.

### Binada faaliyet gösteren okullar
Okul binası 1920-1921 yıllarında *Sanat Okulu*, 1922-1923 yıllarında *Sultani* olarak kullanıldı. 1924 yılında ilkokul odu ancak yılın sonunda çıkan bir yangınla ahşap bölümleri tamamen yandı.

Onarılan yapı, 1940 yılında *"Atatürk Yapı Sanat Okulu*" oldu. Sonraki yıllarda sırasıyla *Atatürk Yapı Sanat Enstitüs*ü ve *Fen Lisesi* olarak hizmet verdi. Kongrenin yapıldığı salon, 1960'da Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı özel bir müze olarak ziyarete açıldı.

Bina, 1998'den itibaren Güzel Sanatlar Lisesi, 2006'dan itibaren *Nurettin Topçu Sosyal Bilimler Lisesi*  oldu.

### Erzurum Resim Heykel Müzesi
Bina, 2011-2013 yılları arasında Türkiye Büyük Millet Meclisi  tarafından restore edilip Kültür ve Turizm Bakanlığı'na devredildi.

Kültür ve Turizm Bakanlığı  binası  *Erzurum Resim Heykel Müze ve Galerisi* olarak yeniden düzenleyip 2018'de ziyarete açmıştır. Müzede, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemine ait 76  tabloyu içeren 152 parçalık koleksiyon sergilenir.  Kongre Salonunda ise Erzurum Kongresi'nin ve Milli Mücadele'nin anıları sergilenmektedir.

## Yasal durumu
Türkiye Ermenileri Patrikliği, Ankara'daki mahkemeye Sanasaryan Koleji'nin iadesi için başvuruda bulunmuştur. Kolejin varlıkları arasında Erzurum'da 9 parsel arazi, bir bahçeli ev, Ağveren köyünde geniş tarım arazileri, Gez köyünde 2 parsel arazi ve İstanbul'un Sirkeci semtinde Sanasaryan Han olarak bilinen ticari kompleks vardır. Dava halen devam etmektedir.

## Önemli mezunlar
* Karekin Pastırmacıyan
* Vartkes Serengülyan
* Vartan Mahohyan

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Erzurum'daki Sanasaryan Ermeni Okulu'nun fotoğrafı