Sil Baştan (film, 2004)

***Sil Baştan*** veya özgün adıyla ***Eternal Sunshine of the Spotless Mind***, yönetmenliğini Michel Gondry'nin üstlendiği, senaryosunu Charlie Kaufman'ın yazdığı; Gondry, Kaufman ve Pierre Bismuth'un ortak hikâyesinden uyarlanan bir Amerikan romantik drama filmidir. Başrolde Jim Carrey ile Kate Winslet; yardımcı rollerde Kirsten Dunst, Mark Ruffalo, Elijah Wood ve Tom Wilkinson yer almaktadır. Filmin adı, Alexander Pope'un 1717 tarihli *Eloisa to Abelard* adlı şiirinden bir alıntıdır. Yapım, psikolojik drama ve bilimkurgu öğelerini doğrusal olmayan anlatı yapısıyla birleştirerek hafıza ve aşkın doğasını inceler.

*Sil Baştan*, 19 Mart 2004'te Amerika Birleşik Devletleri'nde Focus Features tarafından sinemalarda gösterime sunuldu ve eleştirmenlerden geniş çapta övgü aldı; özellikle senaryosu ve yönetmenliği takdir edildi. 20 milyon ABD doları bütçeyle çekilen film, dünya genelinde 74 milyon dolar hasılat elde ederek gişede başarı kazandı ve American Film Institute tarafından 2004 yılının en iyi 10 filminden biri seçildi. 77. Akademi Ödülleri'nde Bismuth, Gondry ve Kaufman, En İyi Özgün Senaryo ödülünü kazandı; Winslet ise En İyi Kadın Oyuncu dalında aday gösterildi.

Film, birçok yayın tarafından 21. yüzyılın en iyi filmlerinden biri olarak gösterilmiş ve zamanla kült film statüsü kazanmıştır. Ayrıca film, Jay Electronica'nın 2007 tarihli "Eternal Sunshine (The Pledge)" adlı çalışması, Jhené Aiko'nun 2014 çıkışlı "Spotless Mind" parçası ve Ariana Grande'nin 2024 tarihli *[[Eternal Sunshine (albüm)|Eternal Sunshine]]* albümü gibi çeşitli müzik projelerine de ilham kaynağı olmuştur.
## Konu
Joel Barish (Jim Carrey), bir süredir görüşmediği kız arkadaşı Clementine Kruczynski'nin (Kate Winslet) New York firması Lacuna tarafından onunla ilgili anılarının silinmesi için bir prosedürden geçtiğini öğrenir. Kalbi kırık bir şekilde aynı prosedürden geçmeye karar verir. Hazırlık aşamasında inişli çıkışlı ilişkileriyle ilgili anılarını anlatan bir kasedi kaydeder.

Lacuna çalışanları, dairesinde uyurken beyni üzerinde çalışırlar; böylece prosedür tamamlandığında Joel hiçbir anı olmadan uyanacaktır. Çalışanlardan Patrick (Elijah Wood), bu sırada Clementine'i görmek için oradan ayrılır. Prosedüründen bu yana Joel ile Clementine'in anılarını onu etkilemek için bir kılavuz olarak kullanmaktadır. Prosedürü Joel'in beyninde sürerken teknisyen Stan (Mark Ruffalo) ile sekreter Mary (Kirsten Dunst) uyuşturucu alır, eğlenir ve seks yaparlar.

Joel, son kavgalarından başlayarak Clementine ile ilgili anılarını silinirken yeniden yaşar. Daha erken, daha mutlu anılara ulaştığında onu unutmak istemediğini fark eder. Zihnindeki Clementine imajının Joel'in belleğindeki onun bulunmadığı anılara da bulaştığı anlaşılır. Bu durum, prosedürü durdurur ancak Stan patronu Howard'ı (Tom Wilkinson) arar ve Howard gelip prosedürü yeniden başlatır. Joel, Clementine'le ilgili kalan son anısına gelir: ilk tanıştıkları gün, Montauk'ta bir plajda. Hafıza etraflarında dağılırken Clementine, Joel'e onunla Montauk'ta buluşmasını söyler.

Stan dışarıdayken Joel'in dairesinde Mary, Howard'a ona aşık olduğunu söyler ve öpüşürler. Howard'ın karısı geldiğinde onları pencereden görür ve öfkelenir. Howard'ın ona gerçeği söylemesini ister: Mary ile Howard'ın daha önce bir ilişki yaşadığı ve Mary'nin anılarının silindiğini. Bundan tiksinen Mary, Lacuna kayıtlarını çalarak Joel ve Clementine de dahil olmak üzere tüm hastalara bunları postalar.

Joel uyanır, Clementine ile ilgili anıları silinmiştir. Dürtüsel olarak Montauk'a gider ve trenle eve giderken tesadüfen Clementine ile karşılaşır. Birbirlerine çekilirler ve Boston'daki donmuş Charles Nehri'ne bir randevu ayarlarlar. Joel, Clementine'i eve götürür ve Patrick, ikisini uzaktan görünce birbirlerini tekrar bulduklarını anlar. Joel ve Clementine'a Lacuna kasetleri ulaşır ve kayıtlarını dinlerler. Birbirlerine duydukları acı hatıralar karşısında şok olur ve ayrılma noktasına gelirler ama yine de ilişkilerine bir şans daha vermeye karar verirler.

## Yapım aşaması

Filmin adı, didaktik şiirleriyle ünlü şair Alexander Pope'un yazdığı *[[Eloisa to Abelard]]* isimli, aslı çok daha uzun olan şiirinin bir bölümünden alınmıştır. Bu şiir Charlie Kaufman'ın *[[Being John Malkovich]]* filminde de kullanılmıştır:

:*How happy is the blameless Vestal's lot!*
:*The world forgetting, by the world forgot;*
:***Eternal sunshine of the spotless mind!***
:*Each pray'r accepted, and each wish resign'd.*

Filmin bütçesi $20.000.000'dır. Sevgilisini neden silmek istediğine dair yapılan kaset kayıtları sırasında Jim Carrey ve Kate Winslet'in filmdeki bazı diyalogları, gerçek hayatlarındaki aşk acılarını paylaştıkları konuşmalara dayanmıştır. Elijah Wood ile Mark Ruffalo arasında geçen diyaloglarda oyuncular kendileri değişikliğe gitmiştir.

## Gösterim
Film ABD'de 19 Mart 2004'te gösterime girdi. İngiltere'de 30 Nisan, Almanya'da ise 20 Mayıs'ta gösterime giren film, Türkiye'de yaklaşık 2 sene sonra BirFilm dağıtımcılığında 26 Mayıs 2006'da gösterime girdi. Film kendi ülkesinde (ABD) $34,400,30, kendi ükesi dışında $37,857,825 ile toplamda $72,258,126 hasılata ulaşmıştır.

## Oyuncular

* Jim Carrey - Joel Barish
* Kate Winslet - Clementine "Clem" Kruczynski
* Elijah Wood - Patrick
* Thomas Jay Ryan - Frank
* Mark Ruffalo - Stan
* Jane Adams - Carrie
* David Cross - Rob
* Kirsten Dunst - Mary
* Tom Wilkinson - Dr. Howard Mierzwiak
* Ryan Whitney - Genç Joel Barish
* Paulie Litt - Genç Bully
* Josh Flitter - Genç Bully

## Ödüller ve eleştiriler
* **[[Akademi Ödülleri]]** (*İki dalda aday olup, birini kazanmıştır*) 
** **En İyi Orijinal Senaryo - [[Charlie Kaufman]] (senaryo-hikâye), [[Michel Gondry]] (hikâye), [[Pierre Bismuth]] (hikâye)**
** En İyi Kadın Oyuncu - Kate Winslet 
* **[[Altın Küre Ödülleri]]** (*Dört dalda aday olmuştur*)
** En İyi Film - Müzikal veya Komedi
** En İyi Kadın Oyuncu - Müzikal veya Komedi - Kate Winslet
** En İyi Erkek Oyuncu - Müzikal veya Komedi - Jim Carrey
** En İyi Senaryo - Charlie Kaufman
* **[[SAG]]** (Screen Actors Guild Awards) (*Bir dalda aday olmuştur*)
** En İyi Kadın Oyuncu - Kate Winslet
* **[[İngiliz Sinema ve Televizyon Sanatları Akademisi|BAFTA]]** (British Academy Film Awards) (*Beş dalda aday olup, ikisini kazanmıştır*)
** **En İyi Senaryo - [[Charlie Kaufman]]**
** **En İyi Kurgu**
** En İyi Film
** En İyi Kadın Oyuncu - Kate Winslet
** En İyi Erkek Oyuncu - Jim Carrey
 
Daha birçok ödül alan film, İnternet Film Eleştirmenleri tarafından da En iyi Film dahil birçok dalda ödüle layık görüldü.

Kate Winslet'in Clementine rolünde gösterdiği performans, Premiere Magazine'in tüm zamanların en iyi 100 performansı listesinde (100 Greatest Performances of All Time) 81. sıradadır.

Film eleştirmenlerinin yorumlarının yer aldığı Rotten Tomatoes sitesinde film hakkında yer alan 208 film eleştirisinden %94'ü film hakkında olumlu yorum içermektedir. (Fresh: 195 Rotten: 13)

Film, IMDB'nin üyelerinin puanlarıyla belirlenen En İyi 250 Film sıralamasında ilk 75 içindedir.

2016 yılında açıklanan ve dünya çapında 117 sinema eleştirmenin düşünceleri ile yapılan *21. Yüzyılın En İyi Filmleri* listesinde 6. sırayı almıştır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Resmi site
* 
*  Sinemalar.com profili ve fragman