Sultan Han-Girey

**Sultan Han-Girey** (tam adı **Kırım-Girey Mehmet Gireyev Han-Girey**) (1808-1842), Çerkes etnograf, folklorcu, sanat eleştirmeni, halkının sivil yapısı üzerine projelerin yazarı, Çerkes kültürüne ve Çerkes edebiyatına önemli katkı sağlayan eserlerin yazarı, Çerkes etnografyasının ve tarih biliminin kurucularından biri olarak kabul edilir.

## Biyografi

Soyu Girey (Cengizid) ailesine dayanan Sultan Muhammed Han-Girey'in (?-1821) üçüncü oğlu. Kardeşleri; Sultan Şahan-Girey (1808-1827), Sultan Sagat-Girey (1809-1856) ve Sultan Adil-Girey'dir (1819-1876).

* 1808'de, Çerkesya'nın (şimdiki Adıge Cumhuriyeti) Lhostenhable köyünde doğdu. St. Petersburg'daki Cadet Corps'tan mezun oldu, çeşitli subay rütbelerinde görev yaptı.
* 1837'de İmparatorluk Majestelerinin Özel Konvoyunun (SEIVK) Kafkas-Yayla yarım filosunun komutanı olarak atandı. İmparator I. Nikolas'ın albay ve yardımcı kampına atandı. Daha sonra SEIVK komutanlığına atandı.
* 1837-1840 yılları arasında Rusya'nın yurtdışında yürüttüğü savaşlara katıldı (Rus-İran, Rus-Osmanlı, Polonya).
* Han-Girey, Kafkasya'daki askerî olaylara katılmadı. Bu olaylar şüphesiz onu endişelendirdi ve kan dökülmesini durdurmak için Kafkasya'nın barışçıl şekilde fethi için bir proje geliştirdi. Proje  gereken ilgiyi görmedi. Daha sonra Senatör Phillipson Grigori İvanoviç anılarında bunu şöyle yazdı:


: “1837 baharına geri dönelim. "
: (Velyaminov) Sessizce yukarı aşağı yürüdü, çantama yan yan bakıyordu; nihayet direnemedi ve hoşnutsuzlukla sordu: "Bugün rapor için neden bu kadar çok şeyiniz var bayım?". "Bu, Ekselansları, Savaş Bakanı tarafından sonuçlandırmanız için gönderilen Albay Han-Girey'in emir subay kanadı tarafından Kafkasya'yı fethetme projesidir." diye yanıtladım. "**Ah, boş gevezelik!** **Onu masaya koyunuz bayım, inceleyeceğim**. Onu masasının bölümlerinden birine koydum ve bir yıldan fazla bir süre onu orada sadece gittikçe büyüyen bir toz tabakasıyla gördüm.


* 1841'de dağlıları çar lehine kışkırtmak için Kafkasya'ya gönderildi. Han-Girey, Rus otokratının taleplerinin ültimatom şeklinde paylaşmadı, ancak Rusya'ya katılmanın uygun olduğunu düşündü. Bu görevi yerine getirmeyi başaramadı, bu nedenle St. Petersburg'a döndükten sonra istifa etti.
* Birkaç ay sonra, 1842 sonbaharında, Han-Girey memleketi Lhostenhable'deki evinde öldü. Orada meftundur.

Tek oğlu, Asya Dairesi'nin 14. sınıfında görevli olan Sultan Murat-Girey'dir (1842-1863).

Han-Girey'in ölümünden sonra dul eşi Sultan Tukay, yılda 500 ruble gümüş emekli maaşı ve 1000 ruble gümüş emekli maaşı aldı. Dul karısı ve oğlu Murat, kardeşi Adil-Girey'in himayesinde yaşamlarını sürdürdüler.

## Ebeveynler
Annesi Biçe, Muhammed-Girey'in ikinci eşiydi. Anneannesi Prenses Kanitat, Cengiz soyundan gelen babası Muhammed-Girey'in halasıydı.

Rus İmparatoru I. Alexander'ın 23 Aralık 1816 tarihli kararnamesiyle Muhammed-Girey, başçavuş rütbesine layık görülürken, kararnamede şöyle deniyordu:

 "Bu rütbe, Türk hükümetinin kendisine yaptığı kazançlı tekliflere rağmen; Rusyaya bağlılığından ve hizmetimizde kalma arzusundan dolayı saygı görüyor."

## Eserleri
* Tarihi ve etnografik kompozisyon "Çerkesya Üzerine Notlar". 1836 g.
* "Çerkes efsaneleri" hikâyesi (Russian Bulletin. 1841. T. 2).
* Ahlaki tanımlayıcı deneme "Çerkeslerin inançları, tavırları, gelenekleri, yaşam tarzı" (agy. 1842. T. 5.).
* "Prens Kanbulat" hikâyesi (agy. 1844. No. 10-11).
* Masal "Zoom Kunchuka" (Kafkasya 1846 ;. Perepech tana, "Russian Invalid", 1846 g:, II. 1846'nın yarısı için "Kafkasya" koleksiyon gazetesi, "Kafkasya'da" 1909 1 t ..).
* Çerkes halklarının mitolojisi - "Çerkeslerin inançları, tavırları, gelenekleri, yaşam tarzı" makalesinden bir alıntı (Kafkasya,; 1846; 1846'nın ikinci yarısı için "Kafkasya" gazetesinin koleksiyonunda yeniden basıldı).
* Ahlakî tanımlayıcı ve biyografik eskiz "Beslny Abat" (Kafkasya. 1847. № 42-48; koleksiyonda yeniden basıldı! 1847'nin II yarısı için "Kafkasya" gazetesi).
* Ahlakî tanımlayıcı ve biyografik eskiz "Prens Pshskaya Ahodyagoko " (Kafkasya'nın yerel ve kabilelerinin tanımlanması için materyal koleksiyonu. 1893. No. 17).

Eserlerin çoğu ölümünden sonra yayınlandı. Rusya'da ve yurtdışında Kafkas bilim adamları tarafından kullanılan çalışmaları St. Petersburg, Moskova ve Kafkasya'daki tanınmış süreli yayınlarda yayınlandı. Yukarıdakilere ek olarak, bazı ünlü edebî eserleri hâlâ aranmaktadır.

El yazmalarının bir kısmı şu anda Adigoloji Enstitüsü (Adıgey Cumhuriyet İnsanî Araştırma Enstitüsü) araştırmacıları tarafından incelenmektedir.

2008'de Pyatigorsk Ulusal Kültürler Evi'nde Sultan Han-Girey'in 200. doğumgününe adanmış bir akşam düzenlendi.

## Notlar

## Edebiyat
*Iskhak Mashbash.* Khan-Girey. - Maykop: RIPO "Adygea", 1998. - 832 s. ISBN 5-7992-0013-6

## Bağlantılar

* "KUZEY KAFKASYA GENELOJİSİ" Tarihsel ve şecere bilimsel soyut bağımsız dergi