Amerika yerlileri

**Amerika yerlileri**, Avrupalılar'ın gelişinden önce Amerika kıtasında yaşayan **[[Eskimo - Aleut halkları|Eskimo-Aleut halkları]]** ile **[[Kızılderililer]]**i kapsayan ortak ad. Bazıları bu adı İngilizce ***Amerindian*** terimin karşılığı olarak yalnızca Kızılderililer için kullanır ve Eskimo-Aleut halklarını dahil etmez. Alaska ve Kanada gibi hem Eskimo hem de Kızılderili nüfus barındıran yörelerde *Amerika yerlisi* adı her ikisi için kullanılırken, Kıta ABD'sinden Arjantin'e kadar Eskimo barındırmayan diğer yörelerde yalnızca Kızılderili anlamındadır.

ABD Nüfus Sayım Dairesi (*[[Amerika Birleşik Devletleri Sayım Bürosu]]*) ülkedeki yerlileri *American Indian and Alaska Native* adı altında topluca ele alır ve *American Indian* ("Amerikalı Hint") terimiyle Kıta ABDsi'ndeki yerliler (ki hepsi de Kızılderilidir) kastedilirken, *Alaska Native* ("Alaska Yerlisi")terimi Alaska'daki yerlilerin tamamı (Aleutlar, Alaska Eskimoları, Alaska Kızılderilileri) için kullanılır.

Kanada'da *aboriginal peoples* ("yerli halklar")olarak adlandırılır ve hem Kanada Eskimolarını (*Inuit*), hem Kanada Kızılderililerini (*First Nations*), hem de melez Métisleri nitelendirir. Kanada'da *Indian* ("Kızılderili") adı "aşağılayıcı" (*pejorative*) bulunduğu için resmî olarak fazla kullanılmaz. Kanada'da *Indian* adı resmî olarak yalnızca Hintler için kullanılır.

Amerika yerlilerinin sınıflandırılması kültür bölgelerine, coğrafyası ve dillerine göre ayrı ayrı sınıflandırılır. Antropologlar genellikle akışkan sınırlı kültür bölgeleri olarak sınıflandırma eğilimindedirler. Bu kültür bölgeleri şu anki sınırlara göre değil, yerlilerin Amerika'nın keşif sürecinde Avrupalılarca karşılaştığı 15. yüzyıl başlarındaki konumları baz alınarak düzenlenir.

Amerika yerli dilleri, üç ana filum olarak, Eskimo ile Aleutların konuştuğu Eskimo-Aleut dilleri, Kızılderili Na-Dene halklarının konuştuğu Na-Dene dilleri ile bunların haricindeki bütün Kızılderili halklarının konuştuğu Amerind dilleri biçiminde sınıflandırılır. Na-Dene dillerinin Asya'daki Yenisey dilleri ile Dene-Yenisey dilleri adı altında birlikte sınıflandırılması fikri 2008 yılında Edward Vajda tarafından ortaya konmuştur ve Eskimolar dışında Asya kökenli olduğu dil bilimi kriterlerine göre ortaya konan ilk ve tek Kızılderili grubu budur. Geriye kalan diğer Kızılderililerin dilleri 1960 yılında Joseph Greenberg tarafından Amerind dilleri adı altında birleştirilmesi fikri ortaya atılmıştır, fakat bu teoriyi tarihi dil bilimcilerin çoğu reddeder.

Na-Dene dillerini konuşan halklar, İnuitler ve Alaska yerlileri haplogrup Q (Y-DNA) mutasyonları sergiler; bununla birlikte, diğer Kızılderililerde (Amerind dillerini konuşanlar) bulunan mtDNA mutasyonlarından farklıdır. Amerika yerlileri DNA'sına göre 12 genetik gruba ayrılır ve Eskimolar ile Na-Dene Kızılderilileri haricindeki Kızılderililerde 10 ayrı genetik gruplaşma görülür.

## Diller

Amerika yerli dilleri, üç ana filum olarak sınıflandırılır: Eskimo ile Aleutların konuştuğu Eskimo-Aleut dilleri, Kızılderili Na-Dene halklarının konuştuğu Na-Dene dilleri ile bunların haricindeki bütün Kızılderili halklarının konuştuğu Amerind dilleri. Bu ana dil filumları yanında hiçbir dil ailesine girmeyen izole diller de bulunmaktadır. UNESCO'ya göre birçoğu ya tükenmiş ya da konuşulabilirliği tehlikededir.

## Genetik sınıflandırma

Amerika yerlileriyle ilişkili en yaygın haplogrup olarak Haplogrup Q1a3a (Y-DNA) verilmektedir. Tıpkı mtDNA gibi Y-DNA da diğer çekirdek kromozomlardan farklıdır ve Y kromozomu çoğunluğunda benzersiz olup mayoz bölünme sırasında rekombinasyona uğramaz. Bu etkiye sahip mutasyonların tarihsel dokusu kolayca incelenebilir. Bu dokular birbirinden oldukça farklı iki genetik bölüm oluşturur: birincisi, Amerika'nın başlangıç yerlileri; ikincisi, Amerika'nın Avrupalılar tarafından sömürgeleştirilmesinden sonraki sürecin yerlileri. Eski olan, kurucu haplotip ve gen çizgisi sayısı için belirleyici faktördür ve günümüzdeki Amerika yerlilerinde bulunmaktadır.

Kurucu nüfus için Beringia'da ilk 20.000 yıl konaklamayla birlikte Bering Denizi kıyılarında insan yerleşimi aşamalı oluşmuştur. Mikrosatelit çeşitliliği ve Y çizgisinin dağılımı ilk sömürgeleştirme döneminden beri izole edilmiş Güney Amerika bölgelerinde yaşayan Kızılderili gruplarına özgüdür.. Na-Dene, İnuit ve Alaska Yerlileri haplogrup Q (Y-DNA) mutasyonları sergiler; bununla birlikte, diğer Kızılderililerde (Amerind dillerini konuşanlar) bulunan mtDNA mutasyonlarından farklıdır. Bu da gösteriyor ki, Grönland ve Kuzey Amerika'nın kuzey uç içlerine en erken göç daha sonraki nüfustan kaynaklanır.

Human Y-chromosome DNA haplogroups baz alınarak yapılan çalışmalara göre:



## Kültür bölgeleri

### Kuzey Amerika

Kuzey Amerika'da Kanada, Grönland, ABD ve Meksika'nın kuzeyindeki yerli halklar etnoğraflar tarafından 10 kültür bölgesine ayrılır. Bazı kültür gruplarının kapsamı araştırıcıya göre değişkenlik gösterebilmektedir.
 
# Eskimo (Arktik) kültür bölgesi *Arctic* (→ Eskimo–Aleut dilleri)
# Subarktik Kızılderilileri kültür bölgesi *Subarctic* (→ Na-Dene dilleri, Algonkin–Yurok dilleri)
# Kuzeydoğu Kızılderilileri kültür bölgesi *Northeast* (→ Algonkin–Yurok dilleri, İrokua dilleri)
# Pasifik Kuzeybatısı Kızılderilileri kültür bölgesi *Northwest Coast* (→ Haydaca, Çimşiyan dilleri, Vakaş dilleri)
# Plato Kızılderilileri kültür bölgesi *Plateau* (→ Saliş dilleri)
# Büyük Havza Kızılderilileri kültür bölgesi *Great Basin*
# Ova Kızılderilileri kültür bölgesi *Plains* (→ Siyu dilleri)
# Kaliforniya Kızılderilileri kültür bölgesi *California*
# Güneydoğu Kızılderilileri kültür bölgesi *Southeast*
# Güneybatı Kızılderilileri kültür bölgesi *Southwest*

#### Arktik

* Paleo-Eskimo, tarihöncesi kültürler, Rusya, Alaska, Kanada, Grönland, 2500 MÖ–1500 MS
** Arctic small tool tradition, tarihöncesi kültürü, 2500 MÖ, Bering Boğazı
** Pre-Dorset, doğu Arktik, 2500–500 MÖ
** Saqqaq kültürü, Grönland, 2500–800 MÖ)
** Independence I kültürü, kuzeydoğu Kanada ve Grönland, 2400–1800 MÖ
** Independence II kültürü, kuzeydoğu Kanada ve Grönland, 800–1 MÖ)
** Groswater, Labrador ve Nunavik, Kanada
** Dorset kültürü, 500 MÖ–1500 MS, Alaska, Kanada (muhtemelen arkaik kalıntısı 1903 yılında tükenen Sallirmiut halkı)
* Aleutlar, Aleut Adaları, Alaska ile Kamçatka Krayı, Rusya
* İnuit halkları, Rusya, Alaska, Kanada, Grönland
** Thule kültürü, Proto-İnuit, Alaska, Kanada, Grönland, 900–1500 MS
*** Birnirk kültürü, tarihöncesi İnuit kültürü, Alaska, 500 MS–900 MS
** Grönland İnuitleri, Grönland
*** Kalaallit, batı Grönland
*** Avanersuarmiut, kuzey Grönland
*** Tunumiit, doğu Grönland
** Batı Kanada İnuitleri, batı Arktik Kanada
** İnyupikler, kuzey ve kuzeybatı Alaska
* Yupik halkları, Alaska ve Rusya
** Supikler, Alaska Yarımadası, güney orta Alaska'nın kıyıları ve adalar bölgesi
** Alaska Yupikleri, batı orta Alaska
*** Chevak Çupikleri, Hooper Bay ve Chevak, Alaska
*** Nunivak Çupikleri, Nunivak Adası, Alaska
** Sibirya Yupikleri, Rus Uzak Doğusu ve St. Lawrence Adası, Alaska
*** Chaplino Yupikleri, Sibirya
** Naukan Yupikleri, Sibirya
** Sirenik Yupikleri, Sibirya

#### Subarktik

#### Kaliforniya

Kaliforniya Kızılderili kültür grubu Kaliforniya eyaletinin sınırlarıyla uyumlu değildir ve buradaki bütün Kızılderilileri kapsamaz. Nevada ile birlikte doğu sınırındaki kabileler Büyük Havza Kızılderilileri kültür grubuna, Oregon sınırına yakın bazı kabileler ise Plato Kızılderilileri kültür grubuna dahildir

#### Kuzeydoğu

#### Büyük Havza

#### Plato

* Cayuse, Oregon
* Celilo (Wayampam)
* Chinook
* Columbian (Dialects: Wenatchee, Sinkayuse, Chelan)
* Coeur d'Alene, Idaho
* Colville, Washington
* Upper Cowlitz
* Flathead (Selisch veya Salish), Idaho ve Montana
* Klamath, Oregon
* Klickitat Tribe, Washington
* Kootenai/Ktunaxa, British Columbia, Montana ve Idaho
* Lower Snake (Chamnapam, Wauyukma, Naxiyampam)
* Modoc, California ve Oregon
* Molala (Molale), Oregon
* Nimipular, Idaho
* Nikola Atabaskları (soyu tükenmiş)
* Nikola Salişleri (confederacy)
* Nlakapamuklar, British Columbia, eski bilinen adıyla Thompson halkı
* Okanaganlar (Syilx), British Columbia ve Washington
* Palus (Palouse)
* Pend'Oreilles (Kalispel), Washington
* Rock Creek
* Sanpoil (kabile)
* Secwepemc (Shuswap), British Columbia
* Sinixt (Lakes), British Columbia, Washington, Idaho
* Spokane, Washington
* St'at'imc (Lillooet)
** Lil'wat
** In-SHUCK-ch
* Tenino (Warm Springs), Oregon
** Dalles Tenino
** Dock-Spus
** Tygh
** Wyam
* Umatilla, Oregon
* Upper Nisqually (Mishalpan)
* Walla Walla, Oregon
* Wanapum
* Wasco-Wishram, Oregon
* Yakama, Washington

#### Pasifik Kuzeybatısı

#### Büyük Ovalar

Büyük Ovalar'daki yerliler Kuzey ve Güney Ova Kızılderilileri olmak üzere iki ana grupta toplanırlar.

#### Güneydoğu

#### Güneybatı

Bazen Oasisamerica olarak adlandırılır ve Arizona, Colorado, New Mexico, Utah, Chihuahua ile Sonora bölgelerini kapsar.

### Meksika ve Mezoamerika
Meksika, Mezoamerika ve Karayipler'deki yerli halklar genellikle, dil, çevre ve kültürüne göre sınıflandırılırlar.

#### Aridoamerika

#### Mezoamerika

### Circum-Caribbean
Kısmen *Handbook of South American Indians.*'a göre düzenlenmiştir.

#### Karayip
Antropolog Julian Steward, Trinidad ve Tobago hariç tüm Antiller ve Bahamalar'ı kapsayan Antil kültür alanını tanımlar.

* Arawak
** Taino, Greater Antilles, kuzey Lesser Antilles
*** Lucayan, Bahamas
** Igneri, Lesser Antilles, 400-1000 MS
** Nepoya, Trinidad
** Suppoya, Trinidad
* Caquetio, Aruba, Bonaire, Curaçao ve Venezuela
* Carib, Lesser Antilles
** Garifuna ("Black Carib"), AslıylaDominika ve Saint Vincent, şimdiki Belize, Guatemala, Honduras ve Nikaragua
* Ciboney, Greater Antilles, ca. 1000-300 MÖ
** Guanahatabey (Guanajatabey), Cuba, 1000 MÖ
* Ciguayo, Hispaniola
* Garifuna ("Black Carib"), Asıl Dominika ve Saint Vincent, şimdiki Belize, Guatemala, Honduras ve Nikaragua
* Ortoiroid, ca. 5500-200 MÖ
** Coroso culture, Puerto Rico, 1000 MÖ–200 MS
** Krum Bay culture, Virgin Islands, St. Thomas, 1500-200 MÖ
* Saladoid culture, 500 MÖ—545 MS

#### Orta Amerika
Orta Amerika kültürü El Salvador, Honduras, Nikaragua, Kosta Rika ve Panama ile Kolombiya ve Ekvador'un Pasifik Kıyılarında görülür.

#### Kolombiya ve Venezuela
Kolombiya ve Venezuela kültürü bugünkü Kolombiya ile Venezuela topraklarını içerir. Güney Kolombiya ve kültür sahasına girer. Doğu Venezuela Guyanalar kültür sahasındadır ve güneydoğu Kolombiya ile güneybatı Venezuela Amazonya kültür sahasına dahildir.

### Guyanalar
Kolombiya'nın kuzey kısımları, Fransız Guyanası, Guyana, Surinam, Venezuela ve Brezilya'daki Amazonas, Amapá, Pará, Roraima eyaletleri.

### Doğu Brezilya
Brezilya'nın doğusundaki Ceará, Goiás, Espírito Santo, Mato Grosso, Mato Grosso do Sul, Pará ve Santa Catarina eyaletleri.

### Andlar

* Andean Hunting-Collecting Tradition, Arjantin, 11,000–4,000 MS
* Awa-Kwaiker, kuzey Ecuador, güney Colombia
* Aymaralar, Bolivya, Chile, Peru
* Callawalla (Callahuaya), Bolivya
* Cañari, Ekvador
* Capulí culture, Ecuador, 800-1500 MS
* Cerro Narrio (Chaullabamba) (Precolumbian kültürü)
* Chachapoyas, Amazonas, Peru
* Chachilla (Cayapas)
* Chanka (Chanca), Peru
* Chavín, kuzey Peru, 900–200 MÖ
* Chincha people, Peru (Precolumbian kültürü)
* Chipaya, Oruro Department, Bolvia
* Chuquibamba culture (Kolomb öncesi kültürü)
* Conchucos
* Diaguita
** Amaicha, Arjantin
** Calchaquí, Arjantin
** Chicoana, Salta, Arjantin
** Quilmes (Kolomb öncesi kültürü), Arjantin
* Guangaia (Kolomb öncesi kültürü)
* Ichuña microlithic tradition (Kolomb öncesi kültürü)
* Inca Empire (Inka), based in Peru
* Jama-Coaque (Kolomb öncesi kültürü)
* Killke culture, Peru, 900–1200 MS
* Kogi
* Kolla (Colla), Arjantin, Bolivya,  Şili
* La Tolita (Kolomb öncesi kültürü)
* Las Vegas culture, kıyı Ecuador, 8000 MÖ–4600 MÖ
* Lauricocha culture, Peru, 8000–2500 MÖ
* Lima culture, Peru, 100–650 MS
* Maina, Ecuador, Peru
* Manteño-Huancavilca (Kolomb öncesi kültürü)
* Milagro (Kolomb öncesi kültürü)
* Mollo culture, Bolivya, 1000–1500 MS
* Muisca, Colombian yüksek kesimleri (Kolomb öncesi kültürü)
* Pachacama (Kolomb öncesi kültürü)
* Paez (Nasa culture), Colombian yüksek kesimleri (Kolomb öncesi kültürü)
* Panzaleo (Kolomb öncesi kültürü)
* Pasto
* Pijao, Colombia
* Keçuvalar (Kichua, Kichwa), Bolivya
** Chankas
** Wankas (Huancas)
* Quitu culture, 2000 MÖ—1550 MS
* Salinar (Kolomb öncesi kültürü)
* Saraguro
* Tiwanaku culture (Tiahuanaco), 400-1000 MS, Bolivya
* Tsáchila (Colorado), Ecuador
* Tuza-Piartal (Precolumbian kültürü)
* Uru, Bolivya, Peru
** Uru-Murato, Bolivya
* Wari culture,Peru merkez kıyısı ve yüksek kesimleri, 500–1000 MS
** Pocra culture, Ayacucho Province, Peru, 500–1000 MS

#### Pasifik Ovaları

* Amotape complex, Peru'nun kuzey kıyısı, 9,000–7,1000 MÖ
* Atacameño (Atacama, Likan Antaí),  Şili
* Awá, Colombia ve Ecuador
* Bara, Colombia
* Cara culture, kıyı Ecuador, 500 MÖ-1550 MS
* Bahía, Ecuador, 500 MÖ–500 MS
* Casma culture, Peru kıyısı, 1000–1400 MS
* Chancay, merkez Peru kıyısı, 1000–1450 MS
* Chango, Peru kıyısı, kuzey Şili
* Chimú, Peru kuzey kıyısı, 1000–1450 MS
* Cupisnique (Kolomb öncesi kültürü), 1000-200 MÖ, Peru kıyısı
* Lambayeque (Sican culture), kuzey Peru kıyısı, 750–1375 MS
* Machalilla culture, kıyı Ecuador, 1500–1100 MÖ
* Manteño civilization, batı Ecuador, 850–1600 MS
* Moche (Mochica), kuzey Peru kıyısı, 1-750 MS
* Nazca, Peru'nun güney kıyısı, 1-700 MS
* Norte Chico civilization (Kolomb öncesi kültürü), Peru kıyısı
* Paiján culture, Peru'nun kuzey kıyısı, 8,700–5,900 MÖ
* Paracas, Peru'nun güney kıyısı, 600-175 MÖ
* Recuay culture, Peru (Kolomb öncesi kültürü)
* Tallán (Kolomb öncesi kültürü), kuzey Peru kıyısı
* Valdivia culture, Ecuador, 3500–1800 MÖ
* Virú culture, Piura Region, Peru, 200 MÖ–300 MS
* Wari culture (Huari culture), Peru, 500–1000 MS
* Yukpa (Yuko), Colombia
* Yurutí, Colombia

### Amazon

#### Kuzeybatı Amazon
Bu bölgeye Amazonas, Brezilya; Amazonas ve Putumayo Department, Kolombiya; Cotopaxi, Los Rios, Morona-Santiago, Napo ve Pastaza Provinces Ekvador'da Oriente Region; ve Peru'da Loreto Bölgesi dahildir.
* Arabelalar, Loreto Bölgesi, Peru
* Arapasolar (Arapaco), Amazonas, Brezilya
* Baniwa
* Barbudolar, Loreto Bölgesi, Peru
* Bora, Loreto Bölgesi, Peru
* Candoshi-Shapra (Chapras), Loreto Bölgesi, Peru
* Carútana (Arara), Amazonas, Brezilya
* Chayahuita (Chaywita) Loreto Bölgesi, Peru
* Cocama, Loreto Bölgesi, Peru
* Cofán (Cofan), Putumayo Department, Kolombiya ve Ecuador
* Cubeo (Kobeua), Amazonas, Brezilya ve Kolombiya
* Dâw, Rio Negro, Brezilya
* Flecheiro
* Huaorani (Waorani, Waodani, Waos), Ekvador
* Hupda (Hup), Brezilya, Kolombiya
* Jibito, Loreto Bölgesi, Peru
* Jivaroan peoples, Ekvador ve Peru
** Achuar, Morona-Santiago Province ve Oriente Region, Ekvador ve Loreto Bölgesi, Peru
** Aguaruna (Aguarana), Ecuador, Peru
** Huambisa, Peru
** Shuar, Morona-Santiago Province ve Oriente Region, Ekvador ve Loreto Bölgesi, Peru
* Kachá (Shimaco, Urarina), Loreto Bölgesi, Peru
* Kamsá (Sebondoy), Putumayo Department, Kolombiya
* Kanamarí, Amazonas, Brezilya
* Kichua (Quichua)
** Cañari Kichua (Canari)
** Canelo Kichua (Canelos-Quichua), Pataza Province, Ekvador
** Chimborazo Kichua
** Cholos cuencanos
** Napo Runa (Napo Kichua, Quijos-Quichua, Napo-Quichua), Ekvador ve Peru
** Saraguro
** Sarayacu Kichua, Pastaza Province, Ekvador
* Korubu, Amazonas, Brezilya
* Kugapakori-Nahua
* Macaguaje (Majaguaje), Río Caquetá, Kolombiya
* Machiguenga, Peru
* Marubo
* Matsés (Mayoruna, Maxuruna), Brezilya ve Peru
* Mayoruna (Maxuruna)
* Miriti, Amazonas Department, Kolombiya
* Murato, Loreto Bölgesi, Peru
* Mura, Amazonas, Brezilya
** Pirahã (Mura-pirarrã), Amazonas, Brezilya
* Nukaklar (Nukak-Makú), doğu Kolombiya
* Ocaina, Loreto Bölgesi, Peru
* Omagua (Cambeba, Kambeba, Umana), Amazonas, Brezilya
* Orejón (Orejon), Napo Province, Ekvador
* Panoan, batı Brezilya, Bolivya, Peru
* Sharpas
* Sionalar (Sioni), Amazonas Department, Kolombiya
* Siriano, Brezilya, Kolombiya
* Siusi, Amazonas, Brezilya
* Tarianolar (Tariana), Amazonas, Brezilya
* Tsohom Djapá
* Tukano (Tucano), Brezilya, Kolombiya
** Barasana (Pareroa, Taiwano), Amazonas, Brezilya ve Vaupés, Kolombiya
** Eastern Tukanoan (Tucanoan)
** Makuna (Buhagana, Macuna), Amazonas, Brezilya ve Vaupés, Kolombiya
* Waikino (Vaikino), Amazonas, Brezilya
* Waimiri-Atroari (Kinja, Uaimiri-Atroari), Amazonas ve Roraima, Brezilya
* Wanano (Unana, Vanana), Amazonas, Brezilya
* Witoto
** Murui Witoto, Loreto Bölgesi, Peru
* Yagua (Yahua), Loreta Region, Peru
* Yaminahua (Jaminawa, Yamanawa, Yaminawá), Pando Department, Bolivya
* Yora
* Záparo (Zaparo), Pastaza Province, Ekvador
* Zuruahã (Suruahá, Suruwaha), Amazonas, Brezilya

#### Doğu Amazon
Bu bölgeye Brezilya'nın Amazonas, Maranhão ve Pará eyaletleri dahildir.

* Amanayé (Ararandeura), Brezilya
* Araweté (Araueté, Bïde), Pará, Brezilya
* Awá (Guajá), Brezilya
* Chuncho, Peru
* Ge
* Guajajára (Guajajara), Maranhão, Brezilya
* Guarani, Paraguay
* Ka'apor, Maranhão, Brezilya
* Kuruaya, Pará, Brezilya
* Marajoara, Kolomb öncesi kültürü, Pará, Brezilya
* Panará, Mato Grosso ve Pará, Brezilya
* Parakanã (Paracana)
* Suruí do Pará, Pará, Brezilya
* Tembé (Tembe)
* Turiwára (Turiwara)
* Wayampi
* Zo'é people, Pará, Brezilya

#### Güney Amazon
Bu bölgeye Güney Brezilya'daki (Mato Grosso, Mato Grosso do Sul, Pará'nın bazı yerleri, Rondônia) ve Doğu Bolivya (Beni) dahildir.

* Apiacá (Apiaká), Mato Grosso ve Pará, Brezilya
* Assuriní do Toncantins (Tocantin)
* Aweti (Aueto), Mato Grosso, Brezilya
* Bakairí (Bakairi)
* Chácobo (Chacobo), kuzeybatı Beni, Bolivya
* Chiquitano (Chiquito, Tarapecosi), Brezilya ve Santa Cruz, Bolivya
* Cinta Larga, Mato Grosso, Brezilya
* Enawene Nawe, Mato Grosso, Brezilya
* Gavião of Rondônia
* Guarayu (Guarayo), Bolivya
* Ikpeng (Xicao), Mato Grosso, Brezilya
* Itene, Beni, Bolivya
* Irántxe (Iranche)
* Juma (Kagwahiva), Rondônia, Brezilya
* Jurúna (Yaruna, Juruna, Yudjá), Mato Grosso, Brezilya
* Kaiabi (Caiabi, Cajabi, Kajabi, Kayabi), Mato Grosso, Brezilya
* Kalapálo (Kalapalo), Mato Grosso, Brezilya
* Kamayurá (Camayura), Mato Grosso, Brezilya
* Kanoê (Kapixaná), Rondônia, Brezilya
* Karipuná (Caripuna)
* Karitiâna (Caritiana), Brezilya
* Kayapo, Mato Grosso, Brezilya
* Kuikuro, Mato Grosso, Brezilya
* Matipu, Mato Grosso, Brezilya
* Mehináku (Mehinacu, Mehinako), Mato Grosso, Brezilya
* Moxo (Mojo), Bolivya
* Nahukuá (Nahuqua), Mato Grosso, Brezilya
* Nambikuára (Nambicuara, Nambikwara), Mato Grosso, Brezilya
* Pacahuara (Pacaguara, Pacawara), northwest Beni Deparmtent, Bolivya
* Pacajá (Pacaja)
* Panará, Mato Grosso ve Pará, Brezilya
* Parecís (Paressi)
* Rikbaktsa (Erikbaksa), Mato Grosso, Brezilya
* Rio Pardo people, Mato Grosso, Brezilya
* Sateré-Mawé (Maue), Brezilya
* Suyá (Kisedje), Mato Grosso, Brezilya
* Tacana (Takana), Beni ve Madre de Dios Rivers, Bolivya
* Tapajó (Tapajo)
* Tapirapé (Tapirape)
* Tenharim
* Terena, Mato Gross ve Mato Grosso do Sul, Brezilya
* Trumai, Mato Grosso, Brezilya
* Tsimané (Chimané, Mosetén, Pano), Beni, Bolivya
* Uru-Eu-Wau-Wau, Rondônia, Brezilya
* Wari' (Pacanawa, Waricaca'), Rondônia, Brezilya
* Wauja (Waurá, Waura), Mato Grosso, Brezilya
* Wuy jugu (Mundurucu, Munduruku)
* Yawalapiti (Iaualapiti), Mato Grosso, Brezilya

#### Güneybatı Amazon
Bu bölgeye Cuzco, Huánuco Junín, Loreto, Madre de Dios ve Doğu Peru'nun Ucayali Bölgeleri, Acre'in bazı yerleri, Amazonas ve Rondônia, Brezilya, La Paz ve Bolivya'da Beni dahildir.

* Aguano (Santacrucino, Uguano), Peru
* Aikanã, Rondônia, Brezilya
* Akuntsu, Rondônia, Brezilya
* Amahuaca, Brezilya, Peru
* Asháninka (Campa, Chuncha), Acre, Brezilya ve Junín, Pasco, Huánuco ve Ucayali, Peru
* Banawá (Jafí, Kitiya), Amazonas, Brezilya
* Cashibo (Carapache), Huánuco Region, Peru
* Conibo (Shipibo-Conibo), Peru ve Amazonas, Brezilya
* Ese Ejja (Chama), Beni, Bolivya
* Harakmbut, Madre de Dios, Peru
** Amarakaeri, Madre de Dios bölgesi, Peru
*** Kareneri, Madre de Dios bölgesi, Peru
** Huachipaeri, Madre de Dios bölgesi, Peru
*** Arasairi, Madre de Dios bölgesi, Peru
*** Manuquiari, Madre de Dios bölgesi, Peru
*** Puikiri (Puncuri), Madre de Dios bölgesi, Peru
*** Sapiteri, Madre de Dios bölgesi, Peru
*** Toyeri, Madre de Dios bölgesi, Peru
* Hi-Merimã, Himarimã, Amazonas, Brezilya
* Jamamadi, Acre ve Amazonas, Brezilya
* Kaxinawá (Cashinahua, Huni Kuin), Peru ve Acre, Brezilya
* Kulina (Culina), Peru
* Kwaza (Coaiá, Koaiá), Rondônia, Brezilya
* Latundê, Rondônia, Brezilya
* Machinere, Bolivya and Peru
* Mashco-Piro, Peru
* Matís (Matis), Brezilya
* Matsés (Mayoruna, Maxuruna), Brezilya, Peru
* Parintintin (Kagwahiva’nga), Brezilya
* Shipibo, Loreto Bölgesi, Peru
* Ticuna (Tucuna), Brezilya, Colombia, Peru
* Toromono (Toromona), La Paz Department, Bolivya
* Yanesha' (Amuesha), Cusco Region, Peru
* Yawanawa (Jaminawá, Marinawá, Xixinawá), Acre, Brezilya; Madre de Dios, Peru; ve Bolivya
* Yine (Contaquiro, Simiranch, Simirinche), Cuzco Region, Peru
* Yuqui (Bia, Yuki), Cochabamba DepartmentBolivya
* Yuracaré (Yura), Beni and Cochabamba Departments, Bolivya

### Gran Chaco

* Abipón, Arjantin, tarihi grup
* Angaite (Angate), kuzeybatı Paraguay
* Ayoreo (Ayoré, Moro, Morotoco, Pyeta, Yovia, Zamuco), Bolivya ve Paraguay
* Chamacoco (Zamuko), Paraguay
* Chané, Arjantin ve Bolivya
* Chiquitano (Chiquito, Tarapecosi), doğu Bolivya
* Chorote (Choroti, Iyo'wujwa, Iyojwa'ja Chorote, Manjuy), Arjantin, Bolivya ve Paraguay
* Guana (Kaskihá), Paraguay
* Guaraní, Arjantin, Bolivya, Brezilya ve Paraguay
** Bolivyan Guarani
*** Chiriguano, Bolivya
*** Guarayo (Doğu Bolivya Guarani'si)
** Chiripá (Tsiripá, Ava), Bolivya
** Pai Tavytera (Pai, Montese, Ava), Bolivya
** Tapieté (Guaraní Ñandéva, Yanaigua), doğu Bolivya
** Yuqui (Bia), Bolivya
* Guaycuru peoples, Arjantin, Bolivya, Brezilya ve Paraguay
** Mbayá (Caduveo), tarihi
*** Kadiweu, Brezilya
** Mocoví (Mocobí), Arjantin
** Pilagá (Pilage Toba)
** Toba (Qom, Frentones), Arjantin, Bolivya, ve Paraguay
* Kaiwá, Arjantin and Brezilya
* Lengua people (Enxet), Paraguay
** North Lengua (Eenthlit, Enlhet, Maskoy), Paraguay
** South Lengua, Paraguay
* Lulé (Pelé, Tonocoté), Arjantin
* Maká (Towolhi), Paraguay
* Nivaclé (Ashlushlay, Chulupí, Chulupe, Guentusé), Arjantin ve Paraguay
* Sanapaná (Quiativis), Paraguay
* Vilela, Arjantin
* Wichí (Mataco), Arjantin and Tarija Department, Bolivya

### Güney Cone

* Aché, güneydoğu Paraguay
* Alacaluf (Kaweshkar, Halakwulup), Şili
* Chaná (*soyu tükenmiş*), eski Uruguay
* Chandule (Chandri)
* Charrúa, güney Brezilya ve Uruguay
* Chono (Kolomb öncesi kültürü), eski Chiloé Archipelago, Şili
* Comechingon (Henia-Camiare), Arjantin
* Haush (Manek'enk, Mánekenk, Aush), Tierra del Fuego
* Het (Querandí) (*soyu tükenmiş*), eski Argentinian Pampas
** Chechehet
** Didiuhet
** Taluhet
* Huarpe (Warpes) (*soyu tükenmiş*), Macellan Boğazı, Şili
** Allentiac (Alyentiyak)
** Millcayac (Milykayak)
** Oico
* Mapuche (Araucanian), güneybatı Arjantin ve Şili
** Huilliche (Huillice, Hulliche), Şili
** Lafquenche
** Mapuche, güneybatı Arjantin ve Şili
** Pehuenche, güney merkez Şili ve Arjantin
** Picunche, eski Şili
** Promaucae, eski Şili
* Mbeguá (*soyu tükenmiş*), eski Paraná River, Arjantin
* Minuane (*soyu tükenmiş*), eski Uruguay
* Puelche (Guenaken, Pampa) (extinct), Argentinian ve And dağlarının Şili kısmı
* Tehuelche, Patagonia
** Künün-a-Güna (Gennakenk, Gennaken)
** Küwach-a-Güna
** Mecharnúekenk
** Aónikenk (Zuidelijke Tehuelche)
* Teushen (Tehues, *soyu tükenmiş*), Tierra del Fuego
* Selk'nam (Ona), Tierra del Fuego
* Yaghan (Yamana), Tierra del Fuego
* Yaro (Jaro)

## Ayrıca bakınız
* Alaska yerlileri kabile birlikleri
* Amerika yerlisi yazarlar listesi

## Dipnotlar

## Kaynakça

* D'Azevedo, Warren L., volume editor. *[[Handbook of North American Indians]], Volume 11: Great Basin.* Washington, DC: Smithsonian Institution, 1986. ISBN 978-0-16-004581-3.
* Hann, John H. "The Mayaca and Jororo and Missions to Them", in McEwan, Bonnie G. ed. *The Spanish Missions of "La Florida"*. Gainesville, Florida: University Press of Florida. 1993. ISBN 0-8130-1232-5.
* Hann, John H. *A History of the Timucua Indians and Missions.* Gainesville, Florida: University Press of Florida, 1996. ISBN 0-8130-1424-7.
* Hann, John H. (2003). *Indians of Central and South Florida: 1513-1763*. University Press of Florida. ISBN 0-8130-2645-8.
* Heizer, Robert F., volume editor. *Handbook of North American Indians, Volume 8: California.* Washington, DC: Smithsonian Institution, 1978. ISBN 978-0-16-004574-5.
* 
* Pritzker, Barry M. *A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples.* Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1.
* Steward, Julian H., editor. *[[Handbook of South American Indians]], Volume 4: The Circum-Caribbean Tribes.* Smithsonian Institution, 1948.
* Sturtevant, William C., genel editör ve Bruce G. Trigger, cildin editörü. *Handbook of North American Indians: Northeast*. Volume 15. Washington DC: Smithsonian Institution, 1978. ASIN B000NOYRRA.
* Sturtevant, William C., general editor and Raymond D. Fogelson, volume editor. *Handbook of North American Indians: Southeast*. Volume 14. Washington DC: Smithsonian Institution, 2004. ISBN 0-16-072300-0.