Common Desktop Environment

**Common Desktop Environment** (**CDE** ), Unix ve OpenVMS için Motif pencere öğesi araç setini temel alan bir masaüstü ortamıdır. UNIX 98 İş İstasyonu Ürün Standardının bir parçasıydı ve uzun bir süre ticari Unix iş istasyonlarıyla ilişkili Unix masaüstü oldu. Yüzyılın başlangıcından sonra büyük ölçüde CDE'nin yerini alan KDE ve GNOME masaüstü ortamı gibi ardıl projelerin ilk uygulamalarını etkilemeye yardımcı oldu.

Özel mülk yazılım olarak uzun bir geçmişin ardından CDE, 6 Ağustos 2012'de GNU Kısıtlı Genel Kamu Lisansı, sürüm 2.0 veya üstü altında özgür yazılım olarak piyasaya sürüldü. Özgür yazılım olarak piyasaya sürülmesinden bu yana CDE, Linux ve BSD türevlerine taşınmıştır. 
## Tarih
Hewlett-Packard, IBM, SunSoft ve USL, CDE'yi Haziran 1993'te  (COSE) girişimi kapsamında ortak bir geliştirme olarak duyurdu. Her geliştirme grubu kendi teknolojisiyle CDE'ye katkıda bulundu:

* HP, HP'nin Görsel Kullanıcı Ortamını (VUE) temel alan CDE için birincil ortama katkıda bulunmuştur. HP VUE, Motif Window Manager'dan türetilmiştir.
* IBM, Ortak Kullanıcı Erişimi modeline OS/2'nin Workplace Shell'inden katkıda bulunmuştur.
* Sun, OpenWindows ortamından ToolTalk uygulama etkileşim çerçevesine ve posta ve takvim istemcileri de dahil olmak üzere DeskSet üretkenlik araçlarının bir bağlantı noktasına katkıda bulundu.
* USL, UNIX System V'ten masaüstü yöneticisi bileşenleri ve ölçeklenebilir sistem teknolojileri sağladı.

Piyasaya sürüldükten sonra HP, CDE'yi Unix için yeni standart masaüstü olarak onayladı ve HP VUE özelleştirmelerinin CDE'ye taşınması için belgeler ve yazılım sağladı.

Mart 1994'te CDE, Open Software Foundation ve Unix International'ın birleşmesi olan "yeni OSF"nin sorumluluğu haline geldi;  Eylül 1995'te Motif ve CDE'nin tek bir proje olan CDE/Motif altında birleştiği duyuruldu. OSF, 1996 yılında yeni kurulan Open Group'un bir parçası oldu

Şubat 1997'de Open Group, CDE'nin son ana sürümü olan 2.1 sürümünü yayınladı.

Red Hat Linux, tescilli CDE'nin taşındığı tek Linux dağıtımıydı. 1997'de Red Hat, TriTeal Corporation'dan lisanslanan bir CDE sürümü sunmaya başladı. 1998'de, X Windowing System'de uzmanlaşmış bir şirket olan Xi Graphics, Red Hat Linux ile birlikte verilen *Xi Graphics maXimum cde/OS* adlı bir CDE sürümü sundu. Bunlar aşamalı olarak kaldırıldı ve Red Hat, GNOME masaüstüne taşındı.

Yaklaşık 2000 yılına kadar, Unix masaüstü kullanıcıları CDE'yi *[[De facto|fiili]]* standart olarak görüyorlardı, ancak o zamanlar GNOME ve K Desktop Environment 2 gibi diğer masaüstü ortamları hızla olgunlaşıyor ve Linux sistemlerinde yaygınlaşıyordu.

2001'de Sun Microsystems, Solaris'te standart masaüstü ortamı olarak CDE'yi GNOME lehine aşamalı olarak kaldıracaklarını duyurdu. 2005'in başlarında piyasaya sürülen Solaris 10, hem CDE'yi hem de GNOME tabanlı Java Masaüstü Sistemini içerir. Yaklaşık aynı zamanlarda başlayan OpenSolaris projesi, CDE'yi içermiyordu ve Solaris CDE'yi açık kaynak olarak kullanıma sunma niyetinde değildi. Solaris 11'in Kasım 2011'deki orijinal sürümü, standart masaüstü olarak yalnızca GNOME'u içeriyordu, ancak Motif ve ToolTalk gibi bazı CDE kitaplıkları ikili uyumluluk için kaldı, ancak Ağustos 2018'de piyasaya sürülen Oracle Solaris 11.4, CDE çalışma zamanı ortamı ve arka plan hizmetleri desteğini kaldırdı.

### Tescilli CDE sağlayan sistemler

* IBM AIX
* Digital UNIX
* HP-UX : 1996'da piyasaya sürülen 10.10 sürümünden
* IRIX : kısa bir süre için CDE, IRIX Etkileşimli Masaüstüne bir alternatifti.
* OpenVMS : OpenVMS Alpha V7.1 ve sonrasında mevcuttur, "DECWindows Motif New Desktop" olarak anılır
* Solaris : 2.3'ten itibaren mevcuttur, 2.6'dan 10'a kadar standarttır.
* Tru64 UNIX
* UnixWare
* UXP/DS
* Red Hat Linux : Triteal ve Xi Graphics tarafından taşınan iki sürüm

## Lisans geçmişi
CDE, lansmanından 2012'ye kadar tescilli bir yazılımdı.

CDE'nin üzerine inşa edildiği araç seti olan Motif, The Open Group tarafından 2000 yılında bir "gelir paylaşımı" lisansı altında "Open Motif" adıyla piyasaya sürüldü. Bu lisans, açık kaynak veya özgür yazılım tanımlarına uymuyordu. Açık Grup, Motif'i açık kaynak yapmak istemişti, ancak o zaman bunu başaramadı.

### GNU LGPL altında yayınlanması
2006 yılında, Open Group'tan CDE ve Motif için kaynak kodunu ücretsiz bir lisans altında yayınlamasını isteyen bir dilekçe oluşturuldu. 6 Ağustos 2012'de CDE, LGPL-2.0 veya üstü lisans altında piyasaya sürüldü. CDE kaynak kodu daha sonra SourceForge'a yayınlandı.

Ücretsiz yazılım projesi OpenCDE, CDE'nin görünüm ve hissini, düzenini ve özellik setini yeniden oluşturmak için 2010 yılında başlatılmıştı. Ağustos 2012'de, CDE özgür yazılım olarak piyasaya sürüldüğünde, OpenCDE resmi olarak CDE lehine kullanımdan kaldırıldı.

23 Ekim 2012'de, Motif pencere öğesi araç seti de LGPL-2.1 veya üstü lisans altında piyasaya sürüldü. Bu, CDE'nin tamamen ücretsiz ve açık kaynaklı bir masaüstü ortamı olmasına izin verdi.

CDE'nin özgür yazılım olarak piyasaya sürülmesinden kısa bir süre sonra, CDEbian adı verilen, CDE 2.2.0c önceden yüklenmiş olarak Debian 6 tabanlı bir Linux canlı CD'si oluşturuldu. Canlı CD o zamandan beri durduruldu.

Debian tabanlı Linux dağıtımı SparkyLinux APT ile kurulabilen ikili CDE paketleri sunar. Mart 2023 itibarıyla, CDE ayrıca bir ISO indirme görüntüsü sunan NuTyX GNU/Linux dağıtımına, FreeBSD'de ve NetBSD'nin varsayılan paket yöneticisi olan pkgsrc'de kaynak biçiminde de dahil edilmiştir.

## CDE projesi kapsamında geliştirme
Mart 2014'te, özgür yazılım olarak yayınlanmasından bu yana CDE'nin ilk kararlı sürümü olan 2.2.1 sürümü yayınlandı.

Temmuz 2014'te yayınlanan 2.2.2 sürümünden itibaren CDE, varsayılan Clang derleyicisi ile FreeBSD 10 altında derleme yapabilmektedir.

Temmuz 2018'de yayınlanan 2.3.0 sürümünden bu yana CDE, Linux'ta TIRPC'yi kullanır, böylece portmapper rpcbind'in güvenli olmayan modda çalıştırılmasına gerek kalmaz. Artık Xprint kullanmaz ve önce Motif'in özel bir sürümünü kurmadan BSD'lerde derlenebilir. Xinerama ile çok kafalı ekran desteği iyileştirildi.

Özgür yazılım olarak yayınlanmasından bu yana, CDE şu platformlara uyarlanmıştır

* Aşağıdakileri içeren Linux dağıtımları :
** Debian
** Red Hat Kurumsal Linux
** Slackware Linux
** ubuntu
* FreeBSD
* NetBSD
* OpenBSD
* OpenIndiana
* Solaris 11 (x86-64 )

CDE projesinin gelecekteki proje hedefleri şunları içerir:

* Daha fazla Linux, BSD ve Unix platformuna artan taşınabilirlik.
* Diğer dillere daha fazla uluslararasılaşma .

## Galeri

File:CDE_2012_on_Linux.png|CDE File manager
File:CDE_Manual_Pages.png|Reading Linux kernel  in CDE
File:HP-HP9000-C360-Workstation_01.jpg| C360 displaying the CDE login manager, **
File:HP-HP9000-B180-Workstation_37.jpg| model B180L running HP-UX and CDE


## Ayrıca bakınız
* dtlogin
* IRIX Etkileşimli Masaüstü
* Motif

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* 
* Open Group&nbsp;– CDE 
*  Modern and functional CDE desktop based on FVWM.