İmralı Cezaevi

**İmralı Cezaevi** ya da resmi adıyla **İmralı F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı C.İ.K** (**Ceza İnfaz Kurumu**), Türkiye'nin Marmara Denizi'ndeki İmralı Adası'nda bulunan yüksek güvenlikli bir cezaevidir. Burada Kürdistan İşçi Partisi'nden (PKK) tutuklular ve Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist'ten (TKP/ML) bir tutuklu bulunuyor. Cezaevi tesisi ordu tarafından korunuyor ve aynı zamanda uzaydan alınan uydu görüntüleri üzerinden de izleniyor.

## Konum
Cezaevi, İstanbul'un güneyinde, Marmara Denizi'ndeki İmralı Adası'nda yer alıyor. Adaya, Marmara Denizi'nin güney kıyısındaki Mudanya'dan tekneyle ulaşılabilir.

## Tarih
Adada bir tarım kolonisi kurma fikri 1933'ten beri vardı. 1935'e gelindiğinde Cumhuriyet Gazetesi'nde yarı açık cezaevinin kurulması tartışıldı. Ocak 1936'da hapishane tesisinin yatakhanelerini inşa etmekle görevlendirilen ilk elli mahkûm adaya ayak bastı. Bu mahkûmlar daha sonra balıkçılık ve tarımla uğraşmak üzere görevlendirildiler. Sonraki yıllarda cezaevinin nüfusu önemli ölçüde arttı ve 1937'de dört yüze, 1941'de dokuz yüze ulaştı. 1947 yılına kadar beş bine yakın kişi cezaevi tesisinde mahkûm oldu ve bunların 443'ü disiplin cezaları nedeniyle başka cezaevlerine gönderildi. Hapishane örnek bir hapishane olarak tanındı ve mahkûmların tarım ve madenlerde çalıştırıldığı diğer hapishanelerin kurulmasına ilham kaynağı oldu. 1953 yılına kadar birçok Adalet Bakanı adayı ziyaret etmiş ve yüzlerce hukuk öğrencisi araştırma yapmak üzere adayı ziyaret etmiştir.

1960 yılındaki askeri darbenin ardından eski Başbakan Adnan Menderes adaya hapsedildi. Yassıada'daki Yassıada duruşmalarında verilen idam cezalarının ardından 15 Eylül 1961'de eski Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve eski Maliye Bakanı Hasan Polatkan idam edildi, Menderes ise iki gün sonra asıldı. Şubat 1999'dan sonra PKK (Kürdistan İşçi Partisi) lideri Abdullah Öcalan yakalanmış, ada boşaltılarak askeri bölgeye dönüştürülmüştür. Kasım 2009'da, Öcalan ve Türkiye'den gelen diğer beş mahkûmun nakledildiği yeni bir gözaltı tesisi açıldı.

## Gözaltı koşulları
1999 yılına kadar cezaevindeki mahkûmlar sabun üretiyordu ve bazıları hayvan çobanlığı yapıyordu. Abdullah Öcalan'ın Şubat 1999'da yakalanmasının ardından, güvenlik personeli ve Öcalan'a yer açmak için hayvanlar ve hapishane halkı Türkiye ana karasına nakledildi. 1999 ile 2009 yılları arasında tek mahkûm oydu. Kasım 2009'da kendisine beş mahkûm daha katıldı. 1999'dan bu yana gözaltı koşulları İşkenceyi Önleme Komitesi (CPT) tarafından birçok kez kontrol edildi. Mahkûmlar adadaki sağlık tesislerine erişim hakkına sahiptir ve haftada altı saat birbirleriyle etkileşime girebilmektedirler.

## Hapishane firarları
1937 ile 1945 yılları arasında ada hapishanesinden on dokuz kez kaçma girişiminde bulunulduğu bildirildi. Bunlardan on altı kaçak yakalandı ve üçü öldü. Türkiye'den esrar kaçakçılığı yaptığı gerekçesiyle hapsedilen Billy Hayes, 1975 yılında adadan kaçtı. 1997 yılında adada hapsedilen çok sayıda Çeçen de kaçmayı başardı.

## Popüler kültürde
* Türk oyun yazarı Vedat Nedim Tör, 1940'lı yıllarda mahkûmların yaşadığı iyi gözaltı koşullarından esinlenerek *İmralı'da Erkekler adlı oyunu yazdı.*
* Hayes'in aynı adlı kitabından uyarlanan, Alan Parker'ın yönettiği *[[Geceyarısı Ekspresi]]* filminde Billy Hayes'in İmralı'da kalması ve hapishaneden kaçışı anlatılıyor.
* Yılmaz Güney'in *[[Yol (film)|Yol]]* filminde mahkûmlar ev ziyaretine hazırlanırken görülüyor.

## Önemli mahkumlar
* Adnan Menderes, Türkiye Başbakanı
* Celâl Bayar, Türkiye Cumhurbaşkanı
* Yılmaz Güney, Kürt film yönetmeni
* Billy Hayes, *[[Gece Yarısı Ekspresi (kitap)|Geceyarısı Ekspresi]]*'nin yazarı
* Abdullah Öcalan, PKK lideri

## Kaynakça