Moltke sınıfı muharebe kruvazörü

**Moltke sınıfı**, 1909 ile 1911 yılları arasında Alman İmparatorluk Donanması için inşa edilen bir "dretnot" ve bir de "muharebe kruvazöründen" oluşan gemi sınıfıydı. SMS Moltke ve SMS Goeben olarak adlandırılan bu gemiler, bir başka muharebe kruvazörü 'ın geliştirilmiş versiyonuydu; ancak yeni tasarım birkaç kademeli iyileştirmeye sahipti. Moltke sınıfı bu gemiler biraz daha büyük, daha hızlı ve daha iyi zırhlanmıştı; ayrıca fazladan bir çift  topa sahiplerdi.

Her iki gemi de I. Dünya Savaşı sırasında hizmet vermiştir. Moltke, Kuzey Denizi'ndeki Dogger Bank ve Jutland muharebeleri ile Baltık Denizi'ndeki Riga Körfezi Muharebesi ve Albion Harekâtı dahil olmak üzere, Açık Deniz Filosu ile birlikte birkaç büyük muharebeye katılmıştır. Savaşın sonunda Moltke, barış antlaşması müzakereleri sırasında gemilerin akıbeti tartışılırken Açık Deniz Filosu'nun büyük bir kısmıyla birlikte Scapa Flow'da gözaltına alınmıştır. Gemiler, İtilaf Devletleri'nin eline geçmesini önlemek amacıyla 21 Haziran 1919'da batırılmıştır.

Goeben, savaşın başında Akdeniz'de konuşlandırılmıştı; peşindeki Kraliyet Donanması gemilerinden kaçarak İstanbul'a ulaştı. Gemi, hafif kruvazör Midilli ile birlikte varışından kısa bir süre sonra Osmanlı Donanması'na devredildi. Stratejik olarak Goeben çok önemli bir rol oynamıştır: Osmanlı İmparatorluğu'nun İttifak Devletleri'nin bir üyesi olarak savaşa girmesine yardımcı olmuş ve bir mevcut filo (fleet in being) olarak hareket ederek İngiliz-Fransızların İstanbul Boğazı'nı zorlama girişimlerini engellemiş, benzer şekilde Rus Karadeniz Filosu'nun olası bir ilerleyişini durdurmuştur. Goeben, savaştan sonra yeni Türk hükûmeti tarafından muhafaza edildi. Orijinal konfigürasyonundan sadece çok az değişiklik yapılan gemi, 20 Aralık 1950'de hizmet dışı bırakılana kadar Türk Deniz Kuvvetleri'nde aktif hizmette kaldı; 14 Kasım 1954'te donanma sicilinden silindi. Gemi, 1963 yılında Batı Almanya hükûmetine satış için başarısızlıkla sonuçlanan bir teklifle sunuldu. Kendisini müze gemi olarak korumak isteyen bir grup çıkmayınca gemi, 1971 yılında sökülmek üzere M.K.E. Seyman'a satıldı. 7 Haziran 1973'te sökümcülere çekildi ve çalışmalar Şubat 1976'da tamamlandı.

## Geliştirilmesi

1907 yılının başlarında, Alman deniz komutanlığı, önceki gemi olan 'ı takip edecek bir sonraki muharebe kruvazörü tasarımı üzerindeki fikirleri tartışmaya başlamıştır (henüz o gemi üzerindeki çalışmalar dahi başlamamıştı). Geçici olarak "G" başlığıyla isimlendirilen yeni gemi, 1906 Donanma Yasası hükümleri uyarınca sipariş edilecekti. Silahlanma meselesi, büyük ölçüde ilgili dretnot savaş gemisi tasarımı olan  sınıfının ana batarya toplarının 'den 'ye çıkarılması nedeniyle ön plana çıktı. 23 Nisan'daki bir toplantıda,  (RMA—İmparatorluk Donanma Dairesi) Devlet Sekreteri Amiral Alfred von Tirpitz, yeni muharebe kruvazörünün *Von der Tann*'dan bir iyileştirme olması gerektiğine dair genel bir rehber yayımladı ancak spesifik gereklilikleri belirtmedi. İmparatorluk Donanma Dairesi İnşa Departmanı, 2 Mayıs'taki müteakip toplantıda fikirlerini sundu. Mevcut bütçenin sekiz adet 28 cm'lik topun eşit sayıda 30,5 cm'lik silahla değiştirilmesine izin vereceğini, ancak Alman filosunun muhtemelen rakipleri tarafından sayıca üstünlükle karşılaşacağı gerçeğinin, aynı anda birden fazla gemiyle savaşmayı kolaylaştıracağı için daha fazla sayıda topun daha önemli olduğu anlamına geldiğini savundular. Bu nedenle, top sayısının on ikiye çıkarılmasını ancak 28 cm'lik kalibrenin korunmasını savundular.

Bir sonraki toplantı 7 Mayıs'ta gerçekleşti; burada Genel Deniz Dairesi Başkanı Amiral August von Heeringen, donanmayı zırhlıların silah kalibresini artırmaya sevk eden aynı mantığın bir sonraki muharebe kruvazörü için de geçerli olması gerektiğini belirtti. Taktiksel açıdan, yeni geminin zırhlılara karşı savaş hattında bulunması gerekecekti, bu nedenle artırılmış ateş gücü gerekliydi. On adet 30,5 cm'lik toptan oluşan bir silah tertibatının gemiye yerleştirilebileceğini ve bütçe sınırları içinde kalınabileceğini savundu. Tasarım ekibinden, silahlarını İngiliz  ile aynı düzende taşıyan böyle bir geminin potansiyelini araştırmalarını istedi. Zırh korumasının *Von der Tann*'daki gibi kalmasını ve azami hızın en az  olmasını şart koştu. Sekiz toplu 30,5 cm'lik bir gemi, on toplu 28 cm'lik bir gemi ve sekiz adet 28 cm'lik topa sahip ancak geliştirilmiş zırh korumalı bir alternatif de dahil olmak üzere farklı konfigürasyonlarla birkaç ön tasarım hazırlandı. Tirpitz, İnşa Ofisi ile hemfikir oldu ve on toplu gemiyi tavsiye etti; bu tasarım İmparator II. Wilhelm tarafından 28 Mayıs 1907'de onaylandı.

Kalibre tartışmasının çözülmesi ve genel gerekliliklerin üzerinde mutabık kalınmasıyla proje, "G2i" olarak adlandırılan planı nihai bir tasarıma dönüştürmesi için İnşa Departmanına devredildi. Tasarım ekibi halihazırda *Helgoland* sınıfının tasarımını tamamlamakla meşgul olduğundan ve her iki görevde aynı anda çalışacak yeterli gemi inşa mühendisi bulunmadığından, bu çalışma beklenenden uzun sürdü. Aynı zamanda, esas itibarıyla *Von der Tann*'ın bir tekrarı olan ancak geliştirilmiş zırh korumasına sahip bir alternatif olan "G5" üzerine bazı tartışmalar hala devam ediyordu. 26 Mart 1908'deki bir konferansta Tirpitz, diğer kıdemli deniz liderlerine, "G5"in siyasi olarak imkansız olduğunu, çünkü tonajı öngörülen  sınırının üzerine çıkaracağını bildirdi. Tasarım ekibine "G2i" ile devam etmelerini ancak mümkünse zırhta iyileştirmeler yapmalarını emretti. Kısa bir süre sonra tasarımcılardan ikisi, bu uygulamanın yarattığı aşırı iş yükünü gerekçe göstererek tek gemilik sınıfların tekrarlanmasına itiraz ettikleri bir muhtırayı Tirpitz'e yazdılar. Bir sonraki muharebe kruvazörünün sadece *Von der Tann* tasarımını tekrarlamasını talep ettiler. Buna rağmen, tasarım ekibi kısa süre sonra II. Wilhelm tarafından onaylanan "G2i" projesi üzerindeki çalışmalarını tamamladı.

Tasarım süreci boyunca "G" üzerinde birkaç iyileştirme yapıldı. Bunlar arasında ikincil bataryaya bir çift 'lik topun eklenmesi, işlevsiz olduğu düşünülen konumlardan dört adet 'lik topun çıkarılması ve planlanan kafes direklerin yerini daha hafif çubuk direklerin alması yer alıyordu. Ayrıca, zırhlı kale (citadel) gözden geçirildi, zırh kalınlıkları artırıldı ve ağırlıktan tasarruf etmek için mühimmat tahsisatları azaltıldı. Dahili olarak, kazan daireleri, ağır yan zırhla korunması gereken alanı kısaltmak için daha geniş ancak daha kısa bir düzenle yeniden tasarlandı. Eski moda mahmuzlu pruvanın (ram bow) terk edilmesi de dahil olmak üzere tekne formunda birkaç önemli değişiklik yapıldı. Son olarak Tirpitz, hidrodinamik kayıpları azaltan, titreşimi ortadan kaldıran, idareyi ve hızı iyileştiren iki dümenin geleneksel yan yana düzenini, sıralı (in-line) bir yerleşimle değiştirmeye karar verdi.

Başlangıçta yeni tasarımdan sadece bir gemi inşa edilmesi planlanmıştı, ancak Donanma tasarım ekibi üzerindeki yük nedeniyle yeni tipten iki gemi inşa edilmesine karar verildi. Gemiler "G" ve "H" sözleşme isimleri altında atandı. Blohm & Voss, "G" için en düşük teklifi verdiğinden, şirket "H" sözleşmesini de güvence altına aldı. İlki 1908–1909 inşa yılına, ikincisi ise 1909–1910 inşa yılına atandı. "G" sözleşmesi 17 Eylül 1908'de 200 inşa numarasıyla verildi. Omurga 7 Aralık 1908'de kızağa kondu ve gemi 7 Nisan 1910'da denize indirildi. "G", 30 Eylül 1911'de SMS  olarak hizmete girdi. Geminin adaşı, 19. yüzyılın ortalarında Prusya Ordusu'nun Genelkurmay Başkanı olan Mareşal Helmuth von Moltke idi. "H", 8 Nisan 1909'da 201 inşa numarasıyla sipariş edildi. Geminin omurgası 12 Ağustos 1909'da kızağa kondu; tekne 28 Mart 1911'de denize indirildi. Donatım aşamasının ardından "H", 2 Temmuz 1912'de SMS Goeben olarak hizmete girdi. Gemi adını, Fransa-Prusya Savaşı sırasında görev yapan Prusyalı general August Karl von Goeben'den almıştır.

## Tasarım

### Genel özellikler
Moltke sınıfı gemiler tam boyda  uzunluğa,  genişliğe ve tam yüklü hâlde  su çekimine (draft) sahipti. Gemilerin deplasmanı normal yükte , tam yüklü hâlde ise  idi. Aynı zamanda bu gemiler, 15 su geçirmez bölmeye ve omurganın %78'i boyunca uzanan bir çift tekne yapısına sahipti. Geminin büyük kısmını kaplayan ve arkadaki üst üste binmiş (superfiring) batarya kulesinde sona eren uzun bir baş kasara güverteleri bulunmaktaydı. Gemilerin üst yapısı oldukça küçüktü; pruvada büyük, zırhlı bir kumanda kulesi ve kıç tarafında daha küçük, ikincil bir kumanda kulesinden müteşekkildi. Hizmet süresinin ilerleyen dönemlerinde *Moltke*'nin ön kumanda kulesinin üzerine kapalı bir amiral köprüüstü inşa edildi. Gemilerin iç güverteleri linolyum ile kaplanmış, dış yüzeylere ise  kalınlığında tik ağacı kaplama uygulanmıştı. Her iki gemi de gece muharebelerinde kullanılmak üzere sekiz adet projektör ile donatılmıştı; bunlardan dördü ön bacada, diğer dördü ise kıç kumanda kulesinde yer alıyordu. *Moltke* haberleşme maksatlı iki küçük projektör daha taşırken, *Goeben* sadece bir adet taşımaktaydı.

Dümen kumandası, birbiri ardına yerleştirilmiş iki dümen yelpazesi ile sağlanmaktaydı. Gemilerin denizcilik vasıfları iyi kabul edilmekte olup ağır denizlerde dahi sarsıntısız bir hareket kabiliyetine sahiptiler. Ancak dümene tepki vermekte yavaştılar ve düşük süratlerde pek manevra kabiliyetine sahip değillerdi. Nitekim gemiler yüksek süratlerde daha dar bir dönüş dairesine sahipti;  süratte dönüş dairesi  iken,  süratte bu daire hafifçe azalarak 'ye düşmekteydi. Durur vaziyetteyken dönüş başlatılmaya çalışıldığında dümenlerin bir etkisi olmuyor, bu sebeple dönüşün pervanelerin farklı devirlerde çalıştırılmasıyla başlatılması gerekiyordu. Tam alabanda durumunda gemiler süratlerinin %60'ına kadarını kaybetmekte ve 9 derece yalpa yapmaktaydı.

Gemilerin standart mürettebatı 43 subay ve 1010 erden oluşuyordu. Moltke, I. Keşif Grubu'nun amiral gemisi olarak hizmet verdiği dönemde bu sayı 13 subay ve 62 er artış göstermiştir. İkinci komuta amiral gemisi olarak görev yaptığı esnada ise standart kadroya ek olarak 3 subay ve 25 er taşımıştır. Gemilerde; bir piket botu, üç amiral filikası, iki şalupa, iki yol ve iki dingi dahil olmak üzere birkaç küçük tekne bulunmaktaydı. Bu tekneler, batarya kulelerinin yakınına, gemi ortasına yerleştirilmişti; bu durum, söz konusu toplar ateşlendiğinde teknelerin ciddi infilak etkilerine maruz kalmasına yol açıyordu. Savaş operasyonları sırasında tekneler genellikle karada bırakılırdı. 1915 yılında *Moltke* gemisine bir deniz uçağını idare edecek teçhizat kurulmuştur.

### Sevk sistemi
Moltke ve Goeben, iki set hâlinde dört şaftlı Parsons türbini ve dört kazan dairesine bölünmüş 24 adet kömür ateşlemeli Schulz-Thornycroft kazanıyla sevk ediliyordu. En arkadaki iki oda, su baskınlarını sınırlandırmak amacıyla dahili perdelerle ayrılmıştı; ancak yer darlığı ön taraftaki iki odanın bölümlere ayrılmasına engel teşkil ediyordu. Kazanlar, her biri bir buhar dramı ve üç su dramından müteşekkil olup  basınçta buhar üretmekteydi. Egzoz çıkışları, birbirinden geniş aralıklarla yerleştirilmiş iki büyük baca vasıtasıyla sağlanıyordu. Dumanın ön direğe müdahale edeceği anlaşıldıktan sonra *Moltke*'ye bir baca şapkası takılmış; *Goeben* ise bu şapka ile tamamlanmıştır. 1916'dan sonra kazanlar, Almanya'nın elindeki düşük kaliteli linyit kömürünün yanma hızını artırmak amacıyla katran yağı püskürtücülerle desteklenmiştir. Parsons türbinleri, yüksek ve düşük basınçlı çiftler hâlinde ayrılmıştı. Düşük basınçlı türbinler iç taraftaki çift olup arka makine dairesinde yer almaktaydı. Yüksek basınçlı türbinler ise düşük basınçlı çiftin her iki yanında, ön yan odalarda bulunuyordu. Türbinler,  çapında üç kanatlı dört pervaneye güç vermekteydi. Sancak pervaneleri saat yönünde, iskele çifti ise (kıçtan bakıldığında) saat yönünün tersine dönmekteydi.

Gemilerin makine dairesi nominal  güç ve  azami sürat kapasitesine sahipti. Ancak denemelerde Moltke,  güce ve  azami sürate ulaşmıştır; Goeben'in makine dairesi ise bundan biraz daha düşük beygir gücü ve azami sürata ulaşmıştır.  süratte gemilerin menzili  idi. Moltke sınıfı gemiler, 225 voltta  güç üreten 6 adet turbo jeneratör ile donatılmıştı. Gemiler 1.000 ton kömür taşıyacak şekilde tasarlanmış olsa da, uygulamada 3.100 tona kadar yakıt depolayabiliyorlardı. Altı saatlik zorlamalı denemelerde yakıt tüketimi, gemilerin her biri için sırasıyla  güçte beygir gücü-saat başına 0,667 kilogram ve  güçte 0,712 kg olarak gerçekleşmiştir.

### Silah donanımı

Ana silah donanımı, beş adet çiftli batarya kulesinde yer alan on adet 28&nbsp;cm SK L/50 toptan oluşuyordu. Batarya kulelerinden biri ("A") baş tarafta, ikisi kıç tarafta ("D" kulesi "E"nin üzerinde üst üste binecek şekilde) ve ikisi ("B" ve "C") Kademeli (en echelon) monte edilmiş kanat kuleleri (wing turrets) olarak konumlandırılmıştı. Toplar C/1908 kule kundaklarına yerleştirilmişti; bu kundaklar azami 13,5 derecelik bir yükseliş açısına izin veriyordu. Bu yükseliş açısı, bir önceki sınıf olan 'dan 7,5 derece daha azdı ve sonuç olarak menzil, Von der Tann'ın toplarının  olan menzilinden biraz daha kısa kalarak  olarak gerçekleşmişti. İngiliz gemilerinin Alman toplarının menzili dışından ilk ateşi açabildiği Ocak 1915'teki Dogger Bank Muharebesi'nden sonra, kuleler 1916 yılındaki bir tadilat sırasında modifiye edilerek azami yükseliş açısı 16 dereceye, menzil ise 'ye çıkarıldı. Toplar, her ikisi de  ağırlığında olan zırh delici (AP) ve yarı zırh delici mermiler ateşliyordu. Bu mermiler, zırh nüfuziyetini artırmak için başlıklarla (cap) donatılmıştı;  menzilde mermilerin  nikel çeliği delmesi öngörülüyordu.  menzilde ise nüfuziyet 'ye düşmekteydi. Namlu ömrünün, iç kaplamanın yenilenmesi gerekmeden önce yaklaşık 200 atış olması bekleniyordu. Toplar dakikada iki ila üç mermi ateşleme hızına sahipti ve 895 m/s (2,940 ft/s) namlu çıkış hızına ulaşıyordu. Gemide bu mermilerden toplam 810 adet depolanmıştı.

Gemilerin ikincil silah donanımı, Von der Tann'da olduğu gibi MPL C/06 kundaklarına monte edilmiş on iki adet SK L/45 toptan müteşekkildi. Topların, her top başına 150 adet olmak üzere toplam 1800 mermisi vardı; bunların üçte ikisi zırh delici, geri kalanı ise tahrip kalıplı (high-explosive) mermilerdi. 15 cm'lik topların inşa edildiğindeki menzili  iken, bu menzil daha sonra 'ye kadar çıkarılmıştır. Beklenen atış hızları dakikada altı ila sekiz mermiydi. Nişan alma işlemi, her top için bir çift teleskopik nişangâh kullanılarak gerçekleştiriliyordu. Top mürettebatı her bir silah için sekiz kişiden oluşuyordu.

Başlangıçta, gemileri torpido botu ve muhriplere karşı savunmak için on iki adet top da yerleştirilmişti. Bunlar da toplam 3.200 mermilik cephane ile C/01-06 sehpalarına (pivot mounts) konuşlandırılmıştı. Mühimmat, mermi ve sevk barutu ayrı olan büyük topların aksine, bağımsız kovanlı fişekler halindeydi. Bu toplar 9 kg'lık (20 lb) bir mermiyi dakikada 25 ila 30 atış gibi yüksek bir hızla 10.694 m (11.695 yd) menzile kadar ateşleyebiliyordu. I. Dünya Savaşı'nın başlarında, ana ve ikincil bataryaların atışlarından etkilenmeleri veya baş/kıç dalgaları altında kalmaları sebebiyle genellikle kullanılamaz durumda oldukları için her iki gemiden de bu toplar sökülmüştür. *Moltke*'de kıç üst yapısındaki toplar dört adet 8.8 cm Flak L/45 (uçaksavar) topu ile değiştirilmiş, ancak 1916 sonlarında bunlardan ikisi de sökülmüştür. *Goeben*'e ise bu Flak toplarından sadece iki adet yerleştirilmiştir.

Moltke ve Goeben, ayrıca gövde içinde su hattı altında bulunan dört adet  torpido kovanı ile donatılmıştı. Bunlardan biri başta, biri kıçta ve ikisi bordada yer alıyordu ve gemide on bir adet torpido depolanmıştı. Torpidolar,  ağırlığında ve  harp başlığı taşıyan G/7 modeliydi. Torpidolar  süratte ,  sürate ayarlandığında ise  azami menzile sahipti.

### Zırh

 sınıfı gemilerin zırhı, Krupp sementasyon çeliği ve nikel çeliğinden müteşekkildi. Yan zırhları üç ana bileşene ayrılmıştı: gövdenin tam boyu boyunca uzanan ve kuşak zırhını oluşturan bir zırh sırası (strake). Bunun üzerinde, 29. postadan (en arkadaki ana batarya kulesinin hemen gerisinden) başlayarak 126. postaya (ön kulenin hemen ilerisine) kadar uzanan ve sitadel (citadel) olarak adlandırılan ikinci bir zırh sırası bulunuyordu. Son olarak, sitadelin üzerindeki üçüncü bir sıra ise ikincil batarya kasamatlarını kaplıyor ve ikincil bataryanın uzunluğu boyunca uzanıyordu. Ana kuşak, sitadel boyunca  kalınlığındaydı ve alt kenara doğru incelerek 'ye düşüyordu. Daha geride bu kalınlık 'ye kadar inmekteydi. Kuşağın baş bodoslama (bow) kısmı, baş bodoslamada 'den 100 mm'ye, üst kenarda ise yine 80 mm'ye kadar inceliyordu. Sitadel sırası  kalınlığındaydı ve her iki ucu kalınlıkları  arasında değişen enine perdelerle kapatılmıştı. Kasamat bataryasını  kalınlığındaki Krupp çeliği koruyor; bir diğer  kalınlığındaki perde çifti de kasamat zırhını birbirine bağlıyordu.

Eğimli bir zırhlı güverte tüm gövdeyi kaplamaktaydı; bu güvertenin merkezdeki düz kısmı su hattından  yükseklikteydi, eğimli yan kısımlar ise aşağı doğru uzanarak kuşak zırhının alt kısmına bağlanıyordu. Sitadel içinde düz güverte  kalınlığındayken, eğimli yan kısımların kalınlığı 'ye çıkıyordu. Sitadelin ön tarafında, güvertenin düz ve yan kısımları tek tip 50 mm iken, kıç tarafında güverte düzlükte 80 mm'ye, yanlarda ise 50 mm'ye çıkarılmıştı. Kasamatın üzerinde yer alan bir diğer 25 mm'lik üst güverte ilave koruma sağlıyordu. Gemiler,  kalınlığında bir torpido perdesi ile korunuyordu; bu kalınlık yan kulelerin hizasında 50 mm'ye yükseliyordu.

Ön kumanda kulesi önde , yanlarda  zırh ve 80 mm kalınlığında bir tavan ile korunurken; kıç kumanda kulesi açıkta kalan yanlarda 200 mm, tavanda ise 50 mm zırha sahipti. Dört taret;  yüzey,  yan ve arka zırh ile eğimli tavanlarda  (tavan düzlüklerinde 'ye düşecek şekilde) zırhla donatılmıştı. Taretler, açıkta kalan yanlarında 200 mm kalınlığında zırhlı barbetler üzerinde oturuyordu; ancak ön kule kundak kısmında 230 mm, üst üste binen (superfiring) taret ise açıkta kalan yanlarında sadece 170 mm zırh almıştı. Güverte altında, sitadel ve kuşak zırhı ile korundukları yerlerde, kalınlık merkez hattı kulelerinde 80 mm'ye, yan kulelerde ise 30 mm'ye düşürülmüştü. 15 cm'lik toplar 80 mm kalınlığında top kalkanları ile donatılmıştı; 8.8 cm'lik topların çoğu ise 50 mm kalınlığında kalkanlara sahipti (baş ve kıçtaki toplarda bu donanım bulunmuyordu).

## Gemiler

## Hizmet geçmişi

### ''Moltke''

SMS Moltke, 30 Eylül 1911 tarihinde I. Keşif Grubu'ndaki zırhlı kruvazör 'un yerini aldı. 1912 Nisan'ının 19'unda, SMS Moltke ile birlikte hafif kruvazörler  ve , Amerika Birleşik Devletleri'ne yapılacak bir nezaket ziyareti için Almanya'dan ayrılmış ve nihayet 30 Mayıs'ta varılmıştı. Temmuz ayı başlarında SMS Moltke, İmparator II. Wilhelm'in yatına Rusya seyahatinde refakat etti. Geminin dönüşünün ardından I. Keşif Grubu komutanı, SMS Moltke'yi amiral gemisi yaptı; gemi bu görevi, Tuğamiral Franz von Hipper'in flamasını daha yeni bir muharebe kruvazörü olan 'e aktardığı 23 Haziran 1914 tarihine kadar sürdürdü. Savaş öncesi yıllarda *SMS* *Moltke*, genel olarak Kuzey ve Baltık denizlerindeki eğitim seyirlerini, münferit ve birlik egzersizlerini ve her yıl Ağustos ile Eylül aylarında düzenlenen yıllık filo manevralarını içeren rutin bir eğitim döngüsü içerisinde bulundu.

SMS Moltke; Kuzey Denizi'ndeki Dogger Bank ve Jutland Muharebesi ile Baltık'taki Riga Körfezi Muharebesi ve Albion Operasyonu da dâhil olmak üzere, Birinci Dünya Savaşı sırasında Alman Donanması tarafından gerçekleştirilen büyük filo harekâtlarının çoğuna katıldı. Savaşın en büyük deniz muharebesi olan Jutland'da *Moltke*, İngiliz kuvvetleriyle yoğun bir çatışmaya girdi ve defalarca isabet almasına rağmen ağır hasar görmedi. Gemi; Yarmouth'a yapılan ilk baskın, Scarborough, Hartlepool ve Whitby kasabalarına yönelik saldırı ve Yarmouth ve Lowestoft'a düzenlenen ikinci baskın dahil olmak üzere İngiliz kıyılarını bombalamaya yönelik birçok operasyonda yer aldı. SMS Moltke savaş sırasında birkaç kez hasar gördü: Jutland'da ağır kalibreli toplarla vuruldu ve filonun denize açıldığı seferler sırasında İngiliz denizaltıları tarafından iki kez torpillendi.

1918'de savaşın sona ermesinin ardından SMS Moltke, Açık Deniz Filosu'nun büyük bir kısmıyla birlikte, filonun akıbetine dair Müttefiklerin vereceği karara kadar Scapa Flow'da gözaltında tutuldu (interned). Gemi, Kraliyet Donanması tarafından el konulmasını önlemek amacıyla 21 Haziran 1919'da Açık Deniz Filosu'nun geri kalanıyla birlikte mürettebatı tarafından batırılarak (scuttling) son buldu. SMS Moltke'nin enkazı 10 Haziran 1927'de su yüzüne çıkarıldı ve 1928-1929 yılları arasında Rosyth'te söküldü.

### ''Goeben''

Ekim 1912'de Birinci Balkan Savaşı'nın patlak vermesinin ardından Alman Yüksek Komutanlığı, bölgede nüfuz sahibi olmak amacıyla bir Akdeniz Tümeni teşkil etmeye karar verdi. Yeni oluşturulan filo Goeben ve hafif kruvazör Midilli'den oluşmaktaydı; iki gemi 4 Kasım'da Kiel'den ayrıldı ve 15 Kasım'da İstanbul önlerine ulaştı. Gemiler; Venedik, Pola ve Napoli dahil olmak üzere birçok Akdeniz limanını ziyaret etti. Birinci Balkan Savaşı 30 Mayıs 1913'te sona erdi ve ikilinin Alman sularına çekilmesi üzerine bazı mülahazalar yapıldı. Ancak, bir aydan kısa bir süre sonra 29 Haziran'da çatışmaların yeniden alevlenmesi, gemilerin bölgede kalması gerektiği anlamına geliyordu.

Arşidük Franz Ferdinand'ın 28 Haziran 1914'te suikasta uğramasının ardından Tuğamiral Wilhelm Souchon, savaşın patlak vermesinin an meselesi olduğunu fark etti ve bu nedenle Goeben'in onarım çalışmaları için derhal Pola'ya yelken açtı. Daha sonra gemilere İstanbul'a intikal etmeleri emredildi. Yol üzerindeyken İngiliz kuvvetleri tarafından takip edildiler, ancak Goeben ve Breslau takip filosundan sıyrılmayı başararak 10 Ağustos 1914'te İstanbul'a ulaştı. Goeben, Osmanlı İmparatorluğu'na devredildi ve Sultan I. Selim'e atıf verilerek Yavuz Sultan Selim olarak yeniden adlandırıldı. Halk arasında kısaca *Yavuz* olarak bilinen gemi, Osmanlı Donanması'nın amiral gemisi olarak tayin edildi ancak Alman mürettebatı korundu. Goeben, Osmanlı bayrağı altında 29 Ekim 1914'te Rus limanı Sivastopol'u bombaladı, bir Rus mayın tarama gemisini ele geçirip batırdı ve bir muhribe hasar verdi. Rus hükümeti buna 1 Kasım'da Osmanlı İmparatorluğu'na savaş ilan ederek karşılık verdi; İngiltere ve Fransa da 5 Kasım'da aynı yolu izledi. Goeben, stratejik bir "Varlık Gösteren Donanma (fleet in being)" unsuru olarak hareket ederek Rusların İstanbul Boğazı'na ilerleyişini engelledi ve İngiliz ile Fransız ön dretnot zırhlılarının benzer bir saldırısına karşı savunma sağladı. Goeben ile başa çıkabilecek daha güçlü İngiliz ve Fransız savaş gemileri, yoğun mayınlı ve U-botların devriye gezdiği Türk sularında riske atılamadı.

1936'da resmi olarak ismi *Yavuz* şeklinde kısaltıldı ve 1948'den itibaren büyük ölçüde İzmit'te sabit kalmasına rağmen 1950'ye kadar Türk Deniz Kuvvetleri'nin amiral gemisi olarak kaldı. 1952 yılında Türkiye NATO'ya üye oldu ve gemiye "B70" borda numarası tahsis edildi. *Yavuz*, 20 Aralık 1950'de hizmet dışı bırakıldı ve 14 Kasım 1954'te donanma sicilinden (navy register) silindi. Türk hükûmeti, geminin müze olarak korunması için 1963'te geminin Batı Almanya'ya geri satılması teklifi de dâhil olmak üzere girişimlerde bulundu; ancak bu çabaların hiçbiri başarıya ulaşmadı. Goeben 1971'de sökülmek üzere satıldı ve nihayet 1973 ile 1976 yılları arasında parçalandı—ki bu gemi, Alman İmparatorluk Donanması'ndan geriye kalan son gemiydi.

## Dipnotlar

### Notlar

### Alıntılar

## Kaynakça

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Konuyla ilgili yayınlar

* 
* 
* 
*