Kondominyum (uluslararası hukuk)

**Kondominyum** bir uluslararası hukuk terimi olup iki veya daha çok sayıda egemen gücün bir politik bölgedeki (bir arazi veya sınır bölgesinin) *egemenlik* gücünün (Latince *dominium*), bu bölgeyi ayrı *milli* bölgelere bölmeden, birlikte ortaklaşa yüklenildiği önerisi üzerinde resmen anlaşmaları ve bu ortak hakları birlikte ortakça yürütmeleridir. Latince köklü bir hukuk terimidir: *com*=birlikte + *dominium*=sahiplilik veya *egemenlik hakkı* parçalarından oluşur.

Kondominyum idaresi çok uzun zamandır bir teorik imkân olarak hukukçularca kabul edilmekle beraber pratik gerçekte çok nadir olarak ortaya çıkmıştır. Buna başlıca neden iki veya daha çok egemen ülke arasında bu kondominyum konusunda herhangi bir anlaşmazlık ortaya çıkarsa ve taraflar bu anlaşmazlığı çözemezlerse kondominyum statüsü savunulamaz hale girmektedir.

## Mevcut kondominyumlar

* Hazar Denizi uluslararası hukuka göre bu deniz etrafında sahilleri bulunan 5 ülkenin kondominyumudur: Rusya, Azerbaycan, İran, Türkmenistan ve Kazakistan
* Moselle Nehri ve bu nehre katılan nehir kolları Sauer ve Our, Almanya ile Lüksemburg ülkelerinin bir kondominyumudur. Bu nehirler üzerindeki koprüler ve Lüksemburg'da "Schengen" de bulunan adanın bir kısmı bu kondominyum idaresine aittir. Bu kondominyum 1816'da taraflar arasında imzalanan bir antlaşma ile kurulmuştur.
* Fransa ile İspanya arasındaki "Bidassoa Nehri" üzerinde bulunan (Franszca *Île de la Conférence*, İspanyolca *Isla de los Faisanes* veya Baskça *Konpantzia* ve ayrıca Konferans Adası olarak anılan) bir ada Fransız-İspanyol kondominyumudur. Bu statü 1659'da imzalanan "Pireneler Antlaşması" ile kurulmuştur.
* Arap yarımadasında bulunan küçük bir bölge Umman ile Birleşik Arap Emirliği Ajman devleti arasında birlikte kondominyum olarak idare edilmektedir.
* Orta Amerika kıstağında Fonseca Körfezi'inin bir kısmı ve bu körfezin ağzında bulunan sahil denizi El Salvador, Honduras ve Nikaragua'nin üçlü kondominyum statüsünde idare altındadır.
* Güney Amerika'da Parana Nehri'nin bir kısmı ("Salto Grande de Sete Quedas" ile "İguassu Nehri" ağzı arası) Brezilya ve Paraguay kondominyum idaresi altındadır.
* Avusturya Konstanz Gölü'nün (adaları kapsamayan) büyük bir kısmının Avusturya, Almanya ve İsviçre arasındaki kondominyum idaresi altında olduğunu kabul etmektedir. Bu görüşü Almanya ve İsviçre kabul etmemekteydi.

## Tarihte kondominyumlar

* Kıbrıs adası 688'de yapılan bir antlaşma ile 688-965 arasında yaklaşık 280 yıl Bizans İmparatorluğu ile önce Emeviler sonra Abbasiler elinde bulunan halifelik arasında bir kondominyum olarak idare edilmiştir.
* Şimdi Hollanda'da bulunan tarihî Friesland Kontluğu 1165'ten itibaren 1555e kadar Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu idaresi altında bulunmuş ve bu imparatorluk altında 1165-1493 döneminde "Hollanda Kontu" ile Utrecht Piskoposluğu birleşik kondominyumu idaresi altında bulunmuştur.
* Erfurt şehri XII. yüzyıldan Otuz Yıl Savaşları'nın sonuna kadar Mainz Piskoposluğu ve "Geichen Kontluğu" birleşik kondominyum idaresi altında bulunmuş; 1289'daki "Geichen Kontluğu" yerine serbest şehir konseyi ortak olmuş, 1327'den sonra Thuringia Kontluğu ve 1483den sonra da Wettin hanedanı ortak olmuş ve şehrin kondominyum statüsü devam etmiştir.
* Zaporosci Kazaklarının Dinyeper Nehri ortasında bir adada bulunan idare merkezi "Zaporosci Sich" 1667'de "Andrusovo Antlaşması" ile kısa bir zaman için Rusya ile Polonya kondominyumu olmuştur.
* 1794'te kadar şimdi Hollanda'da bulunan Maastricht şehri Liège Piskopos-Prensliği ile önce "Brabant Dükalığı" arasında ve 1632den sonra da onun yerine "Hollanda Cumhuriyeti" altında kondominyum statüsünde idare edilmiştir.
* 1818 ile 1846 arasında Kuzey Amerika'da Oregon arazisi ABD ile Birleşik Krallık kondominyumu olmuştur.
* 1864'e kadar İber yarımadasında bulunan "Couto Mixto" bölgesi İspanya ve Portekiz kondominyumu olarak idare edildi.
* 1889 ile 1899 yılları arasında Samoa adası Almanya, Birleşik Krallık ve ABD arasında üçlü bir kondominyum olarak idare edildi.
* 1855'te Rusya ile Japonya arasında imzalanan "Shimoda Antlaşması" ile Uzak Doğu'da, Sibirya kıyılarındaki Sahalin Adası aralarında belirli bir sınır olmadan kuzeyde Rusların ve güneyde Japonların yerleşmeleri kabul edilmiş ve bu ada bir kondominyum statüsünü almıştır. 1905'te Rus-Japon Savası sonunda, Japonya adanın güneyini 50'nci paralele kadar kendi ülkesine kattığını ilan etmiş ve kondominyum statüsü ortadan kalkmıştır. 1945 Yalta Konferansı ile bütün ada Sovyet Rusya egemenliğine geçmiştir.
* 1908 ile 1918 arasında Bosna-Hersek resmen Avusturya-Macaristan İmparatorluğu tarafından ilhak edildikten sonra, bu imparatorluğun çifte devleti olan Avusturya ile Macaristan arasında kondominyum statüsü verilmişti.
* 1914′te İngiltere ile Fransa tarafından işgal edilen Alman Togoland kolonisi, 1916'da ikiye bölünene kadar bir Fransiz-Birleşik Krallık kondominyumu olarak idare edildi. İngiltere'nin Togoland adını verip koloni olarak aldığı kısmı, 1956'da bağımsızlık kazanan Gana'ya bağlandı. Fransız kolonisi olan kısmı ise 1960'ta Togo adıyla bağımsızlık kazandı.
* I. Dünya Savaşı esnasında İhtilaf Devletleri tarafından Romanya'dan ayrılan Kuzey Dobruca Alman-Avusturya-Bulgar kondominyumu olarak idare edilmiştir.
* 1816 ile 1919 yılları arasında şimdi Almanya'da bulunan Tarafsız Moresnet,önce Hollanda sonra Belçika ile Prusya tarafından idare edilen bir kondominyum idi.
* 1941 ile 1943 yıllarında, II. Dünya Savaşı sırasında, "Hırvatistan Bağımsız Devleti'nin statüsü* "Nazi Almanyası" ve "Faşist İtalya" arasında birlikte kondominyum idi. Bu statü 1943'te İtalya'nın harpten çekilmesi ile sona erdi.*
* 1939 ile 1979 arasında Pasifik Okyanusu'nda bulunan "Canton ve Enderbury Adaları", Birleşik Krallık ve Birleşik Amerika kondominyumu olarak idare edildi ve 1979'da bağımsızlık kazanan Kiribati'ye dahil oldu.
* Pasifik Okyanusu'nda bir ada olan Nauru, 1923 ile 1942 yılları arasında bir Milletler Cemiyeti mandası ve 1947'den 1968'e kadar bir Birleşmiş Milletler "trust" arazisi olarak Avustralya, Yeni Zelanda ve Birleşik Krallık üçlü kondominyum idaresi altında bulunmuştur. Nauru 1968'de bağımsızlığını kazanmıştır. 
* 1899 ile 1959 yılları arasında Sudan, Birleşik Krallık'ın ülkeyi Mehdi devletinin elinden almasında sonra, 1882 itibarıyla fiilen Britanya kontrolü altında bulunan Mısır ile Birleşik Krallık kondominyum idaresi altında bulunmaktaydı.
* 1906 ile 1980 yılları arasında bir Pasifik Okyanusu'nda bir takım ada olan Yeni Hebridler, Banks Adaları ve Torres Adaları Fransa ile Birleşik Krallık tarafından Yeni Hebridler Kondominyumu altında idare edilmiştir. Söz konusu bölge 1980'de Vanuatu adıyla bağımsız olmuştur.

## Diğer

* Fransız hukukuna göre Andorra, Fransa ile İspanya kondominyumu olarak kabul edilmekteydi. Ancak Andorra'nın bir bağımsız devlet olduğu kabul edilmektedir. Ancak bu devletin devlet başkanlığı bu iki ülke arasında ortaklaşa yapılmaktadır.
* Bazı hukukçulara göre bir arazi veya ülke diğer bir ülkenin hükümdarının (resmi veya şahsi) idaresi altında bulunursa bu ülkenin hukuki statüsü kondominyumdur. 1868'den 1918'e kadar Habsburg İmparatorluğu altında, Macaristan ve Hırvatistan'ın birlikte idare ettiği "Fuume" şehri (şimdiki Rijeka) örnek olarak gösterilebilir
* 2001'de Birleşik Krallık hükûmeti İspanya ile olan anlaşmazlıkları ortadan kaldırmak için, Cebelitarık'in egemenliğinin Birleşik Krallık ve İspanya tarafından paylaşılmasını teklif etti ve bu teklifi 2002'de Cebelitarık halkına bir referandum olarak sundu. Bu referandumda Cebelitarık seçmenleri büyük çoğunlukla teklife *hayır* oyu verip Cebelitarık'in fiili olarak bir İspanya ile Birleşik Krallı kondominyumu olmasını reddettiler.

## Ayrıca bakınız
* Bağımlı bölge

## Dipnotlar