Ateş (tıp)

**Ateş** veya **pireksi** (**pireksiya** (Eski Yunanca: πύρεξ(ις) *pýrex(is)*, Yunanca: πυρετός *pyretós*)) insanlarda, organizmanın enfeksiyona karşı savunma mekanizmasının bir belirtisidir ve vücut sıcaklığının hipotalamustaki sıcaklık set noktasının artması nedeniyle normal aralığı aşmasıyla ortaya çıkar. Normal sıcaklık için üzerinde mutabık kalınmış tek bir üst sınır yoktur: Kaynaklar insanlarda  aralığında değerler kullanmaktadır. Set noktasındaki artış, artan kas kasılmalarını tetikler ve soğuk veya üşüme hissine neden olur. Bu durum, daha fazla ısı üretimine ve ısıyı koruma çabalarına yol açar. Set noktası sıcaklığı normale döndüğünde, kişi sıcak hisseder, kızarır ve terleme başlayabilir. Nadir olarak, ateş ateşli nöbeti tetikleyebilir, bu durum özellikle küçük çocuklarda daha yaygındır. Ateşler genellikle  aralığını geçmez.

Ateş, önemsiz düzeydeki rahatsızlıklardan hayatı tehdit eden ciddi durumlara kadar birçok tıbbi durumun sonucu olarak ortaya çıkabilir. Bunlar arasında viral, bakteriyel ve parazitik enfeksiyonlar—grip, soğuk algınlığı, menenjit, idrar yolu enfeksiyonları, apandisit, Lassa, COVID-19 ve sıtma gibi enfeksiyonlar yer alır. Enfeksiyon dışı nedenler arasında vaskülit, derin ven trombozu, bağ dokusu hastalığı, ilaç veya aşıların yan etkileri ve kanser bulunur. Ateş, hipertermiden farklıdır; hipertermi, aşırı ısı üretimi veya yetersiz ısı kaybı nedeniyle vücut sıcaklığının set noktasının üzerine çıkmasıdır.

Ateşi düşürmek için tedavi genellikle gerekli değildir. Ancak, ilgili ağrı ve yangının tedavisi faydalı olabilir ve kişinin dinlenmesine yardımcı olabilir. İbuprofen veya parasetamol (asetaminofen) gibi ilaçlar, bu belirtilerin hafifletilmesine ve ateşin düşürülmesine yardımcı olabilir. Üç aydan küçük çocuklar, bağışıklık yetmezliği olan kişiler veya diğer ciddi tıbbi sorunları olan bireyler tıbbi müdahale gerektirebilir. Hipertermi tedavi gerektirir.

Ateş, en yaygın tıbbi bulgulardan biridir. Çocukların sağlık hizmetleri ziyaretlerinin yaklaşık %30'unda görülür ve ciddi şekilde hasta olan yetişkinlerin %75'ine kadar ortaya çıkabilir. Ateş, evrimsel olarak bir savunma mekanizması olarak gelişmiş olsa da, ateşin tedavi edilmesi sonuçları iyileştirmez veya kötüleştirmez gibi görünmektedir. Ateş, genellikle ebeveynler ve sağlık profesyonelleri tarafından hak ettiğinden daha fazla endişe ile değerlendirilir; bu olgu "ateş fobisi" olarak bilinir.

## İlişkili belirtiler
Ateş genellikle hastalık davranışı ile birlikte görülür; bu davranış letarji, depresif duygudurumu, iştahsızlık, uyuşukluk, hiperaljezi (aşırı ağrı hassasiyeti), dehidrasyon ve konsantrasyon bozukluğundan oluşur. Ateşle uyumak genellikle "ateş rüyaları" olarak adlandırılan yoğun veya kafa karıştırıcı kâbuslara neden olabilir. Yüksek ateş sırasında hafif ile şiddetli deliryum (bu durum halüsinasyonlara da neden olabilir) da ortaya çıkabilir.

## Tanı

Normal insan vücut sıcaklığı için belirli bir aralık tespit edilmiştir. Rektal sıcaklık ölçümleri, periferik sıcaklık ölçümlerine göre vücut sıcaklığı için daha güvenilir sonuçlar vermektedir.
Ateşin varlığı, genellikle yükselen sıcaklığın set noktası artışıyla ilişkili olması ve aşağıdaki durumların görülmesi ile kabul edilir:

* Anüste (rektum/rektal) sıcaklık  veya üzerinde ise Bu bağlamda, kulak (timpanik) veya alın (temporal) sıcaklığı da kullanılabilir.
* Ağızda (oral) sıcaklık sabah  veya öğleden sonra  veya üzerinde ise
* Koltuk altında (aksiller) sıcaklık genellikle merkezi vücut sıcaklığının yaklaşık  altındadır.

Yetişkinlerde, sağlıklı bireylerin ağız yoluyla ölçülen normal sıcaklık aralığı, erkeklerde , kadınlarda ise  arasında değişirken; rektal ölçümlerde bu aralık, erkeklerde , kadınlarda ise  arasındadır. Kulaktan ölçümde ise erkeklerde , kadınlarda ise  arasında değişmektedir.

Normal vücut sıcaklıkları, yaş, cinsiyet, günün saati, ortam sıcaklığı, aktivite düzeyi gibi birçok faktöre bağlı olarak değişiklik gösterir. Normal günlük sıcaklık dalgalanması, 0,5&nbsp;°C (0,9&nbsp;°F) olarak tanımlanmıştır. Yükselen bir sıcaklık her zaman ateş olarak değerlendirilmez. Örneğin, sağlıklı kişilerde egzersiz sırasında vücut sıcaklığı artar, ancak bu durum set noktası normal olduğu için ateş olarak kabul edilmez. Öte yandan, bir kişinin "normal" sıcaklığı, eğer o kişi için alışılmadık derecede yüksekse, ateş olarak değerlendirilebilir; örneğin, tıbbi açıdan zayıf yaşlı bireylerin vücut ısısı üretme yeteneği azaldığı için, "normal" bir sıcaklık olan  klinik olarak anlamlı bir ateşi temsil edebilir.

### Hipertermi
Hipertermi, vücut sıcaklığının set noktasının üzerine çıkmasıyla oluşan bir sıcaklık artışıdır ve bu durum aşırı ısı üretimi veya yetersiz ısı kaybı nedeniyle meydana gelir. Bu nedenle, hipertermi ateş olarak değerlendirilmez. Hipertermi, hiperpreksi (çok yüksek ateş) ile karıştırılmamalıdır.

Klinik olarak, ateş ile hipertermi arasında ayrım yapmak önemlidir çünkü hipertermi hızlı bir şekilde ölüme yol açabilir ve antipiretik ilaçlara yanıt vermez. Ancak, acil durumlarda bu ayrımı yapmak zor olabilir ve genellikle olası nedenlerin belirlenmesiyle sağlanır.

## Türler
 Ölçülen hasta sıcaklıklarının genel olarak çeşitli desenlere sahip olduğu gözlemlenmiştir ve bazıları belirli bir tıbbi tanı için belirleyici olabilmektedir:
* Sürekli ateş: Vücut sıcaklığının normalin üzerinde kalması ve 24 saat içinde 'den fazla dalgalanma göstermemesi durumudur. Bu durum, bakteriyel pnömoni, tifo, infektif endokardit, tüberküloz veya tifüs gibi hastalıklarda görülebilir.
* Aralıklı ateş: Vücut sıcaklığının belirli bir süre boyunca yükselmesi, ardından tekrar normale dönmesi durumudur. Bu durum, sıtma, kala-azar, piyemi, sepsis ve Afrika tripanosomiyazisi gibi enfeksiyonlarla ilişkilidir.
* İnişli çıkışlı ateş: Vücut sıcaklığının gün boyunca normalin üzerinde kalması ve 24 saat içinde 'den fazla dalgalanma göstermesi durumudur. Bu ateş deseni, infektif endokardit ve Malta humması gibi hastalıklarda görülebilir.
* Pel–Ebstein ateşi: Hodgkin lenfoması olan hastalarda nadiren görülen döngüsel bir ateştir.
* Tifo ateşi: Yavaş yavaş artan ve yüksek bir plato oluşturan, belirgin bir *basamaklı desen*e sahip sürekli bir ateş türüdür.

Aralıklı ateş türleri arasında, farklı patojenlerin neden olduğu sıtma vakalarına özgü olanlar vardır. Bunlar şunlardır:

* Gündelik (İng. *Quotidian*) ateş: 24 saatlik periyotlarla tekrarlayan ateş tipi olup, *Plasmodium knowlesi* (*P. knowlesi*)'nin neden olduğu sıtma vakalarında gözlemlenir.
* Tersiyan ateşi: 48 saatlik periyotlarla tekrarlayan ateş tipi olup, geç evre *Plasmodium falciparum* (*P. falciparum*), *Plasmodium vivax* (*P. vivax*) veya *Plasmodium ovale* (*P. ovale*) enfeksiyonlarında görülür.
* 72-saat (İng. *Quartan*) ateşi: 72 saatlik periyotlarla tekrarlayan ateş tipi olup, geç evre *Plasmodium malariae* (*P. malariae*) enfeksiyonlarında ortaya çıkar.

Ayrıca, Hodgkin lenfoması ile Pel–Ebstein ateşi olarak bilinen belirli bir ateş deseni arasındaki ilişki konusunda görüş ayrılıkları vardır. Bu desende, hastaların bir hafta boyunca yüksek ateş gösterdiği, ardından bir sonraki hafta düşük ateş görüldüğü ve bu döngünün devam ettiği iddia edilmektedir; ancak bu desenin genelliği tartışılmaktadır.

Tekrarlanan rutin klinik incelemelerden sonra açıklanamayan sürekli ateşe nedeni bilinmeyen ateş (İng. *fever of unknown origin*) denir. Nötropenik ateş, aynı zamanda febril nötropeni olarak da bilinir, normal bağışıklık sistemi işlevinin bulunmadığı bir durumda görülen ateştir. Enfeksiyonla savaşan nötrofillerin eksikliği nedeniyle, bakteriyel bir enfeksiyon hızla yayılabilir; bu nedenle, bu tür ateş genellikle acil tıbbi müdahale gerektiren bir durum olarak kabul edilir. Bu tür ateş, genellikle bağışıklık sistemini baskılayan kemoterapi gören kişilerde, görünüşte sağlıklı bireylere kıyasla daha yaygın olarak görülür.

### Hiperpreksi
Hiperpreksi, vücut sıcaklığının aşırı yükselmesi durumudur ve kaynağa bağlı olarak, vücut sıcaklığının 'yi aşması veya bu sıcaklığa eşit olması olarak sınıflandırılır; hiperpreksi aralığı, şiddetli (≥ 40&nbsp;°C) ve aşırı (≥ 42&nbsp;°C) olarak kabul edilen vakaları içerir. Hiperpreksi, hipertermiden farklıdır; bu durumda, kişinin termoregülasyon sistemi set noktası normalin üzerine ayarlanır ve bu sıcaklığa ulaşmak için ısı üretilir. Buna karşılık, hipertermi, dış faktörler nedeniyle vücut sıcaklığının set noktasının üzerine çıkmasıyla oluşur. Hiperpreksinin yüksek sıcaklıkları, ciddi bir altta yatan durumu işaret edebileceği veya ciddi morbiditeye (kalıcı beyin hasarı dahil) ya da ölüme yol açabileceği için tıbbi acil durum olarak kabul edilir. Hiperpreksinin yaygın bir nedeni, beyin kanamasıdır. Acil servis ortamlarında diğer nedenler arasında sepsis, Kawasaki hastalığı, nöroleptik malign sendrom (sinir yatıştırıcı ilaçların kullanımından kaynaklanan bir sendrom), aşırı doz ilaç, serotonin sendromu ve tiroid krizi bulunur.

## Ayırıcı tanı
Ateş, birçok tıbbi durumun yaygın bir belirtidir:

* Enfeksiyon hastalığı, örneğin, COVID-19, deng humması, Ebola, gastroenterit, HIV, grip, Lyme hastalığı, kayalık dağlar benekli humması (riketsiyal bakterilerin neden olduğu ve kenelerle taşınan hastalık), ikincil frengi, sıtma, mononükleoz ve ayrıca cilt enfeksiyonları, örneğin apseler ve çıban.
* İmmünolojik hastalıklar, örneğin tekrarlayan polikondrit (İng. *relapsing polychondritis*), otoimmün hepatit (bağışıklık sisteminin karaciğer hücrelerini tahrip etmesi sonrasında meydana gelen bir karaciğer rahatsızlığı), Wegener granülomatozu, Horton hastalığı, inflamatuvar bağırsak hastalığılar, Kawasaki hastalığı, lupus eritematozus, sarkoidoz, Still hastalığı, Romatoid artrit, lenfoproliferatif hastalıklar ve Sedef hastalığı.
* Doku yıkımı, intraserebral kanama, Crush sendromu, hemoliz, enfarktüs, rabdomiyoliz, cerrahi gibi nedenler.
* Kanserler, özellikle lösemi ve lenfoma gibi kan kanserleri.
* Metabolik bozukluklar, örneğin gut ve porfiri.
* Kalıtsal metabolik bozukluklar, örneğin Fabry hastalığı.
Aynı hastalığın erişkin ve pediatrik bulguları farklılık gösterebilir; örneğin, COVID-19'da, bir meta-analiz erişkinlerin %92.8'inde ateş görülürken çocukların %43.9'unda ateş görüldüğünü bildirmiştir.

Ayrıca, ateş, uyumsuz bir kan ürünüyle verilen bir reaksiyon sonucu da ortaya çıkabilir.

Diş çıkarma ateşe neden olmaz.

## Fonksiyon

### Bağışıklık fonksiyonu
Ateşin, konağın savunma mekanizmasına katkıda bulunduğu düşünülmektedir, çünkü patojenlerin katı sıcaklık gereksinimleri olan üremesi engellenebilir ve bazı önemli immünolojik reaksiyonların hızları sıcaklıkla artabilir. Ateşin, iyileşme sürecine çeşitli yollarla yardımcı olduğu tıp literatüründe tanımlanmıştır, bu yollar arasında:
:* Lökositlerin hareketliliğinin artması;
:* Lökositlerin fagositoz yeteneklerinin artması;
:* Endotoksin etkilerinin azalması; ve
:* T hücrelerinin hücre çoğalmasının artması.

### Avantajlar ve dezavantajlar
Enfeksiyon hastalıklarına karşı gelişen ateş tepkisi genellikle koruyucu olarak kabul edilirken, enfeksiyon dışı durumlarda ateşin uyumsuz bir tepki olabileceği düşünülmektedir. Ateşin tedavi edilmesinin genellikle ölüm riskini artırıp artırmadığı veya azalttığı konusunda çalışmalar tutarlı sonuçlar vermemiştir. Ateşin yararları veya zararları, enfeksiyon türüne, hastanın sağlık durumuna ve diğer faktörlere bağlı olabilir. Sıcakkanlı omurgalılar üzerinde yapılan çalışmalar, ateşin enfeksiyonlardan veya kritik hastalıklardan daha hızlı iyileşmeye katkı sağladığını öne sürmektedir. Sepsiste ateş, azalmış ölüm oranı ile ilişkilendirilmiştir.

## Patofizyoloji
### Hipotalamus
Vücut sıcaklığı hipotalamus tarafından düzenlenir. Ateşi tetikleyen etken, pirojen (ateş yükseltici madde) olarak adlandırılır ve bu etkenin sonucu olarak prostaglandin E2 (PGE2) salınır. PGE2, hipotalamusta etki gösterir ve vücudun sistemik bir yanıt oluşturmasına neden olarak yeni, daha yüksek bir sıcaklık set noktasına uygun ısı üretici etkiler yaratır. PGE2'nin bağlanabileceği dört reseptör vardır (EP1-4) ve önceki bir çalışma, ateş yanıtını EP3 alt tipinin aracılık ettiğini göstermiştir. Bu nedenle, hipotalamus bir termostat gibi çalışıyor olarak görülebilir. Set noktası yükseltildiğinde, vücut hem aktif ısı üretimi hem de ısı tutulması yoluyla sıcaklığını artırır. Periferik vazokonstriksiyon, hem deriden ısı kaybını azaltır hem de kişinin üşümesine neden olur. Norepinefrin, kahverengi adipoz dokunda termogenezi artırır ve titreme yoluyla kas kasılması bazal metabolizma hızını yükseltir.

Bu önlemler, beyindeki kan sıcaklığını hipotalamustaki yeni set noktasına uyarlamak için yetersiz kalırsa, beyin, otonom sinir sistemi veya titreme için birincil motor merkezi aracılığıyla ısı efektör mekanizmalarını devreye sokar. Bu mekanizmalar şunlar olabilir:

* Kas tonusunun artması, titreme (ısı üretmek için kas hareketleri) ve epinefrin gibi hormonların salınımı ile ısı üretiminin artırılması; ve
* Vazokonstriksiyon yoluyla ısı kaybının önlenmesi.
* Hipotalamik set noktası ya kendiliğinden ya da ilaçlar yoluyla tekrar temel seviyeye döndüğünde, terleme gibi normal fonksiyonlar ve önceki süreçlerin tersine çevrilmesi (örneğin, vazodilatasyon, titremenin sona ermesi ve titremesiz ısı üretimi) vücudu yeni, daha düşük bir sıcaklık seviyesine soğutmak için kullanılır.

Bu durum, normal ayar noktasının korunduğu ve vücudun aşırı ısı üretimi veya istenmeyen fazla ısı tutulması nedeniyle aşırı ısındığı hipertermi ile karşılaştırılır. Hipertermi genellikle aşırı sıcak bir ortamın (sıcak çarpması) veya ilaçlara karşı olumsuz bir reaksiyonun sonucudur. Ateş, çevresel koşulları ve antipiretik ilaçlara yanıtı ile hipertermiden ayırt edilebilir.

Bebeklerde, otonom sinir sistemi kahverengi adipoz dokusunu ısı üretmek için (titremesiz termogenez) de aktive edebilir.

Ateş sırasında artan kalp hızı ve vazokonstriksiyon, kan basıncının yükselmesine katkıda bulunur.

### Pirojenler

Pirojen, ateşi tetikleyen bir maddedir. Bakteri ve virüs gibi bir enfeksiyon etkeninin varlığında, vücudun bağışıklık yanıtı, bu etkenlerin büyümesini engellemeye ve onları yok etmeye yöneliktir. En yaygın pirojenler, gram-negatif bakteriler tarafından üretilen lipopolisakkaritler (LPS) olan endotoksinlerdir, örneğin *[[Escherichia coli|E. coli]]*. Ancak pirojenler, sadece endotoksinlerden ibaret değildir; gram-negatif bakteriler dışındaki mikroorganizmalardan veya kimyasal maddelerden türetilen endotoksik olmayan maddeleri de içerir. Pirojenler, vücuda içsel (endojen) ve dışsal (eksojen) olmak üzere iki şekilde sınıflandırılabilir.

Belirli pirojenlerin "pirojenitesi" değişkenlik gösterir: aşırı durumlarda, bakteriyel pirojenler süperantijenler olarak işlev görebilir ve hızlı ve tehlikeli ateşlere neden olabilir.

#### Endojen
Endojen pirojenler, monositlerden (bağışıklık sisteminin bir parçası olan hücreler) salınan sitokinlerdir. Genel olarak, bu sitokinler, genellikle bir antijen varlığında kimyasal tepkileri uyararak ateşe yol açar. Endojen pirojenler, dışsal pirojenler gibi dış faktörlerin bir ürünü olabileceği gibi, romatoid artrit veya lupus gibi durumlarda görülen hasarla ilişkili moleküler örüntüler (İng. *damage-associated molecular pattern*) gibi içsel faktörler tarafından da indüklenebilir.

Başlıca endojen pirojenler interlökin 1 (α ve β) ve interlökin 6'yı (IL-6) içerir. Daha az önemli endojen pirojenler arasında interlökin-8, tümör nekroz faktörü-β, makrofaj inflamatuvar proteini-α ve makrofaj inflamatuvar proteini-β, ayrıca interferon-α, interferon-β ve interferon-γ bulunur. Tümör nekroz faktörü-α (TNF) da bir pirojen olarak işlev görür ve bu etki interlökin 1 (IL-1) salınımı ile aracılık edilir. Bu sitokin faktörler genel dolaşıma salınır ve burada kan-beyin bariyeri ile korunmayan beyin bölgelerine daha kolayca emildikleri sirkumventrikular organlara göç ederler. Bu sitokinler daha sonra damar duvarlarındaki endoteliyal reseptörlere ve mikroglial hücrelerdeki reseptörlere bağlanarak arşidonik asit yolunun aktivasyonuna yol açar.

Bu proteinlerden IL-1β, TNF ve IL-6, bir organizmanın sıcaklık set noktasını yükseltebilir ve ateşe neden olabilir. Bu proteinler, hipotalamusta PGE2 üretimini tetikleyen bir siklooksijenaz (araşidonik asidi prostaglandine dönüştüren bir enzim) üretir ve bu da siklik adenozin monofosfat gibi nörotransmitterlerin salınımını uyararak vücut sıcaklığını artırır.

#### Eksojen
Eksojen pirojenler, vücut dışından gelen ve mikrobiyal kökenli maddelerdir. Genel olarak, bu pirojenler, bakteriyel hücre duvarı ürünleri de dahil olmak üzere, hipotalamustaki Toll-benzeri reseptörler üzerinde etki ederek termoregülatuvar set noktasını yükseltebilir.

Eksojen pirojenlerin bir sınıfına örnek olarak, gram-negatif bakterilerin hücre duvarında bulunan bakteriyel lipopolisakkaritler (LPS) verilebilir. Bir pirojen etkisi mekanizmasına göre, bağışıklık sistemi proteini olan lipopolisakkarit bağlayıcı protein (LBP), LPS'ye bağlanır ve ardından LBP–LPS kompleksi bir makrofaj üzerindeki CD14 reseptörüne bağlanır. LBP-LPS'nin CD14'e bağlanması, hücresel sentez ve çeşitli endojen sitokinlerin (örneğin, interlökin 1 (IL-1), interlökin 6 (IL-6) ve tümör nekroz faktörü-alfa (TNFα)) salınımı ile sonuçlanır. Bu süreçte bir sonraki olay ise arşidonik asit yolunun aktivasyonudur.

### PGE2 Salınımı

PGE2 salınımı, araşidonik asit yolundan kaynaklanır ve bu süreç, fosfolipaz A2 (PLA2), siklooksijenaz-2 (COX-2) ve prostaglandin E2 sentaz enzimleri aracılığıyla düzenlenir. Bu enzimler, PGE2'nin sentezi ve salınımını sağlar. PGE2, ateş yanıtının temel aracısıdır ve vücut sıcaklığı set noktası, PGE2 var olduğu sürece yüksek kalır. PGE2, preoptik alan (POA) nöronlarında prostaglandin E reseptörü 3 (EP3) aracılığıyla etki gösterir. POA'daki EP3-ekspresyonlu nöronlar, dorsomedial hipotalamus (DMH), medulla oblongatadaki rostral raphe pallidus çekirdeği (rRPa) ve hipotalamusun paraventriküler çekirdeği (PVN) ile bağlantı kurar. DMH ve rRPa'ya gönderilen ateş sinyalleri, sempatik sinir sistemi çıkış sistemini uyararak vücut ısısı üretmek için titremesiz termogenezi ve vücut yüzeyinden ısı kaybını azaltmak için vazokonstriksiyonu tetikler. POA'dan PVN'ye uzanan sinir bağlantısının, hipofiz bezi ve çeşitli endokrin organları içeren yolak aracılığıyla ateşin nöroendokrin etkilerini düzenlediği düşünülmektedir.

## Tedavi
Ateşin tedavi edilmesi her zaman gerekli değildir, ve ateşi olan çoğu kişi, özel bir tıbbi müdahaleye ihtiyaç duymadan iyileşir. Ateş rahatsız edici olsa da, tedavi edilmediğinde bile nadiren tehlikeli seviyelere yükselir. Beyin hasarı genellikle sıcaklıklar 'ye ulaşana kadar meydana gelmez ve tedavi edilmeyen bir ateşin 'yi aşması nadirdir. Sepsisli hastalarda ateşin tedavi edilmesi sonuçları etkilemez. Küçük çaplı çalışmalarda, yoğun bakım ünitelerinde kritik derecede hasta olan ve ateşi  veya daha yüksek olan hastalarda ateş tedavisinin bir yararı olmadığı gösterilmiştir ve bir çalışma, agresif ateş tedavisi uygulanan hastaların daha sık ölmesi nedeniyle erken sonlandırılmıştır.

NIH'e göre, genellikle ateş tedavisini desteklemek için kullanılan iki varsayım deneysel olarak doğrulanmamıştır. Bu varsayımlar şunlardır: (1) ateş zararlıdır ve (2) ateşin baskılanması, zararlı etkisini azaltacaktır. Ateşin daha kötü sonuçlarla ilişkilendirildiğini destekleyen diğer çalışmaların çoğu gözlemsel niteliktedir. Teorik olarak, kritik derecede hasta olan ve ek fizyolojik stresle karşı karşıya kalan bu hastalar, ateşin azaltılmasından fayda görebilir, ancak tartışmanın her iki tarafındaki kanıtlar büyük ölçüde eşdeğer görünmektedir.

### Koruyucu önlemler

Sınırlı kanıtlar, ateşli çocukları ılık suyla süngerle silmenin veya banyo yaptırmanın etkili olabileceğini desteklemektedir. Bir vantilatör veya klima kullanımı sıcaklığı bir miktar azaltabilir ve rahatlığı artırabilir. Sıcaklık aşırı yüksek bir seviyeye ulaştığında, hiperpreksi durumunda, agresif soğutma gereklidir (genellikle vücudun çoğuna buz torbaları uygulanarak veya doğrudan buz banyosuna daldırılarak mekanik olarak sağlanır). Genel olarak, kişilere yeterince sıvı almaları tavsiye edilir. Artan sıvı alımının belirtileri iyileştirip iyileştirmediği veya soğuk algınlığı gibi solunum yolu hastalıklarının süresini kısaltıp kısaltmadığı bilinmemektedir.

### İlaçlar
Ateşi düşüren ilaçlar *[[antipiretik]]* olarak adlandırılır. Antipiretik bir ilaç olan ibuprofen, çocuklarda ateşi düşürmede etkilidir. Çocuklarda asetaminofen (paracetamol) ile karşılaştırıldığında daha etkilidir. İbuprofen ve asetaminofen, ateşi olan çocuklarda birlikte güvenle kullanılabilir. Asetaminofenin tek başına çocuklardaki ateşler üzerindeki etkinliği sorgulanmıştır. İbuprofen, ayrıca çocuklarda ateş tedavisinde aspirinden daha üstündür. Ayrıca, Reye sendromu riski nedeniyle, aspirin çocuklarda ve genç erişkinlerde (ülkeye bağlı olarak 16 veya 19 yaş altı) önerilmemektedir.

Hem paracetamol hem de ibuprofenin aynı anda kullanılması veya bu iki ilacın dönüşümlü olarak kullanılması, sadece paracetamol veya ibuprofen kullanmaktan daha etkili bir şekilde ateşi düşürmektedir. Ancak, bu yöntemin çocukların rahatlamasını artırıp artırmadığı net değildir. Antipiretik ilaçlara yanıt verilmesi veya yanıt verilmemesi, çocuğun ciddi bir hastalığı olup olmadığını öngörmez.

Enfeksiyonu olan kişilerde antipiretiklerin ölüm riski üzerindeki etkisiyle ilgili olarak, 2019 yılı itibarıyla yapılan çalışmalar karışık sonuçlar bulmuştur.

## Epidemiyoloji
Ateş, en yaygın tıbbi belirtilerden biridir. Çocukların sağlık hizmetlerine başvurularının yaklaşık %30'unu ateş oluşturur, ve ciddi hastalığı olan yetişkinlerin %75'ine kadarında ateş görülür. Acil servise başvuran hastaların yaklaşık %5'inde ateş bulunur.

## Tarihçe
MÖ 460 ile 370 yılları arasında, Hipokrat tıp pratiği yaparken, sıtmaya bağlı ateş de dahil olmak üzere çeşitli ateş türleri tanımlanmıştı. Bu dönemde ayrıca ateşin bir hastalığın belirtisi olduğu, kendi başına bir hastalık olmadığı da anlaşılmıştır.

Ateşle birlikte görülen enfeksiyonlar, yaklaşık 200.000 yıl boyunca insanlar için başlıca ölüm nedenlerinden biri olmuştur. On dokuzuncu yüzyılın sonlarına kadar, tüm insanların yaklaşık yarısı on beş yaşına gelmeden önce enfeksiyonlardan hayatını kaybetmiştir.

## Toplum ve Kültür
### Mitoloji

*Febris (Latincede *ateş*), Roma mitolojisinde ateş tanrıçasıdır. Ateşi olan kişiler, onun tapınaklarını ziyaret ederdi.
*Tertiana ve Quartana, Roma mitolojisinde sıtmanın tertian ve quartan ateşlerinin tanrıçalarıdır.
*Jvarasura (Hintçede *ateş-şeytanı*), Hint mitolojisi ve Budist mitolojide ateş ve hastalığın kişileşmesidir.

### Pediatri
Ateş, ebeveynler ve sağlık profesyonelleri tarafından genellikle hak ettiğinden daha fazla endişeyle karşılanır; bu durum "ateş fobisi" olarak bilinir. Bu fobi, bakım verenlerin ve ebeveynlerin çocuklarda ateş hakkındaki yanlış anlayışlarına dayanır. Birçok ebeveyn, ateşi bir hastalık olarak algılar, oysaki ateş bir tıbbi belirtidir; düşük ateşlerin bile zararlı olduğunu ve termometrede "normal" olarak işaretlenen değerin biraz üzerinde bile olsa herhangi bir sıcaklığın klinik olarak önemli bir ateş olduğunu yanlış bir şekilde düşünür. Ayrıca, zararsız yan etkilerden, örneğin ateşli nöbetlerden korkarlar ve tipik ateşlerden kalıcı hasar olasılığını dramatik bir şekilde abartırlar. Pediatri profesörü Barton D. Schmitt'e göre, bu yanlış anlayışların temelinde "ebeveynler olarak, çocuklarımızın beyinlerinin eriyebileceğinden şüphelenmeye meyilli olmamız" yatar. Bu yanlış anlamalar sonucunda ebeveynler endişelenir, çocuğun vücut sıcaklığı teknik olarak normal veya sadece hafifçe yükselmiş olsa bile ateş düşürücü ilaç verirler ve çocuğa daha fazla ilaç vermek için çocuğun uykusunu bölerler.

## Diğer canlılar

Ateş, evcil hayvanlarda hastalık tanısında önemli bir ölçüttür. Hayvanların rektal olarak ölçülen vücut sıcaklıkları türden türe farklılık gösterir. Örneğin, bir atın vücut sıcaklığı  üzerinde olduğunda ateşi olduğu kabul edilir. Vücut sıcaklığının geniş bir "normal" aralığa sahip olduğu türlerde, örneğin çevresel sıcaklığa bağlı olarak vücut sıcaklığı değişen develerde, ateşli bir durumu tanımlayan vücut sıcaklığı, çevresel sıcaklığa bağlı olarak değişir. Ateş, bağışıklık sistemi temelli olmayan türlerde de davranışsal olarak tetiklenebilir. Örneğin, bazı çekirge türleri, *[[Beauveria bassiana]]* ve *[[Metarhizium acridum]]* gibi mantar patojenlerinin büyümesini engellemek amacıyla vücut sıcaklıklarını normalden 2-5&nbsp;°C daha yüksek tutmak için termoregülasyon yaparlar. Bal arısı kolonileri de *Ascosphaera apis* mantar parazitine karşı bir ateş tepkisi oluşturabilir.

## Kaynakça

## Diğer okumalar
* 

## Dış bağlantılar

* Fever and Taking Your Child's Temperature
* US National Institute of Health factsheet
* Drugs most commonly associated with the adverse event Pyrexia (Fever) as reported the FDA 
* Fever at MedlinePlus
* Why are We So Afraid of Fevers? at *The New York Times*