Kruševac saldırısı

**Kruševac saldırısı**, II. Dünya Savaşı sırasında 23 ve 27 Eylül 1941 tarihleri arasında Alman işgali altındaki Sırbistan topraklarında Yugoslav isyancıların, Mihver kuvvetlerinin elindeki Kruševac'a yaptığı saldırıydı.

## Arka planı

Nisan 1941'de Almanya ve müttefikleri, daha sonra bölünecek olan Yugoslavya Krallığı'nı işgal etti. Bazı Yugoslav toprakları, Mihver komşuları Macaristan, Bulgaristan ve İtalya tarafından ilhak edildi. Almanlar bir kukla devletin, Bağımsız Hırvatistan Devleti'nin, kurulmasını tasarladı ve destekledi. Kukla devlet, kabaca savaş öncesi Banovina Hırvatistan'ın çoğunu, günümüz Bosna-Hersek'in geri kalanını ve bazı bitişik toprakları içeriyordu. İtalyanlar, Macarlar ve Bulgarlar, Yugoslav topraklarının diğer kısımlarını işgal ettiler.  Almanya herhangi bir Yugoslav bölgesini ilhak etmedi, ancak günümüz Slovenya'sının kuzey kısımlarını işgal etti ve Bağımsız Hırvatistan Devleti'nin kuzey yarısına işgal birlikleri yerleştirdi. Slovenya'nın Alman işgali altındaki kısmı, komşu Reichsgaus'un idaresi altına alınan iki idari bölgeye ayrıldı. 

Geriye kalan topraklar, asıl Sırbistan , Kosova'nın kuzey kısmı (Kosovska Mitrovica civarında) ve Banat, Almanlar tarafından işgal edildi ve bir Alman askeri hükûmetinin idaresi altına alındı.  Bunun nedeni, içinden geçen önemli demiryolu ve nehir taşımacılığı yolları ve değerli kaynakları, özellikle demir dışı metalleri barındırmasıydı. 

10 Nisan'da Yugoslavya Komünist Partisi Merkez Komitesi (KPJ), genel sekreteri Josip Broz Tito başkanlığında bir askeri komite atamıştı.  Nisan ayından itibaren KPJ, isyan başlatma fırsatına hazırlanan askeri komiteler de dahil olmak üzere ülke çapında bir yeraltı ağına sahipti.  Mayıs ayında KPJ, "Yugoslavya'nın tüm halkları arasında birlik ve kardeşlik [ve] salt hayatta kalma meselesi olarak dış düşmanlara ve onların yerli yardımcılarına karşı amansız bir mücadele" politikasını özetledi.  23 Haziran'da, Sovyetler Birliği'ne yapılan Mihver saldırısının hemen ardından, KPJ silahlı mücadelesini başlatmaya karar verdi ve ertesi hafta bir KPJ ajanı, Yugoslav Partizanlarının bir müfrezesini organize etmek için Rasina Bölge Komitesini ziyaret etti. 22 Temmuz'da, ciddi bir silah sıkıntısı olmasına rağmen, başlangıçta 34 savaşçıdan oluşan, Kruševac dışındaki ormanda Rasina Müfrezesi kuruldu. Yaklaşık 200 kişi kasabanın kendisinden gönüllü olmuş idi.

Nisan ayının sonlarında, Yugoslav Ordusu Albay Draza Mihailović ve teslim olma emirlerine uymayan yaklaşık 80 askerden oluşan bir grup, artık Bağımsız Hırvatistan Devleti'nin bir parçası olan kuzey Bosna'daki Doboj bölgesinden kros yürüyüşü yaparak Drina nehrini işgal altındaki topraklara geçti. 6 Mayıs'ta Užice yakınından geçerken, küçük grup Alman birlikleri tarafından kuşatıldı ve neredeyse yok edildi. Gücü parçalandı ve Ravna Gora'nın izole dağ platosuna ulaştığında, grubu 34 subay ve adama küçüldü. Mihailović, yerel halkla ilişkiler kurarak ve jandarma tarafından bölgedeki hoşgörüyle, gelecekteki eylemlerini düşünebileceği nispeten güvenli bir alan yarattı.  Ravna Gora'ya vardıktan kısa bir süre sonra, Mihailović'in birlikleri: " Yugoslav Ordusunun Çetnik Müfrezeleri " adını aldı.  Mayıs ayının sonunda, Mihailović, Almanlar geri çekildiğinde veya mağlup olduğunda iktidarı ele geçirebilecek bir konumda olabilmek için Yugoslavya genelinde mümkün olduğunca çok sayıda silahlı grup üzerinde kontrol sağlamayı amaçlayan uzun vadeli bir strateji benimsemeye karar vermişti. 

## Planlama
Saldırı, Kraliyet Yugoslav Ordusu Tuğgenerali Ljubo Novaković tarafından emredildi. 1941 sonbaharında batı Sırbistan'daki Mihver kuvvetlerine karşı daha büyük isyan operasyonları kapsamında planlandı. Aynı zamanda isyancılar Kraljevo'yu kuşatma altında tuttu ve böylece Kruševac'ın düşüşü Kraljevo'nun düşüşüne önemli ölçüde katkıda bulunacaktı.

Savaş sonrası Yugoslav kaynaklarına göre , Yugoslav Ordusu'nun sözde Chetnik Müfrezelerinin Stalać Müfrezesinin komutanı Yarbay Radojević, komünist liderliğindeki Yugoslav Partizan güçlerinin temsilcisi Miloje Zakić  ile görüşmeler yaptı. Biri 18 Eylül 1941'de Slatina köyünde, diğeri bir gün sonra Bovan köyünde olmak üzere iki kez bir araya geldiler ve Kruševac'a saldırmak için bir plan geliştirdiler. Bu plana göre saldırı tarihinin 23 Eylül 1941 olacağı, Kruševac'ın saldırıdan önce kesileceği, Keserović ve Çetniklerinin kasabaya batıdan ve güneyden Bagdala üzerinden saldıracağı ve Partizanların kuzeyden ve doğudan saldıracakları&nbsp;kararlaştırıldı. Partizan Rasina kolordusu ve Chetnik komutanı Keserović 23 Eylül 1941'de Kruševac'a birlikte saldırmayı kabul ettiler.

## Kuvvetler
Saldırının Çetnik kısmı, Dragutin Keserović komutasındaki Rasina Müfrezesi ve Yarbay Radojević komutasındaki Stalać Müfrezesi tarafından yürütülecekti. Küçük bir Pećanac Çetnikleri birimi de isyancılara katıldı.  Saldırının Partizan kısmı Rasina Müfrezesi tarafından yapılacaktı. Farklı kaynaklarda Kruševac'a saldıran isyancıların toplam sayısının 1.000 ila 10.000 arasında olduğu tahmin edilirken, çoğu kaynak 2-3.000 adam konusunda hemfikirdir. Sadece 500 isyancı ateşli silahlarla silahlandırılırken diğerleri yakın dövüş silahları taşıyordu.

Kruševac'ta bulunan Alman garnizonu 550 askerden oluşmaktaydı. Bu sayının yaklaşık 350'si 717. Piyade Tümeni'ne bağlı, 749. Piyade Alayı'nın I. Taburuna aitti. Kruševac'taki Mihver garnizonu, savaşın son gününde Pećanac Çetnikleri'nin Goč Müfrezesi tarafından 500 adamla  desteklendi.

## Savaş
Saldırıda bulunan isyancı güçlerle Mihver garnizonu arasındaki çatışma dört gün sürdü.

İlk gün Keserović'in Rasina Müfrezesi, Bagdala ve Rasina yönünden Kruševac garnizonuna saldırıda bulundu. En zorlu muharebe, saldırının ilk gününde Rasina Müfrezesine bağlı olan Çetniklerin Alman garnizonunu şehrin çeperindeki mevzilerinden merkezine itip şehir merkezindeki üç binada bloke etmesiyle yaşandı. Partizan Rasina Müfrezesi, Obilićevo ile Dedina'daki demiryolu arasında konumlandı ve ilk gün Çetnik güçlerinin ilk sürpriz saldırısına katılamadı. Kruševac'a saldırı başlar başlamaz, Kosta Pećanac onu iptal etmek ve Çetnikler ile Partizanlar arasındaki ittifakı iptal etmek için ısrar etti.  23 Eylül'de yayınlanan emrinde ve 24 Eylül'de Sırplara yaptığı çağrıda Pećanac, Kruševac'a yapılan saldırıya katılan kendi birliklerini kınadı. 

Saldırının ikinci gününde Keserović saldırıyı iptal etti ve kuvvetleriyle birlikte geri çekildi. Ardından Mihver Devletler'in elindeki Kraljevo'ya yapılan saldırıda Tuğgeneral Ljubo Novaković komutasındaki diğer Çetnik birliklerine katıldı. Bu nedenle saldırının ikinci gününde sadece Çetnik Stalać Müfrezesi ve küçük Partizan Rasina Müfrezesi garnizona ortak saldırılara devam etti. Saldırının ikinci gününde, Alman piyadeleri, süvarileri ve tankları Niş garnizonundan geldiğinde Alman kuvvetleri takviye aldı.

Kasaba iyi savunulmasına rağmen, Alman garnizonunun, Alman tabur ve garnizonunun komutanı olan yüzbaşı da dahil olmak üzere 28 ölü ve 16 ila 20 yaralı askeri vardı. Savaşın dördüncü gününde Kosta Pećanac'ın kendisi ile birlikte Çetniklerinden oluşan büyük bir kuvvet Mihver garnizonunu takviye etmek için geldi. İsyancılar 17 ölü ve 74 yaralı verdikten sonra daha fazla saldırıdan vazgeçtiler. Keserović ve Radojević bir karar yayınladılar ve Pećanac ve Milan Nedić'i hain olarak kınadılar ve insanları toplu halde "Ulusal kurtuluş Çetnik müfrezelerine" katılmaya davet ettiler.  Pećanac, Keserović ve Radojević'i ölüme mahkûm etti. 

## Savaş sonrasında
Savaştan sonra Almanlar saldırıya misilleme olarak 60 ila 80 sivili katletti. Eylül ayının sonunda isyancılar Kosta Pećanac'ı eleştiren metinler içeren basılı bir broşür yayınladılar ve bunu *Çetnikler ve Partizanların Halk Kurtuluş Hareketi* olarak imzaladılar. Savaş sonrası Yugoslav kaynakları, Kruševac'a yapılan saldırının başarısızlığından Keserović'i sorumlu tuttu. Bu kaynaklar Keserović'i  Alman garnizonuna kararlaştırılandan daha erken saldırmak ve Partizan kuvvetleri saldırıya katıldığında saldırıyı durdurmakla suçlamaktadır.

Sonunda, Sovyet Kızıl Ordusu ve Yugoslav komünist güçleri, 1944 sonbaharında Kruševac'ı ele geçirdi ve yaklaşık elli yıl süren komünist rejimin kurulmasına ön ayak oldu.

## Kaynaklar