Yavuzlar, Göle

**Yavuzlar**, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Yavuzlar köyünün bilinen eski adı **Üç Kilise**'dir. Bir kiliseye ait Gürcüce yazılı bir taş, buranın eski bir Gürcü köyü olduğunu göstermekle birlikte yerleşimin Gürcüce adı bilinmemektedir. Üç Kilise adı ise, köydeki üç kiliseye bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Nitekim Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli 1917 yılında köyde üç kilisenin bulunduğunu yazmıştır.

Üç Kilisa köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Poso'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde günümüze kalıntıları ulaşan bir kiliseye ait ve 10-11. yüzyıla tarihlenen Gürcüce yazıt da, buranın eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.

Üç Kilisa, uzun süre Osmanlı yönetiminde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından 1878'de imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. 1886 nüfus sayımıda Rus idaresinin Uç-Kilisa (Учь-Килиса) şeklinde kaydettiği köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Yunan nahiyesinin 13 köyünden biriydi. Köyün nüfusu, 51'i erkek ve 55'i kadın olmak üzere, 19 hanede yaşayan 106 kişiden oluşuyordu. Hem köyün hem de nahiyenin nüfusunun tamamı Rumlardan oluşuyordu. Bu nüfus 1896 yılında 138 kişiye, 1906 yılında 242 kişiye ulaşmıştır.

Göle bölgesinde 1907 yılında araştırma gezisi yapan Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili'nin verdiği bilgiye göre, 1907 yılında Üç Kilise köyünde iki kilisenin küçük çaplı kalıntıları duruyordu. Üçüncü kilise, Rumlar tarafından yıkılıp yeniden inşa edilmişti. Nitekim Takaişvili, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Müslüman Gürcülerden boşalmış olan yerlere, Osmanlı ülkesinden Rusların egemenliğine geçen topraklara göç etmiş olan Rumların ve Ermenilerin yerleştirilmiş olduğunu yazmıştır. Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli ise, Üç Kilise’nin bir Rum köyü olduğunu, burada üç kilise bulunduğunu yazmıştır. Rumlar eski üç kiliseden birini yıkmış, taşlarıyla yeni bir kilise inşa etmişlerdi. Diğer iki kilise ise, o tarihte görece sağlamdı, ama Rumlar kiliselerin duvarlarından bazı taşları söküp almışlardı.

Üç Kilisa köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.

Üç Kilise köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Üç Kilisa" (اوچ كلیسا) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının Okam nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Üç Kilise" biçiminde yazılmış olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 194 kişiden oluşuyordu. Üç Kilisa / Üç Kilise aadı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla Yavuzlar olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Yavuzlar köyünün nüfusu 497 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 107 kişi okuma yazma biliyordu.

Yavuzlar köyünün eski adının kaynağı olan üç kiliseden geriye çeşitli kalıntılar ulaşmıştır. İlk kiliseden temel seviyesinde iki duvar parçası kalmıştır. Bu kiliseden alınmış bir pencere alınlığı köyde bir evin duvarında kullanılmıştır. Bir başka taşta Asomtavruli harflerle iki satırlık Gürcüce yazı „ესე ჯუარნი საფლავსა ზედა“ ("Bu haçlar yukarıdaki mezarın") şeklinde okunmuştur. Söz konusu yazı 10-11. yüzyıla tarihlendirilmiştir. İkinci kilise bugünkü caminin yerinde bulunuyordu. Ne var ki kilisenin bulunduğu yerde herhangi bir kalıntı bulunmamaktadır. Ancak hemen yakınındaki bir evde kiliseden alınmış sütun ve iki sütun başlığı tespit edilmiştir. Üçüncü kilise ise köydeki çeşmenin yanında bulunuyordu. Bu kiliseden geriye pilaster olduğu tahmin edilen bir taş kalmıştır.

## Coğrafya
Köy, Ardahan il merkezine 53&nbsp;km, Göle ilçe merkezine ise 36&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*