Katırlı, Gemlik

**Katırlı**, Bursa ilinin Gemlik ilçesine bağlı bir mahalledir.

Yerleşim, Yalova'nın Çınarcık ilçesine bağlı Esenköy beldesinin eski adının da "Katırlı" olması nedeniyle sıklıkla bu yerleşimle karıştırılmaktadır. Ancak Gemlik Katırlı Köyü, tarihi bir Rum yerleşimi olmayıp, Osmanlı döneminden itibaren Türk-Müslüman nüfusun yaşadığı, tarihi bir köydür.

## Tarihçe
Köyün kuruluşu, Orhan Gazi'nin 1326 yılında Bursa'yı fethini takip eden erken Osmanlı dönemine, 14. yüzyıl ortalarına dayanmaktadır. Yerleşimin ismine 16. yüzyıl *Hüdavendigâr Livası Tahrir Defterleri*nde rastlanmaktadır.

### Osmanlı Dönemi
17. yüzyıla ait şer'iyye sicilleri ve mühimme defterleri, köyün o dönemdeki sosyal ve ticari yapısına dair veriler sunmaktadır. 1646 tarihli bir kayıtta köyde faal bir değirmen işletildiği görülürken, 1678 tarihli bir başka belgede köy halkının ticari ilişkilerinin İç Anadolu Bölgesi'ne (Ayaş ve Kızılcahamam yöresine) kadar uzandığı bilgisi yer almaktadır. Osmanlı askeri teşkilatında "Eşkincilik Tımarı" (Süvari asker yetiştirme) sistemine dahil olan köyde, Hüseyin oğulları ailesi gibi tımar sahibi ailelerin varlığı 1837 tarihli kayıtlara yansımıştır.

Köyün ibadethanesi olan **Derviş Çelebi Camii**nin beratı 1830 yılında yenilenmiştir. 19. yüzyıl boyunca çeşitli doğal afetler ve salgınlar geçiren yerleşim, özellikle 1858'deki şiddetli yağışlarda hasar görmüş ve devlet tarafından imar edilmiştir. Ayrıca lojistik ve taşımacılığa dayalı bir ekonomisi olması nedeniyle 1873 yılında yaşanan hayvan hastalığı salgınında, köye İstanbul'dan askeri veterinerler gönderilmiştir.

Geçmişte İpek Yolu güzergahında bulunan köyün kuzey ve güney girişlerinde birer han ve hamam bulunduğu, ancak ticaret yollarının değişmesiyle bu yapıların yıkıldığı bilinmektedir. Yıkılan hanın mermer sütunlarından biri günümüzde komşu Muratoba köyü meydanında bulunmaktadır.

### Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet Dönemi
Katırlı, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında (1920-1922) Yunan işgali altında kalmıştır. Coğrafi konumu nedeniyle bölgedeki Kuvâ-yi Milliye unsurları için bir geçiş ve sığınak noktası olmuştur.

## Coğrafya
Bursa il merkezine 30&nbsp;km, Gemlik ilçesine 14&nbsp;km uzaklıktadır. Samanlı Dağları'nın uzantısı olan Katırlı Dağları eteklerinde, engebeli bir arazi üzerine kuruludur. Bitki örtüsü makilikler ve zeytinliklerden oluşur.

## Ekonomi
Mahallenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. En önemli geçim kaynağı zeytinciliktir. Bölgenin yüksek rakımlı coğrafi yapısı nedeniyle üretilen zeytinler, daha az su tutması, yüksek yağ oranı ve aromasıyla "Katırlı Dağ Zeytini" olarak bilinir.

### Tarihsel Ekonomik Faaliyetler
Köyün ekonomisi tarihsel süreçte sadece tarıma değil, madencilik ve kar ticaretine de dayanmıştır.
* **Madencilik (Alçı Taşı):** Katırlı Dağları zengin alçı taşı yataklarına sahiptir. Arşiv belgelerine göre 19. yüzyılda bu ocaklar Hassa Mimarlar Ocağı'na tahsis edilmiş ve çıkarılan taşlar İstanbul'daki saray ve kışla inşaatlarında kullanılmıştır. 1850 ve 1862 tarihli belgeler, maden işletmeciliğinin fiyat tarifelerinin devlet tarafından belirlendiği kurumsal bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.
* **Kar ve Buz Ticareti (Karcılık):** Buzdolabının olmadığı dönemlerde, köyün yüksek rakımlı konumu "karcılık" mesleğini doğurmuştur. Köylülerin kışın "karhane" adı verilen kuyularda sakladıkları kar ve buzları yazın Yıldız Sarayı mutfağına (Karhane-i Amire) ve şehirlere sattıkları bilinmektedir. Bu ticaretin önemi nedeniyle 1888 yılında Meclis-i Vükela kararıyla köylüler gümrük vergisinden muaf tutulmuştur.

## Nüfus
Köy nüfusunun etnik yapısı iki ana unsurdan oluşmaktadır. Köyün kurucu unsuru bölgenin yerli Türk halkı olan Manavlardır. İkinci unsur ise 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) sonrasında Kafkasya ve Karadeniz bölgesinden göç ederek köye yerleşen Lazlardır.

## Kaynakça