Astroloji

**Astroloji**, gök cisimlerinin ve astronomik fenomenlerin, insan karakteri, davranış kalıpları, yaşam olayları ve kaderi üzerine etkilerinin olduğu önermesini konu alan, bilimsel gerçekliğe sahip olmayan sözdebilimdir.

Bilimsel topluluk tarafından sözdebilim olarak sınıflandırılır, çünkü öngörülebilir, tekrarlanabilir ve yanlışlanabilir hipotezler üretmez; fiziksel bir etki mekanizması sunmaz.

En tanınmış kontrollü çalışma, Shawn Carlson'ın 1985'te *Nature* dergisinde yayımladığı çift-kör testtir: Profesyonel astrologlar natal haritaları kişilik profilleriyle eşleştirmede şans seviyesini aşamamıştır (başarı oranı ≈%33).

Yorumların bireye "doğru" gelmesinin temel psikolojik nedeni Barnum etkisidir: Genel, olumlu ve belirsiz ifadeler kişiye özel algılanır; doğrulamacı önyargı bu algıyı güçlendirir.

Güncel anketlere göre ABD'de yetişkinlerin yaklaşık %30'u yılda en az bir kez astroloji, tarot veya falcıya başvurur; kadınlarda ve genç yetişkinlerde oran daha yüksektir (%35–40). 2024 Harris Poll verilerine göre Amerikalıların %70'i astrolojiye bir şekilde inanmakta veya astrolojik işaretlerini bilmektedir; Millennials ve Gen Z'de inanç oranı sırasıyla %83 ve %62 seviyesindedir.

Astroloji tarihsel ve kültürel açıdan önemli bir gelenek olsa da, bilimsel bir disiplin olarak geçerliliği yoktur: Deneysel testlerde başarısız olur, fiziksel temeli bulunmaz ve etkileri büyük ölçüde psikolojik projeksiyon ve barnum etkisiyle açıklanır.

## Astroloji kavramı ve etimolojisi
**Astroloji** kelimesi, Yunanca *[[yıldız]]* anlamına gelen 'astro' ve *bilgi* anlamına gelen 'logos' kelimelerinden türemiştir. Bu köken, astrolojinin gök cisimlerinin ve astronomik fenomenlerin incelenmesi ile ilgili bir disiplin olduğunu vurgulamaktadır.

Astrolojinin kökeni, MÖ 2. binyıla kadar uzanmaktadır. İlk olarak Mezopotamya'da ortaya çıkmış ve ardından Mısır, Babil, Hindistan ve Çin gibi diğer uygarlıklarda da yayılmıştır.

Astroloji, başlangıçta astronomi ile yakından ilişkiliydi. Gök cisimlerinin hareketlerini gözlemlemek ve yorumlamak için kullanılıyordu. Ancak zamanla, astroloji daha çok bir kehanet aracı olarak kullanılmaya başlandı.

Astroloji, günümüzde de popülerliğini korumaktadır. Dünya çapında milyonlarca insan, astrolojinin insan karakteri ve geleceği hakkında bilgi sağlayabileceğine inanmaktadır.

## Nihai iddiası
Astroloji, gök cisimlerinin konum ve hareketlerinin insan yaşamı, kişilik özellikleri ve gelecekte meydana gelebilecek olaylar üzerinde belirleyici ya da öngörülebilir etkiler oluşturduğunu ileri süren bir inanç ve yorum sistemidir. Bununla birlikte, bu iddialar kontrollü deneyler ve istatistiksel analizler yoluyla doğrulanamamış; aksine, bilimsel araştırmalar söz konusu varsayımların güvenilir ve tekrarlanabilir sonuçlar üretmediğini ortaya koymuştur.

Bu nedenle astroloji, bilimsel yöntemle sınanabilirlik, yanlışlanabilirlik ve ampirik doğrulanabilirlik gibi temel ölçütleri karşılamadığı gerekçesiyle bilim camiasında bir sözdebilim olarak sınıflandırılmaktadır.

Tarihsel olarak astrologlar, gök cisimlerinin belirli tarih ve saatlerdeki konumlarını gösteren astronomik tablolar (efemerisler) ile “ev tabloları” olarak adlandırılan hesaplama cetvellerini kullanarak doğum haritası (yıldız haritası) adı verilen şematik çizimleri oluşturmuşlardır. Bu süreçte kullanılan veriler astronomik gözlemlere dayansa da, bu haritalardan türetilen kişilik analizleri ve geleceğe yönelik öngörüler bilimsel yöntem kapsamında nesnel, ölçülebilir ve tekrarlanabilir biçimde doğrulanabilir nitelik taşımamaktadır.

Astrolojik iddialar; yanlışlanabilirlik, ampirik test edilebilirlik ve bağımsız doğrulama gibi bilimsel araştırmanın temel metodolojik ölçütlerini karşılamadığı için akademik literatürde sözdebilim kategorisinde değerlendirilmektedir. Buna karşın astroloji, tarihsel sürekliliği, kültürel aktarımı ve popüler medya aracılığıyla geniş kitleler tarafından ilgi görmeye devam etmektedir.

## Tarihçe
Gök olaylarına bakarak kehanetlerde bulunmak, özellikle de felaketleri kestirmek, tarihte pek çok toplumda gözlenmiştir. Bunun ilk yazılı örneği Mezopotamya'daki Asur ve Babil uygarlıklarındadır.

Tarihinin çoğu boyunca astroloji, bilimsel bir gelenek olarak siyasi ve akademik bağlamlarda kabul edildi ve astronomi, simya, meteoroloji ve tıp gibi diğer çalışmalarla bağdaştırıldı.

17. yüzyılın sonunda, astronomi ve fizikteki (günmerkezlilik ve Newton mekaniği gibi) yeni bilimsel kavramlar astrolojiyi sorguladı. Astroloji böylece akademik ve teorik duruşunu kaybetti ve astrolojiye olan yaygın inanç büyük ölçüde azaldı. Günümüzde astrolojinin bilimsel bir geçerliliği yoktur.

Günümüzde Batı'da var olan astroloji sisteminin kökeni Eski Yunan'dan gelmektedir. Büyük İskender dönemine kadar, Eski Yunan medeniyetinde gökyüzü incelemeleri yeryüzünde olan olayların açıklamasını ve kehanetleri içermezdi. Gelecekle ilgili tahminler, gökyüzü cisimlerinin hava durumunu etkiliyor olduğu görüşünden ibaretti. Bu dönemden sonra Mezopotamya uygarlıklarının etkisi ile Eski Yunan'da astronominin yanı sıra astroloji de görünmeye başlamıştır.

Bundan çok uzun zaman önce, insanlar geceleyin gökyüzündeki yıldızlara bakmış ve bu yıldızların ne olduğunu, yaşamları üstünde ne etkiler yaptığını merak etmişlerdir. Başlangıçtaki bu sorulardan astroloji doğdu. Hiç kimse, astrolojinin yazı öncesi geleneğinin ne kadar eski olduğunu tam olarak bilmemektedir. Astrolojinin yazılı tarihte ilk ortaya çıkışı ise MÖ 2500 yılında, gezegenlerin insanın kaderini etkileyen güçlü tanrılar olduğuna inanılan Mezopotamya'da olmuştur. Bu astrologlar gökyüzünü dikkatle izlemeye ve onun geceleri parıltılı, muhteşem sessizliğinde gördüklerinde düzenli kayıtlarını tutmaya başlamışlardır. Astroloji danışmanları Kraliyet ailesine devlet yönetimi konusunda akıl verirlerdi ve Mezopotamya tarihinin erken dönemlerinde astroloji "kraliyet sanatı" olarak düşünülmüştür.

Mezopotamya gökbilimcileri göklerin işleyişini açıklamak için yeni geometri bilimini kullanmaya başladıkları sıralarda, Eski Yunanlar, zaten tanrılarının geniş panteonuyla övünmekteydiler. Yunanlar, Mezopotamya'nın astrolojik kehanet biçimini kendi mitolojileri ve yeni geometri bilimiyle birleştirip zodyaka dayanan kişisel bir astroloji geliştirdiler. Yunanca "*zodiakos kyklos*" ya da "hayvanlar dairesi" anlamına gelen bu kuşak, Güneş'in bir yıl boyunca gökyüzünde izlediği eliptik yörüngesinin her iki yanında dokuz derece uzanır. Zodyak Koç, Boğa, Yengeç gibi her biri bir hayvan tarafından simgelenen ve yılın belirleyen on iki parçaya bölünmüştür. Böylece Yunanlar astrolojiyi göklerinin yaşamlarındaki etkilerini merak eden bireylere danışmanlıkta kullanarak yıldız falını ortaya çıkarmışlardır.

## Batı Astrolojisi

### Yıldız Haritası
Yıldız Haritası günümüzde yaygın olarak kabul edilen Batı astrolojisinde İlkbahar Ekinoksu (Nevruz) esas alınarak çıkartılmıştır. Çıkartılan bu haritanın takımyıldızlarıyla bir alakası bulunmamaktadır. 0 Derece Koç burcu, ilkbahar ekinoksunun başladığı noktadır. İlkbahar ve sonbahar ekinokslarında günler eşitlenir (12 saat gündüz, 12 saat gece). Bu nokta esas alındıktan sonra 360 Derece 12 eşit parçaya bölünerek burçlar kuşağı ortaya çıkartılır.
### Batı Astrolojisi'nde burçlar

Batı astrolojisinin takımyıldızlarıyla bir alakası yoktur. Fakat, Hint Astrolojisi'nin vardır. Hint Astrolojisi takımyıldızlarını esas alır. Lakin Karakter Analizi yapılırken görülen tutarsızlık nedeniyle Batı'da (Hristiyan dünyasında) bu astroloji kabul görmemiştir. Hint astrolojisiyle Batı Astrolojisi arasında yaklaşık 23,5 derecelik bir kayma vardır. Mesela 31 Mart'ta doğan birisinin Güneşi (kişinin burcu olarak bildiği şey aslında Güneş burcudur) yaklaşık 10 derece Koç burcunda çıkarken, Hint astrolojisinde bu yaklaşık 23,5 derece geri kaydırıldığında Koç burcu olan kişi Balık burcu olmuş olur ki, bu Batı astrologları tarafından tutarlı görülmemiştir.

Esasında Batı (Hristiyan) Astrolojisi temelini Arap Astrolojisi'nden alır. Göksel konumun matematiğini ilk geliştirenler Müslüman Araplar olmuştur. Trigonometri batı dünyasına Arap alimlerinden geçmiştir. Günümüzde kullanılan Uzay matematiğinin en önemli temel taşları Müslüman alimler tarafından keşfedilmiş, daha sonra bu bilgileri Hristiyanlar alıp geliştirmişlerdir.

## Kehanet ve astroloji

Günümüzde astrologlar, Güneş'in Ay'ın ve gezegenlerin insanın yaşamı üzerinde etkileri olduğunu ve buradan hareketle bir kişinin geleceğinin kestirilebileceğini öne sürerler. Bazı dergi ve gazetelerde, aynı burçta doğan herkes için ortak kehanetlerde bulunan yıldız falları yayımlanır.

Babilliler İÖ 6. yüzyılda gezegenlerin gökyüzündeki hareketini gösteren haritalar yaptılar. Böylece Güneş ve Ay tutulmasının ne zaman olacağını önceden kestirebiliyorlardı. Astroloji Babil'den Eski Yunan'a, oradan da Mısır'a ve Hindistan'a geçti. Daha sonra  bütün Asya ve Avrupa'ya yayıldı. İS 1066'da gökyüzünde parlak bir kuyruklu yıldız görünmüş ve bu alışılmadık olay insanları çok korkutmuştu. Bunu yorumlayan astrologlar yakın gelecekte bir kralın öleceğini ve çok önemli olayların yaşanacağını söylediler. Gerçekten de birkaç ay sonra, Hastings Savaşı'nda İngiltere Kralı Harold öldürülünce pek çok kişi bu kehanetin doğru olduğuna inandı. Oysa bugün Halley olarak adlandırılan bu kuyruklu yıldızın her 76 yılda bir Dünya çevresindeki yörüngesinden geçtiğini biliyoruz. Halley, her 75-76 yılda bir dünyaya yaklaşıyor ve çıplak gözle izlenebilir hale geliyor. Fakat, bu anlamlı rastlantıya Carl Gustav Jung "Senkronizasyon Teorisi"ne göre *"anlamlı rastlantılar"* adını vermektedir.

## Osmanlı Dönemi'nde astroloji

Osmanlı Dönemi klasik eserlerinden 1427'de yazılmış Murad-name, 51 maddede dönemin kültürel ve sosyal yapısını aktarırken astrolojiye ayrı bir madde ayrılmıştır. Maddede müneccim olmanın niteliklerinden, takvim hesaplamaya, yıldız ve gezegenlerin adlarına ve niteliklerine kadar genel olarak astroloji anlatılmaktadır.

Müneccimbaşılık kurumuna erken Osmanlı döneminde rastlanmazken Fatih ve II. Bayezid bu dönemi açan kişiler olarak anılabilir. 17. asrın ikinci yarısından sonra hekimbaşılık kurumuna bağlanır. Saraydaki nüfuzları, Evliya Çelebi'nin IV. Murad devrindeki bir geçit töreninde müneccimbaşının Anadolu ve Rumeli kazaskerleriyle yan yana gitmesiyle örneklendirilebilir.

## Astrolojinin tüketici davranışları üzerindeki etkileri
Her ne kadar astrolojinin somut olarak bilim olduğu bilim dünyası tarafından kabul edilmemiş olsa da, bazı burçların belirli satın alma alışkanlıklarına sahip oldukları gözlemlenmektedir. Ancak bu alışkanlıkların belirginliği plasebo düzeyindedir ve hiçbir çift kör çalışma, astrolojinin plasebodan öteye geçtiğini tespit edememiştir. Bazı çalışmalar aksini gösterse bile, bunların ciddi ölçüde taraflı olduğu tespit edilmiştir.

Ayrıca bir burca ait olmanın kişide yarattığı psikolojik etkiyi (plasebo veya nosebo şeklinde) kullanarak çeşitli pazarlama faaliyetleri yürütülmektedir.

## Ayrıca bakınız
* Astrologlar listesi
* Astroloji haritası
* Batı astrolojisi
* Çin astrolojisi
* Sözdebilim
* Yıldız Haritası
* Burçlar
* Yükselen Burç

## Kaynakça