Ağa Petros

**Bazlı Petros Elia** veya **Ağa Petros** (ܐܝܠܝܐ ܦܹܛܪܘܼܣ; Nisan 1880 - 2 Şubat 1932), I. Dünya Savaşı sırasında Süryani asilerinin askerî lideriydi. Ortadoğu'daki Süryaniler ve diğer Hristiyan azınlıklar için ulusal bir kahraman, Müslümanlar için terör haline gelen bir isimdir. 1918'e gelindiğinde Ağa Petros ve Süryani milisleri, Urmiye Gölü'nün batısındaki Güney Azerbaycan'ın ufak bir kısmını kısmını kontrol etmiş ve yine aynı yerde de özerklik ilan etmişti. Petros, ayrıca Mar Benyamin XXI. Şimun suikastının intikamı olarak Kuhnaşehir'de 1.000 Kürdün katledilmesinin faillerindendir.

## İlk yılları
Ağa Petros, 1880'de Osmanlı'nın Van Vilayeti'nin Çölemerik kazasının Baz (Çanaklı) köyünde doğmuş, ilköğrenimini yine köyünde almış ve ardından Urmiye'deki Avrupalı misyoner okuluna gitmiştir. Öğrenimini tamamladıktan sonra Baz (Çanaklı) köyüne geri dönmüş ve orada öğretmen olmuştur. Süryanice, Türkçe, Arapça, Fransızca, Farsça, Kürtçe, İngilizce ve Rusça dahil olmak üzere çok sayıda dili akıcı bir şekilde konuşabilmesinden dolayı 1909'da Osmanlı'nın İran konsolos sekreteri olarak Urmiye'ye atandı.

## I. Dünya Savaşı
Ruslar Urmiye'ye girdikten sonra, Ağa Petros küçük bir Süryani kuvvetiyle Osmanlı ve Kürt aşiretlere karşı çarpıştı. İtilaf Kuvvetleri'nin bünyesine girerek Süryani gönüllülerinden oluşan milis kuvvetinin sol kanadına komuta etti (sağ kanat XXI. Şimun'un kardeşi Dawid Mar Şimun, merkez ise XXI. Şimun'un komutası altındaydı).

### Suldouze Muharebesi
*Ana madde:* 

Petros, emrindeki 1.500 atlı ile Osmanlı birliklerine komuta eden Hayri Bey'in 8.000 adamına taarruz ederek mağlup etmişti. Petros ayrıca Mahabad'da da kayıp verdirmiş ve Osmanlı kuvvetlerini Revandiz'e geri çekilmek zorunda bırakmıştı.

Ağa Petros, Mahabad'da Osmanlı kuvvetlerini Revandiz'e sürmüştü. Ancak Ermeni ve diğer Süryani kuvvetleri üzerinde sınırlı bir kontrole sahipti ve pek azı güveniyordu. Saflarda bölünme vardı ve daha önce mağlup ettiği Osmanlıları kontrol altına almak için bir kuvvet göndermek yerine, kendisine askeri yardım sözü veren İngiliz yetkililerin teşvikiyle kuvvetlerini Sainkale'ye taşıdı. Bununla birlikte, İngilizler sözlerini yerine getirmedi. İngiliz müfrezesi geri çekildikten yedi gün sonra Sainkale'ye ulaştı.

Ağa Petros liderliğindeki Süryani milisleri, Osmanlı ordusu ve Kürt aşiretlerine karşı yoğun bir şekilde savaşarak onları Musul'dan ve tüm bölgeden püskürttü ve Britanya'nın bölgeyi kontrol etmesinde yardımcı oldu. Muharebeler, Petros ve İngiliz yetkililerin günümüze ulaşan mektuplarında ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

### Charah Muharebesi
*Ana madde:* 

Ağa Petros, Doğu Süryani Kilisesi Patriği XXI. Şimun ile de bazı anlaşmazlıkları vardı ve ailesi tarafından sık sık dile getiriliyordu. İtilaf Devletleri askeri danışmanları, Petros'un XXI. Şimun'a karşı entrikalar çevirdiğini ve Patrik'in Müttefikler üzerinde itibar suikastine uğramasına çalıştığını bildirdi. Ancak, XXI. Şimun'un İranlı Kürt Simko tarafından öldürülmesinden sonra Ağa Petros, Simko'yu Koynaşehr'deki kalesinden sürmek için Malik Hoşaba ve diğerleriyle güçlerini birleştirdi.

## Son yılları

### Lozan Barış Konferansı
Petros, 1919-1923 yılları arasında Süryanilerin baş müzakerecisiydi. 24 Temmuz 1923'te İsviçre'nin Lozan kentinde düzenlenen Milletler Cemiyeti Lozan Barış Konferansı'na katıldı ve burada Türk delegasyonuna Süryanilerin sadakati karşılığında Hakkâri ve çevresindeki Süryanilerin yeniden iskân edilmesi için istekte bulundu. Lozan'daki Türk delegasyonuna başkanlık eden dönemin Türkiye Dışişleri Bakanı İsmet İnönü iskândan yanaydı ancak Ankara'dan gelen bir telgrafla istek reddedildi.

### Ölümü
Petros, son yıllarında Fransa'nın Toulouse şehrine taşındı ve 2 Şubat 1932'de tren istasyonunda geçirdiği beyin kanaması sonucu ölümüne kadar burada yaşadı.

## Tartışmalar
W.A. Wigram, *The Cradle of Mankind, life in Eastern Kurdistan* (İnsanlığın Beşiği, Doğu Kürdistan'da Yaşam) adlı kitabında Petros'un Britanya Kolumbiyası'nda dolandırıcılık faaliyetlerine karıştığını ve Makedonya'da bir yetimhane inşası için sözde para topladığını belirtmektedir. Bazı tarihçilere göre Kanada polisi kendisini tutuklamak üzereyken ülkeden kaçmış, daha sonra Roma'da gitmiş ve burada kendisini Doğu Süryani Kilisesi'ndeki aşiretini Keldani Katolik Kilisesi'ne kazandırmak isteyen Süryani aşiret reisi olarak tanıtmıştır. Bu kararından etkilenen ve minnettar olan Katolik yetkililer kendisine resmî bir nişan verirler. Petros daha sonra Osmanlı'ya döner ve Papa'dan aldığı nişanı yerel yönetime göstererek Osmanlı İran Konsolosluğu'nda iş ister. Sekreter olarak işe alınır ve 1909'da Urmiye'ye İran Konsolosunda sekreter olarak atanır. David Gaunt gibi tarihçiler Kanada'da geçirdiği zamanı bir tatil olarak nitelendirir ve dolandırıcılık eylemlerinden ziyade sadece bir bağış toplama işi yaptığını söylerler.

Bazı tarihçilerde Petros Elia'nın sadece kendi hırslarıya hareket eden biri olduğunu da söylerler. İtilaf Devletleri askeri danışmanları, Petros'un Patrik XXI. Şimun'a karşı entrikalar çevirdiğini ve İtilaf Devletleri üzerinde itibar suikastine uğramasına çalıştığını rapor etmişlerdir. Teğmen Gasfield ve Fransız Cerrah Binbaşı Caujole, raporlarında da zaten astları tarafından pek itibar görmediğini kaydetmişlerdir.

## Ayrıca bakınız
* Süryaniler listesi
* Süryani Sürgünü
* Süryani Evrensel İttifakı
* Süryani milliyetçiliği

## Kaynakça