İç savaşlar listesi

Latince *bellum civile* terimi ilk olarak M.Ö. ikinci yüzyılın son çeyreğinde başlayan Roma iç savaşlarında kullanılmıştır. İngilizler *[[iç savaş]] terimini* ilk olarak 1651'de İngiliz İç Savaşı'na atıfta bulunmak için kullanmışlardır. 17. yüzyıldan bu yana, terim geriye dönük ülke içinde hak iddia eden sivil kesimin başlattığı iç isyanı temsil etmektedir.

**Uluslararası savaş** ve **iç savaş** terimleri genellikle 'iç savaş' ile birbirinin yerine kullanılır, ancak 'internecine savaşı', sivil güçlerin katılımından bağımsız olarak, tek bir devlet içindeki herhangi bir çatışmaya atıfta bulunmak suretiyle daha geniş bir anlamda kullanılabilir. Dolayısıyla, herhangi bir ardıllık savaşı, tanımı gereği bir iç savaştır, ancak zorunlu olarak bir iç savaş değildir. 1945'ten bu yana modern jeopolitikte, 'iç savaş' aynı zamanda, tek bir ülke içindeki herhangi bir büyük ölçekli askeri çatışmaya atıfta bulunmak için de kullanılır (yani 'internecine war' genel teriminin eş anlamlısı olarak kullanılır), isyanlar veya darbeler bir iç savaştır.

## Geçmiş iç savaşlar

### Eski ve ortaçağ
Bu, bu makalede belirlenen tanımı yerine getiren  içi silahlı çatışmaların bir listesidir: Sivillerin bu savaşlara ne kadar katıldığı bilinmemektedir.

* Roma iç savaşları (Roma Cumhuriyeti'nin sonlarında ve Roma İmparatorluğu'nda, MÖ 100 ile MS 400 arasında çok sayıda iç savaşın bir listesi) 
* İlk Fitne, 656–661, Ali ve Emeviler arasındaki ilk İslam "iç savaşı" 
* İkinci Fitne c. 680/683 - c. 685/692, Emeviler ve İbnü'l-Zübeyr arasındaki ikinci İslam "iç savaşı" 
* Yirmi Yıllık Anarşi, 695-717, Bizans İmparatorluğu'nda uzamış iç istikrarsızlık dönemi 
* Artabasdos ve Konstantin V arasındaki İç Savaş, 741-743 
* Üçüncü Fitne, 744-752, Emevî 744-748 iç savaşları ve Abbâsî Devrimi dahil 
* Bir Lushan İsyanı, 16 Aralık 755 - 17 Şubat 763 &nbsp; 
* Dördüncü Fitne, 809–827, Abbasi iç savaşları ve diğer bölgesel çatışmalar dahil 
* 12 Savaş Ağası Anarşisi (Vietnam), 944-968 
* Endülüs de fitne 1009–1031 
* Norveç'te iç savaş dönemi, 1130–1240 
* Danimarka İç Savaşı (Danimarka), 1131–1157 
* Anarşi (İngiltere), 1135–1153 
* 1173-74 İsyanı, (İngiltere) 
* Kral II. Baldwin ve dowager Kraliçesi Melisende arasındaki haçlı Kudüs Krallığında iç savaş (1152–1153)
* Birinci Baron Savaşı (İngiltere), 1215–1217 
* Sturlungs Çağı (İzlanda), 1220 - 1262/64 
* İkinci Baron Savaşı (İngiltere), 1264–1267 
* Livonya Düzeni ile Riga şehri ve Riga Başpiskoposu arasındaki Livonya İç Savaşı, 1297-1330. 
* Despenser Savaşı (İngiltere), 1321–22 
* İngiltere'nin işgali, 1326. Çaresizlik Savaşı'nın devamı. 
* 1321-1328 Bizans İç Savaşı 
* 1341–1347 Bizans İç Savaşı 
* 1352–1357 Bizans İç Savaşı 
* Kastilya İç Savaşı, 1366–1369 
* 1373–1379 Bizans İç Savaşı 
* Glyndŵr Rising (İngiltere ve Galler), 1400–1415 
* Fetret Devri ("Osmanlı İnterregnumu"), 1402–1413 
* Armagnac-Burgonya İç Savaşı, 1407–1435 
* Hussite Savaşları (Bohemya), 1420–1434 
* Rusya'da Büyük Feodal Savaş, 1425–1453 
* Gül Savaşları (İngiltere), 1455–1485 
* Warnin Savaşı (Japonya), 1467-1477 
* Sengoku dönemi (Japonya), 1467-1615 &nbsp; 
* Kastilya Savaşları, 1475–1479 
* Orta Çağ sonrası Avrupa'daki popüler isyanlar 
* Alman Köylüler Savaşı, 1524–1525 
* Kazak Hanlığı'nda , 1522–1538 
* İki Kardeş Savaşı (İnka İmparatorluğu), 1529–1532 
* Count's Feud (Danimarka), 1534–1536

### Erken Modern (1550-1800)

* Fransız Din Savaşları, 1562–1598 
* Marian iç savaşı (İskoçya), 1568–1573 
* Zebrzydowski İsyanı (Polonya – Litvanya Topluluğu), 1606–1609 
* Shimabara İsyanı (Japonya), 1637-1638 
* Üç Krallık Savaşı (İngiltere, İrlanda ve İskoçya), 1639-1651, bir dizi iç savaşı içeriyordu: 
** Bazıları iç savaş olan İrlanda Konfederasyon Savaşları. 
** İskoçya Üç Krallık Savaşı'nda, bir dereceye kadar bir iç savaş, 1644-1652 
** İngiliz İç Savaşı, 1642–1651 
*** Birinci İngiliz İç Savaşı, 1642–1646 
*** İkinci İngiliz İç Savaşı, 1648–1649 
*** Üçüncü İngiliz İç Savaşı, 1650–1651 
* Acadian Civil War (Yeni Fransa, şimdi Kanada), 1640–1645 
* Fronde (Fransa), 1648-1653 
* Lubomirski İsyanı (Polonya – Litvanya Topluluğu), 1665-1666 
* Monmouth İsyanı (İngiltere), Mayıs – Temmuz 1685 
* Şanlı Devrim (İngiltere), 1688-1689 
* İspanyol Mirası Savaşı (İspanyol İmparatorluğu), 1701–1714 
* Choctaw İç Savaşı (Kuzey Amerika), 1747-1750 
* Pugachev İsyanı (Rusya), 1773-1775 
* Vendée'de Savaş (Fransa), 1793-1804; Fransız Devrim Savaşlarının bir parçası olan Kraliyetçi ve Cumhuriyetçi güçler arasında 
* Avustralya sınır savaşları (Avustralya) 1788–1934, bazıları modern dönemde (1800 sonrası) olan Yerli Avustralyalılar ve beyaz yerleşimciler arasında bir dizi iç savaşı içeriyordu: 
** Hawkesbury ve Nepean Savaşları, 1795-1816 
** Bathurst Savaşı, 1824 
** Kara Savaş, 1820'ler-1832

### Modern (1800–1945)

* Castle Hill hükümlü isyanı, 1804 
* Gutiérrez – Magee Keşif Gezisi (Texas), 1812-1813 
* Arjantin İç Savaşları, 1814-1880 
* Zulu İç Savaşı, 1817-1819 
* Uzun Sefer (Texas), 1819, 1821 
* Yunan İç Savaşı, 1824-1825 
* Fredon İsyanı (Teksas), 1826-1827 
* Liberal Savaşlar (Portekiz), 1828-1834 
* Şili İç Savaşı, 1829-1830 
* 1830 devrimleri; çok sayıda Avrupa ülkesi, 1830 
* Carlist Savaşları (İspanya), 1833-1839, 1846-1849 ve 1872-1876 
* Teksas Devrimi 1835-1836 
* Ragamuffin Savaşı (Brezilya), 1835-1845 
* Chimayó İsyanı (New Mexico), 1837 
* Córdova İsyanı (Texas), 1838 
* Uruguay İç Savaşı, 1839-1851 
* Rio Grande İsyanı, 1840 
* Yucatán İsyanı, 1841-1848 
* Ayı Bayrağı İsyanı (Kaliforniya), 1846 
* Sonderbund Savaşı (İsviçre), Kasım 1847 
* 1848 Devrimleri ; çok sayıda Avrupa ülkesi, 1848-1849 
* 1851 Devrimi (Şili) 
* Taiping İsyanı (Çin), 1851-1863 
* Kanama Kansas (ABD), 1854-1858 
* Eureka İsyanı (Avustralya), 1854 
* Utah Savaşı (Amerika Birleşik Devletleri), 1857-1858 
* Reform Savaşı (Meksika), 1857-1861 
* Federal Savaş (Venezuela), 1859-1863 
* Amerikan İç Savaşı (ABD), 1861-1865 
* Avusturya-Prusya Savaşı (Almanya), 1866 
* Klang Savaşı (Malezya); Selangor İç Savaşı olarak da bilinir, 1867-1874 
* Boshin Savaşı (Japonya), 1868-1869 
* Satsuma İsyanı (Japonya), 1877 
* Jementah İç Savaşı (Malezya), 1878 
* Kuzey Batı İsyanı (Kanada), 1885 
* Park Devrimi (Arjantin), 1890 
* Şili İç Savaşı, 1891 
* 1893 Arjantin Devrimi, 1893 
* Canudos Savaşı (Brezilya), 1896-1897 
* Muz Savaşları (Orta Amerika), 1898-1934 
* Federal Devrim, (Bolivya), 1899 
* **[[Boxer Ayaklanması|Boksör İsyanı]] (Çin), 1899–1901** 
* Bin Gün Savaşı (Kolombiya), 1899–1902 
* Revolución Libertadora (Venezuela), 1901–1903 
* 1905 Arjantin Devrimi, 1905 
* İran Anayasası Devrimi, 1905–1911, İç Savaş 1908'den sonra başladı 
* Meksika Devrimi, 1910–1920 
* Cankurtaran Dönemi; Çin'deki bölgesel, taşra ve özel ordular arasındaki iç savaşlar dönemi, 1912-1928 
* **[[Rus İç Savaşı]], 1917–1921** 
* Irak-Kürt çatışması, 1918–2003 
* Finlandiya İç Savaşı, 1918 
* Alman Devrimi, 1918-1919 
* Türk Kurtuluş Savaşı İç Cephesi, Ankara Hükûmeti'nin İstanbul Hükûmeti kontrolündeki milis kuvvetlerine ve isyancılara karşı mücadelesi, 1919-1922 
* İrlanda İç Savaşı, 1922–1923 
* Paraguay İç Savaşı, 1922–1923 
* Nikaragua İç Savaşı, 1926–1927 
* Cristero Savaşı (Meksika), 1926–1929 
* **[[Çin İç Savaşı]], 1927–1937, 1945–1949** 
* Brezilya İç Savaşı, 1932 
* Avusturya İç Savaşı, Şubat 1934 
* **[[İspanya İç Savaşı]]**, 1936–1939 
* Orman Kardeşleri, 1940–1941, 1944–1953 
* **[[Yugoslavya Cephesi|II. Dünya Savaşı Sırasında Yugoslav İç Savaşı]], 1941–1945** 
* Ukrayna İsyan Ordusu isyanı, 1943–1956 
* İkinci Dünya Savaşı sırasında İtalyan İç Savaşı 1943–1945 
* Revolución Libertadora (Arjantin), 1955 
* Polonya'da komünizm karşıtı direniş, 1944–1947 / 1963
* 1946 İran krizi, 1945-1946 
* **[[Yunan İç Savaşı]]**, 1946–1949 
* Paraguay İç Savaşı, 1947 
* Romanya komünizm karşıtı direniş hareketi, 1947-1962 
* Zorunlu Filistin'de İç Savaş, 1947-1948 
* Kosta Rika İç Savaşı, 1948 
* Yeosu – Suncheon isyanı, 1948 
* Jeju İsyanı, 1948 
* La Violencia (Kolombiya), 1948–1958 
* **Malaya Olağanüstü** Hali **[[Malay Federasyonu]])**, 1948–1960 
* Myanmar'da iç çatışma, 1948'den beri devam ediyor 
* **[[Kore Savaşı]]**, 1950–1952, 1952'den beri ateşkes 
* **[[Küba Devrimi]]**, 1953-1959 
* **[[Laos İç Savaşı]]**, 1953–1975 
* Birinci Sudan İç Savaşı, 1955–1972 
* **[[Vietnam Savaşı]]**, 1955-1975 
* Kongo Krizi, 1960–1966 
* Guatemala İç Savaşı, 1960–1996 
* Kuzey Yemen İç Savaşı 1962–1970 
* Sarawak Komünist İsyanı (Malezya), 1962–1990 
* Nikaragua İç Savaşı, 1962–1990 
* Dominik İç Savaşı, 1965 
* **[[Rodezya İç Savaşı|Rodezya Bush Savaşı]]**, 1965–1980 
* Tayland'da komünist isyan (Tayland), 1965-1983 
* Kıbrıs İç Savaşı (1963-64 Kıbrıs krizi) 
* **[[Kamboçya İç Savaşı]]**, 1967–1975 
* Nijerya İç Savaşı, 1967-1970 
* Malezya'da komünist isyan (1968–89) 
* **[[Kuzey İrlanda sorunu|Sorunlar]] ([[Kuzey İrlanda]])**, 1969-1998, aşırılık yanlısı azınlık grupları tarafından devam ettiği düşünülüyor 
* Bangladeş Kurtuluş Savaşı (Pakistan), 1971 (Bununla birlikte, savaş resmi bir iç savaş değil, sadece bağımsız Bangladeş devletinin varlığını desteklemeyenlerin bakış açısından.) 
* **[[Etiyopya İç Savaşı]]**, 1974–1991 
* Lübnan İç Savaşı, 1975–1990 
* Mozambik İç Savaşı, 1975–1992 
* Angola İç Savaşı, (1961–1974), 1976–2002 
* Serbest Aceh Hareketi, 1976–2005 
* Sovyet-Afgan Savaşı, içinde / da adlandırılan kısım Afganistan'daki Savaşı (1978-present) 24 Aralık 1979 - 15 Şubat 1989 (Sovyet-Afgan Savaşı 1979-1989 yılları arasında dokuz yıl süren ve Soğuk Savaş parçasıydı ama öyleydi rejimin Sovyetin geri çekilmesinden sonraki üç ila altı ay içinde çökmesi kaçınılmazdır) 
* Kurtarıcı İç Savaşı (El Salvador), 1979–1992 
* Peru'nun Teröre Karşı Savaşı 1980–1993 
* İkinci Sudan İç Savaşı, 1983–2005 
* Sri Lanka İç Savaşı, 1983–2009 
* Güney Yemen İç Savaşı, 1986 
* Afgan İç Savaşı (1989–1992), 15 Şubat 1989 - 30 Nisan 1992 Sovyetler Birliği'nin Afganistan'dan çekildiği iç savaşın devam eden kısmı, Afgan komünist hükûmetini aylar sonra Mücahidlere karşı kendini savunmaya bıraktı / Afganistan'da Savaş olarak da bilinir (1978'den beri) 
* Birinci Liberya İç Savaşı, 1989–1996 
* Ruanda İç Savaşı, 1990–1994 
* Casamance Çatışması (Senegal), 1990–2006 
* Gürcistan İç Savaşı, 1991–1993 
* Sierra Leone İç Savaşı, 1991–2002 
* **[[Yugoslav Savaşları]]**, 1991-1999 
* Cezayir İç Savaşı, 1991–2002, çatışmalar sürüyor 
* Tacikistan'da iç savaş, 1992–1997 
* Afgan İç Savaşı (1992–1996), 30 Nisan 1992 - 27 Eylül 1996 Afgan komünist hükûmeti Mücahidlere düştüğünde farklı ideoloji, iktidar paylaşımı, Belligerents ve şiddetli çatışmalarda bir artış oldu. / Afganistan'da Savaş olarak da adlandırılır (1978'den beri) 
* Burundi İç Savaşı, 1993–2005 
* Birinci Yemen İç Savaşı, 1994 
* Irak Kürt İç Savaşı, 1994–1997 
* Afgan İç Savaşı (1996–2001), 27 Eylül 1996 - 7 Ekim 2001 Taliban, Afgan başkenti Kabil'i ele geçirdi ve Afganistan'da (1978'den beri) Savaş olarak da adlandırılan Afganistan İslam Emirliği'ni kurdu. 
* Birinci Kongo Savaşı, 1996–1997 
* Kamboçya'daki çatışmalar, 1997 
* Nepal İç Savaşı, 1996–2006 
* Arnavutluk'ta İsyan, 1997 
* Kongo Cumhuriyeti İç Savaşı, 1997–1999 
* Gine-Bissau İç Savaşı, 1998–1999 
* İkinci Kongo Savaşı, 1998–2003 
* Irak'ta Ayaklanma (18 Şubat 1999 - Nisan 1999) 
* İkinci Liberya İç Savaşı, 1999–2003 
* Birinci Libya İç Savaşı (2011) 
* Suriye İç Savaşı (2011 - 2024)
* Irak İç Savaşı (2014-2017) 
* İkinci Libya İç Savaşı (2014 - günümüz) 
* İkinci Yemen İç Savaşı (2015 - günümüz)

## Devam eden iç savaşlar
Mart 2022'den itibaren aşağıdaki iç savaşlar sürmektedir. Yalnızca iç savaş tanımını karşılayan devam eden çatışmalar listelenmiştir. Daha geniş kapsamlı listeler için devam eden askeri çatışmaların listesine ve aktif ayrılıkçı hareketlerin listesine bakın.
 
* /, Çin iç savaşı 1927–1937, 1945–1949. Ancak Çin hala Tayvan üzerinde hak iddia etmekte

* , İç çatışma 2 Nisan1948'den beri

* /, İsrail - Filistin çatışması, 1948'den beri

* , iki çatışma

** 1954'ten beri Kuzeydoğu Hindistan'da isyan

** Naxalite – Maocu ayaklanma, 1967'den beri

* , Papua çatışması, 1963'ten beri

* , Kolombiya çatışması, 1964'ten beri

* , iki resmi çatışma

** 1969'dan beri Filipinler'de sivil çatışma

** Filipin Uyuşturucu Savaşı, 2016'dan beri

* , Cabinda Savaşı, 1975'ten beri

* , 1978'den bu yana -PKK- ile mücadele

* , iki çatışma

** Somali İç Savaşı, 1989'dan beri

** 2009'dan beri Somali'deki İslamcı isyan

* , 1998'den beri Nijerya'da toplumsal çatışmalar

* , Ituri çatışması, 1999'dan beri

* , üç çatışma

** 26 Şubat 2003'ten bu yana Darfur'daki savaş

** Sudan göçebe çatışmaları, 26 Mayıs 2009'dan bu yana en az 2017'ye kadar

** 5 Haziran 2011'den beri Güney Kordofan ve Mavi Nil'de Sudan çatışması

* , 1 Mayıs 2003'ten bu yana Irak İç Savaşı, ayrıca bkz . Irak İç Savaşı'nda silahlı grupların listesi

* , Güney Tayland isyanı, 2004'ten beri

* , Paraguay Halk Ordusu isyanı, 2005'ten beri

* , Meksika Uyuşturucu Savaşı, 2006'dan beri

* , Suriye İç Savaşı, 15 Mart 2011'den bu yana bkz . Suriye İç Savaşı'ndaki silahlı grupların listesi

* , Mali Savaşı, 16 Ocak 2012'den bu yana

* , Orta Afrika Cumhuriyeti çatışması, 10 Aralık 2012'den bu yana

* , İkinci Libya İç Savaşı, 16 Mayıs 2014'ten beri

* , İkinci Yemen İç Savaşı, 19 Mart 2015'ten bu yana

* , Anglophone Krizi, 2017'den beri

* , Cabo Delgado'da isyan, 2017'den beri

* , Veziristan Savaşı, 2004'ten beri

* Tigray Savaşı 4 Kasım 2020'den beri

## Kaynakça

## Ayrıca
* 1945'ten beri yapılmış devletlerarası savaşlar listesi