Petralona mağarası

**Petralona mağarası** (), ayrıca **Kızıl Taşlar Mağarası** () olarak da bilinir, Yunanistan'ın Halkidiki yarımadasındaki Selanik şehrinin yaklaşık  güney doğusunda, Petralona köyünün yaklaşık  doğusunda, Katsika Dağı'nın batı eteğinde deniz seviyesinden  yükseklikte yer alan bir karstik oluşumdur. 1960 yılında fosilleşmiş bir arkaik insan kafatası bulunduğunda bölge halkın dikkatini çekti. Mağara, erozyon nedeniyle kayada yarıklar oluşmasından sadece bir yıl önce (1959) tesadüfen keşfedilmişti. Etkileyici sarkıt ve dikit oluşumlarıyla dikkat çeken ve yoğun miktarda fosil barındıran mağara kısa sürede jeologları ve paleontologları kendisine çekti. Onlarca yıl süren kazılardan sonra mağara halka açıldı ve bilimsel çalışmalara ait belgeler bitişikteki bir arkeoloji müzesinde sunulmaya başlandı.

Mağaranın en belirgin fosil örneği, paleoantropologlar arasında "Petralona Kafatası" olarak bilinmektedir.

Petralona Antropoloji Müzesi, mağarada bulunan nesnelerin bir seçkisine ev sahipliği yapmaktadır.

## Keşif

Mağara 1959'da bir su kaynağı arayan yerel bir çoban olan Fillipos Chatzaridis tarafından tesadüfen keşfedildi. Bir su kaynağı bulmaya çalışırken Katsika Dağı'nın eteklerinde küçük bir yarık buldu. İki adam yarıktan aşağı indi. İki adam yarıktan aşağı indikten sonra zengin ve güzel mağara oluşumlarına (sarkıt ve dikitler) ev sahipliği yapan, 8 ila 10 metre yüksekliğinde çok sayıda oda ve koridoru bulunan mağaranın varlığını belgeledi.

Mesozoik (Jura) kireç taşı sırasında gelişen mağaranın çökelleri birkaç stratigrafik seviyeye ayrılmıştır. "Kaya oluşumları dev kaktüsleri, pembe incileri, dayanıklı sütunları veya narin perdeleri andırmaktadır ve birçok yerde su birikintileri sarkıt oluşumları ile beslenmektedir.  bir alanı kaplayan mağaranın koridorların uzunluğu  civarındadır ve mağara içinde sıcaklık yıl boyunca 17°C'de (±1°C) sabit kalır." 1959 yılında gerçekleştirilen araştırmaların ilki Yunan mağarabilimci Ioannis Petrocheilos tarafından gerçekleştirildi. Bu araştırmada, birçoğu mağara mercanlarıyla kaplı çok sayıda hayvan kemiği ortaya çıkarıldı.

## Petralona kafatası

1965'ten beri kazı ekibinin başı olan Aris Poulianos'a göre Petralona kafatası, 1960 yılında bir köylü olan Christos Sariannidis tarafından bulundu. Zeminden  yükseklikte idi ve mağara duvarına gömülüydü, bir sinter tarafından tutuluyordu. Alt çenesi kayıp olan kafatası "bireyin ölümünden kısa bir süre sonra kahverengi kalsit ile kaplanmıştı".

Poulanios (1981), kafatasının yaklaşık 700.000 yıl yaşında olduğunu öne sürmüştür. Açıklamasında, "tarihin mağaranın stratigrafisi ve biriken tortuların analizlerine dayandığını" açıkladı.

Poulianos, kafatasının daha önce bilinmeyen bir hominin cinsini temsil ettiği, *[[Homo erectus]]* ile ilgisi olmadığı ve hatta *[[Homo|Homo'nun]]* dışında bir cinse ait olduğu sonucuna vararak, bu cinsin adını ***Archanthropus*** olarak, Petralona kafatasını üç terimli *Archanthropus europaeus petraloniensis* olarak tanımladı. Bağımsız paleantropologlar, kafatasını *[[Homo erectus]]*, *[[Homo heidelbergensis]]* veya *[[Neandertal|Homo neanderthalensis]]* olarak sınıflandırma eğilimindeydiler.

Poulianos'un iddiaları, vardığı sonuçlar Homo cinsinin çeşitliliğine ve erken yayılımına ilişkin ana akım modellerle çeliştiğinden dolayı, bu iddia ile ilgili tartışmalar sürmeye devam etmektedir.

Poulianos, ilk olarak 1967'de ve sonraki yıllarda Yunan darbesiyle ilgili olarak ve yine 1983'te Kültür Bakanlığı'nın kazı imtiyazını 1997'de Yunanistan Antropoloji Derneği'ne yeniden vermeyi reddettiği zaman, bölgedeki kazıların birkaç kez ertelendiğinden ve/veya durdurulması gerektiğinden şikayet etti. 15 yıl süren davalardan sonra Yargıtay tarafından haklı görüldü ve mağaradaki çalışmalarının devamına karar verildi. Poulianos, 2012'de kazı hakları tekrar iptal edildiğinden dolayı Yunan hükûmetini, keşiflerini bastırmak için komplo kurmakla defalarca suçladı.

1981 yılında Poulianos tarafından çıkarılan Petralona kafatasının yaşı araştırıldı ve protokol *[[Nature (dergi)|Nature]]* dergisinde yayınlandı. İlgili bilim insanları, kalsit kabuklanma ve kemik parçalarının elektron spin rezonans ölçümlerini kullandılar ve kafatasının yaşını 240.000 ila 160.000 yıl arasına tarihlendirdiler.

Poulianos, fosili stratigrafik olarak tarihlendirmektedir ve yine elektron spin rezonans ölçümlerine dayanarak ilgili katmanın yaşının yaklaşık 670.000 olduğunu iddia etmektedir. Diğer araştırmacılar, "başka yerlerde bulunan bağlamsal hayvan fosillerinin yaklaşık 350.000 yıl öncesinden bilindiğine" dikkat çekmektedir. 1987'de araştırmacılar, mağara çökellerinin paleo-manyetik ve mineral manyetik çalışmalarına dayanarak kafatasının 620.000 yıldan daha eski olamayacağını açıkladılar.

### Katman 10
1992'de uluslararası bir ekip, kafatasının bulunduğu iddia edilen "Mozole" adlı küçük mağara ve Poulianos tarafından "Katman 10" olarak adlandırılan çökeltilerin uranyum serisi tarihleme analizinin sonuçlarını yayınladı. Sonuçlar, katman 10'un tamamının yaklaşık 160 bin yıldan 350 bin yıla kadar uzun bir zaman aralığını temsil ettiği önceki bulguları doğrulamaktadır. Asgari yaş, hominid kafatasının duvara yapışmasına neden olan ve onu kaplayan kahverengi kalsit tabakasını ifade etmektedir. Fosil kabuklanması, onu alfa-spektrometrik, uranyum serisi yöntemlerle tarihlendirmek için yetersiz olmakla birlikte, minimum yaşının da 160.000 yıl olduğu sonucuna varılmıştır.

Bugün, Petralona kalıntılarını analiz eden akademisyenlerin çoğu, hominidi *[[Homo erectus]]* olarak sınıflandırmaktadır. Bununla birlikte, Petralona *Archanthropus*'u ayrıca bir *[[Homo heidelbergensis]]* Neandertal (*[[Neandertal|Homo sapiens neanderthalensis]]*) ve *[[İnsan|Homo sapiens'in]]* erken bir jenerik sınıfı olarak da sınıflandırılmıştır. A. Poulianos ise Petralona kafatasının *Homo erectus* ile ilgisi olmayan bağımsız bir hominid sınıfından olduğunu ifade etmiştir.

Runnels ve van Andel durumu şöyle özetliyor: "Yunanistan'da konuyla ilgili olabilecek bilinen tek insansı fosili, 1960 yılında Halkidiki'deki derin bir mağarada tesadüfen bulunan Petralona insansı fosilidir. Bu kafatası ile ilgili tartışmalar sürmektedir. *Homo erectus*, klasik bir Neandertal (*Homo neanderthalensis*) veya genel olarak *Homo sapiens*'in erken bir temsilcisi olabilir. Günümüz paleoantropologları arasındaki fikir birliği, kafatasının *Homo erectus*'tan ve hem klasik Neandertallerden hem de anatomik olarak modern insanlardan ayrılan arkaik bir hominide ait olduğu fikri etrafında şekillenmektedir. Nihai sınıflandırma ne olursa olsun, kafatası geçici olarak yaklaşık olarak M.Ö. 200-400 bin yaşında ve bu nedenle Petralona hominidinin Tesalya Alt Paleolitik'te yerleşik bir soyun bir temsilcisi olması mümkündür."

Yunanistan Antropoloji Derneği, mağarada 4 izole diş, 800,000 yıllık iki insan öncesi iskelet, ve çeşitli türlere ait çok sayıda fosil gibi yeni bulguları duyurmaya devam etti.

Fosiller, 1960 yılından beri Selanik Aristoteles Üniversitesi Jeoloji Okulu'nda muhafaza edilmektedir.

## Fosil faunası
Mağarada çok sayıda türe ait hayvan fosilleri bulundu:

### [[Balık]]

* belirsiz türler

### [[Amfibiler]]

* *[[Siğilli kurbağa|Bufo bufo]]* (Linnaeus) (bayağı kurbağa)
* *Pelobates fuscus* Laurenti (bir kurbağa türü)

### [[Sürüngenler]]

* *[[Mahmuzlu Akdeniz kaplumbağası|Testudo graeca]]* Linnaeus (mahmuzlu kaplumbağa)
* *Testudo* sp. (dev)
* *Varanus intermedius* Bolkay
* *Lacerta trilineata* (Betriaga) (Balkan yeşil kertenkelesi)
* *[[Yeşil kertenkele|Lacerta viridis]]* (Laurenti) (Avrupa yeşil kertenkelesi)
* *[[Lacerta]]* sp. (küçük) (kertenkeleler)
* *Ophidia* indet. (yılanlar)

### [[Kuş]]lar

* *[[Boz kaz|Anser anser]]* Linnaeus (boz kaz)
* *[[Elmabaş patka|Aythya ferina]]* Linnaeus (bayağı patka)
* *[[Sakarmeke|Fulica atra]]* Linnaeus (sakarmeke)
* *Buthierax pouliani* Kretzoi (soyu tükenmiş kartal türleri)
* *[[Bayağı kerkenez|Falco tinnunculus]]* Linnaeus (kerkenez)
* *[[Alectoris]]* sp. (keklik türleri)
** *[[Kaya kekliği|Alectoris graeca]] mediterranea* Maurer-Chauvire' (kaya kekliği)
* *Perdix jurcsaki* (Kretzoi) (bir keklik türü)
* *[[Çullukgiller|Scolopacidae]]* indet. (uzunbalıkçıl veya kıyı kuşları ailesi – kum kuşu, çulluk, su çulluğu ve diğer ilişkili türler)
* *[[Larus]]* sp. (bir martı cinsi)
* *[[Gökçe güvercin|Columba oenas]]* ssp. (gökçe güvercin)
* *[[Kaya güvercini|Columba livia]]* ssp. (kaya güvercini)
* *[[Tahtalı (kuş)|Columba palumbus]]* Linnaeus (bayağı ağaç güvercini)
* *[[Alaca baykuş|Strix aluco]]* Linnaeus (alaca baykuş)
* *Glaucidium* Linnaeus (cüce baykuşlar)
* *[[Puhu|Bubo]]* sp. (boynuzlu baykuş ve ilişkili türler)
* *[[Bayağı kuzgun|Corvus corax]]* Linnaeus (bayağı kuzgun)
* *[[Sarı gagalı dağ kargası|Pyrrhocorax graculus]] vetus* Kretzoi (alp dağ kargası)
* *[[Turdus]]* sp. (bir hakiki turdus cinsi)
* *[[Kara alınlı örümcek kuşu|Lanius minör]]* Gmelin (kara alınlı örümcek kuşu)
* *[[Büyük dağ bülbülü|Prunella]]* yakalı Scopoli (alp dağ bülbülü)
* Passeriformes int. I, II

### [[Memeliler]]

#### [[Böcekçil (beslenme)|Böcekçiller]]

* *[[Batı Avrupa kirpisi|Erinaceus europaeus]] praeglacialis* Brunner (buzul öncesi Avrupa kirpisi)
* *[[Avrasya sivri faresi|Sorex minutus]]* Linnaeus (Avrasya cüce faresi)
* *Sorex runtonensis* (Hinton)
* *Pachyura etrusca* (Savi)
* *Talpa minuta* Freudenberg (bir köstebek cinsi)

#### [[Primat]]lar

* *Archanthropus europaeus petraloniensis* veya *Homo Heidelbergensis* Α. poulianos

#### [[Yarasa|Chiroptera]] ([[yarasa]]lar)

* *[[Nalburunlu yarasa|Rhinolophus]]* sp. indét. I, II
* *Rhinolophus ferrumequinum topali* Kretzoi (büyük nalburunlu yarasanın bir alt türü)
* *Rhinolophus mehelyi Matschie* (Mehely'nin nalburunlu yarasası)
* *[[Küçük nalburunlu yarasa|Rhinolophus hipposideros]]* Bechstein (küçük nalburunlu yarasa )
* *Miniopterus schreibersii* Kuhl (yaygın kanatlı yarasa)
* *Myotis* sp. indét. I, II (fare kulaklı yarasa cinsi)
* *Myotis myotis* Borkhausen (büyük fare kulaklı yarasa )
* *Myotis blythi oxygnathus* Monticelli
* *Myotis blythi* ssp.
* *Myotis emarginatus* Geoffroy (Geoffroy'un yarasası)
* *Myotis daubentonii* (Kuhl) (Daubenton'un yarasası)
* *Vespertilio murinus* Linnaeus (renkli yarasa)
* *Hypsugo savii* Bonaparte (Savi'nin pipistrellesi)
* *Eptesicus* sp. (bir yarasa cinsi)
* *Nyctalus noctula* (Schreber) (yaygın yarasa)
* *Pipistrellus* (?) sp. (bir yarasa cinsi)

#### [[Tavşanımsılar|Lagomorfa]]

* *Lepus terraerubrae* (Kretzoi)
* *Oryctolagus* sp. (Avrupa tavşanı)

#### [[Kemiriciler|Kemirgenler]]

* *Urocitellus primigenius daphnae* Kretzoi (soyu tükenmiş Urocitellus veya yer sincabı türleri)
* *Hystrix* sp. (bir tür kirpi)
* *[[Yediuyuklayangiller|Gliridae]]* indet. (bir deniz faresi cinsi)
* *Dryomimus eliomyoides arisi* Kretzoi
* *Parasminthus brevidens* Kretzoi
* *Spalax chalkidikae* Kretzoi
* *[[Apodemus mystacinus]] crescendus* Kretzoi
* *Muş* synanthropus (*Mus (Budamys) synanthropus*) Kretzoi (Mus'un bir alt türü)
* *Allocricetus bursae simpleks* Kretzoi (hamsterlerin bir alt türü – bkz. Allocricetulus)
* *Lagurus transiens* Janossy (bir Laguru türü - tarla faresi, lemming ve ilgili türler)
* *Eolagurus argyropuloi zazhighini* Ν. Poulianos (bir kemirgen cinsi)
* *Arvicola cantiana* Heinrich (bir tarla faresi türü)
* *Microtus praeguentheri* Kretzoi (bir tarla faresi türü)

#### [[Etçiller|Etoburlar]]

* *† Canis lupus mosbachensis* Soergel (tarih öncesi kurt türleri)
* *† Cuon priscus* Thenius (Erken Orta Pleistosen Asya yaban köpeği veya yaban köpeği)
* *† Xenocyon lycaonoides* Kretzoi
* *† Meles meles atavus* ? (Kormos) (ilkel Avrupa porsuğu )
* *† Ursus stehlini* ? (Kretzoi)
* *† Ursus deningeri* Reichenau
* *† Crocuta petralonae* Kurten
* *† [[Pachycrocuta|Pachycrocuta brevirostris]]* Aymard (tarih öncesi sırtlanların bir alt türü)
* *† Pachycrocuta perrieri* Croizet ve Jobert (tarih öncesi sırtlanların bir alt türü)
* *† Panthera aslan fosili* Reichenau (ilkel mağara aslanı)
* *† [[Avrupa jaguarı|Panthera gombaszoegensis]]* Kretzoi (Avrupa jaguarı)
* *† [[Pars|Panthera pardus]]* Linnaeus (leopar)
* *† Felis silvestris hamadryas* ? (Kurten) (yabani kedi türü)
* *† [[Homotherium]]* sp. (kılıç dişli kaplana yakın bir tür)
* *† Vulpes praeglacialis - (Kormos) gerçek bir [[vulpes]] [[tilki]]si*

#### [[Hortumlular]]

* *[[Elephas]]* sp. (fil cinsi)

#### [[Tek toynaklılar|Perissodactyla]]

* *Equus mosbachensis* (Reichenau)
* *Equus hidruntinus* ssp. (avrupa eşeği)
* *Equus stenonis petraloniensis* Tsoukala
* *Stephanorhinus hundsheimensis* Toula (bir Stephanorhinus türü – gergedan)

#### [[Çift toynaklılar|Artiodaktila]]

* *[[Yaban domuzu|Sus scrofa]]* ssp. (yaban domuzu)
* *[[Alageyik|Dama dama]]* ssp. (alageyik)
* *[[Kızıl geyik|Cervus elaphus]]* ssp. (kızıl geyik)
* *Praemegaceros baş dönmesi* ? (Dawkins) (büyük bir geyik cinsi – bkz. *Megaloceros verticornis*)
* *[[Capra ibex]] macedonica* Sickenberg (alp dağ keçisinin bir alt türü)
* *Bizon schoetensacki* (Freudenberg) (Avrupa orman bizonu)

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Mağara Ana Sayfası 
* Petralona Mağarası ve Antropoloji Müzesi