Neoklasik iktisat

**Neoklasik iktisat**, mal ve hizmetlerin üretim, tüketim ve değerlemesinin (fiyatlandırma) arz ve talep modeli tarafından yönlendirildiğinin gözlemlendiği bir ekonomi yaklaşımıdır. Bu düşünceye göre, bir mal veya hizmetin değeri, geliri kısıtlı bireyler tarafından faydanın ve üretim maliyetleriyle karşı karşıya olan ve mevcut bilgi ve üretim faktörlerini kullanan firmalar tarafından kârın varsayımsal maksimizasyonu yoluyla belirlenir. Bu yaklaşım genellikle rasyonel seçim teorisine başvurularak gerekçelendirilmiştir.

Neoklasik iktisat tarihsel olarak mikroekonomiye hakim olmuş ve Keynesyen iktisat ile birlikte 1950'lerden 1970'lere kadar "neo-Keynesyen iktisat" olarak ana akım iktisada hakim olan neoklasik sentezi oluşturmuştur. 1970'lerden 1990'lara kadar makroekonomik olguları açıklamada yeni klasik makroekonomi olarak yeni Keynesyen iktisat ile rekabet etmiş ve yeni Keynesçilik ile birlikte yeni neoklasik sentezin bir parçası olarak tanımlanmıştır. Neoklasik iktisada birçok eleştiri getirilmiş, bunlardan bazıları neoklasik teorinin yeni versiyonlarına dahil edilmiş, bazıları ise ayrı alanlar olarak kalmıştır.

## Sınıflandırma
Bu terim ilk olarak Thorstein Veblen tarafından 1900 tarihli "Ekonomi Biliminin Ön Kabulleri" adlı makalesinde ortaya atılmıştır; bu makalede Veblen, Alfred Marshall ve diğerlerinin geleneğindeki marjinalistleri Avusturya Okulu'ndakilerle ilişkilendirmiştir.

Burada, teorinin tanınmış iki ya da üç ana "okulunun" göreceli iddiaları hakkında, elimizdeki amaç için, Avusturya okulu olarak adlandırılan okulun, farklı vurgu dağılımı dışında, neo-klasiklerden neredeyse hiç ayırt edilemeyeceği gibi biraz açık bir bulgunun ötesinde bir karar verme girişiminde bulunulmayacaktır. Bir yanda modernleştirilmiş klasik görüşler ile diğer yanda tarihsel ve Marksist okullar arasındaki fark o kadar büyüktür ki, ikincisinin önermelerinin birincisiyle aynı inceleme bağlılığı altında ele alınmasını engelleyecek kadar büyüktür.
Daha sonra John Hicks, George Stigler ve diğerleri tarafından Carl Menger, William Stanley Jevons, Léon Walras, John Bates Clark ve diğerlerinin çalışmalarını içerecek şekilde kullanılmıştır. Günümüzde genellikle ana akım iktisada atıfta bulunmak için kullanılmakla birlikte, özellikle kurumsal iktisat, çeşitli tarihsel iktisat okulları ve Marksist iktisadın yanı sıra çeşitli diğer heterodoks iktisat yaklaşımlarını da kapsayan bir şemsiye terim olarak da kullanılmaktadır.

Neoklasik ekonomi, birçok ekonomik düşünce okulunda ortak olan bazı varsayımlarla karakterize edilir. Neoklasik iktisat ile neyin kastedildiği konusunda tam bir mutabakat yoktur ve bunun sonucunda çeşitli sorun alanlarına ve etki alanlarına yönelik neoklasik yaklaşımlar geniş bir yelpazede yer almaktadır - neoklasik emek teorilerinden neoklasik demografik değişim teorilerine kadar.

## Teori

### Varsayımlar ve hedefler
E. Roy Weintraub tarafından neoklasik iktisadın üç varsayıma dayandığı ifade edilmiştir, ancak neoklasik teorinin bazı dalları farklı yaklaşımlara sahip olabilir:

* İnsanlar, tanımlanabilen ve değerlerle ilişkilendirilebilen sonuçlar arasında rasyonel tercihlere sahiptir.
* Bireyler faydalarını, firmalar ise karlarını maksimize eder.
* İnsanlar tam ve ilgili bilgiler temelinde bağımsız hareket ederler.

Bu üç varsayımdan yola çıkan neoklasik iktisatçılar, kıt kaynakların alternatif amaçlar arasında tahsisini anlamak için bir yapı inşa etmişlerdir - aslında bu tür bir tahsisi anlamak, neoklasik teorisyenler için genellikle iktisadın tanımı olarak kabul edilir. William Stanley Jevons "Ekonomi sorununu" şu şekilde ortaya koymuştur.

Belirli topraklara ve diğer malzeme kaynaklarına sahip, çeşitli ihtiyaçları ve üretim güçleri olan belirli bir nüfus göz önüne alındığında: emeklerini, ürünlerinin faydasını en üst düzeye çıkaracak şekilde kullanma biçimi gereklidir.

Neoklasik ekonominin temel varsayımlarından, ekonomik faaliyetin çeşitli alanlarına ilişkin çok çeşitli teoriler ortaya çıkmaktadır. Örneğin, neoklasik firma teorisinin temelinde kar maksimizasyonu yatarken, talep eğrilerinin türetilmesi tüketim mallarının anlaşılmasına, arz eğrisi ise üretim faktörlerinin analiz edilmesine olanak sağlar. Fayda maksimizasyonu, neoklasik tüketim teorisinin, tüketim malları için talep eğrilerinin türetilmesinin ve işgücü arz eğrileri ile rezervasyon talebinin türetilmesinin kaynağıdır.

### Arz ve talep modeli
Piyasa analizi tipik olarak, bir elmanın neden bir otomobilden daha ucuza mal olduğu, iş performansının neden bir ücret gerektirdiği veya tasarrufun ödülü olarak faizin nasıl hesaba katılacağı gibi fiyat sorularına verilen neoklasik cevaptır. Neoklasik piyasa analizinin önemli bir aracı, arz ve talep eğrilerini gösteren grafiktir. Eğriler, bireysel alıcıların ve bireysel satıcıların davranışlarını yansıtmaktadır. Alıcılar ve satıcılar bu piyasalarda ve bu piyasalar aracılığıyla birbirleriyle etkileşime girerler ve bu etkileşimler aldıkları ve sattıkları her şeyin piyasa fiyatlarını belirler. Aşağıdaki grafikte, alınan/satılan emtianın spesifik fiyatı P* ile gösterilmektedir.

Etkileşimlerinin mutabık kalınan sonuçlarına ulaşırken, alıcı ve satıcıların piyasa davranışları tercihleri (= istekler, faydalar, zevkler, seçimler) ve üretken yetenekleri (= teknolojiler, kaynaklar) tarafından yönlendirilir. Bu durum alıcılar ve satıcılar arasında karmaşık bir ilişki yaratmaktadır. Dolayısıyla, arz ve talebin geometrik analitiği, bunların etkileşimini tanımlamanın ve keşfetmenin yalnızca basitleştirilmiş bir yoludur.
Piyasa arz ve talebi firmalar ve bireyler arasında toplanır. Bunların etkileşimi denge çıktısını ve fiyatını belirler. Her bir üretim faktörü için piyasa arz ve talebi, denge gelirini ve gelir dağılımını belirlemek için piyasa nihai çıktısı için olanlara benzer şekilde türetilir. Faktör talebi, söz konusu faktörün çıktı piyasasındaki marjinal verimlilik ilişkisini içerir.

Neoklasik ekonomi, aracı maksimizasyon problemlerinin çözümleri olan dengeleri vurgular. Ekonomilerdeki düzenlilikler, ekonomik olguların aktörlerin davranışları üzerinden toplanarak açıklanabileceği görüşü olan metodolojik bireycilik ile açıklanmaktadır. Vurgu mikroekonomi üzerinedir. Bireysel davranıştan önce gelen ve onu koşullandırdığı düşünülebilecek kurumlara vurgu yapılmamaktadır. Ekonomik sübjektivizm bu vurgulara eşlik eder.

### Fayda değer teorisi
Neoklasik ekonomi, bir malın değerinin kullanıcı tarafından deneyimlenen marjinal fayda tarafından belirlendiğini ifade eden fayda teorisini kullanır. Bu, neoklasik ekonomi ile değerin üretim için gerekli emek tarafından belirlendiği emek teorisini kullanan Klasik ve Marksist gibi diğer önceki ekonomik teoriler arasındaki temel ayırt edici faktörlerden biridir.

Neoklasik değer teorisinin kısmi tanımı, bir piyasa mübadele nesnesinin değerinin, bireylerin tercihleri ve üretken yetenekleri arasındaki insan etkileşimi tarafından belirlendiğini ifade eder. Bu, en önemli neoklasik hipotezlerden biridir. Ancak neoklasik teori, alıcı ve satıcıların arz ve talep davranışlarına tam olarak neyin neden olduğunu ve insanların tercihlerinin ve üretken yeteneklerinin piyasa fiyatlarını tam olarak nasıl belirlediğini de sorar. Dolayısıyla, neoklasik değer teorisi bu güçlerin bir teorisidir: insanların tercihleri ve üretken yetenekleri. Bunlar arz ve talep davranışının ve dolayısıyla değerin nihai nedensel belirleyicileridir. Neoklasik ekonomiye göre, bireysel tercihler ve üretken yetenekler, diğer tüm ekonomik olayları (talepler, arzlar ve fiyatlar) yaratan temel güçlerdir.

### Paranın Cambridge miktar teorisi
Paranın miktar teorisinin Cambridge versiyonu esas olarak Alfred Marshall, Arthur Cecil Pigou, Ralph George Hawtrey ve Dennis Holme Robertson tarafından geliştirilmiştir ve para teorisinin gelir versiyonu olarak anlaşılmaktadır. Paranın Cambridge miktar teorisinin temeli Cambridge denklemidir:
:M_d = kPY,
nerede M_d para talebidir, k reel gelirin nakit şeklindeki kısmını ifade eden Cambridge (Marshall) katsayısıdır, P fiyat seviyesi ve Y reel gelirdir. Cambridge denkleminin sol tarafı para arzını, yani insanların ellerinde bulunan para miktarını ifade ederken, sağ tarafı ise insanların gerçekten sahip olmak istedikleri nakit miktarını, yani para talebini ifade etmektedir. Bu nedenle Cambridge denklemi, para piyasasındaki denge koşullarını araştırmaya odaklanmaktadır.

### Piyasa başarısızlığı ve dışsallıklar
Neoklasik teori, ekonomik faaliyetleri düzenlemek için piyasaları tercih etmesine rağmen, dışsallıkların varlığı nedeniyle piyasaların her zaman sosyal olarak arzu edilen sonucu üretmediğini kabul eder. Dışsallıklar bir tür piyasa başarısızlığı olarak kabul edilir. Neoklasik ekonomistler, piyasa sonuçlarında dışsallıklara atfettikleri önem açısından farklılık göstermektedir.

### Pareto kriteri
Çok sayıda katılımcının olduğu bir piyasada ve uygun koşullar altında, her bir mal için, tüm refah artırıcı işlemlerin gerçekleşmesini sağlayan tek bir fiyat olacaktır. Bu fiyat, tercihlerini takip eden bireylerin eylemleri tarafından belirlenir. Eğer bu fiyatlar esnekse, yani tüm taraflar karşılıklı olarak faydalı buldukları herhangi bir fiyattan işlem yapabiliyorlarsa, uygun varsayımlar altında, tüm refah artırıcı işlemlere izin veren fiyat seviyelerinde uzlaşma eğiliminde olacaklardır. Bu varsayımlar altında, serbest piyasa süreçleri bir sosyal refah optimumuna yol açmaktadır. Bu tür bir grup refahı, kaşifi Vilfredo Pareto'dan sonra Pareto optimumu (kriteri) olarak adlandırılır. Wolff ve Resnick (2012) Pareto optimalitesini başka bir şekilde tanımlamaktadır. Onlara göre, "Pareto optimal noktası" terimi, bir ekonominin talep (marjinal faydaların oranı olarak) ve arz (marjinal maliyetlerin oranı olarak) taraflarının birbiriyle dengede olduğunu gösteren tüketim ve üretim eşitliğini ifade eder. Pareto optimum noktası aynı zamanda toplumun potansiyel çıktısını tam olarak gerçekleştirdiğini gösterir.

Neoklasik ekonomide normatif yargılar Pareto kriteri tarafından şekillendirilir. Sonuç olarak, pek çok neoklasik ekonomist, hiç kimsenin daha kötü durumda olmayacağı bir değişiklik yapmak çok zor olduğundan, piyasalara devlet müdahalesi konusunda nispeten laissez-faire yaklaşımını tercih etmektedir. Bununla birlikte, daha az muhafazakâr birçok neoklasik iktisatçı bunun yerine telafi ilkesini kullanmaktadır; bu ilkeye göre, kaybedenler uygulamada telafi edilmese bile, toplam kazançlar toplam kayıplardan daha büyükse bir müdahale iyidir.

### Uluslararası ticaret
Neoklasik ekonomi, David Ricardo'nun karşılaştırmalı üstünlük teorisine göre serbest ticareti desteklemektedir. Bu fikir, iki ülke arasındaki serbest ticaretin her zaman karşılıklı olarak faydalı olduğunu, çünkü her iki ülkede de en yüksek toplam tüketime izin verdiğini savunur.

## Kökeni
18'inci ve 19'uncu yüzyıllarda geliştirilen klasik ekonomi, bir değer teorisi ve dağılım teorisi içeriyordu. Bir ürünün değerinin, o ürünün üretilmesiyle ilgili maliyetlere bağlı olduğu düşünülüyordu. Klasik iktisatta maliyetlerin açıklanması aynı zamanda dağıtımın da açıklanmasıydı. Bir toprak sahibi kira alır, işçiler ücret alır ve kapitalist bir kiracı çiftçi yatırımlarından kar elde eder. Bu klasik yaklaşım Adam Smith ve David Ricardo'nun çalışmalarını içermektedir.

Ancak, bazı ekonomistler yavaş yavaş bir malın tüketici tarafından algılanan değerini vurgulamaya başladılar. Bir ürünün değerinin, tüketici için fayda (kullanışlılık) farklılıkları ile açıklanması gerektiğine dair bir teori önermişlerdir. (İngiltere'de ekonomistler faydayı Jeremy Bentham'ın ve daha sonra John Stuart Mill'in faydacılığına uygun olarak kavramsallaştırma eğilimindeydiler).

Politik ekonomiden ekonomiye atılan üçüncü adım, marjinalizmin ve ekonomik aktörlerin marjlara dayalı kararlar aldığı önermesinin ortaya atılmasıydı. Örneğin, bir kişi ilk sandviçten sonra ne kadar doyduğuna bağlı olarak ikinci bir sandviç almaya karar verir, bir firma çalışanın getireceği kârda beklenen artışa bağlı olarak yeni bir çalışanı işe alır. Bu, klasik politik ekonominin toplam karar alma mekanizmasından farklıdır, çünkü su gibi hayati malların nasıl ucuz, lükslerin ise pahalı olabileceğini açıklar.

### Marjinal devrim
Ekonomi teorisinde klasik iktisattan neoklasik iktisada doğru yaşanan değişim "marjinal devrim" olarak adlandırılsa da, sürecin bu terimin önerdiğinden daha yavaş olduğu ileri sürülmüştür. Sıklıkla William Stanley Jevons'ın Politik Ekonomi Teorisi (1871), Carl Menger'in İktisadın Prensipleri (1871) ve Léon Walras'ın Saf Ekonominin Unsurları (1874-1877) adlı eserleriyle tarihlendirilir. Ekonomi tarihçileri ve ekonomistler tartışmışlardır:

* Bu devrim için faydacılığın mı yoksa marjinalizmin mi daha önemli olduğu ("marjinal fayda" ifadesindeki ismin mi yoksa sıfatın mı daha önemli olduğu)
* Düşüncede devrim niteliğinde bir değişim mi yoksa seleflerine göre kademeli bir gelişim ve vurgu değişimi mi söz konusu?
* Bu ekonomistleri bir arada gruplandırmak, benzerliklerinden daha önemli olan farklılıkları gizliyor olabilir.

Özellikle, Jevons kendi ekonomisini Jeremy Bentham'ın faydacılığının bir uygulaması ve gelişimi olarak görmüş ve hiçbir zaman tam olarak gelişmiş bir genel denge teorisine sahip olmamıştır. Menger bu hedonik anlayışı benimsememiş, azalan marjinal faydayı olası kullanımların öznel önceliklendirilmesi açısından açıklamış ve dengesizliği ve ayrıklığı vurgulamıştır; ayrıca Menger'in ekonomide matematik kullanımına itirazı varken diğer ikisi teorilerini 19. yüzyıl mekaniğinden esinlenerek oluşturmuştur. Jevons, Bentham'ın ya da Mill'in hedonik anlayışını temel alırken, Walras bireysel ruhu açıklamaktan çok piyasaların etkileşimiyle ilgilenmiştir.

Alfred Marshall'ın ders kitabı Ekonominin İlkeleri (1890), bir nesil sonra İngiltere'de hakim ders kitabı oldu. Marshall'ın etkisi başka yerlere de yayıldı; İtalyanlar Maffeo Pantaleoni'ye "İtalya'nın Mareşali" diyerek iltifat ediyorlardı. Marshall, klasik iktisadın fiyatları üretim maliyetiyle açıklamaya çalıştığını düşünüyordu. Daha önceki marjinalistlerin fayda ve talebi aşırı vurgulayarak bu dengesizliği düzeltmede çok ileri gittiklerini ileri sürmüştür. Marshall'a göre "Bir kağıt parçasını kesen makasın üst bıçağı mı yoksa alt bıçağı mı olduğu konusunda, değerin fayda mı yoksa üretim maliyeti tarafından mı belirlendiği konusunda tartışmak kadar makul bir şey yoktur".

Marshall fiyatı arz ve talep eğrilerinin kesişimi ile açıklamıştır. Farklı piyasa "dönemlerinin" ortaya konması Marshall'ın önemli bir yeniliğiydi:
* Pazar dönemi. Piyasada satılmak üzere üretilen mallar, örneğin bir balık pazarında, veri olarak alınır. Fiyatlar piyasaları temizlemek için hızla ayarlanır.
* Kısa dönem. Endüstriyel kapasite verili olarak alınır. Çıktı seviyesi, istihdam seviyesi, hammadde girdileri ve fiyatlar, karların maksimize edildiği marjinal maliyet ve marjinal geliri eşitlemek için dalgalanır. Kısa dönem dengesinde sabit faktörler için ekonomik rantlar mevcuttur ve kar oranı sektörler arasında eşitlenmemiştir.
* Uzun dönem. Fabrikalar ve makineler gibi sermaye malları stoku verili olarak alınmaz. Kâr maksimizasyonu dengeleri hem endüstriyel kapasiteyi hem de bu kapasitenin hangi seviyede işletileceğini belirler.
* Çok uzun dönem. Teknoloji, nüfus eğilimleri, alışkanlıklar ve gelenekler verili olarak alınmaz, çok uzun dönemli modellerde değişmesine izin verilir.
Marshall arz ve talebi istikrarlı fonksiyonlar olarak ele almış ve fiyatların arz ve talep açıklamalarını tüm dönemlere yaymıştır. Arzın daha uzun vadede daha kolay değişebileceğini ve dolayısıyla çok uzun vadede fiyatın daha önemli bir belirleyicisi haline geleceğini savunmuştur.

### Cambridge ve Lozan okulu
Cambridge ve Lozan iktisat okulları neoklasik iktisadın temelini oluşturmaktadır. 1930'lara kadar neoklasik iktisadın evrimi Cambridge okulu tarafından belirlenmiş ve marjinal denge teorisine dayanmıştır. 1930'ların başında, Lozan genel denge teorisi neoklasik iktisadın genel temeli haline geldi ve marjinal denge teorisi bunun basitleştirilmesi olarak anlaşıldı.

Cambridge okulunun düşüncesi, klasik politik iktisadın ve geleneklerinin adımlarını devam ettirmiş, ancak marjinalist devrimden kaynaklanan yeni yaklaşıma dayanmıştır. Kurucusu Alfred Marshall'dı ve başlıca temsilcileri arasında Arthur Cecil Pigou, Ralph George Hawtrey ve Dennis Holme Robertson vardı. Pigou, refah ekonomisi teorisi ve paranın miktar teorisi üzerinde çalışmıştır. Hawtrey ve Robertson, para teorisine Cambridge nakit dengesi yaklaşımını geliştirmiş ve ticaret döngüsü teorisini etkilemiştir. 1930'lara kadar John Maynard Keynes de Cambridge okulunun teorik kavramlarını etkilemiştir. Cambridge okulunun temel özelliği ekonomiye araçsal yaklaşımıydı - teorik iktisatçının rolü önce ekonomik analizin teorik araçlarını tanımlamak ve ancak daha sonra bunları gerçek ekonomik sorunlara uygulamaktır.

Lozan iktisadi düşünce okulunun başlıca temsilcileri Léon Walras, Vilfredo Pareto ve Enrico Barone'dir. Okul, genel denge teorisini geliştirmesiyle ün kazanmıştır. Çağdaş ekonomide genel denge teorisi, Yeni klasik makroekonomi ve Yeni Keynesyen makroekonomi şeklinde ana akım ekonominin metodolojik temelini oluşturmaktadır.

## Evrim
Neoklasik iktisadın evrimi üç aşamaya ayrılabilir. İlk aşama (= Keynesyen öncesi aşama) neoklasik iktisadın ilk oluşumu (on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısı) ile 1930'larda Keynesyen iktisadın gelişi arasında tarihlendirilir. İkinci aşama 1940 yılı ile 1970'lerin yarısı arasına tarihlenmektedir. Bu dönemde Keynesyen iktisat dünya ekonomisine hakim olmuş ancak neoklasik iktisat varlığını sürdürmüştür. Mikroekonomi teorisini geliştirmeye devam etti ve kendi makroekonomi teorisini oluşturmaya başladı. Neoklasik makroekonomik teorinin gelişimi, paranın miktar teorisinin ve bölüşüm teorisinin gelişimine dayanıyordu. İkinci aşamanın ürünlerinden biri, neoklasik mikroekonomi ve Keynesyen makroekonominin özel bir kombinasyonunu temsil eden Neoklasik sentezdi. Üçüncü aşama 1970'lerde başlamış ve neoklasik rönesans, neoklasik iktisadın yeniden canlanması olarak adlandırılmıştır. Bu dönemde Neo-Keynesyen iktisat krizdeydi ve bu da Monetarizm, Yeni klasik makroekonomi, Arz yanlı iktisat veya Kamu tercihi teorisi gibi yeni neoklasik düşünce çizgilerinin yaratılmasını teşvik etti. Bu teorilerin farklı odak ve yaklaşımlarına rağmen, hepsi geleneksel neoklasik iktisadın teorik ve metodolojik ilkelerine dayanmaktadır.

Neoklasik iktisatta önemli bir değişiklik 1933 yılı civarında meydana gelmiştir. Joan Robinson ve Edward H. Chamberlin, Eksik Rekabet Ekonomisi (1933) ve Tekelci Rekabet Teorisi (1933) adlı kitaplarının neredeyse eş zamanlı olarak yayınlanmasıyla, eksik rekabet modellerini tanıttılar. Piyasa biçimleri ve endüstriyel organizasyon teorileri bu çalışmadan doğmuştur. Ayrıca, marjinal gelir eğrisi gibi bazı araçları da vurgulamışlardır. Robinson kitabında bir tür sınırlı rekabeti resmîleştirmiştir. Çalışmalarının refah ekonomisi açısından sonuçları endişe vericiydi: piyasa mekanizmasının, işçilere marjinal emek verimliliklerinin tam değerine göre ödeme yapılmayacak şekilde işlediğini ve tüketici egemenliği ilkesinin de zedelendiğini ima ediyordu. Bu teori, 1940'lı ve 1950'li yıllarda birçok Batı ülkesinin anti-güven politikalarını büyük ölçüde etkilemiştir.

Joan Robinson'un eksik rekabet üzerine çalışması, en azından Piero Sraffa tarafından vurgulanan Marshallian kısmi denge teorisinin bazı sorunlarına bir yanıttı. Anglo-Amerikan iktisatçılar da bu sorunlara, Avrupa kıtasında Walras ve Vilfredo Pareto tarafından geliştirilen genel denge teorisine yönelerek yanıt verdiler. John Hicks'in Değer ve Sermaye (1939) adlı kitabı, İngilizce konuşan meslektaşlarını bu geleneklerle tanıştırmada etkili olmuştur. O da Avusturya Okulu ekonomisti Friedrich Hayek'in, Hicks'in daha sonra eğitim gördüğü Londra Ekonomi Okulu'na geçmesinden etkilendi.

Bu gelişmelere kayıtsızlık eğrileri ve sıralı fayda teorisi gibi yeni araçlar eşlik etmiştir. Neoklasik ekonominin matematiksel gelişmişlik düzeyi artmıştır. Paul Samuelson'un Ekonomik Analizin Temelleri (1947) adlı kitabı matematiksel modellemedeki bu artışa katkıda bulunmuştur.

Amerikan iktisadında iki savaş arası dönemin çoğulcu olduğu, neoklasik iktisat ve kurumsalcılığın bağlılık için yarıştığı ileri sürülmüştür. Chicago ekolünün ilk iktisatçılarından Frank Knight her iki ekolü birleştirmeye çalışmıştır. Ancak matematikteki bu artışa, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Anglo-Amerikan üniversitelerinde neoklasik ekonominin daha fazla hakim olması eşlik etti. Bazıları, McCarthycilik gibi dış siyasi müdahalelerin ve iç ideolojik zorbalığın bu yükselişte önemli bir rol oynadığını savunmaktadır.

Hicks'in Değer ve Sermaye adlı kitabı iki ana bölümden oluşmaktadır. Muhtemelen hemen etkili olmayan ikincisi ise geçici bir denge modeli sunmuştur. Hicks, Hayek'in zamanlararası koordinasyon kavramından doğrudan etkilenmiş ve Lindhal'in daha önceki çalışmalarıyla paralellik göstermiştir. Bu, ayrıştırılmış uzun dönemli modellerin terk edilmesinin bir parçasıydı. Bu eğilim muhtemelen Arrow-Debreu zamanlararası denge modeli ile doruk noktasına ulaşmıştır. Arrow-Debreu modelinin kanonik sunumları Gérard Debreu'nun Değer Teorisi (1959) ve Arrow ve Hahn'ın "Genel Rekabet Analizi" (1971) adlı eserlerinde yer almaktadır.

### Neoklasik sentez
Bu gelişmelerin birçoğu, hem ekonometride, yani mal ve hizmetlerdeki fiyat ve değişimlerin yanı sıra bunların toplam miktarlarını ölçme becerisinde hem de makroekonominin, yani tüm ekonomilerin incelenmesinin yaratılmasındaki gelişmelerin arka planındaydı. Neo-klasik mikroekonomi ile Keynesyen makroekonomiyi birleştirme girişimi, 1950'lerden 1970'lere kadar İngilizce konuşulan ülkelerde ekonomik düşüncenin baskın paradigması olan neoklasik senteze yol açacaktır. Örneğin Hicks ve Samuelson Keynesyen ekonominin ana akımlaşmasında etkili olmuşlardır.

Neo-Keynesyen iktisadın hakimiyeti, 1970'lerdeki ekonomik krizleri açıklamaktaki yetersizliği nedeniyle sarsılmıştır - neoklasik iktisat, makroekonomi olgusunu neoklasik mikroekonomi kullanarak açıklamaya çalışan yeni klasik okul olarak makroekonomide belirgin bir şekilde ortaya çıkmıştır. Bu ve çağdaşı Yeni Keynesyen iktisat, 1990'ların yeni neoklasik sentezine katkıda bulunmuş ve bugün ana akım makroekonominin çoğunu bilgilendirmiştir.

### Cambridge sermaye tartışması
Neoklasik genel denge teorisinin zaman içinde gelişen ve sermaye mallarını içeren bir ekonomiyle uyumlu hale getirilmesinde sorunlar mevcuttur. Bu durum, 1960'larda neoklasik iktisadın geçerliliğine ilişkin büyük bir tartışmada - "Cambridge sermaye tartışması"- ekonomik büyüme, sermaye, toplam teori ve bölüşümün marjinal verimlilik teorisi üzerinde durularak incelenmiştir. Neoklasik iktisatçılar tarafından Arrow-Debreu modelini istikrar ve tekliğin dengesizlik incelemelerine genişletmek için dahili girişimler de olmuştur. Ancak, Sonnenschein-Mantel-Debreu teoremi olarak bilinen bir sonuç, dengenin istikrarlı ve benzersiz olmasını sağlamak için yapılması gereken varsayımların oldukça kısıtlayıcı olduğunu göstermektedir.

## Eleştiriler
İktisatta neoklasik yaklaşım baskın olsa da, iktisat alanı Marksist, davranışsal, Schumpeterci, kalkınmacı, Avusturyacı, post-Keynesyen ve kurumsalcı okullar gibi diğerlerini de içerir. Tüm bu okullar neoklasik okulla ve birbirleriyle farklılık göstermekte ve neoklasik iktisada çeşitli eleştiriler getirmektedir. Tüm eleştiriler diğer okullardan gelmiyor: Nobel Ödülü sahibi ve Dünya Bankası'nın eski baş ekonomisti Joseph Stiglitz gibi bazı önde gelen ekonomistler ana akım neoklasik ekonomiyi yüksek sesle eleştiriyor.

### Metodoloji ve matematiksel modeller
Bazıları ana akım ekonomideki çağdaş araştırmalarda kullanılan matematiksel modelleri neoklasik ekonomiyi aşmış olarak görürken, diğerleri buna katılmıyor. Matematiksel modeller ayrıca oyun teorisi, doğrusal programlama ve ekonometri alanındakileri de içerir. Neoklasik iktisadı eleştirenler, yüksek matematiksel yöntemin doğası gereği yanlış olduğunu düşünenler ve neoklasik iktisadın başka sorunları olsa bile matematiksel yöntemin yararlı olduğunu düşünenler olarak ikiye ayrılır.

Tony Lawson gibi eleştirmenler, neoklasik iktisadın fonksiyonel ilişkilere olan güveninin, bir değişken hakkındaki bilginin diğerini güvenilir bir şekilde tahmin edemediği sosyal olgular için yetersiz olduğunu iddia etmektedir. Ekonomik sonuçları etkileyen farklı faktörler bir laboratuvarda deneysel olarak birbirinden izole edilemez; bu nedenle matematiksel ekonomik analizin açıklayıcı ve öngörücü gücü sınırlıdır. Lawson, sosyal bilimlerdeki olayların nedenlerini belirlemek için daha uygun olduğunu söylediği zıt açıklama adı verilen alternatif bir yaklaşım önermektedir. Daha genel olarak, bir bilim olarak ekonomiye yönelik eleştiriler çeşitlilik göstermektedir; bazıları tüm matematiksel ekonominin sorunlu ve hatta sahte bilim olduğuna inanırken diğerleri hala yararlı olduğuna ancak diğer alanlara göre daha az kesinliğe ve daha yüksek metodoloji sorunları riskine sahip olduğuna inanmaktadır.

Yirminci yüzyılın en önde gelen ve etkili neoklasik iktisatçılarından biri olan Milton Friedman, ekonomik modellerdeki varsayımların genellikle gerçekçi olmadığı yönündeki eleştirilere, teorilerin varsayımlarının sözde gerçekçiliğinden ziyade olayları tahmin etme yeteneklerine göre değerlendirilmesi gerektiğini söyleyerek yanıt vermiştir. Aksine, daha saçma varsayımlara sahip bir teorinin daha güçlü tahmin gücüne sahip olduğunu iddia etmiştir. Bir teorinin gerçekliği teorik olarak açıklama yeteneğinin, bu tahmine ulaşma yöntemi ne olursa olsun, gerçekliği ampirik olarak tahmin etme yeteneğine kıyasla önemsiz olduğunu savunmuştur.

### Nesnellik ve çoğulculuk
Neoklasik iktisat, bazen "değerden bağımsız" olduğunu iddia etmesine rağmen normatif bir önyargıya sahip olduğu için sıklıkla eleştirilmektedir. Bu tür eleştirmenler, genellikle öğrencilere birden fazla ekonomi teorisinin öğretilmesi ve ekonomi bölümlerinin daha çoğulcu olması gerektiğini savunmak için neoklasik ekonominin ideolojik bir yönünü savunmaktadır.

### Rasyonel davranış varsayımları
Neoklasik iktisadın en çok eleştirilen yönlerinden biri, insan davranışı ve rasyonalite hakkındaki varsayımlarıdır. Edward Fullbrook'a göre, bu varsayımlar insan davranışları incelenerek doğru oldukları gözlemlendiği için değil, piyasa dengesine ulaşmak için gerekli koşullar oldukları için seçilmiştir. "Ekonomik insan" ya da neoklasik varsayımlara göre hareket eden varsayımsal bir insan, insanların gerçekte davrandıkları gibi davranmak zorunda değildir. Ekonomist ve kapitalizm eleştirmeni Thorstein Veblen, neoklasik ekonominin bir insanı "alanını değiştiren ama kendisini olduğu gibi bırakan uyarıcıların dürtüsü altında homojen bir mutluluk arzusu küresi gibi salınan, zevklerin ve acıların yıldırım hesaplayıcısı" olarak varsaydığını iddia etmiştir.

Veblen'in tanımlaması, yaygın olarak eleştirilen bir dizi rasyonellik varsayımına atıfta bulunmaktadır: insanların katı bir faydacı çerçeve kullanarak karar verdikleri, seçenekleri hakkında mükemmel bilgiye sahip oldukları, tüm olası seçenekler için faydayı hemen hesaplamalarına olanak tanıyan mükemmel bilgi işleme yeteneğine sahip oldukları ve seçimleri çevrelerinden veya diğer insanlardan etkilenmeyen bağımsız karar vericiler oldukları. Veblen Kurumsal okuldan gelirken, Davranışsal ekonomi okulu insan karar verme mekanizmalarını ve bunların neoklasik rasyonalite varsayımlarından nasıl farklılaştığını incelemeye odaklanmıştır. Özgeci veya empatiye dayalı davranış, davranışsal ekonomistler tarafından incelenen ve insanların yalnızca kendi çıkarları doğrultusunda hareket ettiği yönündeki neoklasik varsayımdan farklı olan bir başka "rasyonel olmayan" karar verme biçimidir. Davranışsal ekonomistler, psikolojik, nörolojik ve hatta duygusal faktörlerin ekonomik algıları ve davranışları nasıl önemli ölçüde etkilediğini açıklamaktadır.

Ekonomist Gary Becker tarafından kaleme alınan ve 1962 yılında Politik Ekonomi Dergisi'nde yayınlanan "İrrasyonel Davranış ve Ekonomik Teori" başlıklı makaleye göre rasyonel seçim teorisi sorunlu olmak zorunda değildir. Becker'a göre bu makale, "modern ekonominin önemli teoremlerinin, sadece rasyonel davranışı ve özel durumlar olarak hayatta kalma argümanlarını değil, aynı zamanda pek çok irrasyonel davranışı da içeren genel bir ilkeden nasıl kaynaklandığını" göstermektedir. Çalışmada, piyasa katılımcılarının rasyonel davranışlarının yanı sıra farklı irrasyonel davranış türlerinin geniş bir yelpazesinden kaynaklandığı gösterilen belirli önemli teoremler ve sonuçlar, piyasa talep eğrilerinin aşağı doğru eğimli veya "negatif eğimli" olduğu ve bir endüstrinin rekabetçi bir endüstriden tamamen tekelci bir kartele dönüşmesi ve karların her zaman maksimize edilmesi durumunda, kartel altındaki firma başına çıktının, endüstrinin rekabetçi olduğu zamanki denge seviyesine kıyasla azalacağıdır.

Bu makale büyük ölçüde Armen Alchian'ın 1950 tarihli "Belirsizlik, Evrim ve Ekonomi Teorisi" başlıklı makalesine dayanmaktadır. Bu makale, arz analizi için rasyonel tüketim varsayımına, temsili firmaya ve neoklasik iktisatçıların piyasalardaki firma davranışlarını analiz etme biçimine dayanmaktan ayrı bir gerekçe ortaya koymaktadır; bu analiz, söz konusu firmalardaki karar vericilerin rasyonel davranışlarına ya da başka herhangi bir tür öngörülü veya hedefe yönelik davranışlarına uygulanmamaktadır. Becker'in 1962 tarihli müteakip makalesi neoklasik piyasa talep analizi için bağımsız bir gerekçe sunmaktadır. Bu iki makale, aksi takdirde mantıksız olarak eleştirilecek varsayımlara dayanmaksızın, arz ve talep analizi için neoklasik metodolojinin kullanılmasına yönelik ayrı gerekçeler sunmaktadır.

### Metodolojik bireycilik
Neoklasik ekonomi, homo-economicus'un ekonomik davranışını incelemek için bir yaklaşım sunar. Bu teori metodolojik bireyciliğe dayanır ve sosyal olgulara atomistik bir yaklaşım benimser; buna göre sosyal atomlar bireyler ve onların eylemleridir. Bu doktrine göre, bireyler sosyal olgulardan bağımsızdır, ancak bunun tersi doğru değildir. Bireylerin eylemleri makro ölçekteki davranışları açıklayabilir ve sosyal koleksiyonlar toplamlardan başka bir şey değildir ve bileşenlerine hiçbir şey katmazlar. Metodolojik bireycilik, kurumlar veya davranış kuralları gibi karmaşık sosyal olguları reddetmese de, herhangi bir açıklamanın bu kurumların kurucu bileşenlerinin özelliklerine dayanması gerektiğini savunur. Bu, sosyal sistemin özelliklerinin bireylerin tercihlerinden ve eylemlerinden türetildiğine inanılan indirgemeci bir yaklaşımdır.

Bu yaklaşıma getirilen bir eleştiri, bireylerin tercihlerinin ve çıkarlarının sabit olmadığıdır. Yapılar bireylerin tercihlerini bağlamsallaştırır. Sosyal inşacılara göre, sistemler aktörlerle birlikte oluşturulur ve sistem içindeki fikirler aktörlerin kimliklerini, çıkarlarını ve dolayısıyla davranışlarını tanımlar. Bu bağlamda, farklı koşullarda bulunan (farklı izlenim ve deneyimlere maruz kalan) aktörler, çıkar ve tercihlerini hem kendi içlerinde hem de zaman içinde farklı şekilde inşa edeceklerdir. Ekonomi teorisinin bireyci temeli göz önüne alındığında, eleştirmenler bu teorinin bireysel eylemin yapısal bağlamlarını dikkate alması gerektiğini savunmaktadır.

### Eşitsizlik
Neoklasik ekonomi sıklıkla eşitsizliği artıran politikaları desteklemekle ve eşitsizliğin ekonomik sonuçlar üzerindeki etkisini görememekle eleştirilmektedir. İlk iddia söz konusu olduğunda, neoklasik iktisat genellikle ekonomik eşitsizliği azaltan politikaları destekleyen analizler için kullanılır - özellikle gelirin azalan marjinal faydasını belirleyerek, daha yoksul bireylerin gelirdeki belirli bir artıştan benzer zengin bireylere göre daha fazla net fayda elde etmesini sağlayarak, ancak daha genel olarak herhangi bir politikanın eşitsizlik üzerindeki etkisinin değerlendirildiği birincil araç olarak. İkinci iddia söz konusu olduğunda, neoklasik ekonomi, eşitsizlik ve ekonomik sonuçlar arasındaki ilişkinin incelendiği hakim mercektir.

### Piyasa etiği
Neoklasik ekonomi, piyasa mübadelesinin genellikle malların en etkin şekilde tahsis edilmesiyle sonuçlandığı ilkesi nedeniyle malların metalaştırılmasını ve özelleştirilmesini teşvik etme eğilimindedir. Örneğin, bazı ekonomistler, hayat kurtaran organların arzını artırdığı ve istekli bağışçılara mali açıdan fayda sağladığı gerekçesiyle insan organları için piyasaları desteklemektedir. Bununla birlikte, ahlak felsefesinde piyasaların belirli mallar için kullanılmasının doğası gereği etik dışı olduğuna dair argümanlar vardır. Siyaset felsefecisi Michael Sandel, piyasa mübadelelerinin iki etik sorunu olduğunu özetlemektedir: zorlama ve yolsuzluk. Zorlama, piyasa katılımının savunucuların sıklıkla iddia ettiği kadar özgür olmaması nedeniyle gerçekleşir: insanlar genellikle hayatta kalmanın tek yolu bu olduğu için piyasalara katılırlar, bu da gerçekten gönüllü değildir. Yolsuzluk, bir malın metalaştırılmasının onun değerini doğal olarak nasıl düşürebileceğini açıklar.

## Ayrıca bakınız
* Piyasa ekonomisi
* Mikroekonomi
* Equilibrium noktası

## Kaynakça