Verona

**Verona**, kuzeydoğu İtalya'nın Veneto bölgesinde 2019 itibarıyla 259.608 nüfuslu bir şehirdir. Verona, Veneto bölgesinde bulunan yedi ilden biri olan *[[Verona (il)|Verona]] ili* merkezidir. Verona şehri kuzey-doğu İtalya'nın en önemli turizm merkezlerinden biridir. Bunun başlıca nedeni kültürel, mimarî ve tarihî eserleridir, yıl içinde organize edilen birkaç önemli uluslararası fuar ve yaz aylarında Klasik Romalılardan kalma antik *Arena* da yapımlanan tiyatro ve opera temsilleridir.

Verona'da bulunan tarihî binaların değerleri ve önemleri dolayısıyla Verona şehri UNESCO Dünya Mirasları listesine dahil edilmiştir. Verona'da  klasik Roma döneminden kalmış ve Orta Çağ'da kullanılmamış birçok anıt eser bulunmaktadır. Bunların başında yaz mevsiminde açık havada opera ve tiyatro sahnelenmesi için kullanılan *Arena* adlı Romalılardan kalma amfi binası gelmektedir. Orta Çağ'da inşa edilen binalar 1117'deki büyük depremle yıkılmakla beraber, şehrin Romenesk tipi mimariye dayanarak yeniden imar edilmesi Verona'da çok önemli Orta Çağ'ın son dönemlerinden kalmış birçok anıt yapının ve şehir meydanın bulunmasına yol açmıştır. Ayrıca Verona, Romeo ve Juliet'in şehri olarak da bilinir. Bu hikâye, ölümsüz bir aşkın öyküsüdür.

## Coğrafi konumu

Verona'nın coğrafî konumunun önemi Alplerden çıkıp Garda Gölü'nden geçip gelen Adige Nehri'nin yaptığı bir kaviste yerleşmesidir. Bu nehir 1956'ya kadar zaman zaman şehrin sel afetine uğramasına yol açmış, ama bu tarihte inşası bitirilen *Mori-Torbole Tüneli* nedeniyle sel riski azaltılmıştır.

## Demografi

Verona komününün sınırları içindeki nüfusu 2019 itibarıyla 259.608 kişi olup nüfus yoğunluğu 1.300 kişi/km² olur. Verona komünü bulunduğu bölgenin ikinci büyük komünü ve kuzey-doğu İtalya'nın üçüncü büyük komünü olur. Verona metropoliten bölgesi 1,426&nbsp;km² olup nüfusu 714,274 kişidir.

Verona komünü nüfusunun 19. ve 20. yüzyıllardaki değişimi resmî nüfus sayımı sonuçlarına göre şu şekilde gösterilmektedir:
*Kişi*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:650 height:380
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:300000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2006 text:2006

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 0
  bar:1871 from:0 till: 86443
  bar:1881 from:0 till: 89784
  bar:1901 from:0 till: 99579
  bar:1911 from:0 till: 116518
  bar:1921 from:0 till: 131711
  bar:1931 from:0 till: 145863
  bar:1936 from:0 till: 153555
  bar:1951 from:0 till: 178415
  bar:1961 from:0 till: 221001
  bar:1971 from:0 till: 266205
  bar:1981 from:0 till: 265932
  bar:1991 from:0 till: 255824
  bar:2001 from:0 till: 253208
  bar:2006 from:0 till: 260718

PlotData=

  bar:1861 at: 0 fontsize:S text: n.d. shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 86443 fontsize:S text: 86.443 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 89784 fontsize:S text: 89.784 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 99579 fontsize:S text: 99.579 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 116518 fontsize:S text: 116.518 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 131711 fontsize:S text: 131.711 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 145863 fontsize:S text: 145.863 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 153555 fontsize:S text: 153.555 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 178415 fontsize:S text: 178.415 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 221001 fontsize:S text: 221.001 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 266205 fontsize:S text: 266.205 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 265932 fontsize:S text: 265.932 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 255824 fontsize:S text: 255.824 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 253208 fontsize:S text: 253.208 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 260718 fontsize:S text: 260.718 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Kaynak - ISTAT


## Ulaşım

### Şehiriçi otobüs

Verona şehri ve varoşlarında il idaresi toplu taşıma şirketi olan "*Azienda Trasporti Verona (ATV)" şirketi otobüsler işletmektedir. 
 
===Demiryolları===

Verona'da İtalya'da kuzey-güney yönde  [[Brenner Geçiti]] ile [[Roma]] arasındaki ana demiryolu hattı  ile doğu -batı yönde [[Milano]] ile [[Venedik]] arasındaki ana demiryolu hattı kesişmektedir. Bu nedenle Verona İtalya'dan tüm Avrupa'ya ana hat demiryolları ile bağlıdır. Verona'ya uluslararası, yörel ve yerel tren hizmetleri bulunmaktadır.

Verona'nın ana tren istasyonu şehir merkezinin güneyinde bulunan "Verona Porta Nuova Tren Garı"dır. Bu istasyon yaklaşık günde 65.000 yolcuya veya yılda 25 milyon yolcuya tren hizmetleri sağlamakta ve bu nedenle İtalya'nın yolcu taşıma istasyonları arasında dokuzuncu sırayı almaktadır.

Şehrin doğusunda "Porta Vesçova" adlı, bir zamanlar şehrin ana istasyonu olan, küçük bir istasyon daha bulunmaktadır. Günümüzde bu istasyon Venedik-Porta Nuova arasında işleyen trenler için bir ara istasyondur.

===Havaalanı===

[[Verona Havaalanı]] Verona şehir merkezinin 5&nbsp;km güney-batısındadır. Yılda yaklaşık 3.5 milyon uçak yolcusuna hizmet vermektedir. Bu Havaalanı şehrin ana tren garı olan Porta Nova Garı'na sık otobüs hizmetleri ile bağlıdır.

Verona Havaalanı ile Münih, Berlin, Frankfurt, Viyana Schwechat, Moskova, Paris Charles De Gaulle, Londra Gatwick, Manchester, Liverpool John Lennon, Dublin havaalanları ile uluslararası uçak seferleri ve bu havameydanı ile Roma Fiumici, Napoli, Cagliari, Catania, Palermo arasında İtalya içi direkt uçak seferleri yapılmaktadır.

== Şehirdeki turistik eserler ==



=== Antik Roma kalıntıları ===
* Romalı şehir planlaması: Verona'nın havadan çekilmiş fotoğrafları şehrin Antik Romalı şehir planlama kurallarına uyarak birbirine dikey olarak kesişen sokaklardan oluştuğunu açıkça göstermektedir. Yapılan arkeolojik araştırmalar bu yollar altında Romalı yollarının bazalt taşlı kaplamalarının değişmeden bulunduğunu göstermiştir.
* *Piazza delle Erbe*: Antik Roma forumu yerine Orta Çağ'da Verona idarecileri tarafından yapılmıştır ve bu meydan etrafındaki yapılarda forumda bulunan mermer taşlar ve heykel parçaları kullanılmıştır.
* Arena: M.Ö. 30'da tamamlanmış Antik Roma amfi-planlı gösteri merkezidir ve Roma'da bulunan Kolezium ile antik Kapua şehrindeki arenadan sonra İtalya'da bulunan üçüncü büyüklükte amfidir. Oval şekilde olan bu yapının ölçüleri 139 metre ve 110 metredir. Şu anda görülen iki katlı dış duvarlar orijinal yapının iç duvarları olup ancak çok küçük kısmı ayakta kalmış olan üç katlı olan dış duvarların hemen hepsi yıkılıp kaybolmuştur. Kalıntı hala çok gösterişli olup fuarlar, gösteriler, tiyatro temsilleri ve ünlü açık hava opera temsilleri için kullanılmaktadır. 
* Roma tiyatrosu: MÖ 1. yüzyılda yapılmıştır. Orta Çağ'da tiyatro içine özel evler yapılmıştır. 18. yüzyılda zengin bir Veronalı bu evlerin hepsini satın alıp Roma tiyatrosunu restore etmiştir.
* *Arco di Gavi*: Antik Romalı Gavi sülalesi için M.Ö. 1. yüzyılda  bina edilmiş bir zafer takıdır ve üzerinde bulunan bir kitabe Roma Çağında bu eseri planlayan Romalı mimarin ismini vermektedir. Antik Roma döneminde Verona şehrinin ana caddesi (şimdi Corso Cavour isimli ana cadde) üzerinde inşa edilmiştir  Bu eser [[Napolyon Bonapart]]'ın askerleri tarafından 1805'te yıkılmış ama 1932'de tekrar inşa edilmiştir.
* *Ponte di Pietra (Taş duvarlı köprü)*: Adige Irmağı üzerinde Romalılar döneminden kalan köprüdür.
* *Porta Borsari*: Kitabesi M.S. 245 tarihli olup antik şehrin kutsal yolu olan *Via Sacra* (modern adıyla Corsa Porta Borsaria) ya açılan şehir sur kapısıdır. 
* *Porta Leoni*: M.Ö. 1. yüzyıldan kalan bir sur kapısıdır ve şu anda Orta Çağ'da yapılan bir binanın duvarı olarak görülmektedir. Bu yapının onu açık bir arkeolojik kazı sonuçlarını göstermekte ve klasik Romalılar döneminden kalan sokağın zeminini ve sur kapısının temellerini görmeye imkân vermektedir. 
* *Santa Apostoli Kilisesi*: Romalı döneminden kalma bir Hristiyan kilisesidir.

=== Geç Orta Çağ yapıları ===
* *San Zeno Maggiore Basilikası*: 1123-1135 arasında yapılmış, Romenesk mimariye en güzel örnek yapıttır. 72 metre yüksekliğindeki Kilise Kulesi Dante'nin [[İlahi Komedya|İlahi Komedi]] eserinde 18. Kantosunda anılmıştır. Ne zaman yapıldığı bilinmeyen ve bazı panellerinin neyi anlattığı hala anlaşılmayan bas-röliyeflerle kaplı dış ve bronz iç kapısı, 12. ve 14. yüzyıldan kalmış duvar freskleri, yüksek ve süslü tavanı ile çok ünlüdür. Bodrumunda bazı Katolik azizlerinin mezarları bulunmaktadır. 
* *San Lorenzo Basilikası*: 1177'de taş ve tuğladan yapılmıştır. İki büyük silindirik kilise kulesi bulunmaktadır. İçi süslü olmakla beraber şehrin San Zeno basilikasına nazaran daha ciddi ve gösterişsizdir. 
* *Verona Katedrali (Duomo)*: 1187'de açılan; Romenesk usulune göre yapılmış bir katedraldir ama şu anda 15.yüzyılda yapılan bir iç mimarî göstermektedir
* *Santa Maria Antica*: Çok büyük, Romensk mimarî usulünde yapılmış kilisedir ve Verona'da hükuüm süren Scaligeri sülalesinin kilisesidir. Gotik mimarî tarzında lahitler ile çok meşhurdur.
* *Sant'Anastasia* 1290-1481 arasında kısım kısım yapılan çok büyük bir yapı olup Domikan Keşişleri tarafından vaiz vermek için kullanılmıştır.
* *Ponte Scaligero*: Adige Irmağı üzerinde 1356'da tuğladan yapılmış bir köprüdür ve zamanında en uzun tuğla kemerli köprü (her bir gozü 48.7 m.) olarak ün yapmıştır.

=== Diğer turistik eserler ===
* *Romeo ve Juliyet* balkon sahnesine atfedilen ev: [[William Shakespeare]]'in "[[Romeo ve Juliet]]" hikâyesinde konu edilen Juliet'in evi 
* *Castelvecchio Müzesi*: 1154-1356'da yapılan ve 20. yüzyılda birkaç defa restore edilen bir kalede yerleşkelenmiştir ve güzel sanat eserleri heykeller ve resimler koleksiyonunu sergilenmek için kullanılmaktadır.
* *Doğa Tarihi Müzesi (Museo civico di storia naturale)*: Verona'da bulunan doğa tarihi müzesi çok değerli fosil ve arkeolojik kalıntılar koleksiyonları ile batı Avrupa'da bulunan önemli doğa tarihi müzeleri arasındadır.

== Kardeş Şehirler ==

Verona şehrinin şu yabancı şehirlerle resmî  [[kardeş şehir]] bağlantıları bulunmaktadır. Bu bağlantıların bazıları tematiktir.



== Resimler ==

<div class="NavFrame" style="clear:both; text-align:center;">
<div class="NavHead" style="background:#2380c1; border:1px solid silver;text-align:left; font-size:100%"><center>*'Verona'''



Dosya:Verona-Palazzo_del_Comune.jpg|Palazzo Barbieri, Verona Belediye Sarayı 
Dosya:Verona - Piazza Erbe.jpg|Piazza delle erbe meydanı
Dosya:Ala dell'Arena di Verona.jpg|Arena, Verona
Dosya:Piazza dei Signori Verona 2008.jpg|Piazza dei Signori'daki Dante heykeli, Podesta Sarayı ve logia
Dosya:Piazza dei Signori Verona2 tango7174.jpg|Piazza dei Signori meydanı
Porta Borsari (Verona).jpg|Porta Borsari sur kapısı
Dosya:Verona Italy San Zeno DSC08217.JPG|San Zeno Basilikası
Dosya:Verona SAnastasia tango7174.jpg|Sant'Anastasia
Dosya:Portale Duomo di Verona.jpg|Verona Katedrali'nin bir vitray penceresi
Dosya:Verona - Ponte di Castelvecchio.jpg|1356da yapılmış Ponte Scaligero
Dosya:Balcone di Giulietta a Verona.jpg|Juliyet'in evindeki ünlü balkon 
Dosya:Università Verona.jpg|Verona Üniversitesi



## Ayrıca bakınız
* Veneto
* Verona (il)
* İtalya'daki şehirler listesi

## Kaynakça

*  Italyanca Vikipedia "Verona" maddesi 

## Dış bağlantılar

* Verona Belediyesi resmi websitesi  (Erişim:29.07.2009)
* Arena için resmi websitesi  (Erişim:29.07.2009)
* Verona için turizm ve boş zaman geçirme kılavuzu  (Erişim:29.07.2009)
* Verona için 4000 foto kapsayan veritabanı  
* Verona'dan fotolar (Erişim:29.07.2009)
* Verona için video  (Erişim:29.07.2009)