Reinhard Heydrich

**Reinhard Tristan Eugen Heydrich** (7 Mart 1904&nbsp;– 4 Haziran 1942), Nazi Almanyası'nda yüksek rütbeli bir SS ve polis yetkilisi ve Holokost'un baş mimarlarından biri. SS-*[[Obergruppenführer]]* und General der Polizei rütbesini taşıyordu. Birçok tarihçi, Heydrich'i Nazi rejiminin en uğursuz figürlerinden biri olarak görür. Adolf Hitler onu "demir yürekli adam" olarak tanımlamıştır.

Katolik Lisesi mezunu, konservatuvar müdürü ve besteci bir babanın oğlu olarak Halle a.d. Saale'de doğdu. 1920 yılında Freikorps'a, 1922 yılında da Reich Deniz Kuvvetleri'ne katıldı. 1931 yılında Reich Deniz Kuvvetleri'nde Üsteğmenken, bulunduğu evlenme vaadini yerine getiremediği gerekçesiyle ordudan ihraç edildi. 1931 yılında NSDAP ve SS'e girdi. Temmuz 1932'de, Himmler tarafından Güvenlik Teşkilatı'nı (SD) kurmak ve başkanlığını yapmakla görevlendirildi. 1933 yılında Bavyera Siyasi Polis Amiri, 1934 yılında Berlin'de Gizli Devlet Polis Kurumu (Gestapo) Başkanı, Haziran 1936'da Asayiş Polisi ve Eylül 1939'da Reich Güvenlik Başdairesi (RSHA) Başkanı oldu.

1938'den itibaren, Yahudilerin Avrupa'dan sürülmeleri ve imhâsında büyük rol oynayacak kilit isimlerden biri oldu. Güvenlik Teşkilatı (SD), Avusturya'nın ilhakından bu yana nüfusun zorunlu göç ettirilmesi uygulamalarının örgütlenmesinde iyice sivrilmişti. 1938'deki Kristal Gece'nin ardından, 26 bin Yahudi'nin Almanya'daki toplama kamplarına entegre edilmelerini yönetti. 1 Eylül 1939 tarihinde savaşın başlamasıyla beraber Yahudilerin gettolara yerleştirilmelerini ve Polonya'daki bütün Yahudi cemaatlerinin ihtiyar heyetleri oluşturmalarını emretti.

Almanya'nın 1941'deki Barbarossa Harekâtı ile beraber emrindeki Einsatzgruppen ve diğer işgal kuvvetlerine, (bknz. Nazilerin Sovyet savaş esirlerine karşı işledikleri suçlar) işgal bölgelerindeki yetişkin komünist ve Yahudilerin katledilmeleri talimatını verdi. Heydrich'in talimatları doğrultusunda işgal kuvvetleri, işgal bölgelerinde yaşamakta olan bütün Yahudileri sistemli ve toplu olarak katletmeye başladı. 31 Temmuz 1941 tarihinde Heydrich, Göring'den aldığı emir uyarınca "Yahudi sorununa nihai bir çözüm" getirmek amacıyla 11 milyon Avrupalı Yahudi'nin katliamını planlamaya başladı. Bu amaçla 1942 yılının Ocak ayında Yahudi sorununun nihai çözümü için üst düzey Nazi yetkililerin katıldığı Wannsee Konferansı'nın başkanlığını yaptı.

## Çocukluk ve gençlik yılları
**Reinhard Tristan Eugen Heydrich** 1904'te Halle an der Saale'de besteci ve opera sanatçısı Richard Bruno Heydrich'in oğlu olarak doğdu. Babası Protestandı ve annesi Elisabeth Anna Maria Amalia Heydrich (doğumdaki soyadı Krantz) Roma Katoliği idi. Heydrich'in ailesi sosyal statüye ve önemli mali olanaklara sahipti. Müzik, Heydrich'in günlük yaşamının bir parçasıydı; babası Halle Müzik, Tiyatro ve Öğretim Konservatuvarı'nı kurdu. Annesi de orada piyano öğretmenliği yaptı. Heydrich, kemanlara ilgi duyuyordu ve bu ilgiyi yetişkinliğe taşıdı; müzikal yeteneğiyle dinleyicileri etkiledi.

Babası, üç çocuğuna vatansever fikirler aşılayan bir Alman milliyetçisi idi, ancak herhangi bir siyasi partiye bağlı değildi. Heydrich'in ailesi katıydı. Gençken, küçük kardeşi Heinz ile eskrim düellolarına katıldı. "Reformgymnasium"da okul çalışmalarında, özellikle de bilimde çok başarılıydı. Yetenekli bir atlet, uzman bir yüzücü ve eskrimci oldu. Utangaçtı, kendine güveni yoktu ve tiz sesi ve Yahudi soyuna dair söylentiler nedeniyle sık sık zorbalığa maruz kalıyordu. İkinci iddia ona "Moses Handel" takma adını kazandırdı.

1918'de I. Dünya Savaşı Almanya'nın yenilgisiyle sona erdi. Şubat 1919'un sonlarında, Heydrich'in memleketi Halle'de komünist ve anti-komünist gruplar arasındaki grevler ve çatışmalar da dahil olmak üzere sivil huzursuzluk yaşandı. Savunma Bakanı Gustav Noske'nin direktifleri altında, sağcı bir paramiliter birlik kuruldu ve Halle'yi "yeniden ele geçirmesi" emredildi.  Heydrich, o zamanlar 15 yaşındaydı ve Maercker'in Gönüllü Tüfeklerine (bir paramiliter Freikorps birimi) katıldı. Çatışmalar sona erdiğinde, Heydrich özel mülkiyeti korumakla görevlendirilen gücün bir parçasıydı. Rolü hakkında çok az şey biliniyor, ancak olaylar ona güçlü bir izlenim bıraktı; onun için bir "siyasi uyanış"tı. Heydrich, Deutschvölkischer Schutz- und Trutzbund (Ulusal Alman Koruma ve Sığınma Birliği) adlı bir Yahudi karşıtı örgüte katıldı.

Versailles Antlaşması'nın sonuçlarının yanı sıra Almanya'nın büyük savaş borcunun bir sonucu olarak, hiperenflasyon Almanya'ya yayıldı ve birçoğu hayatlarındaki birikimlerini kaybetti. 1921'de, Bruno Heydrich'in konservatuarında müzik eğitimi alacak çok az kasaba halkı vardı. Bu, Heydrich'in ailesi için bir mali krize yol açtı.

## Denizcilik kariyeri
1922'de Heydrich, Alman Donanması'na (*[[Reichsmarine]]*) katıldı. Almanya'nın ana deniz üssü olan Kiel'de bir deniz askeri öğrencisi oldu. 1 Nisan 1924'te kıdemli asteğmenliğe (*Oberfähnrich zur See*) terfi etti ve Deniz Harp Okulu Mürwik'te subaylık eğitimine gönderildi. 1926'da  Teğmen rütbesine yükseldi (*Leutnant zur See*) ve Almanya'nın Kuzey Deniz Filosu'nun amiral gemisi olan SMS ''Schleswig-Holstein'' zırhlısında işaret zabiti olarak atandı. Terfi ettikçe daha fazla tanındı. Üstlerinden iyi değerlendirmeler aldı ve diğer mürettebatla birkaç sorunu vardı. 1 Temmuz 1928'de Üsteğmen rütbesine ("Oberleutnant zur See") terfi etti. Yükselen rütbe, hırsını ve kibrini körükledi.

Heydrich hizmetlerinden dolayı ünlendi. Aralık 1930'da bir kürek kulübü balosuna katıldı ve Lina von Osten ile tanıştı. Romantik bir ilişkiye girdiler ve nişanlandılar. Lina zaten bir Nazi Partisi takipçisiydi; 1929'daki ilk mitingine katılmıştı. 1931'de Lina ile nişanlanmadan altı ay önce tanıdığı bir kadına verdiği nişan sözünü tutmadığı için "bir subaya ve beyefendiye yakışmayan davranış"la suçlandı ve  Amiral Erich Raeder Nisan ayında Heydrich'i donanmadan kovdu. İki yıl boyunca ayda 200 *Reichsmarks* kıdem tazminatı aldı. Heydrich, Aralık 1931'de Lina ile evlendi.

## SS'deki kariyeri

1 Haziran 1931'de Reinhard Heydrich, Nazi Partisi'ne katıldı ve partinin 544.916. üyesi oldu. Sadece 6 hafta sonra, 14 Temmuz'da SS'ye girdi. Heydrich, SS militan gruplarıyla birlikte sosyalistler ve komünistlerle savaştı. Aynı zamanda, Heinrich Himmler SS'nin faaliyetlerini düzenlemeye başladı. SS faaliyetlerinin daha iyi koordinasyonunun yanı sıra siyasi muhalifleri izlemek ve SS operasyonlarına katılmak için eğitimli bir istihbarat servisi gerekliydi. Arkadaşı Karl von Eberstein aracılığıyla Heinrich Himmler ile tanışmış ve ona bir SS istihbarat servisi kurma fırsatını sunmuştur. Himmler önerileri onayladı ve Heydrich'e daha sonra SD olarak bilinen bir güvenlik servisi kurması talimatını verdi. Başlangıçta, SD'nin ana görevi, toplumdaki etkili kişiler hakkında iddianame materyalleri toplamak ve siyasi muhalifleri lekelemek için bilgi kampanyaları yürütmekti. Heydrich kısa sürede Nazi partisinde önemli bir figür haline geldi ve kariyeri hızla büyüdü. Aralık 1931'de SS obersturmbannführer (binbaşı), rütbesine terfi etti ve Temmuz 1932'de SS, standart führer rütbesine terfi etti.

Adolf Hitler'in 1933'te şansölye (başbakanlık) görevine atanması, saldırı gruplarının (SA) ve SS'nin iktidara gelişinin ve muhalefetin bastırılmasının başlangıcı oldu.

Ernst Rohm liderliğindeki saldırı grupları (SA), Hitler'i giderek daha fazla endişelendirmeye başladı. Hitler'in iktidara gelmesinde istisnai bir rol oynayan SA subay ve askerlerine göre, Führer onlara hak ettikleri yetkiyi vermedi. Durum, Nazi Partisi içindeki iki kanadın varlığıyla ağırlaştı. Bunlar, milliyetçiler (nasyonal sosyalistler) (Adolf Hitler) ve sosyalistlerdi (Gregor Strasser). Saldırı grupları (SA) ikinci bir sosyalist devrim istiyordu. Bu arada, Heydrich'in SD'si Roma ve yakın müttefikleri hakkında gizli materyal topluyordu. Heydrich'in topladığı materyaller SA'nın bir darbe hazırlığında olduğunu gösteriyordu. Heydrich, 30 Haziran 1934'te Uzun Bıçaklar Gecesi'nde SA güçleri yok edildikten sonra SS gruppenführer rütbesini aldı. SA'nın başkanı Ernst Röhm öldürüldü. SA'nın yeni başkanı Viktor Lutze oldu ve SA bir spor ve antrenman organizasyonu haline geldi.

### II. Dünya Savaşı dönemi
Heydrich, Gleiwitz provokasyonunun arkasındaki beyindi. Ağustos 1939'da Polonya ordusu üniforması giyen SS askerleri Gleiwitz kasabasında bir Alman radyo yayıncısına saldırdı. Öldürülen "Polonyalı askerlerin" cesetleri uluslararası topluma sunuldu. Aslında, öldürülen "Polonyalı askerler", Sachsenhausen toplama kampında ölen mahkûmlardı. 1 Eylül 1939'da Alman birlikleri Polonya'yı işgal etti ve II. Dünya Savaşı başladı. Polonya'nın işgali sırasında SS grupları Polonyalı entelektüelleri, komünistleri ve Yahudileri yok etti.

II. Dünya Savaşı'nın ilk yıllarında Heydrich, sadece örgütsel meselelerle ilgilenmedi. Yedek Hava Kuvvetleri subayı olarak Heydrich, Fransa, Norveç ve Sovyetler Birliği'ne karşı askeri seferlerde Alman savaş uçaklarında (önce bombardıman uçaklarında telsiz operatörü ve ardından savaş pilotu olarak) yer aldı. Bu davranış, yalnızca ofiste oturmakla kalmayıp aynı zamanda askeri operasyonlarda yer alan ideal bir SS subayının idealleriyle uyumluydu. Heydrich'in uçağı Berezina Nehri'nin doğusunda düşürüldükten ve Heydrich ancak zamanında Alman birlikleri tarafından kurtarıldıktan sonra Himmler onun askeri operasyonlara katılmasını şahsen yasakladı.

### Holokost'taki rolü

Heydrich, Holokost'un ana mimarlarından ve Almanya'da ve işgal altındaki topraklarda Yahudi soykırım planının uygulayıcılarından biriydi. Tarihçiler ayrıca Heydrich'i Nazi Partisi'ndeki en korkulan üyelerinden biri olarak kabul ederler. Hitler ona "demir yürekli adam" diyordu.

Nazi Almanyası'nda Çingeneler, Zenciler, Doğu Slavları ve diğer Aryan olmayan halklarla birlikte Yahudiler katledildiler.

Doğu Avrupa'nın ve Sovyetler Birliği'nin geniş bölgelerinin işgali sırasında, çok sayıda Yahudi, Naziler tarafından yok edilmek üzere Alman egemenliğine girdi. Aynı zamanda, terör ve soykırım politikası izlemek için oluşturulan özel ölüm mangaları, bu kadar çok insanı yok etme göreviyle artık baş edemezdi. Aralık 1940'ta Hitler, Himmler ve Göring aracılığıyla, Yahudi sorununa "nihai bir çözüm" için bir plan hazırlaması için Heydrich'i görevlendirdi. Bazı belgeler planın 1941 Ocak ayının sonlarında Hitler'e gönderildiğini gösteriyor. 31 Temmuz'da Göring, Heydrich'e Alman kontrolündeki bölgelerde hazırlıklar yapması için talimat gönderdi. Bu planı uygulamak için Heydrich, birçok bakanlık ve departmanın çalışmalarını koordine etmek zorunda kaldı. 20 Ocak 1942'de Berlin yakınlarındaki Vanze Gölü kıyısındaki Marlir Villası'nda bir konferans düzenlendi. Çağrısının asıl amacı, Avrupa'daki Yahudilerin katledilmesi için bir plan hazırlamaktı. Heydrich'in projesi, Avrupa'nın her yerinden Yahudileri toplamayı ve onları doğudaki zorlu koşullardan ölecekleri çalışma kamplarına yerleştirmeyi planlıyordu. Burada da hayatta kalanlar "uygun eğitimden" geçmek zorundaydı (Almanca: Sonderbehandlung). Vanze Konferansı kararlarının çoğu Heydrich'in ölümünden sonra uygulanmaya başlandı.

## Ölümü

Londra'da, sürgündeki Çekoslovak hükûmeti Heydrich'i öldürmeye karar verdi. Jan Kubiš ve Jozef Gabčík, İngiliz Özel Operasyonlar İdaresi (SOE) tarafından eğitilen ve bu görev için seçilen ekibin başındaydı. 28 Aralık 1941'de paraşütle Koruma Bölgesi'ne indiler ve burada saklanarak göreve hazırlandılar.

27 Mayıs 1942'de Heydrich, Berlin'de Hitler ile buluşmayı planlıyordu. Alman belgeleri, Hitler'in onu Fransız Direnişi'nin ilerleme kaydettiği Alman işgali altındaki Fransa'ya transfer etmeyi amaçladığını göstermektedir. Heydrich'in evinden çıkıp havaalanına gitmesi için, Dresden-Prag yolunun Truva Köprüsü'ne giden yolla birleştiği bir bölümden geçmesi gerekiyordu. Prag'ın Libeň banliyösünde bulunan kavşak, sürücülerin keskin virajsdan dolayı yavaşlamak zorunda kalması nedeniyle saldırı için oldukça uygundu. Heydrich'in Mercedes marka arabası kavşaya ulaşıp yavaşlayınca, Gabčík arabanın önüne atladı, Sten marka makineli tüfeğiyle nişan aldı, ancak silah tutukluk yaptı ve ateş edemedi. Heydrich, şoförü Klein'e durmasını emretti ve hızla oradan uzaklaşıp kaçmak yerine Gabčík ile çatışmayı tercih etti. Heydrich veya Klein tarafından fark edilmeyen Kubiš, araba dururken üzerlerine bir tanksavar mayını fırlattı. Mayın arka tekerleğe isabet etti. Patlama sağ arka çamurluğu parçaladı ve Heydrich'i metal parçaları ve döşemeden kopan liflerle yaralayarak sol tarafında ciddi hasara neden oldu: diyaframında, dalağında ve bir akciğerinde ciddi yaralanmaların yanı sıra bir kaburgası kırıldı. Kubiš yüzüne hafif bir şarapnel yarası aldı. Kubiš kaçtıktan sonra yaralı halde olan Heydrich, Klein'e Gabčík'i yaya olarak kovalamasını emretti, ancak Gabčík, Klein'i vurup yaraladıktan sonra kaçtı.

Çek bir kadın Heydrich'e yardım etmek için bir nakliye kamyonunu durdurdu. Kamyonun arkasına yüzüstü yatırıldı ve Bulovka Hastanesi'nin acil servisine götürüldü. Dalak ameliyatı yapıldı ve göğüs yarası, sol akciğer ve diyafram temizlendi. Himmler, özel doktoru Karl Gebhardt'a Prag'a uçup bakımı üstlenmesini emretti. Yüksek ateşine rağmen, Heydrich'in iyileşmesi iyi gidiyor gibi görünüyordu. Hitler'in özel doktoru Theodor Morell, yeni antibakteriyel ilaç sülfonamidin kullanılmasını önerdi ancak Gebhardt, Heydrich'in iyileşeceğini düşünerek öneriyi reddetti. 2 Haziran'da Himmler, Heydrich'i ziyaret etti.

3 Haziran'da Heydrich komaya girdi; ertesi gün sabahı saat 4:30'da öldü. Otopsi sonucunda sepsis nedeniyle öldüğü belirlendi. Birmingham'daki Alabama Üniversitesi'nden Profesörler R. J. Defalque ve A. J. Wright, akciğer embolisi ve/veya beyin iskemisinin belirleyici faktörler olabileceğini öne sürmektedir. Heydrich 38 yaşındaydı.

## Cenazesi

7 Haziran 1942 tarihinde Prag'da düzenlenen büyük bir cenaze töreninden sonra tabutu, Berlin'e giden trene konuldu. İkinci tören, 9 Haziran tarihinde Reich Başbakanlık binasında yapıldı. Heinrich Himmler cenaze konuşmasında ondan övgüyle bahsetti. Adolf Hitler'in de katıldığı cenazede, Heydrich'in madalyaları dahil Alman Kan Nişanı Madalyası, Altın Yara Rozeti ve cenaze yastığının üzerinde 1. Sınıf Savaş Liyakat Haçı madalyaları gösterildi. Heydrich'in ölümü Reich yanlısı propaganda için kullanılmış olsa da, Hitler özel olarak Heydrich'i dikkatsizliğinden dolayı kendi ölümünden sorumlu tuttu:

Heydrich'in ölümü, Nazi propagandasına sebep olmasına rağmen Hitler, dikkatsizliği nedeni ile kendi ölümünden Heydrich'i suçlayarak: *Açık, zırhsız bir araçla araba sürmek veya sokaklarda korumasız dolaşmak gibi kahramanca hareketler, vatana zerre kadar hizmet etmeyen lanetli bir aptallıktır. Heydrich gibi yeri doldurulamaz bir adamın kendini gereksiz tehlikeye atmasını ancak aptalca ve ahmakça olarak kınayabilirim.* şeklinde belirtmiştir.

Heydrich, Berlin'deki askeri bir mezarlık olan Invalidenfriedhof'a defnedildi. Mezar yerinin tam olarak nerede olduğu artık bilinmiyor; 1945'te Kızıl Ordu şehri ele geçirdiğinde kaybolan geçici bir tahta işaretleyici asla yerine konmadı, böylece Heydrich'in mezarı Neo-Naziler için bir toplanma noktası haline gelmedi.

Heydrich'in dul eşi 1956 ve 1959 yılında Batı Alman hükûmetine karşı dava açması sonucu emekli maaşı almaya hak kazandı. Çünkü Kocası bir Alman generaliydi ve çatışmada öldürülmüştü. Hükûmet, daha önce Heydrich'in Holokost'taki rolü nedeni ile ödeme yapmayı reddetmişti.&nbsp;Çift dört çocuğu vardı: Klaus: 1933 doğumlu, 1943 yılında bir trafik kazasında öldü; 1934 doğumlu Heider; 1939 doğumlu Silke; ve Marte, 1942 yılında babasının ölümünden kısa bir süre sonra doğmuştur. Dul eşi Lina, *Leben mit einem Kriegsverbrecher* (Bir Savaş Suçlusu ile Yaşam) isimli anılarını yazdı ve 1976 yılında yayımlandı. O zamanlar yeniden evlendi ve 1985 yılında öldü.

### Sonrası
Heydrich'in saldırganları güvenli evlerde saklandılar ve sonunda Prag'daki bir Ortodoks kilisesi olan Aziz Kiril ve Metodius Katedrali'ne sığındılar. Çek direnişinde bir hainin yerlerini ele vermesinin ardından kilise, 800 SS ve Gestapo üyesi tarafından kuşatıldı. Birkaç Çek öldürüldü ve geri kalanlar kilisenin mahzenine saklandı. Almanlar, ateş açarak, göz yaşartıcı gaz kullanarak ve mahzeni suyla doldurarak adamları dışarı çıkarmaya çalıştılar. Sonunda patlayıcılar kullanılarak bir giriş sağlandı. Teslim olmak yerine, askerler kendilerini öldürdüler. Bu olayların ardından öldürülen suikastçıların destekçileri arasında, ɡünümüzde Ortodoks Kilisesi'nin şehidi olarak saygı duyulan kilisenin lideri Piskopos Gorazd da vardı.

Heydrich'in ölümüne öfkelenen Hitler, rastgele seçilen 10.000 Çek'in tutuklanıp idam edilmesini emretti. Ancak Karl Hermann Frank ile istişare ettikten sonra fikrini  değiştirdi. Çek toprakları Alman ordusu için önemli bir sanayi bölgesiydi ve ayrım gözetmeksizin yapılan katliamlar bölgenin verimliliğini düşürebilirdi. Hitler hızlı bir soruşturma emri verdi. İstihbarat, suikastçıları hatalı bir şekilde Lidice ve Ležáky köyleriyle ilişkilendirdi. Bir Gestapo raporunda, Prag'ın 22 kilometre  kuzeybatısındaki Lidice'nin, saldırganların saklandığı yer olarak şüphelenildiği belirtildi; çünkü o sırada İngiltere'de bulunan birkaç Çek ordusu subayı oradan gelmişti; ayrıca Gestapo, Ležáky'de bir direniş radyo vericisi bulmuştu. 9 Haziran'da, Himmler ve Karl Hermann Frank ile yapılan görüşmelerden sonra Hitler, acımasız bir şekilde misilleme yapılması emri verdi. Bu emri takiben Lidice köyü yıkıldı ve 14 ile 84 yaşları arasındaki 172 erkek ve oğlan kurşuna dizildi. Daha sonra 24 Haziran'da Ležáky'deki tüm yetişkinler katledildi.

Lidice'deki kadınların dördü hariç hepsi derhal Ravensbrück toplama kampına sürüldü (dördü hamileydi – Heydrich'in öldüğü aynı hastanede zorla kürtaj yaptırıldılar ve kadınlar daha sonra toplama kampına gönderildi). Bazı çocuklar Almanlaştırma için seçildi ve 81'i Chełmno imha kampında gazlı kamyonlarda öldürüldü. Her iki kasaba da yakıldı ve Lidice'nin kalıntıları yerle bir edildi. Genel olarak, Heydrich'in suikastına misilleme olarak en az 1300 Çek, bunların arasında 200 kadın da olmak üzere öldürüldü.

Heydrich'in yerine RSHA şefi olarak Ernst Kaltenbrunner ve yardımcısı olarak Karl Hermann Frank (27–28 Mayıs 1942) ve Kurt Daluege (28 Mayıs 1942 – 14 Ekim 1943) getirildi. Heydrich'in ölümünden sonra, başkanlığını yaptığı Wannsee Konferansında resmîleştirilen politikaların uygulanması hızlandırıldı. Hiçbir yasal süreç veya gerekçe olmaksızın toplu cinayet için tasarlanmış ilk üç gerçek ölüm kampı Treblinka, Sobibór ve Bełżec'te inşa edildi ve işletildi. Proje, Heydrich'in adından dolayı Reinhardt Operasyonu olarak adlandırıldı.

## Kaynakça