Estonya mitolojisi

**Estonya mitolojisi**, Estonya halkına mitolojik hikâyeler verilen isimdir. Hristiyanlık öncesi ve Orta Çağ Estonya mitolojisine ilişkin bilgiler tarihi kayıtlarda, gezginlerin anlatımlarında ve dini kayıtlarda görülür. Estonya folklorunun sistematik kayıtları 19. yüzyılda başladı.

## Eski kroniklerde Estonya mitolojisi
1222'de Livonia Henry Chronicle'a göre Estonyalılar düşmanın ölülerini parçalayıp yakarlardı. Kremasyonun, ölen kişinin öbür dünyaya yolculuğunu hızlandırdığına ve yakılan vücudun canlılar için tehlikeli olduğu düşünülen toprağa bağlı ruhlar haline gelmeyeceği düşünülüyordu.

Yaz Bayramı: 1578'de Balthasar Russow tarafından tanımlanmış mitolojik bir kavramdır.

## Folklorda efsanevi motifler
En eski otantik mitlerin bazı izleri runik şarkılarda hayatta kalmış olabilir. Dünyanın doğuşu ile ilgili bir şarkı vardır. Şarkıya göre bir kuş üç yumurta bırakıp yavruları yerleştirmeye başlar. Biri Güneş olur, biri Ay olur, diğeri Dünya olur. Diğer Fin-Ugor halklarının da dünyanın bir yumurtadan çıktığına dair mitleri vardır.

Bu motifler Yunanlar gibi tam bir hikâye olarak geçmezdi. Genellikle kısa bir söyleyiş şeklinde yazılırdı. Estonya runik şarkılarından bazı efsanevi motifler:

* güçlü bir meşe gökyüzüne doğru büyür, sonra kesilir ve çeşitli efsanevi nesnelere dönüştürülür
* Güneş, Ay ve Yıldız genç bir kızın talipleridir, sonunda kız Yıldızı kabul eder.
* kurnaz bir demirci altından bir kadını döver, ancak ona bir ruh veya bir akıl veremez.
* kutsal koru, sevişen bir çift tarafından saygısızlık edildikten sonra solmaya başlar; Sadece dokuz kardeşi feda etmek onu temizler
* güçlü kahramanlar korkunç dev bir öküzü öldüremez, 
* kızını öldürmek zorunda kalan bir kadın, daha sonra Hava Bakiresi olarak cennette yaşamaya başlar.
* bir kız bir balık bulur ve kardeşinden onu öldürmesini ister, balığın içinden bir kadın çıkar
* genç kızlar geceleri dışarı çıkarlar ve kutsal korudan (ya da ölüler diyarından) genç erkekler onlara zenginlik sunarak onları baştan çıkarırlar.
* Bir göl, düşüncesiz bir kadın veya ensest bir çift tarafından saygısızlık edildiğinde başka bir yere gider

## Edebi mitoloji
Friedrich Robert Faehlmann ve Friedrich Reinhold Kreutzwald'nın yazdığı Kalevipoeg mitolojinin edebi tarafını oluşturur. Faehlmann ayrıca Estonya folklorunun motiflerini (efsanelerden ve halk şarkılarından), Fin mitolojisi (Ganander'ın Mythologia Fennica kitabından yararlanarak) ve klasik Yunan mitolojisi ile birleştiren sekiz kurgusal mit yazdı. Matthias Johann Eisen, halk efsanelerini inceleyen ve bunları edebi formda yeniden düzenleyen başka bir halk bilimci ve yazardı. Çağdaş bilim adamlarının çoğu bu edebi eserleri otantik Estonya mitolojisi olarak kabul etti.

## Estonyalı mitolojik ve edebi mitolojik varlıklar, tanrılar ve efsanevi kahramanlar
* Pikker (Äike) - Gök gürültüsü
* Äiatar - dişi bir iblis, Şeytanın kızı
* Alevipoeg - Alev'in oğlu ve Kalevipoeg'in arkadaşı
* Ebajalg - şeytani kasırga
* Ehaema - Alacakaranlığın Annesi, bir ruh veya elf,
* Eksitaja - insanların bir ormanda ya da bataklıkta yollarını kaybetmelerine neden olan kötü bir ruh
* Haldjalar (hükümdar) - elflerin, perilerin, bir yerin, kişinin, bitkinin veya hayvanın koruyucu ruhu
* Hall - sıtmanın kişileştirilmesi
* Hämarik - alacakaranlığın kişileştirilmesi, güzel bir genç kız
* Hännamees - yiyecek, para ve diğer dünyevi malları çalıp sahibine getiren bir iblis
* Hiid - dev
* Hiiela - öbür dünya, ölüler diyarı
* Hiieneitsid - ölüler diyarından kızlar
* Hiis - kutsal koru
* Hingeliblikas - güve şeklinde bir kişinin ruhu
* Hingeloom - bir böcek veya küçük bir hayvan şeklinde bir kişinin ruhu
* Hoidja - koruyucu varlık
* Härjapõlvlane - goblin
* Ilmaneitsi, İlmatütar - Hava Kız, Hava Bakiresi
* Ilmarine, Ilmasepp - diğer şeylerin yanı sıra Güneş ve Ay'ı da döven efsanevi bir demirci
* Ilo - Bayramlarla ilişkili bir varlık
* Järvevana - Göldeki Yaşlı Adam lakaplı bir varlık
* Jumal - Tanrı
* Jutta - kuşların kraliçesi, Taara'nın kızı
* Juudaline - şeytan
* Kaevukoll
* Kaitsja - bir koruyucu
* Kalevipoeg - Estonya'nın efsanevi antik kralı
* Kalm - ölüler diyarının hükümdarı
* Kalmuneiu - Mezarın Bakiresi, ölüler diyarından bir kız
* Katk - vebanın kişileştirilmesi
* Kaval - efendisi Vanapagan'ı kandıran kötü Şeytan
* Kodukäija - huzursuz bir ziyaretçi hayaleti
* Koerakoonlane - köpek burnu olan şeytani bir savaşçı
* Koit - genç bir adam, Hämarik'in ebedi sevgilisi, Şafak'ın kişileştirilmesi
* Koll -
* Kolumats - bir öcü
* Kratt - yiyecek, para ve diğer dünyevi malları çalan ve sahibine getiren bir iblis (pisuhänd, tulihänd, hännamees olarak da adlandırılır)
* Kuu - Ay
* Kõu - Gök gürültüsü, Uku'nun oğlu Pikker'in kardeşi
* Kääbas - mezar, ölüm ruhu
* Külmking - kutsal olmayan bir ölü ruhu, orman ruhlarını rahatsız ettiklerinde çocukları yer
* Lapi nõid - Lapland'ın cadısı
* Leiger (oyuncu) - Hiiumaa adasında yaşayan bir dev, "Suur Tõll" adlı devin küçük kardeşi
* Lendva - kötü bir cadı tarafından gönderilen bir hastalık
* Libahunt, Sutekskäija - kurt adam
* Liiva-Annus veya Surm - Ölüm kavramı ile ilişkili varlık
* Linda - Kalevipoeg'in annesi
* Lummutis - bir hayalet
* Luupainaja - kabus kavramı ile ilişkili varlık
* Maa-alune - yerin altında yaşayan ve hastalıklara neden olan bir yaratık
* Maajumalad - Dünya Tanrıları
* Maaemä - Toprak Ana
* Majauss - yılan şeklinde bir koruyucu ruh
* Mana - ölülerin varsayımsal hükümdarı
* Manala - ölüler ülkesi
* Manalane - ölüler diyarının sakini
* Marras - ölüm ruhu, ölümün habercisi
* Mereveised - Deniz inekleri
* Metsaema - Orman Annesi
* Metsavana - Ormanın Yaşlı Adamı
* Metsik - bereket tanrısı
* Mumm - bir hayalet
* Murueide Tütred - Murueit'in kızları, güzel bakireler
* Murueit - ölüler diyarına bağlı dişi bir orman ve toprak ruhu
* Näkk - şekil değiştiren su ruhu, genellikle insan şeklinde, erkek veya dişi, bazen de hayvan olarak ortaya çıkar.
* Nõid - cadı
* Olevipoeg - Kalevipoeg'in arkadaşı
* Painaja - kabus kavramı ile ilişkili varlık
* Pakane - Don olayı ile ilişkili mitolojik varlık
* Pardiajaja - yarı şeytani savaşçı
* Peko - doğurganlık tanrısı
* Peninukk - yarı şeytani savaşçı
* Penn
* Peremees -  bir usta
* Pikne, Pikker - Gök Gürültüsü
* Piret - Suur Tõll'un karısı
* Pisuhänd -  hazine getiren bir cin
* Puuk - hazine getiren bir cin
* Põrguneitsi -  Cehennem Bakiresi
* Päike - Güneş
* Rongo
* Rõugutaja -  çavdar mahsullerinin koruyucusu, doğum yapan kadınların ve Narva şehrinin tanrıçası
* Rukkihunt
* Salme
* Sulevipoeg - Sulev'in oğlu, Kalevipoeg'in arkadaşı
* Suur Tõll - Saaremaa Adası'nda yaşayan dev kahraman
* Taara - doğa tanrısı, bazen yüce tanrı olarak kabul edilir
* Tharapita, Taarapita, Tarapita - savaş tanrısı
* Taevataat - Gökyüzünün Babası
* Täht - Yıldız
* Tallaja - 
* Tikutaja
* Tõll - 
* Tõnn - bir peri, doğurganlık tanrısı
* Tont - hayalet
* Toonela - ölüler diyarı
* Tooni - ölüm tanrısı, ölülerin hükümdarı
* Toor, Tooru - İskandinav Thor ile ilgili batı Estonya'da bilinen bir tanrı
* Tulbigas
* Tulihänd, Pisuhänd - uçan ev cini, zenginliği toplamaya ve korumaya yardımcı olur
* Turis
* Tuule-Emä - Anne Rüzgar
* Tuuleisa - Baba Rüzgar
* Tuulispask - kasırga
* Tuuslar - Finlandiya'da yaşayan bir büyücü
* Udres-Kudres - "Güneşin Oğlu", halk şarkılarının kahramanı
* Uku - yüce tanrı
* Vanemuine - şarkıların, sanatın ve edebiyatın tanrısı
* Vanapagan- Şeytan
* Varavedaja - yağma taşıyıcısı
* Varjuline - gölge ile ilişkili varlık
* Veehaldjas - suyun ruhu
* Veteema - Suların Annesi
* Vetevana - Su Ruhu
* Vihelik
* Vilbus
* Virmalize - Kutup Işıkları
* Viruskundra
Hristiyan azizleri tanrılar olarak yorumladılar:
* Jüri (St George) - tarım tanrısı
* Laurits (St Lawrence) - ateş tanrısı
* Mart (St Martin) - doğurganlık tanrısı
* Olev (Aziz Olaf) - Aziz Olaf Kilisesi'nin efsanevi kurucusu
* Tõnn (St Anthony) - mahsullerin ve domuzların doğurganlık tanrısı
## Mitolojik eşyalar ve yapılar

* **Beyaz Gemi** (*valge laev*) - özgürlük getiren veya insanları daha iyi bir ülkeye götüren efsanevi gemi.
* *Tırnaklı* **şapka** (*küüntest kübar*) - taşıyıcıyı (genellikle Vanatühi) görünmez kılan şapka.
* **Eldivenler** (*kirikindad*) - özellikle kilise eldivenlerinin ve denizcilerin giydiği eldivenlerinin koruyucu  sihirli güçlere sahip olduğuna inanılıyordu. Eldivenler özel geometrik desenlerle ve dar kırmızı çizgilerle süslenmiştir. Eldivenlerin içinde birçok fısıltı ve büyü vardır çünkü zanaatkar iplik yaparken, boyarken ve örerken şarkı söylerdi.
* **Kemer** (*kirivöö*) - tüm zanaat öğeleri arasında en eskisi, büyülü desenlere sahipti, kırmızı dokuma kayışlar ve bağcıklar taşırdı.
* **Kutsal taşlar** - Son buz devri Estonya'da birçok büyük taş (Eratik) bıraktı. Birçoğu kutsal kabul edildi ve insanlar gümüş, kan, kırmızı kurdeleler ve madeni paraları feda etmeye ve refah istemeye geldiler. Çoğu zaman, taşların içinde küçük delikler vardır, muhtemelen bazıları kurbanı yerleştirmek için kullanıldı. Deliklerin anlamı ve işlevi yine de tartışmalıdır, Heino Eelsalu'ya göre delikler takvim işlevi görüyor olabilir.
* **Gezen Ormanlar** - Seyahat eden ormanlarla ilgili çoğu hikâye Estonya'nın kıyı bölgelerinde bulunur.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* ''Esthonia Kahramanı,''  WF Kirby tarafından düzenlenen Estonya masallarını topladı.
* Taarapita - Oeselyalıların büyük tanrısı, Urmas Sutrop'un bir makalesi 
* Toronto Üniversitesi'nden Baltık Folkloruna Giriş