Lokma

**Lokma,** mayalı hamurla hazırlanan, şerbetle tatlandırılan bir  tatlı.

Un, maya, tuz ve şekerle hazırlanan hamurun fırında pişirildikten sonra veya yağda kızartıldıktan sonra koyu kıvamlı şerbetle tatlandırılarak servisi edilir. Yunanistan'dan, Arabistan'a uzanan geniş bir coğrafyada değişik isimlerle ve benzer tariflerle bilinir.

Türkiye'nin Ege bölgesinde dinî ve kültürel öneme sahip günlerde hayır amaçlı olarak halka ücretsiz dağıtılır. İzmir'de ortası delikli yuvarlak şekilde yapılan türü, "*İzmir Lokması*" adıyla coğrafi işaret almıştır. Bazı yörelerde pişi gibi şerbetsiz, peynir ile de yenilmektedir.

## Kelime kökeni
*Lokma* kelimesi bir ağız, bir yudum, bir parça yemek anlamına gelen Arapçadaki "لقمة" yani "lukma" kelimesinden gelmiştir. Lokmanın bir çeşidi olan bugün Arap kültüründe var olan "لقمة القاضي" yani "*kadı lokması*" El-Bağdadi tarafından 13. yüzyılda tarif edilmiştir.

Lokma, Filippo Argenti tarafından yazılan 1533 tarihli Regola del Parlare Turco adlı kitapta lokma, "hamur kızartması" anlamında bir tatlı olarak açıklanmıştır.

Günümüzde ortası delikli halka şeklinde yapılmış lokma tatlısına "İzmir lokması"; deliksiz, küçük yuvarlak şeklinde olanlarına "saray lokması" denilmektedir.

Lokma hamuru sulu ve akışkan olduğundan lokma hazırlama işine  "lokma dökmek" ya da "lokma döktürmek" denir.

## Tarihçe
Birçok toplumda benzer malzeme ve şekillerle yapılan hamur kızartması, Türkiye'de lokma ve pişi olarak adlandırılır. Türklerin birçok ritüelinde yer alan un, su ve tuzu içeren hamur kızartması, Eski Türkler tarafından Tanrı'ya yaklaşmak için kutsal bir araç olarak kullanılmış; bireylerin hayatlarındaki önemli evreler için yapılan törenlerde, dinî ve millî bayramlarda hamur kızartılmıştır.
Bir rivayete göre lokma, Doğu Türkistan İmparatoru Buğra Bey döneminden beri Türkler tarafından tüketilmektedir. Buğra Bey'in bir özel tören için yaptırdığı ıslak hamurları, kızgın yağın içine attığı ve üzerine pekmez dökerek yenmesini buyurduğu anlatılır.

Hamur parçalarının susam yağında kızartıldıktan sonra şurup içine atılması ile ilgili ilk örnekler 13. yüzyılda Arap mutfağında kaydedilmiştir. Filippo Argenti'nin 1533 tarihli Regola del Parlare Turco adlı kitabı, lokma tatlısının betimlendiği ilk kitap olarak kabul edilir.

Osmanlı Devleti'nde lokma önemli ve değerli bir tatlı idi. Evliya Çelebi'ye göre 17. yüzyılda İstanbul'da 20 civarında lokmacı bulunmaktaydı. Lokma, porselen tabaklarda dağıtılırdı. Yahudiler özellikle kaliteli olan susam yağında lokma kızartırlardı.

19. yüzyılda İstanbul'da, ham zeytinyağı-susam yağında kızaran ve üzerine taze üzüm şırası dökülen İzmirli ustalar meşhur olmuştu.

İzmir'de sünnet düğünü, kandil, mevlit ya da cenazelerde, düğün ya da cenaze sahiplerinin evinin önünde ya da belirlenen başka bir mekânda lokma hazırlatıp hayır kazanma amacıya  ustalara lokma hazırlatıp halka ücretsiz olarak dağıtması yaygınlaşmıştır; bu âdet, günümüzde de devam eder.

Türkiye'de malzemesinin genellikle çikolatadan oluştuğu yeni nesil lokmalar da üretilmektedir. Beyaz, sütlü, karamel ya da bitter çikolata  ile kaplanan lokmaları üzerlerine fındık, fıstık, ceviz, pekmez gibi ürünlerle "lokma" adıyla servis eden üreticiler mevcuttur.  Bonibon ve krema kullanılarak yapılan lokma türleri de görülmüştür.

Dosya:50_Parada_de_menjar_a_la_plaça_d%27Eminönü_(Istanbul).jpg|İstanbul'da lokmacı
Dosya:20241207_Bursa'da_lokma_kuruğu.jpg|Bursa'da lokma kuyruğu
Dosya:Loukoumades.jpg|Yunan lokması (Yunanca: loukoumades).


## Osmanlı mutfağındaki lokma çeşitleri
Basılı ilk yemek kitabı Melceü’t-Tabbâhîn'de lokma tarifleri vardır. Lokum, saray lokması, yumurta lokması olarak kitapta geçmektedir. Bunlar:
* Âdi Lokum
* Yumurtalı Lokum (Hacı Lokumu)
* Saray Lokması
* Yumurta Lokması

## Yörelere göre çeşitleri
Lokma, Türkiye'deki bazı yörelerde şerbet dökülerek tatlı olarak yenilir, bazı yörelerde pişi gibi şerbetsiz peynir ile yenilmektedir.

### Erzurum kaz lokması
Erzurum Kaz Lokması 02.03.2023 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

### Bırtlak (Güdül) lokması
Ankara'nın Güdül-Ayaş yörelerinde *Bırtlak* diye bilinen bir lokma çeşidi vardır.

### Zıngıl tatlısı
Mardin, Diyarbakır ve Şanlıurfa yöresel mutfağında zıngıl veya zingil tatlısı olarak adlandırılır. Zingil Osmaniye ve Seyhan'da yumurta şeklinde lokma tatlısı şeklinde yapılır.

## Ayrıca bakınız
* Donut
* Tulumba tatlısı
* Kemalpaşa tatlısı
* Demir tatlısı
* Çakçak (Orta Asya menşeli olan tatlı, lokmaya oldukça benzerdir)

## Notlar