Kan (yemek)

Birçok kültürde genellikle etle birlikte kan tüketilir. **Kan**, soslar için koyulaştırıcı olarak, yiyecek kıtlığı zamanlarında iyileştirilmiş tuzlu bir formda veya bir kan çorbası ve kan sosisi şeklinde olabilir. Yemek olarak kanın bir kaba akabileceği ve hızla tüketilebileceği veya işlenebileceği bir yer ve zamanda elde edilen evcilleştirilmiş hayvanlardan elde edilen bir üründür. Birçok kültürde hayvan kesilir. Bazı kültürlerde kan tabu bir besindir.

Kan, hayvan kesimin en önemli yan ürünüdür. Ağırlıklı olarak protein ve sudan oluşur ve bileşimi yağsız etinkine benzer olduğu için bazen "sıvı et" olarak adlandırılır. Hijyenik olarak toplanan kan insan tüketimi için kullanılabilir. Hayvan kanındaki bazı özel bileşenler insan tıbbında kullanılır.

## Hazırlama yöntemleri

### Sosis

Kan sosisi, soğutulduğunda donacak kadar kalın olana kadar hayvan kanının bir dolgu maddesi ile pişirilmesiyle yapılan sosistir. En sık domuz veya sığır kanı kullanılır. Tipik dolgu maddeleri arasında et, yağ, içyağı, ekmek, pirinç, arpa ve yulaf ezmesi yer alır. Çeşitler arasında biroldo, siyah muhallebi, kan dili, blutwurst, drisheen, kishka (kaszanka), morcilla, moronga, mustamakkara, sundae, verivorst ve birçok boudin türü bulunur.

### Krep

Galiçya, İskandinavya ve Baltık'ta kan kreplerine rastlanır. Örneğin, İsveçte blodplättar, Finlandiyada veriohukainen ve Estonyada vermekannkoogid.

### Çorbalar, güveçler ve soslar

Et suyunun bir parçası olarak kan kullanılan kan çorbaları ve yahniler arasında czernina, dinuguan, haejangguk, mykyrokka, domuz organı çorbası, tiet canh ve svartsoppa yer alır.

### Katılaşmış
Kan, kullanımdan önce donmasına izin verilerek veya işlemi hızlandırmak için pişirilerek katı bir bileşen olarak da kullanılabilir. Kan loru, Asya'da bulunan ve soğutulmuş ve sertleştirilmiş hayvan kanından oluşan bir yemektir.

### Çiğ
Bazı durumlarda herhangi bir ek hazırlık yapılmadan bir bileşen olarak kullanılır. Ham kan genellikle tek başına tüketilmez ancak içeceklere veya diğer yemeklere ek olarak kullanılabilir. Örnek Eskimolar tarafından geleneksel olarak sağlık yararları sağladığına inanılan fok kanı içilmesidir.

### Beslenme çubukları
Rusya ve eski SSCB ülkeleri, Hematogen jenerik adıyla bilinen sığır kanı içeren tatlı beslenme çubukları üretir. Bunlar aslen kansızlığı tedavi etmek için yaratılmışlardır ancak günümüzde normal tatlılar gibi de kullanılıyorlar.

## Dini kan tüketimi
Katolik Kilisesi, Doğu Ortodoks, Oryantal Ortodoks ve bazı Anglikan kiliseleri, Efkaristiya ayininde katılımcıların İsa Mesih'in gerçek kanını ve bedenini tükettiğine inanır. 1662 Anglikan Ortak Dua Kitabı'nın cemaat sonrası duası yemeği "manevi yemek" olarak tanımlar. Diğer birçok Hristiyan mezhebi sembolik olarak Eucharist'i tüketir.

İngiltere'deki Orta Çağ aziz Thomas Becket kültü, bir su karışımı ve mucizevi bir şekilde çoğaltılan şehidin kanının kalıntıları olan "Aziz Thomas suyunun" içilmesini içeriyordu. Prosedür, eucharist ile benzerlikler nedeniyle koyu ortodokslar tarafından hoş karşılanmadı.

## Kültürel hususlar
Bazı kültürler kanın tabu bir yiyecek  olduğunu düşünür. Semavi dinlerde, Yahudi ve Müslüman kültürlerde kan tüketimi yasaklanmıştır. Kan ve yan ürünleri İslam'da Kuran'da 5. sure olan Maide 3. ayette yasaklanmıştır. Yeni Ahit'te, putların önünde hayvan kurban edilmesini yasaklayan Apostolik Kararname ile kan yasaklanmıştır ( ) ve Doğu Ortodoks Kiliseleri arasında yasaktır.

## Yemek

### Afrika
Masai halkı arasında özellikle sünnet veya bir çocuğun doğumu gibi özel günlerden sonra sığırlardan kan içmek geleneksel beslenmenin bir parçasıdır.

İnek kanı Bahima halkı tarafından tüketilir.

Herero halkı inek kanını ekşi sütle tüketirdi.

### Amerika
Avrupa'da olduğu gibi, Meksika, Newfoundland ve Labrador ve güneybatı Amerika Birleşik Devletleri'nde (moronga), Şili'de (prietas, ñache), Arjantin'de, Uruguay'da, Küba'da ve Porto Riko'da (morcilla) birkaç çeşit kan sosisi popülerdir.

#### Brezilya
Brezilya'da, cabidela olarak bilinen geleneksel Portekiz yemeğinin yanı sıra domuz kanı ve sakatattan yapılan sarapatel adı verilen bir güveç de yenir. Chouriço, İspanyolcada morcilla olarak bilinen Brezilya'da da yenen bir kan sosisidir.

#### Kolombiya
Santander Kolombiya'nın batı bölgesinde keçi kanında pişirilen pirinçten pepitoria adı verilen bir yemek yapılır.

#### Meksika
Bazı bölgelerdeki Meksikalılar, domuz kanıyla doldurulmuş keçi midesini ve sebzeleri yerler.

#### Peru
Peru'da pıhtılaşmış tavuk kanı acı biber ve Gal soğanı ile kızartılır. Bu yemeğe sangrecita denir.

#### Ekvador
Yaguarlocro keçi kanı eklenmesiyle yapılan bir patates çorbasıdır.

### Asya

#### Çin

Çin'de ve Güneydoğu Asya'nın bazı bölgelerinde, Çincede "kan tofu" olarak bilinen pıhtılaşmış tavuk, ördek, kaz veya domuz kanı çorbalarda kullanılır. Tayvan'da *domuz kanı keki,* domuz kanı ve yapışkan pirinçten yapılır. Atıştırmalık olarak kızartılır veya buharda pişirilir veya güveçte pişirilir.

#### Hindistan

Güney Hindistan'ın Tamil Nadu eyaletinde, tavada kızartılmış kuzu kanı, kahvaltı ve öğle yemeğinde yaygın olarak tüketilen bir yemektir. Daha yaygın olarak zencefil, sarımsak, karanfil, tarçın, kırmızı biber tozu, yeşil biber, kişniş tozu, kimyon, arpacık soğanı ve rendelenmiş hindistancevizi gibi baharatlarla kuzu mide ve bağırsaklarla karıştırılarak kızartılır. Bu yemek, Tamil Nadu'nun Madurai ve Kongu Nadu bölgesinde çok yaygındır.

#### Endonezya

Endonezya'da, özellikle Kuzey Sumatra'daki Batak kabilesinde, Sangsang adlı bir mutfak için andaliman (*Zanthoxylum acantophodium*) ile karıştırılmış bir içerik ve sos olarak domuz kanı kullanılır. Bali mutfağında, bazen *Lawar merah* (kırmızı Lawar) oluşturmak için zengin otlar ve baharatlarla karıştırılmış sebze, hindistancevizi ve kıyma karışımı olan Lawar yemeğine domuz kanı eklenir.

#### Kore
Kore'de yiyecek olarak kan *seonji* ( olarak bilinir. Mançuca *senggi* kelimesinden türetilmiştir. *[[Seonji-guk]]* (kan lor çorbası) yapmak için sığır bacak kemiği suyuna pıhtılaştırılmış sığır *seonji* ve kurutulmuş turp yeşillikleri eklenir. *Sundae*, genellikle domuz kanı, selofan erişte, kimchi, yeşil soğan vb. gibi çeşitli malzemelerle doldurulmuş inek veya domuz bağırsaklarının kaynatılması veya buharda pişirilmesiyle yapılan bir kan sosisidir.

#### Tayland ve Laos

Klasik Tay yemeği *Tom Lued Moo* (domuz kanı çorbası) gibi çorbalarda pıhtılaştırılmış tavuk, ördek, kaz veya domuz kanı kullanılır. Tayland'da ayrıca çiğ inek veya domuz kanıyla zenginleştirilmiş baharatlı bir çorba olan *Nam Tok* olarak bilinen bir yemek de vardır. Genellikle Khao soi'de olduğu gibi normal erişte yemeklerini zenginleştirmek için kullanılır.

Laos ve Kuzeydoğu Tayland'da, bir et salatası olan *laap'ın* çiğ bir versiyonu kıyma ile yapılır, baharatlarla tatlandırılır ve üzeri kanla kaplanır. Baharatlı erişte çorbası Nam ngiao ve Shan Eyaleti ve Kuzey Tayland mutfağının bazı Khao soi çeşitleri kan içerir.

### Avrupa

#### Çek Cumhuriyeti
Çek Cumhuriyeti'nde, domuz kesiminden elde edilen domuz kanı, kan çorbası *prdelačka* ve kan sosisi *jelito* yapmak için kullanılır.

#### Finlandiya
Finlandiya'da, veriohukainen kanlı krep yapmak için süt, un ve pekmezle birlikte domuz kanı kullanılır. Ayrıca mustamakkara ve ryynimakkara gibi farklı sosis türleri de yaygındır. Bothnia bölgesinde, hamurun sıvısının tamamen veya kısmen kan olduğu ekmek olan verileipä vardır.

#### Fransa
Fransa'da tavada katılaşmış/lorlanmış kan anlamına gelen "" ve bir tür sosis olan "  " tüketilir.

#### Almanya
Kuzey Almanya'da schwarzsauer yapmak için domuz kanı sirke, artıklar, baharatlar ve şekerle karıştırılır. Ilık olarak yenir veya kavanozlarda muhafaza edilir. Tat ve yaşam tarzındaki değişiklikler bunu günümüzde alışılmadık bir yemek haline getirdi.

#### Yunanistan
Antik Lakedaimon'da, Yunan şehir devleti Sparta'da domuz eti ve kanlı bir çorbadan oluşan siyah et suyu yaygındı.

#### İtalya
İtalya'da sanguinaccio dolce, domuz kanı, çikolata, şeker, çam fıstığı, kuru üzüm ve sütle yapılan bir pudingdir.

Biroldo ise geleneksel olarak kalp, akciğer ve dil gibi domuz sakatatlarından yapılan bir kan sosisidir.

#### Hollanda
Balkenbrij, domuz kanını başta un veya yulaf ezmesi olmak üzere çeşitli malzemeler ve bağırsaklar gibi domuz organlarıyla birleştirerek yapılan bir Hollanda yemeğidir.

#### Polonya
Czernina (siyah çorba), bazen "ördek çorbası" olarak da bilinen, ördek kanı ve kümes hayvanı suyundan yapılan bir Polonya çorbasıdır. Tavuk, tavşan veya domuz kanı da kullanılabilir.

Kaszanka, kan sosisinin Polonya'daki türevidir. Domuz kanı ve karabuğday veya arpa kaszasından yapılır.

#### İspanya
İspanya'da *morcilla* sosisi, esas olarak domuz kanıyla, baharatlarla, yağla ve bazen de sebzelerle yapılan bir tür siyah muhallebidir. Endülüs'te *sangre encebollada* ve Valensiyada *sang amb ceba,* tavuk veya domuz eti katılaştırılmış kan ve soğanla yapılan popüler yemeklerdir.

#### İsveç
İsveç'te kaz kanıyla yapılan kan çorbası svartsoppa geleneksel olarak Saint Martin arifesinde özellikle güneydeki Skåne bölgesinde yenir. İçeriğinde kan bulunan diğer popüler yemekler arasında blodpudding (kan pudingi), blodplättar (kan krepleri), blodpalt (ren geyiği veya domuz kanı ile tatlandırılmış patates köfteleri) ve paltbröd (kurutulup kaynatılan ve içinde kan bulunan ekmek) sayılabilir.

#### Birleşik Krallık ve İrlanda
Britanya, İrlanda ve bazı İngiliz Milletler Topluluğu ülkelerinde, "siyah puding" veya "kanlı puding" kandan ve bazı dolgu taneleri ve baharatlardan, genellikle yulaf ezmesinden yapılır.

Galler'deki Montgomeryshire'da Noel zamanı hamur işi tart yapmak için kaz kanı kullanılırdı.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

&nbsp;