Biçim algısı

**Biçim algısı**, nesnelerin görsel öğelerinin, özellikle şekiller, desenler ve önceden tanımlanmış önemli özelliklerle ilgili olanların tanınmasıdır. Bir nesne retina tarafından iki boyutlu bir görüntü olarak algılanır, ancak görüntü aynı nesne için görüntülendiği bağlam, nesnenin görünen boyutu, bulunduğu açı açısından farklılık gösterebilir. Görüntülendiğinde ne kadar aydınlandığını ve görüş alanının neresinde bulunduğunu gösterir. Bir nesneyi gözlemlemenin her örneğinin benzersiz bir retina tepki modeline yol açmasına rağmen, beyindeki görsel işleme, bu deneyimleri benzer olarak tanıyabilir ve değişmez nesne tanımaya izin verir. Görsel işleme, en düşük seviyelerin çizgileri ve konturları tanıdığı ve biraz daha yüksek seviyelerin sınırları tamamlama ve kontur kombinasyonlarını tanıma gibi görevleri yerine getirdiği bir hiyerarşide gerçekleşir. En yüksek seviyeler, tüm bir nesneyi tanımak için algılanan bilgiyi bütünleştirir. Esasen nesne tanıma, onları kategorize etmek ve tanımlamak için nesnelere etiketler atama, böylece bir nesneyi diğerinden ayırt etme yeteneğidir. Görsel işleme sırasında bilgi oluşturulmaz, bunun yerine uyarıcının en ayrıntılı bilgisini ortaya çıkaracak şekilde yeniden biçimlendirilir.

## Fizyoloji
Form algısı beyin için zorlu bir görevdir çünkü retinada önemli bir kör nokta ve ışığın ışığı algılayan hücreler veya fotoreseptör hücrelere ulaşmasını engelleyen retina damarlar bulunur. Beyin, kör noktaları sınır süreçleri aracılığıyla ele alır, algısal gruplama, sınır tamamlama ve şekil-zemin ayrımını içerir ve değişken aydınlatma telafisi ("aydınlatıcıyı indirgeme") ve boş alanları hayatta kalan aydınlatıcı-indirimli sinyaller ile doldurma dahil olmak üzere yüzey işleme yoluyla işler.

Fotoreseptörlere ek olarak, gözün formu tanıması için düzgün çalışan bir merceğe, retinaya ve hasarsız bir optik sinire ihtiyacı vardır. Işık merceğin içinden geçer, retinaya çarpar, mevcut ışığa bağlı olarak uygun fotoreseptörleri aktive eder, bunlar ışığı optik sinir boyunca talamusun lateral genikülat çekirdeğine ve ardından birincil görsel kortekse giden bir elektrik sinyaline dönüştürür. Kortekste, yetişkin beyni, çizgiler, yön ve renk gibi bilgileri işler. Bu girdiler, nesnenin bir bütün olarak temsilinin yaratıldığı oksipito-temporal kortekse entegre edilir. Görsel bilgi, bir nesnenin şeklinin temsilinin harekete dayalı ipuçları kullanılarak oluşturulduğu dorsal akım olarak da bilinen posterior parietal kortekste işlenmeye devam eder. Tanımlama ve adlandırmanın gerçekleştiği ventral akım olarak da bilinen nesne tanıma, ön temporal kortekste eşzamanlı olarak bilginin işlendiğine inanılmaktadır. Bir nesneyi tanıma sürecinde, hem dorsal hem de ventral akımlar aktiftir, ancak ventral akım nesneleri ayırt etmede ve tanımada daha önemlidir. Dorsal akış, yalnızca iki nesne benzer şekillere sahip olduğunda ve görüntüler bozulduğunda nesne tanımaya katkıda bulunur. Beynin farklı bölümlerinin aktivasyonunda gözlemlenen gecikme, basitten karmaşığa doğru ilerleyen nesne temsilleriyle görsel uyaranların hiyerarşik olarak işlenmesi fikrini destekler.

## Gelişim
Beş aylıkken bebekler, yetişkinler gibi derinlik ve şekil de dahil olmak üzere üç boyutlu görüntüleri algılamak için çizgi bağlantı bilgilerini kullanabilirler. Bununla birlikte, iki nesne arasında ayrım yapmak için hareket ve renk ipuçlarını kullanma becerisinde küçük bebekler ve yetişkinler arasında farklılıklar vardır. Görsel bilgi daha sonra, bir nesne şeklinin temsilinin harekete dayalı ipuçları kullanılarak oluşturulduğu dorsal akım olarak da bilinen posterior parietal kortekste işlenmeye devam eder. Bebek ve yetişkin beyni arasındaki farklılıkların tanımlanması, ya bebeğin korteksinin işlevsel olarak yeniden düzenlenmesinin ya da bebeklerde cins dürtülerinin gözlemlendiği yaşa bağlı farklılıkların olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Bebek beyni yetişkin beyniyle aynı olmasa da, uzmanlık alanları ve bir işlem hiyerarşisi ile benzerdir. Bununla birlikte, yetişkinlerin durağan bakışlardan formu algılama yetenekleri tam olarak anlaşılmamıştır.

## İşlev bozukluğu
Nesnelerin boyut ve şekillerindeki farklılıkları ayırt etmedeki bozuklukların beyin hasarı, felç, epilepsi ve oksijen yoksunluğu gibi birçok nedeni olabilir. Beyinde yaralanma veya hastalık sonucu gelişen lezyonlar nesne tanımayı zorlaştırır. Bir lezyon mevcut olduğunda özellikle nesne tanımada eksikliklere yol açan bölgeler, sağ lateral fusiform girus ve ventrolateral oksipito-temporal korteksi içerir. Bu alanlar, nesne tanımanın temeli olan şekil ve kontur bilgilerinin işlenmesi için çok önemlidir. Bahsedilen alanlardaki hasarın nesne tanımada eksikliklere yol açtığını destekleyen kanıtlar olsa da, nedenine bakılmaksızın beyin hasarının tipik olarak yaygın olduğunu, beynin her iki yarısında da mevcut olduğunu ve ana yapıların tanımlanmasını zorlaştırdığını belirtmek önemlidir.[12] Çoğu hasar kalıcı olmasına rağmen, beynin etkilenen yarısının etkilenmeyen bölgelerinde yeniden yapılandığının kanıtı vardır ve bu da hastaların bazı yeteneklerini yeniden kazanmasını mümkün kılar.

Biçim algısındaki işlev bozuklukları, görsel bilginin nasıl yorumlandığı olan görsel işlemeyi içeren çeşitli alanlarda ortaya çıkar. Bu işlev bozukluklarının gerçek görme ile hiçbir ilgisi yoktur, daha çok beynin gözün gördüğünü nasıl anladığını etkiler. Görsel kapanış, görsel-mekansal ilişkiler, görsel hafıza ve görsel izleme alanlarında problemler ortaya çıkabilir. Var olan özel görsel problemi belirledikten sonra, müdahale göz egzersizlerini, bilgisayar programlarıyla çalışmayı, nöroterapiyi, fiziksel aktiviteleri ve akademik ayarlamaları içerebilir.

### Yaralanma ve hastalık
Beyinde oluşabilecek potantiyel hasarlar inme, oksijen yoksunluğunu, küt bir cisimle oluşan kafa travmasını ve cerrahi yaralanmaları içerir ancak bunlarla sınırlı değildir. Hastaların beyinlerinde, multipl skleroz veya epilepsi gibi yaralanma veya hastalık sonucu gelişen lezyonları olduğunda , birçok farklı agnozi şeklinde ortaya çıkabilen nesne tanıma bozukluğu olabilir. Benzer eksiklikler, küt objeyle oluşan kafa travması geçiren, felç, şiddetli karbon monoksit zehirlenmesi yaşayan yetişkinlerin yanı sıra tümörlerin çıkarılmasının ardından cerrahi hasar gören yetişkinlerde de gözlenmiştir. Bu bozukluklar lezyon formasyonuna neden olmayan epilepsi geçiren çocuklarda da gözlemlenebilir. Genel inanış şudur ki, bu durumlarda, krizler nesne işleyişini bozacak fonksiyonel yıkımlara neden olur. Bir lezyon mevcut olduğunda özellikle nesne tanımada eksikliklere yol açan bölgeler, sağ lateral fusiform girus ve ventrolateral veya ventromedial oksipito-temporal korteksi içerir. Bu yapıların tümü, nesne tanımanın temeli olan şekil ve kontur bilgilerinin işlenmesi için çok önemli olarak tanımlanmıştır. Bu yapılara zarar veren kişiler, nesneleri tam olarak tanıyamasalar da, nesnelerin hareketini hala ayırt edebilirler. Yalnızca parietal lobdaki lezyonlar, bir nesnenin yerini belirlemede eksikliklerle ilişkilendirilmiştir. Yukarıda geçen bölgelerde meydana gelen hasarların nesne algısında bozukluklara yol açtığına dair güçlü kanıtların olmasına rağmen şunu bilmek gerekir ki hangi nedenle oluşmuş olursa olsun beyin hasarları uzantılıdır ve beynin her iki yarım küresinde de bulunur. Çoğu hasarın geri alınamamasına rağmen, etkilenen yarım kürenin etkilenmeyen bölgelerinde yeniden yapılanma kanıtı vardır ve bu da hastaların bir miktar işlevi geri kazanmasını mümkün kılar.

### Yaşlanma
Yaşlı insanlarda görsel form öğreniminin korunup korunmadığı bilinmemektedir. Çalışmalar, eğitimin hem genç hem de yaşlı yetişkinlerde form algısında iyileşmeye neden olduğunu kanıtlıyor. Fakat, yerel unsurları entegre etmeyi öğrenmek yaştan olumsuz etkilenir. İlerleyen yaş, nesneleri tanımlamak için uyaranları verimli bir şekilde işleme yeteneğini engeller. Daha spesifik olarak, bir nesnenin en temel görsel bileşenlerini tanımak çok daha uzun sürer. Nesne parçalarını tanımak için gereken süre genişlediğinden, nesnenin kendisinin tanınması da gecikir. Kısmen engellenmiş nesnelerin tanınması da yaşlandıkça yavaşlar. Kısmen gizlenmiş bir nesneyi tanımak için, görebildiğimiz kontur ve sınırlara dayalı algısal çıkarımlar yapmamız gerekir. Bu, çoğu genç yetişkinin yapabileceği bir şeydir, ancak yaşla birlikte yavaşlar. Genel olarak yaşlanma, merkezi sinir sisteminin işleme yeteneklerinde bir azalmaya neden olur ve bu da çok karmaşık form algılama sürecini geciktirir.

## Ayrıca bakınız

* Gestalt psikolojisi
* Nöroloji
* Dış görünüş

## Kaynakça