Semiramis

**Semiramis** (;  *Šammīrām*,  *Šamiram*, ,  *Samīrāmīs*) efsanevi Lidyalı - Babilli Onnes ve Ninus'un karısıydı ve Horenli Musa'ya göre Asur tahtına Ninus'un yerine geçmiştir. Esas olarak Ktesias'ın eserlerinden esinlenen Diodoros'un anlattığı efsaneler onu ve onun Onnes ve Kral Ninus ile olan ilişkilerini anlatır.

Ermeniler ve Irak, kuzeydoğu Suriye, güneydoğu Türkiye ve kuzeybatı İran'daki Süryaniler hala kız çocuklarına *Şamiram* ismini vermektedirler.

Asıl ve tarihi **[[Sammuramat]]**, ismin orijinal Akadca biçimi olup, MÖ 824-811 yılları arasında hüküm süren V. Şamşi-Adad'ın Asurlu karısıydı. Oğlu III. Adad-nirari reşit olup iktidarı ele alana kadar beş yıl boyunca Yeni Asur İmparatorluğu'nu naip olarak yönetmiştir. Siyasi belirsizliklerin olduğu bir dönemde ülkeyi yönetti ve bu durum, Asurluların kültürel geleneklerinde izin verilmeyen bir kadının yönetimini neden kabul etmiş olabileceklerini kısmen açıklayabilir. Ortadoğu ve Levant'ın büyük bir bölümünü fethetmiş ve yıkıcı bir iç savaşın ardından imparatorluğu istikrara kavuşturup güçlendirmiştir. Başarılı bir şekilde hüküm süren bir kadın olmasının Asurlular'ın ona özel bir saygı duymasına neden olmuş olabileceği ve başarılarının nesiller boyunca anlatılarak giderek efsanevi bir figüre dönüşmüş olabileceği tahmin edilmektedir.

Semiramis ismi, Darius'un Behistun Yazıtı'da dahil olmak üzere kökenleri unutulmuş veya bilinmeyen Batı Asya ve Anadolu'daki çeşitli anıtlara uygulanmıştır. Herodot, Fırat'ı sınırlayan yapay kıyıları ona atfeder. Adını biliyordu çünkü Babil'in bir kapısına yazılmıştı. Mezopotamya, Medler, İran, Levant, Anadolu, Arap Yarımadası ve Kafkasya'nın çeşitli yerleri Semiramis'i anımsatan isimler mevcuttur.

## Tarihi figür

Semiramis'in başarıları açıkça efsanevi Pers, Ermeni ve Yunan tarih yazımının alanına girse de, tarihi Sammuramat kesinlikle var olmuştur. Kocasının ölümünden sonra oğlu III. Adad-nirari'nin naibi olarak görev yapmış olabilir. Böylece, o dönemde Sammuramat, kuzeyde Kafkas Dağları'ndan güneyde Arap Yarımadası'na, doğuda Batı İran'dan batıda Kıbrıs'a kadar uzanan geniş Yeni Asur İmparatorluğu'nun (MÖ 911-605) kontrolünü elinde tutuyor olabilirdi.

Dicle kıyısındaki Aššur kentinde bir dikilitaş yaptırdı ve üzerine "Şamşi-Adad'ın kraliçesi, Evrenin Kralı, Asur Kralı, Adad Nirari'nin annesi, Evrenin Kralı, Asur Kralı, Şalmaneser'in gelini, Dünyanın Dört Bölgesinin Kralı, Şammuramat'ın dikilitaşı" yazılmıştır.

## Diodoros Siculus'a göre efsane

MÖ 1. yüzyılda yaşamış Yunan tarihçi Diodoros'a göre Semiramis, soylu ebeveynlerden, Askalonlu balık tanrıçası Derketo'nun kızı ile bir ölümlünün kızıydı. Derketo'nun kendisini doğumda terk ettiğini ve boğularak öldüğünü anlatmıştır. Güvercinler, kraliyet çobanı Simmas onu bulana kadar çocuğu beslemişlerdir. Semiramis, Kral Ninus'un generallerinden Onnes veya Menones ile evlenmiş ve kralın danışmanı olmuştur. Nasihatleri onu büyük başarılara götürmüştür. Baktra Kuşatması'nda, bizzat bir grup askerin liderliğini yaparak önemli bir savunma noktasını ele geçirerek şehrin düşmesini sağlamıştır.

Ninus o kadar etkilenmişti ki, ona aşık olmuştur. Önce kendi kızı Sonanê'yi kendisine eş olarak vermeyi teklif ederek, sonra da ceza olarak gözlerini çıkarmakla tehdit ederek Onnes'i kendisine eş olarak vermeye zorlamıştır. Kral korkusundan ve karısına duyduğu çaresiz tutkudan dolayı Onnes "bir tür çılgınlığa ve deliliğe kapılmış" ve kendini asmıştır. Ninus daha sonra Semiramis ile evlenmiştir.

Diodoros, Semiramis ile Ninus'un evlendikten sonra Ninyas adında bir oğullarının olduğunu anlatır. Kral Ninus, Baktriyalılar da dahil olmak üzere Asya'yı fethettikten sonra bir okla ölümcül şekilde yaralanmıştır. Semiramis, ordunun kendi talimatlarını yerine getirmesini sağlamak için oğlunun kılığına girmiş; ordu, talimatların yeni hükümdarlarından geldiğini sanıyordu. Diodoros, onun 42 yıl saltanat sürdüğünü, Asya'nın büyük bölümünü fethettiğini ve birçok başarıya imza attığını yazmaktadır. Antik Babil'i restore etmiş ve şehri tamamen çevreleyen yüksek bir tuğla duvarla koruma altına almıştır. İran'da Ekbatan da dahil olmak üzere birçok saray inşa etmiştir.

Asya'yı etkili bir şekilde yönetmiş ve imparatorluğa Libya ve Etiyopya'yı eklemiştir. Hindistan Kralı Stabrobates (Supratika) ile savaşa girmiş ve zanaatkarlarına, Hintleri gerçek filler elde ettiğine inandırmak için develerinin üzerine koyu tenli bizonların işlenmiş derilerini giydirerek sahte filler biçiminde bir askeri kukla ordusu inşa ettirmiştir. Bu plan başlangıçta başarılı olmuş, ancak karşı saldırıda yaralanmış ve ordusunun büyük kısmı yok edilmiş, hayatta kalanlar İndus'u yeniden geçip batıya doğru geri çekilmek zorunda kalmıştır.

Diodoros, Behistun Yazıtı'nı yanlışlıkla ona atfetmiştir; artık bunun Büyük Darius tarafından üretildiği bilinmektedir. Diodoros'un Semiramis hakkındaki yazıları, Ktesias'ın yazılarından büyük ölçüde etkilenmiştir, ancak Semiramis hakkındaki yazıları her zaman Ktesias'ın yazılarını takip etmemektedir.

## Diğer eski gelenekler

Aralarında Plutarkhos, Eusebios, Polyaenus, Valerius Maximus, Orosius ve Justinus'un da bulunduğu yaklaşık 80 antik yazar tarafından Semiramis'i anlatan efsaneler kaydedilmiştir. Diodoros'tan önceki zamanlardan beri İştar ve Astarte ile ilişkilendirilmiştir. Balık ve güvercin ilişkisi, bir efsaneye göre Semiramis tarafından kurulan büyük tapınak olan Hierapolis Bambyce'de (Mabbog, şimdiki adıyla Manbij) bulunmaktadır; burada heykeli başında altın bir güvercinle gösterilmiştir.

Semiramis ismi, Batı Asya ve Anadolu'daki çeşitli anıtlara uygulanmaya başlanmış; antik yazarlar bu anıtların kökenlerinin bazen unutulduğunu veya bilinmediğini ileri sürmüşlerdir. Asur'un çeşitli yerleri ve Mezopotamya'nın tamamı, Medya, Pers, Levant, Anadolu, Arap Yarımadası ve Kafkaslar, Semiramis ismini biraz değişmiş biçimlerde taşıyordu, hatta bazıları Orta Çağ'da isimlendirilmişti. Türkiye'de yazlık ikametgâh olarak kullanılmak üzere Van şehrini kurduğu kabul edilir ve bu şehir *Shamiramagerd* (Semiramis şehri) olarak anılır.

 484-425 yılları arasında yaşamış olan antik Yunan yazar, coğrafyacı ve tarihçi Herodotos, Fırat'ı sınırlayan yapay kıyıları Semiramis'e atfeder ve isminin Babil'in bir kapısında yazdığını söyler. MÖ 64 veya 63 ile MS 24 yılları arasında Küçük Asya'da yaşamış olan Yunan coğrafyacı, filozof ve tarihçi Strabon, ona "neredeyse tüm kıtada" toprak işleri ve diğer yapılar inşa ettiğini söylemiştir. Fırat kıyısındaki veya İran'daki antik çağın neredeyse her muhteşem eseri, hatta Darius'un Behistun Yazıtı bile, Semiramis'e atfedilmiş gibi görünmektedir.

Antik çağlardan günümüze ulaşan son büyük tarihi anlatıyı yazan Romalı tarihçi Ammianus Marcellinus () Semiramis'i bir erkek genci hadım eden ilk kişi olarak kabul eder: "Genç yaştaki erkek gençleri hadım eden ilk kişi olan antik kraliçe Semiramis".

Ermeni geleneği Semiramis'i olumsuz bir şekilde tasvir eder; bu muhtemelen onlara karşı yürüttüğü başarılı bir askerî harekâttan kaynaklanmaktadır. Ermeni geleneğindeki en popüler efsanelerden biri Semiramis ve Ermeni kralı Yakışıklı Ara'yı içerir. Efsaneye göre, Semiramis yakışıklı Ermeni Kralı Ara'ya aşık olmuş ve ona evlenme teklifinde bulunmuştur. Reddettiğinde, öfkesine kapılarak Asur ordularını toplamış ve Ermenistan'a doğru yürümüştür.

Savaşta Semiramis galip gelmiş, ancak Semiramis'in canlı yakalama emrine rağmen Ara öldürülmüştür. Bu efsaneye göre, Ermenilerle sürekli bir savaştan kaçınmak için, büyücü olduğu iddia edilen Semiramis, onun cesedini alarak tanrılara Ara'yı ölümden diriltmeleri için dua ederler. Ermeniler liderlerinin intikamını almak için harekete geçtiklerinde, sevgililerinden birini Ara olarak gösterdi ve tanrıların Ara'yı hayata döndürdüğü söylentisini yaydı; söylentiye göre, Ermenileri savaşa devam etmemeye ikna etti.

Bu damardaki kalıcı bir gelenekte, Semiramis'in duaları başarılı olur ve Ara hayata döner. On dokuzuncu yüzyılda, Türkiye'de Van yakınlarında bulunan Lezk adlı bir köyün, geleneksel olarak Ara'nın dirilişinin gerçekleştiği yer olduğuna inanıldığı rivayet edilir.

## Daha sonraki geleneklerde

Olumsuz tasvirler mevcut olsa da, genel olarak Semiramis, Hristiyanlığın yükselişinden önce olumlu olarak görülüyordu. Orta Çağ'da ise fuhuş ve şehvetle ilişkilendirilmeye başlanmıştır. Bir hikâyede, oğluyla ensest bir ilişki yaşadığı, bunu ebeveyn-çocuk evliliklerini meşrulaştıran bir yasa çıkardığı ve sonunda onu öldürmeden önce romantik rakiplerini caydırmak için Bekâret kemerini icat ettiği iddia ediliyordu. Bu, ilk olarak Augustus'un saltanatında Pompeius Trogus'un Evrensel Tarihi'nde ortaya çıkmış gibi görünüyor; bu tarih yalnızca Justinius'un daha sonraki özetinde günümüze ulaşmıştır; hikâyenin dolaşımı muhtemelen beşinci yüzyılda Orosius'un *Paganlara Karşı Yedi Tarih Kitabı* adlı evrensel tarihiyle popüler hale getirilmiştir; bu kitap "pagan karşıtı polemik" olarak tanımlanmıştır.

Dante, *[[İlahi Komedya]]'da* (*Cehennem* V) Semiramis'i Cehennemin İkinci Çemberi'ndeki şehvet düşkünlerinin ruhları arasına yerleştirir. Petrarca'nın *[[Triumphi|Aşkın Zaferi'nde]]* (III. kanto, 76. mısra) yer alır. "Kötü aşk"ı örnekleyen üç kadından birisidir, diğer ikisi Byblis ve Myrrha'dır. Floransalı yazar Giovanni Boccaccio'nun 1361-1362 yıllarında yazdığı tarihi ve mitolojik kadınların biyografilerinden oluşan *De Mulieribus Claris* adlı eserde yer almaktadır. Batı edebiyatında yalnızca kadınların biyografilerine ayrılmış ilk koleksiyon olması bakımından dikkat çekicidir. Semiramis, askeri ve siyasi başarılarından dolayı her zaman hayranlık uyandırmıştır.

Geç Orta Çağ ve Rönesans'ta itibarı kısmen yeniden canlanmıştır. Christine de Pisan'ın 1405'te tamamlanan *Kadınlar Şehri Kitabı'na* dahil edildi ve on dördüncü yüzyıldan itibaren kadınlar için Dokuz Değerli listesinde sıklıkla yer almıştır.

## Edebi referanslar
Semiramis, Voltaire'in trajedisi *Sémiramis* ve Pedro Calderón de la Barca'nın draması *La hija del aire* gibi birçok oyunda ve aralarında Antonio Vivaldi, Christoph Willibald Gluck, Domenico Cimarosa, Josef Mysliveček, Giacomo Meyerbeer ve Gioachino Rossini'nin de bulunduğu düzinelerce bestecinin operalarında yer almıştır. Arthur Honegger, Paul Valéry'nin 1934 tarihli "bale-pandomim"i *Semiramis'in* müziklerini bestelemiş; eser uzun yıllar ihmal edildikten sonra 1992'de yeniden canlandırılmıştır.

Eugène Ionesco'nun *Sandalyeler* adlı oyununda Yaşlı Kadın karakteri Semiramis olarak anılmıştır.

Semiramis, William Shakespeare'in *[[Titus Andronicus]]* (II.1) ve *[[Hırçın Kız]]* (Ind.2) oyunlarında anılmıştır. Semiramis tasviri kadın yöneticiliğinin metaforu olarak kullanılmıştır. Bazen kadınların yönetimiyle ilgili siyasi anlaşmazlıklar sırasında, hem olumsuz bir karşılaştırma olarak (örneğin İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth'e karşı) hem de iyi yöneten bir kadının örneği olarak referans alınmıştır. Güçlü kadın hükümdarlar Danimarka Kraliçesi I. Margaret ve Büyük Katerina'ya Kuzeyin Semiramis'i unvanı verilmiştir.

Geoffrey Chaucer'in *[[Canterbury Hikâyeleri]]* adlı eserinde *The Man of Law's Tale* isimli beşinci hikâyede sultanın annesinin de Semiramis gibi kötü bir kadın olduğu ima edilmeye çalışılır.

Yirminci yüzyılda Semiramis birçok Kılıç ve sandalet filminde görünmüştür. 1954 yapımı *Babil Kraliçesi* filminde Rhonda Fleming, 1963 yapımı *Ben Semiramis'im* filminde ise Yvonne Furneaux tarafından canlandırılmıştır.

## İki Babil

İncil'de destekleyici kanıtların bulunmamasına rağmen, Hristiyan papaz Alexander Hislop'un 1853'te yazdığı *İki Babil* adlı kitap, Semiramis'in Babil'in Fahişesi olarak nitelendirilmesinde özellikle etkili olmuştur. Hislop, Semiramis'in çok tanrıcılığı ve bununla birlikte tanrıça tapınmasını icat ettiğini iddia etmiştir. Katolik Kilisesi'nin başkanının, Semiramis ve İncil'deki kral Nemrud tarafından kurulan ve antik Babil'in pagan dinini yaymak için binlerce yıllık gizli bir komployu miras aldığını ve yaymaya devam ettiğini iddia etmiştir. Grabbe ve diğerleri, bu kitaptaki iddiaları metinlerin hatalı anlaşılmasına dayandığı gerekçesiyle reddettiler ancak bunların varyasyonları Evanjelik Protestanların grupları gibi bazıları tarafından kabul ediliyor.

Hislop, Semiramis'in kraliçe eşi ve İncil'deki Babil Kulesi'ni inşa eden Nemrud'un annesi olduğunu ileri sürmüştür. Semiramis ve Nemrud'un ensest erkek çocuğunun Akad tanrısı Tammuz olduğunu ve dinlerdeki tüm ilahi eşleşmelerin bu hikâyenin yeniden anlatımı olduğunu söylemiştir. Bu iddialar hala bazı Evanjelik Protestan grupları arasında Jack Chick broşürleri, çizgi romanlar ve ilgili medya aracılığıyla dolaşmaktadır.

Eleştirmenler, Hislop'un spekülasyonlarını yanlış anlaşılmalara dayalı olduğu için reddetmişlerdir.

Lester L. Grabbe, Hislop'un iddiasının, özellikle de Ninus'u Nemrud ile özdeşleştirmesinin, tarihi Babil ve dininin yanlış anlaşılmasına dayandığını iddia etmiştir. Grabbe, Hislop'u, kendisiyle ilişkilendirilen tek bir metinde bile Semiramis'in eşi olarak tasvir ettiği için ve tarihi metinlerde kendisinden bahsedilmediği halde onu "fahişelerin annesi" olarak tasvir ettiği için eleştirmiştir.

Ralph Woodrow da bu yorumu eleştirmiş ve Alexander Hislop'un farklı kültürlerden çeşitli mitlerin bölümlerini "aldığını, seçtiğini ve karıştırdığını" belirtmiştir.

## Modern kültürde
* Kahire'deki Semiramis InterContinental Oteli onun adını taşıyor. 1921 Kahire Konferansı'nın gerçekleştiği ve Winston Churchill'in başkanlık ettiği yer burasıdır.
* Semiramis, Japon hafif roman ve anime serisi *[[Fate/Apocrypha]]* of the *Fate* serisinde Red Assassin rolünde yer alır. Aynı serinin mobil oyunu *[[Fate/Grand Order]]'da* da yer almaktadır.
* Semiramis, 1973 yılında *Dedicato a Frazz adlı* bir LP çıkaran İtalyan progresif rock grubudur.
* Semiramis, Malice Mizer'ın " İlluminati " (1998) adlı şarkısında geçmektedir.
* John Myers Myers'ın 1949 tarihli *Silverlock* romanında Semiramis, genç Lucius'u baştan çıkarmak için alayını durduran şehvetli, buyurgan bir kraliçe olarak görünür; Lucius bir eşeğe dönüştürülmüştür. 
* Christopher C. Doyle'un *Mahabharata Sırrı* üçlemesinin üçüncü kitabı olan *[[The Secret of the Druids]]* (2017) kitabında Semiramis, amrita (nektar) peşinde babasının krallığına saldıran güçlü Hint kralı Sthabarpati'nin kendisinden uzaklaşmış kızı olarak tasvir ediliyor. Oğlunun kendisine komplo kurduğunu öğrendiğinde tahtından feragat eder ve tanrıça olarak saygı gördüğü İrlanda'ya yerleşir.
* Costanza Casati'nin "Babil" adlı kitabında başkarakter Semiramis'tir. Kitap, Semiramis'in mütevazı başlangıcından Asur İmparatorluğu'nun büyük tahtına yükselişini anlatıyor.

## Ayrıca bakınız
* Fırat Tüneli

## Kaynakça
;Özel

;Genel
### Birincil kaynaklar

*Paulinus Minorita, *Compendium*
*Eusebius, *Chronicon 20.13-17, 19-26* (Schoene pp.53-63)
*Orosius, *Historiae adversus paganos [http://attalus.org/translate/orosius1B.html#4 i.4], [http://attalus.org/translate/orosius2.html#2 ii.2.5], 6.7*
*Justinus, *Epitome Historiarum philippicarum Pompei Trogi [http://attalus.org/translate/justin8.html#1.2 i.2]*
*Valerius Maximus, *Factorum et dictorum memorabilium libri* ix.3, ext 4

### İkincil kaynaklar
*
*Beringer, A. 2016. *The Sight of Semiramis: Medieval and Early Modern Narratives of the Babylonian Queen.* Tempe: Arizona State University Press.
*Dross-Krüpe, K. 2020. *Semiramis, de qua innumerabilia narrantur. Rezeption und Verargumentierung der Königin von Babylon von der Antike bis in die opera seria des Barock* Wiesbaden: Harrassowitz.