Aziz Nikolaos Kilisesi (Stockholm)

**Stockholms domkyrka** (Stockholm Katedrali) ve **Sankt Nikolai kyrka** (Aziz Nikolaos Kilisesi) olarak da adlandırılan **Storkyrkan** (‘Büyük Kilise’), Stockholm'deki en eski kilisedir. Storkyrkan, Stockholm'ün merkezinde, Gamla stan'da, Stockholm Sarayı ile Stockholm'ün eski ana meydanı olan Stortorget arasında yer almaktadır. Kilise 1306 yılında Nikolaos'a adanmıştır ancak kilisenin inşasına muhtemelen 13. yüzyılda başlanmıştır. Storkyrkan, tuğla sütunlarla desteklenen tonozlu bir tavana sahip bir salon kilisesi şeklinde geç ortaçağ görünümünün çoğunu içeride hala korumaktadır. Ancak kilisenin dış cephesi, 18. yüzyılda yapılan kapsamlı değişikliklerin bir sonucu olarak Barok bir görünüme sahiptir. Kilise, İsveç'teki Reformasyon sırasında ilk kez İsveççe ayin yapılan yer olarak önemli bir rol oynamıştır. Kilise, 1942 yılında Stockholm Piskoposluğu'nun kurulmasından bu yana İsveç Kilisesi'ne bağlı Stockholm Piskoposluğu'nun merkezi olarak hizmet vermektedir.

Storkyrkan uzun süre Stockholm'ün tek cemaat kilisesiydi ve erken bir tarihten itibaren İsveç kraliyet ailesiyle bağlantılıydı. Birçok kez tarihi olaylara sahne olmuş ve yüzyıllar boyunca taç giyme töreni kilisesi olarak kullanılmıştır. Daha yakın bir tarihte, Victoria ve Daniel'in düğünü 2010 yılında bu kilisede gerçekleşmiştir. Storkyrkan'da askeri zaferlerin yanı sıra ulusal trajediler de anılmıştır ve halen yazarlar Astrid Lindgren ve Sara Danius gibi tanınmış kişilerin cenazeleri için kullanılmaktadır.

Kilise, aralarında *Aziz George ve Ejderha*'nın geç ortaçağ heykeli ve Stockholm'ün en eski görüntülerinden birini gösteren bir tablo olan Vädersolstavlan'ın da bulunduğu birkaç önemli sanat eserinin yanı sıra özenli mobilyalar da içermektedir.

## Konum ve çevre
Storkyrkan, Stockholm'deki en eski kilisedir ve aslen tüm şehrin cemaat kilisesiydi ve bu nedenle ortaçağ kentinin tam merkezinde inşa edilmiştir. Gamla stan'ın en yüksek noktasında, Borsa Binası ile Stockholm Sarayı arasında yer almaktadır. Kilise, saray, Stortorget ve Stockholm'ün ilk belediye binası (şimdiki borsa binasının bulunduğu yerde) ile birlikte en erken kentsel gelişimin kalbini oluşturmuştur. Kilisenin içi hala ortaçağ görünümünün büyük bir kısmını korurken, kilisenin dışı büyük ölçüde 18. yüzyılda yapılan değişikliklerin sonucudur. Kraliyet Sarayı, Axel Oxenstierna Sarayı, Slottsbacken ve dikilitaşı ve Tessin Sarayı ile birlikte Barok mimarisinin tutarlı bir topluluğunun parçasıdır. Stockholm şehir manzarasının “yeri doldurulamaz” bir parçası olarak tanımlanmıştır.

Storkyrkan'ın üç tarafı caddelerle çevrilidir (batıda Trångsund, kuzeyde Storkyrkobrinken ve Högvaktsterrassen ve doğuda Slottsbacken). Kilisenin hemen güneyinde bir avlu yer almaktadır. Avlunun karşı tarafında, borsa binalarının arka tarafına bakan ve Erik Palmstedt tarafından borsanın kanatları olarak tasarlanan iki küçük pavyon, aslında kilisenin mezar şapeli ve araba evi olarak inşa edilmiştir. Bunlar 1767 yılında inşa edilmiştir. Avlu, batı ve doğuda duvarlarla sınırlandırılmış olup, dövme demir kapılarla açılmaktadır. Her iki kapının da direkleri orijinal olarak alegorik heykellerle süslenmiştir, ancak sadece batı kapısındaki çift hala yerindedir. Bu iki heykel muhtemelen Akıl (güney direğinde) ve İlahi Aşkı (kuzey direğinde) tasvir etmektedir ve 1675 yılında Peter Schultz tarafından yapılmıştır. Eskiden doğu kapısının direklerinde bulunan heykeller ise Dikkat ve Umut'u simgeleyen kadınları tasvir etmektedir. Bu çift 1702 yılında Daniel Kortz tarafından yapılmıştır.

İsveçli reformcu Olaus Petri'yi tasvir eden bir başka heykel de kilisenin doğu cephesine bitişik olarak durmaktadır. Slottsbacken'e bakar ve resmi olarak Storkyrkan'a bağlı olmasa da kilise topluluğunun bir parçasını oluşturur. Açılışı 1898 yılında yapılmış ve Theodor Lundberg tarafından yapılmıştır. Doğu cephesinin yanındaki kaldırımda, Kral I. Gustav döneminde yıkılan bir kilise korosunun eski kapsamını işaret eden çizgiler de bulunmaktadır.

## Binanın tarihçesi

### Orta Çağ
Stockholm'de bir kilisenin varlığı ilk kez 1279 yılında belirtilmiştir. Ayrıca 1306 yılında şehir kilisesinin kutsanmasından bahsedilmektedir ki bu da Storkyrkan'ı Stockholm'deki en eski kilise yapmaktadır. Bu nedenle kilisenin en eski tarihi biraz belirsizdir: Stockholm 13. yüzyılın ortalarında kurulmuştur ve şehrin 1306 yılına kadar işleyen bir kiliseye sahip olmaması pek olası görülmemektedir. Geleneklere göre kiliseyi Birger Jarl kurmuştur. Bu nedenle 1306 yılında açılışı yapılan kilisenin öncesinde başka bir kilise olması ya da uzun bir süre inşaat halinde olması veya 1306 yılında yeniden adanmış olması mümkündür. Ne olursa olsun, mevcut binanın en eski kısımları muhtemelen 1306 yılında açılışı yapılan kiliseye aittir. Tüm Orta Çağ boyunca kilisenin ana koruyucu azizi Nikolaos olmuştur. Baltık bölgesinde 13. yüzyıldan kalma birçok kilise, özellikle Stockholm'de olduğu gibi Hansa Birliği'nin var olduğu şehirlerde Aziz Nikolaos'a adanmıştır. Kilise aynı zamanda Meryem ve IX. Eric'e de adanmıştır. Kilise, 1590'lara kadar Stockholm'ün tüm şehre hizmet veren tek cemaat kilisesi olarak kalmıştır. Genel olarak, kilise binasının ortaçağ tarihi karmaşıktır ve ayrıntılı olarak belirlenmesi zordur. Çok az yazılı kaynak vardır ve süslemelerin eksikliği, farklı bölümlerin yaşı hakkında stilistik gerekçelerle herhangi bir sonuca varmayı zorlaştırmıştır.

Başlangıçta kilisenin iki koridorlu bir neften oluştuğu anlaşılmaktadır. Altı sütun tarafından desteklenen ahşap bir tavanı vardı. Yapı malzemesi tuğlaydı. Ana giriş muhtemelen batıdaydı, ancak kuzey ve güney duvarlarında yan girişler de mevcut olabilirdi. Stilistik olarak kilise, Strängnäs Katedrali, Aziz Mary Kilisesi, Sigtuna ve Skokloster Kilisesi de dahil olmak üzere o dönemde Mälaren Gölü çevresinde inşa edilen bir grup tuğla kilisenin bir parçasıydı. Kilise 14. ve 15. yüzyıllar boyunca art arda yeniden inşa edilmiş ve genişletilmiştir. Kiliseyi süslemek hem İsveç hükümdarları hem de Stockholm vatandaşları için güç ve nüfuzlarını göstermenin bir yoluydu.

Kral Magnus IV ve eşi Namurlu Blanche tarafından 1346 yılında kiliseye yapılan bir bağış, muhtemelen kiliseye bir dizi şapelden ilkinin eklendiğini göstermektedir. Bu şapel başlangıçta Aziz Meryem'e adanmıştı ve kilisenin doğu ucunun güney tarafında yer alıyordu. Şapele ait dört bölme Storkyrkan'ın iç kısmında hâlâ görülebilmektedir. Benzer şapeller yaklaşık olarak aynı zamanlarda Visby Katedrali ve Lübeck'teki Aziz Meryem Kilisesi'nde de inşa edilmiştir. Şapel, İsveç kiliseleri için alışılmadık bir tarzda Erken Gotik duvar resimleriyle süslenmiştir (daha sonra büyük ölçüde restore edilmiştir). Kiliseye 1361'den önce ikinci bir şapel eklenmiş ve 15. yüzyılın başlarında başka şapeller de inşa edilmiştir. Orta Çağ'ın sonuna gelindiğinde Storkyrkan'da 30'dan fazla şapel ya da özel olarak ayrılmış sunaklar bulunuyordu ki bu sayı ancak Orta Çağ İsveç'indeki katedrallerle kıyaslanabilirdi. Kilise böylece şapellerin eklenmesiyle parça parça büyümüştür. Albertus Pictor tarafından boyanan ve güney batı tonozlarını süsleyen bir dizi duvar resmi de (resimler şu anda kilisenin zemininden görünmemektedir) 15. yüzyılda eklenmiştir. 1474 ve 1496 yılları arasında, kilisenin büyük bir yeniden inşası gerçekleştirilmiş ve bu şapeller tek ve birleşik bir alana dahil edilmiş ve yeni tonozlar yerleştirilerek eşit yükseklikte bir tavan oluşturulmuştur. Kilise yaklaşık olarak aynı zamanda doğuya doğru büyük ölçüde genişletilmiş ve bir koro da eklenmiştir.

### Reform ve sonraki değişiklikler
16. yüzyılda İsveç'teki Reformasyon, kilise için önemli değişikliklere yol açtı. Katolik Kilisesi terk edilmiş ve Lütercilik benimsenmiştir. Devlet, Storkyrkan'daki şapel ve sunaklarda bulunan büyük miktarda gümüş de dahil olmak üzere kilisenin mülklerinin çoğuna el koydu. Reformasyon sırasında İsveç'in genelinde ikonoklazm salgını yaşanmamış olsa da, kilisenin eskiden Katolik olan bazı heykelleri tahrip edilmiştir. II. Christian 1520'de Stockholm'de ikamet ettiğinde, kilise, diğer şeylerin yanı sıra 1521'de Stockholm Katliamı'na yol açan siyasi gerilimlerin bir yansıması olarak güçlendirildi. Adam van Düren bu çalışmalardan sorumluydu ve ayrıca kilisenin sütunlarından birinin tabanını süsleyen alegorik bir heykel yaptı. Bir erkek ve bir dişi aslan ile bir yılan balığını tasvir eden bu heykel, anlamı şüpheli bir hiciv yazısıyla birlikte yer almaktadır. III. Johan döneminde iç mekânı daha da uyumlu hale getirmek amacıyla kilisenin sütunlarında, tonozlarında ve duvarlarında bazı değişiklikler yapılmıştır.

### 18. yüzyıldaki değişiklikler
18. yüzyıl boyunca Storkyrkan'ın dış cephesi geniş kapsamlı değişikliklere uğramıştır. Ortaçağdan kalma dış cephe tamamen Barok bir dış cepheye dönüştürülmüştür. Genç Nicodemus Tessin, dış cephenin daha çağdaş bir tarzda yeniden yapılması için bir öneri sunmuştu. 1736 yılında Johan Eberhard Carlberg kilise kulesinin onarımını denetlemek üzere görevlendirildi. Kısa bir süre sonra komisyon, dış cephenin tamamen elden geçirilmesi ve yeni bir kule kulesine kadar genişledi. Hem Carlberg hem de Kraliyet Sarayı'nın mimarı olarak Genç Nicodemus Tessin'in yerine geçen Carl Hårleman, yeni bir kule kulesi için anında çok sayıda öneri üretti ve bu da dış cepheyi modernize etme fikrinin bir süredir düşünüldüğünü gösterdi. Özellikle Hårleman konuya, kilisenin saray çevresine stilistik olarak dahil edilmesi gerektiği açısından bakmış gibi görünüyor. İki mimar birbirlerinin kilise kulesi tasarımlarını teknik sorunlara sahip olmakla suçladılar. Sonunda, Carlberg'in kendi ve Hårleman'ın fikirleri arasında bir uzlaşma olan yeni bir kule için dördüncü önerisi kabul edildi ve Carlberg cephedeki diğer değişiklikleri de tasarladı. Kilisenin dış cephesinin Gotik bir yapıdan Barok bir yapıya dönüşümü 1736 ile 1745 yılları arasında gerçekleştirilmiştir. Bugün görülen dış cephe hala büyük ölçüde Carlberg'in çalışmalarının sonucudur.

Aynı yüzyılın ilerleyen dönemlerinde, 1777 yılında mimar Erik Palmstedt, Stortorget'teki borsa binasının inşasıyla bağlantılı olarak kilise avlusunun güney tarafını yeniden tasarladığında başka değişiklikler de yapıldı. Aynı zamanda, kilisenin batı ucundaki kulenin güney tarafına eklenen merdiven boşluğunu da tasarladı; merdiven boşluğu 1778 yılında tamamlandı. Bunlar ve daha sonra yıkılan diğer bazı eklemeler, kilisenin ve çevresinin Ortaçağ köklerinin aksine Klasik görünümünü daha da vurgulamıştır. Kral III. Gustav daha da ileri giderek kilisenin tamamını yıkmak ve yerine Roma'daki Pantheon'dan esinlenen yeni bir kilise inşa etmek istemiştir.

### Sonraki tarih
Pencereler 1860'larda Neogotik tarzda yeni dövme demir doğramalarla donatılmıştır. Kilisenin yangın güvenliğini arttırmak amacıyla 19. yüzyılın sonlarında bazı değişiklikler daha yapılmıştır. Mimar Ernst Stenhammar'ın rehberliğinde 1903-1909 yıllarında daha kapsamlı bir yenileme yapılmıştır. Diğer şeylerin yanı sıra, tuğla sütunları ve duvarları kaplayan badana kaldırılmış ve o zamandan beri iç mekan açıkta kalan tuğlalarla karakterize edilmiştir. Bu, daha “ortaçağ” bir iç mekan yaratma girişimi olarak yapılmıştı, ancak aslında iç mekan muhtemelen her zaman badanalıydı. Bir başka kapsamlı yenileme 1952-54 yılları arasında gerçekleştirilmiştir. Kilise 1942 yılında yeni kurulan Stockholm Piskoposluğu için katedral statüsüne yükseltilmiştir.

## Tarihi önem ve kraliyet bağlantıları
Storkyrkan, İsveç tarihinde önemli olaylara sahne olmuştur. Orta Çağ boyunca Stockholm'ün artan zenginliği ve etkisi ve kilisenin Kraliyet Sarayı'na yakınlığı, hem Uppsala Başpiskoposu'nun hem de İsveç hükümdarlarının dikkatini çekmiştir. Başpiskopos zaman zaman kiliseye özel bir temsilci atamış ve sık sık yerel kilise meselelerine müdahale etmiştir. En azından bir keresinde, 1338'de, Storkyrkan'da bir piskopos (Turku'lu Hemming) atandı.

İsveç'teki Reformasyon en azından kısmen Storkyrkan'da doğmuştur: İsveç'te Luthercilik ilk kez burada halka açık bir şekilde vaaz edilmiştir ve Storkyrkan aynı zamanda 1525 yılında İsveç'te ayinin Latince yerine İsveççe olarak kutlandığı ilk kilisedir. İsveç'te Reformasyon'un başlıca savunucularından biri olan Olaus Petri, daha sonra Storkyrkan'da rahip olarak görev yapmıştır. Storkyrkan o tarihten itibaren yalnızca Stockholm'ün İsveççe konuşan cemaati tarafından kullanıldığından, büyük Almanca ve Fince konuşan cemaatler de sırasıyla Alman Kilisesi'ne ve belediye binasındaki bir şapele taşındı.

Kilise birçok kez İsveç kral ve kraliçelerinin taç giyme törenleri için kullanılmıştır. Storkyrkan'da gerçekleşen ilk kraliyet taç giyme töreni 1336 yılında Magnus IV ve Namurlu Blanche'nin taç giyme töreniydi. Taç giyme töreni Tartu Piskoposu Engelbert von Dolen tarafından tüm İsveç piskoposlarının huzurunda gerçekleştirilmiştir. Ancak Orta Çağ taç giyme törenlerinin çoğu Uppsala Katedrali'nde gerçekleşmiştir. Storkyrkan'da bir sonraki taç giyme töreni 1497 yılında, Kalmar Birliği sırasında Kral Johan'ın İsveç Kralı olarak taç giymesiyle gerçekleşmiştir. Oğlu II. Christian, 4 Kasım 1521'de İsveç'in Kral Christian'ın yönetimine boyun eğmesini işaret etmek üzere tasarlanan bir törenle Storkyrkan'da taç giydi. Tören sırasında İmparator V. Karl'ın temsilcileri krala Altın Post Nişanı'nı takdim etti. Sadece birkaç gün sonra Stockholm Katliamı gerçekleşti.

Bir süre hükümdarların Storkyrkan'da taç giymesinin uğursuzluk getireceği düşünülmüştür. Ancak Kral XIV. Eric ile Karin Månsdotter'in düğünü ve düğünün ardından taç giyme töreni 1568 yılında Storkyrkan'da gerçekleşmiştir. Maria Eleonora da 1620 yılında Kral II. Gustaf Adolf ile evlenmesinin ardından Storkyrkan'da İsveç Kraliçesi olarak taç giymiştir. Storkyrkan'da taç giyecek bir sonraki hükümdar 130 yıllık bir aradan sonra 1650 yılında Kraliçe Kristina olmuştur. Sonraki iki kralın taç giyme töreni Uppsala'da yapıldı, ancak Kral XII. Karl 1697'deki taç giyme töreni için yine Storkyrkan'ı tercih etti. Kral I. Frederick'in taç giyme töreni de 1720 yılında Storkyrkan'da yapılmıştır. O tarihten itibaren IV. Gustav Adolf hariç tüm İsveç hükümdarlarının taç giyme törenleri Storkyrkan'da gerçekleşti. Bir İsveç hükümdarının son taç giyme töreni 1873 yılında Kral II. Oscar tarafından Storkyrkan'da gerçekleştirilmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Resmî site
* Virtual tour of Storkyrkan by Virtualsweden