Roma'nın Britanya'yı istilası

**Roma'nın Britanya'yı istilası,** Roma kuvvetleri tarafından Britanya topraklarının aşama aşama ele geçirilmesinden oluşan bir süreçti. (MS 43'te İmparator Claudius yönetiminde başladı ve 87'de Stanegate kurulduğunda tamamlandı)

Britanya'yı ele geçirmek için görevlendirilen Roma ordusu genellikle İtalya, Hispania ve Galya'da askere alındı. Manş Denizi'ni geçmek için, *Classis Britannica filosunu kullandılar. Bu filo Britanya'nın ele geçirilmesi için kurulmuştu. Filodaki gemiler* çok daha kalın ahşaplı ve dalgalı sularda daha stabil olan Akdeniz savaş kadırgalarından oluşmaktaydı.

General Aulus Plautius komutasındaki Romalılar, Medway Savaşı, Thames Savaşı ve daha sonraki yıllarda Caratacus'a karşı Caer Caradoc Savaşı ve Anglesey'deki Mona Savaşı dahil olmak üzere Britanyalı kabilelere karşı savaşlarda kazanılan zaferler sonucunda Britanya'nın iç bölgelerine doğru şehirler ve yerleşimler kurarak ilerlediler. Boudica'nın başlattığı ve Camulodunum, Verulamium ve Londinium'un  yağmalandığı MS 60'taki genel ayaklanmanın başlamasının ardından Romalılar, düşmanları onlardan çok daha kalabalık olmasına rağmen üstün taktik ve disiplinleriyle isyanı bastırdılar  ve isyanın bastırılmasından sonra Graupius Dağları Savaşı'ndaki zaferle birlikte Orta Kaledonya'ya kadar kuzeye doğru ilerlemeye devam ettiler. Hadrian Duvarı'nın sınır olarak belirlenmesinden sonra bile, İskoçya ve Kuzey İngiltere'deki kabileler Roma yönetimine defalarca isyan ettiler ve bu isyanlara karşı korunmak için Roma, Kuzey Britanya'da kaleler kurmaya ve onlara birlik yerleştirmeye devam etti.

## Arka plan
İmparatorluğun sınırlarındaki diğer bölgelerle ortak olarak, Britanya, Jül Sezar'ın MÖ 55 ve 54'teki seferlerinden bu yana, yüz yıl boyunca Romalılarla diplomatik ve ticari bağlara sahipti ve Roma ekonomik ve kültürel etkisi, özellikle güneyde, Britanya Geç Roma öncesi Demir Çağı'nın önemli bir parçasıydı.

MÖ 55 ve MS 40'ların arasında Sezar'ın Britanya'ya seferleriyle başlayan ve doğrudan askeri işgal olmaksızın, kabilelerin Roma'ya haraç, rehineler vermesi, ayrıca bazı Roma'ya bağımlı devletlerin varlığı ile meydana gelen *statüko*, büyük ölçüde bozulmadan kaldı. Augustus MÖ 34, MÖ, 27 ve MÖ 25'te istilaya hazırlandı. Birinci ve üçüncüsü, imparatorluğun başka yerlerindeki isyanlar nedeniyle iptal edildi, ikincisi ise Britonlar uzlaşmaya hazır göründüğü için iptal edildi. Augustus'un ''Res'' Gestae'sine göre, iki Britanyalı kral Dubnovellaunus ve Tincomarus Augustus'un hükümdarlığı sırasında Roma'ya kaçtılar ve bu dönemde yazılan Strabon'un *Coğrafyası*, Britonların ödediği gümrük ve haraçlardan gelen paranın, eğer ada istila edilirse vergilendirmelerden gelecek olan paradan daha fazla olduğunu söylüyor.

MS 40'larda, Britanya'daki siyasi durum harap halindeydi. Catuvellauniler, Trinovantelerin eski başkenti Camulodunum'u (günümüzde Colchester) ele geçirerek, Güneydoğu Britanya'daki en güçlü krallık olarak Trinovantelerin yerini almıştı. Başkenti Calleva Atrebatum'da (günümüzde Silchester) bulunan Atrebates kabilesi, Roma ile dostça ticari ve diplomatik ilişkilere sahipti ve Verica, Roma tarafından Atrebateslerin kralı olarak tanındı, ancak Caratacus yönetimindekiCatuvellauniler, MS 40'tan kısa bir süre sonra tüm krallığı fethetti ve Verica, Britanya'dan kovuldu.

Caligula, MS 40'ta Britonlara karşı bir sefer planlamış olabilir, ancak bu konuda harekete geçip geçmediği belirsizdir: Suetonius'un "*On İki Sezar*"ına *göre*, birliklerini Manş Denizi'ne bakacak şekilde savaş düzenine geçirdi ve bir keresinde onlara deniz kabukları toplamalarını emretti. Deniz kabuklarını Capitol Tepesi ve Palatino Tepesi için uygun bir ganimet olarak görüyordu. Alternatif olarak, onlara kulübeleri bir araya getirin de demiş olabilir. Çünkü *musculi kelimesi* aynı zamanda askerlerin ordudaki mühendis kulübeleri için kullandığı bir kelimeydi ve Caligula'nın kendisi de İmparatorluğun askerleriyle oldukça içli dışlıydı. Her halükarda Caligula'nın faaliyetleri Claudius'un Britanya'yı istilasını üç yıl sonra mümkün kılacak birlikleri ve tesisleri hazırladı. Örneğin Caligula Bononia'da bir deniz feneri inşa ettirdi. (modern Boulogne-sur-Mer), *Tour D'Ordre*, kısa bir süre sonra Dubris'te (Dover) inşa edilen deniz fenerine bir model teşkil eder.

## Claudius Dönemi'nde hazırlıklar
Claudius, 43'te, muhtemelen Caligula'nın MS 40'tan kalan birliklerini yeniden bir araya getirerek, seçkin bir senatör olan Aulus Plautius'un komutası altında olmak üzere bir istila kuvveti oluşturdu. İstilasının bahanesi ise Atrebateler'in sürgün kralı Verica'yı eski haline getirerek yeniden tahta oturtmaktı.

**' dışında olarak kaç lejyonun gönderildiği belli değil. Bu lejyonun ise geleceğin imparatoru [[Vespasianus|Vespasian]]'ın komutası altında yer aldığı kesin olarak bilinmektedir.

**', **' (daha sonra **') ve **' (daha sonra **')  lejyonları MS 60/61 Boudica İsyanı sırasında görev yaptılar ve muhtemelen istilanın başlangıcından beri oradalardı, ancak Roma ordusu esnekti, kohortlar ve yardımcı birlikler gerektiğinde hareket ettiriliyordu.

Kaynaklardan, lejyonlara komuta etmek için uygun rütbeli diğer üç kişinin de istilaya katıldığı biliniyor. Cassius Dio, muhtemelen *IX* Hispana Lejyonu'nu yöneten Gnaeus Hosidius Geta'dan ve Vespasian'ın erkek kardeşi Titus Flavius Sabinus'tan bahseder. Ayrıca Cassius, Sabinus'un Vespasian'ın yardımcısı olduğunu yazar, ancak Sabinus ağabeydi ve Vespasian'dan önce kamu hayatına geçtiği için bir askeri tribün olamazdı. Eutropius, Gnaeus Sentius Saturninus'tan bahseder, ancak eski bir konsül olarak bunun için çok kıdemli olabilir ve belki daha sonra Claudius'a eşlik eden grubun içinde yer almış olabilir.

## Denizi geçiş ve karaya çıkış

Aulus Plautius komutasındaki ana işgal kuvveti denizi üç kol halinde geçti. Kalkış limanı genellikle Boulogne (Latince: Bononia) ve askerlerin karaya çıktığı yer ise Rutupiae idi. (Richborough Kent'in doğu kıyısında). Bu konumların hiçbiri kesin değil. Dio, kalkış limanından bahsetmiyor ve Suetonius, Claudius komutasındaki ikincil kuvvetin Boulogne'dan yelken açtığını söylese de, bu tüm istila kuvvetinin Boulogne'den denize açıldığı anlamına gerekmiyor. Richborough, çıkartma yapmaya uygun olabilecek büyük bir doğal limana sahiptir ve arkeoloji, Roma istilasının anlatılan zamanda ve yerlerde olduğunu göstermektedir. Ancak Dio, Romalıların doğudan batıya gittiğini söylüyor. Boulogne'dan Richborough'ya bir yolculuğun ise güneyden kuzeye bir yolculuk olması gerekiyor. Bazı tarihçiler ise Romalıların Boulogne'dan Solent'e doğru hareket ettiklerini ve karaya Noviomagus Chichester) ya da Southampton çıktıklarını öne sürüyorlar. Bu bölgeler aynı zamanda eskiden Verica tarafından yönetilen topraklar.

## Nehir savaşları
Briton direnişi, Catuvellauni'nin önceki kralı Cunobeline'ın oğulları Togodumnus ve Caratacus tarafından yönetildi. Kalabalık bir Briton kuvveti, Medway Nehri üzerindeki Rochester yakınlarında olduğu düşünülen bir nehir geçişinde Romalılarla karşılaştı. Medway Savaşı iki gün sürdü. Gnaeus Hosidius Geta neredeyse esir düşüyordu, ancak birliklerini toparladı ve savaşı o kadar kararlı bir şekilde tersine çevirdi ki, kendisine "Roma zaferi" töreni yapıldı. En az bir Auxilia birliği nehrin karşısına ayrı bir kuvvet olarak yüzerek geçti.

Britonlar Thames Nehri'nin karşısına geri püskürtüldü. Nehir boyunca Romalılar tarafından takip edildiler ve Essex bataklıklarında bazı Roma zayiatlarına neden oldular. Romalıların nehri geçmek için mevcut bir köprüyü kullanıp kullanmadıkları veya geçici bir köprü inşa edip etmedikleri belirsizdir.

Togodumnus, Thames'teki savaştan kısa bir süre sonra öldü. Plautius ordusunu durdurdu ve İmparator Claudius'un düşmana vurulacak son darbe için kendisini davet eden bir haber gönderdi. Cassius Dio bunu, Togodumnus'un intikamını almaya kararlı bir şekilde yeniden toparlanan Britonları yenmek için imparatorun yanında getireceği ordunun yardımına ihtiyaç duyan Plautius olarak sunar. Bununla birlikte, Claudius askeri yeteneğiyle bilinen bir adam değildi ve Praetorian Muhafızları, MS 43'te İmparator Claudius'a Britanya'ya olan yolculuğunda eşlik etti. Roma'daki Claudius Kemeri, on bir Briton kralın savaşsız teslim olduğunu söylüyor ve Suetonius'un *On iki Sezar'ı*, Claudius'un Britonların teslimiyetini savaşmadan ve kan dökülmeden aldığını söylüyor. Catuvellauni'nin zaten çok sayıda zayiat vermiş olduğu ve Romalılar karşısında direncek güçleri olmadığı için teslim oldukları muhtemeldir. Ancak bu durum İmparatorun Camulodunum'a olan son seferde onun fatih olarak görünmesine izin verir. Cassius Dio, İmparatorun beraberinde savaş filleri ve ağır silahlar getirdiğini ve bunun kalan herhangi bir yerel direnişi etkisiz ve çaresiz bıraktığını anlatıyor. Güneydoğu Britanya'nın on bir kabilesi Claudius'a teslim oldu ve Romalılar batıya ve kuzeye doğru ilerlemeye hazırlandı. Romalılar Camulodunum'da yeni merkezlerini kurdular ve Claudius zaferini kutlamak için Roma'ya döndü. Caratacus kaçtı, direnişi daha batıda devam ettirecekti.

İşgalden sonra Verica, Atrebates'in kralı olarak tahta iade edilmiş olabilir, ancak bu zamanlarda tarihlere göre çok yaşlı olacaktı. Her halükarda, onun hükmettiği bölgeler için Cogidubnus, kısa süre sonra onun varisi ve istilanın ilk aşamasının ardından bir Roma müttefiki olduğu için ödül olarak tahta oturtuldu.

## MS 44–60

Vespasian kuvvetleri toplayarak batıya doğru ilerledi, Briton birliklerini yenerek kabileleri bastırdı ve onların *oppidium adı verilen* yerleşimlerini ele geçirdi. Roma ordusu, MS 55'ten 75'e kadar Roma Lejyonu II Augusta'nın üssü haline gelecek olan Exeter'e kadar ilerledi. Legio IX Hispana kuzeye, Lincoln'e gönderildi (Latince: Lindum Colonia) ve MS 47'ye gelindiğinde Humber'den, Severn Halici'ne kadar olan bir hattın güneyindeki alan Roma kontrolü altına girmişti. Bu hattı Fosse Yolu adı verilen Roma yolunun izlemesi, birçok tarihçiyi istilanın erken dönemleri sırasında güzergahın uygun bir sınır olarak belirlendiğini düşünmeye yöneltmiştir. Bu dönemde Roma ve Demir Çağı Britanya kabileleri arasındaki sınırın kesin olmayan ve değişken olması muhtemeldir.

MS 47 yılında Roma Britanyası'nın yani Britanya'daki Roma topraklarının yeni valisi olan Publius Ostorius Scapula, günümüz Galler topraklarında yaşayan kabilelere karşı bir sefer başlattı. Güneydoğu Galler'deki Siluresler, Ostorius için önemli sorunlara neden oldu ve Galler sınırında olan topraklarını şiddetle savundular. Komutanları Caratacus, Caer Caradoc Savaşı'nda mağlup oldu ve Pennine Dağları'nı işgal eden, Roma'ya bağlı bir kabile olan Brigantes kabilesine kaçtı. Kraliçeleri Cartimandua, Romalılarla arasındaki ateşkesi nedeniyle onu koruyamadı veya onu barındırmakta isteksizdi. Onu Romalılar'a teslim etti. Ostorius öldü ve onun yerini Galler'in güneyindeki kabileleri kontrol altına alan ancak daha kuzeye veya batıya hareket etmeyen Aulus Didius Gallus aldı, çünkü muhtemelen İmparator Claudius Britanya'nın dağlık arazilerinde çok az maddi kazanç sağlayacak, zor ve uzun bir savaş olarak gördüğü bu hareketten kaçınmayı tercih etti. Nero 54 yılında imparator olduğu zaman, Britanya'nın istilasını devam ettirmeye karar verdi. Vali olarak Anadolu'daki problemli kabilelerle yürüttüğü ilişkilerle tecrübe kazanmış olan Quintus Veranius'u atadı. Veranius ve halefi Gaius Suetonius Paulinus Kuzey Galler'e birçok başarılı sefer düzenlediler. MS 60 yılında Anglesey adasını işgal ettiklerinde birçok Druid'i öldürdüler. Galler'in tamamen işgali, Boudica'nın isyanı Romalıları 60 veya 61'de Britanya'nın güneydoğusuna dönmeye zorlayınca ertelendi.

## MS 60–78
60 veya 61'de Boudica'nın ayaklanmasının başarılı bir şekilde bastırılmasının ardından, bir dizi Romalı vali kuzeye doğru ilerleyerek istilayı sürdürdü.

Brigantelerin lideri, Kraliçe Cartimandua'ydı. Kocası Venutius'du; Cartimandua, Pennie Dağları'nın doğusundaki Brigantelere hükmediyordu. (muhtemelen merkezi Stanwick) Venutius ise Brigantes'in (veya Carvetii'nin) şefiydi ve Pennie Dağlarının batısına hükmediyordu.(muhtemlen merkezi Clifton.) Bu iki hükümdar Brigantes Federasyonunu oluşturuyordu. Cartimandua, MS 69'da Venutius'un ayaklanmasının ardından Roma'dan yardım istemeye mecbur kaldı. Romalılar, Venutius'u iktidarda bırakarak Cartimandua'yı Roma'ya tahliye ettiler.

Tacitus, 71'de Quintus Petillius Cerialis'in (MS 71-74 vali) Brigantes'e karşı başarılı bir savaş verdiğini söylüyor. Tacitus, hem Cerialis'i hem de halefi Julius Frontinus'u (75-78 yılları arasındaki vali) övüyor.

Kuzeyin fethinin çoğu Vettius Bolanus (MS 69-71) ve Cerialis'in valilikleri döneminde gerçekleştirilmiş olabilir. Diğer kaynaklardan, Bolanus'un muhtemelen Venutius ile uğraştığı ve İskoçya'ya girdiği anlaşılıyor ve Carlisle'deki (Luguvalium) Roma kalesinin kapısından alınan kereste örneklerinin karbon tarihlemesinden elde edilen kanıtlar, bunların MS 72'de Cerialis'in valiliği sırasına denk düştüğünü gösteriyor. Chester'daki Roma kalesi Deva Victrix'in kurşun külçeleri, oradaki inşaatın muhtemelen MS 74'e kadar devam ettiğini göstermektedir. Bununla birlikte, Gnaeus Julius Agricola batıdaki rolünü XX Valeria Victrix lejyonunun (71-73) komutanı olarak üstlendi ve Cerialis doğuda IX Hispania'ya liderlik etti. Buna ek olarak, Legio II Adiutrix, düşmana sürpriz yapmak için Chester'dan nehrin ağzına doğru yelken açtı.

Batı'ya ilerleyiş, Cerialis'in varlığıının kanıtlarının bulunduğu Lancaster'dan başlatıldı ve Low Borrow Bridge ve Brougham (Brocavum) boyunca Lune ve Eden nehri vadilerinin çizgisini takip etti. Cumbria kıyısında, Ravenglass ve Blennerhasset muhtemelen Cumbria'daki en erken Roma işgaline uğrayan yerler oldu. Beckfoot ve Maryport da erken ele geçirilen yerlerin arasında yer almış olabilir. 72 ile 73 arasında bir zamanda, Cerialis'in kuvvetinin bir kısmı, Rey Cross, Crackenthorpe, Kirkby Thore ve Plumpton'daki askeri kampların (daha önce Bolanus tarafından kurulmuş olabilir) da kanıtladığı gibi, Corbridge'den batıya Agricola'ya katılmak için Stainmore Geçidi boyunca hareket etti. Stainmore bölgesinde sinyal veya gözetleme kuleleri de görmek mümkün - örneğin, Maiden Kalesi, Bowes Moor ve Roper Kalesi. İki güç daha sonra Penrith civarından Carlisle'a hareket ederek MS 72 / 73'te orada bir kale kurdu.

Frontinus, vali olarak Cerialis'in yerine 74 yılında Roma Britanyası'na gönderildi.

Yıllar önce kesintiye uğrayan Galler'in tamamen ilhakını devam ettirdi, istikrarlı ve başarılı bir ilerleme ile sonunda 76 yılında Silures'i ve diğer düşman kabileleri bastırdı. 75'te Caerleon'da Legio II ''Augusta'' (Isca Augusta) için yeni bir üs ve on beş yirmi kilometrede bir auxilialar için küçük kalelerden oluşan bir kale ağı kurdu. Görev süresi boyunca, muhtemelen Dolaucothi'deki altın yataklarını kullanmak için Batı Galler'deki Pumsaint'de bir kale kurdu. 78 yılında emekli oldu ve daha sonra Roma'da sudan sorumlu kişi olarak atandı.

## Agricola'nın Seferleri (MS 78–84)

Yeni vali, Britanya'ya tekrar dönen Agricola idi ve damadı Tacitus tarafından yazılan ona son derece övgülerle dolu biyografisiyle ünlendi. MS 78'in yaz ortası gelmeden, Agricola, Ordoviceleri yenerek Galler'in ele geçirilmesini tamamladı bir süvari yıkmış ala kendi topraklarında konuşlanan Roma yardımcıların. İngiltere'deki önceki askerlik hizmetinden araziyi bilerek, onları neredeyse yok etmek için hızla hareket edebildi. Daha sonra Anglesey'i işgal ederek oranın sakinlerini barış istemeye zorladı.

Ertesi yıl, Agricola; Roma kontrolünü yeniden kurmak için ezici askerî gücünü kullanarak Kuzey İngiltere'deki Briganteslere ve İskoçya'nın güney kıyısındaki Selgovaelere karşı harekete geçti.

### Agricola Kaledonya'da
Tacitus, güç ve diplomasi kombinasyonunun, daha önce fethedilen Britonlar arasındaki hoşnutsuzluğu gidermesinden sonra, Agricola'nın 79'da kontrol altına alınan kabilelerin topraklarında kaleler inşa ettiğini söylüyor. 80 yılında Tay Körfezi'ne doğru ilerledi (bazı tarihçiler o yıl Forth Körfezi'nde durduğunu iddia ediyor), 81'e kadar güneye dönmedi, bu sırada fethettiği yeni topraklarda kontrolünü pekiştirdi. İsyan eden kabileleri yeniden kontrolü altına aldı. 82'de Kintyre veya Argyll kıyılarına belki de her ikisine birden yelken açtı. 83 ve 84'te, hem kara hem de deniz kuvvetlerini kullanarak İskoçya'nın doğu ve kuzey kıyıları boyunca kuzeye hareket etti, Oraları hızlıca ele geçirdi ve başarılı bir sefer yönetti. Graupius Dağları Savaşı'nda Calgacus liderliğindeki Kuzey Britanya halklarına karşı önemli bir zafer kazandı. Arkeoloji, Romalıların kuzeyde Gask Sırtı boyunca askeri kamplar kurduğunu, İskoç Dağlık Bölgelerine ve ayrıca Kuzeydoğu İskoçya'daki İskoç Ovası boyunca erişim sağlayan buzulları kontrol ettiğini söylüyor.

Agricola, 84 yılında Roma'ya geri çağrılmadan önce, Roma istilasını güvence altına almak için birçok askeri yol ve kale ağı inşa etti. Mevcut kaleler güçlendirildi ve Kuzeydoğu İskoçya'da Highland Line boyunca yenileri inşa edildi. İskoç Dağlık Bölgesi'ne giriş ve çıkış sağlayan buzul bölgelerin kontrolünü sağlamlaştırdı. Güneydoğu İskoçya ve kuzeydoğu İngiltere boyunca askeri iletişim ve ikmal hattı iyi güçlendirilmişti. Kaledonya'nın en güneyinde, Selgovae topraklarında (modern Dumfriesshire ve Kirkcudbrightshire'e karşılık geliyor), sadece orada etkili bir kontrol sağlamakla kalmayıp aynı zamanda güney-orta İskoçya'nın kuşatılmasını ve sınırın kontrol altında tutulmasını sağlayacak şekilde yoğun olarak kaleler inşa edildi. Selgovae'deki yoğun Roma faaliyetlerinin aksine, Novantae, Damnonii ve Votadini topraklarına kaleler dikilmemiştir ve Romalıların onlarla savaş halinde olduğunu gösteren hiçbir şey yoktur.

### Bulgular
2019 yılında, Iraia Arabaolaza liderliğindeki GUARD Arkeoloji ekibi, Romalı General Agricola'nın Britanya'daki seferleri sırasında Roma lejyonları tarafından kullanılan, MS 1. yüzyıla tarihlenen bir lejyoner kampını ortaya çıkardı. Arabaolaza'ya göre, ateş çukurları 30 metre aralıklarla iki paralel hatta bölünmüştü. Bulgular ayrıca kil kubbeli fırınları ve MS 77-86 ile MS 90 arasına tarihlenen yanık ve odun kömürü bulunduran 26 ateş çukurunu da içeriyordu. Arkeologlar, bu bölgenin Roma'nın Ayrshire'ı istilaları sırasındaiçin stratejik bir yer olarak burayı seçip, burada konakladıklarını öne sürdüler.

## MS 84–117
Agricola'nın halefleri günümüze ulaşan herhangi bir kaynakta isimlendirilmemiştir, ancak ele geçirilen toprakların kuzeyiyle daha fazla uğraşmak istemiyorlar veya istemiyorlarmış gibi görünüyorlar. Inchtuthil'deki kale tamamlanmadan önce söküldü ve Graupius Dağları Savaşı'nın ardından İskoçya'daki Roma varlığını pekiştirmek için inşa edilen Perthshire'daki Gask Sırtı'ndaki diğer tahkimatları birkaç yıl içinde terk edildi. Muhtemelen uzayan bir savaşın ekonomik maliyetleri kazanılacak topraklardan ve olası politik faydadan daha çok öne çıkmıştı.

İskoçya'da (ve İrlanda'da) MS 87'de Roma emellerinin azalmasıyla birlikte, (XX. Lejyonun geri çekilmesi) Stanegate yolunun (Carlisle ve Corbridge arasında) yeni sınır olarak belirlenmesine dayalı bir anlaşma kararlaştırıldı. Carlisle, bir 'centurio regionarius'un (veya' bölge komutanlığının) merkeziydi. Stanegate yeni sınır olunca Vindolanda'da en büyük kaleler yenilendi, ek binalar yapıldı ve Newbrough, Magnis (Carvoran) ve Brampton Old Church bölgelerinde yarım günlük mesafe aralıklarla yeni kaleler inşa edildi. 

87-117 yılları barış dönemiydi ve Stanegate hattının kuzeyinde sadece birkaç bölge korunuyordu. Buluntular Solway-Tyne hattına düzenli bir geri çekilmenin yapıldığını gösteriyor. Görünüşe göre çeşitli kabilelerle yapılan savaşlar sonucunda herhangi bir yenilgi veya toprak kaybı yaşanmamış.

Kalelerin boyutunun küçültülmesi ve aralarına kale ve gözetleme kulelerinin eklenmesi ile Stanegate hattında yapılan değişiklikler, MS 90'ların ortalarından itibaren gerçekleşmiş gibi görünüyor. Stanegate hattının dışında, Beckfoot, Maryport, Burrow Walls (şimdiki Workington kasabasına yakın) ve Moresby'de (Whitehaven yakınında) Solway Sahili boyunca başka kaleler de vardı. Bölgedeki diğer kaleler, Roma varlığını pekiştirmek için inşa edildi (örneğin Beckfoot, 1. yüzyılın sonlarından kalma olabilir). Troutbeck'te bir kale Trajan (imparator 98–117) döneminde kurulmuş olabilir. Bu dönemde kurulmuş olabilecek diğer kaleler arasında, Göller Bölgesi'ndeki kalelere gemilerle ikmal yapmayı sağlamak üzere konumlandırılan Ambleside (Galava) Kalesi bulunmaktadır. Buradan Trajan döneminde Hardknott Kalesi'ne bir yol yapıldı. Ambleside'dan Old Penrith ve Brougham arasında, High Street üzerinden geçen bir yol da bu dönemden kalma olabilir.

## MS 117'den itibaren

Hadrian zamanında Roma toprakları, Hadrian Duvarı'nın inşa edilmesiyle 122'den itibaren savunulabilir bir sınıra çekildi. 142 yılında, Antonin Duvarı inşa edildiğinde sınırı kuzeye, Clyde Nehri - Forth Nehri bölgesine genişletmek için bir girişimde bulunuldu. Ele geçirilen topraklar yirmi yıl sonra bir kez daha terk edildi ve ancak daha sonra ara sıra yeniden işgal edildi. Bu arada Romalılar, Tyne Nehri - Solway Firth sınır bölgesindeki eski ve daha güçlü olan Hadrian Duvarı'na çekildiler.

Bununla birlikte, Roma birlikleri, modern İskoçya'nın kuzeyine birkaç kez daha girdi. Nitekim, bölgeyi istila etmeye yönelik en az dört büyük girişimin bir sonucu olarak, İskoçya'da Avrupa'nın herhangi bir yerinden daha fazla Roma yürüyüş kampı yoğunluğu var.

Bu girişimlerden en dikkate değer olanı, 209 yılında, Maeatae kabilesi tarafından Roma'nın kışkırtıldığını iddia eden İmparator Septimius Severus'un Britanya'nın kuzeyindeki Pikt kabilelerinden oluşan bir koalisyon olan Kaledonya Konfederasyonu'na karşı savaş açmasıydı. İmparator, bu seferde Britanya garnizonunun üç lejyonunu (yeni kurulan 2.Partika lejyonu ile beraber üçe çıkmıştı), süvari desteğine sahip 9000 imparatorluk muhafızını ve Britanya filosu tarafından denizden sevk edilen çok sayıda auxiliayı, Ren filosunu ve Tuna'dan aktarılan iki filoyu kullandı. Cassius Dio'ya göre Roma birlikleri Hadrian Duvarı'na çekilmek zorunda kalmadan önce kabilelere yaygın şekilde soykırım uyguladı ve mallarını yağmaladı. Roma ordusu Britonların gerilla türü taktikleriyle 50.000 adamını kaybetti. Septimus, Roma ordusunun çekildiği Hadrian Duvarı'nı, sonraki Romalı yazarların çoğunun duvarın inşasını ona atfetmesine yol açan bir derecede titizlik ile onardı ve güçlendirdi. İmparator Septimius Severus, İskoçya'nın tamamını ele geçirme planları yaparken York'ta öldü ve bu planlar oğlu Caracalla tarafından uygulanmadı.

Sonrasında Romalılar tarafından İskoçya içine doğru yapılan yolculuklar genellikle tüccar ticareti ve inşa edilen duvarlar arasında kalan tampon bölgedeki *exploratores adı verilen* keşif seferleriyle sınırlı kaldı. Romalıların Gal dilleri konuşulan Hibernia adasıyla (modern İrlanda() etkileşim derecesi, İrlanda'daki arkeologlar arasında hala çözülememiş durumda.

## Ayrıca bakınız

* Antik Britanya
* Britanya askeri tarihi
* Britanya'nın Romalı valileri
* Roma madenciliği
* Büyük Britanya'daki Roma şehirleri
* Itius Portus
* Pugnaces Britanniae

## Kaynakça

## Kaynakça

*
*

## Konuyla ilgili yayınlar

* Yararlanılan ve konuyu daha iyi anlayabilmek için okunacak kitaplar:
** The Great Invasion, Leonard Cottrell, Coward–McCann, New York, 1962, hardback. Was published in the UK in 1958.
** Tacitus, **', **' and **
** *A.D. 43*, , Tempus, 2002.
** *Roman Britain*, Peter Salway, Oxford, 1986
** Miles Russel – Ruling Britannia –  8/2005 pp 5–6
** . 2004. *Britain BC*. New York: HarperPerennial.
** Francis Pryor. 2004. *Britain AD*. New York: HarperCollins.
** George Shipway – Imperial Governor. 2002. London: Cassell Military Paperbacks.