Bell AH-1Z Viper

**Bell AH-1Z Viper**, Amerikan çift motorlu bir saldırı helikopteridir. Üretici Bell Huey ailesinin en son üyelerinden AH-1Z, askeri fonetik alfabesine göre "*Zulu Cobra*" olarak da adlandırılır. 

## Geliştirme

### Arkaplan
AH-1Z'nin tasarımı, esasen 1979 tarihinde tasarlanan Bell 249'un, Bell 412'den alınan dört kanatlı rotor sistemine sahip olan varyasyonudur. Bell 249, Cobra II konseptinin bir göstergesiydi ve 1980'deki Farnborough Hava Gösterisi'nde boy gösterdi. Bell tarafından tanıtıldığı üzere, Cobra II, AGM-114 Hellfire hava-yer füzesi, yeni bir hedefleme sistemi de dahil olmak üzere çeşitli yeni ve yeniden tasarlanmış muharebe sistemleriyle donatılacak ve ayrıca geliştirilmiş motorlarla da güçlendirilecekti.

Daha sonra daha da geliştirilen Cobra 2000 teklifi, General Electric T700 motoru ve dört kanatlı bir rotor içeriyordu. Bell'in teklifi ABD Deniz Piyadeleri'nde bir miktar ilgi uyandırmış olsa da, o dönemde geliştirilmesi için fon sağlanamamıştı. 1993'te Bell, İngiltere'nin yeni saldırı helikopteri programı için AH-1W tabanlı bir versiyon önerdi. CobraVenom olarak adlandırılan bu model yeni bir dijital kokpitin yanında TOW, Hellfire veya Brimstone füzelerini taşıması planlanıyordu. Bell, CobraVenom teklifini iki yıl sonra revize ederek dört bıçaklı rotor sistemi seçeneği sundu ancak İngiltere CobraVenom yerine AH-64D'yi seçti.

### H-1 Yükseltme Programı
1996 yılında Amerika Birleşik Devletleri Deniz Piyade Kolordusu, H-1 yükseltme programını, 180 adet AH-1W'yi AH-1Z'ye ve 100 adet UH-1N'i ise UH-1Y'lere yükseltmek için Bell Helikopter ile bir sözleşme imzalayarak başlattı. H-1 programı, işletme maliyetlerini azaltmak için önemli ölçüde tasarım ortaklığına sahip modernize saldırı ve hizmet helikopterleri için başlatıldı. AH-1Z ve UH-1Y, %84'ün üzerinde aynı bileşene sahiptir. İki helikopterde de bulunan kuyruk bomu, motorları, rotor sistemi, aktarma organları, aviyonik mimariyi, yazılımı, kontrolleri ve ekranları aynıdır.

Bell, H-1 programının mühendislik, üretim ve geliştirme aşamasında hükümete ait test ekibi de yer aldı. Araştırma ve geliştirme 1996'dan 2003'e kadar yavaş ilerledi. Mevcut iki kanatlı, yarı rijit, titreyen rotor sistemi, dört kanatlı, mafsalsız, yataksız bir rotor sistemiyle değiştirildi. Dört kanatlı konfigürasyon, artırılmış uçuş performansı, maksimum hız, dikey tırmanma hızı, yük kapasitesi ve azaltılmış rotor titreşim seviyesi gibi uçuş özelliklerinde iyileştirmeler sağladı.

AH-1Z ilk olarak 8 Aralık 2000'de uçtu. Bell, programın uçuş testi aşaması için Temmuz 2002'de USMC'ye NAS Patuxent Nehri'nde ki üsse üç prototip uçak teslim etti. Düşük oranlı ilk üretim Ekim 2003'te başladı, 2018'e kadar teslimatlar yapıldı. 2006 yılının sonlarında, Meggitt Defense Systems ile mevcut bağlantılı besleme sisteminin silah besleme güvenilirliğini artırmak için yeni bir bağlantısız 20mm mühimmat taşıma sistemi geliştirmek için bir sözleşme imzaladı.

Şubat 2008'de ABD Donanması sözleşmeyi son 40 adet AH-1Z'nin daha önce planlanan AH-1W'lerin geliştirilmesi yerine yeni bir gövdeye sahip olarak inşa edileceği şekilde düzenledi. Eylül 2008'de Deniz Kuvvetleri, Deniz Piyadeleri için ilave 46 yeni helikopter gövdesi istedi ve sipariş edilen toplam sayı 226'ya ulaştı. 2010 yılında, Deniz Piyadeleri 189 adet AH-1Z sipariş etti, bunların 58'i yeni gövdeye sahip olacak, teslimatlar 2022'ye kadar devam edecek. 10 Aralık 2010 tarihinde, Donanma Dairesi AH-1Z'yi tam oranlı üretim için onayladı.

## Dizayn
AH-1Z, entegre bir silah platformunda yükseltilmiş askeri aviyoniklere, silah sistemlerine ve elektro-optik sensörlere sahip yeni rotor teknolojisini içerir. Hayatta kalma yeteneğini geliştirdi(İyileştirilmiş beka kabiliyeti) ve daha uzun mesafelerde hedefler bulabilir ve onlara hassas silahlarla saldırabilir.

AH-1Z'nin yeni yataksız, mafsalsız rotor sistemi, dört kanatlı mafsallı sistemlere göre %75 daha az parçaya sahiptir. Bıçaklar, artan balistik hayatta kalma kabiliyetine sahip kompozitlerden yapılmıştır ve amfibi hücum gemilerinde depolama için yarı otomatik bir katlama sistemi vardır. Yeniden tasarlanan iki kanat saplaması daha uzundur ve her biri AIM-9 Sidewinder gibi bir füze için kanat uç istasyonu ekler. Her kanatta 2,75 inç (70&nbsp;mm) Hydra 70 roket kapsülleri veya AGM-114 Hellfire dört füze fırlatıcıları için iki istasyon daha var. AN/APG-78 Longbow ateş kontrol radarı, kanat uçlu bir istasyona da monte edilebilir.

AH-1Z modelinin entegre aviyonik sistemi (IAS) Northrop Grumman tarafından geliştirilmiştir. Sistem iki görev bilgisayarı ve bir otomatik uçuş kontrol sistemi içerir. Her mürettebat istasyonunda iki adet 8 × 6 inç çok işlevli sıvı kristal ekran (LCD) ve bir adet 4.2 × 4.2 inç çift işlevli LCD bulunur. İletişim paketi, ABD Donanması RT-1824 tümleşik telsiz, UHF / VHF, COMSEC ve modemi tek bir birimde birleştirir. Navigasyon paketi, gömülü bir GPS ataletsel navigasyon sistemi (EGI), bir dijital harita sistemi ve Meggitt'in havada asılı kaldığında silah teslimatına izin veren düşük hava hızlı hava veri alt sistemi içerir.

Mürettebat Thales "Top Owl" miğfer monteli görüş ve görüntüleme sistemi ile donatılmıştır. Top Owl'un 24 saat gündüz / gece kapasitesi ve 40° görüş alanına sahip binoküler ekranı vardır. Vizör projeksiyonu, ileriye dönük kızılötesi (FLIR) veya video görüntüleri sağlar. AH-1Z, motor egzozlarını, karşı önlem dağıtıcılarını, radar uyarısını, gelen / yoldaki füze uyarısını ve gövde üstü lazer spot uyarı sistemlerini kapsayan Hover, Kızılötesi Bastırma Sistemini (HIRSS) içeren hayatta kalma ekipmanına sahiptir. Lockheed Martin Hedef Görme Sistemi (TSS), üçüncü nesil bir FLIR sensörü içerir. TSS gündüz, gece veya olumsuz hava koşullarında hedef görme sağlar. Sistem çeşitli görünüm modlarına sahiptir ve FLIR veya TV ile takip edebilir. Aynı sistem KC-130J Hasat HAWK'da da kullanılmaya devam etmekte.

## Operasyonel Geçmişi
AH-1Z, Mayıs 2005'te deniz deneme uçuş testini tamamladı. 15 Ekim 2005 tarihinde USMC, Donanma Hava Sistemleri Komutanlığı aracılığıyla filoya giren ilk AH-1Z üretim helikopterinin teslimini kabul etti. AH-1Z ve UH-1Y gelişim testlerini 2006 başlarında tamamladılar. 2006 yılının ilk çeyreğinde uçaklar, NAS Patuxent Nehri'ndeki Operasyonel Test Birimi'ne transfer edildi ve operasyonel değerlendirme (OPEVAL) testine başladılar.

Şubat 2008'de AH-1Z ve UH-1Y OPEVAL testinin ikinci ve son kısmına başladı. AH-1Z testi, hedefleme sistemlerindeki sorunlar nedeniyle 2008 yılında durdurulmuştur. AH-1Z daha sonra 30 Eylül 2010'da savaşa hazır ilan edildi.

### Dış bağlantılar
2000 yılında Türk Ordusu tedarik için AH-1Z'yi seçti; bu daha sonra 2004'te iptal edildi.

Eylül 2012'de ABD Kongresi, Güney Kore tarafından 36 adet AH-1Z Viperi ve ilgili teçhizat ve silahlar için olası Yabancı Askeri Satışlar (YAS) hakkında bilgilendirildi. AH-1Z Viper, sipariş için Boeing AH-64 Apache ve TAI / AgustaWestland T129 ATAK'a karşı yarışıyordu. 2013 yılının Nisan ayında, Güney Kore AH-64E'nin seçildiğini duyurdu.

Nisan 2015'te ABD Dışişleri Bakanlığı, Hellfire füzeleri, ilgili ekipman ve 952 milyon dolar değerinde destek ile 15 adet AH-1Z Viper için Pakistan'a olası bir YAS satışını onayladı. Pakistan, Eylül 2018'e kadar 9 AH-1Z helikopteri alacaktı. Temmuz 2018 itibarı ile ABD ve Pakistan arasındaki siyasi gerilimler nedeniyle Pakistan'ın emri askıya alındı. 12 uçaktan dokuz tanesi inşa edilmiş ancak iki ülke arasındaki sürtünmeye çözüm bekleyen Arizona'daki 309. AMARG üssünde depolanmıştır.

2016 yılında Bell, AH-1Z'yi Mil Mi-24'lerini emekli olacak Polonya ve Çek Cumhuriyeti'ne satmakla da ilgilendi. Aralık 2019'da Çek Cumhuriyeti, ABD'yi Çek Cumhuriyeti Hava Kuvvetleri için 4 adet AH-1Z helikopterinin satışıyla sonuçlandırdı. Kraliyet Fas Hava Kuvvetleri'nin 2016 yılında AH-1Z helikopterlerini tedarik etmekle ilgilendiği bildirildi.

Kasım 2016'da Bell Helicopter, AH-1Z Viper'da potansiyel işbirliği için Rumen hava sahası şirketi IAR - Ghimbav Brasov Group ile bir mutabakat zaptı imzaladı. Ağustos 2017'de Romanya ayrıca, bir dizi AH-1Z'nin potansiyel satın alınması için Romanya devletine ait ROMARM ile ortak girişim kurmak üzere Bell Helicopter ile bir niyet mektubu imzaladı.

2017'de Bell, AH-1Z ile birlikte UH-1Y Venom'u Eurocopter Tiger helikopterlerinin yerine Avustralya Ordusuna gönderme talebinde bulundu.

Temmuz 2017'de Bell Helicopter ve Polish Armaments Group, UH-1Y Venom ve AH-1Z Viper helikopterleri üzerinde işbirliği yapma niyetiyle, daha geniş bir modernizasyon çabasının bir parçası olan Polonya Kruk saldırı helikopteri satın alma programı için potansiyel bir teklif oluşturan bir mektup yazdı.

Ekim 2017'de Tayland Savunma Bakanı Prawit Wongsuwan, Tayland'ın eski AH-1F Cobra saldırı helikopterleri filosunun yerine geçmeye çalıştığını ve konuyu incelemek için bir tedarik komitesi başlatacağını belirtti. Kraliyet Tayland Ordusu yetkilileri çıktı ve Ordunun Bell AH-1Z Viper'a ve Agusta A129 Mangusta, Mil Mi-28 HAVOC, CAIC Z-10, Bell AH-1 SuperCobra ve Boeing AH-64 Apache'ye baktığını söyledi.

27 Nisan 2018'de ABD Savunma Güvenliği İşbirliği Ajansı, ABD Dışişleri Bakanlığı onayı aldığını ve Kongreye 12 adet AH-1Z, 26 adet T-700 GE 401C motor ve silahların ABD için tahmini 911,4 milyon dolar maliyetle satılması olasılığını bildirdiğini duyurdu. Kasım 2018'de Bahreyn, teslimatları olan 12 adet AH-1Z siparişinin 2022'de başlamasını onayladı.

30 Nisan 2020'de ABD Savunma Güvenliği İşbirliği Ajansı, ABD Dışişleri Bakanlığı onayı aldığını ve Kongreye Filipinler'e altı AH-1Z saldırı helikopteri ve ilgili ekipmanı tahmini 450 milyon dolar veya altı karşılığında olası bir satış için bildirdiğini duyurdu. AH-64E Apache saldırı helikopterleri ve ilgili ekipmanın tahmini toplam maliyeti 1,5 milyar dolar.

## Operatörler

;
* Bahreyn Hava Kuvvetleri (12 siparişten 6'sı teslim edildi)
;
* Çekya Hava Kuvvetleri (10'u teslim edildi) Siparişte kalan bir Viper ile birlikte altı tanesi Fazla Savunma Malzemeleri programı aracılığıyla verilecektir.

;
* Nijerya Hava Kuvvetleri (12 siparişte).
;
* Slovakya Hava Kuvvetleri (12 teklif). Daha önce yere indirilen 13 MiG-29'unu Ukrayna'ya gönderdikten sonra Slovakya'ya, ABD'nin 660 milyon $ ve AB'nin 213 milyon $'lık maliyetini karşılamasıyla, 340 milyon $'lık indirimli bir fiyatla 500 AGM-114 Hellfire II füzesi ile 12 Viper teklif edildi. ABD Savunma Güvenlik İşbirliği Ajansı (DSCA) tarafından 31 Temmuz 2024 tarihinde açıklanan ABD Dışişleri Bakanlığı onayı, 12 helikopter ve ilgili silah ve teçhizat, eğitim ve tahmini 600 milyon Amerikan doları tutarındaki desteği kapsamaktadır.
;
* ABD Deniz Piyade Kolordusu (189 tane teslim edildi)

## Teknik Özellikler (AH-1Z Viper)

Bell Özellikleri, Uluslararası Askeri Uçak Dizini, 2002–2003, Modern Battlefield Savaş Uçakları

### Genel Özellikleri

* **Mürettebat:** iki: pilot, yardımcı pilot/silahtar (CPG)
* **Kapasite:** 6.661&nbsp;lb (3.021&nbsp;kg)
* **Uzunluk:** 58&nbsp;ft 3 in (17,8 m)
* **Rotor Çapı:** 48&nbsp;ft (14,6 m)
* **Yükseklik:** 14&nbsp;ft 4 in (4,37 m)
* **Disk Alanı:** 1,808&nbsp;ft² (168.0 m²)
* **Boş Ağırlık:** 12.300&nbsp;lb (5.580&nbsp;kg)
* **Mühimmat:** 5.764&nbsp;lb (2.620&nbsp;kg)
* **Maks. Kalkış Ağırlığı:** 18.500&nbsp;lb (8.390&nbsp;kg)
* **Rotor Sistemi:** 4 Bıçaklı ana rotor, 4 Bıçaklı kuyruk rotoru
* **Güç Kaynağı:** 2 × General Electric T700-GE-401C turboşaft, 1,800 shp (1,340&nbsp;kW) aynı tip motor.

### Performans

* **Seyir Hızı:** 296&nbsp;km/h (184&nbsp;mph, 160 kt)
* **En Yüksek Hız:** 411&nbsp;km/h (255&nbsp;mph, 222 knots) [**dalışta**]
* **Menzil:** 685&nbsp;km (426&nbsp;mi, 370 mil)
* **Savaş Yarıçapı:** 231&nbsp;km (144 mil, 125 nmi)  1,130&nbsp;kg (2,500&nbsp;lb) yük ile
* **Servis Menzili:** 6.000+ m (20.000+ ft)
* **Saniyede Tırmanma Hızı:** 14,2&nbsp;m/s (2,790&nbsp;ft/min)

### Silahlanma

* **Makineli:** 1 × 20&nbsp;mm (0,787 inç) M197 üç namlulu döner top A / A49E-7 kulesinde (750 mermi kapasiteli)
* **Silah Yatağı:** Saplama kanadında 6 pilon istasyona kadar.
* **Roketler:** 2,75 in (70&nbsp;mm) Hydra 70 ya da APKWS II roketleri Bağlı olduğu LAU-68C/A (7 atış) ya da LAU-61D/A (19 atış) yuvası (yükseltilebilir olan 76 adet kilitlenmeyen ya da 28 adet güdümlü (kilitlenebilen) roket)
* **Füzeler:**
** AIM-9 Sidewinder havadan havaya füze – 2 kanada da birer adet takılabilir (maks. 2 füze)
** AGM-114 Hellfire havadan karaya füze – Dört adet 4 yuvarlak M299 füze fırlatıcısına monte edilmiş 16 füze, her kanatta 2 tane.

## Kaynakça