Dişeti büyümeleri

**Dişeti büyümeleri (gingival hiperplazi; gingival fibromatozis**), dişler arasında yer alan piramit biçimindeki dişetlerinin (dişeti papili) büyümesidir.

## Bulgular
Yerel ya da yaygın olabilir. Yerel hiperplazilerde genellikle bir ya da birkaç dişeti papili etkilenir; büyük bölümünün nedeni dişeti yangısı (yerel gingivitis), diş taşları, dişler üzerindeki bakteri plakları, dişetindeki minik kistler (Pallister-Hall sendromu) ya da küçük tümörlerdir (fibroma, periferik dev hücreli reparatif granüloma, granuloma pyogenicum). Yaygın hiperplazilerde, tüm dişetlerinde, bazen kuronları örtecek kadar ileri düzeye ulaşabilen büyümeyle karşılaşılır. Yaygın hiperplazilerin etyolojisinde çeşitli faktörlerin etkisi vardır:
* **Dişeti ve [[periodonsiyum]] yangıları ([[gingivitis]] ve [[periodontitis]]):** Bazı hastalarda, yalnızca diştaşları ve dişler üzerindeki bakteri plaklarının neden olduğu dişetlerinin ve dişkökü çevresinin kronik yangılarından kökenli hiperplaziler görülebilmektedir. Benzer etkiler, ağız solunumu yapanlardaki ağız kuruluğuna bağlı olarak görülebilir.
* **Endokrin hiperplaziler:** Gebe kadınlarda ve puberte dönemindeki çocuklarda görülen yaygın ya da yerel dişeti hiperplazilerinin kökeninde hormonal etkiler vardır. Diabetli hastalardaki dişeti sorunları hiperplaziye neden olabilir.
* **Sistemik hastalıklarda görülen dişeti büyümeleri:** Crohn hastalığı, sarkoidoz, sistemik amiloidozis, orofasiyal granülomatozis, lösemi gibi hastalıklarda yaygın (diffuz) gingival hiperplazilere rastlanabilmektedir.
* **İlaçların neden olduğu büyümeler (gingival fibromatosis)**: Bazı ilaçlar, fibroblastik aktiviteyi arttırarak dişlerin kuronlarını örtebilecek düzeyde yaygın dişeti büyümelerine neden olurlar. Ağız hijyeni bozukluğu ile yaygın ve kronik periodontal patolojiler önemli risk faktörleridir. Grand-mal epilepsi tedavisinde kullanılan hidantoin grubu anti-epileptik  ilaçlar dişlerin kuronlarını örtebilecek düzeyde hiperplaziye yol açarken, osteomalasi ve raşitizm gibi yan etkileri de olabilir. Kardiyolojide aritmi ve angina pectoris tedavisinde kullanılan kalsiyum antagonisti ilaçlar (nifedipin) dişetlerinde yaygın hiperplazilere yol açabilir. Otoimmun hastalıkların tedavisinde ve organ transplantasyonlarında kullanılan immunosupresif ilaçlar (cyclosporine), diştaşlarına ve diş plaklarına komşu dişetlerinde hiperplaziler oluşturabilmektedir. Söz konusu türdeki ilaçların kullanılmasından önce, periodontoloji uzmanlarınca diştaşları ve diş plakları ile ilgili girişimlerin yapılması dişeti hiperplazisini önemli ölçüde engeller.
* **Sendromlarda görülen dişeti büyümeler**i: Sendromlar bazılarında, bulgulardan biri olarak verilen dişeti büyümelerinin epilepsi bulgusu olan hastalara verilen anti-epileptik ilaçların yan etkisi olarak ortaya çıktığı belirlenmiştir. İdiopatik dişeti hiperplazilerine genellikle sendroma-özgü bulgulardan biri olarak rastlanmaktadır. Örneğin, Urbach-Wiethe sendromunda görülen dişeti hiperplazisi hyalinsi bir madde birikmesine bağlıdır *([[lipoid proteinosis]]).* Madde birikmesine yanak, dudak ve damak mukozasında ve dilde de rastlanabilir. Dil birikmesi makroglossi yapar. Dişeti büyümelerinin saptandığı başlıca sendromlar aşağıda verilektedir:

* Achard-Thiers sendromu
* Ambras sendromu
* Amelogenesis Imperfecta kümesi
* Apert sendromu
* Bardet-Biedl sendromu
* Bourneville-Pringle sendromu
* C sendromu
* Cantu sendromu
* Cherubism
* Cowden sendromu

* Donohue sendromu
* Ellis-van Creveld sendromu
* Fabry sendromu/hastalığı
* Gingival fibromatozis sendromu
* Goltz sendromu
* Jones sendromu
* Hennekam lenfektazi/lenfödem sendromu
* Hipertrikozis/gingival hiperplazi sendromu
* Hornova–Dlurosova sendromu
* Jüvenil hyalin fibromatozis sendromu

* Klippel-Trenaunay sendromu
* Liang-Wang sendromu
* Mannosidozis
* Marshall-Smith sendromu
* Multipl konjenital anomaliler-hipotoni-epilepsi sendromu
* Melnick-Needles sendromu
* Mukopolisakkaridozis
* Oral-facial-digital sendromlar kümesi
* Pallister-Hall sendromu
* Papillon-Lefévre sendromu

* Raine sendromu
* Ramon sendromu
* Robinow sendromu
* Rutherfurd sendromu
* Schinzel-Giedion sendromu
* Serebrofasiyotorasik displazi
* Urbach-Wiethe hastalığı
* Waterman sendromu
* Winchester sendromu
* Zimmermann-Laband sendromu.

## Patoloji
Mikroskopik incelemelerde, damardan yoksun güçlü bir bağ dokusu artışı saptanır. Nodüller ya da kitleler oluşturan mezenkimal doku proliferasyonlarının üzerini örten çok katlı yassı epitel normal kalınlıktadır ya da incelmiştir.

## Tedavi
Dişeti hiperplazilerinin tedavisindeki temel ilke “etkenin giderilmesi” ve ağız sağlığının düzenlenmesidir. Direnen hiperplazi olgularında, konservatif ya da radikal periodontal cerrahi yöntemleri uygulanır.

## Kaynakça