Hey'et-i Tahrîrü'ş-Şâm

**Hey'etu Tahrîri'ş-Şâm** () veya **Şam Kurtuluş Heyeti**, kısaca **HTŞ**, Suriye İç Savaşı'nda yer alan Sünni İslamcı siyasi ve paramiliter bir örgüt idi. Selefî cihatçı bir temelde kurulan örgüt, 28 Ocak 2017'de Cebhe Fetih el-Şam (eski adı el-Nusra Cephesi), Ensaruddin Cephesi, Ceyşu's-Sünne, Liva El-Hak ve Nureddin Zengi Hareketi grupları arasında bir birleşmeyle kuruldu. Birleşme süreci, Ahrar uş-Şam'ın ikinci emiri olan İslamcı militan komutan Ebu Cabir Şeyh'in girişimiyle gerçekleşti. Türkiye, 2018'de Tahrir el-Şam'ı (HTŞ) terör örgütü olarak tanımladı. 29 Ocak 2025 tarihinde örgüt dağıtılmıştır.

Yeni kurulan örgütü “kutsanmış devrimin hayatında yeni bir aşama” olarak ilan eden Ebu Cabir, Suriye muhalefetinin tüm gruplarını İslami liderlik altında birleşmeye ve Baas rejimi ile Hizbullah militanlarının Suriye topraklarından çıkarılması ve İslami bir hükûmetin kurulması olarak nitelendirdiği Suriye devriminin hedeflerine ulaşmak için “halk cihadı” başlatmaya çağırdı. Açıklamanın ardından başka gruplar ve bireyler de katıldı. Birleştirilen grup, esas olarak Şam'ın Fethi Cephesi ve eski Ahrar uş-Şam liderleri tarafından yönetilse de Yüksek Komuta'da diğer gruplardan da temsilciler bulunmaktadır. Temmuz 2017'de Nureddin Zengi Hareketi, 2018'de ise Ensaruddin Cephesi, Tahrir el-Şam'dan ayrıldı.

HTŞ'nin kurumasının ardından destekçilerine yönelik bir dizi suikast gerçekleşti. Buna karşılık HTŞ, El-Kaide yanlılarına karşı başarılı bir operasyon başlatarak İdlib'deki gücünü pekiştirdi. O zamandan beri HTŞ, “Suriyelileştirme” programı izlemekte; kanun ve düzeni sağlamanın yanı sıra hizmet sağlayan ve insani yardım kuruluşlarıyla bağlantı kuran istikrarlı bir sivil yönetim kurmaya odaklanmaktadır. Tahrir el Şam'ın stratejisi, Suriye'deki toprak kontrolünü genişletmeye, yönetim kurmaya ve halk desteğini harekete geçirmeye dayanmaktadır. 2017 yılında HTŞ, Astana görüşmeleri kapsamında sağlanan ateşkes kapsamında Türk birliklerinin Kuzeybatı Suriye'de devriye gezmesine izin verdi. HTŞ'nin politikaları, onu El-Kaide'nin Suriye kanadı Hurras El Din ile askeri olarak da çatışmaya soktu. 2022 yılı itibarıyla HTŞ'nin 6.000-15.000 üyesi olduğu tahmin edilmektedir.

Hey'etu Tahrîri'ş-Şâm, İdlib vilayetindeki Suriye muhalefetinin alternatif hükûmeti olan Suriye Kurtuluş Hükûmeti'ne bağlılık göstermektedir. Örgüt, resmî olarak Selefî ekolüne bağlı olsa da, dinî olarak bağlı olduğu Suriye Kurtuluş Hükûmeti'nin Yüksek Fetva Konseyi, Eş'arî ve tasavvuf geleneklerinden gelen ulemadan da oluşmaktadır. HTŞ, hukuk sisteminde ve eğitim müfredatında Şâfiî düşüncesini uygulamakta ve İslam hukukunda dört klasik Sünni mezhebinin önemini öğretmektedir. HTŞ, 2021'den 2024'e kadar Suriye muhalefeti içindeki en güçlü askerî gruptu.

## Esad rejiminin devrilmesi

Kasım 2024'te HTŞ, Saldırganlığı Caydırma Operasyonu adını verdiği Kuzeybatı Halep taarruzunu başlatarak Halep vilayetinin batısındaki 11 kasaba ve köyü ele geçirdiğini ve taarruzdan dört gün sonra vilayetin merkezi Halep'i ele geçirdiğini bildirdi. HTŞ 4 Aralık itibarıyla Halep vilayeti ve İdlib vilayetinin büyük bölümünü ele geçirmiş ve Hama'ya doğru ilerlemeye başlamıştı.

HTŞ'nin askeri kanadının komutanı Ebu Hasan el-Hamavi'ye göre saldırı, muhalif gruplar arasında bir yıl süren stratejik planlama ve koordinasyon sonucunda gerçekleşti. Operasyon öncesinde HTŞ, özel bir insansız hava aracı birimi kurarak ve yerli silahlar üreterek askeri kabiliyetlerini geliştirmişti. Grup, yeni geliştirdiği “Şahin” kamikaze insansız hava aracını ilk kez saldırı sırasında rejim güçlerine karşı kullandı. HTŞ ayrıca Suriye'nin güneyinde birleşik bir operasyon odası kurulmasını kolaylaştırarak Şam'ı birden fazla cepheden kuşatmak için yaklaşık 25 muhalif grupla askerî eylemlerini birleştirdi.

HTŞ savaşçıları komşu köylerde iki gün süren çatışmaların ardından 5 Aralık'ta Hama şehrini ele geçirmişti. Grup Hama'ya 40 kilometre uzaklıkta olan Humus'a ilerleyeceğini bildirdi. Ertesi gün muhalif komutanlar ve muhalif medya, HTŞ güçlerinin Humus'ta ilerlemeye devam ettiğini ve şehrin 10 kilometre kuzeyine ulaştığını söyledi.

7-8 Aralık'ta Şam, aralarında HTŞ, Güney Operasyonları Odası ve ABD destekli Devrimci Komando Ordusu'nun da bulunduğu muhalif güçlerin eline geçti ve Beşşar Esad Rusya'ya kaçtı. HTŞ lideri ve Suriye'nin fiilen lideri olan Ahmed eş-Şara, 30 Aralık'ta grubun 4-5 Ocak 2025'e kadar feshedileceğini açıklamış, ancak resmi fesih için ilan edilen bu son tarih 29 Ocak'taki nihai sürece kadar ertelenmiştir. 29 Ocak 2025'te grup dağıtılmış ve grubun lideri Ahmed eş-Şara Suriye'nin devlet başkanı olarak duyurulmuştur.

## Terör örgütü olarak tanınması ve yaptırımlar

HTŞ, Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği, Rusya, Birleşik Krallık, Kanada ve diğer bazı ülkeler tarafından terör örgütü olarak tanımlanmaktadır. Şubat 2012'de faaliyetlerini askıya alan Suriye'deki ABD Büyükelçiliği, Mayıs 2017'de HTŞ'nin terör örgütü olarak kabul edildiğini teyit etti. ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü ayrıca HTŞ'nin iç mekanizmalarının gözden geçirilerek “konunun dikkatle” analiz edildiğini belirtti. Mayıs 2018'de ABD Dışişleri Bakanlığı, HTŞ'yi resmen “Yabancı Terör Örgütleri” (FTO) listesine ekledi. ABD, Haziran 2023'te HTŞ lideri Ebu Muhammed el-Cevlani'nin 2016'da El-Kaide ile bağlarını kopardığını resmen teyit ederken, HTŞ'yi finanse ettiği bilinen kişilere de yaptırım uyguladı. Bunlar arasında HTŞ'nin Meclis-i Şura üyesi Ebu Ahmed Zakur da vardı.

Ağustos 2018'de Türkiye, Tahrir el-Şam'ı terör örgütü olarak tanımladı. Buna rağmen Türk ordusu, HTŞ ile stratejik işbirliğini sürdürdü ve onları El-Kaide ve IŞİD kalıntılarına karşı mücadelede müttefik olarak gördü. Tahrir el-Şam'ın amacı, İdlib'i Baas rejiminden kurtarmak ve yönetimi sağlamlaştırmak olduğu için, Türkiye'nin aracılık ettiği birçok ateşkes anlaşmasına taraf oldu. Mart 2020'deki ateşkes anlaşmasının ardından HTŞ, İdlib'deki bağımsız milisleri ve sertlik yanlısı cihatçı grupları ortadan kaldırmaya odaklandı. Birkaç hafta içinde tüm El-Kaide ağlarını dağıtmayı başardı ve nihayetinde diğer isyancı grupları bastırarak veya işbirliği yaparak İdlib'in tartışmasız kontrolünü ele geçirmeyi başardı.

Tahrir el Şam öncülüğündeki Suriyeli muhaliflerin 2024'teki saldırıları sırasında Esad rejiminin düşmesinin ardından BBC News, İngiltere hükûmetinin HTŞ'yi terörist gruplar listesinden çıkarabileceğini bildirdi. Financial Times'a konuşan Birleşmiş Milletler Suriye Özel Temsilcisi Geir Otto Pedersen de uluslararası güçlerin HTŞ'nin terör örgütü olarak tanımlanmasını kaldırmayı düşünmeleri gerektiğini söyledi.

## Kaynakça