Brachiosaurus

**Brakiyozor** ya da ***Brachiosaurus***, Brachiosauridae ailesinden soyu tükenmiş bir sauropod dinozor cinsidir. Bu hayvanlar Geç Jura'da (Kimmeridgiyen ve Titoniyen), yaklaşık 157,3 ile 145,0 milyon yıl önce yaşadı. Bilinen en büyük dinozorlardan biridir.

2008 yılında kırk beş fosil örneği listelenmiştir. Tip tür ve günümüzde cinse açıkça bağlı olan tek tür olan ***Brachiosaurus altithorax***'ın iyi korunmuş fosilleri Colorado'da keşfedildi. Amerika Birleşik Devletleri'nin Oklahoma, Utah ve Wyoming gibi diğer eyaletlerinde daha yalıtılmış başka kemikler de bulunmuştur.

## Köken bilimi
*Brachiosaurus* cins adı, Elmer Samuel Riggs tarafından Antik Yunanca *βραχίων* [*brachiôn*], "kol" ve *σαυρος* [*sauros*], "kertenkele" sözcükleri kullanılarak oluşturulmuştur.

## Türlerin listesi

* *Brachiosaurus altithorax* (tip tür)

### Atanan eski türler

* *[[Giraffatitan|Brachiosaurus brancai]]* (1988'de *Brachiosaurus* cinsinden ayrıldı, bu tür bundan böyle *[[Giraffatitan]]* cinsine yerleştirilmiştir.)

## Tanım

*Brachiosaurus*, şimdiye kadar var olan en büyük ve en ağır kara hayvanlarından biridir.

Yaklaşık 26&nbsp;metre uzunluğunda, 12&nbsp;metre yüksekliğinde ve 40&nbsp;ton ağırlığındaydı ama ağırlığıyla ilgili farklı (40-80 ton arası) kestirimler de söz konusudur.
Boynunun uzunluğu (70&nbsp;cm'lik 12 omur) paleontologları bölen soruları ortaya koydu. Bazıları, boynunu bir zürafa gibi kaldıracak kadar kaslı olmadığını düşünüyor. Kanın yüksekte konumlu beynine ulaşması için büyük bir basınca sahip olması gerektiği kesindir.

*Brachiosaurus*'un morfolojisi, boynunu dört katlı bir binanın yüksekliğine kadar sağdan sola, yukarıdan aşağı sallamasına izin verdi. Bu nedenle, sikadlarda otlayabilir ve beslenmek için ağaçların tepelerine ulaşabilir (kozalaklılar ve eğrelti otları). Sindirim bir taşlık ve bir çekumda gerçekleşti. *Brachiosaurus*ların yetişkinlerin gençleri büyük teropod avcılarından koruduğu küçük sürüler hâlinde yaşadığı düşünülüyor.

## Sistematik

***Brachiosaurus***, Saurischia takımına aittir.

İki büyük dinozor takımı vardır ki bunlar ornithischia (kuş kalçalılar) ve saurischia'dır. Kuş kalçalı dinozorlar kuş benzeri bir pelvise sahip olmaları ile karakterize edilirken, tersine saurischia dinozorlar sürüngen kalçalı bir yapı barındırırlar.

Saurischia iki alt takıma ayrılır:  teropodlar (*[[Tyrannosaurus]], [[Velociraptor]] vb*) ve sauropodomorflar (*[[Diplodocus]], [[Apatosaurus]] vb*).

Brachiosaurus, prosauropodlar ve uzun boyunlarıyla ünlü sauropodlar olarak ikiye ayrılan sauropodomorfların bir parçasıdır. *Brachiosaurus*, sauropodların bir parçasıdır ve titanosauridler, brachiosauridler, euhelopodidler, camarasauridler ve huanghetitanidler gibi birçok aileye bölünmüş macronaria soyunun bir parçasıdır. Brachiosaurid ailesi, şimdiye kadar var olan en uzun dinozorları içerir. Bu ailenin üyeleri Kuzey Amerika (Amerika Birleşik Devletleri ), Avrupa(Porteki)) ve Afrika'da (Cezayir, Tanzanya) yaşıyordu.

## Keşif
*Brachiosaurus*'un ilk örneği 1900 yılında Colorado'nun batısındaki Grand River Valley'de Elmer S. Riggs tarafından keşfedildi. 1909 ve 1913 yılları arasında Tanzanya'da (Afrika ) Berlin Üniversitesi (şimdi Humboldt Berlin Üniversitesi ) tarafından neredeyse tam ünlü bir iskelet keşfedildi ve uzun süre *Brachiosaurus* cinsine karşıtlık olmadan ilişkilendirildi. 1958'de Cezayir'de kemikler keşfedildi. 1988'de Amerikalı paleontolog Gregory Scott Paul, Afrikalı örneğinin aslında *Brachiosaurus* cinsine ait olmadığını öne sürdü. Daha sonra o, bazı araştırmacıların kabul ettiği *[[Giraffatitan]]* adlı başka bir cins adı önerdi, ama Tanzanya örneğinin *Brachiosaurus* cinsine ait büyük bir birey olduğunu düşünen diğer grupla fikir birliğine varamadı. *Giraffatitan'ın* (veya kaynaklara bağlı olarak *Brachiosaurus'un*) bu iskeleti, 1933'ten beri Almanya'nın Berlin kentindeki Doğa Tarihi Müzesi'nde kalıcı olarak sergilenmektedir. 2005 yılında 21. yüzyılın anatomik bilgileri kullanılarak yeniden birleştirildi.

## Paleoekoloji

*Brachiosaurus*, en büyük Jura dinozorlarından biriydi. Eğrelti otları, bennettitaler ve equisetum ile dolu çayırların baskın olduğu manzaralarda yaşadı ve kozalaklı ağaçlardan oluşan geniş ormanlar ve sikad, pteridospermatofit ve ginkgo koruluklarından geçti. Çağdaşları arasında *[[Stegosaurus]]* (büyük sırt plakaları olan dört ayaklı bir dinozor), *[[Dryosaurus]]* (küçük, çevik bir otobur), *[[Apatosaurus]]* (bir sauropod) ve *[[Diplodocus]]* (bilinen en uzun dinozorlardan biri) bulunur.

## Paleobiyoloji

### Kafa
*Brachiosaurus'un* büyük ve düz bir burnu olan kalın kubbeli bir kafaya sahipti. Ama bedenine göre küçücüktü. Çeneleri kazık şeklinde dişlerle karakterize edildi. Paleontologlara uzun zamandır *Brachiosaurus'un* zamanının büyük kısmını su altında yaşadığını düşündüren, kafasının üst kısmında yer alan burun deliklerine sahipti. Bugün biliyoruz ki, bu dinozoru suya daldırmak için gerekli olan büyük derinlikteki suyun basıncı nefes almayı olanaksız hale getirirdi. Ayrıca burun açıklıklarının termal düzenleme işlevine sahip olmasının mümkün olduğu düşünülmektedir. : bu açıklıklar nemli bir ciltle kaplanmış olabilir, bu da çok sıcak iklim durumunda *Brachiosaurus'un* beyninin soğumasına yardımcı olabilirdi.

Yeni çalışmalara göre *Brachiosaurus* vb dinozorların burun deliklerinin kafataslarının üst kısmında değil de ön kısmında olduğu ortaya konmuştur.

### Boyun
*Brachiosaurus'un* boynu son derece uzun, yaklaşık boyunun yarısı kadardı. Boynunun diğer sauropodlardan daha fazla omuru yoktur, ancak yine de bunlar sırt omurlarından 3 kat daha uzundur.

## Popüler kültürde ''Brachiosaurus''
*Brachiosaurus*; *[[Apatosaurus]]*, *[[Diplodocus]]* ve *Brontosaurus* ile birlikte halk arasında (çocuk kitapları dahil) en popüler sauropod dinozorlardan biridir ve biz onu medyanın genelinde *[[de facto]]* buluruz.

### Filmler

* *Brachiosaurus*, paleontologlar ve halk arasında en iyi bilinen dinozorlardan biridir. Özellikle *Jurassic Park* destanının evreninde olmak üzere birkaç filmde rol aldı: *[[Jurassic Park]]*, *[[Jurassic Park III|Jurassic Park 3]]* ve *[[Jurassic World: Yıkılmış Krallık|Jurassic World: Fallen Kingdom]]*. Aslında *Brachiosaurus* Michael Crichton'un romanlarında yoktur ve ilk filmde romanlarda yer alan *Apatosaurus*'un yerini alır.
* Brachiosaurlar Kayıp Dünya'da görünür.
* Brachiosaurus, *Dinotopia* evreninde*,* kitaplarda, TV filmlerinde ve dizilerde bir ulaşım aracı olarak görünür, diğer dinozorlar gibi vicdan ve insan zekasına yetenekli, insanla barış içinde yaşayan bir yaratıktır.
* Disney'in *[[Dinozor (film)|Dinozor]]* filminde baş karakterlerden biri olan Baylene olarak yaşlı bir dişi *Brachiosaurus* da görünür. Ayrıca PlayStation'daki filmden uyarlanan oyunlarda da yer aldı.
* *The Land Before Time X: The Great Longneck Migration* (2003) ve evrenin televizyon dizisinde Fonceur karakteri, Petit-Pied'in babası Bron tarafından alınan genç bir yetim *Brachiosaurus*'tur. Diğer brachiosaurlar evrende görülür.
* *[[Buz Devri 3: Dinozorların Şafağı]]*'nda (2009) ve Wii'deki adını taşıyan video oyununda, brachiosaurlar arka planda görünüyor ve karakterler bir *Ankylosaurus*'tan kaçmak için onlardan birinin sırtını bile kullanıyor. Kısaca iki brachiosaur ortaya çıkıyor: *[[Buz Devri: Büyük Çarpışma|Buz Devri'nde Evrenin Kanunları]]* (2016).

### Kitaplar

* *[[One Piece]]* mangasında, yüz canavarlık ekibin süperstar kraliçesidir, bir şeytan meyvesi aracılığıyla bir Brachiosaurus'a dönüşme yeteneğine sahiptir.

### Diziler

* *Brachiosaurus*, Amerikan dizisi *[[Terra Nova (dizi)|Terra Nova'nın]] birkaç bölümünde görünür,* bunlardan biri bir karakter tarafından öldürülür.
* *Brachiosaurus*, Dinozorlar Diyarı serisinin 2. "Devler Çağı" (Titanların Zamanı) bölümünde ve The Incredible Adventure of Big Al özel bölümünde görünür.
* Brachiosaurs, Dino Train serisinde birkaç kez görünür.
* Power Rangers Dino Thunder TV dizisinde, Black Ranger'ın Dino Zord'u bir Brachiosaurus'tur.

### Video oyunları

* *Brachiosaurus*, Jurassic Park Operation Genesis (2003), Jurassic World Evolution (2018) ve Jurassic World Evolution 2 (2021), Lego Jurassic World (2015) gibi "Jurassic Park" destanının çeşitli oyunlarında görünür, ama Android Jurassic Park Builder (2012), Jurassic World the Game (2015) ve Jurassic World: Alive (2018) oyunlarında da görüldü. Brachiosaurlar ayrıca Jurassic Park: Trespasser'in başlangıcında da görünürler.
* *Brachiosaurus* bazen belirli sekanslar sırasında "Jurassic: The Hunted"da (2009) arka planda  görünür.
* *Brachiosaurus*, temel oyuna ek olarak 'da evcilleştirilebilir, dirençli, büyük ve ağır zarar verebilen bir yaratıktır.
* Brachiosaurus, "Etobur Dinozor Avcısı" oyunlarında bulunur ancak oyunda öldürülen av hayvanlarından biri değildir, dahası ölümsüzdür.
* Brachiosaurus, "Durango Wild Lands" adlı Android oyununda yer alır.

### Diğerleri

* Asteroit kuşağındaki bir asteroit bu dinozorun onuruna 9954 Brachiosaurus adını aldı.

## Ayrıca bakınız

* Brachiosauridae
* dinozorların listesi
* *[[Giraffatitan]]*

### Taksonomik referanslar

* 

## Kaynakça