Neisseria meningitidis

***Neisseria meningitidis*** veya **meningokok** mikroskopta çift kahve çekirdeğine  benzeyen  bir  bakteridir.

Meningokoksemi veya diğer adıyla invazif meningokokkal hastalıklar tüm dünyada çocuklarda ve yetişkinlerde önemli bir ölüm ve sakatlık nedenidir, bulaşıcı bir hastalıktır. Etkeni sadece insanlarda görülen *Neisseria meningitidis* ismi verilen bir bakteridir, bu bakteriye şeklinden  esinlenerek kısaca  meningokok  denmektedir. Latince  kelime ve eklerin anlamına gelince “Meningo”  eki  “meninks”  yani  beynin  dışını  kaplayan  zarları  ifade  etmektedir. Bu  bakteri  mikroskoptaki  şekli ve sıklıkla  menenjit  yaptığı  için ve bu ismi  alır. “–emi” eki aslında  kan  kelimesini  ifade  etmektedir, yani  menigokoksemi bu  mikrobun kana karıştığı anlamına  gelir. “İnvazif”  istila  edici  demektir, bu  bakteri  24 saat  içinde  hızla  tüm  vücuda  yayılıp  ölüme  neden  olabildiği için bu  tip  hastalıklara  invazif  adı  verilmektedir.

Kış mevsimi daha ön planda olmak üzere tüm yıl boyunca ortaya çıkabilir. Türkiye'de  özellikle hac  mevsiminde Arabistan'dan  taşınarak  zaman  zaman  salgınlara  yol  açtığı  bilinmektedir. Vakaların %50'sini 2 yaş altı çocuklar oluşturur, askerlik  gibi  erişkinlerin  toplu  bulunduğu  ortamlarda  da  sıklığında  bir  artış  görülebilmektedir. Bakterinin kapsülündeki farklı protein  yapılarına  bağlı  olarak bilinen  13 farklı tipi vardır. Bunlardan A, B, C, Y ve W135 klinik öneme sahiptir. Özellikle influenza olmak üzere viral infeksiyonlar, sigara içilmesi ve sigara dumanına maruziyet, kalabalık yaşam koşulları, altta yatan kronik hastalıkların varlığı, düşük sosyoekonomik düzey ve özellikle kompleman eksikliği gibi bağışıklık sistemi  yetersizlikleri, dalağın  olmaması hastalık riskini artırır.

Meningokok mikrobu hastada  sadece  basit  bir  ateş  veya  menenjit veya hızla  ilerleyen mikrop  şokuna  kadar  giden çok  değişik  tablolara  neden  olabilir. 1920'lerden önce antibiyotikler  yokken meningokokkal hastalıklarda ölüm oranları %70'lere kadar varmaktaydı. İlerleyen dönemlerde antibiyotiklerin keşfi ve destek tedavisi ile ölüm oranları hızları azalmaya başlamıştır. Ancak uygun antibiyotik tedavisi ve yoğun tıbbi bakıma rağmen, son 20 yıl içinde ölüm oranları %9-12 arasında değişmek üzere sabit kalmıştır. Meningokokseminin  yarattığı  ağır mikrop şokunda (septik şok) bu oran %40'a kadar varmaktadır.

Meningokoksemi hızla ilerleyen bir hastalık olması, hızlı tanı, erken antibiyotik ve destek tedavisinin hastalığın sonucuyla ilişkili olması nedeniyle, meningokoksemi tanısı hafif belirtilerin varlığında ve hastalığın başlangıcında klinik olarak konulmalıdır. Hastalığın başlangıcındaki bulgular gribe benzer basit bulgulardır ve döküntü sonradan  ortaya  çıkar  ve giderek  yayılır. Vücutta mor  noktalar  şeklinde  başlayıp  hızla  bu  mor  noktalar  birleşip  büyüyerek  dokuların  kan  dolaşımını  bozar. Hastalık  hızla  ilerledikçe  organ  yetersizlikleri (böbrek-kol-karaciğer v.s) ve pıhtılaşma bozuklukları olur, uzuvlara giden damarlar aşırı pıhtılarla tıkanabilir ve kol-bacak-parmak gibi uzuvların kaybına bile yol açabilir. Tansiyon düşüklüğü çocuklarda şokun geç bir bulgusudur. Tek başına meningokoksemi şüphesi tedavi başlanması için yeterlidir.

Korunma için bugün bilinen en etkili yöntem 4'lü konjüge aşıdır, Menacrta isimli bu aşı A, C, Y ve W135 tipini içerir. Eskiden sık  enfeksiyon yapan B tipi son yıllarda azalmıştır, bunun için Türkiye'de ruhsatlı bir aşı mevcut değildir. Arzu edenler Avrupa'da ruhsat alan Bexero aşısını temin edebilirler.

## Alt türler

*Meningococcus*'un birçok alt türü olmasına rağmen en önemlileri A, B, C ve W135'dir.

* *A* - Genellikle Afrika'da görülmektedir.
* *B* - En ölümcül türüdür. İngiltere'deki vakaların %40'ını oluşturmaktadır.Sürekli değişen yapısı sebebiyle, bir aşı oluşturulamamıştır. Ama Yeni Zelanda'daki epidemiden sonra, N.Meningitidis'in salgına sebep olan alt türüne karşı MeNZB aşısı üretilmiştir.
* *C* - Vakaların %60'ını oluşturmaktadır.
* *W135* - Arabistan'da çok yaygındır ve hacı olmak için Arabistan'a gidenler arasında, aşısız olan kişiler her an hastalığa yakalanma tehlikesiyle karşı karşıyadırlar. Bu yüzden Suudi Arabistan hacı olmak için gelen herkesin W135 aşısının olmasını şart koşmuştur.

## Kaynakça

* Meningokoksemi tanımı ve  tedavisi