John Henry (folklor)

**John Henry** bir Afro-Amerikan halk kahramanıdır. "Çelik süren bir adam" olarak çalıştığı söylenir - bir demiryolu tüneli inşa ederken kayayı patlatmak için yerleştirilecek patlayıcılar için delik açmak üzere çelik bir matkabı kayaya çakmakla görevli bir adam.

John Henry'nin hikâyesi, birçok versiyonu bulunan ve çok sayıda hikâyenin, oyunun, kitabın ve romanın konusu olan klasik bir halk şarkısında anlatılır.

## Efsane

Efsaneye göre, John Henry'nin çelik sürücüsü olma becerisi, buharla çalışan bir kaya delme makinesine karşı bir yarışı kazanıp yarıştan sonra yaşadığı stresten dolayı kalbinin durması ve elinde çekiciyle ölmesiyle ölçüldü. Batı Virginia'daki Big Bend Tüneli, Virginia'daki Lewis Tüneli ve Alabama'daki Coosa Dağ Tüneli gibi çeşitli yerlerin yarışmanın yapıldığı yer olduğu iddia edildi.

## Tarihçe

John Henry efsanesinin birçok yönünün tarihsel doğruluğu tartışmaya tabidir. John Henry'nin öldüğü tünel için birkaç yer iddia edildi.

### Big Bend Tüneli
Sosyolog Guy B. Johnson, 1920'lerin sonunda John Henry efsanesini araştırdı. John Henry'nin Chesapeake ve Ohio Demiryolu'nun (C&O Demiryolu) Big Bend Tüneli üzerinde çalışmış olabileceği, ancak "bu iddia lehine ve aleyhine dava açılabileceği" sonucuna vardı. Bu tünel 1870'ten 1872'ye kadar (Johnson'un tarihine göre) Talcott, Batı Virginia yakınlarında inşa edildi ve adını yakındaki Greenbrier Nehri'ndeki büyük virajdan (big bend) alır.

Şarkının bazı versiyonları John Henry'nin ölümünün yerini "C & O'daki Big Bend Tüneli" olarak adlandırır. 1927 yılında Johnson bölgeyi ziyaret etti ve olayı gördüğünü söylen birini buldu.

Neal Miller olarak tanınan bu adam bana açık şekilde 17 yaşındayken babasıyla tünele nasıl gittiğini, çelik sürücüler için nasıl su ve matkap taşıdığını, nasıl John Henry'i her gün gördüğünü ve sonunda, John Henry ve buharlı matkap arasındaki yarışma hakkında her şeyi anlattı.

"Buharlı matkap çalışanı, matkabı buraya getirdiğinde" dedi Bay Miller, "John Henry ona karşı çalışmak istedi. İşinden çok gurur duyardı ve makinelerin onun gibi adamların işlerini almasını görmekten nefret ederdi.

"Şey, buharlı delicinin ne kadar pratik olduğunu göstermek için bir deney yapmaya karar verdiler. Deney bütün gün ve sonraki günün bir kısmında sürdü.

"John Henry kazandı. Yeterince dinlenmemişti ve çok çalıştı. Hastalandı ve sonrasında öldü.

Mr. Miller buharlı matkabı detaylıca anlattı. Buna göre bir çizim yaptım ve bunu erken dönem buharlı matkaplarla karşılaştırınca tarifinin doğru olduğunu gördüm. İnsanlara Bay Miller'in şöhretini sordum ve herkes "Eğer Neal Miller bir şey oldu diyorsa, o şey olmuştur" dedi.

Johnson, C&O Demiryolundan Baş Mühendisi Johns ile temasa geçtiğinde, "bu tünelde hiç buharlı matkap kullanılmadığını" yazdı. O  dönemden kalma belgeleri sorulduğunda, Johns "o kağıtların hepsinin yangında yok olduğunu" söyledi.

Talcott, Henry adına yıllık bir festival düzenliyor ve Talcott'un güney batısındaki West Virginia Route 3 yolunun Big Bend tünelini kestiği yerde heykel ve anıt plaketi yerleştirildi. (Koordinatlar )

### Lewis Tüneli
2006 tarihli *Çelik Süren Adam: John Henry, bir Amerikan Efsanesinin Anlatılmamış Hikayesi* adlı kitabında tarihçi Scott Reynolds Nelson, dönüşümlü olarak John Henry, John W. Henry veya John William Henry olarak anılan 19 yaşındaki bir Afrikalı-Amerikalı adamın Virginia Cezaevi'ndeki daha önce keşfedilmemiş belgelerini keşfini detaylı olarak aktardı. O zamanlar, cezaevi mahkûmları çeşitli müteahhitlere işçi olarak kiralanırdı ve bu John Henry'nin tünel çalışmasına gidecek ilk mahkûm grubunun başkanı olarak atandığı yazılmıştı. Nelson ayrıca C&O'nun yangında yok olduğunu zannettiği tünel kayıtlarını da keşfetti. Henry, birçok Afrikalı Amerikalı gibi, İç Savaş'tan sonra savaş alanlarının temizlenmesinde çalışmak için Virginia'ya gelmiş olabilir. Tutuklanıp ve hırsızlık için yargılanan John Henry, hapishane müdürü tarafından C&O Demiryolu'nda kiralık iş gücü olarak çalışmak üzere serbest bırakılan ilk hükümlü grubundaydı. 

Nelson'a göre, Virginia hapishanesindeki sakıncalı koşullar, hapishane müdürünü, birçoğu önemsiz suçlamalarla tutuklanan mahkûmların, müteahhitlere işçi olarak kiralanmaları halinde daha iyi giyinip besleneceğine inanmasına yol açtı. (Daha sonra fikrini değiştirdi ve hükümlü iç gücü kiralama sistemine karşı çıktı) C&O'nun tünel kayıtlarında Nelson, Big Bend Tüneli'nde buharlı matkap kullanıldığına dair kanıt bulmadı.

Nelson'ın bulduğu kayıtlar yarışmanın Talcott ve Millboro, Virginia arasındaki tutukluların gece gündüz buharlı matkap yanında çalıştığı Lewis Tüneli'nden  uzakta gerçekleştiğini gösteriyor. Nelson ayrıca John Henry hakkındaki şarkının sözlerinde "beyaz evin" yakındaki "kuma", lokomotiflerin kükrediği bir yere gömüldüğü sözlerine dayanarak, Henry'nin cesedinin beyaz ev adı verilen Virginia Eyalet Hapishanesi yakınındaki bir hendekte gömüldüğü anlamına geldiğini iddia ediyor. Zamanın fotoğraflarına bakıldığında hapishanenin beyaz boyalı olduğunu ve etrafında çok sayıda işaretsiz mezarın bulunduğu görülüyor.

John William Henry hakkındaki hapishane kayıtları 1873'te bitiyor ve geri dönmeyeceği ve öldüğü açık olana kadar kayıtlarda tutulduğuna işaret ettiği düşünülüyor. Nelson, John Henry'nin dağlarda tünel kazan ve bilinmeyen koşullardan dolayı veya kısa bir süre sonra matkaplardan ve patlamalardan çıkan tozlar yüzünden silikozis olup ölen yüzlerce tutuklu işçiyi temsil ettiğini vurguluyor.

### Coosa Dağı Tüneli
John Henry'nin ünlü yarışının Virginia veya Batı Virginia'da değil, Alabama'nın Dunnavant yakınlarında gerçekleştiği başka bir efsane var. 1920'lerin sonlarında Profesör Johnson, John Henry'nin 1882'de AGS Demiryolu'nun Cruzee veya Curzey Dağı Tüneli'nde çalıştığını ve 1887'de Oak Mountain'da olduğunu söyleyen üçüncü bir mektup aldı, ancak AGS'nin kendisine demiryolunun böyle bir tüneli olamdığını söyledikten sonra bu mektupları dikkate almadı. Georgia Üniversitesi'nden emekli kimya profesörü ve folklorist John Garst, yarışmanın 20 Eylül'de Dunnavant yakınlarındaki Coosa Dağ Tüneli'nde veya Columbus ve Batı Demiryolu'nun (şu anda Norfolk Güney Demiryolu'nun bir parçası olan) Oak Mountain Tüneli'nde, 20 Eylül 1887'de gerçekleştiğini iddia etti.

1920'lerde yarışmaya tanık olduğunu iddia eden C. C. Spencer'ın ifadelerine dayanan belgeleri kullanan Garst, John Henry'nin 1850'de demiryolunun baş mühendisinin babası P.A.L. Dabney'e köle olarak doğan Henry adında bir adam olabileceğini tahmin ediyor. demiryolunun. Leeds şehri, 2007'den bu yana, her yıl Eylül ayınının üçüncü hafta sonunda düzenlenen Leeds Downtown Folk Festival & John Henry Celebration adlı etkinliğinde John Henry efsanesini anıyor.

Garst ve Nelson, farklı araştırmalarının sonuçlarının değerini tartıştılar. Yıllar içinde Henry ve yarışmanın Kentucky veya Jamaika'da gerçekleştiği başka iddialar çıktı.

## Diğer medyalarda
John Henry'nin öyküsü, emek hareketleri ve İnsan Hakları Hareketi de dahil olmak üzere birçok kültürel harekette bir sembol olarak kullanılmıştır.

John Henry fiziksel güç ve dayanıklılığın, insanlığın makineleşme çağının sapkınlarına karşı gururunun ve ırk onuru ve birliğinin bir sembolüdür. II. Dünya Savaşı sırasında resmi ABD hükûmeti propagandalarında sosyal  hoşgörü ve çeşitlilik sembolü olarak kullanıldı.

### Film
Ekim 2018'de Dwayne "The Rock" Johnson'ın, *John Henry and the Statesmen* adlı Netflix'e özel bir filmde karakteri canlandıracağı açıklandı. Film, çeşitli etnik grupların ve kültürlerin efsane ve folklor kahramanların olacağı bir ortak evrenin ilk film olacak. Jake Kasdan, Tom Wheeler'ın senaryosunu yazdığı filmi yönetecek. Film, Seven Bucks Productions, Netflix Original Films ve FlynnPictureCo. şirketlerinin ortak yapımı olacak. Crews, Kasdan, Beau Flynn, Hiram Garcia ve Dany Garcia da ortak yapımcı olacak. Filmin duyurusu ile çıkış tarihi "yakında" olacak şekilde bir teaser fragmanı çıkarıldı.

1995 yılında John Henry, *[[Uzun Hikaye (film, 1995)|Tall Tale]]* filminde Roger Aaron Brown tarafından canlandırıldı.

2020'de Terry Crews, *John Henry* efsanenin modern bir versiyonunda oynar. Filmde Ludacris tarafından oynanan eski çete liderinden kaçan iki genç gence yardımcı olan eski bir çete üyesi rolünü üstlenir. Film Saban Films tarafından gösterime girecek.

#### Animasyon
1946'da animatör George Pal, John Henry'nin hikâyesini Puppetoons stop-motion filmler serisinin bir parçası olarak *John Henry and the Inky-Poo* adlı kısa bir filme uyarladı. Kısa film, Afro-Amerikan folkloru hakkında olumlu bir görüşe sahip ilk filmlerden biri olarak Amerikan sinemasında bir kilometre taşı olarak kabul edilir.

1974'te Nick Bosustow ve David Adams, Paramount Pictures için 11 dakikalık bir animasyon kısa filmi *olan John Henry Efsanesi'ni* birlikte üretti. 17 Mayıs 2019'da Arc-Hive adlı bir YouTube kanalı, Amerikan şarkıcı Roberta Flack tarafından anlatılan tüm kısa filmi yayımladı.

Karakter daha sonra bir Walt Disney Feature Animation kısa filmi *John Henry'de* (1999) yer aldı. Mark Henn tarafından yönetilen, 2000 ve 2001 yıllarında sinemada gösterilmesi için planlar, Los Angeles'ta sınırlı bir Akademi Ödülü eleme gösterimi yaptıktan sonra iptal edildi, daha kısa bir versiyonu doğrudan videoya piyasaya sürülen tek yeni yapım olan *Disney's American Legands (Disney'in Amerikan Efsaneleri)* (2002) DVD'sinde yer aldı. Sonunda orijinal formatında  Disney Channel'da bir geçiş reklamı olarak ve daha sonra 2015'teki ev video derlemesi *Walt Disney Animasyon Stüdyoları Kısa Filmler Koleksiyonu'nun bir* parçası olarak piyasaya sürüldü.

### Televizyon
Danny Glover, 1985-1987 yılları arasında *Shelley Duvall'ın Uzun Öyküleri ve Efsaneleri* dizisinde karakteri canlandırdı. Duvall, dizinin yaratıcısı, sunucusu, anlatıcısı ve baş yapımcısı olarak görev yaptı. Showtime Network ve Disney Channel'da yayınlandı ve Primetime Emmy Ödülü aldı.

John Henry'nin öyküsü, 2008 yılında CBS suç draması *[[Cold Case|Cold Case'in]]* bir bölümünde belirgin bir şekilde yer aldı.

John Henry'den *[[30 Rock|30 Rock'ın]] 6. sezonunda* “Kenneth Parcell Ballad ” başlıklı bölümünde kısaca bahsedildi.

**' dizisinin 2. sezon 10. bölümünde John Henry, hem ZeiraCorp'un yapay zekasının adı hem de ilerlemeyi durduramayan bir adamın hikâyesi olarak tanıtıldı.

=== Müzik ===
John Henry'nin hikâyesi geleneksel olarak iki tür şarkıyla anlatılmaktadır: [[balad]]lar, yaygın olarak "John Henry'nin Ballad'ı" olarak adlandırılır ve " çekiç şarkıları" (bir tür [[iş şarkısı]]), her çok farklı ve değişken şarkı sözlerine sahiptir.  Bazı şarkılar ve bazı eski halk tarih araştırmaları, John Henry ile ilgili şarkıları Batı Virginialı kanun kaçağı John Hardy'nin şarkılarına benzetiyor. John Henry'nin hayatıyla ilgili baladlar tipik olarak dört ana bileşen içerir: John Henry'nin çocukken çelik sürüşünün ölümüne neden olacağına dair [[Prekognisyon|önsezisi]], buhar çekicine karşı efsanevi yarışına kadar olanlar ve yarışın sonuçları, Henry'nin ölümü ve gömülmesi ve karısının tepkisi.

"John Henry" nin tanınmış anlatı şarkısı genellikle iyimser bir tempoda söylenir. Ancak "John Henry" baladı ile ilişkili çekiç şarkıları iyimser değildir. Daha yavaş ve kasıtlı olarak genellikle çekiç sallamayı andıran  bir ritimle söylenen bu şarkılar genellikle "Bu eski çekiç John Henry'yi öldürdü / ama beni öldürmeyecek" dizlerini içerir. Nelson bu durmu şöyle açıklıyor: <blockquote> ... &nbsp; işçiler çalışmalarını "sınır" ya da hız belirleyerek yönetiyorlardı. Sınırı aşan erkekler dışlandı &nbsp; . . . İşte size çok hızlı çalışan erkeklere ne olduğunu anlatan bir şarkı: çirkin şekilde öldüler; iç organları yere saçıldı. Şarkıyı yavaşça söylersen, yavaş çalışır hayatını korursun ya da ölürsün.  </blockquote> Baladın veya çekiç şarkılarından ilk önce hangisinin çıktığına dair akademisyenler arasında tartışmalar vardır. Bazı akademisyenler "John Henry" şarkısının çekiç şarkılarından türediğini öne sürerken diğerleri ikisinin her zaman tamamen ayrı olduğuna inanıyor.

John Henry'nin hikâyesini içeren şarkılar birçok müzik sanatçısı ve farklı etnik kökenlerden gruplar tarafından seslendirildi. Bunlar: 
*[[Charley Crockett]]
*[[Mississippi Fred McDowell]] 
*[[Burl Ives]]
*[[Josh White]]
*[[Bill Monroe]]
*[[Kabir Suman]]
*[[Hemanga Biswas]]
*[[Johnny Cash]] 
*[[Drive-By Truckers]] (''[[The Dirty South (albüm)|The Dirty South]]'' albümünde) 
*[[Joe Bonamassa]] 
*[[Furry Lewis]] 
*[[Big Bill Broonzy]] 
*[[Pink Anderson]] 
*[[Fiddlin' John Carson]] 
*[[Uncle Dave Macon]] 
*[[J. E. Mainer]] 
*[[Leon Bibb (müzisyen)|Leon Bibb]] 
*[[Lead Belly]] 
*[[Woody Guthrie]] 
*[[Paul Robeson]] 
*[[Pete Seeger]] 
*[[Van Morrison]] 
*[[Bruce Springsteen]] 
*[[Gillian Welch]] 
*[[Cuff the Duke]] 
*[[Ramblin' Jack Elliott]] 
*[[Jerry Reed]] 
*[[Jerry Lee Lewis]] 
*[[Merle Travis]], [[Jimmy Dean]] 
*[[Harry Belafonte]] 
*[[Mississippi John Hurt]] ("Spike Driver Blues" olarak)  
*[[Lonnie Donegan]] 
*[[Jack Warshaw]] 
*[[Jason Molina]] 
*Trail West 
*[[John Fahey (müzisyen)|John Fahey]] 
*[[Steve Earle]] 
*[[Kabir Suman]]
*[[Justin Townes Earle]]
*[[The Limeliters]] 
*[[Cecile McLorin Salvant]]
*[[Those Poor Bastards]]
*[[Marcus Martin (müzisyen)]] Hikâye ayrıca [[Aaron Copland|Aaron Copland'ın]] orkestral kompozisyonu "John Henry"ye (1940, revize 1952), 1994 yapımı Evan Chambers'tan ''Come Down Heavy'' parçasına ve besteci Julia Wolfe tarafından 2009 [[oda müziği]] parçası ''Steel Hammer parçasına'' ilham verdi.

They Might Be Giants, beşinci stüdyo albümüne John Henry'nin adını verdi.

Amerikan country punk grubu Nine Pound Hammer adını, John Henry'nin kullandığı çekicin geleneksel tarifinden almıştır.

Hindistan'da Assam'daki Hint Halk Tiyatrosu Birliği Hareketi'nin Babası olarak kabul edilen Hemanga Biswas (1912-1987) 'John Henry'den esinlenerek Amerikan şarkısını, Bengalce'ye çevirdi kitlelerin yakından bildiği müziğini besteledi.

=== Edebiyat ===
Henry, resimleri tanınmış gravür sanatçısı J.J. Lankes tarafından çizilmiş 1931 Roark Bradford romanı kahramanıdır. Roman, 1940 yılında [[Paul Robeson|Paul Robeson'un]] başrolde oynadığı bir [[Müzikal tiyatro|sahne müzikaline]] uyarlandı. Steven Carl Tracy'ye göre, Bradford'un çalışmaları, John Henry efsanesini demiryolu ve madencilik topluluklarının ötesinde ve Afro-Amerikan sözlü tarihlerinin dışında yaygın olarak popülerleşmesinde etkili oldu. ''The Journal of Negro Education'da'' 1933'te yayımlanan bir makalede Bradford, John Henry gibi "bir halk kahramanını palyaçoya çevirdiği" için eleştirildi. Bradford için 1948 yazılmış bir anma yazısında, ''John Henry'nin'' "Paul Bunyan'dan daha iyi bir yerli folklor parçası" olduğu belirtildi.

Ezra Jack Keats'in 1965'te yayınlanan ''John Henry:An American Legend (John Henry: Bir Amerikan Efsanesi)'' [[Resimli kitap|resimli kitabı]], John Henry'nin tarihini anlatan ve onu "aşılamaz zorluklarla mücadele edip kazanan sırdan [[Orta Çağ|ortaçağ]] adamının kişileştirmesi" olarak tasvir eden önemli bir kitaptır.

Colson Whitehead'in 2001 yılındaki romanı ''John Henry Days'', John Henry mitini hikâyenin arka planı olarak kullanır. Whitehead, Talcott, Batı Virginia'daki John Henry Days festivalini ve 1996'da John Henry posta pulunun çıkışını kurguladı.

Daniel Kingman'ın ''Amerikan Müziği: Bir Panorama'' adlı kitabı, "John Henry" adlı şarkının sözlerini içerir, stilini inceler ve kahramanın tarihini anlatır. Bunlar kitaptaki 2.Bölüm: Afrika-Amerikan Geleneği kısmında yer alır.

[[DC Comics]] süper kahraman Steel'in sivil adı "John Henry Irons", John Henry'den esinlenmiştir. John Henry'nin hikâyesine Steel'in tercih ettiği silah olan balyoz da paralellik gösterir.

Yakında çıkacak çocuk romanı ''Tristan Strong, Gökyüzünde Bir Delik Açıyor**da *,* John Henry de dahil olmak üzere siyah Amerikan tanrılarıyla karşılaşan yedinci sınıf öğrencisini konu alacak.

Peter Clines'in *Paradox Bound* adlı romanında bir karakter olarak karşımıza çıkar.

IDW Yayıncılık mini dizisi Transformers: Hearts of Steel'de de yer alır.

### Amerika Birleşik Devletleri posta pulu
1996'da ABD Posta Servisi bir John Henry posta pulu çıkardı. Paul Bunyan, Pecos Bill ve Sopadaki Casey gibi Amerikan halk kahramanlarını onurlandıran bir setin parçasıydı.

### Video oyunları
John Henry, 2014 video oyunu *[[Wasteland 2|Wasteland 2'de]]* kurgusal bir karakter olarak yer aldı. Hikâyeye oyun boyunca çeşitli NPC'ler tarafından değinilmiştir ve ayrıca John Henry ile robotik işçiler birliği arasındaki rekabetin hikâyesini anlatan bir dizi oyun kitabı olarak da mevcuttur.

Ayrıca *Code Name: S.T.E.A.M.* adlı 3DS oyununda oynanabilir bir karakter olarak yer aldı.

*[[Team Fortress 2]]* çizgi roman öykülerinde orijinal BLU ekibinin ilk Heavy üyesiydi.

*[[Civilization IV|Civilization IV'te]]*, "O buharlı matkap beni dövmeden önce, elimdeki çekicimle öleceğim." sözü çelik araştırıldığında ortaya çıkar.

## Ayrıca bakınız

* John Henryism 
* Alexey Stakhanov, Sovyet madencisi 
* Paul Bunyan 
* Riveter Rosie

## Kaynakça