Kuş kalçalı dinozorlar

**Kuş kalçalı dinozorlar** veya **Ornithischia**, kuşlarınkini andıran kalça yapılarıyla karakterize edilen ve çoğunlukla otçul dinozorlardan meydana gelen soyu tükenmiş bir klad. *Ornithischia* veya "kuş kalçalı" kelimesi Eski Yunanca "kuşa ait" anlamına gelen **' (ὀρνιθ-) ve "kalça eklemi" anlamına gelen **' (ἴσχιον), çoğul haliyle **' kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Ancak kuşlar [[teropod]] dinozorlardan olduğu için bu grupla yalnızca uzaktan akrabadır.

Kuş kalçalı dinozorlar, [[ceratopsia]]lar gibi boynuzlu, [[Stegosauria|Stegosaurlar]] ve [[Ankylosauria|ankylosaurlar]], [[Pachycephalosauria|pachycephalosaurlar]] ve [[Ornithopoda|ornithopodlar]] gibi zırhlı dinozorlarla ([[Thyreophora]]) tanınırlar. Bazı kuş kalçalıların sürüler halinde yaşadıklarına dair güçlü kanıtlar vardır. Kimi zamanlar bu sürüler yaşa göre ayrılır ve gençler yetişkinlerden ayrılarak kendi sürülerini oluştururlar. Bazılarının derileri kısmen de olsa ipliksi yapılarla (tüy veya tüy benzeri) kaplıydı. ''[[Tianyulong]]'', ''[[Psittacosaurus]]'' ve ''[[Kulindadromeus]]'' örneklerinde bulunan bu ipliksi yapıların ilkel tüyler olup olmadığı konusu tartışmalıdır.

== Tanım ==
1887'de [[Harry Seeley]], Dinosauria'yı iki klada ayırdı: Ornithischia ve [[Saurischia]]. Ornithischia, üyeleri arasında gözlemlenen ortak özelliklerin bolluğu sebebiyle bilimdeki yerini sağlamlaştırmıştır. Kuş benzeri kalçaları ve gaga benzeri ağız yapıları bu takımın en bilindik iki özelliğidir.

=== "Kuş-kalçalı" ===
Bu hayvanların pelvisi "opisthopubic" idi yani pubis kemiği iskiyum kemiğine paralel olarak aşağıya ve geriye dönüktü ([[posterior]]). (Şekil 1a) Buna ek olarak karnı desteklemek için ilium kemiği ileriye doğru çıkıntı yapıyordu. Bunun aksine, saurischia pelvisi "propubic" idi yani pubis, sürüngen atalarında olduğu gibi başa ([[Vücut bölgeleri|anterior]]) dönüktü (Şekil 1b).

<gallery mode="packed" heights="200px">
Dosya:Ornithischia pelvis structure.svg|Şekil 1a - Kuş kalçalının opisthopubic [[pelvis]]i (soldan görünüşü)
Dosya:Saurischia pelvis structure.svg|Şekil 1b - Kertenkele kalçalının propubic pelvisi (soldan görünüşü)
</gallery>

Opisthopubic pelvis, dinozorlarda (kuş kalçalılar, kuşlar ve [[therizinosaur]]oidlerde) bağımsız olarak en az üç kez evrimleşmiştir. Bazıları opisthopubic pelvisin dördüncü kez [[Dromaeosauridae]] kladında evrimleştiğini iddia ediyor ancak bu tartışmalıdır ve kimileri dromaeosauridlerin mezopubik olduğunu iddia ediyor.



=== Predentary ===
Kuş kalçalılar, **predentary*' denilen benzersiz bir kemiğe sahipti (Şekil 2). Bu kemik, [[Çene|alt çenenin]] önünde yer almaktaydı ve burada dişleri (ana alt çene kemiği) uzatıyordu. Predentary, [[Maksilla|üst çenedeki]] [[premaxilla]] ile çakışıyordu. İkisi birlikte, bitkileri kesmek için çalışan gaga benzeri bir yapıyı oluşturuyordu.

2017 yılında Baron & Barrett, *Chilesaurus*<nowiki/>'un diğer kuş kalçalılarda görülen predantary kemiğine henüz sahip olmayan, erkenden farklılaşmış bir kuş kalçalı olabileceğini önermiştir.

=== Diğer özellikler ===

* Kuş kalçalıların boşta kalan premaxilla kemikleri dişsizdi.
* Kuş kalçalılar, göz yuvasının dışında dar bir "kaş", diğer bir deyişle palpebral kemik geliştirdiler.
* Kuş kalçalılar, [[antorbital fenestra]]yı (göz yuvasının önündeki fenestra) küçültmüş hatta kapatmıştı.
* Kuş kalçalıların çene eklemleri dişlerle aynı düzlemdeydi bu yüzden çene eklemleri dişlerle aynı anda kapanıyordu.
* Kuş kalçalıların yanak kısmında yer alan "yaprak şekilli" dişleri vardı.
* Kuş kalçalıların omurgası, sakrumun üzerindeki tendonların kemikleşmesi nedeniyle pelvis civarında sertleşmiştir. Ek olarak, kuş kalçalıların pelvise iliştirilmiş en az beş sakral omurları vardı.

== Sınıflandırma ve sistematik ==

Aşağıdaki [[kladogram]], Zheng ve meslektaşları tarafından 2009 yılında yapılan bir araştırmanın sonucunda hazırlanmıştır. [[Heterodontosauridae|Heterodontosauridae'nin]] test edilen tüm üyeleri bir [[politomi]] oluşturur.



Butler'dan sonra Kladogram, 2011. [[Ornithopoda]] *Hypsilophodon* ve *Jeholosaurus'' ve diğerlerini içerir.

## Kaynakça

* 
* 

## Dış bağlantılar
*
*
* Ornithischia, from Palæos. (cladogram, characteristics)