HMS Iron Duke (1912)

**HMS ''Iron Duke***, [[Arthur Wellesley|Wellington'un 1. Dükü Arthur Wellesley]]'ın ismini taşıyan ve sınıfının [[Öncü gemi|baş gemisi]] olan [[Kraliyet Donanması|Kraliyet Donanması'nın]] [[Dretnot|bir zırhlısıydı]]. [[HMNB Portsmouth|Portsmouth Tersanesi]] tarafından inşa edildi ve [[Salma|omurgası]] Ocak 1912'de kızağa koyuldu. On ay sonra denize [[Anavatan Filosu|indirildi]] ve Mart 1914'te [[amiral gemisi]] olarak [[Anavatan Filosu|Anavatan filosuna]] katıldı. On adet  ana batarya topu ile silahlandırıldı ve  azami sürate erişebiliyordu.

*Iron Duke*, [[Jutland Muharebesi]] ve [[I. Dünya Savaşı|Birinci Dünya Savaşı]] sırasında [[Büyük Filo|Büyük Filo'nun]] amiral gemisi olarak hizmet etti. Filonun ilk görevlerinde Alman zırhlısı [[SMS König]]'e ciddi hasar vermişti. Ocak 1917'de bu filonun amiral gemisi olarak atandı. Savaştan sonra *Iron Duke*, [[Akdeniz]]'de [[Britanya Akdeniz Filosu|Akdeniz Filosu'nun]] amiral gemisi olarak faaliyet gösterdi. Hem [[Karadeniz|Karadeniz'deki]] [[Rus İç Savaşı'nda Müttefiklerin müdahalesi|Rus İç Savaşı'na]] hem de [[Türk Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi|Yunan-Türk Savaşı'na]] katıldı. Ayrıca [[İzmir|İzmir'den]] mültecilerin tahliyesine yardım etti. 1926'da, eğitim gemisi olarak görev yaptığı [[Atlantik Filosu (İngiltere)|Atlantik Filosuna]] atandı.

*Iron Duke* sadece birkaç yıl daha aktif görevde kaldı; 1930'da [[Londra Deniz Antlaşması]]'na göre, dört *Iron Duke* sınıfı zırhlı ya hurdaya ayrıldı ya da silahtan arındırıldı. *Iron Duke* bu nedenle bir topçu eğitim gemisine dönüştürüldü. Zırhı ve silahlarının çoğu onu eğitime uygun hale getirmek için çıkarıldı. Eylül 1939'da [[II. Dünya Savaşı|İkinci Dünya Savaşı'nın]] patlak vermesiyle Scapa Flow'da bir liman savunma gemisi olarak hizmet etti. Ekim ayında Alman bombardıman uçakları tarafından ağır hasar gördü ve batmaması için karaya oturturuldu. Savaş süresince bir uçaksavar platformu olarak hizmet etmeye devam etti ve 1940'ların sonunda hurdaya ayrıldı. 

*Iron Duke,*  boy,  genişliğe ve ortalama  [[su çekimi]]ne sahipti. Tasarlandığı gibi 25.401 ton boş ağırlığa ve 30.034 ton dolu ağırlığa (mühammit yüklü) sahipti. İtme sistemi, on sekiz Babcock & Wilcox kazanı tarafından sağlanan buharla birlikte dört [[Parsons Deniz Buhar Türbini Şirketi|Parsons]] [[buhar türbini]]nden oluşuyordu. Motorlar  ve  azami hıza sahipti. Seyir yarıçapı 7.800 deniz miliydi(14.446&nbsp;km). *Iron Duke'un* mürettebatı 995'ti ancak savaş sırasında bu 1.022'ye kadar çıkabiliyordu.

*Iron Duke*, beş adet ikiz top kulesine monte edilmiş on adet [[BL 13,5 inç /45 Mark V donanma topu|BL 13.5 inç Mk V deniz silahının]] ana bataryası ile silahlandırıldı. Taretler biri öne, diğeri arkada olmak üzere düzenlenmişlerdi; beşinci taret [[Denizcilik terimleri|geminin ortasında]] baca ve arka üst yapının arasındaydı. [[Torpido botu|Torpido botlarına]] karşı yakın mesafeli savunma, ikincil batarya olarak on iki tane [[BL 6 inç Mk VII deniz silahı|BL 6 inçlik Mk VII topu]] ile sağlandı. Gemide ayrıca bir çift [[QF 3 inç 20 cwt]] uçaksavar topu ve dört adet  [[QF 3 librelik Hotchkiss|3-librelik]] silahlar vardı. Dönemin ana gemileri için tipik olan dört  [[torpido tüpü]], geminin yan tarafında takılıydı. *Iron Duke'un* önemli kısımları  kalınlığında bir [[Kemer zırhı|zırhlı kemerle]] korunuyordu. Güvertesi  kalınlığındaydı. Ana batarya kulesinin yüzeyleri  kalınlığında ve topları  kalınlığında [[barbet]]ler ile korunuyordu.

== Hizmet Geçmişi ==
*Iron Duke* 12 Ocak 1912'de [[HMNB Portsmouth|Portsmouth Tersanesi'nde]] kızağa yerleştirildi ve o yılın 12 Ekiminde göreve başladı. Montaj işi tamamladıktan sonra 25 Kasım 1913'te deniz denemelerine başladı. Gemi Mart 1914'te tamamlandı, ve denemelerini tamamladıktan sonra [[Anavatan Filosu]]na katıldı. [[Anavatan Filosu]]nda [[Amiral]] Sir [[George Callaghan |George Callaghan'ın]] [[amiral gemisi]] olarak görev yaptı. 29 Temmuz 1914'te [[Avrupa]]'da savaş belirirken *Iron Duke* ve geri kalan [[Anavatan Filosu|Anavatan Filo]]su, olası sürpriz bir Alman saldırısından korumak için [[Portland Adası|Portland'dan]] [[Scapa Akışı|Scapa Flow'a]] devam etmesi için görevlendirildi.

=== Birinci Dünya Savaşı ===
Ağustos 1914'te [[I. Dünya Savaşı|I. Dünya Savaşı'nın]] patlak vermesinden sonra, [[Anavatan Filosu]], [[Büyük Filo]] olarak yeniden düzenlendi; *Iron Duke*, Amiral [[John Jellicoe, 1. Earl Jellicoe]] yönetiminde filonun amiral gemisi olarak kaldı. 22 Kasım 1914 akşamı, Büyük Filo [[Kuzey Denizi|Kuzey Denizi'nin]] güney yarısında verimsiz bir tarama gerçekleştirdi; *Iron Duke*, Amiral Yardımcısı [[David Beatty|David Beatty'nin]] [[1. Battlecruiser Filosu]]nu desteklemek için ana bölümle birlikte durdu. Filo, 27 Kasım'a kadar Scapa Flow'daki limana geri döndü. *Iron Duke* ve filonun çoğu, 16 Aralık 1914'te [[Scarborough, Hartlepool ve Whitby Baskını|Scarborough, Hartlepool ve Whitby'ye]] yapılan Alman [[Scarborough, Hartlepool ve Whitby Baskını|baskını]] sırasında limanda kaldı, ancak [[3. Savaş Filosu (İngiltere)|3. Savaş Filosu]] bölgedeki İngiliz kuvvetlerini desteklemek için gönderilmişti. Alman filosunun geri kalanının denizde olma olasılığı hakkında daha fazla bilgi aldıktan sonra [[John Jellicoe, 1st Earl Jellicoe|Jellicoe]], filonun Almanlara müdahale etmeye çalışmasını emretti, ancak o zamana kadar Almanlar geri çekildi. *Iron Duke*, 23 ve 24 Aralık tarihlerinde [[Hebridler]]in kuzeyindeki topçu uygulaması için [[2. Harp Filosu|2.]] ve [[4. Harp Filosu|4. Savaş Filolarıyla]] bölgeye gönderildi. Ertesi gün, filonun geri kalanı Kuzey Denizi'nde bir tarama için *Iron Duke'a* katıldı. Bu tarama 27 Kasım günü sona erdi. 

*Iron Duke* ve filonun geri kalanı 10 &ndash; 13 Ocak 1915'te [[Orkney Adaları|Orkney]] ve [[Shetland|Shetland'ın]] batısında topçu tatbikatları yaptı. 23 Ocak akşamı, Büyük Filo'nun büyük bir bölümü [[David Beatty|Beatty]]'nin Kruvazör Filosunu desteklemek için yola çıktı, ancak *Iron Duke* ve filonun geri kalanı ertesi gün [[Dogger Bank Muharebesi (1915)|Dogger Bank Muharebesi'nde yer]] almadı. Operasyondan döndükten sonra *Iron Duke* tamir için [[Invergordon |Invergordon'a]] gitti; o yokken  geçici filo amiral gemisi olarak görev yaptı. Çalışma 23 Şubat'a kadar tamamlandı ve ardından [[Scapa Flow]]'a geri döndü. 7 &ndash; 10 Mart [[Büyük Filo]] eğitim manevraları yürütürken Kuzey Denizi'nde bir tarama yürüttü. 19 &ndash; 16 Mart'ta başka bir tarama daha gerçekleşti. 11 Nisan'da Büyük Filo, orta Kuzey Denizi'nde bir devriye yürüttü ve 14 Nisan'da limana döndü; 17 Nisan &ndash; 19 Nisan'da bölgede bir devriye daha yürütülüyor.

Büyük Filo, 17 &ndash; 19 Mayıs'ta [[Kuzey Denizi]]'nın ortalarına kadar herhangi bir Alman gemisiyle karşılaşmadan bir tarama yaptı. 25 Mayıs günü *Iron Duke,* [[John Jellicoe, 1st Earl Jellicoe|John Jellicoe]]'yu  (Donanma Komutanı) ile görüşmek üzere Rosyth'e götürdü. *Iron Duke*, 29 &ndash; 31 Mayıs'ta Kuzey Denizi'ne başka bir taramaya katılmak için 28 Mayıs'ta Scapa Flow'a döndü. Scapa Flow'a döndükten sonra *Iron Duke* hemen [[Cromarty |Cromarty'e]] hareket etti. Filo Haziran ortasında topçu eğitimi verdi. *Iron Duke*, 2. Savaş Filosu ve [[1. Kruvazör Filosu]] 2 Ağustos'ta Cromarty'de topçu eğitimi verdi. Tatbikatları tamamladıktan sonra gemiler Scapa Flow'a geri döndü. 7 Ağustos'ta gemi, bu sefer Başbakan [[Herbert Henry Asquith|HH Asquith]] ile bir kez daha görüşmek üzere Jellicoe'u Cromarty'ye götürdü. *Iron Duke* 16 Ağustos'a kadar Scapa Flow'a geri döndü.

2 &ndash; 5 Eylül'de filo, Kuzey Denizi'nin kuzey ucunda topçu tatbikatları yaptı. Ayın geri kalanında, Büyük Filo çok sayıda eğitim tatbikatı gerçekleştirdi. *Iron Duke* 1 Ekim'de onarım için Invergordon'a gitti - çalışma 11 Ekim'e kadar sürdü. İki gün sonra, filonun çoğunluğu Kuzey Denizinde başka bir tarama daha yaptı. Filo 15 Ekim'de limana döndü. *Iron Duke*, 2 &ndash; 5 Kasım'da Orkneys'in batısındaki başka bir filo eğitim operasyonuna katıldı. 1-4 Aralık'ta yine buna benzer başka bir operasyon düzenlendi. Ayın ilerleyen günlerinde *Iron Duke*, topçu tatbikatlarına katıldı ve bu sırada geminin topçularının geliştirilmesi için denemeler yaptı. Jellicoe, "sonucun çok tatmin edici" olduğu sonucuna vardı.

Mart 1919'da *Iron Duke*, [[Britanya Akdeniz Filosu|Akdeniz Filosuna]] transfer edildi ve burada tekrar amiral gemisi olarak görev yaptı. Gemi, [[Rus İç Savaşı'nda Müttefiklerin müdahalesi|Müttefiklerin Rus İç Savaşı'na müdahalesine]] katılmak için Nisan ayında [[Karadeniz|Karadeniz'e]] gitti. Yoldayken, gemi 7 Nisan'da [[Konstantinopolis|İstanbul'da]] durdu. Burada *Iron Duke*, [[Bolşevizm|Bolşevikler]] tarafından kullanılabilecek savaş gemilerinin ve diğer [[Hırdavat|malzemelerin]] imha edilmesine destek oldu. 12 Mayıs'ta *Iron Duke* İstanbul'dan [[İzmir|İzmir'e]] gitti ve orada şehrin dış kalelerinden bazılarını ele geçirmek için bir işgal birliği indirdi. Karadeniz'e döndü ve burada Akdeniz'e döndüğü Haziran'a kadar kaldı.

*Iron Duke* 1919'un sonlarında Karadeniz'e döndü. 12 Ekim'de [[Novorossiysk|Novorossiysk'e]] geldi ve [[Beyaz Ordu]] [[korumalı kruvazör]] *General Kornilov ile* buluştu. 14 Ekim'de gemi [[Sivastopol|Sivastopol'da]] durdu. *Iron Duke* 19 Ocak 1920'de Novorossiysk'e döndü. 25 Ocak'ta Beyaz Rusların durumunu incelemek için [[Yalta]] ve Sivastopol limanlarında durdu. 17 Haziran'da *Iron Duke'den* kıyı birlikleri ve  muhribi, Karadeniz'deki [[İstanbul Boğazı|Boğaz'ı]] koruyan kalelerdeki Türk silahlarını imha etti.

*Iron Duke*, 2 Eylül 1922'de, Türkiye'deki Yunan yenilgisinden haber alındığında, bir eğitim gezisi için [[Dalmaçya|Dalmaçya kıyılarında]] yol alıyordu. Akdeniz Filosu komutanı Amiral [[Osmond Brock]], *Iron Duke'e* rahatsızlık beklediği İzmir'e gitmesini emretti. Orada, Yunan mültecilerinin şehirden tahliyesine katılan İngiliz deniz kuvvetlerinin amiral gemisi oldu. Şehri harap eden [[1922 İzmir Yangını|Büyük İzmir Yangını]] sırasında oradaydı. Kaos sırasında, birkaç mülteci *Iron Duke'' ile birlikte küçük teknelerle gelmeyi başardı ve zırhlıya çıkarıldı. Ertesi ay Iron Duke, Müttefiklerin Mudanya'da Yunan-Türk anlaşmazlığına aracılık etmesinde görevlendirildi. Bundan sonra gemi İstanbul'a ilerledi. 

## Notlar

## Kaynakça