Zarf-fiil

**Zarf-fiil**, **bağ-fiil**, **ulaç** veya **gerundium** bir fiilin cümlede zarf (belirteç) görevinde kullanılan hâli. Türkçedeki üç fiilimsi grubundan biridir. Fiillere *-esiye*, *-ip*, ıp, *-meden*, *-ince*, *-ken*, *-eli*, *-dikçe*, *-erek*, *-ir … -mez*, *-diğinde*, *-e … -e*, *-meksizin*, *-cesine* eklerinin getirilmesiyle oluşturulur. Bu ekler, Türkçedeki ses uyumlarına veya ağızlara bağlı olarak değişiklik gösterebilir.

Zarf-fiiller, fiil kök ve gövdelerine getirilen eklerle geçici olarak zarf oluşturur ve çekim eki almaz. Çoğunlukla yükleme yöneltilen "nasıl" veya "ne zaman" sorularının yanıtıdır.

* Ancak çok *çalışarak* başarılı olabilirsin.
* Arkadaşın *gelince* misafir odasında çalışın.
* Bu mülakat için *ölesiye* hazırlandım.
* Futbolcular, mola *almaksızın* antrenman yapıyorlar.
* *Geçerken* bizim eve mutlaka uğra.
* *Görüşmeyeli* nasılsın?
* İmtihandan hemen sonra *güle oynaya* evine gitti.
* Kağnı *ite kaka* ilerliyordu.
* Misafirin bardağı *boşaldıkça* çayını tazelemek yaygın bir gelenektir.
* Ödevin *bitince* parkta buluşalım.
* Önce eve *uğrayıp* daha sonra bize gelecekmiş.
* Polisler olay yerine *vardığında* suçlular çoktan kaçmıştı.
* Yaz gel*ende* çıkam yayla başına. (Faruk Kaleli)
* Yemeğimi *bitirir bitirmez* gelirim.
* Yemek vakti *gelmeden* ödevini bitir.
* Yorgunluktan *yığılıncaya dek* koştum.
* Yağmur *yağarken* aklıma hep sen gelirsin.

Bazı zarf-fiil eklerinden önce kip ekleri gelir:

* Çocuk *uç<u>ar</u>casına* koşuyordu. ("uçar" geniş zaman kipi)
* Oraya kadar *git<u>miş</u>ken* teyzeni de ziyaret et. ("gitmiş" öğrenilen geçmiş zaman kipi)

Yaygın olarak kullanılan bazı zarf-fiiller kalıcı olarak zarfa dönüşür:

* Ailece gittiğimiz piknikte *doyasıya* eğlendik.
* Yumurtaları bakkaldan *veresiye* satın aldım.
*Dünya *döndükçe* seni seveceğim.

## Türkçe zarf-fiillerin noktalaması

### Zarf-fiillerde virgülün kullanımı
Birinci ve ikinci örnekte görüldüğü üzere zarf-fiil eki (-ıp, -madan, -arak, -ınca vs...) almış sözcükten sonra virgül konmaz çünkü bu ekler aynı zamanda bağlaç niteliğindedir ve bazı istisnalar haricinde bağlaçlardan önce veya sonra noktalama işareti kullanılmaz. Kullanıldığı takdirde anlam karmaşası meydana gelebilir ancak üçüncü örnekteki gibi zarf-fiiller art arda sıralanırsa aralarına virgül konulabilir.

***<u>Örnek 1:</u>***

**Yanlış:** Bu işi bitirip, seninle ilgileneceğim.

**Doğru:** Bu işi bitirip seninle ilgileneceğim.

***<u>Örnek 2:</u>***

**Yanlış:** Çalışmayı bitirincebana haber ver.

**Doğru:** Çalışmayı bitirince bana haber ver.

***<u>Örnek 3:</u>***

**Yanlış:** Eve gelip giyinip sürünüp çıktı.

**Doğru:** Eve gelip, giyinip, sürünüp çıktı.

## Bileşik fiiller
Bazı zarf-fiiller önüne geldikleri fiillerle kalıplaşarak, kalıcı olarak bileşik fiil oluşturur. Bunlara *ikili bileşik fiil* denir:

* donup kalmak, sürüp gitmek, dolup taşmak, silip süpürmek

## Gerundium

### Latincede gerundium
Gerundium, Latincede bir fiilin isimleşmiş halidir. Buna uygun olarak bu kelimeler hem bir ismin hem de bir yüklemin gramer özelliklerini taşımaktadırlar. Fiil köke sahip olan kelime, ismin hâlleri ekleri ile (Genitivus, Dativus veya Ablativus) çekimlenir.
* Örnek: *legere* "okumak (fiil)“ > *ars legendī* (Genitiv) "Okuma sanatı“, *docēre* "öğretmek(fiil)“ > *docendō* (Ablativ) *discimus* "Öğretim ile öğreniyoruz."

### Fransızcada gérondif

Fransızcada Gérondif olarak adlandırılan bu yapı, Latincedeki Gerundium'dan gelmektedir.

## Kaynakça