2021 Suriye cumhurbaşkanlığı seçimi

Suriye'de 26 Mayıs 2021 tarihinde cumhurbaşkanlığı seçimleri yapıldı ve gurbetçiler 20 Mayıs'ta yurt dışındaki bazı büyükelçiliklerde oy kullanabildi. Üç aday görevdeki başkan Beşşar Esad, Mahmud Ahmed Marey ve Abdullah Sallum Abdullah idi. Seçimlerin özgür ve adil olmadığı düşünülüyordu. Birleşmiş Milletler seçimleri "yetkisi olmayan" gayrimeşru bir süreç olarak kınadı; Baas rejimini BM'nin 2254 sayılı kararını baltalamakla ve uluslararası gözetim altında "özgür ve adil seçimler" yapılmasını öngören BM destekli siyasi çözümü engellemekle suçladı.

Seçimlerden önce birçok ülke ve hükûmetler arası kuruluş seçimin adilliği ve meşruiyeti konusunda endişelerini dile getirmiş ve sonuçları tanımayacaklarını belirtmişlerdir. Bazı uluslararası gözlemciler tarafından kesin bir sonuç olarak görülen ve birçokları tarafından hilelerin damgasını vurduğu "boş bir seçim"olarak değerlendirilen seçim, oyların %95'inden fazlasını kazanan Esad'ın ezici zaferiyle sonuçlandı.

Yetkililer seçmenlerin %79'unun oylamaya katıldığını açıkladı ancak devam eden iç savaş ve ardından yaşanan nüfus göçü bağlamında bu rakam sorgulanır hale geldi. Hükümet 18.000.000'dan fazla "uygun" seçmen olduğunu iddia etti, ancak oy pusulaları sadece hükûmetin kontrolü altındaki bölgelerde sunulduğundan, gerçekte sadece 10.000.000'dan biraz fazlası oy kullanabildi, resmi sonuçlara göre Esad 13.000.000'dan fazla oy kazandı, bu da teknik olarak %130'luk bir katılım anlamına geliyor. Birçok gözlemci ve analist bu rakamların ülkenin hükûmet kontrolündeki bölgelerindeki olası yetişkin seçmen sayısını aştığını belirtti. Cumhurbaşkanı Esad, dördüncü dönemi (2021-2028) için 17 Temmuz 2021'de Başkanlık Sarayı'nda yemin etti.

Suriye Anayasası'nın en fazla bir kez yeniden seçime izin veren 3. Bölüm, 88. Maddesi uyarınca Esad 2028'de bir dönem daha aday olamayacaktı. Esad rejiminin 8 Aralık 2024 tarihinde muhalif güçlere teslim olmasının ardından görev süresini tamamlayamadı.

## Arka plan
Suriye'nin 19. cumhurbaşkanı olan Beşşar Esad, 30 yıl boyunca Suriye'yi yöneten babası Hafız Esad'ın ölümünün ardından 2000 yılında yapılan bir referandumla iktidara geldi. Esad aynı zamanda iktidar partisinin liderliği görevini de devraldı: Arap Sosyalist Baas Partisi Suriye Bölge Sekreteri. Tartışmasız ve demokratik olmayan 2000 ve 2007 seçimlerinde sırasıyla %97,29 ve %97,6 destek aldı. 16 Temmuz 2014'te Esad, yine demokratik olmayan, ancak bu kez çok adaylı ve oyların %88,7'sini aldığı bir seçimin ardından yedi yıllık bir dönem için daha yemin etti. Seçim, ülkede devam eden iç savaş sırasında sadece Suriye hükûmeti tarafından kontrol edilen bölgelerde yapıldı ve BM tarafından eleştirildi.

2021 seçimleri, Suriye İç Savaşı on birinci yılına girerken gerçekleşti ve sonuç olarak ülke hala çeşitli gruplar arasında bölünmüş durumda. Savaş öncesi vatandaş nüfusu 21 milyonun üzerindeydi. 2020 itibarıyla Suriye, çatışmaların başlamasından bu yana ülkeden kaçan 6,6 milyon mülteci ile en büyük mülteci kaynağı ülke olmaya devam etti. Buna ek olarak, 4,4 milyonu isyancıların elindeki topraklarda olmak üzere yedi milyon Suriyeli ülke içinde yerinden edilmiş durumdadır ve iki ila dört milyon kişi Kürtlerin yönetimindeki Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi'nde yaşamaktadır (bkz. Suriye'nin Demografisi). 100.000'den fazla vatandaş ise siyasi tutuklu olarak alıkonulmaktadır. Seçim sadece hükûmet kontrolündeki bölgelerde yapıldı. TRT World'e göre hükûmet kontrolü altındaki bölgelerde 5-6 milyon yetişkin yaşarken, Suriye İnsan Hakları Gözlemevi (SOHR) 10.9 milyon yetişkin ve çocuk olduğunu tahmin ediyor. SOHR'a göre seçimlere sadece beş milyon kişi katıldı ve bazıları seçime katılmaya zorlandı. İçişleri Bakanı Muhammed Halid er-Rahmun 18 milyon Suriyelinin oy kullanma hakkına sahip olduğunu söyledi.

Oylama, seçimlerden önce yeni bir anayasa yapılması çağrısında bulunan 2015 tarihli Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararına rağmen gerçekleşti.

Analistler seçimlerin, hükûmetin ve destekçisi Rusya'nın savaşta zafer kazandığını iddia edebilmesi, ülkenin Arap Birliği nezdindeki itibarını düzeltmek ve Suriye'nin mültecilerin geri dönebileceği güvenli bir ülke olduğunu göstermek için yapıldığını söyledi.

Yılın başlarında siber suç yasaları kapsamında sosyal medya muhalefeti üzerine yapılan baskılarda gözaltına alınan 400 devlet memuru, hakim, avukat ve gazeteciye seçim öncesinde Mayıs ayında af çıkarıldı ve binlerce kişi de döviz spekülatörleri, uyuşturucu satıcıları, kaçakçılar ve adam kaçıranlar için çıkarılan genel af kapsamında serbest bırakıldı. Serbest bırakılan muhaliflerin çoğu iç savaşta hükûmet tarafında yer alıyordu ve af on binlerce Esad karşıtı siyasi tutukluyu kapsamıyordu.

Seçim aynı zamanda ciddi bir ekonomik kriz ortamında yapıldı. Hükûmet, oylamadan önceki haftalarda kamuoyunu etkilemek için enflasyonu düşürme ve ekonomik sıkıntı yaşayan bölgelerdeki devlet çalışanlarına devlet yardımlarını genişletme girişimleri de dahil olmak üzere bir dizi adım attı.

## Seçim sistemi
2012'de onaylanan Suriye Anayasası'na göre "Seçmenler, on sekiz yaşını doldurmuş ve Seçim Kanunu'nda öngörülen şartları taşıyan vatandaşlardır." (Madde 59) Seçim Kanunu aşağıdakileri sağlayan hükümleri içerir: (Madde 61)

# Seçmenlerin temsilcilerini seçme özgürlüğü ve seçim prosedürlerinin güvenliği ve bütünlüğü.
# Adayların seçim sürecini denetleme hakkı.
# Seçmenlerin iradesini kötüye kullananların cezalandırılması.

## Adayların seçilmesi
Suriye Halk Meclisi Başkanı Hammuda Sabbah (Baas Partisi), 19 Nisan Pazartesi gününden itibaren cumhurbaşkanlığı seçimleri için adaylık sürecinin başladığını duyurdu. Sabbah, Halk Meclisinin ikinci olağanüstü turunun ilk oturumunda yaptığı konuşmada, aday olmak isteyenlere 28 Nisan Çarşamba gününe kadar 10 günlük süre içinde adaylık başvurularını Yüksek Anayasa Mahkemesine sunmaları çağrısında bulundu.

### Cumhurbaşkanı adaylığı için gerekenler
Genel seçimler kanununun 2014 yılı 5. bölüm - 30. maddesine göre, Suriye Arap Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı adayı şunları yapmalıdır:

* 40 yaşına ulaşmış olmak.
* Doğuştan Suriye Arap vatandaşlığına sahip olmak.
* Tüm medeni ve siyasi haklara sahip olmak ve aşağılık bir suçtan hüküm giymemiş olmak.
* yabancı biriyle evli olmamak.
* Seçime girerken Suriye topraklarında en az 10 yıldır ikamet ediyor olmak.
* Suriye Arap Cumhuriyeti dışında bir uyruğa (vatandaşlığa) sahip olmamak.
* oy kullanma hakkından mahrum bırakılmamış olmak.

Anayasa'da yer alan diğer uygunluk şartları şunlardır:

* Devlet başkanının dini İslam'dır (Madde 3)
* Devlet başkanı başka bir vatandaşlık taşıyamaz (Madde 152)

Adayların parlamentonun 35 üyesi tarafından desteklenmesi şartı, meclise hakim olan iktidardaki Ulusal İlerici Cepheye güç verirken, son 10 yıldır sürekli olarak Suriye'de yaşamış olma şartı da sürgündeki muhalifleri dışarıda bırakıyor.

## Anketler

## Adaylar
3 Mayıs'ta Suriye Yüksek Anayasa Mahkemesi üç adayın kabul edildiğini, diğerlerinin ise anayasal ve yasal koşulları karşılamadığı için reddedildiğini açıkladı:

* Beşşar Esad, Suriye'nin görevdeki cumhurbaşkanı (2000'den günümüze) ve Baas Partisi adayı (Şam)
* Mahmud Ahmed Marey, avukat, 1957 doğumlu, Arap İnsan Hakları Örgütü başkanı ve Suriye'nin Kurtuluşu için Ulusal Cephenin eski genel sekreteri. Demokratik Değişim için Ulusal Koordinasyon Komitesi Gençlik Ofisi eski başkanı, Suriye ile ilgili Cenevre barış görüşmelerinde (2017) iç muhalefet delegasyonu üyesi. Demokratik Arap Sosyalist Birlik Partisi adayı (Şam)
* Abdullah Sallum Abdullah, 1956 doğumlu, Halk Meclisi İşlerinden sorumlu eski devlet bakanı, eski milletvekili ve Sosyalist İttihatçı Parti adayı (Halep)

*[[The Daily Telegraph|Daily Telegraph]]*'a göre, "Eski devlet bakanı Abdullah Sallum Abdullah ve 'hoşgörülü muhalefet' olarak adlandırılan grubun bir üyesi olan Mahmud Merhi'yi ciddi adaylar olarak görenlerin sayısı çok az."

### Kabul edilmeyen adaylar
Kendilerini öne sürdükleri bildirilen adaylar arasında şunlar da vardı:

* Cemal Süleyman, aktör ve Suriye'nin Yarını Hareketi adayı
* Mohamad Muafaq Sawan, Demokratik Birlikçi Reform Partisi lideri (Şam)
* Faten Ali Nahar, 50 yaşında bağımsız avukat (Kuneytire)
* Mohamad Firas Yassin Rajouh, mühendis, aktivist ve iş adamı, bağımsız (Şam)
* Mohamad Nadim Sha'ban, bağımsız (Şam)

## Kampanya

* 15 Mayıs'ta Mahmud Ahmed Marey kampanyasını ana hedeflerle başlattı: 1. "Vicdan mahkumlarının serbest bırakılması için birlikte", 2. "Muhalefetin gerçek anlamda temsil edildiği katılımcı bir Ulusal Birlik Hükümeti için birlikte". Aynı zamanda Facebook ve diğer sosyal ağlarda seçim öncesi sayfası açıldı. Seçim öncesi spotu Sama TV, Syria TV ve Syrian News Channel'da yayınlandı. Aday 16 Mayıs'ta Syria TV, Syrian News Channel ve Sama TV'ye bir saatlik bir röportaj verdi. Ayrıca *[[Al-Watan (Suriye)|Al-Watan]]* gazetesine de bir röportaj verdi. *[[Daily Sabah]]*'a göre Marey kampanyasını mütevazı olarak nitelendirdi çünkü kendi kaynakları ve iç muhalefet partilerinin kaynakları dışında hiçbir mali desteği yoktu.
* 15 Mayıs'ta Esad'ın kampanyası "Umut çalışmakla olur" sloganıyla başlatıldı. Diğer ana sloganı ise şöyledir: Birlikte meydan okuyoruz. Kampanyanın Facebook, Twitter, Telegram, Instagram ve diğer platformlarda sayfaları bulunmaktadır. Diğer kampanyalar gibi bu kampanyanın da Sama TV, Syria TV ve Syrian News Channel'da spotları bulunmaktadır.
* 15 Mayıs'ta Abdullah Sallum Abdullah'ın kampanyası şu sloganlarla başlatıldı: 1. "Gücümüz birliğimizde" 2. "UİC'nin rolünü güçlendirmek ve ona bağlı partilerin rolünü yeniden etkinleştirmek", Facebook, Twitter ve diğer sosyal ağlarda bir kampanya sayfasıyla başlatıldı. Adayın seçim öncesi spotları Sama TV, Syria TV ve Syrian News Channel'da da yayınlandı. Yolsuzlukla mücadele sözü verdi. 17 Mayıs'ta Suriye Haber Kanalı'na verdiği röportajda tüm Suriyelileri ülkelerini tehdit eden herhangi bir sorun ya da tehlikeye karşı ulusal birlik olmaya çağırdı. Ayrıca tüm mültecilerin ülkeye geri dönüşünün sağlanması ve akabinde uygulanması ve ülkede yaşamak için uygun koşullara sahip olunması gerektiğini hatırlattı. Ardından savaşın, ABD, Türkiye ve İsrail'in işgalinin sona erdirilmesi gerektiğini belirtti. Son olarak da ulusal çıkarları koruma, ekonomik kalkınma ve yolsuzlukla mücadele sözü verdi.
* 16 Mayıs'ta ülke genelinde reklam panoları, cumhurbaşkanının dev posterleri ve broşürlerle bir seçim kampanyası başlatıldı. Hükûmet yetkilileri tarafından cumhurbaşkanını destekleyen ve çoğu zaman zorla katılım sağlanan büyük mitingler düzenlenirken, vatandaşlar tarafından da iktidar partisine yaranmak için akşam yemekleri ve danslar organize edildi.

Suriye'nin güneybatısındaki Dürzilerin çoğunlukta olduğu Süveyda'da seçim panoları birkaç saat içinde yırtıldı ve üzerlerine kırmızı boya sıçratıldı.

## Seçimler
Seçimlerden önce bir Yüksek Seçim Kurulu oluşturulmuştur.

### Gurbetçiler
Gurbetçilerin oy kullanmasına izin verilen ülkelerde oy kullanma işlemi 20 Mayıs'ta gerçekleşti. Oy kullanmak için resmi bir sınır kapısından çıkış damgası vurulmuş geçerli bir Suriye pasaportuna sahip olmak gerekiyordu ki bu da savaştan kaçan pek çok kişiyi kapsamıyordu. Kuala Lumpur'daki Suriye Büyükelçiliği seçim sürecini başlatan ilk büyükelçilik oldu.

Aşağıdaki ülkeler Suriye vatandaşlarının oy kullanmasına izin vermiştir:

Aşağıdaki sekiz ülke, Suriye diplomatik temsilciliklerinde gurbetçilerin oy kullanmasına izin vermemiştir:

Lübnan'da binlerce kişi oy kullanmak için otobüslerle Beyrut'un dışındaki büyükelçiliğe taşındı. Lübnan güvenlik güçleri kalabalığı kontrol etmekte zorlandı. Birçok seçmen Esad'ın portrelerini taşıdı ve Esad yanlısı sloganlar attı ve büyükelçilik Esad yanlısı müzik çaldı. Lübnanlılar tarafından Suriyeli seçmenlere yönelik şiddetli saldırılar oldu. Lübnan'daki 1.2 milyon Suriyeliden 50,000'inin oy kullandığı tahmin ediliyor.

Ürdün'deki 1,3 milyon Suriyeliden sadece birkaç yüzü cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oy kullanmıştır.

Devlet haber ajansına göre 23 Mayıs'ta Dışişleri ve Gurbetçiler Bakanı Faysal Mikdad, yurt dışında ikamet eden Suriyeli seçmenlerin oylarının sayım sonuçlarını Adalet Bakanı Ahmed es-Sayid'e ve Seçim Yüksek Yargı Komitesine teslim etti. Lübnan ve bazı seçmenlerin katılımının engellendiği bazı Batı ülkeleri haricinde oylamayı barışçıl ve demokratik olarak nitelendiren Mikdad, bu sonuçların da toplam sonuçlara dahil edileceğini ve onlarla birlikte yayınlanacağını belirtti.

### Suriye'de
Seçimler ülkede 26 Mayıs'ta sabah 7'den akşam 7'ye kadar yapıldı, daha sonra gece 12'ye kadar uzatıldı. Ülke genelindeki 12.000 oy verme merkezine görevdeki cumhurbaşkanının pankartları asıldı.

Hükûmet 14 milyon vatandaşın oy kullandığını bildirmiş olsa da SOHR gerçek sayının beş milyona yakın olduğunu tahmin etmektedir.

Cumhurbaşkanı Esad, 2018 yılında güçleri tarafından kimyasal silah saldırısı düzenlendiğinden şüphelenilen, isyancıların eski kalesi Duma'da oyunu açıkça kullandı.

Haseke ve Kamışlı'da hükûmet tarafından kontrol edilen askeri bölgeler haricinde ağırlıklı olarak Kürtlerin yaşadığı Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi'nde ve muhaliflerin kontrolündeki kuzeybatıda kurulan seçimler yapılmadı. Özerk Yönetim yetkilileri, halkın oy kullanmak üzere hükûmet bölgelerine gitmesini engellemek için sınırı ambulanslar hariç tüm araçlara kapattı. *[[Daily Sabah]]*'a göre, Suriye'nin güneyindeki Dera'daki aşiretler de seçimi gayrimeşru ilan etti ve yüzlerce kişi oylamayı protesto etti.

Video görüntülerinde sandık görevlilerinin kimlik kartlarını geri vermeden önce vatandaşlar adına oy kullandıkları görülüyordu. Şam'da bir öğrenci Al-Jazeera'ye "Oy kullanmazsanız bazı üniversiteler sizi sınıfta bırakacak, hatta okuldan atacak" dedi ve devlet çalışanlarına güvenlik aygıtı tarafından oy kullanmaları talimatı verildiğini söyledi. Birçok seçmen Esad'a desteklerini kanla imzalamak için parmaklarını batırdı. Hükûmet yanlısı Şebbiha milisleri oy verme merkezlerindeki süreci kontrol etti. Cenevre'deki Anayasa Komitesinde muhalefetin temsilcisi olan İbrahim el-Cibavi, birden fazla kez oy kullanan milis üyeleri olduğunu açıkladı.

Dera'da seçimlere karşı protestolar düzenlenmiş, buna karşılık olarak oy verme merkezlerinin kapatıldığı bildirilmiş ve Süveyda'da da seçimler protesto edilmiştir.

## Uluslararası gözlemciler
Devlet haber ajansına göre, Halk Meclisi seçim sürecini izlemek ve denetlemek üzere aşağıdaki ülkelerin parlamento temsilcilerini davet etme kararı aldı: Cezayir, Umman, Moritanya, Rusya, İran, Ermenistan, Çin, Venezuela, Küba, Belarus, Güney Afrika, Ekvador, Nikaragua ve Bolivya. Belarus'tan gözlemciler 23 Mayıs'ta geldiler.

Rus gözlemciler, Suriye devlet televizyonu SANA'da, seçmenlerin gizlilik içinde oy kullanmalarını izlerken gösterildi.

## Sonuçlar

## Tepkiler

### Seçim öncesi

#### Suriye muhalefeti
* Suriye Muhalif ve Devrimci Güçler Ulusal Koalisyonu seçimlerin "yasa dışı ve maskaralık" olduğunu söyledi. Suriye Ulusal Konseyi "Suriye'de kabul edilebilir tek seçim, savaş suçlusu Beşşar Esad'ın katılmayacağı seçimdir" dedi. Suriye Anayasa Komitesi Eş Başkanı Hadi el-Bahra seçimleri "yasa dışı" olarak nitelendirdi: "Şu anda tüm Suriyelilerin [...] oy verme haklarını kullanmalarını sağlayacak güvenli ve tarafsız bir ortam bulunmamaktadır." dedi. Türkiye merkezli muhalefetin bir parçası olan Kürt Ulusal Konseyi de seçimleri reddetti. Hükûmet işgali altındaki Dera'daki muhalif gruplar ve aşiret liderleri oylamanın boykot edilmesi çağrısında bulunarak bunu "kötü yapılmış, kötü oyunculuklu ve kötü yönetimli bir maskaralık" olarak nitelendirdiler ve herhangi bir oylamadan önce Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 2254 sayılı kararının uygulanmasını talep ettiler.
* Demokratik Arap Sosyalist Birliği seçimlerin meşruiyetini reddetti ve 2013 yılında partiden ihraç edildiğini söyleyerek Mahmud Ahmed Marey ile arasına mesafe koydu.
* Suriye'nin kuzeydoğusunu kontrol eden Suriye Demokratik Konseyi (SDK) ise "Cumhurbaşkanlığı seçim sürecinin bir parçası olmayacağız ve seçime katılmayacağız" açıklamasında bulundu.

#### Devletlerarası kuruluşlar
* Birleşmiş Milletler seçimlerin Suriye barış sürecinin bir parçası olmadığını ve bu sürece dahil olmadığını açıkladı.

#### Diğer devletler
* Fransa, güvenilir bir siyasi çözüm bulunmadığı için seçimlere karşı olduğunu açıkladı: "Bu yıl yapılması planlanan cumhurbaşkanlığı seçimi ne özgür ne de meşru olacaktır. Bu siyasi çözümü engellemek için bir araç olarak kullanılamaz."
* ABD, "özgür, adil, Birleşmiş Milletler tarafından denetlenen ve Suriye toplumunun tamamını temsil eden" bir oylama yapılmadığı sürece seçimlerin sonucunu tanımayacağını belirtti. Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada "Suriye'de bu yıl yapılması öngörülen başkanlık seçimleri ne özgür ne de adil olacaktır. Bu ortamda, bu seçim çağrısını inandırıcı bulmuyoruz." denildi.
* Seçim günü Fransa, Almanya, İtalya, Birleşik Krallık ve ABD Dışişleri Bakanları seçimleri özgür ya da adil bulmadıklarını ifade etmişlerdir. "Esad rejiminin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 2254 sayılı kararında tanımlanan çerçevenin dışında bir seçim yapma kararını kınıyor ve sivil toplum örgütleri ve Suriye muhalefeti de dahil olmak üzere seçim sürecini gayrimeşru olarak kınayan tüm Suriyelilerin sesini destekliyoruz." Esad, Suriye'nin bu açıklamayı dikkate almayacağını belirterek yanıt verdi: "bu görüşlerin değeri sıfırdır".
* Türkiye seçimlerin meşru olmadığını belirterek diasporadaki yaklaşık 7 milyon Suriyelinin oy hakkından mahrum bırakıldığını vurguladı.
* Mısır Dışişleri Bakanı Semih Şükri, oylamanın Suriye halkının "geleceğini seçmesine" ve "kendilerini temsil eden bir hükümet kurmasına" olanak sağlayacağını söyledi.

### Seçim sonrası

#### Suriye muhalefeti

* Suriye Müzakere Komisyonu, seçimin "Suriye halkına saygısızlık" olduğunu söyledi: "Bu, Rusya ve İran tarafından desteklenen hükümetin siyasi süreci öldürme kararıdır... Bu, tiranlığın devamıdır." Suriye Muhalif ve Devrimci Güçler Ulusal Koalisyonu ise seçimi bir "tiyatro oyunu" olarak nitelendirdi.

#### Devletlerarası kuruluşlar

* Avrupa Birliği, ülke içinde yerinden edilmiş kişiler, mülteciler ve diaspora üyelerinin gözdağı tehdidi olmaksızın güvenli ve tarafsız bir ortamda seçimlere katılamamaları nedeniyle seçimlerin "gerçekten demokratik bir oylama" kriterlerinin hiçbirini karşılamadığını söyledi.

#### Diğer devletler
* Rusya, "Görevdeki cumhurbaşkanı tarafından kesin bir zafer kazanıldı... Seçimleri Suriye Arap Cumhuriyeti'nin egemenlik meselesi ve iç istikrarının güçlendirilmesi yönünde atılmış önemli bir adım olarak görüyoruz." dedi.
* Belarus Cumhurbaşkanı Lukaşenko da Esad'ı zaferinden dolayı kutlayarak şunları söyledi: "...Cumhurbaşkanlığı seçimini kazanması, ülkesini dış müdahalelere karşı güvenle savunan ve Suriye'de barış ve istikrar için mücadele eden Cumhurbaşkanı Esad'ın ulusal bir lider olarak rolünün kabul edildiğinin bir kanıtıdır."
* Kuzey Kore Devlet Başkanı Kim Jong-un da Esad'ı zaferinden dolayı kutlayarak "Suriye hükümeti ve halkı, seçimler aracılığıyla, emperyalistlerin ve diğer her türlü düşmanca gücün bitmek bilmeyen saldırganlığını, engelleyici hamlelerini ve tehditlerini kararlılıkla boşa çıkarma ve Beşşar Esad liderliğinde ülkenin egemenliğini ve güvenliğini sağlam bir şekilde savunma iradesini yurtiçinde ve yurtdışında göstermiştir" dedi ve iki ülke arasında gelecekte işbirliği yapılması temennisinde bulundu.

## Notlar


## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* ''Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanı, Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı ve Fransa, Almanya ve İtalya Dışişleri Bakanlarının Ortak Açıklaması'' ABD Dışişleri Bakanlığı (25 Mayıs 2021)