Codex Justinianus

**Justinianus Kanunları** (,  ya da ), Konstantinopolis'te hüküm süren Doğu Roma imparatoru I. Justinianus tarafından MS 6. yüzyılın başlarında emredilen Roma hukukunun kodifikasyonu (yasalaştırılması) olan *[[Corpus Iuris Civilis|Corpus Juris Civilis]]*in bir parçasıdır. Diğer iki bölüm olan Digesta () ve Institutiones (), onun hükümdarlığı sırasında oluşturulmuştur. Dördüncü kısım olan *[[Novellae Constitutiones]]* (Yeni Yasalar veya ), ölümünden sonra gayriresmî olarak derlenmiş olsa da günümüzde *Corpus Juris Civilis*in bir parçası olarak kabul edilmektedir.

## Oluşturulması
I. Justinianus 527'de imparator olduktan kısa bir süre sonra, imparatorluğun hukuk sisteminin onarılması gerektiğine karar verdi. İmparatorluk yasalarını içeren üç kodeks ve birçok münferit yasa mevcuttu ve bunların çoğu birbiriyle çelişiyor veya güncelliğini yitirmişti. Codex Gregorianus ve Codex Hermogenianus gayriresmî derlemelerdi. ("Kodeks" terimi, papirüs ruloları yerine kitap biçiminde olan eserlerin fiziksel yönünü ifade eder. Kodekse geçiş MS 300 civarında gerçekleşti.) Codex Theodosianus, II. Theodosius tarafından emredilen resmî bir derlemeydi. Şubat 528'de Justinianus, *constitutio Hac quae necessario*yu ilan etti; bununla, önceki derlemeleri ve münferit yasaları gözden geçirmek, gereksiz veya eskimiş olan her şeyi çıkarmak, uygun gördüğü değişiklikleri yapmak ve yürürlükteki imparatorluk yasalarından oluşan tek bir derleme oluşturmak üzere on kişilik bir komisyon kuruldu. Komisyona praefectus praetorio Kapadokyalı İoannis başkanlık ediyordu ve komisyonda daha sonra diğer Corpus Juris Civilis projelerine başkanlık edecek olan Tribonianus da yer alıyordu.

Komisyon çalışmalarını 14 ayda tamamladı ve derleme Nisan 529'da *Constitutio Summa* ile ilan edildi. Ancak bu derleme, Roma hukuk içtihadında yıllar içinde ortaya çıkan tüm çatışmaları ortadan kaldırmadı ve Kanunlardaki (Codex) hükümler, antik hukukçuların çelişkili görüşleriyle birlikte kullanılacaktı. "Kanunlarımızın (Codex) anılan hükümlerinin, hukukun eski yorumcularının görüşleriyle birlikte zikredilmesi, tüm davaların çözümlenmesi için yeterli olacaktır." Justinianus, "Elli Karar"ını yayınlayarak ve ek yeni yasalar çıkararak bu çelişkili görüşleri uyumlu hale getirmeye çalıştı. Bu durum, Kanunlarının (Codex) artık en son imparatorluk hukukunu yansıtmadığı anlamına geliyordu. Bu nedenle Justinianus, ilkinin yerini alacak yeni bir derleme emretti ve bu Codex 534'te yayımlandı. Kanunların ilk baskısının hiçbir kopyası günümüze ulaşmamıştır; yalnızca bir Mısır papirüsü üzerinde bir içindekiler dizininin bir parçası kalmıştır. *Codex Repetitae Praelectionis* olarak bilinen Kanunların bu ikinci baskısı 16 Kasım 534'te yayımlandı ve 30 Aralık'ta yürürlüğe girdi. Codex on iki kitaptan oluşur: 1. kitap kilise hukuku, hukuk kaynakları ve yüksek makamların görevleriyle ilgilidir; 2-8. kitaplar özel hukuku kapsar; 9. kitap suçlarla ilgilenir; ve 10-12. kitaplar idare hukukunu içerir. Kanunların yapısı, Digesta'nınki gibi, *Edictum perpetuum*da (sürekli ferman) belirtilen eski sınıflandırmalara dayanmaktadır.

## Yeniden keşfedilmesi
Batı'da, Justinianus Kanunları (Codex), Roma topraklarının sınırlı batı yayılımı nedeniyle büyük ölçüde kaybolmuş veya birçok yerde hiç bulunmamıştır. Bugün bilinen Latince versiyonu, yüzyıllar boyunca özenle restore edilmiştir. Bir zamanlar tüm Latince Codex'i içerdiği bilinen tek el yazması, 6. veya 7. yüzyıla ait Verona kökenli bir palimpsesttir; şu anda sadece parçalar halindedir. Roma İmparatorluğu'ndaki kendi yurdunda, kanunlar yönetim dili haline gelen Yunancaya çevrildi ve 9. yüzyılda *[[Basilika]]* olarak uyarlandı. Görünüşe göre Latince Codex, Orta Çağ'da, başlıkların (inscription) çıkarıldığı ve çok sayıda başka değişikliğin yapıldığı bir "Epitome Codex" haline getirilerek kısaltılmıştır. 8. veya 9. yüzyılda bir zamanlar, Codex'in son üç kitabı diğerlerinden ayrılmış ve ilk dokuz kitaptaki Yunanca yazılmış olanlar da dahil olmak üzere diğer birçok yasa çıkarılmıştır. Justinianus Kanunları'nın (Codex) büyük ölçüde eksiksiz versiyonları 12. yüzyılın sonlarına doğru restore edildi ve 16. yüzyıl hümanistleri başlangıçta Yunanca ilan edilen yasaları ekledi. Paul Krüger, Codex'in modern, standart versiyonunu 1877'de oluşturdu.

## İngilizce çevirileri
*Codex*in 20. yüzyıla kadar İngilizce çevirisi yapılmamıştır. 1932'de, Samuel Parsons Scott tarafından yapılan tüm *[[Corpus Iuris Civilis|Corpus Juris Civilis]]*in (CJC) İngilizce çevirisi ölümünden sonra yayımlandı. Ne yazık ki Scott, en güvenilir kabul edilen Theodor Mommsen, Paul Krüger, Rudolf Schöll ve Wilhelm Kroll'un baskısı yerine Kriegel kardeşlerin CJC baskısını kullanmıştı ve çevirisi ciddi şekilde eleştirildi. Scott'ın çalışmasını gözden geçiren Roma hukuku uzmanı W. W. Buckland, Scott'ın "...yeterli bir Latince bilgisine sahip olduğunu ve zevkle okunabilecek bir İngilizce ile yazılmış bir versiyon ürettiğini" yazdı. "Ancak bundan çok daha fazlasına ihtiyaç olduğunu ve çalışmanın bu ileri gereksinimleri karşıladığı söylenemez." diye de ekledi. Scott'ın aktif olduğu sıralarda, Wyoming Yüksek Mahkemesi Yargıcı Fred H. Blume, standart Mommsen, Krüger, Schöll ve Kroll versiyonunu kullanarak Codex ve Novellae'yı çeviriyordu. Bu, yaşamı boyunca basılmamış olsa da, 2005 yılında hem Codex hem de Novellae çevirisi Annotated Justinian Code web sitesinde yayımlandı. Blume'un çevirisine dayanan yeni bir Codex İngilizce çevirisi Ekim 2016'da yayımlandı.

## Ayrıca bakınız
* Bizans hukuku
* Roma Hukuku
* Hammurabi Kanunları

## Kaynakça

## Ek kaynaklar
* Tony Honoré, *Oxford Classical Dictionary*. Edited by Simon Hornblower and Antony Spawforth. 3rd rev. ed. Oxford and New York: Oxford University Press, 2003. .
* Jolowicz, H. F.; Nicholas, Barry (October 26, 1972), *A Historical Introduction to the Study of Roman Law, CUP Archive*, s. 463, .

## Dış bağlantılar
* '''' web sitesinde ''Justinianus Kanunları'' ve el yazması geleneği hakkında bilgiler, Karolenj seküler hukuk metinleri üzerine bir veritabanı (Karl Ubl, Köln Üniversitesi, Almanya).