Dinozorların sınıflandırılması

**Dinozorların sınıflandırılması**, genel olarak ilk takson sınıflandırması Aristoteles tarafından yapılmışken, Sir Richard Owen'in "korkunç kertenkele" anlamına gelen Dinosauria (dinozor) terimini bilim dünyasına kazandırmasıyla ve *[[Iguanodon]]*, *[[Megalosaurus]]* ve *[[Hylaeosaurus]]*'u "kertenkele sürüngenlerin familyası ve alt takımı" şeklinde 1842 yılında ayırmasıyla başlamıştır. 1887 ve 1888 yıllarında Harry Seeley dinozorları kalça yapılarına göre kertenkele benzeri kalçalı Saurischia dinozorlar ve kuş benzeri kalçalı Ornithischia dinozorlar olarak ikiye ayırmıştır. Bu ayrımlarla dinozorların taksonomisindeki pek çok sismik değişiklikleri içeren  kalıcı bir form oluşturulmuştur.

En büyük değişim entomolog "Willi Hennig" 1950 yılında yeni bir form, "kladistik" olarak bilinen, sistemi oluşturmasıyla başlanmıştır. Mevcut fosil örnekleriyle titiz karakter analizleri yapılarak farklı gruplardaki hayvanlar arasındaki evrimsel ilişkiler belirlenmektedir. 1990'lı yıllarda bilgisayar tabanlı kladistik sınıflandırmalar yapılmaya başlandığında, paleontologlar arasında ilk zoologlar bu sistemi kullanmaya başlamıştır. Yeni keşifler üzerinde yapılan aşamalı inceleme ve çalışmalarla dinozorlar ve taksonlar arasındaki belirsiz ilişkiler 2000'li yılların ortalarından itibaren sağlam sonuçlar vermeye başlamıştır. Kladistik sistem, paleontoloji uzmanları tarafından yaygın olarak sınıflandırmada kullanırken, özellikle popüler yayınlarda Lineen (Linnaean) sistemi tercih edilmektedir.

## Benton sınıflandırması

Dinozor taksonomileri 1980'lerden itibaren paleontologlar tarafından hazırlanıp yayımlanmaya başlamıştır. Aşağıdaki şema  saygın bir lisans ders kitabı olan “Vertebrate Palaeontology”nin üçüncü baskısından alıntılanmıştır. Evrimsel ilişkiler hem kladistik hem de geleneksel Lineen sistemle yapılandırılmıştır. Benton serisi Amniota serisi, Sauropsida sınıfı, Diapsida üst sınıfı, Archosauria bölümü, Avemetatarsalia üst bölümü, Ornithodiraara bölümü ve Dinosauria üst takımı dahil olmak üzere tüm dinozorları sınıflandırmaktadır. Dinosauria sonra da iki geleneksel siparişler, ayrılmıştır Saurischia ve Ornithischia. Çapraz işareti (†) soyu tükenmiş (yaşayan hiçbir üyesi olmayan) taksonları belirtmek için kullanılmıştır.

### Saurischia takımı
Saurischia veya kertenkele kalçalı (dinozorlar)
* **Alt takım [[Teropod|Theropoda]]**
** †Ara takım Herrerasauria
** †Ara takım Coelophysoidea
** †Ara takım Ceratosauria
*** †Familya Ceratosauridae
*** †Familya Abelisauridae
** Ara takım Tetanurae
*** †Bölüm Carnosauria
**** †Alt Bölüm Spinosauroidea
***** †Familya Megalosauridae
***** †Familya Spinosauridae
**** †Alt Bölüm Allosauroidea
***** †Familya Allosauridae
***** †Familya Carcharodontosauridae
*** Bölüm Coelurosauria
**** †Familya Coeluridae
**** Alt Bölüm Maniraptoriformes
***** †Familya Tyrannosauridae
***** †Familya Ornithomimidae
***** Ara Bölüm Maniraptora
****** †Familya Alvarezsauridae
****** †Familya Therizinosauridae
****** †Grup Deinonychosauria
******* †Familya Troodontidae
******* †Familya Dromaeosauridae
******* Sınıf Aves
* †**Alt takım [[Sauropodomorpha]]**
** †*[[Thecodontosaurus]]*
** †Familya Plateosauridae
** †*[[Riojasaurus]]*
** †Familya Massospondylidae
** †Ara takım Sauropoda
*** †Familya Vulcanodontidae
*** †Familya Omeisauridae
*** †Bölüm Neosauropoda
**** †Familya Cetiosauridae
**** †Familya Diplodocidae
**** †Alt Bölüm Macronaria
***** †Familya Camarasauridae
***** †Ara Bölüm Titanosauriformes
****** †Familya Brachiosauridae
****** †Grup Somphospondyli
******* †Familya Euhelopodidae
******* †Familya Titanosauridae

### Ornithischia takımı
Ornithischia veya kuş kalçalı (dinozorlar)
* †Aile Pisanosauridae
* †Aile Fabrosauridae
* **†Alt takım [[Thyreophora]]**
** †Aile Scelidosauridae
** †Ara takım Stegosauria
** †Ara takım Ankylosauria
*** †Aile Nodosauridae
*** †Aile Ankylosauridae
* **†Alt takım [[Cerapoda]]**
** †Ara takım Pachycephalosauria
** †Ara takım Ceratopsia
*** †Aile Psittacosauridae
*** †Aile Protoceratopsidae
*** †Aile Ceratopsidae
** †Ara takım  Ornithopoda
*** †Aile Heterodontosauridae
*** †Aile Hypsilophodontidae
*** †Aile Iguanodontidae*
*** †Aile Hadrosauridae

## Weishampel/Dodson/Osmólska sınıflandırması
Bu sınıflandırmada *The Dinosauria* isimli kitabın ikinci baskısı baz alınmıştır. Dinosauria'nın ilk 1990 yılındaki baskısı alanın uzmanlarının makalelerinin bir derlemesiyle kapsamlı bir kaynak olmuştur. İkinci baskısı güncellenmiş ve revize edilmiş versiyonudur.

Aşağıdaki kladogram ve filogenetik tanımları, evrimsel ilişkilerin mevcut kavramlarını yansıtmaktadır. Belirli bir taksondan sonra verilen takson ve parantez içindeki semboller bu ilişkileri tanımlamaktadır. Taksonlardaki artı işareti ("+") "eklenen" taksonun son ortak atasının tüm torunlarını ihtiva edecek şekilde tarif eden düğüm-tabanlı takson olduğunu göstermektedir. Büyüktür simgesi (">") ise ortak bir atanın organizmalarını taşıyanların hangisinin "daha küçük" kök-tabanlı takson olduğunu göstermektedir.

### Saurischia
(*[[Tyrannosaurus]]*/*[[Allosaurus]]* > *[[Triceratops]]*/*[[Stegosaurus]]*)
* Herrerasauria (*[[Herrerasaurus]]* > *Liliensternus*, *[[Plateosaurus]]*)
** Herrerasauridae (*Herrerasaurus* + *[[Staurikosaurus]]*)
* ? *[[Eoraptor]] lunensis*
* **[[Sauropodomorpha]]** (*[[Saltasaurus]]* > Theropoda)
** ? *[[Saturnalia (dinosaur)|Saturnalia]] tupiniquim*
** ? Thecodontosauridae
** Prosauropoda (*[[Plateosaurus]]* > Sauropoda)
*** ? Thecodontosauridae
*** ? Anchisauria (*[[Anchisaurus]]* + *[[Melanorosaurus]]*)
**** ? Anchisauridae (*Anchisaurus > *Melanorosaurus*)
**** ? [[Melanorosauridae]] (*Melanorosaurus* > *Anchisaurus*)
*** [[Plateosauria]] (*Jingshanosaurus* + *Plateosaurus*)
**** [[Massospondylidae]]
**** [[Yunnanosaurus|Yunnanosauridae]]
**** [[Plateosauridae]] (*Plateosaurus* > *Yunnanosaurus*, *Massospondylus*)
** [[Sauropoda]] (*Saltasaurus* > *Plateosaurus*)
*** ? [[Anchisauridae]]
*** ? [[Melanorosauridae]]
*** [[Blikanasauridae]]
*** [[Vulcanodontidae]]
*** [[Eusauropoda]] (*Shunosaurus* + *Saltasaurus*)
**** ? [[Euhelopodidae]]
**** [[Mamenchisauridae]]
**** [[Cetiosauridae]] (*Cetiosaurus* > *Saltasaurus*)
**** [[Neosauropoda]] (*Diplodocus* + *Saltasaurus*)
***** [[Diplodocoidea]] (*Diplodocus* > *Saltasaurus*)
****** [[Rebbachisauridae]] (*Rebbachisaurus* > *Diplodocus*)
****** [[Flagellicaudata]]
******* [[Dicraeosauridae]] (*Dicraeosaurus* > *Diplodocus*)
******* [[Diplodocidae]] (*Diplodocus* > *Dicraeosaurus*)
***** [[Macronaria]] (*Saltasaurus* > *Diplodocus*)
****** ? *Jobaria tiguidensis*
****** [[Camarasauromorpha]] (*Camarasaurus* + *Saltasaurus*)
******* [[Camarasauridae]]
******* [[Titanosauriformes]] (*Brachiosaurus* + *Saltasaurus*)
******** [[Brachiosauridae]] (*Brachiosaurus* > *Saltasaurus*)
******** [[Titanosauria]] (*Saltasaurus* > *Brachiosaurus*)
********* [[Andesauridae]]
********* [[Lithostrotia]] (*Malawisaurus* + *Saltasaurus*)
********** *Isisaurus colberti*
********** *Paralititan stromeri*
********** [[Nemegtosauridae]]
********** [[Saltasauridae]] (*Opisthocoelicaudia* + *Saltasaurus*)
* *'Theropoda** (''[[Passer|Passer domesticus]]'' > ''Cetiosaurus oxoniensis'')
** ? ''[[Eoraptor]] lunensis''
** ? [[Herrerasaur]]idae
** [[Ceratosauria]] (''[[Ceratosaurus]] nasicornis'' > [[Kuş|Aves]])
*** ? [[Coelophysoidea]] (''[[Coelophysis]]'' > ''Ceratosaurus'')
**** ? ''[[Dilophosaurus]] wetherilli''
**** [[Coelophysidae]] (''[[Coelophysis]]'' + ''[[Megapnosaurus]]'')
*** ? [[Neoceratosauria]] (''Ceratosaurus'' > ''Coelophysis'')
**** [[Ceratosauridae]]
**** [[Abelisauroidea]] (''[[Carnotaurus]] sastrei'' > ''C. nasicornis'')
***** [[Abelisauria]] (''[[Noasaurus]]'' + ''[[Carnotaurus]]'')
****** [[Noasauridae]]
****** [[Abelisauridae]] (''[[Abelisaurus]] comahuensis'' + ''C. sastrei'')
******* [[Carnotaurinae]] (''Carnotaurus'' > ''Abelisaurus'')
******* [[Abelisaurinae]] (''Abelisaurus'' > ''Carnotaurus'')
** [[Tetanurae]] (''P. domesticus'' > ''C. nasicornis'')
*** ? [[Spinosauroidea]] (''[[Spinosaurus]] aegyptiacus'' > ''P. domesticus'')
**** [[Megalosauridae]] (''[[Megalosaurus]] bucklandii'' > ''P. domesticus'', ''S. aegyptiacus'', ''Allosaurus fragilis'')
***** [[Megalosaurinae]] (''M. bucklandii'' > ''[[Eustreptospondylus]] oxoniensis'')
***** [[Eustreptospondylinae]] (''E. oxoniensis'' > ''M. bucklandii'')
**** [[Spinosauridae]] (''S. aegyptiacus'' > ''P. domesticus'', ''M. bucklandii'', ''A. fragilis'')
***** [[Baryonychinae]] (''[[Baryonyx]] walkeri'' > ''S. aegyptiacus'')
***** [[Spinosaurinae]] (''S. aegyptiacus'' > ''B. walkeri'')
*** [[Avetheropoda]] (''A. fragilis'' + ''P. domesticus'')
**** [[Carnosauria]] (''A. fragilis'' > [[Kuş|Aves]])
***** ? [[Spinosauroidea]]
***** ''[[Monolophosaurus]] jiangi''
***** [[Allosauroidea]] (''A. fragilis'' + ''[[Sinraptor]] dongi'')
****** [[Allosauridae]] (''A. fragilis'' > ''S. dongi'', ''[[Carcharodontosaurus]] saharicus'')
****** [[Sinraptoridae]] (''S. dongi'' > ''A. fragilis'', ''C. saharicus'')
****** [[Carcharodontosauridae]] (''C. saharicus'' > ''A. fragilis'', ''S. dongi'')
**** [[Coelurosauria]] (''P. domesticus'' > ''A. fragilis'')
***** [[Compsognathidae]] (''[[Compsognathus]] longipes'' > ''P. domesticus'')
***** ''[[Proceratosaurus]] bradleyi''
***** ''[[Ornitholestes]] hermanni''
***** [[Tyrannoraptora]] (''[[Tyrannosaurus]] rex'' + ''P. domesticus'')
****** ''[[Coelurus]] fragilis''
****** [[Tyrannosauroidea]] (''T. rex'' > ''[[Ornithomimus]] velox'', ''[[Deinonychus]] antirrhopus'', ''A. fragilis'')
******* [[Dryptosauridae]]
******* [[Tyrannosauridae]] (''T. rex'' + ''[[Tarbosaurus]] bataar'' + ''[[Daspletosaurus]] torosus'' + ''[[Albertosaurus]] sarcophagus'' + ''[[Gorgosaurus]] libratus'')
******** [[Tyrannosaurinae]] (''T. rex'' > ''A. sarcophagus'')
******** [[Albertosaurinae]] (''A. sarcophagus'' > ''T. rex'')
****** [[Maniraptoriformes]] (''O. velox'' + ''P. domesticus'')
******* [[Ornithomimosauria]] (''[[Ornithomimus]] edmontonicus'' + ''Pelecanimimus polyodon'')
******** [[Harpymimidae]]
******** [[Garudimimidae]]
******** [[Ornithomimidae]]
******* [[Maniraptora]] (''P. domesticus'' > ''O. velox'')
******** [[Oviraptorosauria]] (''[[Oviraptor]] philoceratops'' > ''P. domesticus'')
********* [[Caenagnathoidea]] (''O. philoceratops'' + ''Caenagnathus collinsi'')
********** [[Caenagnathidae]] (''C. collinsi'' > ''O. philoceratops'')
********** [[Oviraptoridae]] (''O. philoceratops'' > ''C. collinsi'')
*********** [[Oviraptorinae]] (''O. philoceratops'' + ''Citipati osmolskae'')
********* [[Therizinosauroidea]] (''[[Therizinosaurus]]'' + ''[[Beipiaosaurus]]'')
********** [[Alxasauridae]]
********** [[Therizinosauridae]]
******** [[Paraves]] (''P. domesticus'' > ''O. philoceratops'')
********* [[Eumaniraptora]] (''P. domesticus'' + ''D. antirrhopus'')
********** [[Deinonychosauria]] (''D. antirrhopus'' > ''P. domesticus'' or ''[[Dromaeosaurus]] albertensis'' + ''[[Troodon]] formosus'')
*********** [[Troodontidae]] (''T. formosus'' > ''[[Velociraptor]] mongoliensis'')
*********** [[Dromaeosauridae]] (''[[Microraptor]] zhaoianus'' + ''[[Sinornithosaurus]] millenii'' + ''V. mongoliensis'')
********** [[Avialae]] (''[[Archaeopteryx]]'' + Neornithes)

=== Ornithischia ===
(''[[Iguanodon]]''/''Triceratops'' > ''Cetiosaurus''/''Tyrannosaurus'')
* ? ''[[Lesothosaurus]] diagnosticus''
* ? [[Heterodontosauridae]]
* [[Genasauria]] (''[[Ankylosaurus]]'' + ''Triceratops'')
** **Thyreophora** (''Ankylosaurus'' > ''Triceratops'')
*** [[Scelidosauridae]]
*** [[Eurypoda]] (''Ankylosaurus'' + ''Stegosaurus'')
**** [[Stegosauria]] (''Stegosaurus'' > ''Ankylosaurus'')
***** [[Huayangosauridae]] (''Huayangosaurus'' > ''Stegosaurus'')
***** [[Stegosauridae]] (''Stegosaurus'' > ''Huayangosaurus'')
****** ''[[Dacentrurus]] armatus''
****** [[Stegosaurinae]] (''Stegosaurus'' > ''Dacentrurus'')
**** [[Ankylosauria]] (''Ankylosaurus'' > ''Stegosaurus'')
***** [[Ankylosauridae]] (''Ankylosaurus'' > ''Panoplosaurus'')
****** ''[[Gastonia (dinosaur)|Gastonia]] burgei''
****** ''[[Shamosaurus]] scutatus''
****** [[Ankylosaurinae]] (''Ankylosaurus'' > ''Shamosaurus'')
***** [[Nodosauridae]] (''Panoplosaurus'' > ''Ankylosaurus'')
** **Cerapoda*' (*Triceratops* > *Ankylosaurus*)
*** [[Ornithopoda]] (*Edmontosaurus* > *Triceratops*)
**** ? *Lesothosaurus diagnosticus*
**** ? [[Heterodontosauridae]]
**** [[Euornithopoda]]
***** *Hypsilophodon foxii*
***** *Thescelosaurus neglectus*
***** [[Iguanodontia]] (*Edmontosaurus* > *Thescelosaurus*)
****** *Tenontosaurus tilletti*
****** [[Rhabdodontidae]]
****** [[Dryomorpha]]
******* [[Dryosauridae]]
******* [[Ankylopollexia]]
******** [[Camptosauridae]]
******** [[Styracosterna]]
********* *Lurdusaurus arenatus*
********* [[Iguanodontoidea]] (=[[Hadrosauriformes]])
********** [[Iguanodontidae]]
********** [[Hadrosauridae]] (*Telmatosaurus* + *Parasaurolophus*)
*********** *Telmatosaurus transsylvanicus*
*********** [[Euhadrosauria]]
************ [[Lambeosaurinae]]
************ [[Saurolophinae]] (=[[Hadrosaurinae]])
*** [[Marginocephalia]]
**** [[Pachycephalosauria]] (*Pachycephalosaurus wyomingensis* > *Triceratops horridus*)
***** [[Goyocephala]] (*Goyocephale* + *Pachycephalosaurus*)
****** [[Homalocephaloidea]] (*Homalocephale + *Pachycephalosaurus*)
******* Homalocephalidae
******* Pachycephalosauridae
**** Ceratopsia (*Triceratops* > *Pachycephalosaurus*)
***** Psittacosauridae
***** Neoceratopsia
****** Coronosauria
******* Protoceratopsidae
******* Bagaceratopidae
******* Ceratopsoidea
******** Leptoceratopsidae
******** Ceratopsomorpha
********* Ceratopsidae
********** Centrosaurinae
********** Chasmosaurinae

## Ayrıca bakınız
* Dinozorlar listesi

## Kaynakça

* 

* 

* 

* 
* https://web.archive.org/web/20110323225044/http://bioces.tubitak.gov.tr/glossary/glossary.php?word=T&comm=100 Tübitak Mini Taksonomi tablosu
* https://web.archive.org/web/20120224174654/http://www.biltek.tubitak.gov.tr/bilgi_paketleri/taksonomi Biltek, Taksonomi bilgi paketi