Özbekistan demografisi

**Özbekistan'ın** demografisi, nüfus artışı, nüfus yoğunluğu, etnik köken, eğitim düzeyi, sağlık, ekonomik durum, dini bağlantılar ve nüfusun diğer yönleri dahil olmak üzere Özbekistan nüfusunun demografik özellikleridir. Verilerin çoğu tahmine dayalı çünkü son nüfus sayımı 1989'da Sovyet döneminde yapılmıştır.

## Demografik eğilimler

Özbekistan, Orta Asya'nın en kalabalık ülkesidir. 32.5 milyonluk nüfusu (2018 tahmini) bölgenin toplam nüfusunun yaklaşık yarısını oluşturmaktadır.

Özbekistan genç bir nüfusu sahiptir. Toplam nüfusun %34,1'i 14 yaşından küçüklerden oluşmaktadır. Resmi kaynaklara göre Özbekler toplam nüfusun çoğunluğunu (%80) oluşturmaktadır. 1996 tahminlerine göre diğer etnik gruplar arasında Ruslar (nüfusun %5,5'i), Tacikler (%5), Kazaklar (%3), Karakalpaklar (%2,5) ve Tatarlar (%1,5) bulunmaktadır. Özbekistan, 1937-1938 yıllarında Sovyet Uzak Doğu'dan bölgeye zorla yerleştirilen etnik Koreli nüfusa sahiptir. Ayrıca çoğunlukla Taşkent ve Semerkant'ta yaşayan küçük Ermeni grupları vardır. Ülke %88 Müslüman (çoğunlukla Sünni, %5 Şii azınlık), %9 Doğu Ortodoks ve %3 diğer inançlardan oluşmakta (küçük Koreli Hristiyan toplulukları, diğer Hristiyan mezhepleri, Budistler, Bahailer ve daha fazlası dahil). Buhara Yahudileri binlerce yıldır Orta Asya'da, çoğunlukla Özbekistan'da yaşıyorlar. 1989'da Özbekistan'da 94.900 Yahudi  (1989 nüfus sayımına göre nüfusun yaklaşık %0.5'i), ancak şimdi, SSCB'nin çöküşünden bu yana, Orta Asya Yahudilerinin çoğu bölgeyi ABD veya İsrail için terk etti. Özbekistan'da 5.000'den az Yahudi kaldı.

Özbekistan'ın nüfusunun çoğunluğu, ülke Sovyetler Birliği'nin bir parçasıyken büyük ölçekli kolektif çiftliklerde pamuk tarımıyla uğraşmaktaydı. Özbekistan'daki çiftlik yapısı 1990'dan beri büyük ölçüde kolektiflikten bireysele kaymış olsa da, nüfus yoğun bir şekilde kırsal ve geçimini çiftçiliğe bağımlı olmaya devam etmektedir.

## Önemli istatistikler

### BM tahminleri

Kaynak: Birleşmiş Milletler, Ekonomik ve Sosyal İşler Departmanı > Dünya Nüfus Beklentileri: 2019 revizyonu.

Kaynaklar:

### Güncel önemli istatistikler

Doğumlar:

* Ocak–Mart 2020: 170,400 (20.2)
* Ocak–Mart 2021:  179,800 (21.1)

Ölümler:

* Ocak-Mart 2020: 37.500 (4.4)
* Ocak-Mart 2021: 39.600 (4,6)

Doğal artış:

* Ocak–Mart 2020: 132,900 (15.8)
* Ocak–Mart 2021:  140,200 (16.5)

### Doğurganlık ve doğumlar
Toplam doğurganlık hızı (TFR) ve kaba doğum hızını (CBR) gösteren tablo 

### Toplam doğurganlık hızı (TFR)

CIA World Factbook'a göre, 2011 yılı itibarıyla tahmin edilen toplam doğurganlık hızı (TFR) 1,89 doğum/kadın çocuktur.

2002'de tahmini TFR 2,92 idi. Bu sayı etnik kökenlere; Özbeklerde 2.99, Ruslarda 1.35, Karakalpaklarda 2.69, Taciklerde 3.19, Kazaklarda 2.95, Tatarlarda 2.05, diğerlerinde ise 2.53 idi. Taşkent Şehri 1.96, Karakalpakstan 2.90, Fergana 2.73; Doğu bölgesi 2.71, Orta ve Doğu 2.96, Orta 3.43, Batı 3.05 şeklindedir.

Sovyetler Birliği ve dağılma dönemindeki yüksek doğurganlık oranı, kısmen geniş ailelere yönelik tarihsel kültürel tercihlerden, tarıma ekonomik bağımlılıktan ve Özbekistan'daki Sovyet çocuk yardımlarının göreceli değerinin daha yüksek olmasından kaynaklanmaktadır. Kürtaj tercih edilen doğum kontrol yöntemiydi. 1955'te yasallaştırılan kürtaj, 1956-1973 yılları arasında %231 arttı.

Bununla birlikte, son yıllarda, doğurganlık kontrol yöntemleri, kürtajdan modern doğum kontrol yöntemlerine, özellikle RİA'lara önemli ölçüde kaymıştır.

### Bölgesel farklılıklar
Surhannderya ve Kaşkaderya bölgeleri Özbekistan'da en yüksek doğum oranına ve en düşük ölüm oranına sahiptir. Öte yandan Taşkent şehri, ülkenin en düşük doğum oranına ve en yüksek ölüm oranına sahip bölgesidir.

### Yaşam süresi

Kaynak: *BM Dünya Nüfus Beklentileri 2017* 

## Etnik gruplar
1989 nüfus sayımına göre etnik bileşim (mevcut en son):Özbek %71, Rus %6, Khowar %2, Tacik %5 (çok daha yüksek olduğu düşünülüyor  ), Kazak %4, Tatar %3, Karakalpak %2, diğer %7.

*CIA World Factbook'tan* 1996 yılında etnik kompozisyonun tahminleri:

Özbek %80, Rus %5,5, Tacik %5, Kazak %3, Karakalpak %2,5, Tatar %1,5, diğer %2,5 (1996 tahmini.)

Tablo, 1926 ve 1989 arasındaki dört nüfus sayımına göre Özbekistan nüfusunun etnik bileşimini (yüzde olarak) göstermektedir (1999'da nüfus sayımı yapılmamıştır ve bir sonraki nüfus sayımı şu anda 2010 için planlanmaktadır). 1979'da nüfusun %3,9'u olan Tacik oranının 1989'da %4,7'ye yükselmesi, en azından kısmen nüfus sayımı talimatlarındaki değişikliğe atfedilebilir: 1989 nüfus sayımında ilk kez uyruk bildirilebildi. pasaporta, ancak davalının etnik kimliği temelinde özgürce beyan etti. 

## CIA World Factbook demografik istatistikleri

: *En son istatistikler için, bu ülkenin [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uzbekistan/ CIA World Factbook'taki girişine bakın.] *

Aşağıdaki demografik istatistikler, Eylül 2009 itibarıyla CIA World Factbook'tan alınmıştır.

### Yaş yapısı
2009 tahmini: *0-14 yaş:* %26 (erkek 3.970.386 / kadın 3.787.371) *15-64 yaş:* %67 (erkek 9.191.439 / kadın 9.309.791)*65 yaş ve üstü:* %6 (erkek 576.191 / kadın 770.829)

### Cinsiyet oranı
2009 tahmini: *doğumda:* 1.06 erkek/kadın *12 yaş altı* 1.05 erkek/kadın *15–64 yaş:* 0,99 erkek/kadın *65 yaş ve üstü:* 0,75 erkek/kadın *toplam nüfus:* 0,99 erkek/kadın

### Bebek ölüm hızı
2009 tahmini:*Toplam* : 1000 canlı doğumda 23.43 ölüm*Erkek* : 1000 canlı doğumda 27.7 ölüm*Kadın* : 1000 canlı doğumda 18.9 ölüm

### Doğuşta beklenen yaşam süresi
2009 tahmini:*toplam nüfus:* 71.96 yıl*erkek:* 68.95 yıl*kadın:* 75.15 yıl

### Okuryazarlık
2003 tahmini: Okuryazarlık, 15 yaş ve üstü nüfusun okuma yazma bilen yüzdesi olarak tanımlanır.*toplam nüfus:* %99.3*erkek:* %99.6*kadın:* %99

## Eğitim
Eğitim sistemi %99 okuryazarlık düzeyine ulaşmıştır ve hem erkekler hem de kadınlar için ortalama eğitim süresi 11 yıldır. Hükûmet ücretsiz ve zorunlu 11 yıllık eğitim vermektedir.

## Göç
Özbekistan, 2011 yılı itibarıyla -2.74 göçmen/1000 nüfus net göç oranına sahiptir.

### Özbek Göçü
Ekonomik zorluklar, son on yılda Rusya, Kazakistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Türkiye, Güney Kore ve Avrupa'ya işgücü göçünü artırdı. Özbekistan'ın işgücünün en az %10'u yurtdışında çalışmaktadır. Göç eden işgücünün yaklaşık %58'i Rusya'ya göç etmektedir. Yüksek işsizlik oranları ve düşük ücretler işgücü göçünden sorumludur.

### Azınlıklar

Özbekistan bağımsızlığını kazandıktan sonra önemli sayıda etnik ve ulusal azınlık Özbekistan'ı terk etti, ancak gerçek sayılar bilinmiyor. Azınlıkların göç etmesinin başlıca nedenleri arasında şunlar yer almaktadır: az sayıda ekonomik fırsat, düşük yaşam standardı ve gelecek nesiller için eğitim fırsatları açısından zayıf bir beklenti. Özbekistan'ın dil yasası Özbekçe bilmeyenlere yönelik bir ayrımcılık kaynağı olarak gösterilse de, bu yasa Özbekistan'daki fırsat eksikliğine çözüm olarak göçe yol açan sosyal, ekonomik ve politik faktörlerle iç içe geçmiştir.

## Ayrıca bakınız

* Orta Asya'nın Demografisi

## Kaynakça