Boko Haram

**Boko Haram**, resmi adıyla ***Cemaat-i ehl-i sünneti't davet'ü-l ve'l-cihad*** (), Nijerya'nın kuzeydoğusunda bulunan ve Çad, Nijer, kuzey Kamerun ve Mali'de de faaliyet gösteren, kendi kendini cihatçı ilan eden bir militan gruptur. Grup 2016 yılında bölünmüş ve Irak Şam ve İslam Devleti'nin Batı Afrika Vilayeti olarak bilinen düşman bir fraksiyon ortaya çıkmıştır.

2002'de Muhammed Yusuf tarafından kurulan grup, Yusuf'un 2009'daki ölümünden sonra ve 2015'te başka gruplara bölünmüş olsa da 2009'dan 2021'deki ölümüne kadar Ebubekir Şekau tarafından yönetildi. Grup ilk kurulduğunda ana hedefi “arındırmak”, yani Sünni İslam'ı yaymak ve kuzey Nijerya'daki Şii İslam'ı yok etmekti ve cihadın grup Nijerya hükûmetini devirecek kadar güçlenene kadar ertelenmesi gerektiğine inanıyordu. Grup daha önce Irak ve Şam İslam Devleti ile aynı safta yer almıştı. Acımasızlığıyla bilinen Boko Haram, isyanın başladığı 2009 yılından bu yana polise, silahlı kuvvetlere ve sivillere karşı sık sık düzenlediği saldırılarda on binlerce kişiyi öldürdü. İsyan 300.000'den fazla çocuğun ölümüne yol açmış ve 2,3 milyon kişiyi evlerinden etmiştir. Boko Haram bölgesel gıda krizlerine ve kıtlıklara neden olmuştur.

2002'de kurulmasının ardından Boko Haram'ın giderek radikalleşmesi, Nijerya ordusunun bastırma operasyonuna ve Temmuz 2009'da lideri Muhammed Yusuf'un öldürülmesine yol açtı. Eylül 2010'da Bauchi'deki toplu hapishane firarının ardından beklenmedik bir şekilde yeniden canlanan militanlara, başlangıçta yumuşak hedeflere yönelik olan ancak 2011'de polis binalarına ve Abuja'daki Birleşmiş Milletler ofisine yönelik intihar saldırılarını da içerecek şekilde giderek daha sofistike hale gelen saldırılar eşlik etti. Hükûmetin 2012 başında olağanüstü hal ilan etmesi ve ertesi yıl Nijerya'nın kuzeydoğusunun tamamını kapsayacak şekilde genişletmesi, hem güvenlik güçlerinin ihlallerinde hem de militan saldırılarında artışa yol açtı.

Mayıs 2013'ten bu yana çatışma nedeniyle yerinden edilen 2,3 milyon kişiden en az 250.000'i Nijerya'yı terk ederek Kamerun, Çad veya Nijer'e kaçtı. Boko Haram 2014 yılında 6.600'den fazla kişiyi öldürmüştür. Grup, Şubat 2014'te 59 öğrencinin yakılarak öldürülmesi ve Nisan 2014'te Nijerya'nın Borno Eyaleti'nin Chibok kentinde 276 kız öğrencinin kaçırılması da dahil olmak üzere toplu katliamlar gerçekleştirdi. Güvenlik hizmetlerindeki yolsuzluk ve insan hakları ihlalleri, huzursuzluğa karşı koyma çabalarını engellemiştir.

Militanlar 2014 ortalarında, Ocak 2015'te 50,000 kilometrekare olduğu tahmin edilen, kendi eyaletleri Borno ve çevresindeki toprak parçalarının kontrolünü ele geçirdiler, ancak grubun başlangıçta üslendiği eyalet başkenti Maiduguri'yi ele geçiremediler. 7 Mart 2015'te Boko Haram lideri Ebubekir Şekau Irak ve Şam İslam Devleti'ne bağlılık yemini etti. BBC'ye göre, iki grup arasındaki iç anlaşmazlıklar nedeniyle yüzlerce militan Boko Haram'dan ayrılarak “Irak ve Şam İslam Devleti-Batı Afrika Vilayeti” adlı kendi örgütlerini kurdu. Eylül 2015'te Nijerya Savunma Karargahı Enformasyon Müdürü tüm Boko Haram kamplarının imha edildiğini ancak örgütün saldırılarının devam ettiğini açıkladı. 2019 yılında Nijerya Devlet Başkanı Muhammed Buhari, Boko Haram'ın “teknik olarak yenildiğini” iddia etmiştir. Şekau Mayıs 2021'de öldürülmüş ve öldüğü teyit edilmiştir. Buna rağmen, Boko Haram daha sonra yeni bir lider olan Bakura Doro yönetiminde yeniden canlanmıştır.

## Kaynakça