İskoçya kültürü

**İskoçya kültürü** insan aktivitesi ve kalıplarının İskoçya ve İskoç halkı ile alakalı sembolizmidir. İskoç kültürünün ayrı ulusal kilisesi gibi bazı unsurları, Birlik Antlaşması ve diğer belgelerde kararlaştırıldığı üzere yasayla korunmaktadır. İskoç bayrağı, beyaz bir saltire ile mavidir ve Saint Andrew'un haçını temsil eder.

## İskoç hukuku
İskoçya, hem medeni hukukun hem de genel hukukun özelliklerini birleştiren, Roma hukukuna dayanan kendi benzersiz hukuk sistemi olan İskoç Hukukunu muhafaza etmektedir. İngiltere ile birleşme koşulları, ayrı sistemlerin korunmasını belirledi. Avukatlar yüksek mahkemenin hukuk davaları hakimleri, aynı zamanda ceza davalarında yüksek mahkemenin yargıçlarıdır. İskoç Hukuku, İngiltere'nin genel hukuk sisteminden farklıdır. Eskiden, İskoçya'da Shetland ve Orkney'de Udal Hukuku (aynı zamanda *allodail* veya *odal hukuk olarak* da adlandırılır) olan birkaç bölgesel hukuk sistemi vardı. Bu, Eski İskandinav Hukukunun doğrudan soyundan geliyordu, ancak 1611'de kaldırıldı. Buna rağmen, İskoç mahkemeleri 1990'larda olduğu gibi bazı mülkiyet davalarında udal yasasının üstünlüğünü kabul ettiler. Edinburgh'dan Shetland ve Orkney'e yetki devrinin bir parçası olarak udal yasasını http://www.udallaw.com/ adalara geri getirmek için bir hareket var. Yaygın Kelt Yasasına dayanan çeşitli sistemler de 1800'lü yıllara kadar Yaylalarda hayatta kaldı.

## Bankacılık ve para birimi
İskoçya'da bankacılık da benzersiz özelliklere sahiptir. İngiltere Merkez Bankası, Birleşik Krallık Hükûmeti'nin merkez bankası olmaya devam etse de, üç İskoç şirket bankası hala kendi banknotlarını basmaktadır : İskoçya Bankası, İskoçya Kraliyet Bankası ve Clydesdale Bankası.

## Spor dalları
İskoçya, FIFA Dünya Kupası gibi spor etkinliklerinde yarışır. İskoçya, Olimpiyat Oyunlarında bağımsız olarak rekabet etmemektedir ve atletizmde İskoçya, 2006'daki açılış etkinliğinden bu yana Galler ve İrlanda takımlarına karşı Kelt Kupası için yarışmıştır.

İskoçya " Golf'ün evi" dir ve kurslarıyla ünlüdür. Dünyaca ünlü Highland Games (atletik yarışmalar) gibi, aynı zamanda curling ve shinty sporlarının da evidir. İskoçya, Elit Buz Hokeyi Ligi'nde mücadele eden 4 profesyonel buz hokeyi takımına sahiptir. İskoç kriketi bir azınlık oyunudur.

## Edebiyat

Şimdiki İskoçya'da yazılan en eski mevcut edebiyat, altıncı yüzyılda Brython konuşmasında bestelenmiştir ve Galli edebiyatının bir parçası olarak hayatta kalmıştır. Sonraki yüzyıllarda, Katolik Kilisesi'nin etkisi altında Latince ve Anglus yerleşimciler tarafından getirilen Eski İngilizce edebiyatı vardı. Alba eyaleti sekizinci yüzyıldan itibaren İskoçya krallığına dönüşürken, düzenli olarak hem Galce hem de Latince metinler üreten, İrlanda ve diğer yerler ile ortak bir edebi kültürü paylaşan gelişen bir edebi elit vardı. On üçüncü yüzyılın David Devrimi'nden sonra gelişen bir Fransız dili kültürü hakimken, İskandinav edebiyatı İskandinav yerleşim bölgelerinden üretildi. Erken İskoç edebiyatında hayatta kalan ilk büyük metin, on dördüncü yüzyıl şairi John Barbour'un destansı *Brus'dur* ve onu Orta Çağ romanslarının yerel versiyonları izler. Bunlara on beşinci yüzyılda İskoç düzyazı eserleri katıldı.

Erken modern çağda kraliyet himayesi şiir, düzyazı ve dramayı destekledi. V. James'in mahkemesi, Mount 's *The Thrie Estaitis'ten* Sir David Lindsay gibi eserler gördü. On altıncı yüzyılın sonlarında VI. James, Castalian Band olarak bilinen İskoç saray şairleri ve müzisyenlerinden oluşan bir çevrenin hamisi ve üyesi oldu. 1603'te İngiliz tahtına çıktığında, birçokları onu yeni mahkemeye kadar takip etti, ancak kraliyet himayesi merkezi olmadan İskoç şiir geleneği azaldı. İngiltere ile 1707'de birleştikten sonra Allan Ramsay, Robert Fergusson ve James Macpherson gibi isimler tarafından yeniden canlandırıldı. İkincisinin Ossian Döngüsü, onu uluslararası bir üne kavuşan ilk İskoç şairi yaptı. Birçok kişi tarafından ulusal şair olarak kabul edilen Robert Burns'e ve Waverley Romanları 19. yüzyılda İskoç kimliğini tanımlamak için çok şey yapan Walter Scott'a ilham vermesine yardımcı oldu. Viktorya döneminin sonlarına doğru, Robert Louis Stevenson, Arthur Conan Doyle, JM Barrie ve George MacDonald dahil olmak üzere İskoç doğumlu bir dizi yazar uluslararası itibar kazandı.

20. yüzyılda İskoç edebiyatında İskoç Rönesansı olarak bilinen bir faaliyet dalgası yaşandı. Önde gelen figür Hugh MacDiarmid, İskoç dilini ciddi edebiyat için bir araç olarak canlandırmaya çalıştı. Hareketin üyelerini, 2004'te ilk İskoç hükûmeti tarafından ilk İskoç Makar olarak atanacak olan Edwin Morgan'ın da aralarında bulunduğu yeni nesil savaş sonrası şairleri izledi. 1980'lerden itibaren İskoç edebiyatı, özellikle James Kelman ve Irvine Welsh gibi yazarlarla ilişkilendirilen, başka bir büyük canlanma yaşadı. Aynı dönemde ortaya çıkan İskoç şairler arasında, Mayıs 2009'da İngiliz Şair Ödülü sahibi ilk İskoç olan Carol Ann Duffy de vardı.

## Sanat

Şimdiki İskoçya'dan kalma en eski sanat örnekleri, Neolitik dönemden son derece dekore edilmiş oyma taş toplardır. Tunç Çağı'ndan nesnelerin ilk temsilleri, kupa ve yüzük işaretleri dahil olmak üzere oyma örnekleri vardır. Demir Çağı'ndan daha kapsamlı desenli nesneler ve altın işçiliği örnekleri var. Orta Çağ'ın başlarından itibaren özenle oyulmuş Piktiş taşları  ve etkileyici metal işçiliği vardır. İngiltere ve İrlanda'da ortak bir Insular sanat stilinin gelişimi, ayrıntılı mücevherleri ve Kells Kitabı gibi aydınlatılmış el yazmalarını etkiledi. Orta Çağ'ın son dönemlerine ait yerel sanat eserlerinin ve Flaman kökenli sanatçıların yarattığı veya güçlü bir şekilde etkilediği eserlerin yalnızca izole örnekleri hayatta kalmıştır. Rönesans'ın etkisi, on beşinci yüzyıldan kalma taş oymacılığı ve boyamada görülebilir. On altıncı yüzyılda kraliyet, bir kraliyet portresini bırakan Flaman saray ressamlarını işe almaya başladı. Reformasyon, sanat için önemli bir himaye kaynağını ortadan kaldırdı, kamusal sergileme düzeyini sınırladı, ancak laik ev biçimlerinin, özellikle de ayrıntılı çatı ve duvar boyamalarının büyümesine yardımcı olmuş olabilir. On yedinci yüzyılda George Jamesone ve John Michael Wright gibi figürlerle isimleri var olan ilk önemli yerli sanatçılar vardı, ancak 1603'te Taçlar Birliği'nin bir sonucu olarak mahkemenin kaybedilmesi başka bir ana himaye kaynağını kaldırdı.

On sekizinci yüzyılda İskoçya, Allan Ramsay, Gavin Hamilton, John ve Alexander Runciman kardeşler, Jacob More ve David Allan gibi neoklasizmden etkilenen uluslararası düzeyde önemli sanatçılar üretmeye başladı. Yüzyılın sonlarına doğru Romantizm sanatsal üretimi etkilemeye başladı ve bu Henry Raeburn gibi sanatçıların portrelerinde görülebilir. Ayrıca Alexander Nasmyth gibi figürler tarafından formüle edilmiş, Kuzey İskoçya'ya odaklanan bir İskoç manzara resmi geleneğine katkıda bulundu. Kraliyet İskoç Sanat Akademisi 1826'da kuruldu ve bu dönemin önde gelen portre ressamları arasında Andrew Geddes ve David Wilkie vardı. William Dyce, Birleşik Krallık'ta sanat eğitiminin en önemli figürlerinden biri olarak ortaya çıktı. Bir Kelt Uyanışının başlangıcı on dokuzuncu yüzyılın sonlarında görülebilir ve sanat sahnesine, kombinasyonları ile uluslararası bir üne kavuşan Charles Rennie Mackintosh'un önderliğindeki Glasgow Boys ve Four'un çalışmaları hakim oldu. Onların ün kazanmasının sebepleri arasında Kelt uyanışı, Art and Crafts ve Art Nouveau vardır. Yirminci yüzyılın başlarında sanata İskoç Renk Uzmanları ve Edinburgh Okulu hakim oldu. İlk İskoç modern sanatçılar olarak tanımlandılar ve post-empresyonizmin İskoçya'ya ulaşmasının ana mekanizmasıydı. William Johnstone'un İskoç Rönesansı konseptinin geliştirilmesine yardımcı olmasıyla birlikte modernizmin biçimlerine artan bir ilgi vardı. Savaş sonrası dönemde, aralarında John Bellany ve Alexander Moffat'ın da bulunduğu büyük sanatçılar, bir "İskoç gerçekçiliğinin" peşine düştüler. Moffat'ın etkisi, yirminci yüzyılın sonlarındaki "yeni Glasgow Boys" çalışmasında görülebilir. Yirmi birinci yüzyılda İskoçya, Douglas Gordon, David Mach, Susan Philipsz ve Richard Wright gibi başarılı ve etkili sanatçılar üretmeye devam etti.

İskoçya , İskoçya Ulusal Galerisi, Edinburgh'daki İskoçya Ulusal Müzesi,  Glasgow'daki Burrell Koleksiyonu ve Kelvingrove Sanat Galerisi ve Müzesi gibi önemli sanat koleksiyonlarına sahiptir. Önemli sanat okulları arasında Edinburgh Sanat Koleji ve Glasgow Sanat Okulu bulunmaktadır. İskoçya'daki sanattan sorumlu başlıca finansman organı Yaratıcı İskoçya'dır. Yerel konseyler ve bağımsız vakıflar tarafından da destek verilmektedir.

## Müzik
İskoçya, dünya çapında birçok geleneksel formun pop müziğe karşı popülaritesini yitirdiği 20. yüzyıl ve 21. yüzyıl boyunca canlı kalan geleneksel müziğiyle dünya çapında tanınmaktadır. Göç etmesine ve Avrupa'nın geri kalanından ve Amerika Birleşik Devletleri'nden ithal edilen müzikle iyi gelişmiş bir bağlantıya rağmen, İskoçya müziği geleneksel yönlerinin çoğunu korumuştur; aslında, kendisi birçok müzik biçimini etkilemiştir.

Birçok yabancı, İskoç halk müziğini neredeyse tamamen İskoç müziğinde önemli bir rol oynayan Büyük Yayla Gaydası ile ilişkilendirir. Bu özel gayda türü yalnızca İskoçya'da geliştirilmiş olsa da, tek İskoç gaydası değildir. İskoçya'daki gaydaların en eski bahsedilişi 15. yüzyıla kadar uzanıyor, ancak bunların Roma orduları tarafından Britanya'ya tanıtıldığına inanılıyor. Pìob mhór veya Büyük Yayla Gaydası, başlangıçta hem kalıtsal kaval aileleriyle hem de çeşitli klan şeflerinin profesyonel kavalcılarıyla ilişkilendirildi; Daha sonra, askeri yürüyüş dahil diğer mekanlarda kullanılmak üzere borular kabul edildi. Kaval klanları arasında Clan Henderson, MacArthurs, MacDonalds, McKays ve özellikle Clan MacLeod'un kalıtsal kavalcıları olan MacCrimmon vardı.

## Medya
İskoçya medyası İngiltere'nin geri kalanından kısmen ayrıdır. Örneğin, İskoçya'da birçok ulusal gazete vardır. Bunlardan bazıları *Daily Record* (İskoçya'nın önde gelen tabloidi ), broadsheet The  ve *[[The Scotsman]]*'dir. Pazar gazeteleri arasında, *Daily Record* (ana şirketi Trinity Mirror ve *Sunday Post* tarafından yayınlanan tabloid ve *Sunday Mail yer* alırken, *Sunday Herald* ve *[[Scotland on Sunday|Scotland on Sunday'in]]* sırasıyla *The Herald* ve *The Scotsman* ile ilişkileri vardır.)

Bölgesel günlük gazeteler arasında Dundee ve doğudaki *The Courier ve Advertiser* ile Aberdeen ve kuzeye hizmet veren *The Press and Journal bulunmaktadır* .

İskoçya, ulusal radyo istasyonlarını, BBC Radio Scotland'ı ve İskoç Gal dili hizmeti BBC Radio nan Gaidheal'ı içeren kendi BBC hizmetlerine sahiptir. Ayrıca ülke genelinde çok sayıda BBC ve bağımsız yerel radyo istasyonları da bulunmaktadır. Radyoya ek olarak, BBC Scotland ayrıca iki ulusal televizyon istasyonu işletmektedir. BBC Scotland televizyonunun haberler ve güncel olaylar programları ve Glasgow merkezli pembe dizi *River City* gibi çıktılarının çoğu İskoçya'da yayınlanmak üzere tasarlanırken, drama ve komedi programları gibi diğerleri ise tüm İngiltere ve daha uzak yerlerde yayınlanır.

İki Bağımsız Televizyon istasyonu, STV ve ITV, İskoçya'da da yayın yapmaktadır. Bağımsız televizyon çıktısının çoğu, haberler ve güncel olaylar, spor, komedi, kültürel ve İskoç Gal dili programları dışında İngiltere, Galler ve Kuzey İrlanda'da iletilenlerle aynıdır.

Günün belirli saatlerinde yayın yapan iki Gal dili kanalı, Tele-G ve BBC Alba bulunmaktadır.

Kelt ülkelerinden biri olan İskoçya, Kelt Medya Festivali'nde (daha önce Kelt Uluslararası Film Festivali olarak biliniyordu) temsil edilmektedir. İskoç katılımcılar, festivalin başladığı 1980'den bu yana birçok ödül kazandı. Etkinliğin İskoç sponsorları ve ortakları arasında Highlands and Islands Enterprise, BBC Scotland, MG Alba, Scottish Screen, STV ve Bòrd na Gàidhlig yer alıyor.

## Yiyecek ve içecek
Her ne kadar derin yağda kızartılmış Mars çubuğu şaka olarak modern İskoç diyetine örnek olarak verilse de, İskoç mutfağı balık ve patates kızartması, haggis, Arbroath Smokie, somon, geyik eti, cranachan, bannock, stovies, Scotch, tattie çörek ve kurabiye gibi geleneksel yemekler sunar.

İskoçya, İskoç viskisi imalathanelerinin yanı sıra İskoç birasıyla da ünlüdür.

Alkolsüz içecek Irn-Bru, üreticisi AG Barr tarafından, Coca-Cola gibi büyük uluslararası markaların dışında satış yapan İskoçya'daki büyük pazar payı nedeniyle İskoçya'nın 'diğer' ulusal içeceği olarak gösteriliyor.

## Felsefe
İskoçya, bu kadar küçük bir ülke için alışılmadık, güçlü bir felsefi geleneğe sahiptir. Duns Scotus, önde gelen Orta Çağ skolastiklerinden biriydi. İskoç Aydınlanması'nda Edinburgh, Francis Hutcheson, David Hume ve Adam Smith gibi pek çok entelektüel yeteneğe ev sahipliği yapıyordu. Diğer şehirler de o dönemde Aberdeen'den Thomas Reid gibi büyük düşünürler yetiştirdiler.

## Folklor
31 Ekim gecesi Cadılar Bayramı, İskoçya'da geleneksel ve çok kutlanan bir bayramdır. *Cadılar Bayramı* adı ilk olarak 16. yüzyılda İskoçya'da *All-Hallows-Eve'nin* bir kısaltması olarak kabul edildi ve bazı tarihçilere göre, Galyalılar bu dünya ile arasındaki sınıra inandıklarında, onun kökleri Samhain adındaki Gal festivaline dayanıyor. Samhain'de öteki dünyanın zayıfladığına ve ölülerin ölümlü dünyayı yeniden ziyaret edeceklerine inanılıyor. 1780'de Dumfriesli şairi John Mayne, Cadılar Bayramı şakalarına *"Ne korku şakaları ortaya çıktı!"* ve o gecenin doğaüstü çağrışımlarına *"Bogies"* (hayaletler) dikkat çekti. İskoçya Robert Burns'ün 1785 *Cadılar Bayramı* şiirinin ozanını *Cadılar Bayramı'nda* İskoçlar okur ve Burns, Mayne'nin kompozisyonundan etkilenmiştir. İskoçya'da, geleneksel Cadılar Bayramı etkinlikleri şunlardır: guising - çocukların kostüm giyip yiyecek veya para talep ederek kapı kapı gezmesi -, 19. yüzyılın sonlarında kurduğu bir uygulama haline geldi, şalgam fenerler yapıp yüzler oymak ve elma sallama gibi oyunların olduğu partiler. Cadılar Bayramı'nın diğer çağdaş görüntüleri Gotik ve korku literatüründen (özellikle Shelley'nin *[[Frankenstein]]* ve Stoker'ın *[[Drakula|Dracula'sından]]*) ve klasik korku filmlerinden (Hammer Horrors gibi) türetilmiştir. 19. yüzyılda kitlesel transatlantik İrlanda ve İskoç göçü, Cadılar Bayramı'nı Kuzey Amerika'da popüler hale getirdi.

## Dil ve din
İskoçya'nın kendine özgü bir dil ve lehçeler ailesi de vardır ve bu da güçlü bir "İskoç-luk" duygusu geliştirmeye yardımcı olur, mesela İskoç dili ve İskoç Galcesi. Iomairt Cholm Cille (Columba Projesi) adlı bir kuruluş, hem İskoçya'da hem de İrlanda'da Galce konuşan toplulukları desteklemek ve aralarındaki bağlantıları geliştirmek için kuruldu.

İskoçya, İngiltere'den ayrı olarak kendi ulusal kilisesine sahiptir: İskoçya Kilisesi. Nüfusun yaklaşık %16'sı olan büyük bir Katolik azınlığı da vardır.

İskoçya'nın koruyucu azizi Aziz Andrew'dur ve Aziz Andrew Günü 30 Kasım'da İskoçya'da kutlanır. Aziz (Kraliçe) Margaret, Saint Columba ve Saint Ninian da tarihsel olarak büyük popülerlik kazanmıştır.

## Keltler arası festivaller

Kelt uluslarından biri olarak İskoçya, evde ve dünya çapında Keltler arası etkinliklerde temsil edilmektedir. İskoçya, 1990'ların ortasında kurulan iki Keltler arası müzik festivaline ev sahipliği yapıyor - İskoç Sanat Konseyi tarafından finanse edilen Glasgow'daki Celtic Connections ve Stornoway'deki Hebridean Celtic Festival.

İskoç kültürü ayrıca dünya çapında Keltler arası müzik ve kültür festivallerinde temsil edilmektedir. En iyi bilinenler arasında 1971'den beri Bretonya'da her yıl düzenlenen Festival Interceltique de Lorient, İrlanda'da Pan Celtic Festivali ve Portarlington, Avustralya'da Ulusal Kelt Festivali'dir.

## Ulusal semboller

## Ayrıca bakınız

* İskoçya Mimarisi
* Sarhoş Bir Adam Devedikeni'ne Bakıyor
* Bard'ın kutsaması
* Popüler kültürde Edinburgh
* Eve Dönüş İskoçya 2009
* İskoç dili
* İskoç yalakası
* İskoç Gal dili
* İskoç mitolojisi
* İskoç ulusal kimliği
* İskoç halkı
* Tartan ve ekoselerin listesi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* İskoçya Kültür Profili  -  fon ile oluşturulan İskoç milli kültür portalı 
* İskoç hukuk ihalesi
* Iomairt Cholm Cille 
* İskoç Kültürü ve Mirası'nda uzaktan eğitim lisansüstü kursu