Skandal

Bir **skandal**, genel olarak, kişi veya kişilerle ilgili suçlamalar veya söylentiler dolaştığında toplumda oluşan, öfke, kızgınlık veya şaşkınlık gibi güçlü sosyal tepkiler olarak tanımlanabilir. Bu tepkiler genellikle öfkelidir ve çelişkili olabilir ve genellikle ilgili kişi(ler)in veya kuruluşun statüsü ve güvenilirliği üzerinde olumsuz etkileri vardır. Toplum, ahlaki normların veya yasal gerekliliklerin ihlallerinin farkına vardığında, genellikle bunlar keşfedilmeden kaldığında veya bir süreliğine gizlendiğinde skandal oluşur. Bu tür ihlaller tipik olarak açgözlülük, şehvet veya gücün kötüye kullanılmasından kaynaklanır. Skandallar siyasi, cinsel, ahlaki, edebi veya sanatsal olarak kabul edilebilir, ancak çoğu zaman birinden diğerine yayılır. Bir skandalın temeli, olgusal veya yanlış olabilir veya her ikisinin birleşimi olabilir.  Çağdaş zamanlarda, skandal bir durumun ifşası genellikle kitle iletişim araçları tarafından yapılır.

## Akademik ve edebi alanda skandallar
Akademik suistimal olarak da adlandırılan akademik sahtekârlık, resmi bir akademik yayınla ilgili olarak meydana gelen her türlü kopyadır.

19. yüzyılın başlarında skandalın edebiyat ve bilimle karışmadığı görüşü benimsenmiş olsa da, bazıları edebiyatta bir miktar skandalın saçılmasının insanların ilgisini artırabileceğini, çünkü skandalın "hemen hemen her damak tadına uygun olduğunu düşünüyorlardı. "  Skandal ise birçok kitaba konu olmuştur. Skandalla ilgili en ünlü kurgusal hikâyeler arasında Richard Brinsley Sheridan'ın *School for Scandal* (1777) ve Nathaniel Hawthorne'un *The Scarlet Letter* (1850) vardır.

Edebi skandallar bir tür dolandırıcılıktan kaynaklanır; ya yazarlar söyledikleri kişi değiller ya da gerçekler yanlış sunulmuştur  ya da başka bir kişiye yönelik bazı karalamalar içerir. Örneğin, Holokost'tan kurtulanların yazdığı iki kitap, Herman Rosenblat'ın yazdığı Çitteki *Melek* *ve Misha Defonseca'nınnHolokost Yıllarının Anıları* kitaplarının yanlış bilgilere dayandığı ortaya romancı Helen Darville'in kazandığı bir ödül bir skandal yarattı.

## siyasi skandal

Siyasi yolsuzluk veya diğer uygunsuz davranışlar ortaya çıktığında siyasi bir skandal meydana gelir. Politikacılar veya hükûmet yetkilileri yasa dışı, yozlaşmış veya etik olmayan uygulamalarda bulunmakla suçlanır. Siyasi bir skandal, ulusun yasalarının veya ahlaki kurallarının çiğnenmesini içerebilir ve diğer skandal türlerini içerebilir.

## İşletme
2012 yılında bir Japon şirketi olan Olympus'u başarılı bir şekilde üne kavuşturan Michael Woodford, şirketin CEO'su olarak bile, 1,7 milyar dolarlık mali skandalı ifşa edince bir ihbarcıya dönüştü ve canı pahasına Japonya'dan kaçtı. Zulüm görmesine rağmen, ifşaatlarının doğru olduğu kanıtlandı. Woodford, anılarında kurumsal Japonya'nın zarar verici bir statüsünü betimleyerek şunları söyledi: "Bir sağlık ve tüketici elektroniği şirketi yöneteceğimi sanıyordum ama bir John Grisham romanına girdiğimi fark ettim."

## medya skandalları
Geliştirilmesinden bu yana baskı, medya skandalları ortaya çıkarmak için daha fazla güce sahip olmuştur ve kitle iletişim gelişiyle beri, bu güç artmıştır. Medya aynı zamanda örgütleri destekleme ve/veya karşı çıkma ve onları istikrarsızlaştırma, dolayısıyla skandallara bizzat karışma ve onları haber yapma kapasitesine sahiptir. 

Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Watergate skandalının ardından, İngilizce konuşan diğer ülkeler "gate" son ekini ödünç aldılar ve kendi skandallarına eklediler.

### Gazetecilik
Gazetecilik skandalları, bilerek veya kazayla yapılmış olsun, yüksek profilli olaylar veya eylemlerle ilgilidir. Normalde moda olan etik ve gazetecilik standartlarını ihlal ediyor olabilir. Aynı zamanda gazeteciliğin 'ideal' misyonuna da aykırı olabilir: "haber olaylarını ve meselelerini doğru ve adil bir şekilde yayınlamak". 

### Televizyon
1950'lerin Amerikan bilgi yarışması, izleyiciler ve yarışmacılar arasında oldukça popüler oldu. CBS Televizyonu programı 7 Haziran 1955'te başlayan *64.000 Dolarlık Soru* *ve The Big Surprise*, *Dotto,* *Tic Tac Dough* ve *Twenty One* gibi diğer programlar en çok reklamı yapılan yarışma programları oldu, Ancak kısa süre sonra yarışmacıların bir dizi ifşasının ardından skandallar yarattı. Birkaç popüler televizyon yarışma programı, programın yapımcılarıyla sonuca hile karıştırmak için komplo kurdu. Bilgi yarışması skandalları, yarışma programlarına hile yapılmasını yasaklayan düzenleme eksikliğinden kaynaklandı. Ekim 1958'de savcı Joseph Stone tarafından New York'ta bir büyük jüri oluşturuldu ve konu kapalı kapılar ardında yapılan ifade kaydıyla incelendi. Bunu takiben, ABD Kongresi bir bilgi yarışmasına hile karıştırılmasına federal bir suç olarak karar verdi.

Amerikan Televizyonu ABC kanalında popüler bir şov olan "Skandal" adlı TV pembe dizisi, "kendine dalmış, aşırı şişirilmiş, abartılı, iddialı, tek konuşma yüklü bir araba enkazı" olarak adlandırıldı.

## seks skandalları
Seks skandalı , muhtemelen ahlaka aykırı cinsel faaliyetlerin kamuoyuna açıklanmasıyla ilgili iddiaları veya bilgileri içeren bir skandaldır. Seks skandalları genellikle film yıldızlarının, politikacıların, ünlü sporcuların ve halkın gözündeki diğer kişilerin cinsel meseleleriyle ilişkilendirilir ve büyük ölçüde ilgili kişinin öne çıkması, kendi taraflarındaki ikiyüzlülük algıları veya normatif olmayan veya olmayan kişiler nedeniyle skandal haline gelir. - cinsel aktivitelerinin rızaya dayalı doğası.  Bir seks skandalı gerçeğe, yanlış iddiaların ürününe veya her ikisinin karışımına dayanabilir.

## Spor Dalları
Sporda başarı ve maddi kazanç arzusu veya gücün kötüye kullanılması da hem bireysel hem de organizasyonel düzeyde birçok skandal yaratmıştır. Yolsuzluktan kaynaklanan skandallar, sporun güvenilirliğini etkiler. Dünya Anti-Doping Ajansı, "sporda doping ilaçlarına karşı mücadeleyi teşvik etme, koordine etme ve izleme" rolünün bir parçası olarak, rüşvet, sporcular tarafından doping ve doping numunelerinin kurcalanmasının ulusal ve uluslararası sporla gizli anlaşma içinde gerçekleştiğini göstermiştir.. Bazıları dopingin spor dünyasında "artık endemik" olduğunu ve giderek daha fazla spor da dahil olmak üzere son derece yaygın hale geldiğini düşünüyor.

En büyük bireysel skandallardan biri, eski Amerikan bisiklet şampiyonu Lance Armstrong'un tutarlı, uzun vadeli hile yaparak başarıya ulaştığının ortaya çıkmasından kaynaklandı. En büyük kurumsal spor skandallarından biri 2015 FIFA yolsuzluk davasıdır . Doping skandalları, Doğu Almanya'daki Doping skandalı ve 1994'teki Asya Oyunları gibi Olimpiyat oyunlarını da sarstı. Major League beyzbol ve kriket gibi maç oyunlarındaki skandallar, kumarla ilgili de olabilir.
## Kaymaklar