Bitlis (il)

**Bitlis İli**, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Murat-Van Bölümü'nde yer alır. İlin doğusunda Van Gölü'nün büyük bir kısmına sahip olan komşusu Van, kuzeyinde Muş ve Ağrı, güneyinde Siirt ve batısında ise Batman illeri bulunmaktadır.

İlin nüfusu 359.808'dir. Bu nüfusun %65,1'i şehirde yaşamaktadır (2020 sonu). İlin yüzölçümü 8.294&nbsp;km2'dir. İlde km2'ye 42 kişi düşmektedir. (Bu sayı Güroymak'ta 94'tür.) İlde yıllık nüfus artış oranı %0,83 olarak gerçekleşmiştir. İl merkezinin deniz seviyesinden yüksekliği 1.605 metredir.

4 Şubat 2021 TÜİK verilerine göre, Bitlis'te 7 ilçe ve 13 belediye ile bu belediyelere bağlı 123 mahalle ve 348 köy bulunmaktadır.

Bitlis'in plaka kodu 13'tür.

Bitlis adı, Makedonya Kralı Büyük İskender'in şehirdeki kaleyi yaptırdığı komutanlarından Bedlis'ten gelmektedir. İl, tarihi yapıların yoğunlukta olduğu bir vadi içinde kurulduğu için “Vadideki Güzel Şehir” olarak anılır.

## Tarihçe
Bitlis, MÖ 1400'lü yıllarından itibaren Urartular'ın yerleşim alanıydı. MÖ 1280 yılında, Asur krallarından I. Salmanassar'ın döneminden sonra, Van Gölü çevresindeki dağlık alanlara yerleşen Urartular, MÖ 11. yüzyıla kadar bölgede egemenliklerini sürdürmüşlerdir. Bu tarihten sonra bölge, 7. yüzyıla kadar Asurluların, ardından da 6. yüzyıla kadar Medlerin yönetiminde kalmıştır. Bitlis, daha sonra Pers Krallığı'nın kurulmasının ardından, II. Darius döneminde ele geçirilmiştir. MÖ 4. yüzyılda Makedonya Kralı Büyük İskender'in yönetimi altına giren ve MS 2. yüzyılda Roma İmparatoru Trajan tarafından ele geçirilen Bitlis, 7. yüzyıla kadar Doğu Roma (Bizans) yönetiminde kaldı.

Türklerin 10. yüzyılla birlikte başlayan Anadolu akınları sırasında önemli bir uğrak yeri haline gelen Bitlis, Türklerin Anadolu'ya açılmasında çok önemli bir rol üstlenmiştir. Onuncu yüzyılda Bitlis, Bizans ile Mervanîler devletleri arasında bir sınır şehri oldu. Bu dönemde Bitlis, Mervanîler'in kontrolü altındaydı. Mervanîler'den sonra Bitlis, 1085 yılında Selçukluların eline geçti. Selçukluların ardından Bitlis, Dilmaçoğulları ve Ahlatşahlar'ın kontrolüne geçti, ardından Eyyübiler tarafından ele geçirildi.
Mervanîler döneminde bölgede Kürt nüfusu artmıştır. Eyyübiler döneminde ise Harzemşahlar ve Selçuklulara karşı savunma amacıyla, Eyyübiler tarafından Hakkari'den bölgeye Kürt aşiretler iskan ettirilmiştir. Bu Kürt aşiretleri, Bitlis Emirliği'ni (Şerefhanlar Beyliği) kurmuşlardır. Bitlis, daha sonra Harzemşahlar ve Moğollar'ın saldırısına uğramıştır.

15. yüzyılın sonlarında, Akkoyunlu desteğiyle Zîrkan ve Donboli Beylikleri tarafından işgal edilen Bitlis, 1507 yılında Safeviler tarafından da işgal edilmiştir. 1514 yılındaki Çaldıran Muharebesi'nde Şerefhanlar, Osmanlı egemenliğini kabul etmiştir. Şerefhanlar, 1535 ile 1578 arasında Safeviler'in hakimiyetini kabul ettiği için bu dönemde Osmanlı yönetimine girmiştir. 1587 yılında Şerefhanlar'ın Osmanlı'ya katılmasıyla Bitlis, Şerefhanlar Beyliği'nin yönetimi altında Osmanlı egemenliğine girmiş ve bu aile yönetiminde 1847 yılına kadar kalmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nun idaresi altında Bitlis, ilim, sanat ve kültür merkezi haline gelmiştir. I. Dünya Savaşı esnasında bir süre Çarlık Rusya'sının işgali altında kalan Bitlis, Cumhuriyet'in ilanından sonra il statüsüne kavuşmuştur. Bitlis'in adının, bölgeyi imar ettiği söylenen Bedlis adlı bir komutandan geldiği rivayet edilir.

## İlçeler
04 Şubat 2020 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 7 İlçe, 13 belediye, bu belediyelerde 123 mahalle ve ayrıca 348 köy vardır.
* **[[Bitlis]]** (merkez)
* Adilcevaz
* Ahlat
* Güroymak
* Hizan
* Mutki
* Tatvan

## Yönetim

İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, iller düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde ikamet eden seçmenin oyuyla seçilir. Aynı seçmen, ilçe belediye meclisi için oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini; ildeki bütün seçmenler ise il genel meclisi için oy kullanarak il genel meclisini oluşturur.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, %10 baraj uygulanan nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise salt çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik il encümenini seçer.

Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Bitlis Valisi Ahmet Karakaya, 1977 Kastamonu doğumludur. Eylül 2024'te Sancaktepe kaymakamı iken bu göreve atanmıştır.

Bitlis Belediye Başkanı, 1975-Bitlis doğumlu Nesrullah Tanğlay (AK Parti), 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde %38,23 oy oranıyla seçilmiştir.

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Bitlis İl Genel Meclisi üye sayısı, 13 AK Parti, 9 HDP, 1 Saadet Partisi ve 1 DP olmak üzere **24**'tür. Bitlis Belediye Meclisi ise 14 AK Parti, 8 HDP ve 3 Saadet Partisi'ne ait olmak üzere **25** üyeden oluşur.

2023 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Bitlis'in Türkiye Büyük Millet Meclisindeki millertvekili sayısı 3'tür: YSP/HDP (Hüseyin Olan ve Semra Çağlar Gökalp) ve AK Parti (Turan Bedirhanoğlu).

### Yerel seçimler

### Genel seçimler

## Nüfus

**Güncel Nüfus Değerleri** (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Bitlis ili nüfusu: **360.423**'dür. Bu nüfusun %73,25'i şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 8.294&nbsp;km2dir. İlde km2ye 43 kişi düşmektedir. (Bu sayı Güroymak'ta 96'dır.) İlde yıllık nüfus artışı  %0,17 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Merkez (%1,66) - Mutki (%-4,03)

09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre **7 ilçe**, **13 belediye**, bu belediyelerde **124 mahalle**, ayrıca **354 köy** bulunmaktadır.

### İlin yıllara göre nüfusları

## Kültür

### Tarihi Yapılar

#### Kaleler

* Tatvan Kalesi
* Ahlat Kalesi
* Adilcevaz Kalesi
* Bitlis Kalesi
* Kef Kalesi

#### Camiler

* Ulu Cami-Bitlis
* Gökmeydan Cami
* Şerefiye Külliyesi Ve Cami
* Adilcevaz Tuğrul Bey Cami
* Ahlat İskender Paşa Cami

#### Medreseler

* İhlasiye Medresesi
* Yusufiye Medresesi

#### Tarihi Köprüler
* Narlıdere Köprüsü
* Ahlat Emir Bayındır Köprüsü

#### Hanlar
* El Aman Hanı
* Hazo Han
* Papşin Hanı

#### Türbeler
* Emir Bayındır Kümbeti
* Emir Ali Kümbeti
* Usta Şagirt Kümbeti
* Çifte Kümbet
* Abdurrahman Gazi Türbesi
* Şeyh Babo Kümbeti
* Küfrevi Türbesi
* Kalender Baba Kümbeti

#### Müze ve ören yerleri
* Bitlis Etnografya Müzesi
* Ahlat Müzesi
* Ahlat Selçuklu Mezarlığı
* Ahlat Harabeşehir Kaya Evleri
* Aghperig Manastırı

### Din
Ortodoks Hristiyan azizi Türk Nikolas bu şehirlidir.

## Konum

## Spor

2018-19 sezonunda BAL'da Özgüzeldere Spor yer almaktadır. Türkiye Kadınlar Voleybol İkinci Ligi de Bitlis Gençlik Spor (çekildi), erkeklerde TÜRŞAD yer almaktadır. Türkiye Erkekler Voleybol Bölgesel Ligi'nde 2 takım bulunmaktadır.

Futbol Türkiye Kupası'nda Özgüzeldere Spor, 3. turda Kastamonuspor 1966'a elenmiştir.

Bitlis'in önemli spor tesisleri: *Bitlis 8 Ağustos Stadyumu (2.550), Tatvan Spor Salonu (500), Merkez *Çiftkaya, Rahvan, Dideban, Tatvan Nemrut ve Yumurtatepe, Ahlat Serinbayır olmak üzere 7 adet kayak merkezi bulunmaktadır.
## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Bitlis Valiliği