Orta Doğu tarihinin kronolojik listesi

Bu zaman çizelgesinde, gerçekleşmiş olan tarihsel olayların tarihsel dökümünü yapmak veya Orta Doğu'nun doğuşunu yönlendiren olayları derleyip toplamaya çalışılır.

Bugünün Orta Doğu'sunda: 
* 
* 
Basra Körfezi ülkeleri:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*Batı Şeria
*Gazze Şeridi
*

Orta Doğu'nun özel karakteristikleri 2. milenyuma (Gregoryen takvimine göre 1 Aralık 1001- 31 Aralık 2000 aralığını kapsayan zaman dilimi) kadar ortaya çıkmadı.

## Neolitik Dönem

### MÖ. 11. milenyum

* MÖ 10.000 - Göbeklitepe Neolitik dönemde ilk yerleşik hayata geçiş. (Türkiye'de Fırat vadisi). Mimarlık tarihinin başlangıcı. İlk tapınakların yapılması. Avcı ve Toplayıcı kabilelerin tarım ile tanışması.

### MÖ 9. milenyum
* Mezopotamya'da Tarım
*  Koyun ve  keçinin Orta Doğu'da evcilleştirilmesi.
* MÖ yaklaşık 8350 civarı-Jericho'da Neolitik Yeni Taş Çağı yerleşim.

### MÖ 8. milenyum
* MÖ yaklaşık 8000 - Nevali Çori (Türkiye'de Yukarı Fırat vadisi, yaklaşık 490 metre yükselti) yerleşim saptanır.
* MÖ yaklaşık 7500 -  Taşhöyük , Anadolu'nun güney ucunda çok geniş Yeni Taş Çağı ve Kalkolitik yerleşim bulunur.
* Bugünkü Güney Batı Türkiye'de Sagalassos'ta yerleşim saptanır.
* Güney batı Asya'da koyunların evcilleştirilmesi.

### MÖ 7. milenyum
* MÖ 7000'den sonra - Pencap bölgesi kültürünün doğuşu
* Mezopotamya'da ilk çömlekçilik
* Orta Doğu'da sığırların evcilleştirilmesi

### MÖ 6. milenyum
* 1 Eylül MÖ 5509 - Bizans İmparatorluğu' na göre Dünya'nın yaradılış günü ve takvimin başlangıcı.
* MÖ 5400 - Mezopotamya'da sulama (irrigation).
* MÖ yaklaşık 5600- Karadeniz Tufanı teorisine göre, Karadeniz tuzlu su ile doluyordu. Yaklaşık 3000 kübik mil (12.500&nbsp;km³) tuzlu su ekleniyordu. Bu durum kara ile çevrilmiş olan tatlı su gölünü tuzlu su denizine dönüştürüyordu.
* Tarımın Nil Nehri vadisinde görülmesi.
* Antik Mısır'da tekerlek ve pulluğun birlikte icadı.
* MÖ 5100 civarı- Güney Mezopotamya'da  tapınaklar inşa edildi.

### MÖ 5. milenyum

* MÖ yaklaşık 4500- Mezopotamya'da Susa ve Kiş (Sümer) uygarlığı.
* MÖ yaklaşık 4570-4250 Nil'de Merimde kültürü. 
* MÖ yaklaşık 4400-4000 Nil'de Badari kültürü.
* MÖ yaklaşık 4000 - Mezopotamya'da Sümer yazısının ilk örneği.

## Antik Yakın Doğu
### MÖ 4. milenyum

* Mezopotamya'da Ur şehri (MÖ 4000)
* Nil'de Naqada kültürü MÖ 4000-MÖ 3000
* *Epoch* referans tarihi, modern Yahudi takvimi, MÖ 7 Ekim 3761
* Yahudi kronolojisi yaradılışa tarih koyar, 25 Eylül veya 29 Mart 3760
* Sümer uygarlığı, şehir devletleri (MÖ 3600)
* Mezopotamya'da birinciden, dördüncüye Kiş (Sümer) hanedanlığı
* MÖ yaklaşık 3200 - Kral Narmer yukarı ve aşağı Mısır krallıklarını birleştirir ve Dünya'nın ilk ulusuna doğuş verir. MÖ 3100 yılında bulunan *Palette of Narmer* Narmer'in paletinde Firavun Narmer'in aşağı ve yukarı Mısır'ı birleştirdiğine inanılır: Mısır
* MÖ 3500-Sahra Çölü'nün oluşmaya başlaması.
* Ur-Nina Lagaş'ın ilk kralı (MÖ yaklaşık 3400) ismi ile bilinen en eski tarihsel kişi.
*  Sümerler ile Mezopotamya'da şehirleşmenin başlaması.
* MÖ 3500-Mısır'da ilk şehirler.
* Uruk ve Susa şehirlerinde ilk yazmalar. Mısır'da Hiyerolifler.
* Orta Doğu'da Çömlekçi tekerleği kullanılıyor.
* Nil'de gemi seyirleri yapılıyor.
* Antik Mısır'da Arkaik dönem.

### MÖ 3. milenyum
* Sümer'de ilk Ziggurat inşa edildi. 
* Yakın Doğu uygarlıkları Bronz Çağı'na giriyor, MÖ 3000 civarı.
*  Keops Piramidi'nin tamamlanması.
* Asurlular

### MÖ 2. milenyum
* Mısır Orta Krallığı *Middle Kingdom of Eygpt*.
* Mısır Yeni Krallığı *New Kingdom of Egypt*.
* Babil, Babil Kralları ikinci hanedanlığı.
* Asurlular
* Halep
* Hititler
* Mitanniler
* Hurriler
* Luviler
* Kenan Ülkesi: Ugarit, Kadeş, Megiddo, Kingdom of İsrael
* Arzawa, Truva VI-VII
* Kenan Ülkesi'nin İsraillilerce fethi.
* Mısır'da Orta Krallık (MÖ 2052-MÖ 1570)
* MÖ 1900 Anadolu- Eski Hitit Krallığı.
* Kenan Ülkesi'nde uygarlık (MÖ 1800)
* Mısırlılar'ın  Kenan Ülkesi ve Suriye üzerinde hegemonyası (MÖ 1600-MÖ 1300)
*  Yahudiliğin başlaması  (yaklaşık MÖ 1200)
* Truva'nın düşüşü  (geleneksel tarih: MÖ 1184) 
* 2. Milenyumun sonu - Demir Çağı'nın başlaması. Anadolu ve Kafkasya'da demirin eritilmesinin ve demirciliğin keşfi.
*Ayrıca bakınız* - Musa, Firavunlar Listesi,  Hammurabi, Ege Uygarlığı

### MÖ 1. Milenyum
* Mısır büyük güç olarak göründü.
* MÖ 993 Kral Davud, Kudüs'ü ele geçirir ve onu krallığının başşehri olarak belirtir.
* MÖ yaklaşık 960- Kral Süleyman ilk tapınağı Süleyman Tapınağı'nı inşa eder.
* MÖ 992- Birleşik Monarşi'nin bölünmesinden sonra Kudüs Yahudi Krallığı'nın başşehri oldu.
* MÖ 606-MÖ 586: Babilliler Kudüs'ü tahrip ettiler. Babil Kralı Nebuchadnezzar II, Süleyman Tapınağı'nı yıktı.
* Cyrus the Great (Cyrus II of Persia, The Great) Büyük Sirus Babil'i fethetti ve Pers İmparatorluğu'nu kurdu (MÖ 6. yüzyıl).
* MÖ 537 - Cyrus, İsra illiler'in sürgünden dönmelerine ve Tapınağı yeniden inşa etmelerine izin verdi.
* MÖ 535 - İkinci Tapınak **Second Temple** inşa edilir.
* Sparta ve Atina Pelopenos Savaşı'nı yaptılar.
* Büyük İskender **Alexander the Great** Pers ülkesini fethetti.
* Hellenik Yunan **Hellenic Greek** kültürü Ege Denizi boyunca yayılır.
* Roma Cumhuriyeti **The Roman Republic** doğdu ve çöktü.

### İcatlar, buluşlar, başlangıçlar
* Demir kullanımı yaygınlaştı.
*  Fenikeliler Ege Denizi'nde  Fenike alfabesini üretirler.
* pek çok inanışlar ve filozofik görüşler yayılır, daha sonra incelenir veya bir sisteme bağlanarak kanun halinde toplanır.
(Ayrıca bakınız: Roma Cumhuriyeti, Davud, I. Darius, Homeros, Büyük İskender, Jül Sezar)

## Orta Çağ
### MS 1. Milenyum
*  Hristiyanlık (1. yüzyıl), Müslümanlık (7. yüzyıl) başlaması.
* Yahudi-Roma Savaşı ve Yahudiler'in tüm dünyaya yayılması **Diaspora**. 135 yılında Roma İmparatoru Hadrianus,  Filistin'deki yeri *Iudaea Province* olarak yeniden isimlendirdi.
*  Olimpiyat Oyunları 393 yılına kadar gözlendi.
* Dünyadaki en büyük kütüphane olan İskenderiye Kütüphanesi yandı.
* Roma İmparatorluğu'nun doğuşu ve çöküşü.
* *[[Arab İmparatorluğu]]* ' yapılan Müslüman Savaşları, Müslümanların Suriye'yi fethi, Müslümanların Ermenistan'ı fethi, Müslümanların Mısır'ı fethi, Müslümanların Mağrip'i fethi, Emevilerin İspanya'yı fethi, Güney İtalya'da Müslümanlar Tarihi (Sicilya adasının alınması), Khazar-Arab Savaşları, İslam'ın Afganistan'ı fethi, Talas Muharebesi ve Müslümanların Hindistan Alt kıtasını fethi savaşları süresinde kuruldu.
* Yaklaşık 970 - El-Ezher Üniversitesi *Al-Azhar University* (en eski İslamiyet enstitüsü) ile onun yerini tutan *Mosque of Al-Azhar* kurulur.

### İcatlar, buluşlar, başlangıçlar

* Cebir, Orta Doğu'da gelişti.
* Satranç gelişti, geniş yayılım kazanarak.
(*ayni zamanda*: Avrupa'da Orta Çağ'ın **Middle Age** başlangıcı)

(*ayrıca bakınız*: Pavlus, Hristiyanlık, I. Konstantin, Attila, Muhammed bin Abdullah

### MS 2. milenyum
**Türkler, Haçlı seferleri ve Moğollar**
(Arap üstünlüğü 11. yüzyıl ortasında ansızın son buldu; Selçuklu Hanedanı'nın varışı ile)
* Yaklaşık, 1347 - *Caffa*'dan (Ukrayna, Kırım'da bir şehir) kaçan bir Ceneviz ticaret filosu, İtalya'nın **Messina** limanına ulaştı ve Kara ölüm'ü yaydı.
(*ayrıca bakınız*: Selçuklu Hanedanı, Haçlı Seferleri, Moğollar)

**Osmanlı dönemi**
(yaklaşık Osmanlıların 1453'te İstanbul'u fethinden beri)
* 1869 - Süveyş kanalı'nın yapımı tamamlandı.
**Arap ve Türk bölgelerinde Avrupa egemenliği** (özellikle I. Dünya Savaşı'ndan sonra)
* 13 Eylül 1882 - İngiliz orduları Kahire'yi işgal etti-Mısır İngilizler'in idaresi altına girdi.
* 28 Şubat 1992 - Mısır İngiliz işgalinden bağımsızlığını garantiledi.
**Çağdaş Orta Doğu**
(yaklaşık II. Dünya Savaşı'ndan beri) 1947-  Birleşmiş Milletler Genel Asamblesi, Filistin'in Arap ve İsrail devletlerine bölünmesini önerir.
* 1948 - İsrail bağımsızlığını ilan eder.
* 1948 - İlk 1948 Arap-İsrail Savaşı
* İsrail ve Filistin milliyetçilikleri.
* Petrol önemli politik faktör haline gelir.
* 1952 - Mısır'da devrimden sonra monarşi biter.
* 1954 - Cemal Abdünnasır Mısır Cumhurbaşkanı olur.
* 1954 - CENTO
* 1956 - Süveyş Krizi
*1963 -  Baas Partisi Suriye'de bir güç haline gelir; ve Irak'ta General *Ahmed Hasan el-Bakr* ve Albay *Abd as-Salam Arif* lideliği altında darbe sahnelenir.
* 1964 - Abdul Rahman Arif Irak'ta *Baas Partisi*ne karşı askerî bir darbe sahneler ve kardeşi *Abdusselam Arif*i yetkili yapar.
* 1967 - Altı Gün Savaşı, İsrail Araplardan geniş topraklar elde eder.
* 1968 - Baas Partisi General *Ahmed Hasan al-Bakr* idaresi altında ikinci bir darbe yapar, Saddam Hüseyin vekil Cumhurbaşkanı yapılır.
* 1964 - Cemal Abdünnasır ölür; Enver Sedat Mısır'ın Cumhurbaşkanı olur.
* 1971 - 'nın finansman ve inşaat yardımıyla Asvan Barajı tamamlanır. , ,  ve  bağımsızlığı.
* 1973 - Yom Kippur Savaşı (1973 Arap-İsrail Savaşı)
* 1974 - Filistin Kurtuluş Örgütü'nün Birleşmiş Milletler'de Filistin halkını temsil etmesine izin verilir.
* 1975 - 1990 Lübnan İç Savaşı
* 1978 - Camp David Sözleşmesi
* 1979 - Saddam Hüseyin  Cumhurbaşkanı oldu.
* 1979 - İsrail-Mısır Barış Antlaşması
* 1980 - 1989 İran-Irak Savaşı
* 1981 - Enver Sedat'ın öldürülmesi.
* 1987-1990 **İlk İntifada**
* 1991 - 1. Körfez Savaşı
* 1993 - **Oslo Sözleşmesi** (Oslo Accords)
* 2003 - **2003 Irak Savaşı**
* 2006 - 2006 İsrail-Lübnan Krizi.
* 2007 - Gazze Muharebesi (2007)

## Ayrıca bakınız
* Orta Doğu
* Güney Levant'de Çömlekçilik tarihi.
* İmparatorluklar
** Antik Mısır
** Sümerler
** Babil
** Asurlar
** Hititler
** Pers İmparatorluğu
** Hellenistik Yunanistan
**  Roma İmparatorluğu
**  Osmanlı İmparatorluğu
* Mezopotamya.
** Tarihi.
** Tarihi.
** Anadolu Tarihi.
**  Tarihi.
* Kenan Ülkesi
** Filistin
** 
** 
** 
* Mısır
** Antik Mısır MÖ 3000-MÖ 332
** Ptolemik Mısır MÖ 332-MÖ 30
** Roma Mısır'ı MÖ 30-MS 639
** Arap Mısır Tarihi MS 639-1517
** Osmanlı Mısır Tarihi MS 1517-1085
** Kavalalı Mehmet Ali Paşa ve Vârisleri 1085-1882
** Modern Mısır 1882'den sonra.
* İran
* Arabistan
** 
** 
** 

## Dış bağlantılar
* http://timelines.ws/countries/ASSYRIA.HTML  Timeline Assyria
* https://web.archive.org/web/20070830003250/http://www.internet-at-work.com/hos_mcgrane/mesopotamia/eg_neast_intro.html#general Antik Yakın Doğu hakkında araştırmalar.