Vatoz

**Vatoz**, Rajiformes takımına özgü balıkların ortak adıdır.

Vatozlar, köpekbalıkları ile birlikte bir kıkırdaklı balık olarak sınıflandırılır. Genellikle okyanusların sıcak ve ılıman bölgelerinde yaşarlar ve kumlu zeminlerde saklanarak avlarını beklerler. Bu özellikleriyle hem zarif hem de dikkat çekici deniz canlıları arasında yer alırlar.

## Özellikler ve Beslenme

Vatozların diğer balıklardan en önemli farkları arasında iyice yassı olan gövdeleri, çok uzun ve ince olan kuyrukları ve biçimi kelebek kanadını andıran büyük yüzgeçleri sayılabilir. Vatozların gözleri yassı gövdelerinin üzerinde, ağızları ve solungaçları ise gövdelerinin altında yer alır. Gözlerinin arkasında bulunan özel gelişmiş delikler sayesinde nefes alırlar. Su o deliklerden girer ve vücudun altında bulunan solungaçlardan çıkar.

Vatozların uzun kuyrukları ise sadece savunma amacı ile kullanılır. Vatozların kuyruklarında sert ve çok keskin bir diken vardır. Manta vatozu hariç bütün vatozlar bu dikene sahiptir. Bu diken zehirlidir. Tehdit altında hissetmedikçe bu dikeni kullanmazlar. Bazı vatozlar diken dışında elektrik üretme yeteneğine de sahiptirler. Bu elektrik vücutlarındaki özel bir organdan sağlanır ve ölümcül tehlikelere yol açar. Vatozların yumurta keselerine biçimleri nedeni ile "denizkızının çantası" denilir.

Vatoz balıkları, görünüşlerinin aksine barışçıl ve sakin balıklardır. Sakin balıklar oldukları için diğer türlere zarar vermezler. Hatta o kadar sakinlerdir ki, kendilerine saldıran bir  balık olsa bile hiçbir şey yapmazlar. Vatozların özel bir ağız yapısı vardır. Akvaryumda aşırı güneş ışığı altında oluşan yosunlanmaları ve bitkili Akvaryumların camında oluşan yosunları Vatozlar bu özel ağız yapıları yardımıyla mükemmel bir biçimde temizlerler. Bu şekilde hem  Akvaryum temizlenmiş olur, hem de Vatozlar beslenmelerini gerçekleştirir. Buradan da anlaşılacağı üzere Vatozlar otçul balıklardır.

Her bir vatozun ayrı avlanma yöntemleri vardır. Vatozlar solucanlar, istiridye ve karides gibi dipte yaşayan canlıları yer. Bazı vatozlar deniz tabanında gizlenip avları olan küçük balıkları ve kabukluları avlar. Bir kısmı ise, ya renkleri ile kumda saklanır ya da kendilerini kuma gömerler.Sonra da denizde yüzüp karşılarına çıkan balık ve planktonları koca ağızlarından içeri alırlar. Bu vatozların renkleri genelde mavi ya da gri olur.

Tatlı su vatozları da bölgesel olarak değişmekle birlikte genellikle böcekleri yer. Leopar ve Cüce Vatoz ise artemia ve toz yemler ile beslenebilir.

## Yaşam Alanı

Vatozlar çoğunlukla sıcak ve ılıman denizlerde, özellikle de kumlu veya çamurlu deniz tabanlarında yaşar. Genellikle kıyıya yakın sığ sularda, lagünlerde, mercan resiflerinde ve deniz çayırlarında bulunurlar. Bazı türler tatlı su nehirlerinde ve göllerde de yaşayabilir.

## Yaşam Süresi

Vatozların ömrü türüne göre değişiklik gösterir, ancak genellikle 15 ila 25 yıl arasında yaşarlar. Bazı büyük türler uygun koşullarda 30 yıla kadar yaşayabilir. Doğal yaşlanma süreci, hastalıklar veya avcılar nedeniyle yaşamlarını yitirirler.

## Üreme

Vatozlar ürerken mağara ve karanlık ortamları tercih ederler. Vatozların güvenli bir ortamda yavrulaması daha iyi olur. Yavrular ergenliğe ulaştıktan sonra tekrar normal ortama alınabilirler. Vatozlarda dişi-erkek ayrımı biraz zordur. Üremelerine düz yumurta dökerek yavrularlar. Ortalama olarak bakıldığında 50’yi geçkin Vatoz çeşidi vardır. 

Vatozlar çoğu zaman yuvarlak, düz azı dişlerine sahipken çiftleşme mevsimi boyunca erkek vatozların dişleri, köpekbalığı dişleri kadar sivri (veya büyük) olmasa da sivri uçlu hale gelir. Vatozlar oldukça kaygan olduğundan, erkek vatoz üreme sırasında kendisini bir eşe sabitlemek için daha keskin dişlerini kullanır. Dişilerde genellikle çiftleşmeden kaynaklanan izler kalır. Çiftleşme mevsimi birkaç ay sürer (bu süre vatoz türüne bağlıdır).

Dişi vatozların genellikle 6 ay ile 2 yıl arasında değişen uzun gebelik sürelerine sahiptir. Yılda bir kez iki ila altı yavru doğumu yapma eğilimindedirler.

## Bilim

Bilim dünyasınca çevrelerindeki hayvanların biyoelektrik alanlarını algılamanın yanı sıra, vatozların ve diğer  Dünya'nın manyetik alanının kutupluluğunu algılama yeteneğine sahip olduklarına inanılıyor. Bu kabiliyete manyetoresepsiyon denir.

Missouri, St. Louis'deki Washington Üniversitesi'nden bir biyolog olan Kyle Newton göre, bu yaratıklar suda hareket ettikçe bir biyoelektrik alan veya bir tür elektriksel imza oluşturuyorlar. Vatozlar, ampullae of Lorenzini adı verilen özel bir duyu organları ağı kullanarak çevrelerindeki hayvanların biyoelektrik alanlarını tespit edebilmektedir.Bu duyu organları, vatozun ağzının yakınında bulunan ve hayvanın derisinde küçük kara delikler gibi görünen küçük, sıvı dolu elektrik reseptörleri. Tüm köpekbalıkları, akciğer balığı ve mersin balığı da dahil olmak üzere birkaç başka balık türünün de Lorenzini Ampulleri'ne(bahsedilen organın) sahip olduğu bildirilmiştir.

Aslında bu alanda en ünlü canlı Somon balığıdır. Somon gibi göçmen balıkların hücrelerinde gömülü demir kristalleri veya diğer manyetik metallere sahip olduğunu ve bu materyallerin onların doğdukları akarsulara gitmelerine yardımcı olduğu düşünüyor. Ancak araştırmacılar, vatozlarda ve diğer elasmobranch'larda benzer kristal yapıları henüz bulamadılar.

## Kaynakça