Musul

**Musul** (, ), Irak'ın kuzeyindeki önemli bir şehirdir ve Ninova Valiliği'nin başkentidir. Başkent Bağdat'tan sonra Irak'ın ikinci büyük şehridir ve Dicle Nehri kıyısında yer almaktadır. Bir zamanlar dünyanın en büyük şehri olan antik Asur kenti Ninova'nın kalıntıları şehrin doğu tarafındadır.

Stratejik ve merkezi konumu nedeniyle şehir, geleneksel olarak bölgede uluslararası ticaret ve seyahatin merkezi olmuştur. Arap dünyasının tarihsel ve kültürel açıdan önemli şehirlerinden biri olarak kabul edilir. Musul'da konuşulan Kuzey Mezopotamya Arapçası, Maslavi olarak bilinir ve bölgede yaygın olarak konuşulmaktadır. Ninova Ovası ile birlikte Musul, Asurluların tarihi merkezidir. Çevredeki bölge etnik ve dini açıdan çeşitlidir; şehrin büyük çoğunluğu Araplardan oluşurken, Kürtler, Asurlular, Türkmenler, Şebeklar ve diğer azınlıklar da nüfusu oluşturmaktadır. Sünni İslam en büyük dindir, ancak Hristiyanlar ve Yezidiler ile On İki İmam Şiiliği ve Şebekizm gibi diğer Müslüman mezheplerine mensup kişiler ve geçmişte Irak Yahudileri de önemli sayıda bulunmaktadır. Musul ve çevresi, İncil tarihinde önemli bir yere sahiptir.

Metropol alanı, batı yakasındaki eski şehirden, yerel halkın Dicle'nin iki yakasına verdiği ad olan "Sol Yaka" (doğu yakası) ve "Sağ Yaka" (batı yakası) bölgelerinin her ikisinde de önemli alanları kapsayacak şekilde büyüdü. Tarihsel olarak, bölgenin temel ürünleri arasında mermer ve petrol yer alıyordu. Musul çevresindeki bölge petrol rezervleri bakımından zengindir. Musul, Orta Doğu'nun en büyük eğitim ve araştırma merkezlerinden biri olan Musul Üniversitesi ve ünlü Tıp Fakültesi'ne ev sahipliği yapmaktadır. Şehir ayrıca tarihi camilere, Hristiyan mekanlarına, sinagoglara ve Yezidi tapınaklarına da ev sahipliği yapmaktadır.

## Tarihi
**Havlan** ya da ** Mavsil** de denilen Musul, El Cezire bölgesinde, Dicle Nehri kıyısında, eski Ninova şehrinin batısında kurulmuştur. Savunmaya uygun coğrafî konumuyla, verimli topraklara sahip olan şehir, antik çağdan sonra Hristiyanlığın önemli bir merkezi haline gelmiştir. Halife Ömer zamanında İslâm idaresine giren Musul, Emeviler ve Abbasiler döneminde de önemini korumuştur.

1092 yılında Büyük Selçuklu, daha sonra Atabeklerin yurdu olan Musul, I. İmadeddin Zengi (1127&shy;-1146) zamanında mamur bir belde olmuştur. Şehrin eski surları tamir edilerek muhteşem binalar ve bahçelerle süslenmiştir. Bu bölgede yaşadığı söylenen Yunus, Daniel, Circis gibi peygamberler adına türbe ve makamlar inşa edilerek ziyaretgâh haline getirilmiştir. Çarşı meydanında İmadeddin Zengî'nin tamir ettirdiği Emeviye Camii, Nureddin Zengî'nin yaptırdığı Ulu Camii, Mücahideddin Kaymaz'ın Dicle kenarındaki Mücahidî Külliyesi önemli yapılar arasında yer almıştır.

Bedreddin Lülü zamanında (1233-1251) Musul en parlak dönemini yaşamıştır. Tepede iç kale, düzgün caddeler, çoğunun üzeri kubbe ve tonozlarla örtülü kâgir evler, cami, türbe, saray ve hanlarıyla Musul, seyyahların anlatmakla bitiremediği bir şehir olmuştur(2). 646 (1288) yılı havadisinde İbn-i Fevtî, Musul'un mamur olduğunu, Bağdad sel taşkınına maruz kaldığından, Musul'un Hatuniye mahallesindeki Türkmen çarşısının dolup taştığını, Bağdadlıların alışverişlerini buradan yaptıklarını kaydeder.

Moğol istilâsında, Bedreddin Lülü'nün sağlığında yağmalanmaktan kurtulan şehir, 1261 yılında saldırıya uğrayıp yok olmuştur. 1871'de Musul'da 18 cami, 300 mescid, 14 medrese, 10 hânkâh, 2 köprü 1 de sur duvarı bulunduğu tespit edilmiştir (4). Bu eserler, Atabekler döneminden kalan birkaç yapı dışında, Osmanlı döneminde inşa edilmiştir. Timur işgali sırasında şehirdeki bayındırlık faaliyeti arttırılarak Nebi Yunus ve Nebi Circis külliyeleri tamir edilmiştir. Akkoyunlular devrinde meydana gelen çekişmelerden zarar gören Musul, Safeviler zamanında da aynı ilgisizlikle başbaşa kalmıştır. Bekir Subaşı hadisesi ile İranlıların eline geçen Musul, 1667 depreminde büyük hasar görmüş, veba salgını başlayınca, halk kit&shy;leler halinde göç etmek mecburiyetinde kalmıştır. Bundan: sonra sık sık çevre eşkiyası ve Sincar bölgesi yezîdîleri tarafından soyulan şehir, Nadir Şah'ın işgali ile iyice perişan olmuştur. Osmanlılarca geri alınan Musul, 1850 yılında mutasarrıflık haline getirilerek Bağdat'a bağlanmışsa da 1877'de tekrar vilayet olmuştur. Zengin petrol yatakları bulunan şehir, I. Dünya Savaşı sırasında İngilizler tarafından işgal edilmiştir. 1857 yılında Musul'da 38 mahalle, 27 cami ve mescid, 18 de medrese bulunmaktaydı.

Hızla gelişen modern şehircilik akımına rağmen, sağlam malzemeli yapı dokusu ile Dicle boyunca tarihi canlılığını korumaktadır. Bölgede bulunan mermer cinsi taş sayesinde bütün yapıların cepheleri sütun ve kemerlerle donatılmıştır.

Musul, Orta Doğu'nun önemli bir noktasında yer alması sebebiyle çok çeşitli kültür ve medeniyetlerin buluştuğu bir bölge olmuştur. Şehirde önemli tarihî eserler mevcuttur. İnsanlık tarihinin ilk yazılı belgeleri bu bölgede ortaya çıkarılmış, insanların kalabalıktan teşkilâtlı topluma geçişte oluşturdukları bilgiler ilk olarak yine bu bölgede meydana gelmiştir.

1881'de inşa edilen şehir meydanındaki Osmanlı dönemi Hema Kado Camii (resmi adı Abdullah ibn Çelebi ibn Abdulkadi Camii), içinde türbe bulunduğu için IŞİD tarafından yıkılmıştır.

20 Eylül 2020'de Musul Valisi Necim el Cuburi, Musul-Türkiye arasında bir demir yolu inşa edileceğini söyledi.

## İklim

## Ayrıca bakınız
* Musul Sorunu
* Musul Sancağı
* Kerkük

## Dış bağlantılar

* Osmanlı Arşivlerinde Musul (1525 - 1919)

## Kaynakça