Kurşun geçirmez yelek

**Kurşun geçirmez yelek**, teknik adıyla **balistik yelek** veya halk arasındaki adıyla **çelik yelek**; ateşli silahlardan çıkan mermilerin etkisini absorbe etmek, durdurmak ve patlama sonucu oluşan şarapnel parçalarından korunmak amacıyla tasarlanmış bir zırh türüdür.

Yelekler; polis memurları ve güvenlik görevlileri tarafından kullanılan, hafif silahlara karşı koruma sağlayan **yumuşak zırhlar** ve askerler ile taktik birimler tarafından kullanılan, tüfek mermilerine karşı dirençli **sert zırhlar** (plakalar) olmak üzere iki ana kategoriye ayrılır.

Modern yelekler, Kevlar gibi sentetik lifler veya bor karbür gibi seramik/kompozit plakalardan üretilir. Koruma standartları genellikle ABD Adalet Bakanlığına bağlı National Institute of Justice (NIJ) tarafından belirlenen test protokollerine göre sınıflandırılır.

## Tarihçe
İlk modern kurşun geçirmez yelek denemeleri 19. yüzyılın sonlarında başladı. 1901 yılında Jan Szczepanik ve Kazimierz Żegleń adlı iki Polonyalı mucit, ipek kumaşın katmanlar halinde dokunmasıyla mermileri durdurabilen ilk yumuşak yeleklerden birini geliştirdi. Bu icat, 1902'de İspanya Kralı XIII. Alfonso'ya yapılan suikast girişiminde hayat kurtardı.

II. Dünya Savaşı sırasında "Flak jacket" (uçaksavar yeleği) olarak bilinen, şarapnele karşı koruyucu naylon yelekler geliştirildi. Ancak modern balistik yeleklerin dönüm noktası, 1970'lerde Stephanie Kwolek tarafından Kevlar maddesinin icadı oldu. Çelikten 5 kat daha sağlam olan bu sentetik lif, yeleklerin hafiflemesini ve günlük kullanıma girmesini sağladı.

## Koruma Standartları (NIJ)
Dünya genelinde balistik yeleklerin koruma seviyeleri, National Institute of Justice (NIJ) standartlarına göre belirlenir. Uzun yıllar kullanılan *NIJ 0101.06* standardı, 2023 yılı sonunda yayınlanan *NIJ 0101.07* standardı ile güncellenmiştir. Yeni standartla birlikte "Seviye" (Level) isimlendirmesi yerine tabancalar için **HG**, tüfekler için **RF** kodları getirilmiştir.

## Yapı ve Malzemeler
### Yumuşak Zırh
Örülmüş veya lamine edilmiş sentetik liflerden (Aramid, Kevlar, Twaron, Dyneema) oluşur. Mermiyi bir ağ gibi yakalayarak enerjisini geniş bir yüzeye yayar ve deforme eder (mantarlaşma). Genellikle tabanca mermilerine ve şarapnele karşı etkilidir.

### Sert Zırh (Balistik Plakalar)
Yüksek hızlı tüfek mermilerini (örn. Kalaşnikof, M16) durdurmak için yeleğin içine yerleştirilen plakalardır. İki ana türü vardır:
* **Seramik Plakalar:** Bor karbür, silisyum karbür veya alüminyum oksitten yapılır. Mermi çarptığında seramik yüzey çatlar ve merminin ucunu parçalar, arka taraftaki kompozit katman ise parçaları tutar. Çok serttir ancak kırılgandır.
* **Metal Plakalar:** Çelik veya titanyumdan yapılır. Mermiyi sektirme veya ezme prensibiyle çalışır. Ağırdır ve sekme (ricochet) riski taşır.

## Kullanım Alanları
* **Kolluk Kuvvetleri:** Polisler genellikle üniforma altına giyilebilen HG1 veya HG2 (Eski adıyla Tip II/IIIA) yumuşak yelekleri tercih eder.
* **Askeri:** Askerler, savaş alanındaki tüfek tehditlerine karşı "Plate Carrier" (Plaka Taşıyıcı) denilen ve içine RF1 veya RF3 (Eski adıyla Tip III/IV) plaka konulan yelekleri kullanır.
* **Bomba İmha:** Bomba imha uzmanları, vücudun tamamını kaplayan ve patlama basıncına dayanıklı çok ağır zırhlar giyerler.

## Ayrıca bakınız
* National Institute of Justice (NIJ)
* Kevlar
* Zırh

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* NIJ Vücut Zırhı Sayfası