Türk şarabı

**Türk şarabı**, Türkiye'nin coğrafi çeşitliliği ve zengin terroir özellikleri sayesinde hem yerel hem de uluslararası üzüm çeşitlerinden üretilen, köklü bir geçmişe sahip içkidir. Büyük şarap üreticisi olan ülkelerin hacimsel olarak gerisinde olmakla birlikte, özellikle 2000'li yıllardan sonra kalite odaklı üretimle giderek tanınmakta ve markalaşmaktadır.

 	
2011'de Türkiye, üzüm üretiminde 420,000 hektar ile dünyada dördüncü sırada yer aldı ancak üretimin %95'i yaş ve kuru üzüm olarak tüketildi.

2022 yılı verilerine göre Türkiye, yaklaşık 410.000 hektar bağ alanı ile dünyada beşinci sırada yer almaktadır. Ancak bu potansiyelin aksine, üzüm rekoltesinin yalnızca %3-4 gibi küçük bir kısmı şarap yapımına ayrılmaktadır; üretimin büyük çoğunluğu sofralık ve kuru üzüm olarak değerlendirilmektedir.

## Tarihçe
### Antik Dönem ve Kökler
Türkiye toprakları dünyanın en eski şarap bölgelerinden biridir. İlk olarak Güney Kafkasya'da, Neolitik dönemde (MÖ 7000-5000) ortaya çıkan şarapçılık teknikleri, batıya göç eden topluluklar sayesinde Doğu Karadeniz Bölgesi'ne ve Kuzeydoğu Anadolu'ya taşınmıştır.

Batı dillerinde şarap anlamına gelen *vin*, *vino*, *wine* gibi sözcüklerin kökü Anadolu'ya ve Hitit diline ("wiyana") uzanır. Yakın zamanda Ege kıyılarında yapılan arkeolojik kazılarda 2.300 yıllık şarap amforaları bulunmuş, bu bulgular Anadolu'daki kesintisiz şarap kültürünü kanıtlamıştır.

İslam dininden önce Türklerin geleneksel içkileri olan kımızın yanı sıra şarap üretip tükettikleri de bilinmektedir. 11. yüzyılda Anadolu'ya gelen Türkler, İslam dininin yasaklamış olması nedeniyle şarap üretimini daha çok Müslüman olmayan Rum ve Ermenilere bıraktılar. Fakat Osmanlı Devleti'ndeki bazı Müslümanlar bu yasağa rağmen şarap tüketmişlerdir.

### 1923-1990
Şarap üretimini elinde bulunduran azınlıkların, Türkiye'nin kurulmasından sonra ülkeyi terk etmeleri Türk şarapçılığına büyük darbe vurdu. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte Tekel işletmeleri kurularak şarap üretimini canlandırma çalışmaları başlatıldı. Devlet kontrolündeki Tekel, 1990'lara kadar şarap üretiminin %40'ını elinde bulundurmaktaydı ve sektörde kalite standartlarını belirleyen ana aktördü.

### 1990-2010
Tekel'in özelleştirilmesi ve alkollü içecek üretimindeki devlet tekelinin kalkmasıyla sektörde yeni bir dönem başladı. Kavaklıdere, Sevilen, Doluca, Kayra, Pamukkale gibi köklü özel firmalar teknolojilerini yenilerken; Vinkara, Urla, Kocabağ, Büyülübağ, Corvus gibi butik üreticiler pazara girdi. Bu dönemde özellikle Cabernet Sauvignon, Merlot gibi uluslararası üzümlerin Türkiye'de kaliteli örnekleri verilmeye başlandı.

### 2020-günümüz
2020'li yıllar, Türk şarapçılığında "köklerine dönüş" ve "uluslararası tanınma" dönemi olarak nitelendirilmektedir. Bu dönemin öne çıkan gelişmeleri şunlardır:

"Heritage Vines of Turkey" (Türkiye'nin Miras Bağları) gibi projelerle, kaybolmaya yüz tutmuş Keten Gömlek, Sıdalan, Barburi, Acıkara gibi nadir yerel üzümler yeniden şaraba işlenmeye başlanmıştır.

Türkiye, şarap sektöründe kadın yönetici ve önolog (şarap yapımcısı) oranı bakımından dünyanın önde gelen ülkelerinden biridir.

Ege ve Güneydoğu'da artan sıcaklıklar nedeniyle üreticiler bağlarını daha yüksek rakımlı yaylalara (800-1200 metre) taşımakta ve kuraklığa dayanıklı yerel asmalara yönelmektedir.

İstanbul ve İzmir'in Michelin Rehberi'ne girmesiyle Türk şarapları uluslararası gastronomide daha görünür hale gelmiştir.

## Tüketim Alışkanlıkları
Türkiye'de kişi başına şarap tüketimi yılda 1 litre civarında olup yılda 1,5 litre olan rakı tüketiminin altındadır. En çok tüketilen şarap türü kırmızı şaraptır. Şarap tüketimi önemli ölçüde Türkiye'yi ziyaret eden turistler tarafından gerçekleştirilir. Ancak büyük kentlerde ve turizm bölgelerinde şarap kültürü giderek yaygınlaşmaktadır.

## Önemli şaraplık üzümler

### Kırmızı şarap üzümleri
* Öküzgözü (Doğu Anadolu Bölgesi)
* Boğazkere (Güneydoğu Anadolu Bölgesi)
*Cabernet sauvignon
* Cinsaut
* Karasakız / Kuntra (Bozcaada)
* Karalahna (Bozcaada)
*Pinot noir
*Syrah
*Merlot
* Kara dimrit (Kapadokya)
* Papazkarası (Trakya)
* Çal karası (Denizli)
* Horoz karası (Kilis)
* Ada karası (Avşa Adası)
* Kalecik Karası (Ankara)
* Sergi karası

### Beyaz şarap üzümleri
*Emir (Kapadokya)
*Bornova misketi (İzmir ve Ege)
* Dökülgen
* Hasandede
* Kabarcık
* Narince (Tokat)
*Chardonnay
*Sauvignon blanc
* Rumi
* Semillon (Trakya)
* Sultaniye çekirdeksiz
* Yapıncak
* Vasilaki (Bozcaada)

## İstatistikler

### 2010-2023 istatistikleri
2010 yılından itibaren Türk şarap sektörü ihracatta hacimden ziyade katma değere odaklanmıştır. İç piyasa tüketimi ise turizm sezonlarına bağlı olarak dalgalanma göstermektedir. Aşağıdaki veriler T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (TAPDK) ve OIV raporlarından derlenmiştir.

### Sektörel Durum
* **İhracat Pazarları:** 2023 yılı itibarıyla Türkiye'nin şarap ihracatında önde gelen pazarlar Birleşik Krallık, Almanya ve Belçika'dır.
* **Ödüller:** Türk şarapları 2004'ten bu yana sadece Decanter Dünya Şarap Ödülleri'nde 1.000'den fazla madalya kazanmıştır.

### 1998-2005 istatistikleri
Aşağıdaki tablolar, sektörün 2000'li yılların başındaki durumunu yansıtan tarihsel verilerdir.





**Not:** 2003 değerleri yılın son 6 ayını, 2005 değerleri ise yılın ilk 10 ayını kapsamaktadır.



## Dış bağlantılar
* Şarap Oburu 
* Her Yönüyle Şarap Kültürü, hayyam.com 
* Mey İçki Sanayi 
* Atatürk Orman Çiftliği Şarap ve Bal Fabrikası
* Arcadia Şarapları
* Anadolu'da Şarapçılıkla ilgili Nationalgeographic.com'da yayınlanan Ghost of the Vine yazısı 
* GoTürkiye - Turkish Wines (Resmi Turizm Portalı)

## Ayrıca bakınız
* Türk birası
* Buzbağ
* Arnavut şarabı
* Türk şarap bölgeleri listesi
* Şarap üreten ülkeler listesi
* Tekirdağ Bağcılık Araştırma Enstitüsü

## Kaynakça