Kükürtlü, Osmangazi

**Kükürtlü**, Bursa ilinin Osmangazi ilçesine bağlı bir mahalledir. Bursa Ovası'nın sona erdiği ve Uludağ eteklerinin başladığı noktada, Paşaçiftliği ile Çekirge semtleri arasında konumlanmıştır. İsmi, yer altı sularında bulunan bol kükürt içeriğinden gelmektedir.

## Coğrafya

### Sınırlar ve Konum
Mahallenin kuzey sınırı D200 Karayolu, güney sınırı ise Çekirge Caddesi ile belirlenmiştir. Jeolojik açıdan, sıcak su kaynaklarının bulunduğu bir zemin üzerinde konumlanmıştır. Deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 130 metre olup, en yüksek noktası Çekirge Meydanı, en alçak noktası ise D200 Karayolu'dur; bu iki nokta arasında yaklaşık 100 metrelik bir yükseklik farkı bulunmaktadır.

## Tarihçe ve Kentsel Gelişim

### Erken Dönem Planlaması ve Yol Gelişimi
Kükürtlü Mahallesi'nin sınırları, 1900'lü yıllara ait Osmanlıca haritalarda görülebilmekle birlikte, bu dönemde henüz detaylı sokak planlamasının yapılmadığı anlaşılmaktadır. Mahalle alanı o dönemlerde ağırlıklı olarak çeşitli yaşlı meyve ağaçlarıyla kaplıydı.

1921-1922 yıllarında İstanbul'daki Keşfiyat ve İnşaat-ı Türk Şirketi tarafından hazırlanan Bursa haritasında, D200 Karayolu'nun ilk hali, Çekirge Caddesi ve bugünkü Zübeyde Hanım Caddesi gibi ana aksların belirgin bir şekilde görüldüğü tespit edilmiştir. Bursa kentinin ilk imar planı olan ve Alman mimar Carl Christoph Lörcher tarafından 1924-1925 yılları arasında hazırlanan 1924 Lörcher Planı, kentin genel çehresinde önemli izler bırakmıştır. "" akımının etkisinde hazırlanan bu plan, mevcut dokuyu tam olarak dikkate almadığı için kısmen eskiz niteliğinde kalmıştır.

1931 yılına ait haritalarda mahallenin batı kısmında ilk sokak izleri görülmektedir. Özellikle 1950'li ve 1960'lı yıllara ait olduğu tahmin edilen haritalarda ise ilk sokaklar daha net bir şekilde görünmekte ve bu dönemde yapılaşmanın başladığı bilinmektedir. Yerleşimin başlangıcı, bu haritalar ışığında mahallenin batı kesiminden itibaren gerçekleşmiştir.

### Modern Dönem Gelişimi ve Piccinato Planı Etkisi
Asıl büyük gelişim, İtalyan mimar ve şehir plancısı Luigi Piccinato tarafından 1960 yılında hazırlanan Nazım İmar Planı ile ivme kazanmıştır. Piccinato Planı, tarihi dokuyu koruma ve kentsel gelişim stratejilerini içerirken, Bursa'nın sanayi bölgelerinin oluşturulması ve buna bağlı nüfus artışının yönetilmesi konularına odaklanmıştır. Bu plan, kentin Ankara Bursa-Mudanya yolu boyunca doğrusal bir gelişim göstermesini öngörmüştür.

Ancak şehir merkezi, artan nüfusun neden olduğu artan konut ihtiyacını karşılayamadığı için şehir merkezinin çevresinde yeni yerleşim alanları oluşturuldu.Yüksek gelir grubunun tercih ettiği Çekirge ve Kükürtlü semtlerinin gelişimi, bu yeni alanlara önemli örneklerdir.

Mahallenin en önemli kentsel gelişimi **1980'li yıllarda** belirginleşmiştir. Bu dönemde ana arter niteliğindeki **Kükürtlü Caddesi** hizmete açılmıştır. Konut yapılaşması incelendiğinde, mahallenin doğu kısmındaki evlerin genellikle 1970'lerden, batı kısmındakilerin ise 1990'lardan kaldığı gözlemlenmektedir. En eski apartmanlar Mudanya yolu üzerinde, mahallenin kuzeyinde bulunmaktadır. Çoğu 2020'li yıllardan sonra kentsel dönüşüme girmeye başlamıştır.
### Mimari ve Yerleşim
Şehir merkezine yakın boş arazilere müteahhitler tarafından inşa edilen apartman blokları (Çekirge, Kükürtlü, Altıparmak, vb.), 90'lı yıllardan itibaren hız kazanmaya başlamıştır. Bu dönemde inşa edilen yapılar mahallenin mimari karakteristiğini de oluşturmaya başlamıştır.

Kükürtlü'deki bir dairenin planında görülebileceği gibi, iki oda, bir oturma odası ve ortak bir banyo bulunmaktadır.Bu örnek 120 m² kullanım alanına sahiptir. Dönemin ve daha eski çevre binalarda görülen sofa planlarının aksine, odalar uzun koridorlar ile birbirlerine bağlanmaya başlamıştır.

Kükürtlü Mahallesi'ndeki yerleşim yapısı, döneminin modernist mimarisini yansıtan modern apartmanlarla çeşitlenmiştir. Evler genellikle geniş olup, çoğu 2 ve 3 odalıdır. İnşa edildikleri dönemin mimari özelliklerini yansıtan yüksek tavanlara sahiptirler. Yapılar betonarme olup, merkezi ısıtma sistemleriyle donatılmıştır.

## Kültür ve Çağdaş Yaşam

### Hamamlar ve Kaplıcalar
Bursa'nın "Kaplıca ve Hamamlar Şehri" kimliğiyle öne çıkan önemli termal merkezlerden bazıları Kükürtlü Mahallesi sınırları içinde yer almaktadır. Bu kaplıcalar, tarih boyunca tedavi amaçlı kullanımlarıyla bilinmektedir. Sular, bikarbonatlı, klorürlü, florürlü, sülfatlı, kalsiyumlu, magnezyumlu, sodyumlu, potasyumlu, lityumlu ve radonlu sular grubuna girmekte, ayrıca anyon ve katyon iyonları içermektedir. Kaplıca suyu renksiz ve berrak olup suyun sıcaklığı 45C, radyoaktivitesi 27,5 eman, pH değeri ise 7,4’tür. 

* Eski Kaplıca (Armutlu Hamamı): Bursa’nın en büyük kaplıcalarından biri olan Eski Kaplıca’nın (Armutlu Hamamı olarak da bilinmektedir) inşa edildiği yerde eskiden Bizans’lılara ait bir hamam kalıntısı bulunduğu çeşitli kaynaklar tarafından ifade edilmektedir. Ünlü ressam Jean-Léon Gérôme'un "*La grande piscine de Brousse*" adlı tablosuna da konu olmuştur. Şifalı sularıyla bölgeye hizmet vermektedir. 
* Yeni Kaplıca: Bursa'nın en bilinen kaplıcalarından olan Yeni Kaplıca küçük bir hamam iken Kanuni Sultan Süleyman'ın nikris hastalığına iyi gelmesi üzerine, damadı Rüstem Paşa tarafından 1552 yılında yaptırılmıştır. Kapının girişindeki odanın suyu hiç karışmadan geldiği için çok sıcaktır.
* Karamustafa Hamamı (Kaplıcası): Hamza Bey’in torunu Kara Mustafa Paşa tarafından 1490 yılında yaptırılmıştır. Bursa'da radyoaktivitesi en yüksek olan kaplıcalardan biridir ve suyu, romatizmal hastalıklar başta olmak üzere çeşitli rahatsızlıkların tedavisinde kullanılmaktadır. Bu kaplıcanın tarihi gelişimi ve geleneksel tedavilerdeki önemi dikkat çekicidir.

* Bursa Kükürtlü Kaplıcası Atatürk Rehabilitasyon Merkezi: Yaklaşık 600 yıllık bir geçmişe sahip olan Kükürtlü Kaplıcaları, Bursa’nın kuzeybatısında, Çekirge semti yakınında konumlanmıştır. Tarihi kükürtlü hamamları iki ana bölümden oluşmaktadır: Büyük Kükürtlü (Erkekler hamamı) ve ondan yaklaşık 100 yıl sonra inşa edilen Kükürtlü (Kadınlar hamamı). Dönemler içinde eklenen yapılarla son şeklini alan kaplıcalar, 1978 yılına kadar özel mülkiyet altında otel olarak işletilmiş, Ekim 1981'de ise Uludağ Üniversitesine devredilmiştir. Kükürtlü sularının tarihi antik çağa, yani 1500 yıl öncesine kadar uzanmaktadır. Günümüzde Uludağ Üniversitesi'ne bağlı Atatürk Rehabilitasyon Merkezi olarak hizmet sunmaktadır. 

### Parklar, Spor ve Rekreasyon Alanları

* Havuzlu Park: Bursa’da 1935 yılında mimar ve siyasetçi Muhiddin Baha Pars tarafından, uluslararası yüzme müsabakalarına ev sahipliği yapmak ve şehrin sosyal hayatını modernleştirmek amacıyla inşa edilen tarihi bir spor ve eğlence kompleksidir. Açıldığı dönemde bünyesinde bir yüzme havuzu, tramplen kulesi, sandal sefası için gölet ve bir hayvanat bahçesi barındıran tesis, Erken Cumhuriyet döneminin en vizyoner projelerinden biri olarak kabul edilir. Ancak 1945 yılında, dönemin siyasi çekişmeleriyle ilişkilendirilen sıhhi gerekçelerle kapatılmış ve uzun yıllar atıl kalmıştır. 1998’de Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından devralınan park, 2011 yılında işletilmek üzere Bursaspor’a devredilmişse de verimli yönetilemeyerek yeniden metruk hale gelmiştir. Son yıllarda belediye tarafından başlatılan kapsamlı yenileme çalışmaları, yüklenici firmanın iflas etmesi nedeniyle duraklamış; tesis günümüzde tarihi mirası ile modern bir spor kompleksi olma potansiyeli arasında çözüm bekleyen bir kent sorunu olarak varlığını sürdürmektedir. 
* Belde Parkı: İçerisinde beton yüzeyli bir basketbol sahası bulunan bu park, aynı zamanda acil durum toplanma alanı olarak da kullanılmaktadır.
* Gizli Bahçe: Uzun yıllar atıl durumda kalan bu alan, 2010'lu yıllarda düzenlenerek yürüyüş yolları, oturma alanları ve bir çocuk parkına sahip modern bir rekreasyon alanı haline getirilmiştir.
* Kiremitli Parkı: Cadde üzerinde yer alan bu park, oturma alanları ve spor aletleri içermektedir. İsmini parktaki kiremit detaylarından almaktadır.
* Karagöz Çocuk Parkı
* Çiğdem Çocuk Parkı: 2016 yılında atıl bir alanın düzenlenmesiyle açılmıştır.
* Mavili Çocuk Parkı: Muhtarlığın arkasında konumlanmıştır.
* Nasrettin Hoca Çocuk Parkı
* Wamtes (Kükürtlü Bahçe): Uludağ Üniversitesi'nin mülkiyetindeki bu kafe, işletmecinin sözleşmesinin feshedilmesinin ardından atıl duruma geçmiştir. 

## Nüfus

## Ulaşım
Bursaray (Metro): Mahallede Paşaçiftliği ve Sırameşeler/Kükürtlü metro durakları bulunmaktadır.

Mahalledeki duraklardan geçen çeşitli otobüs hatları bulunmaktadır: 25, 31A, 9M, E13, 6A, 9PA, 19D, B38, 96, 1A, 1C, 2E, 3C, F3, B1, B1B, 1H, 8L, 9D. hatların tamamı mahallenin güneyinde yer alan Çekirge Caddesi, kuzeyinde yer alan D200 Karayolu ve mahalle içindeki Kükürtlü Caddesi olmak üzere üç ana cadde üzerinden geçmektedir.

Mahalleden geçen iki adet dolmuş hattı bulunmaktadır. Bunlardan biri, Belde Parkı yanından kalkan Kükürtlü-Heykel dolmuşudur.

Bursa'da bir zamanlar Mudanya-Bursa Demiryolu adıyla bilinen dar hatlı bir demiryolu hattı bulunmaktaydı. Bu hat, 1870'lerde başlatılıp 1892'de hizmete açılmış ve 1948'de kapatılmıştır. Mahallede bulunan Osmanlı döneminden kalma tren istasyonu, günümüzde bir düğün salonuna ait olup, kır düğünü yapılan arazinin içindedir.

## Kaynakça