Orchis

***Orchis***, orkide ailesindeki (Orchidaceae) cinslerden bir tanesidir ve genel olarak Avrupa ve Kuzeybatı Afrika'da bulunur ve Tibet, Moğolistan ve Sincan'a kadar yayılış alanı uzar. Orchis'in adı, orkidelerin bir çoğunda görülen çifte tuberoid (yumrulara benzeyen kalın veya etli kök) yumrularının görünümünden dolayı "testis" anlamına gelen Grekçe ὄρχις *orchis* kelimesinden gelir.

## Açıklama
Bu karasal orkideler, yalancı soğan (Pseudobulb) yerine yumrulara sahiptir. Görünüşleri son derece çeşitlidir. Dik bir gövdeye sahiptirler. Orkidelerin çiçeklenme durumu, silindirik çiçek tiplerinden dairesel çiçek salkımlarına kadar çeşitlilik göstermektedir, bu çiçekler sarı, kırmızı ve morumsu çiçeklere sahip olup 5 ila 15&nbsp;cm uzunluğundadırlar. Bu orkideler çiçeklenmeye bitkinin dibinden başlar ve yavaşça yukarı doğru çiçeklenmeye devam eder. Ancak durum Salep Püskülü (*[[Orchis simia]]*)i çin tam tersidir, çiçeklenme yukarı kısımlardan başlar ve bitkinin dibine doğru devam eder.

Orijinal *Orchis* cinsi 1.300'den fazla isim içeriyordu. Polifiletik olduğundan, Pridgeon ve arkadaşları tarafından birkaç yeni cinse ayrıldı: *[[Ponerorchis]]*, *[[Schizodium]]* ve *[[Steveniella]]*. Bu orkideler, tropikal yağmur ormanları ve yarı çöl bölgelerinde, deniz kıyılarında ve tundrada bulunabilirler. Neotropikal orkide türlerinin çoğu Güney Orta Amerika'da ve Güney Amerika'nın kuzeybatısında bulunabilir.

## Taksonomi

### Türler
2014'ün Haziran ayından itibaren, WCSP bir dizi alt türle birlikte toplamda 21 farklı türü kabul etmektedir:

* *[[Orchis adenocheila]]* Czerniak. (İran)
* *[[Orchis anatolica]]* Boiss. – Anadolu orkidesi (Kıbrıs, Türkiye, Güney Ege Adaları, Suriye, Lübnan, İsrail, İran)
* *[[Orchis anthropophora]]* (L.) All. (Batı Avrupa ve Akdeniz çevresi)
* *[[Orchis brancifortii]]* Biv. (Güney İtalya, Sicilya, Sardinya)
* *[[Orchis galilaea]]* (Bornm. & M.Schulze) Schltr. (Türkiye, Suriye, Lübnan, İsrail)
* *[[Orchis italica]]* Poir. – Türk Salebi, İtalyan Orkidesi (Akdeniz çevresi)
* *[[Orchis mascula]]* (L.) L. – Erken mor orkide, (Kanarya Adaları ve Kuzey ve Orta Avrupa'dan İran'a kadar)
** *Orchis mascula* subsp. *ichnusae* Corrias
** *Orchis mascula* subsp. *laxifloriformis* Rivas Goday & B.Rodr.
** *Orchis mascula* subsp. *mascula*
** *Orchis mascula* subsp. *scopulorum* (Summerh.) H.Sund. ex H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr.
** *Orchis mascula* subsp. *speciosa* (Mutel) Hegi
* *[[Orchis militaris]]* L. – Askeri orkide (Avrupa'dan Moğolistana)
** *Orchis militaris* subsp. *militaris*
** *Orchis militaris* subsp. *stevenii* (Rchb.f.) B.Baumann & al.
* *[[Orchis olbiensis]]* Reut. ex Gren. (Kuzeybatı İtalya'dan Kuzeybatı Afrika'ya kadar)
* *[[Orchis pallens]]* L. – Soluk çiçekli orkide (Avrupa'dan Kafkasya'ya kadar)
* *[[Orchis patens]]* Desf. (Orta Akdeniz'den Kuzeybatı Afrika'ya kadar)
** *Orchis patens* subsp. *canariensis* (Lindl.) Asch. & Graebn.
** *Orchis patens* subsp. *patens*
* *[[Orchis pauciflora]]* Ten. (Arnavutluk, Korsika, Yunanistan, İtalya, Girit ve Yugoslavya)
* *[[Orchis provincialis]]* Balb. ex Lam. & DC. (Merkezi Güney ve Güney Avrupa'dan Kafkaslara, Kuzeybatı Afrika)
* *[[Orchis punctulata]]* Steven ex Lindl. – Küçük noktalı orkide (Güneydoğu Avrupa'dan Batı Asya'ya kadar)
* *[[Orchis purpurea]]* Huds. – Ergunavi salep, hıdırellez çiçeği (Avrupa'dan Kafkasya'ya kadar, Cezayir)
** *Orchis purpurea* subsp. *caucasica* (Regel) B.Baumann & al.
** *Orchis purpurea* subsp. *purpurea*
* *[[Orchis quadripunctata]]* Cirillo ex Ten. – Dört benekli orkide (Sardinya'dan Doğu Akdeniz'e)
* *[[Orchis simia]]* Lam. – Maymun orkidesi, salep püskülü (Avrupa'dan İran'a kadar, Kuzey Afrika)
** *Orchis simia* subsp. *simia*
** *Orchis simia* subsp. *taubertiana* (B.Baumann & H.Baumann) Kreutz
* *[[Orchis sitiaca]]* (Renz) P.Delforge
* *[[Orchis spitzelii]]* Saut. ex W.D.J.Koch – Spitzel'in orkidesi (İsveç (Gotland(Baltık denizinde yer alan bir İsveç adası)), Doğu İspanya'dan Kafkaslar'a kadar, Kuzeybatı Afrika)
** *Orchis spitzelii* subsp. *cazorlensis* (Lacaita) D.Rivera & Lopez Velez
** *Orchis spitzelii* subsp. *nitidifolia* (W.P.Teschner) Soó
** *Orchis spitzelii* subsp. *spitzelii*
* *[[Orchis anatolica|Orchis troodi]]* (Renz) P.Delforge

### Doğal melezler
2014'ün Haziran ayından itibaren, WCSP bir dizi alt melez türleriyle beraber toplamda 37 farklı melez türü kabul etmektedir:

* *Orchis* ×  *algeriensis* B.Baumann & H.Baumann (*O.&nbsp;patens* × *O.&nbsp;spitzelii*)
* *Orchis* × *angusticruris* Franch. (*O.&nbsp;purpurea* × *O.&nbsp;simia*) (Avrupa'dan Kafkaslar'a kadar)
** *Orchis* × *angusticruris* nothosubsp. *angusticruris* (*O.&nbsp;purpurea* subsp. *purpurea* × *O.&nbsp;simia*)
** *Orchis* × *angusticruris* nothosubsp. *transcaucasica* B.Baumann & al. (*O.&nbsp;purpurea* subsp. *caucasuca* × *O.&nbsp;simia*)
* *Orchis* ×  *apollinaris* W.Rossi & al. (*O.&nbsp;italica* × *O.&nbsp; simia*) (İtalya)
* *Orchis* ×  *aurunca* W.Rossi & Minut. (*O.&nbsp;pauciflora* × *O.&nbsp;provincialis*)
* *Orchis* ×  *bergonii* Nanteuil (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp; simia*) (Batı Akdeniz)
* *Orchis* ×  *beyrichii* (Rchb.f.) A.Kern. (*O.&nbsp;militaris* × *O.&nbsp; simia*) (Avrupa'dan Türkiye'ye kadar)
** *Orchis* × *beyrichii* nothosubsp. *beyrichii* (*O.&nbsp;militaris* subsp. *militaris* × *O.&nbsp;simia*)
** *Orchis* × *beyrichii* nothosubsp. *golestanica* (Renz) H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr. (*O.&nbsp;militaris* subsp. *stevenii* × *O.&nbsp;simia*)
* *Orchis* ×  *bispurium* (G.Keller) H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr. (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;militaris* × *O.&nbsp;purpurea*)
* *Orchis* ×  *bivonae* Tod. (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;italica*)  (Güney Avrupa)
* *Orchis* ×  *buelii* Wildh. (*O.&nbsp;provincialis* × *O.&nbsp;quadripunctata*)
* *Orchis* ×  *caesii* De Angelis & Fumanti (*O.&nbsp;italica* × *O.&nbsp;purpurea*)
* *Orchis* ×  *calliantha* Renz & Taubenheim (*O.&nbsp;punctulata* × *O.&nbsp;simia*) (Türkiye)
* *Orchis* ×  *chabalensis* B.Baumann & al. (*O.&nbsp;militaris* subsp. *stevenii* × *O.&nbsp;punctulata*)
* *Orchis* × *colemanii* Cortesi (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;pauciflora*)
* *Orchis* ×  *fallax* (De Not.) Willk. (*O.&nbsp;patens* × *O.&nbsp;provincialis*)
* *Orchis* ×  *fitzii* Hautz. (*O.&nbsp;anatolica* × *O.&nbsp;mascula*) (Turkey)
* *Orchis* ×  *hybrida* (Lindl.) Boenn. ex Rchb. (*O.&nbsp;militaris* × *O.&nbsp;purpurea*) (Avrupa)
* *Orchis* ×  *klopfensteiniae* P.Delforge (*O.&nbsp;pallens* × *O.&nbsp;spitzelii*) (Güneybatu Avrupa)
* *Orchis* ×  *kretzschmariorum* B.Baumann & H.Baumann (*O.&nbsp;anatolica* × *O.&nbsp;provincialis*)
* *Orchis* ×  *ligustica* Ruppert (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;patens*) (Akdeniz çevresi)
* *Orchis* ×  *loreziana* Brügger(*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;pallens*) (Avrupa)
** *Orchis* × *loreziana* nothosubsp. *kisslingii* (Beck) Potucek (*O.&nbsp;mascula* subsp. *speciosa* × *O.&nbsp;pallens*) (Güney Avrupa)
** *Orchis* × *loreziana* nothosubsp. *loreziana* (*O.&nbsp;mascula* subsp. *mascula* × *O.&nbsp;pallens*) (Orta Avrupa)
* *Orchis* ×  *lucensis* Antonetti & Bertolini (*O.&nbsp;pauciflora* × *O.&nbsp;simia*)
* *Orchis* ×  *macra* Lindl. (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;purpurea*) (Avrupa)
* *Orchis* ×  *orphanidesii* (E.G.Camus) B.Bock (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;mascula*)
* *Orchis* ×  *palanchonii* G.Foelsche & W.Foelsche (*O.&nbsp;olbiensis* × *O.&nbsp;pauciflora*)
* *Orchis* ×  *penzigiana* A.Camus (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;provincialis*)
** *Orchis* × *penzigiana* nothosubsp. *jailae* (Soó) H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr. (*O.&nbsp;mascula* subsp. *speciosa* × *O.&nbsp;provincialis*)
** *Orchis* × *penzigiana* nothosubsp. *penzigiana* (*O.&nbsp;mascula* subsp. *mascula* × *O.&nbsp;provincialis*)
** *Orchis* × *penzigiana* nothosubsp. *sardoa* Scrugli & M.P.Grasso (*O.&nbsp;mascula* subsp. *ichnusae* × *O.&nbsp;provincialis*)
* *Orchis* ×  *permixta* Soó (*O.&nbsp;mascula* subsp. *signifera* × *O.&nbsp;pallens* × *O.&nbsp;provincialis*) (Kırım)
* *Orchis* ×  *petterssonii* G.Keller ex Pett. (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;spitzelii*) (Avrupa, Kuzeybatı Afrika)
** *Orchis* × *petterssonii* nothosubsp. *incantata* (P.Delforge) H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr. (*O.&nbsp;mascula* subsp. *laxifloriformis* × *O.&nbsp;spitzelii* subsp. *cazorlensis*)
** *Orchis* × *petterssonii* nothosubsp. *petterssonii* (*O.&nbsp;mascula* subsp. *mascula* × *O.&nbsp;spitzelii* subsp. *cazorlensis*)
* *Orchis* ×  *plessidiaca* Renz (*O.&nbsp;pallens* × *O.&nbsp;provincialis*) (Güneydoğu Avrupa'dan Kırım'a kadar)
* *Orchis* ×  *pseudoanatolica* H.Fleischm. (*O.&nbsp;pauciflora* × *O.&nbsp;quadripunctata*) (Güneydoğu Avrupa)
* *Orchis* ×  *schebestae* Griebl (*O.&nbsp;mascula* × *O.&nbsp;quadripunctata*)
* *Orchis* ×  *serraniana* P.Delforge (*O.&nbsp;mascula* subsp. *laxifloriformis* × *O.&nbsp;olbiensis*)
* *Orchis* ×  *sezikiana* B.Baumann & H.Baumann (*O.&nbsp;anatolica* × *O.&nbsp;quadripunctata*)
* *Orchis* ×  *spuria* Rchb.f. (*O.&nbsp;anthropophora* × *O.&nbsp;militaris*) (Avrupa)
* *Orchis* ×  *thriftiensis* Renz (*O.&nbsp;anatolica* × *O.&nbsp;pauciflora*)
* *Orchis* ×  *tochniana* Kreutz & Scraton (*O.&nbsp;italica* × *O.&nbsp;punctulata*) (Kıbrıs)
* *Orchis* ×  *willingiorum* B.Baumann & H.Baumann (*O.&nbsp;provincialis* × *O.&nbsp;spitzelii*)
* *Orchis* ×  *wulffiana* Soó (*O.&nbsp;punctulata* × *O.&nbsp;purpurea*) (Kırım'dan Kafkasya'ya kadar)
** *Orchis* × *wulffiana* nothosubsp. *suckowii* (Kümpel) B.Baumann & al. (*O.&nbsp;punctulata* × *O.&nbsp;purpurea* subsp. *caucasica*)
** *Orchis* × *wulffiana* nothosubsp. *wulffiana* (*O.&nbsp;punctulata* × *O.&nbsp;purpurea* subsp. *purpurea*)

### Türler arası melezler

* *Orchiophrys* (*Ophrys* x *Orchis* )
* *Orchiserapias* (*Orchis* x *Serapias* )

### Ayrıca bakınız

* Salep

## Kaynakça