Öz Türkçe

**Öz Türkçe** ya da **ÖzTürkçe**; yabancı sözcüklerden arındırılmış, arı durumdaki Türkçedir. Öz Türkçecilik ise kullanımdaki dil içerisinden yabancı kökenli sözcüklerin atılarak yerine Türkçe kökenli sözcüklerin kullanıma sokulmasını amaçlayan bir yaklaşımdır.

## Tarihsel gelişim

### Osmanlı Dönemi
Türkçenin sadeleştirilmesi yanında arılaştırılmasının da gerekliliği düşüncesi Tanzimat Dönemi'ne değin uzanmaktadır. Ziya Paşa dildeki yabancı sözcüklerin varlığını Türkçeye özgü söz varlığının olmayışına ve Türkçe ile ilgili kaynak yetersizliğine bağlıyordu. İbrahim Şinasi dildeki Arapça ile Farsça sözcüklerin Türk diline uygun olarak yazılması gerektiğini savunmaktaydı. Bu düşünceleri yüzünden dönemin diğer sanat ve fikir adamlarından da eleştiriler almıştır. Edebiyatçı Kemalpaşazade Said Bey *“Arapça isteyen Urban’a gitsin / Acemce isteyen İran’a gitsin / Ki biz Türk'üz bize Türkî gerektir”* dizeleri ile yabancı sözcük ve terkiplerden arındırılmış bir Türkçeyi savunmuştur.** Yazı dilinin sadeleşerek halkın anlayabileceği bir şekle dönüşmesi gerekliliğini dile getiren Namık Kemal bilimsel terimlerin, özellikle tıp ile ilgili kavramların Arapça ve Latinceden alınması yerine Türkçe karşılıklarının türetilmesini savunmaktaydı. Türkçede *güvercin,* *örümcek* gibi sözcükler varken *kebuter,* *ankebut* gibi yabancı sözcüklerin kullanılmasına karşı olan Ahmet Mithat Efendi, *Osmanlıcanın Islahı* adlı makalesinde Arapçaya özgü izafet, sıfat, müzekker, müennes, müfred, cem gibi gramer kurallarının Türkçe gramere dahil edilmemesini ve Türkçenin Arapçadan ayrı, başlı başına bir dil olarak ele alınıp gramer kurallarının oluşturulmasını savunmaktaydı. Türkçedeki yabancı kökenli sözcüklerin istenilen zaman terk edilebileceğini dile getiren Şemseddin Sami, *et* dururken *lahim* ya da *guşt,* *gök* dururken *sema,* *sipihr,* *felek,* *asman,* *gendun* gibi sözcük kullanımlarına karşı çıkmıştır.

Ahmed Vefik Paşa, o dönem itirazlarla karşılanmasına rağmen basit ve kaba Türkçe diye sözlüklere dahil edilmeyen ve halk dilinde giderek unutulan *abanmak, albeni, bağdaşmak, başlangıç, benimsemek, bitkin, bulgu, çatlak, çıkar, çılgın, dargın, dişlek, doğrulmak, dokunaklı, dolmuş, dönüştürmek, düşünce, esnek, ezgi, gelişmek, gezgin, görgü, ıkınmak, ilişik, kalıntı, kanıksamak, katlamak, kavşak, kaydırak, kollamak, kuruntu, ödlek, özen, pısırık, sağlamak, sağlam, saklambaç, sayın, sevimli, sezgi, soluk, sürekli, sürüm, süs, toplamak, toptan, vurgun, yadırgamak, yanardağ, yaşıt, yatalak, yorum* gibi birçok sözcüğü *Lehçe-i Osmanî* sözlüğüne eklemiş, aynı zamanda yazılarında Türkçe tamlama kuralları ile *muhayyir’ül-ukul* yerine *akıllar muhayyiri*, *zevk-i civanan* yerine *civanan zevki* yazmasıyla kendisinden sonra gelecek Yeni Lisancıları büyük ölçüde etkilemiştir.

Genç Kalemler çatısı altında Yeni Lisan Hareketi ile dilde sadeleşmenin gerekliliğini savunan Ziya Gökalp, Orta Asya Türkçesi denilen ve yüzyıllardır kullanılmayan *turan*, *ulus*, *budun*, *kurultay*, *ogan* gibi sözcüklere *Altın Destan* adlı şiirinde yer vermiştir. Dildeki tüm Arapça ve Farsça kelimlerin yerine Türkçe kelimelerin kullanılması taraftarı olan ve yazılarında *hasta, mektup, kalem, şafak, şair* gibi herkesce bilinen kelimeler yerine s*ayru, biti, yazma, tanlak, ozan* gibi arkaik Türkçe kelimelere yer veren Fuat Köseraif, işlek olmayan Türkçe eklerle, hatta büsbütün yeniden yaratılacak eklerle bile yeni Türkçe kelimelerin türetilebileceği fikrini öne sürmüştür. Fuat Köseraif'in bu aşırı Türkçecilik görüşleri Ziya Gökalp tarafından "tasfiyecilik" olarak eleştirilmiştir. Millî Edebiyat dönemi yazarlarından Hamdullah Suphi Tanrıöver *günaydın* ve *tünaydın* sözcüklerini türetmiştir. Yine bu dönemde Arapça *medeni* sözcüğüne karşılık *uygur* sözcüğü türetilmiştir. Tüm bunlara karşın dilde tam bir arılaşmadan söz etmek mümkün değildir.

### Cumhuriyet Dönemi

#### Dil Devrimi

Cumhuriyetin ilanından sonra Mustafa Kemal Atatürk büyük devrimlerinin yanı sıra dilde arılaşma konusuyla da ilgilenmiştir. Mustafa Kemal Atatürk'ün yönergeleriyle 12 Temmuz 1932'de kurulan Türk Dili Tetkik Cemiyeti, Fuat Köseraif'in I. Türk Dili Kurultayındaki önerisi üzerine konuşma ve yazı dilinde bulunan Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerin yerine Türkçe karşılıkların bulunması için halk dilinden derleme, tarihî metinlerden tarama ve gazete anketleri çalışmalarını başlattı. Çalışmalar ile toplanan sözcükler 1934 yılında *Osmanlıcadan Türkçeye Söz Karşılıkları Tarama Dergisi* kitabında yayımlandı ve bu çalışmada Arapça ve Farsça sözcüklere karşılık *aday, akım, amaç, anı, anlam, aşama, basın, basınç, başkan, bayındır, beklenti, belge, belgelemek, bellek, bilge, bilim, bitki, çaba, çağdaş, dayanak, deprem, dergi, dilekçe, doğaç, durum, duygu, duyum, eğik, erdem, erek, eşit, evren, gezi, gider, görkem, ilinti, inanç, ışın, kapkaç, kapsamak, karşıt, kent, kesim, kıvanç, konum, konut, kumul, kural, kurgu, kuşkulanmak, nicelik, nitelik, ödül, öğe, onay, öncül, önder, önsöz, oturum, övünç, oy, öykü, özdek, özgü, saldırım, sanı, saydam, saylav, serüven, sezi, sığa, sığınak, sınav, sonuç, sorgu, sorgulamak, söylev, tutar, tutanak, tür, tüzük, uçak, ürün, üye, yandaş, yanıt, yazgı, yönetmek, yöntem* gibi birçok sözcük bulundu. Ayrıca Türkçe sözcüklerin kök ile gövdelerine ekler getirilerek yeni sözcükler türetilmeye çalışıldı. Sözcük türetmeleri büyük ölçüde Falih Rıfkı Atay, Saffet Arıkan, İbrahim Necmi Dilmen, Ali Muzaffer Göker, Fuat Köprülü, Saim Ali Dilemre, Fazıl Nazmi Akalın, Yusuf Ziya Özer, Fazıl Ahmet Aykaç, Naim Hazım Onat, Necmettin Sadık, Hasan Fehmi Turhal, Şükrü Akkaya, Besim Atalay, Ahmet Cevat Emre, Ali Canip Yöntem, Hasan Reşit Tankut, Refet Ülgen, İzzet Ulvi Aykurt ve Abdülkadir İnan'dan oluşan Karşılıklar Kılavuzu Kolu üzerinden yürütüldü ve çalışmalar sonucunda 1935 yılında Osmanlıcadan Türkçeye ve Türkçeden Osmanlıcaya cep kılavuzları yayımlandı. Bu kılavuzlar ile eski metin taramalarından *öğrenci,* *tarım,* *yargıç*; anlam ve yazım değişiklikleri yapılarak gazete anketlerinden *ayrıntı,* *çekince,* *deyim,* *doğa,* *duyu,* *etki, eylem,* *güdü,* *ilgi,* *kavram,* *kuram,* *özgün,* *saldırgan,* *sanık,* *söylenti,* *tanım,* *tapınak,* *yansımak*; kök ile gövdelere ek getirilerek *anıt,* *araç,* *beğeni,* *bakan,* *bencil,* *birey,* *çoğul,* *denge,* *direnç,* *doku,* *duruşma,* *düzey,* *eğitim,* *etken,* *etkin,* *evrim,* *genel,* *gösteri,* *ilke,* *kanıt,* *kesit,* *kurum,* *okul,* *ödev,* *öğretmen,* *önem,* *önlem,* *özel,* *özet,* *özgür,* *seçmen,* *somut,* *soyut,* *süre,* *taşıt,* *tepki,* *tören,* *uzman,* *üretim,* *yetenek,* *yetki,* *yoksun,* *yüzey* gibi birçok sözcük Türkçeye kazandırıldı. Türkçe üzerine yürütülen bu yoğun arılaşma hareketi Dil Devrimi olarak adlandırılmıştır.

#### Terimlerde Öz Türkçeleştirme
1935 yılından sonra öz Türkçecilik çalışmaları büyük ölçüde terim sözlükleri üzerinden yürütüldü. 1937 yılında Refet Ülgen'in terim kolbaşı olduğu ve Akil Muhtar Özden, Fahir Yeniçay, Nusret Kürkçüoğlu, Adnan Sokullu, Sara Akdik, Ayşe Saffet Alpar gibi tıp, fizik, kimya, biyoloji uzmanlarının yer aldığı Türk Dil Kurumu Terim Merkez Kurulu tarafından ilk ve orta öğretimler için *Matematik, Fizik, Mekanik, Kimya, Biyoloji, Zooloji, Botanik, Jeoloji Terimleri* broşürleri hazırlandı. Bu sözlük çalışmalarında Arapça ve Farsça terimlere karşılık *akışkan, akyuvar, alaşım, alyuvar, bağıl, bağımlı, bağımsız, bağıntı, bileşen, bileşik, bileşim, bileşke, birim, deney, devim, devingen, dikit, dışbükey, dışkı, döllemek, dölüt, duyarga, düzenek, eğim, eklem, eşey, etkinlik, etobur, görev, görsel, görüntü, gösterge, içbükey, iletken, imge, imleç, istem, işitsel, ivme, izdüşüm, kaldıraç, karmaşık, kas, kılcal, nicel, nitel, olay, ondalık, özdeş, salgı, sarkaç, sarkıt, tını, türev, varsayı, varsaymak, veri, yaklaşık, yapay, yerel, yuvar* gibi birçok yeni sözcük türetildi*.* Ayrıca Mustafa Kemal Atatürk 1937 yılında yayımladığı Geometri kitabı ile Arapça ve Farsça geometri terimlerine karşılık *açı,* *açıortay,* *boyut, uzay, teğet, yatay, düşey, dikey, yöndeş, üçgen, dörtgen, beşgen, çokgen, köşegen, eşkenar, ikizkenar, yamuk, artı, eksi, çarpı, bölü, toplam, orantı* gibi birçok Türkçe sözcük türetmiştir. Türk Dil Kurumu ve Millî Eğitim Bakanlığının oluşturduğu ortak bir komisyon tarafından yüksek öğretimler için 1942 yılında *Felsefe ve Gramer Terimleri* kitabı hazırlandı. Bu çalışmalar sırasında *algı, almaşık, anımsamak, aşkın, ataerkil, belirlemek, bilinç, çağrışım, çelişik, çıkarsama, denek, deneyim, doğal, eleştirmek, eleştirmen, etmen, gelenek, gerilim, gözlem, ılımlı, ikilem, ilişki, indirgemek, kalıtım, karmaşa, kötümser, olanak, olgu, olumlama, olumlu, ödün, özerk, özne, öznel, süreç, toplum, tutku, yaptırım, yeti* gibi birçok yeni Türkçe sözcük türetildi.

#### Anayasa ve İçtüzükte Öz Türkçeleştirme
1945'te TBMM genel kurulunda, Başbakan Şükrü Saracoğlu ve 222 milletvekilinin önerisi üzerine anayasa metninde geçen birçok Arapça ve Farsça terim Türkçeleştirildi; *anayasa, bakanlar kurulu, başkent, başsavcı, bucak, danıştay, demeç, dönem, genel kurul, gensoru, gerekçe, gözetim, içtüzük, kamulaştırma, ödenek, sayıştay, sıkıyönetim, sorumlu, sorumsuz, sözleşme, suçüstü, tamsayı, tasarı, yargı, yargıtay, yasama, yeterlik, yürütme* gibi birçok Türkçe sözcük anayasa metnine eklendi. Aynı gün *Teşrinievvel, Teşrinisani, Kânunuevvel* ve *Kânunusani* ay adları *Ekim, Kasım, Aralık,* *Ocak* olarak değiştirildi. Aynı yıl Bingöl Milletvekili Feridun Fikri Düşünsel'in teklifi üzerine bakanlık adlarında geçen *nafıa, hariciye, dahiliye, müdafaa, sıhhat, münakalat* gibi sözcükler *bayındırlık, dışişleri, içişleri, savunma, sağlık, ulaşım* olarak değiştirildi. İçtüzük maddelerinde yer alan birçok Arapça terim *adaylık, bilirkişi, birleşim, çekimser, denetçi, gerekçeli, ivedilik, kimlik, kınama, kovuşturmak, kovuşturma, öğrenim, öncelemek, önerge, özlük, sayman, uygulama, yetersayı, yolluk, yönetmelik, yürütme* olarak Türkçeleştirildi.

#### Dil Devrimi Sonrası Öz Türkçeleştirme
Cumhuriyetin erken dönemlerinden sonra her ne kadar arılaşma sürecinde yavaşlamalar olsa da bu akım ilerlemeye devam etti. Nurullah Ataç *anlatı*, *çeviri*, *eleştiri*, *etkilemek*, *ilginç*, *koşul*, *kurgulamak*, *önyargı*, *örneğin*, *yapıt* gibi onlarca yeni sözcük türetti. Ali Püsküllüoğlu *Öz Türkçe Sözlük* çalışmasını yayımladı. Bilgisayar mühendisi Aydın Köksal yabancı kavramlara karşılık *bilişim*, *bilgi işlem*, *bellek* gibi Türkçe karşılıklar türetti. Bu sözcüklerden bugün en bilineni ise *bilgisayar* sözcüğüdür. İngilizce ve Fransızca kökenli sözcüklerin yerine Türkçe karşılıkların bulunması için Türk Dil Kurumu bünyesinde 1970 yılında Batı Kaynaklı Sözcüklere Karşılıklar Komisyonu kuruldu. 1979 yılına kadar çalışmalarını yürüten bu komisyonda süreç içinde Samim Sinanoğlu, Tahsin Saraç, Emin Özdemir, Hasan Eren, Agop Dilâçar, Sadettin Buluç, Tahir Nejat Gencan, Berke Vardar, Cemal Mıhçıoğlu, Semih Tezcan gibi isimler yer aldı ve *ileti*, *iletişim*, *seçenek*, *yerleşke* gibi birçok yeni sözcük Türkçeye kazandırıldı.

#### Öz Türkçe Yasakları
1983 yılında Türk Dil Kurumunun dernek tüzel kişiliğine son verilmesiyle öz Türkçecilik çalışmaları durduruldu. 20 Aralık 1984 tarihinde TRT Genel Müdürü Tunca Toskay; dibilimci Hamza Zülfikar ve Ahmet Bican Ercilasun danışmanlığında yönetim kurul kararı ile dil devrimi ve sonrasında türetilmiş *anlatı, bellek, benzeti, betimlemek, deneyim, devrim, doğa, ekin, esin, etkin, gereksinim, görsel, imge, karşın, kuram, kuşku, olanak, örneğin, öykü, özgür, özveri, sanal, sınav, ulus, yanıt, yapay, yapıt, yaşam* gibi 205 sözcüğü yasaklayan gizli bir karar yayımladı ve bunu TRT'nin tüm birim ve müdürlüklerine iletti. Daha sonra bu yasaklı sözcükler listesi Millî Eğitim Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Devlet İstatistik Enstitüsü gibi diğer kurumların kitap, broşür ve kurumiçi yazışmalarında da uygulanmaya başlandı. Kamuoyunda yavaş yavaş ortaya çıkan "sözcük yasakları" iddiaları TRT yönetimi tarafından ilk başta yalanlansa da daha sonra 1 Şubat 1985'te yayımlanan genelge ile bu durum resmîleştirildi; ilan ve reklamlara kadar bu sözcüklerin kullanımı tamamen yasaklandı. Bu yasak 1988 yılında TRT Genel Müdürlüğüne atanan Cem Duna tarafından kaldırılmıştır. Yasağın kaldırılmasına rağmen 1989 yılında dönemin Türk Dil Kurumu Başkanı Hasan Eren, bir TRT yayınında *imkan* sözcüğü yerine *olanak* sözcüğünü kullandığı için görevi kötüye kullanma suçundan savcılığa şikayet edilmiş, Cumhuriyet Savcısı A. Kemal Fettahoğlu ilgili şikayet için kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir.

## Uydurma sözcükler

1960 sonrasında, Türk Dil Kurumu tarafından İstiklâl Marşı için "ulusal düttürü", hostes için "gök konuksal avrat", otomobil için "öz itişimli götürgeç", bisiklet için "ayak iter götürgen", sigara için "tütünsel dumangaç" ve imambayıldı için "içi geçmiş dinsel kişi" gibi Türkçeleştirilmiş terimler türetildiği iddiaları ortaya atılmıştır. 1963 yılında dilbilimci Tahsin Banguoğlu, bazı fıkra yazarlarının gülünçlük yaratmak amacıyla bu tür ifadeleri şaka yoluyla uydurduklarını ve bunların Türk Dil Kurumuna mal edilmesi sonucunda okurların bunlara gerçekmiş gibi inandıklarını belirtmiştir. 1965 yılında Ağâh Sırrı Levend, bu terimlerin Türk Dil Kurumunu küçük düşürmek ve kurumun öz Türkçe çalışmalarını alaya almak amacıyla uydurulduğunu ifade etmiştir. Dönemin Türk Dil Kurumu Genel Sekreteri Ömer Asım Aksoy, 1966 yılında düzenlenen 11. Türk Dil Kurultayı'nın açılışında, bu terimlerin Türk Dil Kurumu ile hiçbir ilgisinin bulunmadığını, öz Türkçe akımını zayıflatmaya çalışan kişilerin bazı kelimeler uydurup "bunları Dil Kurumu yapıyor" şeklinde yaydıklarını belirtmiştir. Aziz Nesin, daha önce *evliya* yerine "ölüsü kandilli", *sabıkalı* yerine "geçmişi boklu", *merhume* yerine ise "geçmişi kınalı" gibi ifadelerle alay edenlerin, şimdi de "ulusal düttürü" ve "gök konuksal avrat" gibi terimlerle alaylarını sürdürdüğünü yazmıştır. Dilbilimci Mustafa Canpolat, bu ifadelerin, öz Türkçe karşıtı kesimlerin Türk Dil Kurumunu itibarsızlaştırmaya ve çalışmalarını yıpratmaya yönelik bir propaganda olarak ortaya atıldığını belirtmiştir. Nüzhet Erman, bu uydurma terimlerin dildeki olumlu gelişmeleri engellemek amacıyla mizah dergilerinde yer alan abartmalar ve kandırmalar olduğunu ifade etmiştir. Dilbilimci Doğan Aksan, bu terimleri, yeni sözcük türetimlerini alaya almak amacıyla kasıtlı olarak ortaya atılan yakıştırmalar, şair Cahit Külebi ise Türk Dil Kurumu uydurmuş gibi halkı kandıran tutucuların haince deyimleri olarak nitelendirmiştir. Hasan Eren, bu tür sözde karşılıkların özellikle *-sal* ve *-sel* eklerine tepki olarak ortaya çıktığını belirtmiş, kurum görevlilerinin bu konudaki sorulara yanıt vermesine rağmen, bu karşılıkların halk arasında bir salgın gibi yayıldığını ifade etmiştir.

Bu ifadelerin kimler tarafından ne şekilde ortaya atıldığı konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Hasan Eren, bu ifadelerin Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi profesörlerinden Rıfkı Melül Meriç tarafından türetildiğini belirtmiş, yazar Kemal Ateş ise bu ifadelerin Nihat Sami Banarlı ve Halide Nusret Zorlutuna tarafından türetildiğini ifade etmiştir. Hilmi Yavuz, Türk Dil Kurumunun dil siyasetiyle alay etmek ve Nurullah Ataç'ın öncülük ettiği dilde aşırı özleşme çabalarını eleştirmek amacıyla, 1950'li yıllarda muhafazakâr kesimin bu ifadeleri türettiğini belirtmiştir. 1963 yapımı Yaralı Aslan filminde *tütünsel dumangaç*, *toplumsal otlangaç*, *içi geçmiş dinsel kişi*, *tavuksal fırlatgaç* gibi ifadeler ilk kez kullanılmıştır.

## Tartışmalar
Hangi sözcüklerin yabancı kökenli sayılacağı ya da yabancı her sözcüğün atılmasının doğru olup olmayacağı bir tartışma konusudur. Bundan da öte dile karışılıp karışılmayacağı ya da bunun ne düzeyde halk dili tarafından benimsenip benimsenmeyeceği ya da böyle bir girişimin ne denli doğru olacağı spekülasyonlara açık bir alandır. Yine de burada her iki yönde de örnekler olduğu kesindir. İlk olarak belirtilmesi gereken konu, sonradan türetilmiş olan *olasılık, olanak, bağımsızlık, ivme* gibi pek çok sözcüğün bugün benimsendiğidir. Ancak öte yandan halk kulağı ile söyleyişine uymayan sözcüklerin kabul görmediği de bir gerçektir. Örneğin *yazın* sözcüğü *Edebiyat* anlamında kullanılmak istense de çok fazla ilgi görmemiştir. Yine de ilginç bir biçimde *yazınsal* sözcüğü *edebi* anlamına gelir ve görece daha çok uygulama alanı bulmuştur. Bunun dışında birdenbire oluveren bir değişim hiçbir zaman herkesçe benimsenmemiş ve kulağa yabancı gelmiştir. Bunun en güzel örneklerinden birisi Mustafa Kemal Atatürk'ün kendisinin sonradan vazgeçtiği kesinlikle öz Türkçe kullanımı amaçlayan uygulamasıdır. Konuğu olan İsveç Prensine yönelterek yaptığı şu konuşma bu durumu özetler niteliktedir.

:*"[[VI. Gustaf Adolf|Altes Ruayâl]],*
:*Bu gece, yüce konuklarımıza, Türkiye’ye uğur getirdiklerini söylerken duyduğum, tükel özgü bir kıvançtır. Burada kaldığınız uzca, sizi sarmaktan hiç durmayacak ılık sevgi içinde, bu yurtta, yurdunuz için beslenmiş duyguların bir yankısını bulacaksınız. İsveç-Türk uluslarının kazanmış oldukları utkuların silinmez damgalarını tarih taşımaktadır. Süerdemliği, önü, bu iki ulus, ünlü sanlı sözlerinin derinliğinde sonsuz tutmaktadır. Ancak, daha başka bir alanda da onlar erdemlerini, o denli yaltırıklı yöntemle göstermişlerdir. Bu yolda kazandıkları utkular, gerçekten daha az özence değer değildir. Avrupa’nın iki bitim ucunda yerlerini berkiten uluslarımız, ataç özlüklerinin tüm ıssıları olarak baysak, önürme, uygunluk kıldacıları olmuş bulunuyorlar; onlar bugün en güzel utkuyu kazanmaya anıklanıyorlar; baysal utkusu.*
:*Altes Ruayâl,*
:*Yetmiş beşinci doğum yılında oğuz babanız, bütün acunda saygılı bir sevginin söyüncü ile çevrelendi. Genlik, baysal içinde erk sürmenin gücü işte bundadır. Ünlü babanız, yüksek kralınız beşinci Güstav’ın gönenci için en ıssı dileklerimi sunarken, Altes Ruvayâl, sizin Altes Ruvayâl, prenses Louise, sevimli kızınız Altes Prenses İngrid’in esenliğine, tüzün İsveç ulusunun gönencine içiyorum."* 

Böylesine çabuk ve yoğun bir değişimin benimsenmeyeceğini anlayan Mustafa Kemal Atatürk değişimin zamana yayılmasını öngörerek daha esnek bir yaklaşım sergilemiştir. 1935 yılında görüşlerinin bu yönde değiştiği bilinmektedir. Örneğin; 1934 ile 1937 yıllarındaki Dil Günü nedeniyle Türk Dil Kurumuna çekmiş olduğu telgraflar Atatürk'ün bu konudaki düşüncelerinin değişimini gösterir niteliktedir:

:*“Dil Bayramı’ndan ötürü, Türk Dili Araştırma Kurumu genel özeğinden, ulusal kurumlarından birçok kutun bitikler aldım, gösterilen güzel duygulardan kıvanç duydum. Ben de kamuyu kutlarım.” (26 Eylül 1934)*
:*“Dil Bayramı münasebetiyle Türk Dil Kurumu’nun hakkımdaki duygularını bildiren telgraflarından çok mütehassis oldum. Teşekkür eder, değerli çalışmalarınızda muvaffakiyetlerinizin temadisini dilerim” (27 Eylül 1937)*

Bu birer tümcelik yazılarda bile göze çarpan konular şunlardır: İlk yazıdaki söz varlığını bugün bile anlamak güçtür. Buna karşın kimi sözcüklerin (*ötürü, ulusal, kurum, kıvanç*) zaman içerisinde dilin kullanımına girdiği de bir gerçektir. Sözün özeti, savlandığı gibi türetilmiş ya da derlenmiş sözcüklerin kullanıma sokulması olanaksız ya da şaşılacak bir şey değildir. Ancak öz Türkçenin kesin anlamda sağlanması olanaklı görünmemektedir. Yabancı dillerle alışveriş her zaman belirli bir ölçüde olacaktır ve bu kaçınılmaz bir şeydir. İzlenmesi gereken yol, türetilmiş ya da derlenmiş sözcüklerin doğru seçilmesi, (söyleyiş kolaylığı ve işitmedeki benimseyiş açısından) halk ağzına uygun olması ya da bilimsel kullanımdaki terim niteliğine sahip olması göz önünde tutarak Türkçenin korunmaya çalışılmasıdır. Öbür türlü *Bilgisayar* sözcüğü yerine gerçekte daha doğru bir tanım içeren "Bilgiişler" sözcüğünü benimsetmeye çalışmak, Türkçe bir sözcüğün benimsenmesi yerine ters bir tepki ile karşılaşma olasılığını ortaya çıkarabilir. Çünkü ikinci türetim söyleyiş açısından daha güç bir yapıya sahiptir.

Kullanıma sokulacak sözcüklerin nasıl türetileceği ise daha başka bir tartışmanın içeriğini oluşturur. Bu konuda yeterli bilgiye sahip olmayan kişiler ise çoğu zaman karşısına çıkan her yeni sözcüğü sonradan türetilmiş sanma eğilimindedir. Örneğin *Yunup* sözcüğü *Abdest* anlamı taşır ancak kesinlikle sonradan türetilme olmayıp Kutadgu Bilig içerisinde geçer. Buna benzer binlerce örnek gösterilebilir. Derleme çalışmaları ile elde edilen ve halk ağzında var olan sözcükleri kullanıma sokmak zaman zaman izlenen bir yöntemdir.

## Ayrıca bakınız
* Türkçedeki yabancı kökenli sözcüklerin Türkçe karşılıkları
* Dil Devrimi
* Dilbilimsel saflık
* Dil planlaması

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Atatürk'ün anlaşılamayan bir nutku! - Ömer Aymalı-Dünya Bülteni / Tarih Servisi 
* ATATÜRK'ÜN TÜRK DİL KURUMU - MUSTAFA KEMAL VE TÜRKÇE  (12 Temmuz 1932- 17 Ağustos 1983) 
* Aykırı Bakış, Dr. Yusuf Gedikli -  Dil inkılabı: sebepleri ve sonuçları?