Karma ekonomi

**Karma ekonomi**, kamu hizmetleri, güvenlik, askeriye, refah ve eğitim gibi hem özel işletmeleri hem de kamulaştırılmış devlet hizmetlerini kabul eden bir ekonomik sistemdir. Karma ekonomi aynı zamanda halkı, çevreyi veya devletin çıkarlarını korumaya yönelik bir tür düzenlemeyi de teşvik eder.

Bu, ekonomiyi deregüle etmeyi isterken çoğu kamu hizmetini ortadan kaldırmayı veya özelleştirmeyi amaçlayan *[[laissez faire]]* kapitalist ekonomisiyle ve erken SSCB döneminde olduğu gibi çoğu hizmeti kamulaştırmayı amaçlayan tamamen merkezi olarak planlanmış bir ekonomiyle tezat oluşturuyor.

Karma ekonomileri destekleyen siyasi felsefe örnekleri arasında Keynesçilik, sosyal liberalizm, devlet kapitalizmi, faşizm, sosyal demokrasi, İskandinav modeli ve Çin'in sosyalist piyasa ekonomisi yer alır.
Karma bir ekonomi, çeşitli şekillerde piyasa ekonomilerinin unsurlarını planlı ekonomilerin unsurlarıyla, piyasaları devlet müdahaleciliğiyle veya özel teşebbüsü kamu girişimiyle harmanlayan bir ekonomik sistem olarak tanımlanır. Tüm karma ekonomilerin ortak yanı, serbest piyasa ilkeleri ile sosyalizm ilkelerinin birleşimi olmalarıdır. Karma bir ekonominin tek bir tanımı bulunmamakla birlikte, bir tanım, özellikle güçlü düzenleyici gözetim ve piyasalara kapsamlı müdahaleler içeren bir kapitalist piyasa ekonomisine atıfta bulunarak, devlet müdahaleciliği ile piyasaların karışımı hakkındadır. Bir diğeri, kapitalist ve sosyalist vizyonların aktif işbirliğidir. Diğer tanım, doğası gereği apolitiktir ve kesinlikle özel teşebbüs ile kamu teşebbüsünün karışımını içeren bir ekonomiye atıfta bulunur. Alternatif olarak, karma bir ekonomi, kamu mülkiyetinin baskın bir ekonomik çerçevesi içinde özel girişime ve sözleşmeye önemli bir rol sağlayan sosyalist bir ekonomiye reformist bir geçiş aşamasına atıfta bulunabilir. Bu, üretim faktörlerinin tahsisinde piyasalar için daha büyük bir rol oynayacak şekilde reforme edilmiş Sovyet tipi planlı ekonomilere kadar uzanabilir.

John Maynard Keynes ve diğerleri tarafından savunulduğu üzere karma bir ekonominin arkasındaki fikir, kapitalist üretim tarzını terk etmek değil, özel mülkiyet hakimiyetini ve üretim araçlarının kontrolünü, sermayenin temel itici gücü olarak kâr amaçlı girişim ve birikim ile sürdürmekti. Bir  bırakınız yapsınlar kapitalist sistemden farkı, piyasaların değişen derecelerde düzenleyici kontrole tabi olması ve kapitalizmin patlama ve düşüş döngüleri, işsizlik ve ekonomik eşitsizlik tarihini etkisiz hale getirmek amacıyla mali ve parasal politikalar aracılığıyla hükûmetlerin dolaylı makroekonomik etki kullanmasıdır. Bu çerçevede, eğitim, sağlık, fiziksel altyapı ve kamu arazilerinin yönetimi dahil olmak üzere kamu malları ve evrensel yurttaşlık gereksinimleri sağlayan devlet faaliyeti ile değişen derecelerde kamu hizmetleri ve temel hizmetler hükûmet tarafından sağlanmaktadır. Bu, devlet faaliyetinin düzeni ve güvenliği sağlama ve kamu malları ve hizmetleri sağlamanın yanı sıra mülkiyet haklarının korunmasına ve sözleşmelerin uygulanmasına yönelik yasal çerçeveyle sınırlı olduğu bırakınız yapsınlar kapitalizmiyle çelişir.

Savaş sonrasında muhafazakarlar (Hristiyan demokratlar), liberaller (sosyal liberaller) ve sosyalistler (sosyal demokratlar - sosyal demokrasi, sosyalizm ve liberal demokrasinin birleşimi olarak çıkmıştı) tarafından savunulan Batı Avrupa ekonomik modellerine atıfta bulunarak, karma ekonomi, çoğu endüstrinin özel olarak yürütüldüğü ve yalnızca %15-20 gibi bir oranın kamu tarafından yürütüldüğü bir kapitalizm biçimidir. Savaş sonrası dönemde, Batı Avrupa sosyal demokrasisi (sosyal liberaliz) - neoliberalizmin yükselişi sonrası Avrupa'da sosyal demokratlar sosyal liberal politikalar benimsediler) bu ekonomik modelle ilişkilendirildi. Ekonomik bir ideal olarak, karma ekonomiler, Hristiyan demokratlar veya sosyal demokratlar gibi tipik olarak merkez sol ve merkez sağ olmak üzere çeşitli siyasi görüşlerden insanlar tarafından desteklenir oldu. Çağdaş kapitalist refah devleti, ekonomik planlama hiçbir zaman refah devletinin bir özelliği veya anahtar bileşeni olmadığı için, planlama ve piyasaların bir karışımının aksine, devlet müdahaleciliği anlamında bir tür karma ekonomi olarak tanımlanmıştır.

## Tarih
Karma ekonomi terimi, savaş sonrası dönemde Birleşik Krallık'taki siyasi tartışma bağlamında ortaya çıktı, ancak daha sonra terimle ilişkilendirilen politikalar en azından 1930'lardan beri savunuldu. R. H. Tawney, Anthony Crosland ve Andrew Shonfield dahil olmak üzere karma ekonominin destekçileri, Harold Macmillan da dahil olmak üzere Muhafazakarlar tarafından benzer görüşler ifade edilmesine rağmen, çoğunlukla İşçi Partisi ile ilişkilendirildi. Ludwig von Mises ve Friedrich von Hayek de dahil olmak üzere karma ekonomiyi eleştirenler, ekonomik planlama ile piyasa ekonomisi arasında kalıcı bir orta yol olamayacağını ve sosyalist planlama yönündeki herhangi bir hareketin Hilaire Bloc'un dediği şeye doğru kasıtsız bir hareket olduğunu savundu " köle devlet ".

### Siyaset felsefesi
Apolitik anlamda, karma ekonomi terimi, piyasa ekonomilerinin ve planlı ekonomilerin çeşitli unsurlarını birleştiren ekonomik sistemleri tanımlamak için kullanılır. Politik-ekonomik ideolojilerin çoğu idealleştirilmiş bir anlamda tanımlandığı için, nadiren tarif edilen - eğer varsa - pratikte mevcuttur. Çoğu kişi, mükemmel bir temsil olmamakla birlikte, ideali ifade eden değerlendirme tablosunu uygulayarak bir ideale çok benzeyen bir ekonomiyi etiketlemenin mantıksız olduğunu düşünmez. Bununla birlikte, söz konusu bir sistem idealize edilmiş bir ekonomik model veya ideolojiden önemli ölçüde ayrıldığında, onu tanımlama görevi sorunlu hale gelebilir. Bu nedenle, karma ekonomi terimi icat edildi. Bir ekonominin tamamen eşit bir karışım içermesi olası olmadığından, karma ekonomiler genellikle ya özel mülkiyete ya da kamu mülkiyetine, kapitalizme ya da sosyalizme ya da değişen derecelerde piyasa ekonomisine ya da komuta ekonomisine doğru çarpık olarak belirtilir.

### Katolik sosyal öğretim
Cizvit yazarı David Hollenbach, Katolik sosyal öğretiminin karma ekonominin "yeni bir biçimini" gerektirdiğini iddia etti. Papa Pius XI'in hükûmetin "sosyal bedenin üyelerine yardım sağlaması gerektiği, ancak onları asla yok edemeyeceği veya özümseyemeyeceği" şeklindeki açıklamasına geri dönüyor. Hollenbach, sosyal açıdan adil bir karma ekonominin, emeği, yönetimi ve devletin ekonomik gücü geniş bir şekilde dağıtan çoğulcu bir sistem aracılığıyla birlikte çalışmasını içerdiğini yazar.

Bununla birlikte, sonraki akademisyenler, ikincilliği "yukarıdan aşağıya, hükümet güdümlü bir siyasi uygulama" olarak düşünmenin, 1960'ların ansiklopedilerinin seçici bir şekilde okunmasını gerektirdiğini belirtmişlerdir. Katolik sosyal öğretimin daha kapsamlı bir okuması, ikincilliğin, "asil mecburiyetin politik eşdeğeri değil, ortak bir insanlığın tanınmasına dayanan" "aşağıdan yukarıya bir kavram" olarak kavramsallaştırılmasını önerir.

### Faşizm
Faşizm, öncelikle kültürel ve sosyal konuların ekonomi üzerindeki önemini vurgulayan politik bir ideoloji olsa da, faşizm genellikle geniş kapsamlı bir kapitalist karma ekonomiyi desteklemektedir. Faşizm, ulusal birliği teşvik etmek için emek ve iş anlaşmazlıkları arasında arabuluculuk yaparak, görünüşte sosyalizm ve kapitalizm arasında bir orta yol olmayı amaçlayan "üçüncü konum" olarak anılan korporatist çerçevenin yanı sıra, piyasalara ve özel girişime devlet müdahaleciliğini desteklemektedir. İtalya ve Almanya'daki 20. yüzyıl faşist rejimleri, ekonomilerini canlandırmak için büyük bayındırlık programları, yeniden silahlanmayı ve ulusal çıkarları teşvik etmek için büyük ölçüde özel sektörün hakim olduğu ekonomilerde devlet müdahaleciliğini benimsedi. Bilim insanları, Amerikan Yeni Düzen ile faşizmin teşvik ettiği bayındırlık programları arasında paralellikler kurdular ve faşizmin benzer şekilde sosyalist devrim tehdidine yanıt olarak ortaya çıktığını ve benzer şekilde "kapitalizmi ve özel mülkiyeti kurtarmayı" amaçladığını iddia ettiler.

### Sosyal demokrasi
Batı Avrupa'da savaş sonrası erken dönemde sosyal demokrat partiler, o zamanlar Sovyetler Birliği'nde mevcut olan Stalinist siyasi ve ekonomik modeli reddettiler ve kendilerini ya sosyalizme alternatif bir yola ya da kapitalizm ile sosyalizm arasında bir uzlaşmaya adadılar. Bu dönemde sosyal demokratlar, özel mülkiyetin hakimiyetine dayalı karma bir ekonomiyi kucakladılar, yalnızca çok az temel kamu hizmeti ve kamu hizmetleri kamu mülkiyeti altındaydı. Sonuç olarak, sosyal demokrasi, kapitalist sistemi (faktör pazarları, özel mülkiyet ve ücretli emek) niteliksel olarak farklı bir sosyalist ekonomik sistemle değiştirme öncelikli hedefini terk ederken, Keynesyen ekonomi, devlet müdahaleciliği ve refah devleti ile ilişkilendirildi.

### Sosyalizm
Sosyal olarak sahip olunan ve özel teşebbüsün bir karışımı olarak anlaşılan karma ekonomiler, kapitalizm ile sosyalizm arasında gerekli bir geçiş formu olarak çeşitli sosyalistler tarafından öngörülmüş ve savunulmuştur. Ek olarak, sosyalist sistemler için bir dizi teklif, özel girişim için bir rol de dahil olmak üzere farklı işletme sahipliği biçimlerinin bir karışımını gerektirir. Örneğin, Alexander Nove'un uygulanabilir sosyalizm anlayışı, büyük sanayiler için devlet teşebbüsleri, işçi ve tüketici kooperatifleri, küçük ölçekli operasyonlar için özel teşebbüsler ve bireysel olarak sahip olunan teşebbüslerin bir kombinasyonuna dayanan bir ekonomik sistemin ana hatlarını çizmektedir.

Sosyal demokrat teorisyen Eduard Bernstein, kapitalizmin kendi isteğiyle sosyalizme dönüşmesinden önce uzun bir süre için karma bir kamu, kooperatif ve özel girişim sisteminin gerekli olacağına inanan bir karma ekonomi biçimini savundu.

Çin Halk Cumhuriyeti, Çin Komünist Partisi'ne göre sosyalist gelişimin erken bir aşamasını temsil eden sosyalist bir piyasa ekonomisini benimsedi.

Komünist parti, çeşitli mülkiyet biçimleri içeren bir ekonomik sistemin - ancak kamu sektörünün belirleyici bir rol oynadığı - sosyalizmin gelişmesinin başlangıç aşamasında bir ekonominin gerekli bir özelliği olduğu şeklindeki Marksist-Leninist pozisyonu benimsiyor.

Vietnam Sosyalist Cumhuriyeti ekonomisini, sosyalist bir ekonominin uzun vadeli gelişimine yönelik karma bir ekonomi olan kamu, özel ve kooperatif girişimlerinin bir karışımından oluşan sosyalist odaklı bir piyasa ekonomisi olarak tanımlar.

### Tipoloji

#### Serbest piyasalar ve devlet müdahalesi karışımı
Karma ekonominin bu anlamı, piyasa sonuçlarını iyileştirmeyi amaçlayan düzenlemeler, makroekonomik politikalar ve sosyal refah müdahaleleri biçiminde piyasa güçleri ile devlet müdahalesinin bir kombinasyonunu ifade eder. Bu nedenle, bu tür bir karma ekonomi, kapitalizmin istikrarını sağlamayı amaçlayan makroekonomik müdahalelerle kapitalist bir piyasa ekonomisi çerçevesine girer. Bu karma ekonomi biçimindeki ortak hükûmet faaliyetlerinin diğer örnekleri arasında çevrenin korunması, istihdam standartlarının sürdürülmesi, standartlaştırılmış bir refah sistemi ve rekabetin sürdürülmesi yer alır.

Birleşik Devletler ekonomisi de dahil olmak üzere çağdaş piyasa odaklı ekonomilerin çoğu bu kategoriye girer. Terim ayrıca, serbest piyasaları kapsamlı bir refah devleti ile birleştiren İskandinav ülkeleri tarafından uygulanan İskandinav modeli gibi kapsamlı refah devletlerine sahip ülkelerin ekonomilerini tanımlamak için de kullanılır.

Alman sosyal piyasa ekonomisi, özel bir piyasa ekonomisi çerçevesinde sosyal demokrasi ve kapitalizm hedefleri arasında orta yolu yönlendiren ve yüksek ekonomik büyüme oranı ile düşük enflasyon arasında bir denge sağlamayı amaçlayan modern Almanya'nın ekonomik politikasıdır. devlet müdahalesini kullanarak düşük işsizlik seviyeleri, iyi çalışma koşulları, kamu refahı ve kamu hizmetleri. Almanya, etkisi altında ıssızlıktan ve yenilgiden çıkarak Avrupa Birliği içinde bir sanayi devi haline geldi.

Amerikan Okulu, Amerikan İç Savaşı'ndan yirminci yüzyılın ortalarına kadar Amerika Birleşik Devletleri ulusal politikalarına egemen olan ekonomi felsefesidir. Üç temel politika girişiminden oluşuyordu: sanayiyi yüksek tarifelerle korumak (1861-1932; 1932-1970'lerden sübvansiyonlara ve karşılıklılığa geçiş), dahili iyileştirmeler yoluyla altyapıya devlet yatırımı ve üretken işletmelerin büyümesini teşvik etmek için ulusal bir banka. Bu dönemde, Birleşik Devletler, Britanya İmparatorluğu'nu olmasa da 1880'de Birleşik Krallığı geçerek dünyanın en büyük ekonomisi haline geldi.

#### Özel ve kamu kuruluşlarının karışımı
Bu tür bir karma ekonomi, özellikle sanayi ve üretim araçlarının özel ve kamu mülkiyeti karışımını ifade eder. Bu nedenle, bazen kapitalizm ile sosyalizm arasında bir "orta yol" veya geçiş devleti olarak tanımlanır, ancak aynı zamanda devlet kapitalizminin özel kapitalizmle karışımına da atıfta bulunabilir.

Örnekler arasında, tümü büyük özel sektörlerle birlikte faaliyet gösteren büyük devlete ait girişim sektörlerine sahip olan Çin, Norveç, Singapur ve Vietnam ekonomileri sayılabilir. Fransız ekonomisi, 1945'ten 1986'ya kadar büyük bir devlet sektörüne sahipti ve önemli miktarda devlete ait işletmeleri ve kamulaştırılmış firmaları özel girişimle karıştırdı.

1978'de başlatılan Çin ekonomik reformlarını takiben, Çin ekonomisi devlete ait işletmeleri reforme etti ve özel teşebbüsün devlet ve kolektif sektörlerle birlikte faaliyet göstermesi için daha geniş bir alan sağladı. 1990'larda, merkezi hükûmet mülkiyetini ekonominin stratejik sektörlerinde yoğunlaştırdı, ancak yerel ve il düzeyindeki kamu iktisadi teşebbüsleri, bilgi teknolojisi, otomobiller, makineler ve otelcilik dahil hemen hemen her sektörde faaliyet göstermeye devam ediyor. 2013 yılında başlatılan kamu iktisadi teşebbüs reformunun son turunda, devlet teşebbüslerinin merkezi hükûmete artan temettü ödemeleri ve devlete ait şirketlere kısmi özel yatırımı içeren karma mülkiyet reformu vurgulandı. Sonuç olarak, nominal olarak özel sektör firmalarının birçoğu aslında kısmen devletin çeşitli düzeylerinde hükûmet ve devlet kurumsal yatırımcılarına aittir; ve birçok kamu iktisadi teşebbüsü kısmen özel sektöre aittir ve karma bir mülkiyet ekonomisine yol açar.

#### Pazarlar ve ekonomik planlama karışımı
Bu tür bir karma ekonomi, bir ekonomide üretime rehberlik etmek için ekonomik planlama ile piyasa güçlerinin bir kombinasyonunu ifade eder ve özel ve kamu girişimlerinin bir karışımı ile çakışabilir. Gösterge niteliğindeki makroekonomik planlama politikalarına sahip kapitalist ekonomileri ve Macaristan gibi kendi ekonomilerine piyasa güçleri katan sosyalist planlı ekonomileri içerebilir.

Dirigisme, hükûmetin gösterge niteliğindeki ekonomik planlama yoluyla güçlü bir yönlendirici etki uyguladığı bir ekonomiyi tanımlayan, Fransa'da Charles de Gaulle altında başlatılan bir ekonomi politikasıydı. Dirigisme döneminde, Fransız devleti, piyasa ekonomisini yönlendirmek için piyasa güçlerini desteklemek için gösterge niteliğinde ekonomik planlamayı kullandı. Ulaşım, enerji ve telekomünikasyon altyapıları gibi endüstrilerin devlet kontrolünün yanı sıra özel şirketlerin belirli projeleri birleştirmesi veya bunlara dahil olması için çeşitli teşvikleri içeriyordu. Fransa, etkisi altında, Otuz Görkemli Yıl denen derin ekonomik büyüme yaşadı.

Macaristan, 1968'de piyasa süreçlerini planlı ekonomisine sokan Yeni Ekonomik Mekanizma reformlarını başlattı. Bu sistem altında, firmalar hala kamuya aitti, ancak ulusal bir planla belirlenen fiziksel üretim hedeflerine ve çıktı kotalarına tabi değillerdi. Firmalar, onları birleştirme, feshetme ve yeniden düzenleme yetkisine sahip olan ve firmanın faaliyet sektörünü oluşturan devlet bakanlıklarına bağlandı. İşletmeler girdilerini elde etmek ve çıktılarını piyasalarda satmak zorunda kaldı ve sonunda Sovyet tarzı planlı ekonomiyi aşındırdı.

2010'da Avustralyalı ekonomist John Quiggin şunları yazdı: "Yirminci yüzyıl deneyimi, karma bir ekonominin hem merkezi planlama hem de bırakınız yapsınlar konusunda daha iyi performans göstereceğini gösteriyor. Politika tartışmaları için asıl soru, uygun karışımı ve hangi yolu belirlemektir. kamu ve özel sektör etkileşime girmelidir. "

### Eleştiri
Pek çok iktisatçı, kapitalizm ve sosyalizmin bir karışımı olarak anlaşıldığında, karma ekonomi kavramının tamamının geçerliliğini sorguladı.

Human Action'da Ludwig von Mises, kapitalizm ile sosyalizmin bir karışımı olamayacağını savundu - piyasa mantığı ya da ekonomik planlama bir ekonomiye hakim olmalıdır. Mises, bir piyasa ekonomisinin çok sayıda devlet tarafından işletilen veya kamulaştırılmış işletme içermesi durumunda bile, bu tür organizasyonların varlığının piyasa ekonomisinin temel özelliklerini değiştirmediği için ekonomiyi karıştırmayacağını ileri sürerek bu noktayı detaylandırdı. Bu kamuya ait teşebbüsler, piyasalar yoluyla sermaye malları elde etmek, kârları maksimize etmek için çabalamak veya en azından maliyetleri en aza indirmek ve ekonomik hesaplama için parasal muhasebeyi kullanmak zorunda kalacaklarından, yine de piyasa egemenliğine tabi olacaklardır.

Klasik ve ortodoks Marksist teorisyenler, sosyalizm ile kapitalizm arasında bir orta yol olarak karma bir ekonominin yaşayabilirliğini de tartışırlar. İşletme sahipliğinden bağımsız olarak, ya kapitalist değer yasası ve sermaye birikimi ekonomiyi yönlendirir ya da bilinçli planlama ve parasal olmayan değerleme biçimleri nihayetinde ekonomiyi yönlendirir. Büyük Buhran'dan itibaren, Batı dünyasında mevcut olan karma ekonomiler, sermaye birikimi temelinde faaliyet gösterdikleri için hala işlevsel olarak kapitalisttir.

## Kaynakça