Zeyneb bint Cahş

**Zeyneb bint Cahş** (; 593 - 641), İslam peygamberi Muhammed'in kuzeni ve yedinci karısıdır. Aynı zamanda Muhammed'in evlatlığı Zeyd'in eski eşidir. Müslümanlar arasında "Müminlerin Annesi" (Ümmü'l-Müminin) ve "Miskinlerin Annesi" (Ümmü'l-Mesâkîn) olarak anılmaktadır.

Zeyneb bint Cahş, Muhammed'in halası Ümeyme bint Abdülmuttalib'in kızıdır; Muhammed'in birinci dereceden kuzenidir. Zeyneb, yetenekli bir tabakçı ve deri işçisiydi. İlk kocasının ismi bilinmemekle birlikte, yaklaşık olarak 622 yılında öldüğü belirtilmektedir. O dönemde bir Müslüman olan Zeyneb, kardeşi Abdullah ile birlikte Medine'ye hicret edenler arasındaydı. 625 yılında Muhammed'in azatlığı ve evlatlığı olan Zeyd bin Hârise ile evlendi, 627 yılında boşandı. Boşandıktan yaklaşık dört ay sonra ( süresi kadar) gelen vahiy üzerine Muhammed ile evlendi. Bu durum, akraba evliliği, ensest ve evlatlık ilişkisi üzerine sosyal ve siyasi tartışmalara konu olmaktadır.

Zeyneb, 641 yılında, 53 yaşındayken öldü ve Muhammed'in ölümünden sonra ölen ilk eşi oldu. Cenaze namazını Ömer bin Hattab kıldırdı. Zeyneb bint Cahş, Muhammed'den 11 hadis rivayet etti.

## Kökeni ve ailesi
Zeyneb'in babası Cahş ibn Riyab, Ümeyye kabilesinin koruması altında Mekke'ye yerleşen Esed ibn Huzeyme kabilesinden bir göçmendi. Annesi ise Kureyş kabilesinin Haşim aşiretine mensup ve Muhammed'in babasının kız kardeşi olan Ümeyme bint Abdülmuttalib'dir. Dolayısıyla Zeyneb ve beş kardeşi, Muhammed'in birinci dereceden kuzenleriydi.

## Evlilikleri

### İlk evliliği
Zeyneb'in ilk evliliği muhtemelen İslam'dan önceydi. İlk kocasının adı bilinmemektedir, ancak Hicret sırasında MS 622 yılında öldüğünden bahsedilmektedir. O sırada Müslüman olan Zeyneb, Medine'ye hicret eden kardeşi Abdullah'a eşlik edenler arasındaydı.

### Zeyd ile evliliği
625 yılı civarında İslam peygamberi Muhammed, Zeyneb'e evlatlık oğlu Zeyd bin Hârise ile evlenmesini teklif etti. Zeyd, Kelb kabilesinde doğdu ama çocukken köle tüccarları tarafından kaçırıldı. Hatice bint Hüveylid'in bir yeğenine satıldı ve o da onu kocası Muhammed'e düğün hediyesi olarak verdi. Birkaç yıl sonra Muhammed, Zeyd'i azat etti ve onu oğlu olarak evlat edindi.

Kardeşi Abdullah tarafından desteklenen Zeyneb, ilk başta “Ben Kureyş'in dul bir kadınıyım” diyerek teklifi reddetti. Muhtemelen sosyal statüsünün eski bir köleyle evlenmesine izin vermeyecek kadar yüksek olduğunu ima ediyordu. Muhammed'in evliliği ayarlamak istemesinin nedeninin tam olarak bu sosyal farklılıklar olduğu ileri sürülmektedir:“Peygamber, bir kişinin insanların gözündeki konumundan ziyade Allah'ın gözündeki konumunun önemli olduğunun farkındaydı... evlilikleri, önemli olanın atalarının kim olduğu değil, Allah katındaki konumları olduğunu gösterecekti.”Ayrıca, evlat edinilenlerin meşruiyetini ve eşit muamele görme hakkını tesis etmek istediği de öne sürülmektedir. Buna karşılık Montgomery Watt, Zeyd'in Muhammed'in gözünde yüksek bir itibara sahip olduğuna işaret etmektedir.

Zeyneb evlenmeyi kabul etti ve 625 yılında Zeyd ile evlendi. Muhammed, 160 dirhem nakit, bir pelerin ve örtü, bir zırh, 50 müd tahıl ve 10 müd hurma olan mehri bizzat ödedi. Bu evlilik iki yıldan kısa sürdü.

Zeyd, Aralık 626'da Zeyneb'den boşandı.

## Muhammed ile evliliği
*Zeyneb bint-i Cahş*'ın, iddeti (Zeyd bin Hârise'den boşandıktan sonra beklemesi gereken süre) dolmuştu ve 35 yaşındaydı. Muhammed'e  bir gün eşi Aişe ile oturup sohbet ederken vahiy gelir:

### Tartışmalar ve yorumlar
**Eleştiriler**: Bu sure ve ayetlerle ilgili olarak vahyin Allah'ın arzularından ziyade Muhammed'in arzularını yansıttığı şeklinde eleştiriler yapılmıştır.

**İslami yorumlar**: Dini açıdan "*Biz onu sana zevce yaptık*" ayetiyle bağlantılı olarak, bu nikâhın Arap geleneklerini bozan ilâhi bir emir ve şer'î hüküm olduğuna inanılır. Bu hükmü toplumda yerleştirmek için Muhammed'in, Allah tarafından Zeynep ile evlendirildiğine inanılır.

İslam öncesi dönemde evlatlık, öz evlat gibi görülür, öz evladın bütün haklarına tabi tutulurdu. Bir evlatlığın hanımıyla evlenmek, geleneğe göre babaya yasaktı. Bu döneme ait evlat edinme anlayışını İslamiyet ortadan kaldırarak, evlatlık olanı sadece bir din kardeşi olarak kabul etmiş ve evlatlığın boşadığı kadını / kadınları nikâhlama hususunu manevi babalara helal kılmıştır. (Ahzab Suresi: 4-5)
 

## Ölümü
Muhammed'den sonra ilk vefat eden eşi *Zeyneb bint-i Cahş* olmuştur. Zeyneb, hicretin 20. yılında 53 yaşında iken ölmüştür.
Cenaze namazını Ömer bin Hattab kıldırmıştır.
*Zeyneb bint-i Cahş*, Muhammed'den 11 hadis rivayet etmiştir.

## Ayrıca bakınız
*Muhammed eleştirisi
*Muhammed'in evlilikleri
*Akraba evliliği
*Ahzâb Suresi

## Kaynakça