Kedi duyuları

**Kedi duyuları**, kedilerin oldukça verimli yırtıcılar olmasına imkan veren uyarlamalardır. Kediler, az ışıkta hareketleri algılamada iyidirler. Keskin bir işitme ve koku alma duyusuna sahiptirler. Dokunma duyuları, başlarından ve vücutlarından çıkan uzun bıyıklarla daha da güçlenmektedir. Bu duyular, kedilerin şafakta ve alacakaranlıkta etkili bir şekilde avlanmalarına imkan verecek şekilde gelişmiştir.

## Görme

Kedilerde, retinanın arkasından geçen ışığı göze geri gönderen yansıtıcı bir tabaka olan tapetum lucidum vardır. Bu, karanlıkta görme yeteneğini iyileştirmektedir. Ayrıca kedilerin, insanların ihtiyaç duyduğu ışık miktarının yaklaşık altıda birini kullanarak görmelerini sağlamaktadır ve net görme keskinliğini azaltmaktadır, böylece ışık bol olduğunda dikkati dağıtmaktadır. Bir kedinin görme keskinliği 20/100 ila 20/200 arasındadır, yani ortalama bir insanın 100 veya 200 metrede görebileceğini görmek için bir kedinin 20 metrede olması gerekmektedir. Kediler uzağı göremezler. Yakın nesneleri görme yeteneği, avlanmak ve av yakalamak için çok uygundur. Çok parlak ışıkta, yarık benzeri göz bebeği gözün üzerinde çok dar bir şekilde kapanmaktadır. Bu da hassas retina üzerindeki ışık miktarını azaltmaktadır ve alan derinliğini iyileştirmektedir. Büyük kedilerin yuvarlak bir noktaya kadar kasılan göz bebekleri vardır. Tapetum ve diğer mekanizmalar, kediye insanlardan yedi kat daha düşük bir minimum ışık algılama eşiği vermektedir. Flaşlı fotoğraflarda kedilerin gözlerinin rengindeki değişiklik, büyük ölçüde flaşın tapetum tarafından yansımasından kaynaklanmaktadır.

Kediler, insanlarda 180°'ye kıyasla 200°'lik bir görüş alanına sahiptir ancak binoküler bir alan (her bir gözden alınan görüntülerde örtüşme) insanlarınkinden daha dardır. Çoğu avcıda olduğu gibi, gözleri ileriye dönüktür ve görüş alanı pahasına derinlik algısı sağlamaktadır. Görüş alanı büyük ölçüde gözlerin yerleşimine bağlıdır ancak gözün yapısıyla da ilgili olabilmektedir. İnsanlara keskin bir merkezi görüş sağlayan fovea yerine, kedilerin görsel çizgi olarak bilinen merkezi bir bandı vardır.

Etçil hayvanlarda (ve çoğu memelide) yaygın olan kediler, protanopili bir insana biraz benzeyen LWS (OPN1LW) ve SWS1 (OPN1SW) olmak üzere iki tip koni opsinli dikromatlardır. Kediler bazı renkleri görebilir ve kırmızı, mavi ve sarı ışıklar ile kırmızı ve yeşil ışıklar arasındaki farkı söyleyebilir. Kediler, spektrumun kırmızı ucuna yakın renkler arasında olduğundan daha iyi maviler ve menekşeler arasında ayrım yapabilmektedir. Ancak kediler, insanların görebildiği aynı renk ton zenginliğini ve renk doygunluğunu göremezler. 2014 yılında yapılan bir araştırma, diğer birçok memeli ile birlikte kedi lenslerinin önemli miktarda ultraviyole (UVA 315-400&nbsp;nm) ışık ilettiğini bulmuştur. Bu durum onların spektrumun bu kısmına duyarlı olduklarını düşündürür.

Kedilerin üçüncü bir göz kapağı vardır. Bu, yandan kapanan ve kedinin göz kapağı açıldığında ortaya çıkan ince bir örtü olan hoş bir zardır. Bu zar, kedi hastaysa kısmen kapanır ancak uykulu durumda bu zar genellikle görünmektedir.

Kediler genellikle gündüzleri uyurlar, böylece geceleri avlanabilmektedir. İnsanlardan farklı olarak, kedilerin gözlerini yağlamak için (gözyaşlarıyla) düzenli olarak gözlerini kırpmaları gerekmez. Göz kırpmayan gözler muhtemelen avlanırken bir avantajdır. Bununla birlikte, kediler genellikle başka bir kedi veya insan etrafında sevgi ve kolaylığı ifade eden bir iletişim biçimi olarak gözlerini kısmaktadır.

## Duyma
İnsanlar ve kediler, ölçeğin alt ucunda benzer bir işitme aralığına sahiptir. Ancak kediler, bir insanın aralığının 1,6 oktav üzerinde ve hatta aralığın 1 oktav üzerinde olan 64&nbsp;kHzz'e kadar çok daha yüksek perdeli sesleri duyabilmektedir. Bir şeyi dinlerken bir kedinin kulakları o yöne dönmektedir. Bir kedinin kulak kanatları (kulak kepçesi), sesin kaynağını tam olarak belirlemek için bağımsız olarak geriye, ileriye ve yanlara işaret edebilmektedir. Kediler, 1 metre (1 yard) uzaklıkta yapılan bir sesin yerini 8 santimetre (3 inç) içinde yargılayabilmektedir. Bu, avlarını bulmak için yararlı olabilmektedir.

Kedilerin uzun zamandır müziğe tepkisiz olduğu düşünülse de, son araştırmalar aslında türe özgü frekanslarla yaratılmış müziğe tepki verdiklerini göstermiştir. Sonuçlar, sesler işitsel duyularını hedeflemek için bestelendiğinde kedilerin müzik terapisinden fayda sağladığını göstermiştir. Diğer bulgular, yaşa bağlı duyarlılığı içermektedir (daha yaşlı ve daha genç kediler, orta yaşlı kedilere göre daha duyarlıdır).

Mavi gözlü tüm beyaz kedilerin sağır olduğu yaygın bir yanılgıdır. Bu doğru değildir çünkü mükemmel işiten birçok mavi gözlü kedi vardır. Bununla birlikte; mavi gözlü beyaz kediler, diğer göz rengindeki beyaz kedilere göre biraz daha yüksek genetik sağırlığa sahiptir. Bir gözü mavi, diğeri renkli olan beyaz kedilere "tuhaf gözlü" denir ve mavi gözle aynı tarafta sağır olabilmektedir. Bu, yetişkin pigmentasyonu göz(ler)de kendini ifade etme şansı bulamadan mavi gözler doğumda normal olduğundan, sarı iris pigmentasyonunun yalnızca bir gözün yüzeyine yükselmesinin sonucudur.

## Koku
Evcil bir kedinin koku alma duyusu insanlardan 9-16 kat daha güçlüdür. Kedilerin koku alma epiteli insanlardan daha büyüktür (yaklaşık 20&nbsp;cm²), bu da kedilerin daha keskin koku alma duyusuna sahip olduğu anlamına gelmektedir. Aslında, kedilerin burunlarında tahminen 45 ila 200 milyon kokuya duyarlı hücre bulunurken, insanlarda sadece 5 milyon kokuya duyarlı hücre bulunmaktadır. Kedilerin ayrıca ağızlarının çatısında vomeronazal (veya Jacobson's) organı adı verilen bir koku organı vardır. Bir kedi ağzını buruşturduğunda, çenesini indirdiğinde ve dilini biraz sarktığında, vomeronazal geçişi açmaktadır. Buna boşluk denir. Köpekler, atlar ve büyük kediler gibi diğer hayvanlardaki Flehmen tepkisine eşdeğerdir.

## Dokunma
Bir kedinin burnunun her iki tarafında her bir üst dudağında dört set halinde yaklaşık yirmi dört hareketli vibrissae (bıyık) vardır (bazı kedilerde daha fazla olabilir). Ayrıca her bir yanakta, gözlerin üzerinde püsküller, çenede kıllar, kedinin iç "bileklerinde" ve bacakların arkasında da birkaç tane vardır. Sphynx (neredeyse tüysüz bir cins) tam uzunlukta, kısa veya hiç bıyıksız olabilmektedir.

Vibrissae'dan bilgi alan beyin bölgesinin yapısı, kedinin çevresinin üç boyutlu bir haritasını oluşturmasına izin veren görsel kortekste bulunana benzemektedir. Bu, vibrissae ile algılamanın bir tür görme olduğu anlamına gelmez. Hala bir dokunma hissi ve çevresel bilgiler adım adım (küçük adımlarla) oluşturulmaktadır.

Üst iki bıyık sırası, ölçüm sırasında daha fazla hassasiyet için alt iki sıradan bağımsız olarak hareket ettirilebilmektedir. Bir kedinin bıyıkları, sıradan kedi tüylerinin iki katından daha kalındır ve kökleri bir kedinin dokusunda diğer tüylerden üç kat daha derindir. Tabanlarında, kedilere yakındaki hava hareketleri ve fiziksel temas kurdukları nesneler hakkında olağanüstü ayrıntılı bilgi veren çok sayıda sinir uçları vardır. Bir kedinin, onları görmesine gerek kalmadan engellerin yakınında olduğunu bilmesini sağlamaktadır.

Bıyıklar avlanmaya yardımcı olmaktadır. Yüksek hızlı fotoğrafçılık, bir kedi ağzına çok yakın olduğu için avını göremediğinde, bıyıklarının avın yerini tam olarak tespit etmek için ağzının etrafında bir sepet şekli oluşturacak şekilde hareket ettiğini ortaya koymaktadır. Bıyıkları zarar görmüş bir kedi, avının yanlış tarafını ısırabilir, bu da kedilere avının şekli ve aktivitesi hakkında ayrıntılı bilgi verdiklerini göstermektedir.

## Tatma
2005 yılında kedi ailesinin, tatlılık duyusal reseptörünün işlevi için gerekli olan iki proteinden biri olan TAS1R2 proteininden yoksun olduğu gösterilmiştir. İlgili gendeki (Tas1r2) bir silme, genetik okuma çerçevesinde bir kaymaya neden olarak transkripsiyonun erken durmasına ve saptanabilir mRNA veya protein üretilmemesine yol açmaktadır. Diğer protein olan TAS1R3 mevcuttur ve diğer hayvanlarınki ile aynıdır. Diğer hayvanlarda değil, tüm ailede bulunan böyle bir genetik belirteç, erken bir atadaki mutasyonun sonucu olmalıdır. Bazı bilim adamları şimdi bunun kedi ailesinin bir avcı ve etobur olarak son derece uzmanlaşmış evrimsel nişinin kökü olduğuna inanmaktadır. Değiştirilmiş tat duyuları, bir dereceye kadar tadı çekiciliğinin büyük bir kısmı yüksek şeker içeriğinden kaynaklanan bitkileri görmezden gelmelerine ve kalan tat alıcılarını hala uyaracak olan yüksek proteinli etçil bir diyet lehine kullanmalarına neden olacaktır.

## Kaynakça