Aleutça

**Aleutça** ya da **Unanganca**, **Aleut dili** (kendilerince *Unangam Tunuu*), Amerika Birleşik Devletlerinde Alaska'ya bağlı Aleut Adaları ile Pribilof Adalarında ve Rusya'da Kamçatka Krayına bağlı Komandor Adalarında **[[Aleutlar]]** ya da **Unanganlar** tarafından konuşulan ve Eskimo - Aleut dilleri ailesinin tek başına iki kolundan birini oluşturan dil. Alaska'daki 2.300 kişilik nüfustan 150 kadarı, Rusyadaki 200 kişilik nüfustan ise ancak 5 tanesi anadillerini konuşabiliyor
 
## Diyalekt ve kabileleri
Diyalekt ve kabileleri:

* **Uzak Batı Unangancası**
** **Sasignan Unangancası** [kendilerince *Sasignan*; Doğu lehçesinde *Sasxinan*; Batı lehçesinde *Sasxinas*; İngilizce *Attuan*]. Attu, Agattu, Semichi adalarında konuşulur.
** **Rus Unangancası** [kendilerince *Kasakam Unangangis* 'Rus Aleutları'; İngilizce *Copper Island Aleut*; Rusça *медновский язык*]. Rusça temelli Sasignan kreolü olup Rusya Federasyonuna bağlı Komandorskiy adalarında (Остров Беринга и Медный Остров) konuşulur.
* **Orta Batı Unangancası** [kendilerince *Niiĝuĝim Tunuu, Aliguutax̂*; İngilizce *Atkan, Western Aleut*]
** **Naahmiĝus**. Delarof (Amatignak, Tanaga) adalarında konuşulur.
** **Niiĝuĝis**. Andreanof (Kanaga, Adak, Atka, Amlia, Seguam) adalarında konuşulur.
* **Doğu Unangancası** [İngilizce *Eastern Unangan, Eastern Aleut*]
** **Akuuĝun** ya da **Uniiĝun**. Four Mountains (Amukta, Kagamil) adalarında konuşulur.
** **Qawalangin**. Fox (Umnak, Samalga, Unalaska'nın batısı) adalarında konuşulur.
** **Qigiiĝun**. Krenitzin (Unalaska'nın doğusu, Akutan, Akun, Tigalda) adalarında konuşulur.
** **Qagaan Tayaĝungin**. Sanak (Unimak, Sanak) adalarında konuşulur.
** **Taxtamam Tunuu**. Belkofski'de konuşulur.
** **Qaĝiiĝun**. Shumagin adalarında konuşulur.

## Konuşanları

## Alfabe

Kiril

Latin

Aleut Fontu kullanan web sitelerindeki gerçek harfli görünüm font yüklenmemiş bilgisayarlarda şöyle görünür:
 
**x̂** = **{**  
**ĝ** = **}**  
**X̂** = **|**  
**Ĝ** = **^** 

## Eğitim

1987-1988 döneminde Alaska okul bölgelerinde Aleut öğrencilerin sayısı :

Aleut ve Pribilof Adalarındaki okullarda Aleutça bilen öğrencilerin 10 Ekim 2000 itibarıyla yüzdesi:

* Atka %100
* Akutan %100
* St. Paul %97
* St. George %100
* King Cove %91
* Sand Point %86
* False Pass %83
* Nelson Lagoon %81
* Adak %73
* Nikolski %44
* Unalaska %19
* Cold Bay %17

## Örnekler
## Bazı gramer özellikleri
Aleutça, Eskimo - Aleut dillerinin tipik görünümünü sergiler:

* Kelimelerde üç sayı vardır: tekil, ikil, çoğul

* Kelimeler yalın halde çoğu zaman nominatif (ya da ABS) eki alırlar : daha çok **-x̂** (tekil) **-x** (ikil) **-n** (Doğu şivesinde çoğul) **-s** (Batı şivesinde çoğul)
* Kelimeler (ya da cümleler) 4 bölümden oluşur: kök (*stem*), yapım eki (*postbase*), çekim eki (*ending*), bağlaç (*enclitic*)
* Tamlama (isim ya da sıfat) bulunmaz
* Türkçede iyelik tamlaması (*genitive* + *possessive*) ile ifade edilen (örn: adamın evi) yapılar, Aleutçada iyelik tamlaması olmadığı için ona yakın başka bir yapıyla kurulur: *relative* + *absolutive*:

**Unanga****m** **Tunu****u** : Aleut(un) dili
**tayaĝu****m** **ada****a** : adamın babası
**tayaĝu****m** **ula****a** : adamın evi
**tayaĝu****s** **hla****ngis** : adamın oğulları

Fiiller de sayı ile uyumludur:
 
**qa<font color="green">x̂</font> aku<font color="green">x̂</font>** : balıkdır
**qa<font color="green">x</font> aku<font color="green">x</font>** : iki balıkdır
**qa<font color="green">n</font> aku<font color="green">n</font>** : balıkdırlar (*en az üç balıkdır*)

## Dipnotlar

## Dış bağlantılar
* www.alaskool.org  (**Aleut Kabile ve Şivelerinin Haritası**)
* Alice Taff and all. (2001), ''Phonetic structures of Aleut'', Journal of Phonetics (2001) 29, 231-271