Türkiye devlet protokolü

**Türkiye Cumhuriyeti devlet protokolü**, aşağıda başkanlık sistemli cumhuriyet ile yönetilen Türkiye'nin, Dışişleri Bakanlığı Protokol Müdürlüğünce düzenlenen, Cumhurbaşkanı tarafından onaylanan "Devlet Protokolü Listesi" bulunmaktadır.

## Türkiye devlet protokolü listesi
# Cumhurbaşkanı
# TBMM Başkanı
# Cumhurbaşkanı Yardımcısı
# Anayasa Mahkemesi Başkanı
# Eski cumhurbaşkanları
# Ana muhalefet partisi 
lideri
# Yargıtay Birinci Başkanı
# Danıştay Başkanı
# Sayıştay Başkanı
# Bakanlar (bakanlık adlarının alfabetik sırası ile)
# TBMM Başkanvekilleri
# Yükseköğretim Kurulu Başkanı
# Genelkurmay Başkanı
# Kuvvet Komutanları
# Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği
# Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı
#TBMM Genel Sekreteri
# Devlet Denetleme Kurulu Başkanı
# İletişim Başkanı
# Devlet Arşivleri Başkanı
# Strateji ve Bütçe Başkanı
# Millî Saraylar İdaresi Başkanı
# Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı
# Danıştay Başsavcısı
# Yüksek Seçim Kurulu Başkanı
# Hakimler ve Savcılar Kurulu Başkanvekili
# Orgeneraller/Oramiraller
# TBMM'de grubu bulunan siyasi partilerin Genel Başkanları
# TBMM Katip üyeleri ve idare amirleri
# TBMM'de temsil edilen siyasi partilerin Genel Başkanları
# TBMM'de grubu bulunan siyasi partilerin Grup Başkanları ve Grup Başkanvekilleri
# TBMM'de grubu bulunan siyasi partilerin Genel Başkan Yardımcıları
# TBMM'de grubu bulunan siyasi partilerin Genel Sekreterleri
# TBMM üyeleri
# Türkiye Barolar Birliği Başkanı
# Anayasa Mahkemesi Başkanvekilleri
# Anayasa Mahkemesi üyeleri
# Yargıtay Birinci Başkanvekilleri
# Danıştay Başkanvekilleri
# Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıvekili
# Yüksek Hakem Kurulu Başkanı
# Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri
# Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanı
# Savunma Sanayi Başkanı
# Diyanet İşleri Başkanı
# TBMM Genel Sekreteri
# Cumhurbaşkanlığı Ofis Başkanları
# Bakan yardımcıları
# Kamu Denetçiliği Kurumu Başdenetçisi
# Ankara Valisi
# Ankara'daki üniversitelerin Rektörleri
# Ankara Garnizon Komutanı
# Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı
# Cumhurbaşkanlığı Politika Kurulu Başkanvekilleri
# Yükseköğretim Kurulu üyeleri
# Korgeneraller/Koramiraller
# Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı
# Radyo ve Televizyon Üst Kurulu Başkanı
# Türkiye Bilimler Akademisi Başkanı
# Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı
# Rekabet Kurumu Başkanı
# Özelleştirme İdaresi Başkanı
# Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı
# TBMM Genel Sekreter Yardımcıları
# Tümgeneraller/Tümamiraller
# Yargıtay Daire Başkanları ve üyeleri
# Danıştay Daire Başkanları ve üyeleri
# Sayıştay Daire Başkanları ve üyeleri
# Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu Başkanı
# TÜBİTAK Başkanı
# Ankara'daki üniversitelerin Rektör Yardımcıları
# Yüksek Seçim Kurulu üyeleri
# Devlet Denetleme Kurulu üyeleri
# Kamu Denetçiliği Kurumu Denetçileri
# Tuğgeneraller/Tuğamiraller
# Yükseköğretim Kurulu Genel Sekreteri
# Türkiye İstatistik Kurumu Başkanı
# Anadolu Ajansı Genel Müdürü
# Türkiye Radyo Televizyon Kurumu Genel Müdürü
# Meteoroloji Genel Müdürü
# Vakıflar Genel Müdürü
# Tapu ve Kadastro Genel Müdürü
# Bakanlık Genel Müdürleri
# Ankara'daki üniversitelerin fakültelerinin Dekanları ve Yardımcıları
# Ankara'daki kamu kuruluşu niteliğindeki Meslek Kuruluşları Başkanları
# Sivil ve askerî Dernek Başkanları

## Başkent (merkez) protokol listesi
Devletin yönetim kademesinin Başkent Ankara'da bulunması nedeniyle Ankara ilinin protokol listesi, diğer illerden farklıdır. Ankara Valiliği tarafından yayınlanan Ankara ili protokol listesi şu şekildedir:

# TBMM Başkanı
# TSK Genelkurmay Başkanı
# Ana Muhalefet Partisi Başkanı
# Eski Cumhurbaşkanları
# Anayasa Mahkemesi Başkanı
# Yargıtay Birinci Başkanı
# Danıştay Başkanı
# Bakanlar Kurulu Üyeleri
# Türk Silahlı Kuvvetleri Kuvvet Komutanları
# Orgeneraller ve Oramiraller
# YÖK Başkanı
# TBMM Başkan Vekilleri
# TBMM'de Grubu Bulunan Siyasi Partilerin Genel Başkanları
# TBMM Kâtip Üyeleri ve İdare Amirleri
# TBMM'de Temsil Edilen Siyasi Partilerin Genel Başkanları
# TBMM Siyasi Partiler Grup Başkanları Ve Başkan Vekilleri
# TBMM'de Grubu Bulunan Siyasi Partilerin Genel Başkan Yardımcıları
# TBMM'de Grubu Bulunan Siyasi Partilerin Genel Sekreterleri
# TBMM üyeleri
# Sayıştay Başkanı
# Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Türkiye Barolar Birliği Başkanı
# Danıştay Başsavcısı
# Anayasa Mahkemesi Başkan Vekili
# Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı
# Anayasa Mahkemesi Üyeleri
# Yargıtay Birinci Başkan Vekilleri
# Danıştay Başkan Vekilleri
# Hâkimler ve Savcılar Kurulu Başkan Vekili
# Yargıtay Cumhuriyet Başsavcı Vekili
# Yüksek Seçim Kurulu Başkanı
# Yüksek Hakem Kurulu Başkanı
# Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri
# TBMM Genel Sekreteri
# Başbakanlık Müsteşarı
# Bakan Yardımcıları
# Devlet Denetleme Kurulu Başkanı
# Kamu Baş denetçisi
# Ankara Valisi
# Yükseköğretim Kurulu Üyeleri
# Ankara'daki Üniversitelerin Rektörleri
# Ankara Garnizon Komutanı
# Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı
# Korgeneraller/Koramiraller
# MGK Genel Sekreteri/Bakanlık Müsteşarları/AB Genel Sekreteri/Başbakanlığa ve Bakanlıklara Bağlı Müsteşarlar/Emniyet Genel Müdürü(Vali)
# Atatürk, Kültür, Dil Ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı
# Radyo Ve Televizyon Üst Kurulu Başkanı
# Türkiye Bilimler Akademisi Başkanı
# Merkez Bankası Başkanı
# Rekabet Kurumu Başkanı
# Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanı
# Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı
# Diyanet İşleri Başkanı
# Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreter Yardımcıları
# TBMM Genel Sekreter Yardımcıları
# Tümgeneraller/Tümamiraller
# Başbakanlık ve Bakanlıklar Müsteşar Yardımcıları
# Yargıtay Daire Başkanları ve Üyeler
# Danıştay Daire Başkanları ve Üyeler
# Sayıştay Daire Başkanları Ve Üyeler
# Devlet Personel Başkanı
# Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Başkanı
# TÜBİTAK Başkanı
# Ankara'daki Üniversitelerin Rektör Yardımcıları
# Yüksek Seçim Kurulu Üyeleri
# Merkezde Görevli Türk Büyükelçileri
# Merkezde Görevli Valiler
# Devlet Denetleme Kurulu Üyeleri
# Kamu Denetçiliği Kurumu Denetçileri
# Tuğgeneraller/Tuğamiraller
# YÖK Genel Sekreteri
# Türkiye İstatistik Kurumu Başkanı
# Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürü
# Anadolu Ajansı Genel Müdürü
# TRT Genel Müdürü
# Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürü
# Vakıflar Genel Müdürü
# Tapu ve Kadastro Genel Müdürü
# Türkiye Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü Genel Müdürü
# Başbakanlık ve Bakanlıklar Genel Müdürleri
# Ankara'daki Fakültelerin Dekanları, Yardımcıları
# Ankara'daki Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları Başkanları
# Sivil ve Askeri Dernek Başkanları

## Taşra (il, ilçe) protokol listesi
Taşra Protokol listesini belirleyen “Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği”nin yürürlüğe konulması; Bakanlar Kurulunca 16/4/2012 tarihinde kararlaştırılmıştır.

# Mahallin en büyük mülki idare amiri (ilde Vali, ilçede Kaymakam)
# TBMM üyeleri
# Mahallin en büyük komutanı, general ve amiraller, garnizon komutanı
# Büyükşehir belediye başkanı, başkan yardımcısı, il belediye başkanı
# Cumhuriyet başsavcısı, adli yargı adalet komisyonu başkanı, bölge adliye ve bölge idare mahkemesi başkanları, bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcısı, idare ve vergi mahkemeleri başkanları, üniversite rektörleri, baro başkanı,
# Vali yardımcıları, kaymakamlar, il jandarma komutanı, il emniyet müdürü, il genel meclisi başkanı ile ilçe belediye başkanları
# Rektör yardımcıları, fakülte dekanları, enstitü ve yüksekokul müdürleri
# Genel ve özel bütçeli kuruluşların üst yöneticileri
# Valilikçe belirlenecek sayıda, garnizon komutanınca tespit edilecek silahlı kuvvetler mensupları
# Hakimler, savcılar, noter odası başkanı
# İktidar partisi, ana muhalefet partisi ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan diğer partilerin (alfabetik sıraya göre) il başkanları
# Dekan yardımcıları, enstitü ve yüksekokul müdür yardımcıları
# Resmî Gazetedeki Bakanlar Kurulu listesindeki sıraya göre bakanlıkların bölge ve il teşkilatındaki amir, başkan ve müdürleri, il millî eğitim müdürlüğünce belirlenecek ilköğretim ve ortaöğretim okul müdürleri
# Kamu bankalarının müdürleri, KİT ve TRT üst yöneticileri
# Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunmayan siyasi partilerin il başkanları (alfabetik sıraya göre)
# İl genel meclisi ve belediye meclisi üyeleri
# O yerdeki mesleki kuruluşlar ve en fazla üyeye sahip basın kuruluşunun temsilcileri
# Özel banka müdürleri
# Kamu yararına çalışan dernek başkanları

## Bakanlıklar bazında protokol uygulamaları
Türkiye Cumhuriyeti bünyesinde bulunan her bakanlığın genel çerçevesi aynı koşuluyla kendine özgü merkez, il ve ilçe protokol uygulaması bulunmaktadır.

## Türkiye Cumhuriyeti devlet protokolü tarihi
Tarihin en eski dönemlerinden beri devlet teşkilatı içerisinde belirli bir yer edinen devlet protokolü; ilk olarak Romalılar tarafından bir sanat formu olarak kabul edilerek devlet yönetiminde kullanılmaya başlanmış ve bu uygulama zamanla yayılıp genişleyerek devletler arası ilişkilerin vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Bu alandaki ilk resmi adım, Venedik'te ilk diplomasi okulunun açılmasıyla atılmıştır. Fransızlar ise diplomasi tarihinde protokol kurallarına büyük önem vererek bu alanda öncü bir rol oynamışlardır ve geniş anlamda dünyaya yayılması da büyük oranda Fransızlar sayesinde olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu'nda ise diplomasi, Fatih Sultan Mehmet döneminde İstanbul'da ilk daimi diplomatik temsilciliğin kurulmasıyla (1454) kurumsal bir kimlik kazanmıştır. Kanuni Sultan Süleyman döneminde ise (1563) protokol kuralları daha da geliştirilerek devletler arası ilişkilerde ağırlık kazanmıştır. Bu süreçler, diplomasinin evrensel bir sistem haline gelmesine önemli katkılar sağlamıştır.

## Türkiye Cumhuriyeti'nde uygulanan protokol türleri
Türkiye Cumhuriyeti'nin yönetim sistemi içerisinde uluslararası protokol, diplomatik protokol, saray protokolü, devlet protokolü, siyasi protokol, askeri protokol, mülki protokol, kamusal protokol, adli protokol, akademik protokol, dini protokol, spor protokolü, sosyal protokol gibi çeşitli protokol türleri uygulanmaktadır. Ancak bunların en bilineni ve en yaygın kullanılanı "memur protokolü" olarak da bilinen devlet protokolüdür.

## Protokolün istisna halleri

### Hakim, Savcı, Müfettiş
Devlet hiyerarşisi içerisinde yer alan ve belirli görevleri ifa eden bazı görevliler, toplum düzeninin sağlanması ve adaletin tesis edilmesi açısından her zaman ön planda tutulur. Bu görevliler, bağımsız ve tarafsız çalışma prensibiyle hareket eden, devletin hukuk sisteminin temel taşlarını oluşturan, hiçbir kişi veya kurumdan etkilememesi gereken kişilerdir. Özellikle hakimler, savcılar ve müfettişler gibi yetkililer, yargı süreçlerinde adaleti sağlamak, hukukun üstünlüğünü korumak ve kamu düzenini denetlemek gibi kritik sorumluluklar üstlenirler. Hakimler, davalara tarafsız bir şekilde bakarak hukuki kararlar verirken; savcılar, suçların soruşturulması ve kovuşturulması aşamalarında etkin rol oynar. Müfettişler ise devlet kurumlarının işleyişini denetleyerek şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerinin uygulanmasını sağlar. Bu görevlilerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı, toplumun devlete olan güvenini korumak ve hukukun üstünlüğünü güvence altına almak açısından büyük önem taşır. Bu nedenle, bu tür yetkililerin görevlerini etkin bir şekilde yerine getirebilmeleri için gerekli yasal ve kurumsal güvenceler sağlanır. Bu nedenle protokol listelerinde yer almasalar dahi bulundukları ortamlarda hakim ve savcılar en büyük idari amirin eşiti, müfettişler ise yine idari sisteme dahil oldukları için en büyük idari amirin hemen altında yer alıyormuşçasına muamele görürler.

### Şehit Yakınları ve Gaziler
Gaziler ve şehit yakınları da toplumun en saygı duyulan ve önemsenen kesimlerinden birini oluşturur. Gaziler, vatan savunması uğruna canlarını ortaya koymuş, fedakarlıklarıyla milletin bağımsızlığını ve güvenliğini sağlamış kişilerdir. Şehit yakınları ise, sevdiklerini vatan uğruna kaybetmenin derin acısını taşıyan, ancak bu kaybın ulvi anlamını her zaman yüreklerinde hisseden kişilerdir. Bu nedenle, gaziler ve şehit yakınları, toplumun her kesiminde büyük bir saygı ve minnetle karşılanır. Resmi törenlerde, anma etkinliklerinde veya devlet protokolünde, gaziler ve şehit yakınları en üst sıralarda yer alır ve kendilerine özel bir ilgi gösterilir. Bu durum, onların vatan için yaptıkları fedakarlıkların bir teşekkürü ve toplumun onlara olan borcunun bir ifadesidir. Bulundukları ortamlarda üst düzey bir saygı görür ve protokol kuralları çerçevesinde adeta bir üst amir gibi muamele edilir. Bu saygı, sadece geçmişteki fedakarlıkları nedeniyle değil, aynı zamanda toplumun birlik ve beraberliğini pekiştiren, milli bilinci canlı tutan bu kişilere duyulan minnetin bir yansımasıdır.

### Önemli Kişilerin Yetişmesinde Önemli Katkısı Bulunan Eğitimciler
Eğitim sisteminin temel taşlarını oluşturan ve toplumun geleceğini şekillendiren öğretmenler ile üniversitelerde görev yapan öğretim üyeleri, hem bireysel başarıları hem de yetiştirdikleri önemli kişilerle topluma yaptıkları katkılar nedeniyle büyük bir saygı görürler. Özellikle bazı öğretmenler, tarihe geçmiş başarılara imza atmış veya bilim, sanat, siyaset gibi alanlarda öne çıkan isimlerin yetişmesinde önemli bir rol oynamışlardır. Bu nedenle, söz konusu önemli kişilerin yetişmesine katkı sağlamış öğretmenler ve öğretim üyeleri, ilgili kişinin de aynı ortamda bulunması koşuluyla bulundukları ortamlarda protokol kuralları çerçevesinde üst düzey bir saygıyla karşılanırlar. Bu durum, toplumun eğitime ve bilgiye verdiği değerin bir yansımasıdır ve eğitimcilerin toplumsal statüsünün ne kadar yüksek olduğunu gösterir. Bu saygı, sadece bireysel başarıları nedeniyle değil, aynı zamanda eğitimcilerin toplumun geleceğine yaptıkları paha biçilmez katkıların bir sonucudur.

### Protokolde Bulunanların Eşi, Annesi ve Babası
Protokolde yer alan kişilerin eşleri, anneleri ve babaları da resmi törenler ve etkinliklerde özel bir saygı ve ilgi görür. Bu durum, protokol kurallarının yalnızca görevdeki kişilere değil, onların ailelerine de önem verdiğini gösterir. Özellikle devlet adamları, üst düzey yetkililer veya toplumda öne çıkan şahsiyetlerin eşleri, anneleri ve babaları, resmi davetlerde ve törenlerde protokol listelerinde uygun bir şekilde yer alır. Hatta devlet adamlarının eşi ile birlikte görünmesi, protokolün gereklerinden biridir. Bu durum, toplumun değer verdiği kişilerin ailelerine de aynı saygıyı göstermesinin bir yansımasıdır.

## Ayrıca bakınız
* Türkiye'de siyaset
* Türk siyasetinde kadınların yeri
* TBMM Komisyonu

## Notlar
# Generaller ve amiraller içinde orgeneral/oramiral varsa (görev, izni vesaire maksatla geçici olarak o bölgede bulunma hali dahil) TBMM üyelerinden önce yer alırlar.
# Korgeneral/koramiral, tümgeneral/tümamiral, tuğgeneral/tuğamiraller tebrikata bir bütün olarak bölünmeden girerler.
# Bu liste Devlet protokolüne ilişkin esaslar belirleninceye kadar uygulanır.
# İlçe, bucak, kasaba ve köylerde tebrikata giriş sırası ildeki sıraya göre saptanır.

## Literatür

* Anderson, M. S. (1993). *The Rise of Modern Diplomacy 1450–1919.* London: Longman.
* Berridge, G. R. (2005). *Diplomacy: Theory and Practice.*  Palgrave Macmillan.
* İnalcık, H. (1973). The Ottoman Empire: The Classical Age 1300–1600. London: Weidenfeld & Nicolson.
* Nicolson, H. (1954). *The Evolution of Diplomatic Method.* London: Constable.
* Ortaylı, İ. (2006). Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek. İstanbul: Timaş Yayınları.

## Kaynakça