Selim İleri

**Ali Selim İleri** (30 Nisan 1949, İstanbul - 8 Ocak 2025, İstanbul), Türk yazar, senarist, eleştirmen.

Kadıköy'de doğan yazar, adını I. Selim'den aldı. Lise öğretmenleri Vedat Günyol ve Rauf Mutluay'ın etkisiyle edebiyata yöneldi. Lise ikinci sınıftayken Peride Celal'in *Dar Yol* (1949) romanından esinlenerek yazdığı *Unutulmak* adlı romanının yayımlanması için yayınevlerini dolaştı fakat reddedildi. 1967'de "Savaş Çiçekleri" adında bir öyküsü  *Yeni Ufuklar* adlı dergide yayımlandı. 1968'da Günyol'un da yardımıyla öykülerinin yer aldığı Cumartesi Yalnızlığı/Güz Notları kitabı yayımlandı ve merhum babasına ithaf etti. 1970'lerin başında tanıştığı Halit Refiğ'in etkisiyle senaryo yazmaya başladı. 1971'de *Cennetin Kapısı* adlı ilk senaryosunu yazdı. 1973'te *Destan Gönüller* adıyla ilk romanı yayımlandı. *[[Dostlukların Son Günü]]* adlı öykü kitabıyla 1975'te yayımlanmasının ardından 1976'da Sait Faik Öykü Ödülü'nü  kazandı. 2025 yılına kadar çeşitli türlerde birçok eser verdi.

## Hayatı
Selim İleri, 30 Nisan 1949'da İstanbul'un Kadıköy ilçesinde doğdu. "Selim" ismini Yavuz Sultan Selim'e ithafen ablası Meral İleri koydu. Babası yüksek makine mühendisi Hasan Hilmi İleri, annesi ise ev hanımı Süheyla İleri'dir. 1953'te konuk profesör olarak Almanya'ya giden babası ailesini yanında götürdü. İlkokula başlayacağı yıl aile İstanbul'a döndü. 1955'te Cihangir İlkokulu'nda birinci sınıfı okudu. Birinci sınıf bitmek üzereyken okumayı sökememiştir. Sonraki sınıfları ise Firuzağa İlkokulu'nda okudu. 1960'ta ortaokul eğitimini Galatasaray Lisesi'nde yatılı olarak aldı. Buradan ayrılıp önce Bakırköy Lisesi'ne ardından Atatürk Erkek Lisesi'ne kaydolur. Burada Kafka'yı Türkçeye kazandıran Fransızca öğretmeni, edebiyatçı Vedat Günyol ve edebiyat öğretmeni, yazar Rauf Mutluay, İleri'nin hayatına etki eder.

İleri, lise ikinci sınıftayken Peride Celal'in *[[Dar Yol]]* (1949) romanından esinlenerek yazdığı *Unutulmak* adlı romanının yayımlanmasını için yayınevlerini dolaştı fakat  reddedildikten sonra Dünya gazetesinde de tefrika edilmemesiyle romanı yırttı. Cumhuriyet gazetesinin genç yazarların çalışmalarına şans tanıyacaklarını duyurmasıyla *Karanlık Yüzlü Günün Aydınlığı* adında bir roman yazıp gazeteye götürdü. Roman, acemice bulundu, fakat İleri'nin yetenekli olduğu ifade edildi. İleri, ikinci romanı *Unutulmak*ı da götürdüğünde yayımlanması için Remzi Kitabevi'ne yönlendirildi, fakat yayınevi basılması için gereken yeterliğe sahip olmadığı gerekçesiyle romanı yayımlamayı kabul etmedi. Bir başka romanını yine Cumhuriyet aracılığıyla Varlık Yayınları'na götürdü. Burada Yaşar Nabi Nayır yerli roman basmadıklarını söyleyerek romanı okumadan reddetti. Lise öğretmeni ve Yeni Ufuklar dergisinin yönetmeni Günyol'un yönlendirmesiyle öykü yazmaya başladı. Dergide Cemil Meriç, Ferit Edgü, Nermi Uygur, Orhan Şaik Gökyay gibi edebiyatçılarla tanıştı. Temmuz 1967'de *Savaş Çiçekleri* başlıklı bir öyküsü yayımlandı. İki ay sonra *Bi Keman* adındaki başka bir öyküsü dergide yer aldı. 1968'da Günyol'un da yardımıyla öykülerinin yer aldığı Cumartesi Yalnızlığı/Güz Notları kitabı yayımlandı ve merhum babasına ithaf etti. Aynı yıl İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne başladı fakat 1972'de fakülteyi yarıda bıraktı.

1971'de ikinci öykü kitabı *Pastırma Yazı* yayımlandı. Kitap, Peride Celal'in *[[Gecenin Ucundaki Işık]]* (1963) romanının etkisi altındadır. Fakat yeterli ilgiyi görmez. 1970'lerin başında tanıştığı Halit Refiğ, Türk sinemasının yeni senaryo yazarlarına ihtiyacı olduğunu ve İleri'ye senaryo yazmasını önerdi. Böylece 1971'de *Cennetin Kapısı* adlı ilk senaryosunu yazdı. Yazdığı uyarlama bir senaryo Zeki Ökten tarafından *[[Kadın Yapar]]* adıyla filme çevrildi. İlk özgün senaryosu Bir Demet Menekşedir. *Damsız Evler*, *Çürüme*, *Düşman Gözler* ise filme çevrilmeyen senaryolarıdır.

1973'te *[[Destan Gönüller]]* adıyla ilk romanı yayımlandı. *[[Dostlukların Son Günü]]* adlı öykü kitabı 1975'te yayımlanmasının ardından 1976'da Sait Faik Hikâye Armağanı kazandı. Attilâ İlhan'ın teşvikiyle *Bu Gece ve Her Gece* adında bir roman yazdı ve İlhan'ın isteğiyle *[[Her Gece Bodrum]]* adıyla yayımlandı. 37 kişinin öldüğü Kanlı 1 Mayıs'a yazacağı romana malzeme çıkar düşüncesiyle katılmıştır. 

1977'de Türk Dil Kurumu Roman Ödülü kazandı. 1980'de *[[Bir Denizin Eteklerinde]]* öykü kitabıyla 1983'te ilk uzun öyküsü *[[Son Yaz Akşamı]]* yayımlandı. 1983 yılında yayımladığı *Annem İçin* adlı anı kitabında, annesinin yazarlık yaşamı üzerindeki büyük etkisini dile getirdi. Annesinin ölümüne kadar sekiz yıl süren alzheimer hastalığı yazarın yazarlık anlayışını değiştirdi ve yazarın yaşamında alkolün yeri arttı.

1981'de yazdığı *[[Kırık Bir Aşk Hikâyesi]]* senaryonun filme çevrilmesiyle 1982'de Sinema Yazarlar Birliği tarafından yılın en iyi senaryosu ödülüne layık görüldü. Ardından *[[Seni Kalbime Göndüm]]* ve *[[Göl (film)|Göl]]* filmlerinin senaryolarını yazdı. Halid Ziya Uşaklıgil'in *[[Aşk-ı Memnu]]*nun son sözünü romanına isim verdiği *[[Yaşarken ve Ölürken]]*, *[[Milliyet Sanat]]* tarafından yılın romanı seçildi. Aynı yıl *Aşkı-Memnû ya da Uzun Bir Kışın Siyah Günleri* adında bir inceleme kitabı yayımladı. *Çağdaşlık Sorunları*, *Düşünce ve Duyarlık* (1982), *Seni Çok Özledim* (1986), O *Yakamoz Söner* (1987), *Perisi Kaçmış Yazılar* (1996) gibi kitaplarında Türk edebiyatındaki sorunlara eleştirel gözle yaklaştı. 1983'te *[[Ölünceye Kadar Seninim]]* ve 1984'te *[[Yalancı Şafak]]* romanları yayımlandı fakat yeterli ilgiyi görmedi. 1985'te *[[Saz Caz Düğün Varyete]]* kitabını yayımladı. Asker kaçağı olan İleri, bedelli askerlik çıkacağı söylentileri üzerine gerekli parayı toplamak için Hürriyet'te *[[Hayal ve Istırap]]* adında romanını tefrika ettirdi. 1987'de bedelli askerliğin çıkmasıyla üç aylık askere gitti. Askerlik dönüşü senaryosunu yazdığı ve yönettiği *Hiçbir Gece*, sinemalarda gösterilmedi ve Antalya Film Festivali'nde ön jüri tarafından geri çevrildi.

1990'larda İleri, tiyatro oyunları yazdı. Cahide Sonku'nun hayatından uyarlama olan *Cahide, Ölüm ve Elmas* yazarın yazdığı ilk oyundur. Sonraki oyunu olan *[[Allahaısmarladık Cumhuriyet]]* 1997'de hem Afife Jale hem de Avni Dilligil ödüllerini aldı. 1998 sahnelenen *[[Mihri Müşfik: Ölü Bir Kelebek]]* oyunuyla devlet sanatçısı unvanını aldı. Türkiye Yazarlar Birliği Roman Ödülü'nü aldığı *[[Mavi Kanatlarınla Yalnız Benim Olsaydın]]*ı 1991'de yayımladı. Nahid Sırrı Örik'in ''Kıskanmak'' (1946) adlı romanından yola çıkarak yazdığı *[[Cemil Şevket Bey/Aynalı Dolaba İki El Revolver]]* 1997'de yayımlanırken 1999'da *Ada, Her Yalnızlık Gibi*, 2000'de *Solmaz Hanım, Kimsesiz Okurlar İçin* ve 2001 yılında *[[Bu Yaz, Ayrılığın İlk Yazı Olacak]]*ı yayımlandı ve roman 2002'de Orhan Kemal Roman Ödülü kazandı.

2006 yılında *Fotoğrafı Sana Gönderiyorum* adlı kitabı ile öyküye geri döndü. 2007'de *[[Hepsi Alev]]*, *[[Kapalı İktisat]]* ve *[[İstanbul Lale ile Sümbül]]* adlarında üç farklı türde üç kitap yayımladı.

2021'de Erdal Öz Edebiyat Ödülü'nü aldı.

8 Ocak 2025'te kaldırıldığı İstanbul Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesinde 75 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi Sahrayıcedid Mezarlığı'nda toprağa verildi.

## Eserleri

;Öykü
* *[[Cumartesi Yalnızlığı]]* (1968, Adam)
* *[[Pastırma Yazı (kitap)|Pastırma Yazı]]*  (1971, Bilgi)
* *Dostlukların Son Günü* (1975, Bilgi)
* *[[Bir Denizin Eteklerinde]]* (1980, Altın)
* *[[Dostlukların Son Günü]]* (1975, Bilgi) (1978 Sait Faik Hikâye Ödülü)
* *İlk Gençlik Çağına Öyküler* I-II-III (Derleyen) (1980, Kültür Bakanlığı)
* *[[Eski Defterlerde Solmuş Çiçekler...]]* (1982, Adam)
* *Son Yaz Akşamı* (1983, Altın)
* *[[Kötülük (öykü)|Kötülük]]*, (1992, Remzi)
* *[[Fotoğrafı Sana Gönderiyorum]]* (2006, Doğan)
* *[[Yağmur Akşamları]]* (2011, Everest)

;Roman
* *Destan Gönüller* (1973, Hürriyet)
* *Her Gece Bodrum* (1976, Bilgi) (1977 TDK Roman Ödülü)
* *Ölüm İlişkileri* (1979, Bilgi)
* *Cehennem Kraliçesi* (1980, Altın)
* *[[Bir Akşam Alacası]]* (1980, Altın)
* *[[Yaşarken ve Ölürken]]* (1981, Altın)
* *[[Ölünceye Kadar Seninim]]* (1983, Altın)
* *Yalancı Şafak* (1984, Altın)
* *[[Saz Caz Düğün Varyete]] (1984, Altın)
* *Hayal ve Istırap* (1986, Altın)
* *Kafes* (1987, Özgür Yayın)
* *Mavi Kanatlarınla Yalnız Benim Olsaydın (1991, Can)
* *Kırık Deniz Kabukları* (1993, Can)
* *Gramafon Hala Çalıyor* (1995, YKY)
* *Cahide - Ölüm ve Elmas* (1995, YKY)
* *Cemil Şevket Bey - Aynalı Dolaba İki El Revoler* (1997, Oğlak)
* *Ada, Her Yalnızlık Gibi* (1999, Oğlak)
* *Solmaz Hanım, Kimsesiz Okurlar İçin* (2000, Oğlak)
* *[[Bu Yaz, Ayrılığın İlk Yazı Olacak]]* (2001, Doğan)
* *[[Yarın Yapayalnız]]* (2004, Doğan)
* *[[İstanbul Lâle İle Sümbül]]* (2007, Doğan)
* *Hepsi Alev* (2007, Doğan)
* *[[Daha Dün]]* (2008, Doğan)
* *Bu Yalan Tango* (2010, Everest)
* *[[Mel'un - Bir Us Yarılması]] (2013, Everest)
* *Sona Ermek* (2017, Everest)

;Deneme 
* *Çağdaşlık Sorunu* (1978, Günebakan)
* *Aşk-ı Memnu Ya Da Uzun Bir Kışın Siyah Günleri* (1981, Yazko)
* *Düşünce Duyarlık* (1982, Adam)
* *Kamelyasız Kadınla*r (1983, Yazko)
* *İstanbul Yalnızlığı* (1989, İstanbul Kütüphanesi)
* *Peride Celal'e Armağan* (1996, Oğlak)
* *Perisi Kaçmış Yazılar* (1996, İyi Şeyler)
* *Sepya Mürekkebiyle Yazıldı* (1997, Oğlak)
* *Kurtuluş Savaşı ve Edebiyatımız* (1998, Oğlak)
* *İstanbul Yıldızlar Altında* (1999, Oğlak)
* *Kırık İnceliklerin Şairi - Behçet Necatigil* (1999, Kaf)
* *Ay Hala Güzel* (1999, Kaf)
* *Biten (İki) Yüzyıl* (2000, Oğlak)
* *Evimizin Tek Istakozu* (2000, Oğlak)
* *İstanbul Seni Unutmadım* (2001, Oğlak)
* *Oburcuğun Edebiyat Kitabı* (2002, Doğan)
* *Rüyamdaki Sofralar (2003, Doğan)
* *Uzak, Hep Uzak* (2003, Doğan)
* *İstanbul'un Sandık Odası* (2004, Doğan)
* *Kar Yağıyor Hayatıma* (2005, Doğan)
* *[[Cengiz Tacer]] - Denizden Yana, Çölden Yana* (2005, Milli Reassürans)
* *İstanbul Hatıralar Kolonyası* (2006, Doğan)
* *İstanbul'un Tramvayları Dan Dan* (2008, Doğan)
* *İstanbul İlk Romanımda Leylak* (2009, Everest)
* *Oburcuk Mutfakta* (2010, Everest)
* *[[Yaşadığım İstanbul]] (2012, Everest)
* *İstanbul Mayısta Bir Akşamdı* (2014, Everest)
* *Edebiyatımızın Sevdiğim Romanlar Kılavuzu* (2015, Everest)
* *İstanbul Bu Gece Yine Sensiz* (2016, Everest)

;Anı 
* *Annem İçin* (1983, Ada)
* *Hatırlıyorum* (1984, Altın)
* *Seni Çok Özledim* (1986, Özgür Yayın)
* *O Yakamoz Söner* (1987, Ada)
* *Anılar; Issız ve Yağmurlu* (2002, Doğan)

; Oyun 
* *Allahasmarladık Cumhuriyet*
* *Ölü Bir Kelebek - Toplu Oyunlar* (1998, Oğlak)

; Şiir
* *Ay Işığı* (1986, Özgür Yayın)

;Söyleşi 
* *Atilla İlhan, Nam-ı Diğer Kaptan* (2002, İş Bankası)
* *Şimdi Seni Konuşuyorduk* (2007, Doğan)
* *O Aşk Dinmedi* (Ayşe Sarısayın ile) (2017, Everest

;Senaryoları
* 2007 - *Kilit* (Sinema Filmi)  
* 1999 - *Kerem* (TV Filmi) 
* 1994 - *Bir Aşk Uğruna* (TV Dizisi) 
* 1992 - *Yedikuleli Mihriban* (TV Dizisi) 
* 1992 - *Her Gece Bodrum* (Sinema Filmi) 
* 1990 - *Yalancı Şafak* (TV Dizisi) 
* 1990 - *Bir Yalnız Melek* (Sinema Filmi) 
* 1989 - *Hiçbir Gece* (Sinema Filmi) 
* 1987 - *Afife Jale* (Sinema Filmi) 
* 1982 - *Seni Kalbime Gömdüm* (Sinema Filmi) 
* 1982 - *Göl* (Sinema Filmi) 
* 1981 - *Kırık Bir Aşk Hikâyesi* (Sinema Filmi), diyaloglarını yazdı 
* 1978 - *Seninle Son Defa* (Sinema Filmi) 
* 1975 - *Çapkın Hırsız* (Sinema Filmi) 
* 1974 - *Askerin Dönüşü* (Sinema Filmi) 
* 1973 - *Cennetin Kapısı* (Sinema Filmi) 
* 1973 - *Bir Demet Menekşe* (Sinema Filmi) 
* 1972 - *Yaralı Kurt* (Sinema Filmi) 
* 1972 - *Kadın Yapar* (Sinema Filmi) 
* 1972 - *Günahsızlar* (Sinema Filmi)
;Oynadığı filmler
* 1990 - *Soğuktu ve Yağmur Çiseliyordu* (Sinema Filmi) 1990, *Yazar*
* 1991 - *Şen Dullar* (TV Dizisi)
;Yönettiği filmler 
* 1989 - *Hiçbir Gece* (Sinema Filmi)
* 1992 - *Yedikuleli Mihriban'' (TV Dizisi)

## Kaynakça