Dünya siyasi tarihi

Dünya siyasi tarihinde, insanların bir araya getirdiği çeşitli siyasi oluşumlar ve bu oluşumlar sonucunda oluşan sınırlar incelenir. Tarih boyunca insanlar, basit özyönetimsel ve monarşik sistemlerden günümüzdeki karmaşık demokratik ve totaliter sistemlere varan bir skalada yönetim şekilleri ürettiler. Buna paralel olarak sınırlar da, eskiden var olan, belirsizliklerden muzdarip hallerinden, günümüzdeki kesin ulusal hatlara evrilmiştir.

## Antik tarih

Antik zamanlarda, uygarlıkların sınırları şimdilerdekiler gibi keskin değillerdi. İlk dönem Sümer ve Mısır hanedanlıkları, sınırlarını belirli bir kesinlikte tanımlayan ilk devletlerdi. Bir yandan da, yüzbinlerce yıldır, -hatta 20. yüzyıla varan bir süreçte- bazı halklar devlet formundan uzak topluluklar halinde, belki eşitlikçi gruplar ya da kabileler olarak, belki de çeşitli tek adama dayalı ağalık benzeri sistemlerde  yaşadılar.

Uruk ve Tarih öncesi Mısır oluşumlarından, MÖ 3000'li yıllarda Sümer ve Mısır hanedanlıkları, yani ilk devletler ortaya çıkmaya başladı. İlk Mısır hanedanlıkları, Nil Nehri etrafında konuşlanmışlardı ve sınırları civardaki vahalara uzanıyordu. İlk Sümer hanedanlıkları ise Güney Mezopotamya'da konuşlanmışlardı ve sınırları Basra Körfezi ile Fırat, Dicle nehirlerine uzanıyordu.

MÖ 2500 yıllarında, İndus Vadisi Uygarlığı günümüz Pakistan topraklarında, Umman Denizi'nden 600&nbsp;km içerilere uzanan sınırlarda bir devlet kurmuşlardı.

MÖ 336 yılında  Büyük İskender, o dönemki çeşitli vassal devletleri fethederek, günümüzdeki Yunanistan'dan Hindistan'a varan bir imparatorluk ortaya koymuştu. Bu, bir ucundan bir ucuna yüzlerce km mesafe olan imparatorlukla, Akdeniz halkı ile Orta ve Güney Asya halkı temas eder hale gelmişti.

Roma İmparatorluğu (MÖ 27 - MS 476), Batı dünyasındaki sınırlarını doğru bir şekilde, bazı yerlerde yeterince hassas olmasa da, tanımlamaya çalışan ilk devlet oldu.

Devlet olma konusundaki Roma ve Yunan idealleri günümüz Batı dünyasını da kuvvetli bir şekilde etkilemiştir; günümüz Batı dünyasındaki yönetim şekillerinin temel idealleri, birçok zaman antik Roma ve Yunanistan'da ortaya konmuş sistem ve fikirlere dayanır.

## Orta Çağ

Çin, Sui Hanedanlığı'na geçtiğinde, farklı bayraklar altında yaşayan topluluklar hanedanlık bayrağı altında birleşmiş oldular. Sui mirasını, 626 yılında Çin'i fetheden Liu Yan (Gaozu) ve onun Tang Hanedanlığı daha da ileriye götürdü. Üç yüz yıl süren Tang hükmü, 907 yılında yıkıldı ve belirsiz sınırlı Beş Hanedan On Krallık dönemine girildi. Bu dönemin sonunda tahtı kazanan Song Hanedanlığı, Tang Hanedanlığı kadar güçlü ve geniş sınırlı olamadı.

Orta Çağ'daki en etkin güçlerinden birçoğu İslami devletlerdi. Muhammed'in ölümünden sonra Halifeler Atlas Okyanusu'ndan Orta Asya'ya uzanan topraklarda hüküm sürdüler. Emevi, Abbasi, Fatımi, Gazne, Selçuklu, Safevi, Babür ve Osmanlı gibi devletleri içeren bu silsilede Orta Doğunun hakimi oldular.

Batı ve Orta Avrupa'da ise, Şarlman, oradaki devletleri Karolenj İmparatorluğu çatısına dahil etti. Avrupa'nın ada devletleri ve Norveç birer ulus devlet haline gelmişti.

1299 yılında Aztek İmparatorluğu'nun üç yüz yıl sürecek güney Meksika hakimiyeti başladı. Toprakları 5000&nbsp;km2 gibi geniş bir alana yayılmıştı.

## Erken Modern Dönem

## Modern Dönem


ImageSize = width:800 height:433
PlotArea = width:720 height:400 left:65 bottom:20
AlignBars = justify

Colors =
    id:time value:rgb(0.7,0.7,1) #
    id:period value:rgb(1,0.7,0.5) #
    id:span value:rgb(0.9,0.8,0.5) #
    id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) #
    id:era value:rgb(1,0.85,0.5) #
    id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) #
    id:filler value:gray(0.8) # background bar
    id:black value:black

Period     = from:1825 till:2016
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:25 start:1825
ScaleMinor = unit:year increment:5 start:1825

PlotData =
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line, black) width:11 shift:(0,-3)

  bar:Dönem color:age
  from:1850 till:1945 shift:(-100,4) text: Modern
  from:1850 till:1945 shift:(0,-6) text: Geç Modern
  from:1825 till:1850 text: Erken Modern
  from:1945 till:2016 text: Son

  bar:Tema color:age
  from:1825 till: 1860 text:Sanayi Devrimi
  from:1860 till: 1914 shift:(0,4) text:İkinci Sanayi Devrimi
  from:1860 till: 1914 shift:(20, -10) text:Büyük Buhran
  from:1914 till: 1918 shift:(0,4) text: I. Dünya Savaşı
  from:1918 till: 1939 shift:(0,-7) text:İki savaş arası
  from:1939 till: 1945 shift:(0,4) text: II. Dünya Savaşı
  from:1945 till: 2013 shift:(10,5) text:Atom Çağı
  from:1945 till: 2013 shift:(10,-5) text: Bilişim Çağı

  bar:Almanya color:age
  from:1990 till:2013 text: Germany
  from:1945 till:1990 text: Post-War Germany
  from:1933 till:1945 shift:(0,5) text: Nazi Germany
  from:1919 till:1933 shift:(0,-7) text: Weimar Republic
  from:1870 till:1919 text: German Empire
  from:1825 till:1870 text: German Confederation

  bar:İtalya color:age
  from: 1825 till: 1865 text:Italian unification
  from: 1865 till: 1946 shift:(-30,0) text:Italian Monarchy
  from: 1918 till: 1946 text:Italian Empire
  from: 1946 till: 2013 text:Italian Republic

  bar:Fransa color:age
  from:1940 till:1944  shift:(0,-6) text: Vichy France
  from:1944 till:1958 shift:(0,4) text: 4th Republic
  from:1958 till:2013  shift:(0,-5) text: 5th Republic
  from: 1825 till:1830  shift:(0,5) text:Bourbons
  from: 1830 till: 1848 shift:(0,-5)text:July Monarchy
  from: 1848 till:1852  shift:(0,5) text:2nd Republic
  from: 1852 till:1870  shift:(0,-5) text:2nd Empire
  from: 1870 till: 1940 shift:(-55,-5) text:3rd Republic
  from: 1870 till: 1914 shift:(-50,5) text:Belle Époque
  from: 1870 till: 1940 shift:(-55,-5) text:3rd Republic

  bar:Britanya color:age
  from: 1825 till: 1922 shift:(-75,6) text:British Empire
  from: 1825 till: 1922 shift:(-75,-4) text: (Victorian era)
  from: 1825 till: 1922 shift:(35,-13) text:Great Britain and Ireland
  from: 1901 till: 1914 shift:(0,5) text:Edwardian era
  from: 1914 till: 1918 shift:(0,-10) text:WWI Defense
  from: 1918 till: 1939 shift:(0,10) text:UK Depression
  from:1939 till:1945 text:WWII Defense
  from: 1918 till: 2013 shift:(10,-13) text:Great Britain and Northern Ireland
  from: 1945 till: 2013 shift:(-50,3) text:Postwar Britain
  from: 1945 till: 2013 shift:(75,3) text:United Kingdom

  bar:İberya color:age
  from: 1975 till: 2013 text:Spain
  from: 1825 till: 1873 shift:(0,-5) text:Nationalism
  from:1931  till:1939  shift:(0,5) text:2nd Republic
  from:1936  till:1939  shift:(0,-7) text:Civil War
  from:1874  till:1931  shift:(0,-7) text:Restoration
  from:1873  till:1874  shift:(0,-5) text:1st Republic
  from:1825  till:1873  shift:(-15,7) text:Spanish Kingdom
  from:1936  till:1975  shift:(0,-5) text:Francoist Spain

  bar:Brezilya color:age
  from:1825 till:1889 text:Empire of Brazil
  from:1889 till:1930 text:1st Republic
  from:1930 till:1946 text:Vargas Era
  from:1946 till:1964 shift:(0,4) text:2nd Republic
  from:1964 till:1985 shift:(0,-10) text:Military dictatorship
  from:1985 till:2013 text:Brazil

  bar:Orta&nbsp;Doğu color:age
  from:1839 till: 1876 shift:(-20,5) text:Tanzimat Era
  from:1825 till: 1918 shift:(0,-5) text:Ottoman Empire's Dissolution
  from:1918 till: 1922 shift:(0,1) text:Partition
  from:1922 till: 1945 shift:(0,-10) text:French Mandate
  from:1922 till: 1945 shift:(0,10) text:Mandatory Palestine
  from:1945 till: 1990 text:Arab–Israeli conflict
  from:1990 till: 2013 shift:(0,-5)text:West Asia
  from:2010 till: 2013 shift:(-10,5) text:Arab Spring

  bar:Hindistan color:age
  from: 1825 till: 1858 text:Company rule
  from: 1858 till: 1947 text:British Raj
  from: 1947 till: 1947 shift:(0,6) text:Partition
  from: 1947 till: 1950 shift:(25,-5) text:Dominion of India
  from: 1947 till: 1956 shift:(25,-15) text:Dominion of Pakistan
  from: 1950 till: 2013 shift:(50,-5) text:Non-Aligned India
  from: 1956 till: 2013 shift:(50,-15) text:Islamic Pakistan

  bar:Afrika color:age
  from: 1825 till: 1860 shift:(30,5) text:European exploration
  from: 1825 till: 1860 shift:(-5,-5) text:Atlantic slave trade
  from: 1860 till: 1950 shift:(-55,-5) text:Scramble for Africa
  from: 1860 till: 1950 shift:(0,5) text:Colonisation
  from: 1950 till: 1960 text:Decolonization
  from: 1960 till: 2013 text:Post-colonial Africa

  bar:Çin color:age
  from:1825 till:1912 text: Qing Dynasty
  from:1912 till:1949 shift:(0,5) text: Chinese Republic
  from:1912 till:1949 shift:(0,-5) text: (Nanjing period)
  from:1912 till:1949 shift:(75,-5) text: Civil War
  from:1949 till:2013 text: People's Republic

  bar:Japonya color:age
  from:1825 till:1868 text: Edo
  from:1868 till:1912 text: Meiji
  from:1868 till:1945 shift:(0,8) text: Imperial Japan
  from:1928 till:1945 shift:(10,0) text: Shōwa
  from:1912 till:1928 shift:(-10,-4) text: Taishō
  from:1945 till:2013 shift:(-40,0) text: Postwar Japan
  from:1989 till:2013 text: Heisei

  bar:Kore color:age
  from:1825 till:1910 text: Joseon Dynasty
  from:1910 till:1945 text:   Korea under Japanese rule
  from:1945 till:2013  text: Division of Korea

  bar:Rusya color:age
  from:1825 till:1917 shift:(-30,5) text:Russian Empire
  from:1825 till:1855 shift:(0,-5) text:Tsarist Russia
  from:1855 till:1892 shift:(0,-5) text:Reforms and reactionaries
  from:1892 till:1917 shift:(0,-5) text:Russian Imperialism
  from:1917 till:1991 shift:(0,5) text:Soviet Union
  from:1917 till:1927  shift:(0,5) text:Revolution
  from:1927 till:1953 shift:(0,-5) text:Stalin
  from:1953 till:1964 shift:(0,-5) text:Khrushchev
  from:1964 till:1982 shift:(0,-5) text:Brezhnev
  from:1982 till:1991 shift:(0,-5) text:Dissolution
  from:1991 till:2013 text:Federation

  bar:ABD color:age
  from:1825 till:1860 text: Antebellum
  from:1860 till:1865 text: US Civil War
  from:1865 till:1900 text: Gilded Age
  from:1900 till:1918 shift:(0,3) text: Progressive Era
  from:1918 till:1945 text: World Wars
  from:1945 till:1964 text: Post-War
  from:1964 till:1980  shift:(0,7) text: Cold War America
  from:1980 till:1991 text: Republicanism
  from:1991 till:2013  shift:(0,5) text: America


:::*Ayrıntılar için ilgili maddelere bakınız.*
:::  Modern  Diğer

## Notlar