Kapı

**Kapı**, bir mekâna ya da bir taşıta girip çıkarken geçilen, mafsallı (menteşe düzeneği), sürgülü ya da elektronik aksamlı açılıp kapanabilir levha ya da bölme açıklığıdır. Kapılar, yapıların içine girmeye veya yapı içindeki odalar arasında yer değiştirebilmeye olanak sağlayan, temelde tüm dünya kültürlerinde aynı biçimde kullanılan mimari ögelerdir. Elektronik kilitli otomatik kapılar da vardır.

Kapılardan, kullanıldıkları yerlerde güvenliği ya da gizliliği sağlamak amacıyla yararlanılır. Bu nedenle kapılarda basit kilit düzeneklerinden gelişmiş elektronik güvenlik sistemlerine kadar pek çok donanım kullanılır.

Mimaride kullanıldıkları yere ya da coğrafyaya göre değişik biçim, işlev ve adlar alabilirler. Birden fazla açılabilir bölümlü kapılarda, bu panellerin her biri *kanat* olarak adlandırılır. Kapıyı oluşturan ya da kapıyla ilişkisi bulunan bölümlere farklı adlar verilebilir. Genel olarak bir kapıda bulunabilecek parçalar; kapı kolu, kapı tokmağı, kapı deliği, eşik, sundurma, lento ve pervazlardır.

## Farklı kapı mekanizması türleri

### Menteşeli kapılar
Çoğu kapı, kapının bir yönde kapıdan uzağa dönmesine izin vermek için bir taraf boyunca menteşeli ancak diğer yönde değildir. Dönme ekseni genellikle dikeydir. Menteşeli garaj kapısı gibi bazı durumlarda eksen kapı açıklığının üzerinde yatay olabilir.

Kapının açıldığı tarafta gerekli alanı azaltmak için dönme ekseni kapı düzleminde olmayacak şekilde kapılar menteşeli olabilir. Bu dönme ekseninin kapının açıldığından farklı tarafta olmasını sağlayacak bir mekanizma gerektirir. Bu örneğin trenlerde veya uçaklarda tuvaletin içe doğru açılan kapısı gibi durumlarda söz konusudur.

**Döner kapı** içeri veya dışarı açılmasına izin veren özel tek etkili menteşelere sahiptir ve kapıyı kapalı tutmak için genellikle yaylıdır.

**Fransız kapılar** kanatlı kapı adlı orijinal bir Fransız tasarımından türetilmiştir. Panellerin tamamının veya bir kısmının kanatlı bir kapıda olacağı lite bir kapıdır. Bir Fransız kapının geleneksel olarak kapının altında kalıplanmış bir paneli vardır. Bu kapıların eşleşen bir çiftine, kapı yüksekliğinde kanatlı pencereye benzediği için Fransız penceresi denir.

S Mead of Leicester tarafından geliştirilen bir **Mead kapı** her iki yönde de sallanır. Tasarımı nedeniyle zorla girişe açıktır.

**[[Hollanda kapısı]]** veya ahır kapısı iki yarıdan oluşur. Üst yarı alt yarıdan bağımsız olarak çalışır. Üst kısmın ayrı ayrı açılmasının mümkün olduğu ancak alt kısmın içte bir dudağa sahip olduğu için alt kısmı açık bırakırken üst kısmın kapatılmasının mümkün olmadığı bir varyant mevcuttur.

**[[Bahçe kapısı]]** Fransız penceresine benzer ancak daha güvenlidir çünkü yalnızca bir kapı çalıştırılabilir. Çalışan kapı menteşesi bitişik sabit kapının yanındadır ve mandal, iki kapı arasından veya bir ispanyolet cıvata kullanımından ziyade duvar açıklık pervazına yerleştirilmiştir.

### Sürgülü kapılar
Genellikle boşluk veya estetik kaygılar için raylar boyunca kayan kapılara sahip olmak yararlıdır.

**Baypas kapısı** iki veya daha fazla bölümü olan kapı ünitesidir. Kapılar, paralel üst raylar üzerinde bir eksen boyunca her iki yönde kayarak birbirlerinin yanından kayabilir. En yaygın olarak bir seferde dolabın bir tarafına erişim sağlamak için dolaplarda kullanılırlar. Bir baypas ünitesindeki kapılar önden bakıldığında hafifçe üst üste biner böylece kapatıldıklarında görünür boşlukları olmaz.

Duvar boşluğunun içinde kayan kapılara **[[cep kapısı]]** denir. Bu tip kapılar mahremiyetin de gerekli olduğu dar alanlarda kullanılır. Kapı levhası makaraya ve kapının üst kısmındaki raya takılır ve bir duvarın içinde kayar.

Sürgülü cam kapı özellikle arka bahçeye giriş olarak birçok evde yaygındır. Bu tür kapılar yangın çıkış kapısı olarak sayılmasalar da ticari yapılara girişlerde kullanım için de popülerdir. Hareket eden kapıya "aktif kanat" sabit kalan kapıya ise "inaktif kanat" denir.

### Dönen kapılar
**[[Döner kapı]]** merkezi bir milden yayılan ve dikey eksende dönen bölmeler oluşturan genellikle sayısı dört adet olmak üzere birkaç kanatlıdır. Döner kapı insanların çarpışmadan her iki yönde geçmesine izin verir ve iç ve dış arasında sızdırmazlık sağlayan bir hava kilidi oluşturur.

Menteşeler yerine **döner kapı** kenardan biraz uzakta bir yatak üzerinde desteklenir böylece pivot tarafında ve aynı zamanda açık tarafta az çok boşluk vardır. Bazı durumlarda pivot merkezde olup iki eşit boşluk oluşturur.

### Çelik Kapı
**Çelik kapı**, farklı kalınlıklarda deküpe sac kullanılarak üretilen, güvenlik ve dayanıklılık sağlayan kapıdır. Bilindiğinin aksine çelikten üretilmezler.

### Hızlı kapı
**[[Yüksek hızlı kapı]],** 4&nbsp;m/s'ye varan açılma hızları olan çok hızlı bir kapıdır ve esas olarak bir kapının hızının üretim üzerinde lojistik, sıcaklık ve basınç kontrolü etkisi olduğu endüstriyel sektörde kullanılır. Yüksek hızlı temiz oda kapıları ilaç endüstrisinde özel perde ve paslanmaz çelik çerçeveler için kullanılmaktadır. Tüm erişimlerin sıkılığını garanti ederler. Güçlü yüksek hızlı kapılar pürüzsüz bir yüzey yapısına sahiptir ve çıkıntılı kenarları yoktur. Bu nedenle kolayca temizlenebilirler ve partikül birikmesi büyük ölçüde ortadan kalkar.

Yüksek hızlı kapılar genellikle yılda 200,000'den fazla sayıda açma-kapamaya dayanacak yapıda yapılırlar. Hız artırma ve acil durum açma işlevi için ağır hizmet parçaları ve karşı denge sistemleri ile inşa edilmelidirler. Kapı perdesi orijinal olarak PVC'den yapılmıştır ancak daha sonra alüminyum ve akrilik cam bölümlerde de geliştirilmiştir.

Mükemmel yalıtım değerlerine sahip çok hızlı soğutma ve soğuk oda kapıları da Yeşil ve Enerji tasarrufu gereksinimleri ile piyasayaya sürüldü.

Kuzey Amerika'da Kapı ve Giriş Sistemleri İmalat Derneği (DASMA) yüksek performanslı kapıları çok çevrimli (minimum 100 çevrim/gün), yuvarlanma, katlanma, kayma veya sallanma hareketi ile nitelenen konut dışı, elektrikli veya yüksek hızlı (en az 20 inç(508&nbsp;mm)/saniye)) ve aşağıdakilerin üçünden ikisini kapsayan kapılar olarak tanımlar: tam boyut ve özel özellikler için siparişe göre üretilen kapılar, ekipmanın çarpmasına dayanabilen kapılar (kazara araç çarpmasıyla kırılma) veya en az bakımla yoğun kullanımı sürdürebilir kapılar.

### Otomatik
**[[Otomatik kapı|Otomatik olarak açılan kapılar]]** elektrik, yay veya her ikisi ile açılır ve kapanır. Otomatik olarak açılan bir kapının etkinleştirildiği birkaç yöntem vardır:

# Sensör birisinin yaklaştığını algılar. Otomatik kapılar için sensörler genellikle:
#* Basınç sensörü - ör., üzerinde duran birinin ağırlığına tepki veren yer paspası.
#* Sensörlere görünmez ışığı yansıtan kızılötesi perde veya ışın; birisi veya bir şey ışını engellerse kapı tetiklenir.
#* Aynı etki için düşük güçlü mikrodalga radar hareket sensörü kullanan.
#* Uzaktan kumanda sensörü (örn. Kızılötesi veya radyo dalgalarına dayalı) taşınabilir bir uzaktan kumanda ile tetiklenebilir veya bir araca takılabilir. Bunlar garaj kapıları için popülerdir.
# Elektrik anahtarı elle belki de güvenlik kontrollerinden sonra çalıştırılır. Bu basmalı elektrik düğmesi veya bir swipe kartı olabilir.
# Kapıyı itme veya çekme eylemi açma kapama çevrimini tetikler. Bunlar aynı zamanda güç destekli kapılar olarak da bilinir.

Hareket sensörlerine ek olarak otomatik olarak açılan kapılar genellikle güvenlik sensörleri ile donatılmıştır. Bunlar genellikle bir kızılötesi perdeli veya ışınlıdır ancak kapının döner tarafına takılan bir basınç matı da olabilir. Güvenlik sensörü kapının hareketini durdurarak veya yavaşlatarak kapının bir nesneyle çarpışmasını önler. Modern otomatik kapılardaki bir mekanizma kapının elektrik kesintisinde açılmasını sağlar.

### Diğerleri

Garajlarda **Up-and-over** ya da **kafaüstü** (İngilizce: overhead) kapılar kullanılır. Menteşeler yerine genellikle karşı ağırlıklı veya yaylı mekanizması vardır böylece açıklığın üzerinde yatay olarak kalkabilir ve durabilir. Panjur veya **seksiyonel üst kapı** bu tipin bir çeşididir.

**Tambur kapı** veya makaralı kapı dar yatay çıtalardan oluşan yukarı ve aşağı hareketli bir kapıdır ve dikey raylar boyunca kayarak yukarı ve aşağı "döner" ve genellikle eğlence merkezlerinde ve dolaplarda bulunur.

**İçe açılan kapılar** yalnızca bir binanın dışından açılabilen (veya zorla açılabilen) kapılardır. Bu tür kapılar kilitlendiklerinde ikamet edilen binalarda yaşayanlar için önemli bir yangın riski oluşturur. Bu kapılar sadece dışarıdan zorla açılabildiğinden bina sakinlerinin kaçması önlenir. Ticari ve perakende durumlarında üreticiler acil bir durumda içe doğru açılan bir kapının dışarıya açılmasına izin veren bir mekanizma içerir. Buna "ayrılık" özelliği denir. Kapının bir anahtar mekanizması vasıtasıyla kapalı konumunda dışarı doğru itilmesi mandala giden gücü keser ve kapının dışarı doğru açılmasını sağlar. Kapıyı kapalı konuma döndürmek gücü geri yükler.

İngiltere'da en çok kullanılan bir terim olan **Binili kapılar** birleştikleri dikey kenar(lar) da bir dudak veya üst üste binmesi olan çift kapılardır. Amerikan yangın kapısı yönetmelik gereğince toplantı çerçevesi üzerine uygulanan kenar koruması veya astragal kalıplama ile yangın güvenlik derecesi elde edilebilir.

**Evolution Kapı** sürgülü kapı ile aynı kapanma seviyesinde hareket eden raysız bir kapıdır. Sistem Avusturyalı sanatçı Klemens Torggler'in icadıdır. Bu normalde açılırken birbirine hareket eden iki dönebilir, bağlı panelden oluşan **** nin daha da geliştirilmiş halidir.

Kapının kendiliğinden kapanması için kapı kapatıcı kullanılır.

## Diğer kapı türleri
* Araba kapısı
* Uçak kapısı
* Otobüs kapısı
* Atalburu
* Chambranle
* Kapı aksesuarı
* Kapı güvenliği
* Peri kapısı
* Yanlış kapı
* Yangın kapısı
* Evcil hayvan kapısı
* Katlanan kapı
* Fusuma
* Kutsal kapı
* Söve
* Anahtar kartı kilidi
* Lento
* Lunette
* Supraporte
* Platform ekran kapısı
* Ekran kapısı
* Sürgülü kapı
* Sürgülü cam kapı
* Seksiyonel kapı
* Fırtına kapısı
* Svahili kapısı
* Eşik kapı
* Tuzak kapısı
* Küçük kapı

## Kapı aksesuarları
* Kapı zili
* Akıllı kapı zili
* Çan kutusu
* Kapı zinciri
* Kapı kapatıcı
* Kapı kolu
* Kapı tokmağı
* Kapı stoperi
* Sap
* Menteşe
* Kapı mandalı
* Mektup kutusu
* Kilit
* Gözetleme deliği

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız
* Halki Kapısı
* Humus'un Kapıları
* İştar Kapısı
* Kleopatra Kapısı
* Mezuza
* Paifang
* Şam Kapısı (Kudüs)
* Taçkapı
* Torii kapısı