Edward Teller

**Edward Teller** (; ; 15 Ocak 1908 - 9 Eylül 2003), bilim ve teknoloji dünyasında "hidrojen bombasının babası" olarak bilinen Macar–Amerikalı teorik fizikçi.

Teller hayatı boyunca hem bilimsel yeteneği hem de kişiler arası zor ilişkileri, geçici ve içe kapanık kişiliği ile tanınıyordu. Teller, 1908'de Macaristan'da dindar bir Yahudi ailede doğdu. 1930'larda, önde gelen Macar bilimcilerden oluşan émigrélerin oluşturduğu, “Marslı” kod adlı grup altında ABD'ye göç etti.

Çekirdek fiziğine, moleküler fiziğe, spektroskopiye (özellikle Jahn–Teller ve Renner–Teller etkileri) ve yüzey fiziğine çok sayıda katkıda bulunmuştur. Teller ayrıca, karmaşık moleküllerin kuantum mekaniksel açıklamasında standart modern bir araç olan yoğunluk fonksiyonel teorisinin öncüsü olan Thomas–Fermi teorisine de katkıda bulundu.

## İlk yılları ve ailesi

Ede Teller, 15 Ocak 1908'de Avusturya-Macaristan'ın Budapeşte kentinde Yahudi bir ailede dünyaya geldi. Annesi piyanist Ilona Teller babası ise avukat Max Teller'di. Önce Fasori Lüteriyen Gymnasium'da, daha sonra Budapeşte'deki Minta (Model) Gymnasium'da eğitim gördü. Teller Yahudi bir aileden geldiği için Museviydi. Ancak bilim kariyerine başladıktan ve ilerleyen yaşlarından sonra agnostik-ateist fikir akımının destekçisi ve savunucusu oldu. Küçük yaşlarında ailecek Yahudiliğin kutsal günlerinden biri sayılan Kerafet Günü'nü kutlarlardı.

Albert Einstein ve Richard P. Feynman gibi Teller'de konuşmayı geç öğrenenlerdendi. Çoğu çocuğa göre konuşması daha sonra gelişti, ancak sayılar onun çok ilgisini çekiyordu. Hatta bundan o kadar çok eğleniyordu ki, hayal dünyasında büyük sayılar ile büyük hesaplamalar yapıyordu.

## Bilimsel faaliyetleri
Teller, Amerikanın nükleer programı çerçevesinde II. Dünya Savaşı'nda "Manhattan Projesi"nin bir üyesi olarak yaptığı çalışmalarla; hidrojen bombasının geliştirilmesindeki öncülüğüyle ve Lawrence Livermore National Laboratory'de uzun yıllar boyunca devam ettiği faaliyetleriyle tanınmıştır.

1950'lerde Los Alamos Ulusal Araştırma Merkezi'nde birlikte çalıştığı arkadaşı Robert Oppenheimer hakkında yürütülen soruşturmada verdiği ifade sebebiyle büyük tepki aldı ve ondan sonra bilim camiası tarafından dışlandı. Özellikle nükleer enerji araştırmalarını, nükleer silahların geliştirilmesini ve nükleer test programının etkin bir şekilde sürdürülmesini savunduğu için Birleşik Devletler hükûmetinden destek görmeye devam etti.

## Ödülleri
1976 yılında  üyeliğine seçilen Edward Teller, 1980 yılında Eringen Madalyası kazanmıştır.

## Röportajları
Finans sektöründe tanınmış bir yatırım uzmanı ve yazar olan Lee Munson, 1999 yılında, Hoover Enstitüsü'nde Edward Teller ile bir röportaj gerçekleştirmiştir. Bu röportajda, "Hidrojen bombasının babası" olarak anılmak hakkında düşünceleri sorulmuş, Teller ise cevap olarak, " Saçmalık! Bir çok kişi buna katkıda bulundu. Ben binlerce katkıda bulunanlardan biriydim. Tek zorlayan bendim. Yaptığım şeyden mutluyum ama kolay değildi"  demiştir.

## Fen bilimlerinde ismi ile anılan buluşlar
*Ashkin–Teller modeli
*Axilrod–Teller potansiyeli
*Brunauer–Emmett–Teller teorisi
*Inglis–Teller denklemi
*Jahn–Teller etkisi
**Pseudo Jahn–Teller etkisi
*Lyddane–Sachs–Teller ilişkisi
*Pöschl–Teller potansiyeli 
*Renner–Teller etkisi
*Teller–Ulam tasarımı

## Kaynakça

### Bibliyografya
* *Our Nuclear Future; Facts, Dangers, and Opportunities* (1958)
* *Basic Concepts of Physics* (1960)
* *The Legacy of Hiroshima* (1962)
* *[http://www.iaea.org/Publications/Magazines/Bulletin/Bull113/11303580312.pdf The Constructive Uses of Nuclear Explosions]* (1968)
* *Energy from Heaven and Earth* (1979)
* *The Pursuit of Simplicity* (1980)
* *Better a Shield Than a Sword: Perspectives on Defense and Technology* (1987)
* *Conversations on the Dark Secrets of Physics* (1991)
* *Memoirs: A Twentieth-Century Journey in Science and Politics* (2001)