Hipoöstrojenizm

**Hipoöstrojenizm** veya **östrojen eksikliği**, östrojenin normal seviyesinden daha düşük bir seviyede bulunmasıdır. Bir neden belirtmeksizin durumu ortaya koyar. Östrojen eksikliği ayrıca artmış kardiyovasküler hastalık riski ile ilişkilidir ve idrar yolu enfeksiyonları ve osteoporoz gibi hastalıklarla bağlantılıdır.

Kadınlarda düşük östrojen seviyeleri, sıcak basması, uyku bozuklukları, bozulmuş kemik sağlığı, ve genitoüriner sistemde değişiklikler gibi semptomlara neden olabilir. Hipoöstrojenizme en yaygın olarak postmenopozal, primer yumurtalık yetmezliği (POI) olan veya amenore (menstrüel dönemlerin yokluğu) ile başvuran kadınlarda rastlanır. Hipoöstrojenizm, vajinal doku katmanlarının incelmesi ve vajinal pH'da bir artış dahil olmak üzere öncelikle genitoüriner etkileri içerir. Normal östrojen seviyeleri ile vajinanın çevresi iltihaplanmaya, enfeksiyonlara ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı korunur. Hipoöstrojenizm, örneğin hipogonadizm nedeniyle erkeklerde de ortaya çıkabilir.

Düşük östrojen seviyelerinin olumsuz etkilerini önlemek ve yaşam kalitesini iyileştirmek için hem hormonal hem de hormonal olmayan tedaviler vardır.

## Belirti ve bulgular

### Vazomotor etkiler
Düşük östrojen seviyelerinin sunumları, ani, ağırlıklı olarak üst vücutta yoğun ısı hissi olan ve cildin kızarır gibi kızarmasına neden olan sıcak basmaları içerir. Hipotalamustaki termonükleer bölgenin daralması nedeniyle meydana geldiğine ve vücudu vücut ısısı değişikliklerine daha duyarlı hale getirdiği düşünülüyor. Gece rahatsızlıkları da hipoöstrojenizm ile ilişkili yaygın bir semptomdur. İnsanlar uykuya dalmada ve erken uyanmakta zorluk yaşayabilir, gece uyanmalarına neden olabilir, ırklar ve etnik gruplar arasında farklı değişkenlikler olabilir.

### Genitoüriner etkiler
Diğer klasik semptomlar, vulva, vajina ve alt idrar yollarındaki hem fiziksel hem de kimyasal değişikliklerdir. Genitaller, elastikiyetini kaybetme, vajinal pH'nın artması gibi atrofik değişikliklerden geçerler, bu da vajinal florada değişikliklere yol açabilir ve enfeksiyon ve fissür riskini artırabilir. Diğer genital belirtiler arasında kuruluk, yanma, tahriş, rahatsızlık veya ağrı ve ayrıca işlev bozukluğu yer alır. Düşük östrojen seviyeleri sınırlı genital uyarılmaya neden olabilir ve vajinal duvarın dört tabakasındaki değişiklikler nedeniyle disparoniye veya ağrılı cinsel ilişkiye neden olabilir. Düşük östrojene sahip kişiler ayrıca idrara çıkma ve dizüri veya ağrılı idrara çıkma için daha yüksek aciliyet duyar. Hipoöstrojenizm, hormon replasman tedavisi almayan postmenopozal kadınlarda komplike olmayan idrar yolu enfeksiyonu gelişimi için başlıca risk faktörlerinden biri olarak kabul edilir.

### Kemik sağlığı
Östrojen kemik sağlığına çeşitli şekillerde katkıda bulunur; düşük östrojen seviyeleri, kemiğin yeniden şekillenmesine yardımcı olan hücreler olan osteoklastlar ve osteositler yoluyla kemik yıkımı artırır, kemiklerin bozulma olasılığını artırır ve kırılma riskini artırır. Östrojen seviyelerindeki düşüş nihayetinde skolyoz veya tip I osteoporoz gibi daha ciddi hastalıklara yol açabilir, bu da kemikleri inceltip zayıflatarak, düşük kemik yoğunluğu ve kırıklarlara neden olabilir. Östrojen eksikliği her iki cinsiyette de osteoporoz gelişiminde önemli rol oynar ve kadınlarda ve daha genç (menopozal) yaşlarda erkeklere göre beş ila on yaş arasında daha belirgindir. Kadınlar ayrıca osteopeni ve osteoporoz için daha yüksek risk altındadır.

## Nedenler
Çeşitli koşullar hipoöstrojenizme yol açabilir: menopoz en yaygın olanıdır. Radyasyon tedavisi, kemoterapi veya spontan bir tezahür gibi çeşitli nedenlere bağlı primer yumurtalık yetmezliği (erken menopoz), düşük östrojen seviyesine ve kısırlığa da yol açabilir.

Hipogonadizm (erkekler için testisler ve kadınlar için yumurtalıklar olan gonadların aktivitesinin azaldığı bir durum) östrojeni azaltabilir. Primer hipogonadizmde, birkaç hafta arayla en az iki kez yüksek serum gonadotropinleri saptanır ve bu gonadal yetmezliği gösterir. Sekonder hipogonadizmde (neden hipotalamik veya hipofiz disfonksiyonu ise) serum gonadotropin seviyeleri düşük olabilir.

Diğer nedenler arasında bazı ilaçlar, gonadotropin duyarsızlığı, doğuştan steroid metabolizması hataları (örneğin, aromataz eksikliği, 17a-hidroksilaz eksikliği, 17,20-liyaz eksikliği, 3β-hidroksisteroid dehidrogenaz eksikliği ve kolesterol yan zincir parçalama enzimi veya steroidojenik akut düzenleyici) yer alır ) ve fonksiyonel amenore bulunabilir.

### Riskler
Düşük endojen östrojen seviyeleri, erken menopoza giren kadınlarda kardiyovasküler hastalık riskini artırabilir. Endotel kaynaklı nitrik oksit kullanarak arterleri gevşetmek için östrojene ihtiyaç vardır, bu da olumsuz aterojenik etkileri azaltarak kalp sağlığına katkı sağlar. POI'li(Primer over yetmezliği) kadınlar, düşük östrojen üretimi nedeniyle artmış kardiyovasküler hastalık riskine sahiptir.

## Patofizyoloji
Östrojen eksikliğinin hem vajinal hem de ürolojik etkileri vardır; kadın cinsel organı ve alt idrar yolu, embriyolojik gelişimleri nedeniyle ortak östrojen reseptör işlevini paylaşır. Östrojen, kan akışını uyaran ve vajinal salgıları ve yağlamayı artıran vazoaktif bir hormondur (kan basıncını etkileyen). Aktive edilmiş östrojen reseptörleri ayrıca vajinal duvarlarda ruga (kıvrım) oluşumuna katkıda bulunan doku proliferasyonunu uyarır. Bu ruga, kayganlaşarak, şişerek ve genişleyerek cinsel uyarılmaya yardımcı olur.

Düşük östrojenin genitoüriner etkileri arasında vajinal epitelde incelme, vajinal bariyer fonksiyonunun kaybı, vajinal kıvrımın azalması, dokuların esnekliğinin azalması ve Bartholin bezlerinin salgılama aktivitesinin azalması bulunur, bunlar da vajinal mukozanın travmatize olmasına ve ağrılı hislere yol açar. Vajinal epitel tabakalarının bu şekilde incelmesi, iltihaplanma ve idrar yolu enfeksiyonu gibi enfeksiyon geliştirme riskini artırabilir.

Vajinaya büyük ölçüde, kadınlarda vajinal bakterilerin %70'inden fazlasını oluşturan *[[Lactobacillus]]* cinsinden bakteriler hakimdir. Bu laktobasiller glikojeni ve parçalanma ürünlerini işler, bu da düşük bir vajinal pH'ın korunmasına neden olur. Östrojen seviyeleri, laktobasil bolluğu ve vajinal pH ile yakından bağlantılıdır, çünkü daha yüksek östrojen seviyeleri, vajinal epitelyumun kalınlaşmasını ve hücre içi glikojen üretimini teşvik eder. Bu büyük miktarda laktobasil varlığı ve ardından düşük pH seviyelerinin, cinsel yolla bulaşan patojenlere ve fırsatçı enfeksiyonlara karşı koruma sağlayarak ve dolayısıyla hastalık riskini azaltarak kadınlara fayda sağladığı varsayılmaktadır.

## Tanı
Hipoöstrojenizm tipik olarak menopozda bulunur ve POI ve fonksiyonel amenore gibi diğer durumların teşhisine yardımcı olur. Östrojen seviyeleri birkaç laboratuvar testi ile test edilebilir: vajinal olgunlaşma indeksi, progestojen yükleme testi ve küçük parabazal hücreler için vajinal sürüntü alınması testlerden bir kaçıdır.

### Menopoz
Menopoz genellikle vajinal atrofi semptomları, pelvik muayeneler ve son adet döngüsünden oluşan kapsamlı bir tıbbi öykü alınmasıyla teşhis edilir. Semptom kompleksi birincil gösterge olduğundan ve menopozdan sonra düşük estradiol seviyelerinin doğru bir şekilde tespit edilmesi daha zor olduğundan menopozu belirlemek için kesin bir test yoktur. Ancak menopoz ve diğer tanıları ayırt etmek için laboratuvar testleri yapılabilir.

### Fonksiyonel hipotalamik amenore
Fonksiyonel hipotalamik amenore (FHA), üç ay veya daha uzun süren amenore, düşük serum gonadotropin ve estradiol hormonu bulgularına dayanarak teşhis edilir. FHA'nın yaygın nedenleri arasında çok fazla egzersiz yapmak, çok az yemek yemek veya çok fazla stres altında olmak yer aldığından, FHA tanısı egzersiz, kilo ve stresteki herhangi bir değişikliğin değerlendirilmesini içerir. Ek olarak, amenorenin değerlendirilmesi, bir öykü ve fizik muayene, biyokimyasal testler, görüntüleme ve östrojen düzeyinin ölçülmesini içerir. Menstrüel problemlerin incelenmesi ve serum prolaktin, tiroid uyarıcı hormon ve folikül uyarıcı hormon (FSH) gibi hormonları ölçmek için klinik testler, amenorenin diğer potansiyel nedenlerini ekarte etmeye yardımcı olabilir. Bu potansiyel durumlar arasında hiperprolaktinemi, POI ve polikistik over sendromu bulunur .

### Primer yumurtalık yetmezliği (POI)
Erken yumurtalık yetmezliği olarak da bilinen primer yumurtalık yetmezliği, hipergonadotropik hipogonadizmin bir sonucu olarak kadınlarda kırk yaşından önce gelişebilir. POI amenore olarak ortaya çıkabilir ve menopoza benzer semptomlara sahiptir, ancak tanı için FSH düzeylerinin ölçülür.

## Tedavi
Hormon replasman tedavisi (HRT), hem premenopozal hem de postmenopozal kadınlarda hipoöstrojenizm ve menopozla ilgili semptomları ve düşük östrojen seviyelerini tedavi etmek için kullanılabilir. Düşük doz östrojen ilaçları, menopozla ilişkili semptomların tedavisi için ABD Gıda ve İlaç Dairesi tarafından onaylanmıştır. HRT, sıcak basması, terleme, uyku sorunları, vajinal kuruluk ve rahatsızlık gibi semptomları iyileştirmek için bir progestojenle birlikte veya onsuz kullanılabilir. FDA, meme kanseri öyküsü veya riski, teşhis edilmemiş genital kanama, tedavi edilmemiş yüksek tansiyon, açıklanamayan kan pıhtıları veya karaciğer hastalığı olan kadınlarda HRT'den kaçınılmasını önermektedir.

Hipoöstrojenizmin vazomotor semptomları için HRT, konjuge at östrojenleri, 17β-estradiol, transdermal östradiol, etinil östradiol ve östradiol halkası gibi farklı östrojen formlarını içerir. HRT'ye ek olarak, uterusun iç tabakası olan endometriyumu korumak için kullanılan yaygın progestojenler vardır. Bu ilaçlar arasında medroksiprogesteron asetat, progesteron, noretisteron asetat ve drospirenon bulunur.

Sıcak basmaların farmakolojik olmayan tedavisi, oda sıcaklığını düşürmek için portatif fanlar kullanmayı, katmanlı giysiler giymeyi ve tütün, baharatlı yiyecekler, alkol ve kafeinden kaçınmayı içerir. Semptomları azaltmak için akupunktur, yoga ve egzersiz gibi diğer tedavileri destekleyen kanıtlar bulunmamaktadır

## Erkeklerde
Östrojenler erkek fizyolojisinde de önemlidir. Erkeklerde hipogonadizm nedeniyle hipoöstrojenizm oluşabilir. Çok nadir nedenler arasında aromataz eksikliği ve östrojen duyarsızlığı sendromu bulunur. İlaçlar da erkeklerde hipoöstrojenizmin bir nedeni olabilir. Erkeklerde hipoöstrojenizm, diğer semptomların yanı sıra osteoporoza yol açabilir. Östrojenler ayrıca erkeklerde cinsel istekte olumlu rol oynayabilir.

## Ayrıca bakınız

* Östrojen duyarsızlık sendromu
* Aromataz fazlalığı sendromu

## Kaynakça