Canadair CL-415

**Canadair CL-415** (**Super Scooper**, daha sonra **Bombardier 415**) ve **De Havilland Canada DHC-515**, ilk olarak Canadair, daha sonra Bombardier ve De Havilland Canada tarafından üretilen amfibiyen uçak serisidir. CL-415, Canadair CL-215 modeline dayanır ve özellikle havadan yangın söndürme görevleri için tasarlanmıştır; bunun yanı sıra arama-kurtarma ve genel amaçlı taşıma gibi çeşitli görevlerde de kullanılabilir.

CL-415'in geliştirme çalışmaları, CL-215'in turboprop motorla güncellenmiş versiyonu olan CL-215T'nin başarılı programının ardından 1990'ların başında başladı. Üretimi 2003'te başlayan bu uçak, yeni motorlarına ek olarak kokpit ve aerodinamik alanlarda yapılan modernleştirmeler sayesinde CL-215'e göre önemli performans artışları sağladı. Programın üretim aşamasına geçildiğinde uçak artık Bombardier'e aitti ve üretim 2015'e kadar sürdü. Ekim 2016'da CL-415 programı Viking Air tarafından satın alındı. Firma, güncellenmiş CL-515 modelini üretmeyi ve bu uçağı De Havilland Canada adıyla Victoria ve Calgary'de üretmeyi hedefledi. Bu uçak daha sonra **De Havilland Canadair 515** olarak yeniden adlandırıldı.

## Geliştirilmesi
### Kökenleri
1966'da tanıtılan CL-215, su bombalayarak yangın söndürme amaçlı tasarlanan ilk uçaktır. Mayıs 1990'da son CL-215 teslim edilene kadar toplam 125 adet üretildi.

1987'de, dönemin daha verimli, güçlü ve güvenilir turboprop motorlara yönelen pazar trendlerine yanıt olarak Canadair, 17 adet *CL-215* gövdesini Pratt & Whitney Canada PW123AF motorlarıyla yeniden donatma kararı aldı. Bu motor, orijinal pistonlu motorlara göre %15 daha fazla güç sağlarken, güvenilirlik ve emniyet açısından da iyileştirmeler sundu. Yeniden donatılan bu uçaklara *CL-215T* adı verildi. Yeni modelin geliştirilme sürecinde şirket yetkilileri, CL-215T'ye yönelik piyasa talebinin sınırlı olduğunu ve bu yüzden tamamen yeni bir uçak üretiminin gerekçelendirilemeyeceğini belirttiler. Buna rağmen uçakta güç destekli uçuş kontrolleri, kokpitte iklimlendirme, geliştirilmiş elektrik ve aviyonik sistemler gibi birçok iyileştirme yer aldı. Uçağın dış görünümünde ise kanat ve kuyruk bölgesine eklenen aerodinamik yapılar dikkat çekiyordu.

CL-215T programının görece başarılı olmasının ardından şirket, tamamen yeni bir üretim serisi olan *CL-415*i geliştirmeye karar verdi. CL-415 ilk uçuşunu 6 Aralık 1993'te gerçekleştirdi, uçağın teslimatlarına ise Kasım 1994'te başlandı. Bir yıl sonra, Quebec hükûmetine ait bir CL-415 ile 21 ülkeyi kapsayan 180 günlük bir tanıtım turu başlatıldı. Aynı yıl içinde Bombardier, CL-415'in kabiliyetlerini çeşitlendirmek amacıyla altı maddelik bir geliştirme planı üzerinde çalıştığını açıkladı.

Kısa sürede birçok ülkeden sipariş alındı; bunların bazıları satın alma, bazıları kiralama şeklindeydi. Temmuz 1996 itibarıyla Kanada, Fransa, İtalya ve İspanya'da toplam 37 adet CL-415 aktif hizmetteydi. 1998'den itibaren CL-415'ler, Bombardier Aerospace'in North Bay, Ontario'daki North Bay/Jack Garland Havalimanı yakınındaki tesislerinde monte edildi ve Nipissing Gölü'nde test edildi. Ancak 2010'larda, *[[Flight International]]* havacılık dergisine göre satışlarda düşüş yaşandı. Ekim 2015'te Bombardier, CL-415 üretim hattını kapattı. Buna rağmen şirket, uçağın tanıtımını yapmaya ve mevcut filosu için teknik destek sağlamaya devam etti. Toplamda 95 adet CL-415 üretilmişti.

### Viking Air dönemi
Bombardier, birkaç on yıl boyunca önemli bir büyüme dönemi yaşamıştı; ancak 2010'larda, CSeries dar gövdeli yolcu uçağının geliştirilmesi sırasında ortaya çıkan çok yüksek maliyetler nedeniyle mali zorluklarla karşı karşıya kaldı. Çok daha küçük bir şirket olan Viking Aircraft, başlangıçta bir bileşen üreticisi olarak faaliyet gösterdi ve zamanla Bombardier'in üretimden kaldırdığı bazı uçakların lisanslı parça üretimini de üstlendi; bunun sonucunda bu uçakların hizmette kalmasına yardımcı oldu. 2008'de Bombardier ve Viking Air arasında bir anlaşma yapıldı. Bu anlaşma kapsamında, Bombardier; DHC-1 Chipmunk'tan 50 yolcu kapasiteli kısa mesafe kalkış ve iniş (STOL) uçağı DASH-7'ye kadar olan üretimden kalkmış tüm de Havilland uçaklarının tasarım belgelerini ve fikrî mülkiyet haklarını Viking'e devretti. Bu uçakların birim maliyeti 2014 itibarıyla  milyon ABD dolarıydı.

20 Haziran 2016'da Viking Air'ın, Bombardier'den CL-415'in tip sertifikasını satın almak üzere olduğu açıklandı; bu satın alım aynı zamanda daha eski modeller olan CL-215 ve CL-215T'yi de kapsıyordu. Satın alım 3 Ekim 2016'da tamamlandı. Viking, bu satın alımdan kısa bir süre sonra modernize edilmiş *CL-515* modelinin tasarımına başladı.

Mayıs 2018'de Bozeman, Montana'da bulunan Bridger Aerospace, $204 milyonluk bir anlaşmayla altı adede kadar uçak siparişi vererek CL-415EAF "Geliştirilmiş Hava Yangın Söndürme" modelinin ilk müşterisi oldu.

Aralık 2018'de, su alma ve yangın söndürme operasyonlarını simüle edebilen tam uçuş simülatörü Avrupa Hava Emniyeti Ajansı (EASA) tarafından sertifikalandırıldı. Bundan önce, Mayıs 2013'te Ontario'nun Sault Ste. Marie kentinde bir tam uçuş simülatörü kurulmuştu. Transport Canada FTD Seviye 6 olarak sertifikalandırılan Mechtronix CL-415 FFT X simülatörü, Ontario hükûmetine bağlı CL-415 pilotları ve mühendislerinin, il dışına çıkmalarına gerek kalmadan kendi bölgelerinde eğitim almasını sağladı ve sonrasında ciddi zaman ve maliyet tasarrufu elde edildi.

21 Haziran 2019'de Endonezya Savunma Bakanlığı, 2024 teslimatlı altı CL-515 ve bir CL-415EAF satın alacağını duyurdu.

31 Mart 2022'de Viking Air, De Havilland Canada aracılığıyla CL-515'in adını DHC-515 olarak değiştirdi ve üretimin Calgary, Alberta, Kanada'da yapılacağını açıkladı. CL-215 ve CL-415'in de desteklendiği bu tesis, Avrupa'daki müşterilerden gelen 22 adet niyet mektubuyla üretime hazırlanıyordu.

25 Mart 2024'te Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis ile Kanada Başbakanı Justin Trudeau, ülkedeki şiddetli orman yangınlarıyla mücadeleye yardımcı olmak amacıyla De Havilland'dan $530 milyonluk DHC-515 satın alım anlaşmasını duyurdu.

## Tasarımı

CL-415, güncellenmiş bir kokpite, aerodinamik iyileştirmelere ve su bırakma sisteminde yapılan değişikliklere sahiptir. Bu özellikler, onu orman yangınlarını tespit etmek ve bastırmak için modern itfaiyeye yönelik amfibyen bir uçan gemi hâline getirir. CL-215 modeline kıyasla, CL-415'in işletme ağırlığı ve hızı artırılmış, bu da verimlilik ve performansta gelişme sağlamıştır. Uçakta kullanılan çift Pratt & Whitney Canada PW123AF turboprop motorunun her biri 1.775&nbsp;kW'a kadar güç üretme kapasitesine sahiptir ve CL-215'teki konumlarına kıyasla gövdeye daha yakın yerleştirilmiştir. Bu yer değişikliği, normalde yanal stabiliteyi azaltabilecek olsa da, sağ yatay dengeleyicinin önüne sabit, ters yönlü bir hücum kenarı kanatçığı eklenerek bu eksiklik giderilmiştir. Ayrıca yönelme kararlılığını artırmak amacıyla kanat uçlarına kıvrık kanatlar eklenmiştir.

CL-415, yakındaki bir su kaynağından  su çekebilir, istenirse bu suya kimyasal köpük ekleyebilir ve yangına müdahale etmek için üsse dönmeden bu karışımı bırakabilir. Yangınlara hızlı yanıt vererek büyük miktarda söndürücü madde taşımak üzere özel olarak geliştirilmiştir. Bu su, kabin zemininin altındaki gövde içinde yer alan büyük tanklarda depolanır; gövdenin her iki yanında üst seviyede yer alan ek küçük tanklar da mevcuttur. Uçak yapısal olarak güvenilirlik ve uzun ömür göz önünde bulundurularak üretilmiştir; bu amaçla, özellikle tuzlu suya dayanıklı işlem görmüş alüminyum gibi korozyona karşı dirençli malzemeler yaygın şekilde kullanılmıştır. Flight International'a göre CL-415, su üzerinde kolay kontrol edilebilen ve benzer amfibyen uçaklara göre daha kolay kullanılabilen bir yapıya sahiptir. CL-515 modeli ise  su kapasitesine sahiptir ve sadece 14 saniyede yeniden dolum yapabilir.

Uçak,  irtifadan alçaldıktan sonra, su üzerinde  hızla 12 saniye süren,  uzunluğundaki bir geçiş sırasında  su alabilir ve ardından tekrar  irtifaya tırmanabilir. Bu işlemin tamamı için  uzunluğunda kullanılabilir bir uçuş mesafesi gereklidir. Uçak, daha dar alanlarda kısmi dolum yapabilir ve gerekirse su çekerken dönüş de gerçekleştirebilir. Su atım sistemi, uçuş enstrümantasyonunda yer alan bir "su durumu paneli" aracılığıyla pilotlar tarafından doğrudan kontrol edilebilecek şekilde merkezileştirilmiştir; farklı bırakma desenleri ve sıralamaları seçilebilir. Ayrıca sistemin devre dışı kalması durumunda elle kullanılabilen bir acil tahliye kolu da mevcuttur. Bombardier, bu uçak tipinin her uçuş saatinde ortalama 6,9 su atışı gerçekleştirdiğini belirtmektedir. *CL-415GR* varyantı daha yüksek işletme ağırlığına sahipken, CL-415'in çok amaçlı modeli ise paramiliter arama-kurtarma ve yardımcı nakliye görevleri için kullanılabilmektedir.

## Hizmet geçmişi

Önceki modelinin lakabından türetilerek, bu uçak geliştirilmiş su alma ve yangın söndürme performansı nedeniyle "Superscooper" (Türkçe: süper kepçeci) olarak bilinir. Kabiliyetlerinin bir göstergesi olarak, 2006'da İspanya'daki *Asociacion para la Promocion de Actividades Socioculturales* (APAS) tarafından *Batefuegos de oro* (altın yangın söndürücü) ödülüne layık görüldü. Ödül gerekçesinde şu ifadeler yer aldı: "Bu uçak, orman yangınlarıyla havadan mücadelede en verimli araçtır; birçok ülkede yangınla mücadele organizasyonunun kilit unsurudur. Orman yangınlarına yönelik ihtiyaçlara cevap vermek üzere yapılan sürekli iyileştirmeler, bu uçağı 30 yılı aşkın süredir en çok talep edilen hava aracı haline getirmiştir."

1999'a gelindiğinde, bu model için toplamda 51 sipariş alınmıştı; CL-415'in kullanıcı ülkeler tarafından çoğunlukla yangın söndürme ve deniz arama-kurtarma görevlerinde kullanıldığı bildirilmektedir. Üretilen 95 uçaktan yedisi, Aralık 2007 itibarıyla çeşitli kazalar nedeniyle hizmet dışı kalmıştır.

## Varyantları
;CL-415: Orijinal modeldir, 86 adet üretilmiştir.

;CL-415MP: Deniz gözetleme versiyonudur, 3 adet üretilmiştir.

;CL-415GR: Yunanistan Hava Kuvvetleri için geliştirilmiş, daha yüksek işletme ağırlıklarına sahip versiyondur. 6 adet üretilmiştir.

;CL-415EAF: Geliştirilmiş havadan yangın söndürme versiyonudur. 2019'da, lansman müşterisi Bridger Aerospace tarafından 6 adet CL-415EAF Superscooper siparişi verilmiş ve teslimatların Nisan 2020'de yapılması planlanmıştır.

; De Havilland Canadair 515 (eski adıyla CL-515): Viking Air tarafından geliştirilen güncellenmiş versiyon olup daha sonra DHC-515 olarak yeniden adlandırılmıştır. Gövde ve kanat parçalarının bir kısmı, Victoria Uluslararası Havalimanı yakınlarındaki North Saanich, Britanya Kolumbiyası'nda üretilecek; nihai montaj ise Calgary, Alberta'da yapılacaktır.

## Kullanıcılar

2016-2019 itibarıyla, 11 ülkede hizmette olan toplam 164 adet CL-215 ve CL-415 bulunmaktaydı.

## Yapılan kazalar
95 adet üretilen CL-415 uçağından 14'ü aşağıdaki kazalarda imha olmuştur:

* 11 Kasım 1997 – s/n 2025 – F-ZBFQ/Pelican 43 – Sécurité Civile France, La Ciotat yakınları (Fransa).
* 16 Ağustos 2003 – s/n 2008 – I-DPCN – SOREM İtalya, Esine yakınları (İtalya).
* 8 Mart 2004 – s/n 2018 – F-ZBEZ/Pelican 41 – Sécurité Civile France, Sainte-Croix Gölü (Fransa).
* 18 Mart 2005 – s/n 2051 – I-DPCK – SOREM Italy, Seravezza yakınları (İtalya).
* 1 Ağustos 2005 – s/n 2011 – F-ZBEO/Pelican 36 – Sécurité Civile France, Pietra Maggiore yakınları - Corsica (Fransa).
* 25 Nisan 2006 – s/n 2039 – Yunanistan Hava Kuvvetleri.
* 23 Temmuz 2007 – s/n 2055 (CL-415MP) – Yunanistan Hava Kuvvetleri, Styra yakınları (Yunanistan).
* 23 Temmuz 2007 – s/n 2045 – I-DPCX – SOREM İtalya, Roccapreturo yakınları (İtalya).
* 3 Temmuz 2013 – s/n 2076 – C-FIZU – Kanada, Moosehead Gölü'nde (Kanada).
* 5 Mayıs 2014 – s/n 2050 – Yunanistan Hava Kuvvetleri.
* 27 Ekim 2022 – s/n 2060 – I-DPCN – Linguaglossa, Sicilya, İtalya

## Teknik özellikler (415)

## Ayrıca bakınız
*  Beriev Be-200
*  Harbin PS-5
*  ShinMaywa US-2

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Airliners.net The Canadair CL-215 & 415 
* Bombardier's homepage of the SuperScooper
* Canadair CL-415 MP