Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı

**Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı** veya **Refik Saydam Hıfzıssıhha Enstitüsü** Türkiye’de yaşayan halkın sağlığının korunması amacıyla temel laboratuvar hizmetleri yürütmek için kurulmuş Ankara’da bulunan bir ulusal referans laboratuvarı idi.

COVID-19 pandemisi ardından, Ankara Esenboğa Havalimanı yakınlarında 50 bin metrekarelik kapalı alanda hizmet verecek yeni bir merkezin *Hıfzıssıhha - Türkiye Aşı ve Biyoteknolojik Ürün Araştırma ve Üretim Merkezi* adıyla 2022 sonuna kadar açılacağı açıklanmıştır. Daha sonra güncellenen takvimle, merkezin ilk etabının 2024 sonuna kadar tamamlanması öngörülmektedir.

## Tarihçe
Refik Saydam Hıfzıssıhha Müessesesi 27 Mayıs 1928 tarihinde kurulmuştur. Kurulduğu tarihte geçerli olan 1267 sayılı yasa tasarısı uyarınca Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına bağlı idi. Kurumun yetki ve sorumlulukları, gelişen ihtiyaçlar karşısında değiştirilerek 4 Ocak 1941'de yeniden belirlenmiştir. Müessesenin ismi 14 Aralık 1983'te "Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı" olarak değiştirilmiş ve Sağlık Bakanlığı'na bağlı kuruluş haline getirilmiştir.

663 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 2/11/2011 tarihinde yürürlüğe girmesi ile Türkiye Halk Sağlığı Kurumuna devir olunmuştur. Türkiye Halk Sağlığı Kurumu da, daha sonra T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü olarak isimlendirilmiştir. Bu müdürlük altında Refik Saydam isimli herhangi bir birim artık bulunmamaktadır.

Görevde bulunduğu süre zarfında kurumda gerçekleştirilen çeşitli ilklerden bazıları şunlardır:
* 1931: Ağız yoluyla uygulanan BCG Aşısı üretimi.
* 1932: Serum üretiminin ülke ihtiyacını karşılayacak düzeye gelmesi sonucu, dışarıdan serum ithali durduruldu.
* 1933: Simple Metodu ile kuduz aşısı üretimi.
* 1934: İstanbul Aşıhanesi'nin enstitü bünyesine nakli ve çiçek aşısı üretimi ülke ihtiyacını karşılayacak düzeye gelmesi.
* 1942: Tifüs aşısı ve akrep serumu üretimi.
* 1948: Boğmaca aşısı üretimi. İnfluenza virüsü, New-Castle virüsü ve tavuk vebası üzerine araştırmaların başlaması.
* 1950: İnfluenza Laboratuvarı'nın Dünya Sağlık Örgütü tarafından Uluslararası Bölgesel İnfluenza Merkezi olarak tanınması, influenza aşısı üretimi.
* 1958: Frenginin modern yöntemlerle teşhisi.
* 1965: Kuru çiçek aşısı üretimi.
* 1970: Fibrinojen, albumin ve gamma globulin üretimi.
* 1983: Kuru BCG aşısı üretimi.
* 1987: AIDS Araştırma ve Doğrulama Merkezi'nin açılması.
* 1992: Kan ürünlerinin viral inaktivasyonu.

## Bina
Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığının ikamet ettiği bina Türkiye Cumhuriyeti’nin mimarlık tarihinde büyük öneme sahiptir. Binanın inşa edildiği dönemde yeterince kalifiye yerli mimar bulunmadığı için Ankara'daki birçok resmi kuruluş binası gibi, bu yapı da yabancı mimarlara yaptırılmıştı.

Theodor Jost tarafından tasarlanmış olan Refik Saydam Hıfzıssıhha Enstitüsü ise Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk dönemlerindeki sağlık hizmetleri konusunda ilk kayda değer girişimlerden birisi olması bağlamında önemlidir. Theodor Jost'un tasarladığı 
bakteriyoloji-kimyahane yani aşı üretim bölümü ve Robert Oerley'in tasarladığı Hıfzıssıhha Okulu ve merkez binası Rockefeller Vakfı'nın da yardımıyla inşa edilmiştir. Yapının girişinde bulunan demir ızgara ve giriş üzerindeki kadın sporcu rölyefi, 1930'lu yılların modernizm stiline iyi bir örnektir.

## Kaynakça