Diplodocus

***Diplodocus***, fosilleri ilk kez 1877'de SW Williston tarafından keşfedilen diplodocid sauropod dinozordur. 1878'de Othniel Charles Marsh tarafından konulan cins adı, Eski Yunanca "çift" (diplos) ve "kiriş" (*dokos*) sözcüklerinden türetilen bir Yeni Latince terimdir ve kuyruğun alt tarafındaki tanımlandığı zaman için benzersiz olan çift kirişli kemiklere gönderme yapar.

*Diplodocus*, Jura döneminin sonunda, şu anda Kuzey Amerika'nın orta batısı olan bölgede yaşadı. Geç Kimmericiyen'de, yaklaşık 154 ila 152 milyon yıl önce, orta ila üst Morrison Oluşumu'nda bulunan en yaygın dinozor fosillerinden biridir. Morrison Oluşumu, *[[Apatosaurus]]*, *[[Barosaurus]]*, *[[Brachiosaurus]]*, *[[Brontozor|Brontosaurus]]* ve *[[Camarasaurus]]* gibi devasa sauropod dinozorların egemen olduğu bir ortama aittir. *Diplodocus*'un büyük boyutu, dev yırtıcılar *[[Allosaurus]]* ve *[[Ceratosaurus]]* için caydırıcı olabilir. *Diplodocus* kalıntıları bu yırtıcılarla aynı katmanlarda bulunmuştur, bu da onların *Diplodocus* ile bir arada yaşadıklarını gösterir.

## Boyut

En iyi bilinen sauropodlar arasında olan *Diplodocus*, uzun boyunlu, dört ayaklı ve uzun, kırbaç benzeri bir kuyruğu olan büyük bir dinozordu. Ön ayakları arka bacaklarından biraz daha kısaydı ve bu da büyük ölçüde yatay bir duruşa neden oluyordu. Uzun boyunlu, uzun kuyruklu bu hayvanların dört sağlam bacakla desteklenen iskelet yapıları asma köprülerle karşılaştırıldı. Aslında, *D. carnegii* şu anda tam bir iskeletten bilinen en uzun dinozorlardan biridir ve toplam uzunluğunun 24 ila 26 metre olduğu düşünülür. *D. carnegii* için modern kütle tahminleri 12 ila 15 ton arasındadır.

Parçalı kalıntılardan bilinen *D. hallorum* daha da büyüktü: 4 fil kadar ağır olduğu tahmin ediliyor. 1991'de ilk kez tanımlandığında kaşif David Gillette, *D. carnegie* ile izometrik ölçeklendirme kullanarak 33 metre uzunluğunda olduğunu hesapladı. Ancak daha sonra bunun pek olası olmadığını belirtti ve 39 - 45 metre uzunluğunda olduğunu tahmin etti; bu da bazı bireylerin 52 m uzunluğa ve 80 ila 100 ton ağırlığa sahip olabileceğini ve bunun da onu bilinen en uzun dinozor yaptığını öne sürdü (*[[Amphicoelias]]* veya *[[Maraapunisaurus]]* gibi son derece zayıf kalıntılardan bilinenler dışında). Tahmini uzunluk daha sonra 30,5-35 metreye ve daha sonra Gillette'in başlangıçta 12-19 omurlarını 20-27 omurları olarak yanlış yerleştirdiğini gösteren bulgulara dayanarak 29-33,5 metre olarak yenilendi. Yeni uzunluk tahminine dayalı ağırlık tahminleri 38 ton kadar yüksektir, ancak daha yakın zamanda Gregory S. Paul 29 m uzunluğundaki *D. hallorum*'un vücut kütlesinin 23 ton olduğu tahmin etmiştir. Pennsylvania, Pittsburgh'daki Carnegie Doğa Tarihi Müzesi'nde bulunan ve *D. hallorum*'un boyut tahminlerinin esas olarak dayandığı neredeyse tamamlanmış *D. carnegii* iskeletinin de 13. kuyruk omurunun başka bir dinozordan geldiği anlaşıldı ve bu da boyut tahminlerini boşa çıkarıyor. *[[Supersaurus]]* gibi dinozorlar muhtemelen daha uzun olsa da, bu hayvanların fosil kalıntıları yalnızca parçalıdır ve *D. hallorum* hâlâ bilinen en uzun dinozorlar arasında yer almaktadır.

## Sınıflandırma

*Diplodocus*, ait olduğu familya olan Diplodocidae'nin tip cinsidir ve familyaya adını verir. Bu familyanın üyeleri hâlâ iri olmalarına karşın titanozorlar ve brakiyozorlar gibi diğer sauropodlara göre çok daha ince bir yapıya sahiptiler. Hepsi uzun boyunlu, uzun kuyruklu ve yatay bir duruşla ayırt edilir; ön ayakları arka bacaklardan daha kısadır. Diplodocidler Kuzey Amerika'nın ve muhtemelen Afrika'nın Geç Jura döneminde evrimleşmiştir.

Aşağıda Tschopp, Mateus ve Benson'ın 2015 yılında yayımlanan çalışmasından alınmış bir Diplodocidae kladogramı bulunmaktadır:

## Paleobiyoloji

Çok sayıda iskelet kalıntısının bulunması nedeniyle *Diplodocus*, üzerinde en çok çalışılan dinozorlardan biridir. Yaşam tarzının birçok yönü yıllar boyunca çeşitli kuramların konusu olmuştur. Diplodocinae üyelerinin göz akı halkalarının (sclerotic ring) modern kuşlar ve sürüngenlerdekiyle karşılaştırmaları, bunların kısa aralıklarla gün boyunca besleniyor olabileceğini düşündürmektedir.

Marsh ve daha sonra Hatcher burun açıklıklarının kafatasının tepesindeki konumu nedeniyle hayvanın suda yaşayan bir canlı olduğunu varsaydı. Benzer su davranışları, *Brachiosaurus* ve *Apatosaurus* gibi diğer büyük sauropodlar için de yaygın olarak betimlenmiştir. Kenneth A. Kermack tarafından 1951'de yapılan bir araştırma, göğüs duvarındaki su basıncı çok yüksek olacağından, sauropodların vücudun geri kalanı su altındayken muhtemelen burun deliklerinden nefes alamayacaklarını gösteriyor. 1970'lerden beri süregelen genel fikir birliği, sauropodların ağaçlar, eğrelti otları ve çalılarla beslenen, karasal hayvanlar olduğu yönündedir.

Bilim insanları, sauropodların büyük vücut boyutları ve dezavantaj olarak solunum sisteminin uzunluğunu artıran uzun boyunlarıyla nasıl soluduğunu tartışıyorlar. Muhtemelen memeli ve sürüngen sistemlerinden daha verimli olan bir kuş solunum sistemine sahiptiler. *Diplodocus*'un boynunun ve göğüs kafesinin yeniden yapılandırılması, kemiklerinde kuşlarda olduğu gibi solunumda rol oynayabilecek hava boşlukları olduğunu göstermektedir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Dino Directory'deki ''Diplodocus''
* Museo Nacional de Ciencias Naturales, Madrid
* Diplodocus Marsh, JB Hatcher 1901 - Its Osteology, Taxonomy, and Probable Habits, with a Restoration of the Skeleton. Memoirs of the Carnegie Museum, Cilt 1, Sayı 1, 1901. Tam metin, Okuması ücretsiz.
* Scott Hartman'ın Skeletal Drawing web sitesinden *D. carnegii*, *D. longus* ve *D. hallorum* dahil olmak üzere diplodosidlerin iskelet restorasyonları.