Chungking Ekspresi

***Chungking Ekspresi*** (), yönetmenliğini Wong Kar-wai'nin yaptığı antoloji, suç, romantik ve komedi–drama türündeki 1994 yapımı Hong Kong filmidir. Başrollerinde Brigitte Lin, Takeshi Kaneshiro, Tony Leung Chiu-wai ve Faye Wong yer almaktadır. Film sırasıyla anlatılan iki hikâyeden oluşmakta, karakterlerin çektiği aşk acısı ve kurduğu ilişkiler sonucu meydana gelen olayları konu almaktadır. İlk hikâyede, sevdiği kadınla ayrılığına takıntılı bir polis memurunun gizemli bir uyuşturucu kaçakçısıyla karşılaşması anlatılmaktadır. İkinci hikâyede ise hostes sevgilisiyle yaşadığı ayrılıktan duyduğu üzüntü sonucunda bir yiyecek dükkânı çalışanına ilgi duyan bir başka polis memuru anlatılmaktadır.

Filmin adındaki "Chungking" ifadesi; ilk hikâyedeki olayların büyük bir kısmının geçtiği, Hong Kong'un Tsim Sha Tsui bölgesindeki Chungking Mansions'a atıfta bulunmaktadır. Burası Hong Kong'un karanlık yeraltı dünyası olarak bilinen bir bina kompleksidir. "Express" ise Central, Hong Kong'ta bir bölge olan Lan Kwai Fong'daki Midnight Express adlı yiyecek dükkânına gönderme yapmaktadır.

Film, ilk gösterimini 14 Temmuz 1994'te Hong Kong'da yaptı ve özellikle yönetmenliği, sinematografisi ve oyunculuklarıyla eleştirmenlerden övgü aldı. Wong Kar-wai'nin en iyi işleri arasında sayılan *Chungking Ekspresi*, "20. yüzyılın ve tüm zamanların en iyi filmleri arasında" sayılmakta, en iyi antoloji ve romantik komedi filmlerinden biri olarak kabul edilmektedir. *Sight and Sound* dergisinin 2022 yılında yaptığı eleştirmenler anketinde tüm zamanların en iyi filmleri listesinde 88. sırada yer almıştır.

## Özet
### Birinci hikâye
Hong Kong'un 223 numaralı polis memuru He Zhi Wu'nun kız arkadaşı May, 1 Nisan'da ondan ayrılır. İlişkinin gerçekten sona erip ermediğini anlamak için Zhi Wu, bir ay beklemeye karar verir. Her gün 1 Mayıs son kullanma tarihli bir ananas konservesi satın alır; çünkü May ananası sever ve 1 Mayıs Zhi Wu'nun doğum günüdür. Bu sırada sarı peruk takan bir kadın, başarısız bir kaçakçılık operasyonunun ardından uyuşturucu dünyasında hayatta kalmaya çalışmaktadır.

1 Mayıs'ta Zhi Wu, bir barda sarı peruklu kadınla karşılaşır. Otele giderler, kadın yorgunluktan uyuyakalır. Zhi Wu televizyon izler ve yemek siparişi verir. Ayrılmadan önce onun ayakkabılarını parlatır. Kadın sabah odadan ayrılır ve kendisini tuzağa düşüren uyuşturucu baronunu vurur. Zhi Wu koşuya çıkar ve çağrı cihazında kadının ona doğum günü dileği içeren bir mesaj gönderdiğini görür. Chungking Mansions'da her zaman gittiği yiyecek dükkânına gider ve burada yeni çalışmaya başlamış olan Faye ile çarpışır.

### İkinci hikâye

663 numaralı başka bir polis memuru, bir hostesle yaşadığı ayrılık sonrası zor zamanlar geçirmektedir. Faye gizlice ona ilgi duymaya başlar. Bir gün hostes, yiyecek dükkânına gelir ve memuru bekler. Memurun izin günü olduğunu öğrenir ve dükkân sahibine, memurun dairesinin anahtarlarıyla birlikte bir mektup bırakır. Faye mektubu memura iletir, ancak memur okumayı erteler ve mektubu dükkânda saklamasını ister. Faye, ara sıra memurun dairesine girmeye başlar; temizlik yapar ve evi yeniden dekore eder. Zamanla, bu davranışları memurun moralini düzeltmesine yardımcı olur. En sonunda memur, Faye'nin dairesine girdiğini fark eder ve ona ilgi duyduğunu anlar. California adlı bir restoranda buluşma ayarlar, fakat Faye gelmez. Dükkân sahibi ve Faye'nin kuzeni, restorana giderek memura Faye'nin ABD'nin California eyaletine gittiğinin haberini verir. Faye bir yıl sonraya tarihli, kağıt peçeteye çizilmiş bir uçuş kartı bırakmıştır.

Artık hostes olan Faye, Hong Kong'a geri döner. Memurun yiyecek dükkânını satın alıp restoran hâline getirdiğini görür. Memur, onu açılışa davet eder ve ayrılırsa kendisine bir kartpostal göndermesini ister. Faye ayrılmak üzereyken, memur buruşuk ve su lekeli uçuş kartını uzatır. Faye yeni bir uçuş kartı yazar ve ona gitmek istediği yeri sorar. Memur, "nereye götürmek istersen" diye yanıtlar.

## Oyuncular
*Brigitte Lin – Sarı peruklu kadın
*Takeshi Kaneshiro – 223 numaralı polis memuru He Zhi Wu
*Tony Leung Chiu-wai – 663 numaralı polis memuru
*Faye Wong – Faye
*Valerie Chow – 663'ün eski sevgilisi olan hostes
*Leung Sun – 223'ün eski sevgilisi May
*Chan Kam-chuen – Midnight Express adlı yiyecek dükkânının sahibi
*Thom Baker – Uyuşturucu satıcısı

## Yapım

Wong Kar-wai, *Chungking Ekspresi* filmini, wuxia türündeki filmi *[[Ashes of Time]]*ın kurgusu üzerinde çalışmaya ara verdiği iki aylık bir dönemde çekti. Filmin çekimleri, 160.000 dolara karşılık gelen düşük bir bütçeyle gerçekleştirildi. Wong bu süreçle ilgili olarak, "Yapacak bir şeyim yokken, içgüdülerimi takip ederek *Chungking Ekspresi*ni çekmeye karar verdim." dedi. Ayrıca Wong; *Ashes of Time*da ağır ve yoğun biçimde vurgulanan temaların ardından, karakterlerin benzer sorunlara sahip olduğu, çok daha hafif ve çağdaş bir film yapmak istediğini belirtti. Başlangıçta Wong, hikâyeleri benzer ancak mekânları zıt olacak şekilde tasarlamıştı; biri gündüz vakti Hong Kong Adası'nda, diğeri ise gece vakti Kowloon'da geçecekti. Wong'a göre, "farklılıklara rağmen bunlar aynı hikâyelerdi; biri sıkışık bir şehirde aşkla karşılaşmayı, diğeri ise fiziksel temas olmaksızın aşkı sürdürmeyi konu alıyordu."

Çekimler başladığında senaryo henüz tamamlanmamıştı. Wong, senaryoyu yılbaşı tatili sırasında çekimlere ara verildiğinde bitirdi. Anlatıyı, monologlarla birbirine bağlanan parçalı bir yapı üzerinden kurdu. İkinci hikâyeyi tek günde yazdı. Aşktan mustarip bir tetikçiyi konu alan üçüncü bir hikâye geliştirmiş olsa da, bunun filmi gereğinden fazla uzatacağını düşünerek bu hikâyeyi ayrı bir film olarak, *[[Fallen Angels]]* (1995) adıyla çekti.

Wong, çekimleri Tsim Sha Tsui'de yapmak istedi; çünkü bölgede büyümüştü ve burayla güçlü bir bağ hissediyordu. Burasını, "Çinlilerin Batılılarla kelimenin tam anlamıyla omuz omuza geldiği ve Hong Kong'a özgü bir bölge" olarak tanımladı. Çok sayıda konaklama yeri barındırması, kültürel çeşitliliği ve suçla anılan bir merkez olması nedeniyle Chungking Mansions'dan özellikle etkilendi; buranın, "yoğun nüfuslu ve hiperaktif" yapısıyla Hong Kong'un kendisi için bir metafor işlevi gördüğünü düşündü. Wong, film için Japon yazar Haruki Murakami'nin eserlerinden etkilendiğini de belirtti.

İkinci hikâye Central bölgesinde; Lan Kwai Fong da dâhil olmak üzere, Midnight Express adlı yiyecek dükkânının çevresinde çekildi. Wong, bu bölge için "Burada çok sayıda bar var. Yabancı iş insanları mesai çıkışı sık sık buralarda vakit geçirir." dedi. Dükkân, Tony Leung ile Faye Wong'un canlandırdığı karakterlerin tanıştığı mekândır. Wong ayrıca, "Central'dan Mid–Levels'a çıkan yürüyen merdiven beni çok etkiledi. Çünkü orada daha önce kimse film çekmemişti. Mekân keşfi yaparken oradaki ışığın çok uygun olduğunu fark ettik." sözleriyle bu alanı seçme nedenini açıkladı. Tony Leung'un canlandırdığı 663 numaralı polis memurunun dairesi, çekimler sırasında görüntü yönetmeni Christopher Doyle'un yaşadığı daireydi.

Filmin tanıtım afişleri, Hong Konglu sanatçı Stanley Wong tarafından "Another Mountain Man" takma adıyla tasarlandı.

## Film müzikleri

İlk hikâyede tekrar eden ana müzik, Jamaikalı şarkıcı Dennis Brown'un "Things in Life" adlı parçasıdır. Michael Galasso'ya ait "Baroque" adlı parça, ilk hikâye sırasında iki kez duyulmaktadır: Açılış sahnesinde ve Brigitte Lin'in canlandırdığı karakterin finalde silahı aldığı sahnede. Bu parça film müzikleri albümünde yer almaz; ancak ona benzer olan ve sırasıyla synthesizer, gitar ve piyano ile icra edilen "Fornication in Space", "Heartbreak" ve "Sweet Farewell" şarkıları albümde bulunmaktadır.

İkinci hikâyede, The Mamas & the Papas grubunun "California Dreamin'" adlı şarkısı kilit sahnelerde çalınmaktadır. Hikâyede ayrıca, oyuncu Faye Wong'un The Cranberries'in "Dreams" adlı parçasına yaptığı Kantonca cover da yer almaktadır; bu versiyon jenerik sırasında da kullanılmıştır. "Mung Tsung Yan" adıyla bilinen bu kayıt, Faye Wong'un 1994 tarihli *Random Thoughts* albümünde yer alırken, bir sonraki albümü *Sky* ise şarkının Standart Çince cover'ını içermektedir.

"California Dreamin'", Faye Wong'un canlandırdığı karakter tarafından film boyunca defalarca çalınmakta ve bu tekrarlar, karakterin "değişime duyduğu isteksizlik ile değişim arzusunun eşzamanlılığını" simgelemektedir. Dinah Washington tarafından seslendirilen "What a Diff'rence a Day Made" adlı parça ise, Tony Leung'un karakteri ile Valerie Chow'un karakteri arasındaki bir sahnede ve Leung'un karakteri ile Faye Wong'un karakterinin karşılaştığı bir sahnede kullanılmıştır.

Filmin müzik albümü, dream pop türünü Hong Kong pazarına tanıtmasıyla geniş ölçüde tanınmıştır. Film müziklerinde yer alan The Cranberries ve Cocteau Twins gibi gruplar, *Chungking Ekspresi*nin gösterime girmesinin ardından Hong Kong'da kayda değer bir ticari başarı elde etmiştir. Ayrıca Candy Lo gibi çağdaş Cantopop sanatçıları, –Lo'nun 1998 tarihli EP'si *Don't Have to be... Too Perfect* ve sonraki albümü *Miao...*da görüldüğü üzere– daha dream pop ağırlıklı bir melodi benimsemeye başlamıştır.

## Gösterim

*Chungking Ekspresi*, 14 Temmuz 1994'te Hong Kong'da gösterime girdi. Ağustos 1994'te film, 47. Locarno Uluslararası Film Festivali'nde Altın Leopar için yarışmak üzere seçildi ama ödülü kazanamadı. *Chungking Ekspresi*, Hong Kong'daki gösterimi sırasında 7.678.549 Hong Kong doları hasılat elde etti. Amerika Birleşik Devletleri'nde ise dört salonda gösterime girdi ve açılış haftasında salon başına 8.194 ABD doları olmak üzere toplam 32.779 dolar hasılat kazandı. En geniş gösteriminde 20 salonda oynayan film, ABD genelinde toplam 600.200 dolar hasılata ulaştı. *Chungking Ekspresi*, ulusal ve uluslararası gösterimlerinde toplam 1.574.166 ABD doları gelir elde etti.

Film, 8 Mart 1996'da Kuzey Amerika'da Quentin Tarantino'nun Rolling Thunder adlı dağıtım şirketi aracılığıyla, Miramax etiketi altında sınırlı bir gösterimle sinemalarda yer almaya başladı. Bölge 1 DVD sürümü de, Tarantino'nun Wong Kar-wai'e duyduğu hayranlık nedeniyle Rolling Thunder tarafından dağıtıldı.

*Chungking Ekspresi*, 2008 yılında The Criterion Collection tarafından DVD ve Blu-ray formatlarında yayımlandı. Bu, filmin Blu-ray formatındaki ilk sürümüydü. Criterion, daha sonra dağıtım haklarını yeniden alarak filmi kendi çevrimiçi platformu olan Criterion Channel'da (2022 itibarıyla) erişime açtı. Film 2021 yılında Criterion tarafından restore edilerek, *The World of Wong Kar Wai* adlı Blu-ray kutu setinin bir parçası olarak yeniden yayımlandı.

## Eleştirel görüşler

Eleştiri toplama sitesi Rotten Tomatoes'ta *Chungking Ekspresi* hakkında yapılan 71 eleştirmen incelemesinin %89'luk kısmı olumlu yöndedir. Sitede, filmin eleştirilerindeki ortak görüş şu şekilde ifade edildi: "Yazar ve yönetmen Wong Kar-wai'nin son derece özgün ve heyecan verici görsel dünyasını tek başına sunsaydı bile, *Chungking Express* izlemeye fazlasıyla değer bir film olurdu. Ne var ki film, özenle inşa edilmiş karakterleri ve doğal oyunculuklarıyla da güçlü bir dramatik etki yaratmayı başarıyor." Metacritic sitesinde film, 18 eleştirmen yorumuna göre 100 üzerinden 78 ortalama puana sahiptir ve bu da "genel olarak olumlu eleştiriler" aldığını göstermektedir.

Sinema eleştirmeni Roger Ebert, filme 4 üzerinden 3 yıldız verip şu ifadelerde bulundu: "Bu, öykü ve yıldız oyuncular gibi yüzeysel unsurlardan ziyade sinemanın kendisini seven izleyicilerin bağ kurabileceği türden bir filmdir. Geniş ve sıradan bir izleyici kitlesine hitap etmez ve ilk izleyişte tüm sırlarını açığa vurmayabilir. Eğer üsluba dikkat eder, Wong'un ne yapmaya çalıştığını düşünürseniz *Chungking Express* işler. Ancak eğer olay örgüsünü takip etmeye odaklanırsanız hayal kırıklığı yaşayabilirsiniz. (...) Bu tür bir film büyük ölçüde zihinsel bir deneyim sunar: Onu hayata dair söylediklerinden çok, sinema hakkında bildikleriniz sayesinde seversiniz."

*[[Rolling Stone]]* dergisinden Peter Travers, filmi "hem sinir bozucu hem de heyecan verici" olarak niteledi. *[[Los Angeles Times]]*'tan Kevin Thomas, filmin "kaybedilen ve neredeyse yeniden bulunan aşklara dair klasik ve zamansız öyküler anlattığını, gündelik hayatın gerçekliğini baştan çıkarıcı ve göz alıcı bir biçimde yansıttığını" söyledi. *[[Daily News (New York)|New York Daily News]]* gazetesi yazarı Dave Kehr, *Chungking Ekspresi* hakkında "harika bir randevu filmi" ve "avangart bir eğlence" dedi. *[[The Hollywood Reporter]]*'dan David Hunter, başrol oyuncularının hepsini övdü. *[[Chicago Tribune]]* yazarı Michael Wilmington, filmin "canlılığını, enerjisini, insanlığını, görsel dinamizmini ve neşesini" beğendiğini ifade etti. *[[Slant Magazine]]* dergisinden Matt Noller ise şöyle yazdı: "Wong'a göre aşk, üzerine konuşulabilecek bir şey değildir; sözcükler yetersiz, boş ve kaçınılmaz olarak indirgemecidir. Aşk; görülen, sezilen ve hissedilen bir şeydir. *Chungking Express* ise Wong'un bu heyecanını ve kalp kırıklığını en saf biçimde yansıtan filmlerinden biridir."

Bazı eleştirmenler filme mesafeli yaklaştı. *[[The New York Times]]*'dan Janet Maslin, "Wong'un tartışmasız bir görsel yeteneği var; ancak karakterleri, zamanlarının büyük bir bölümünü yaramazlıklar yaparak geçiriyor. Bir adamın mutfak bezine konuştuğu bir film, eğlence duygusunu fazlasıyla abartmış sayılır." diye yazdı. *[[Tampa Bay Times]]* gazetesi yazarı Steve Persall, *Chungking Ekspresi*'nin "izleyiciyi tam olarak içine çekmeyen iki sönük aşk hikâyesini anlattığı" yorumunu yaptı. Mick LaSalle ise oyuncu kadrosunu "ilgi çekici", hikâyeleri "orantısız" buldu.

## Filmdeki temalar
*Chungking Ekspresi*, hikâyesini nesneler aracılığıyla aktarmakta; aşk, kayıp ve hafıza temalarını ele almaktadır. İlk hikâyede He Zhi Wu daha yakın ilişkiler kurmak istemektedir; ancak gerçek fiziksel ve duygusal temas veya yakınlığın yerine, May'in ailesine yaptığı karşılıksız telefon aramalarıyla ve May'in en sevdiği yiyecek olan ananas konserveleriyle kendini avutmaktadır. "En yakın olduğumuz anda, birbirimizden sadece 0,01 cm uzaktaydık." repliğindeki 0,01&nbsp;cm, olasılıkların bulunduğu bir kentsel alanı temsil etmektedir. Wong için ilgi çekici olan, şehrin yoğun kalabalığı arasındaki bu fiziksel boşluktur. İlk hikayede Wong, kalabalık bir şehirde 0,01&nbsp;cm'lik bir alanın paylaşılmasının bir etki yaratabileceğini öne sürmektedir. İkinci hikâyede ise, eşzamanlı olmayan bir alan paylaşımı yoluyla bir ilişkinin sürdürülmesi olasılığı ele alınmaktadır.

## Değerlendirme
Britanya Film Enstitüsü'nün aylık dergisi *Sight and Sound* tarafından 2002 yılında düzenlenen, Birleşik Krallık'tan 50 önde gelen film eleştirmeninin katıldığı ve "son 25 yılın en iyi 10 filminin" seçilmesinin istendiği ankette *Chungking Ekspresi* sekizinci sırada yer almıştır. Derginin, tüm zamanların en çok beğenilen filmlerini belirlemek amacıyla 2012'de gerçekleştirdiği ankette ise 144. sırada konumlanmıştır. Yine *Sight and Sound* dergisinin 2022 yılında yaptığı eleştirmenler anketinde tüm zamanların en iyi 88. filmi seçilmiştir.

*Chungking Ekspresi*, 2005 yılında *[[Time]]* dergisinin hazırladığı "Tüm Zamanların En İyi 100 Filmi" listesine dâhil edilmiştir. 2018'de, BBC'nin dünyanın 43 ülkesinden 209 sinema eleştirmeninin oylarıyla oluşturduğu "Yabancı Dilde En İyi 100 Film" listesinde 56. sırada yer almıştır. Bununla birlikte film, *[[Ölmeden Önce Görmeniz Gereken 1001 Film]]* kitabına eklenmiştir.
## Ödüller ve adaylıklar

## Kaynakça

## Notlar

## Dış bağlantılar
* 
* 
* Rotten Tomatoes'ta ''Chungking Ekspresi''
* The Movie Database'te *[https://www.themoviedb.org/movie/11104 Chungking Ekspresi]*
* Sinefil.com'da *[https://www.sinefil.com/title/kg2wrwg Chungking Ekspresi]*
* Tsung-Yi Huang tarafından yazılmış "''Chungking Express'': Walking with a Map of Desire in the Mirage of the Global City" başlıklı makale
* Amy Taubin tarafından The Criterion Collection için yazılmış ''Chungking Ekspresi'' denemesi