Telif hakkı eleştirisi

**Telif hakkı eleştirisi**, belki de tamamen **telif hakkı karşıtlığı** olarak adlandırılabilir, bir kavram olarak telif hakkı yasasının veya telif hakkının mevcut durumuna karşı olan farklı bir görüştür. Eleştirel gruplar genellikle bu tür yasaların felsefi, ekonomik veya sosyal gerekçelerini ve yararlarının politikanın topluma maliyetini haklı çıkarmadığını iddia ettikleri yasaların uygulamalarını tartışır. Farklı grupların bu değişimin ne olması gerektiği konusunda farklı fikirleri olmasına rağmen mevcut sistemi değiştirmeyi savunmaktadır. Bazıları, politikaların önceki bir duruma geri verilmesi çağrısında bulunuyor (telif hakkı bir zamanlar birkaç kategoriyi kapsıyordu ve daha kısa vadeli sınırlara sahipti) veya izinsiz kopyalamaya izin veren adil kullanım gibi kavramları genişletmeye çalışabilirler. Diğerleri, telif hakkının kendisinin kaldırılmasını ister .

Telif hakkına muhalefet, genellikle daha geniş sosyal reformu savunan platformların bir parçasıdır. Örneğin, özgür kültür hareketi konuşmacısı olan Lawrence Lessig, bilgi paylaşımını kolaylaştırmak veya yetim eserler (orphan works) sorununu ele almak için bir araç olarak telif hakkı yasasını gevşetmeyi savunmaktadır  ve İsveç Korsan Partisi, telif hakkını beş yıllık dönemle sınırlamayı savunmaktadır.

## Telif hakkına karşı ekonomik argümanlar

### Kıtlık olmaması
Bu argümanda telif hakkının geçersiz olduğu iddia edilir çünkü fiziksel mülkiyetten farklı olarak fikrî mülkiyet kıt değildir ve devlet tarafından yaratılmış bir yasal kurgudur. Argüman, hırsızlıktan farklı olarak telif hakkını ihlal etmenin, mağduru orijinal öğeden mahrum etmediğini iddia etmektedir.

### Tarihsel karşılaştırma
Telif hakkı yasalarının çoğu yazar için ekonomik açıdan teşvik edici olduğu açık değildir ve telif hakkı yasalarının etkilerine ilişkin ampirik çalışmalara dayanarak değerlendirilmesi nadirdir.

## Bilgi teknolojisi ile ilgili endişeler
Piratbyrån'ın kurucularından biri olan Rasmus Fleischer, telif hakkı yasasının İnternet ile baş edemediğini ve bu nedenle modasının geçtiğini savunmaktadır. İnternetin ve özellikle Web 2.0'ın "çalma" fikrinin belirsiz statüsünü beraberinde getirdiğini ve bunun yerine iş modellerinin Darknet'in gerçekliğine uyum sağlaması gerektiğini savunur. Web 2.0'ı dizginleme girişiminde, 21. yüzyılda telif hakkı yasasının, tüm teknolojilerin suç haline getirilmesiyle giderek daha fazla ilgilendiğini ve yalnızca telif hakkıyla korunabilecek dosyalara bağlantılar sağladıkları için farklı türdeki arama motorlarına yönelik son saldırılara yol açtığını savunmaktadır. Fleischer, Google'ın, hâlâ büyük ölçüde tartışmasız olmakla birlikte, gri bir telif hakkı bölgesinde faaliyet gösterdiğine işaret eder (örneğin, Google Kitaplar'ın iş modeli, gelirini reklamdan alan bir iş planının parçası olarak milyonlarca sayfa telif hakkıyla korunan ve telif hakkı bulunmayan kitabı görüntülemektir). Buna karşılık, diğerleri, Google Kitaplar'ın aynı kitapların büyük bölümlerini engellediğine dikkat çekti ve bunun hak sahiplerinin meşru çıkarlarına zarar vermediğini söylediler.

## Kültürel argümanlar

### Bilgi özgürlüğü

*Hipatia* gibi gruplar, "bilgi özgürlüğü" adına telif hakkı karşıtı argümanlar geliştiriyor ve bilginin "dayanışma içinde paylaşılması" gerektiğini savunuyor. Bu tür gruplar, "bilgi özgürlüğünü" bir hak olarak ve/veya uluslararası kabul görmüş bir insan hakkı olan eğitim hakkının yanı sıra özgür kültür ve özgür iletişim hakkının gerçekleştirilmesinde temel olarak algılayabilirler. Mevcut telif hakkı yasasının, günümüzün yeni teknolojik iletişim araçlarına dayanan bilgi toplumlarında bu hakların gerçekleşmesini engellediğini ve telif hakkı yasasını insanlığın ilerlemesini engelleyen veya yavaşlatan bir yapı olarak gördüklerini savunuyorlar.

### Yazarlık ve yaratıcılık
Alternatif Hukuk Forumu'nun kurucusu Lawrence Liang, mevcut telif haklarının açık ve tartışmasız olduğu varsayılan çok dar bir "yazar" tanımına dayandığını savunuyor. Liang, "yazar" kavramının kültürler ve zaman içinde evrensel bir anlam ifade ettiğinin varsayıldığını gözlemler. Bunun yerine, Liang, özgün ve aşkın bir varlık olarak yazar kavramının, ruhun özgünlüğüne sahip, Avrupa'da Sanayi Devrimi'nden sonra, yazarın kişiliğini genişleyen kitlesel üretilen mallar alanından ayırt etmek için inşa edildiğini savunuyor. Bu nedenle, "yazarlar" tarafından yaratılan eserler orijinal kabul edildi ve o sırada yaygın olan mülkiyet doktrini ile birleşti.

Liang, "yazar" kavramının telif hakkı kavramına bağlı olduğunu ve yeni bir sosyal ilişki -toplumun bilgi sahipliğini algılama biçimi- tanımlamak için ortaya çıktığını savunuyor. Böylece "yazar" kavramı, bireysel katkı ve bireysel mülkiyete yapılan vurgunun "topluluk bilgisi" kavramından önce geldiği belirli bir bilgi üretim sürecini doğallaştırdı. Yazar kavramına dayanan telif hakkı, bir fikrî mülkiyet hakları rejimi olmadan yazarların daha fazla yaratma dürtüsünün olmayacağı ve sanatçıların ekonomik bir teşvik olmadan yeni eserler üretemeyecekleri varsayımına dayanmaktadır. Liang bu mantığa meydan okuyor ve "yayınları için bir pazar bulma konusunda çok az umudu olan ve sonuç olarak telif hakları neredeyse değersiz olan birçok yazarın geçmişte ve hatta günümüzde yazmaya devam ettiğini ileri sürüyor."  Liang, insanların sadece kişisel tatmin için, hatta akranlarından saygı ve tanınma için eserler ürettiğine dikkat çekiyor. Liang, 19. Yüzyılın, yazara fayda sağlayan anlamlı telif hakkının yokluğunda edebi eserlerin üretken yazarlığını gördüğünü savunuyor. Aslında, Liang, telif hakkı korumasının genellikle yayıncıya ve nadiren yazara fayda sağladığını savunuyor.

### Kültürel eserlerin korunması
Kamusal Alan Çalışmaları Merkezi, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki uzun süreli telif hakkı koşullarının, tarihi filmlerin ve diğer kültürel eserlerin sayısallaştırılmadan önce dağılma nedeniyle nasıl yok edilmesine neden olduğu konusunda endişelerini dile getirdi. Merkez, telif hakkı terimlerini, hak sahiplerine çok az ekonomik fayda sağlayan ve tarihî eserleri koruma çabalarını engelleyen "saçma derecede uzun" olarak nitelendirdi. Yönetmen Jennifer Jenkins, 95 yıl sonra Amerika Birleşik Devletleri'nde eski eserlerin kamu malı haline gelmesine kadar, eski filmler ve ses kayıtları gibi kültürel açıdan önemli birçok eserin, uzun telif hakları nedeniyle zaten kaybolduğunu söyledi.

## Etik sorunlar
Telif hakkı kurumu çeşitli etik sorunları gündeme getirmektedir. Selmer Bringsjord, bazı kopyalama biçimlerine izin verildiğinden ve çeşitli kopyalama biçimleri arasında mantıksal bir ayrım olmadığından, tüm kopyalama biçimlerinin (ticari kullanım olmaksızın) ahlaki olarak izin verilebilir olduğunu savunuyor.

Edwin Hettinger, fikrî mülkiyet için doğal haklar argümanlarının zayıf olduğunu ve mülkiyeti haklı çıkaran felsefi geleneğin fikrî mülkiyet hakkında düşünmemizde bize rehberlik edemeyeceğini savunuyor.

Shelly Warwick, mevcut haliyle telif hakkı yasasının tutarlı bir etik temele sahip görünmediğine inanmaktadır.

## Kuruluşlar ve akademisyenler

### Telif hakkının kaldırılmasını savunan gruplar

Pirate Cinema ve The League of Noble Peers gibi gruplar, telif haklarına karşı daha radikal argümanlar öne sürmektedir. Yakın zamanda, eşler arası dosya paylaşımı, dijital özgürlük ve bilgi özgürlüğü konusundaki tartışmalarda bir dizi telif hakkı karşıtı grup ortaya çıktı; Bunlara Association des Audionautes  ve Yeni Zelanda Kopimizm Kilisesi dahildir.

2003 yılında, Columbia Üniversitesi'nde hukuk profesörü olan Eben Moglen, Karl Marx'ın ''Komünist Manifesto'sunu'' bilgisayar teknolojisi ve internetin gelişimi ışığında yeniden yorumlayan dotCommunist Manifesto'yu yayınladı; yeniden yorumlanan içeriğin çoğu, telif hakkı yasasını ve ayrıcalığı Marksist terimlerle tartıştı.

BitTorrent ve eşler arası dosya paylaşımıyla ilgili son gelişmeler, medya yorumcuları tarafından "telif hakkı savaşları" olarak adlandırılıyor ve The Pirate Bay, "gelişmekte olan bir uluslararası telif hakkı karşıtı veya korsanlığın en görünür üyesi" olarak anılıyor." Büyük ölçekli kasıtlı telif hakkı ihlali şeklinde iyi duyurulan bir elektronik sivil itaatsizlik örneği (ECD) 24 Şubat 2004'te Gray Salı adlı bir olayda meydana geldi. Aktivistler, telif hakkı reformu sorunlarına ve telif hakkı karşıtı ideallere kamuoyunun dikkatini çekmek amacıyla *The Gray Album* adlı bir karma albümün MP3 dosyalarını dağıtarak EMI'nin *[[The Beatles (albüm)|Beyaz Albüm'ün]]* telif hakkını kasıtlı olarak ihlal ettiler. Bildirildiğine göre, albüme ev sahipliği yapan 170'i de dahil olmak üzere 400'den fazla site katıldı ve bazı protestocular Gri Albümün telif hakkıyla korunan materyalin adil kullanımı altında örneklemeye izin vermek için telif hakkı yasasında revizyon yapılması gerektiğini gösterdiğini veya örneklemeye izin vermek için adil bir tazminat sistemi önerdiğini belirtti.

### Telif hakkı yasasında değişiklik yapılmasını savunan gruplar
Fransız grup Association des Audionautes kendi başına telif hakkı karşıtı değildir, ancak telif hakkı yaptırımı ve tazminat için reforme edilmiş bir sistem önerir. Grubun kurucu ortağı Aziz Ridouan, Fransa'ya eşler arası dosya paylaşımını yasallaştırmasını ve sanatçılara İnternet servis sağlayıcı ücretlerinde ek bir ücret (yani alternatif bir tazminat sistemi) yoluyla tazminat ödemesini teklif ediyor. Wired dergisi, büyük müzik şirketlerinin Ridouan'ın önerisini korsanlığı meşrulaştırmakla eşitlediğini bildirdi. Ocak 2008'de, Ilımlı Parti'den (yönetim koalisyonunun bir parçası) yedi İsveçli milletvekili, İsveç'teki bir tabloid gazetesinde dosya paylaşımının tamamen suç olmaktan çıkarılması çağrısında bulunan bir yazı kaleme aldı; "Ticari olmayan tüm dosya paylaşımlarını suç olmaktan çıkarmak ve piyasayı uyum sağlamaya zorlamak sadece en iyi çözüm değil. Vatandaşların internette yaptıkları üzerinde daha kapsamlı bir kontrol istemiyorsak, tek çözüm bu." 

Haziran 2015'te bir WIPO makalesi olan "Remix culture and Amateur Creativity: A Copyright Dilemma", *Lenz v.* *Universal Music Corp.* ve *Copyright Modernization Act*' deki son hukuk yorumlarına atıfta bulunarak "age of remixing"i (remiks çağı) ve telif hakkı reformuna ihtiyaç duyulduğunu kabul etti.

### Mevcut telif hakkı yasasını kullanmayı savunan gruplar

Hedeflerine ulaşmak için mevcut telif hakkı yasal çerçevesini özel lisanslarla kullanmayı savunan gruplar arasında copyleft hareketi  ve Creative Commons yer alıyor. Creative Commons, kendi başına telif hakkı karşıtı değildir, ancak mevcut telif hakkı yasası kapsamında daha esnek ve açık telif hakkı lisanslarının kullanılmasını savunur. Creative Commons, telif hakkı sahibinin eseri yalnızca "bazı hakları saklıdır" veya hatta "hiçbir hakkı saklı değildir" olarak yayımlamasına izin veren, karşılanmamış bir esneklik talebi olduğu görüşündedir. Creative Commons'a göre birçok kişi, varsayılan telif hakkını, istedikleri teşhiri ve yaygın dağıtımı elde etmelerine yardımcı olarak görmez. Creative Commons, lisanslarının girişimcilerin ve sanatçıların yaratıcı yatırımlarından geri dönüş sağlamak için tamamen telif hakkı yerine yenilikçi iş modelleri kullanmalarına izin verdiğini savunuyor.

### Akademisyenler ve yorumcular
Bu alandaki akademisyenler ve yorumcular arasında Lawrence Liang, Jorge Cortell, Rasmus Fleischer, Stephan Kinsella ve Siva Vaidhyanathan bulunmaktadır .

Leo Tolstoy gibi geleneksel anarşistler, telif hakkını kabul etmeyi reddettiklerini ifade ettiler.

## Ayrıca bakınız

* Anti-copyright notice
* Copyright abolition
* *[[Culture vs. Copyright]]*
* Criticism of intellectual property
* Patentin eleştirisi
* Creative Commons
* Copyfraud
* Copyleft
* Copyright alternatifleri
* *[[Don't Copy That Floppy]]*
* Fair dealing
* Free culture movement
* Bilgi özgürlüğü
* İfade özgürlüğü
* *[[Good Copy Bad Copy]]*
* Home Recording Rights Coalition
* Bilgi yönetimi
* Information wants to be free
* Internet özgürlüğü
* Missionary Church of Kopimism
* New Zealand Internet Blackout
* Operation Payback
* Telif hakkının felsefesi
* Korsan Parti
* Kamu malı
* Sci-Hub
* *[[Steal This Film]]*
* Sony Corp. of America v. Universal City Studios, Inc.
* Warez

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Telif Hakkını Terk Etme: Sanatçılar, Sanat ve Toplum İçin Bir Nimet &nbsp;- Profesör Joost Smiers'ın Görüşü
* Telif Hakkıyla Mücadele Kaynakları 
* Gnominizm &nbsp;– Kopyalanabilen her türlü veriye uygulanan Telif Hakkı Karşıtı Ütopya
* Telif Hakkının Şaşırtıcı Tarihi ve Telif Hakkı Sonrası Bir Dünyanın Vaadi , QuestionCopyright.org'dan Karl Fogel tarafından.
* Unlicense.org &nbsp;– Lisanssız, yazılımdaki telif hakkı menfaatini reddetmek için bir şablondur.
* Culture vs. Copyright &nbsp;- Anatoly Volynets'in e-kitabı. Kitap, birinci sınıf öğrencilerinin diyaloglarından ve öğretmenlerinin "Fikri Mülkiyet"in kültürel, psikolojik, ekonomik ve diğer yönleriyle ilgili düşüncelerinden oluşmaktadır.