Antik Mısır'da kadınlar

**Antik Mısır'da** **kadınlar**, bazı karşılaştırılabilir toplumlarda diğer kadınların sahip olmadığı bazı özel haklara sahipti. Mülk sahibi olabilirlerdi ve mahkemede yasal olarak erkeklerle eşitlerdi. Bununla birlikte, Eski Mısır, erkeklerin egemen olduğu ve doğası gereği ataerkil bir toplumdu. Kadın hükümdarlar ve hatta kadın firavunlar olmasına rağmen, kadınların yönetimde önemli pozisyonları olamazdı. Kraliyet sarayındaki kadınlar pozisyonlarını erkek krallarla ilişki kurarak kazandılar.

## İş

Kadınların çoğu köylü nüfusa aitti ve kocalarının yanında tarım işlerinde çalışıyorlardı. Kadınların, kocalarının veya oğullarının yokluğunda çiftlikleri veya işletmeleri yönettikleri biliniyor. Toplumun üst sınıfları arasında, kadınlar genellikle evin dışında çalışmıyordu, bunun yerine evin hizmetkarlarını ve çocuklarının eğitimini denetliyordu. Tekstil endüstrisi bir istisnaydı. Burada kadınlar sadece dokumacı olarak çalışıyordu. Lahun'da bulunan ve MÖ 1800 yıllara tarihlenen bir mektupta altı kadın dokumacı belirtiliyor.

Eski Krallık'ta zengin kadınlar genellikle kendi evlerine sahipti. Yan yana çalışan erkekler ve kadınlar vardı, ayrıca bir kadının evinde, idari unvanı olan başka kadınlara rastlamak nadir değildi. Özellikle dönemlere ait belgelerde erkeklere genellikle erkekler, kadınlara ise kadınlar hizmet vermektedir. Burada cinsiyet ayrımı görülebilir.

Çocuk bakımına yardımcı olmak için dadı tutacak kadar zengin ailelere mensup kadınlar sık sık parfüm yapımcısı olarak çalışıyorlardı ve aynı zamanda akrobat, dansçı, şarkıcı ve müzisyen gibi mesleklerle mahkemelerde ve tapınaklarda çalışıyorlardı ve bunların hepsi üst sınıf kadınlar için saygın uğraşlar olarak görülüyordu. Herhangi bir sınıfa mensup kadınlar profesyonel bir yas tutan veya müzisyen olarak çalışabilirdi, bunlar sınıf ayrımı gözetmeyen ortak işlerdi. Soylu kadınlar, bir tanrıya veya tanrıçaya bağlı rahipliğin üyeleri de olabilirdi.

## Aile ve evlilik

### Evlilik
Evliliğin amacı genellikle çocuk sahibi olmaktı.

Yeni Krallık'ta şöyle bir söz vardı:

"Gençken bir eş al

Senin için bir oğul yapsın

Sen gençken o sana baksın

İnsan yapmaya uygun olsun

Ne mutlu, insanları çok olan adam

Soyu nedeniyle selamlanıyor. "

Mısır tasvirinde karı koca arasındaki bazı eşitlikçi ilişkilerin ima edildiği doğrudur.

Örneğin aşk şarkılarında *erkek ve kız kardeş,* *karı-koca ile* aynı önemi taşıyordu. Mısır'da "erkek kardeş" anlamına gelen "Sn", "akran", "eş" veya "ikinci" anlamına da geliyordu. Dolayısıyla aşk şarkıları karı koca arasındaki eşitlikçi ilişkiye gönderme yapıyor olabilir. Krallar arasında melezleşme örneği, Osiris'in kız kardeşi İsis ile evlendiğinden beri tanrılar tarafından belirlendi.

Bununla birlikte, tasvirlerde genellikle bir karı koca çocuklarına karşı şefkatli bir tavır içinde gösterilir, bu nedenle çoğu ailenin genel olarak mutlu olduğunu varsayıyoruz. Eşlerin kocalarının sorumluluklarını paylaşması ve onlarla birlikte çalışması evlilikler içinde görevdi. Eski Mısır'da evlilikler genellikle tek eşliydi, ancak yüksek ekonomik statüye sahip bir erkeğin birden fazla karısı olması da alışılmadık bir durum değildi. Bu, özellikle erkeğin ilk karısının çocuk sahibi olamaması durumunda geçerliydi. Boşanmak mümkün olmasına rağmen çok zordu. Evlilikler genellikle çocukları için uygun eşler seçen ebeveynler tarafından ayarlanıyordu. Kadınlar, mülklerinin çoğu üzerinde kontrole sahipti, mahkemeye dava açan tüzel kişiler olarak hizmet edebiliyordu ve hatta kamuya açık alanlarda çalışıyordu. Eski Mısır'da kadınlar bir dereceye kadar bağımsızlığa sahip oldukları için, kocalar karılarının mülkiyeti üzerinde tam kontrol sahibi değillerdi. Örneğin, MÖ 365'te, kadınları boşanmadan koruyan ve erkeklere daha fazla mali yük bindiren yeni bir evlilik sözleşmesi ortaya çıktı.

Kraliçelerin ve kraliçe annelerin etkisi, o dönemin diğer toplumlarına kıyasla eski Mısır'da kadınların özel haklarının büyük bir nedeni olarak görülüyordu. Kraliçeler ve kraliçe anneleri her zaman büyük bir güce sahipti, çünkü birçok firavun tahta geçtiklerinde çok gençti. Örneğin, Yeni Krallık'taki büyük firavun Ahmose I, her zaman annesi Ahhotep I ve ana karısı Nefertari'den tavsiye alırdı.

Eski Mısır kadınları en bağımsız kadın gruplarından biri olarak görülse de, dulluk, erkek kontrolünün olmaması nedeniyle şüpheye neden olabilirdi. Ama dullar ayrıca daha fazla yasal özgürlük kazanırdılar, arazi alıp satma, bağış yapma ve hatta kredi verme becerisine sahip olabilirlerdi.

### Gebelik

Eski Mısır'da doğurganlığın toplumda oynadığı önemli rolle ilgili karmaşık inanç ve uygulamaların birçok kanıtı vardır. Bir kadın doğurgan değilse, kocası varis üretemediği için potansiyel olarak onu boşayabilirdi. Dini inançlar, bölgedeki diğer dinlere benzer şekilde arınma ile ilgili kuralları içeriyordu. Mısır'daki kadınların menstruasyon sırasında saf olmayan unsurları ortadan kaldırdığına inanılıyordu, işten mazur görülüyorlardı ve menstruasyon sırasında tapınakların kısıtlı odalarına giremiyorlardı. Doğurganlık ritüelleri, çocuk isteyen çiftler tarafından kullanıldı. Kontrasepsiyona da izin verilirdi ve birçok kontraseptif formüle atıfta bulunan tıbbi metinler hala varlığını sürdürmektedir (içeriklerin artık tanımlanması genellikle zor olsa da). Kereviz mayası ve biradan yapılan içecekler gibi bazı formüller şüphelidir, ancak diğerleri, mesela sperm öldürücü bir laktik asit üreten fermente akasya sakızından yapılan bir spermisit gibi biraz etkili yöntemlerle ilgili temel bilgileri gösterir.

Hamile kaldıktan sonra rahim bir tanrıça olan Tenenet'in koruması altına alındı. Ritüel tıbbi bakım olarak, kadının vücuduna faydalı yağlar sürerlerdi. Eski Mısır toplumunda, Yunanistan'a, Bizans'a ve oradan da Avrupa'ya yayılan bebeklerinin cinsiyetini bilmek isteyen aileler için bir yol vardı. Bu uygulama Antik Mısır'da yüzyıllardır uygulanıyordu. Bez bir poşete arpa ve buğday tanelerini koyup hamile kadının idrarı ile sulanırdı, önce arpa filizlenirse bebeğin erkek olduğu, önce buğday filizlenirse bebeğin kız olduğu söylenirdi. Eski Mısır'da, arpa kelimesi "baba" ile eş anlamlıydı.

### Doğum
Doğum zamanı geldiğinde hamile kadına ebeler yardım ediyordu. Kafası da dahil olmak üzere genellikle tıraş olunurdu. Doğumun yapıldığı yerin  köşelerine dört tanrıçanın enkarnasyonu olduğuna inanılan dört tuğla yerleştirildi: Nut, Tefnut, İsis, Neftis.

## En üst düzeyde kadınlar

Kadınların üst düzey memur olarak görüldüğü çok az örnek var. Sadece çok az kadın en yüksek ofise, Firavun'un ofisine ulaşmıştır. Yüksek devlet konumundaki bir kadına bir örnek, Altıncı Hanedan döneminde vezir olan Nebet'tir. Vezir, yalnızca kraldan sonra ikinci olan en yüksek devlet memuruydu.

Antik Mısır toplumu, zamanın diğer birçok medeniyeti gibi, dini bir toplum temeli olarak kullandı. Firavunların iktidarının tahtı, tanrılar tarafından verildiği için bu şekilde meşrulaştırıldı ve tahtın sahibinin ilahi bir hakkı vardı. Tipik olarak, eski toplumlarda güç bir erkekten diğerine aktarılırdı. Kadınlar mirasçıları doğurdu ve evliliğe de önem verilirdi. Oğlu, iktidarı miras aldı ve kralın bir oğlu olmadığı durumlarda, taht, kuzenler veya amcalar gibi kraldan daha uzak ailenin erkek üyeleri tarafından miras alındı. Bu sistemde, kızlar otomatik olarak gücü miras alamazdılar.

Mısır medeniyetinde, iktidarı bir erkek halefe devretme yükümlülüğü istisnasız değildi. İlahi meşruiyet tarafından belirlenen bir faktör olan kraliyet kanı, tahta erişim için benzersiz bir kriterdi. Bununla birlikte, ilahi öz, Akhenaton'un karısı Nefertiti'de olduğu gibi kraliyet eşine de aktarılabilirdi.

Mısırlılar, kraliyet kanına sahip olmayan bir adam yerine kraliyet kanı olan (mitolojiye göre ilahi olan) bir kadın tarafından yönetilmeyi tercih ettiler. Ayrıca art arda yaşanan krizlerde iktidarı ele geçiren kadınlar oldu. Bu gerçekleştiğinde, kadın Firavun tahtının tüm erkeksi sembollerini benimsedi. Hatta bazı durumlarda, kadın olabilecek bazı Firavunların cinsiyeti hakkında şüpheler vardır.

Mısır'ın Onsekizinci hanedanı sırasında, Amenhotep öldüğünde, halefi Thutmose  onun oğlu gibi görünmüyordu. Bir sonraki halef, Thutmose  ve Büyük Kraliyet Karısının kızı prenses Hatshepsut'idi.

Eski Mısır'da kadınların tahta geçmesi daha yaygın hale geldi. Örneğin, yeğeni Thutmose'ün yerini alan Hatshepsut'ta olduğu gibi. Hatshepsut tahtı merhum kocasından devraldığında ve Firavun olduğunda, kızı Neferure bir kraliyet prensesinin normal görevlerini aşan bir rol üstlendi ve daha büyük bir rol kazandı. Ayrıca Mısır'ın son firavunu ünlü Kleopatra'ydı.

En çok tanınan ve tarihçilerin en emin olduğu kadın Firavunlar:

* Nitocris (Mısır'ın Altıncı hanedanı)
* Sobekneferu (Mısır'ın Onikinci hanedanı),
* Hatshepsut (Mısır'ın on sekizinci hanedanı),
* Neferneferuaten (Mısır'ın on sekizinci hanedanı),
* Twosret (Mısır'ın On dokuzuncu hanedanı).

Büyük Kraliyet kadınlarının çoğu da önemli diplomatik ve politik roller oynadılar:

* Tiye 
* Nefertiti 
* Nefertari

Yeni Krallık'ta, kraliyetteki kadınlara genellikle ilahi bir rol verildi: "Tanrının Karısı", "Tanrı'nın Eli".

Hatshepsut, bu ikinci unvanı alan ilk kadındı.

Bürokrasinin en üst kademelerinde görev yapan kadınlar için, Mısır'ın Altıncı hanedanlığı döneminde bir Vezir olan Nebet'ten bahsedilebilir. Ama böylesine yüksek bir otorite düzeyine sahip bir kadının son derece nadir kaldığını da kabul etmek gerekir. Bununla birlikte, kadınlar bürokraside kâtip gibi çok sayıda görevi yaptılar, ancak tüm kamu bürokrasi makamlarının erkekler tarafından doldurulduğu Yeni Krallık zamanı istisnadır.

## Eski Mısır edebiyatında kadınlar

Kuşkusuz, eski Mısır edebiyatı kadınları anlamsız, kaprisli ve nadiren güvenilir olarak sunmaktan çekinmedi. Ancak buna rağmen kadınlar, zamanın medeniyetlerinde ender görülen bir statüden faydalandı.

Ressamlar ve heykeltıraşlar kadınlara mutlu bir ailenin parçası olarak dingin bir imaj verirken, yazarlar şefkatli değildi ve kadınları talihsizliğin ve birçok günahın kaynağı olarak tasvir ettiler.

Gaston Maspero'nun *Contes populaires'de* (Popüler Masallar) bir hikâye anlatır. Kardeşi Anoupou'nun evindeki mütevazı çiftlik işçisi olan Bytaou kardeşinin karısı tarafından baştan çıkarılmış ve kadının çekiciliğine yenik düşmüştür. Kadın kardeşi Anoupou'ya ihbar etmekte tereddüt etmez, yalan söyler ve Bytaou cezasını alana kadar asla durmaz. Eşi tarafından kandırıldığını daha sonra fark eden Anoupou eşini köpeklere atar.

## Antik Mısır sanatında kadınlar

Mısırlı kadınlar nadiren yaşlanmış ve buruşuk olarak tasvir edilmiştir. Mısır'da kadınlar için karşılanması gereken standartlar vardı. Kadınlar, genellikle ince ve güzel olarak gösterilirdi. Mısır sanatının gerçekçi olmaktan uzak olması Eski Mısırlıların nasıl algılandıklarını ne kadar önemsediklerini göstermektedir. Örneğin hamile kadınların doğumdan sonra vücutlarının neredeyse hiç görüntüsü yoktur. Bununla birlikte, erkek atletik ve ilgi çekici veya yaşlı ve deneyimli olarak gösterilebilir. Bu idealist tasvirler, fiziksel olarak yetenekli kral veya halkı için gece gündüz çalışan yorgun kral gibi hedeflenen imajı yansıtırdı. İnsanlar, sonsuza dek öyle kalma çabasıyla, güzelliklerinin ve gençliklerinin zirvesinde tasvir edildi. Ancak Üçüncü Ara Dönem'de bilim adamları, kadınları temsil eden sanatsal üslupta bir değişim görüyorlar. Daha büyük, daha sarkık göğüslere ve kalınlaşmış bir gövdeye sahip daha yuvarlak bir vücut tipi ortaya bu dönem çıkmıştır. Bu tasvir artık kadınların yaşlanmasıyla da ilişkilendirilmiyordu. Ayrıca sık kullanılan belirli bir çizim vardı. Kadınlar ve çocuklar coğunlukla onları kocalarına veya babalarına bağlayacak sanatsal bir üslupla temsil ediliyordu. En bariz örnek, Amarna Dönemi olacaktır. Akhenaten'in sanatsal gösterimine Amarna Döneminde büyük değişiklikler yapılmıştır. Bununla birlikte, en ayırt edici kısım, Nefertiti'nin, karısının ve çocuklarının kendisininkiyle aynı vücut tipiyle gösterilmesiydi. Nefertiti'yi Akhenaten'inkine çok benzeyen, hangisi olduğunu söyleyemeyeceğiniz şekilde gösteren tasvirler vardır.

## İlahi görüntü

Mısır mitolojisinde Yunanistan'da da olduğu gibi çok sayıda tanrıça vardı. Onların sembolizmini inceleyerek, kadınların eski Mısırlıların gözündeki imajını öğrenebiliriz. Yunan tanrılarında olduğu gibi, birçoğu birbirleriyle kan veya evlilik yoluyla akrabaydı.

Kadınlar ve imajı en çok yaşam ve doğurganlıkla ilişkilendirildi. Birçok ilkeyle ilişkilendirilen tanrıça İsis, kardeşi tarafından öldürülen Osiris'in karısı olarak ona çok bağlıydı. Bir anne olarak kadının koruyucusu olarak görüldü, ama her şeyden önce hayat veren ana tanrıça oldu. Tanrıçanın bir sembolü de sonsuz yaşamın sembolü olan palmiye ağacıdır. Ölen kocasına sonsuz yaşamın nefesini verdi.

Tanrıça, dönemin kadınlara olan saygısını temsil ediyordu. İsis'in yansıttığı, Göksel Anne olarak saygı duyulan sonsuz yaşam ve olgunluk fikriydi. İsis , Mısır mitolojisinin tartışmasız en önemli tanrısı haline geldi. Etkisi, farklı medeniyetlerin dinlerine kadar genişledi, burada farklı isimler altında tanımlandı ve kültünün özellikle Roma İmparatorluğu'nda görüldüğü biliniyor.

En etkili tanrıçalar şunlardı:

* Isis : büyü ve mistisizm tanrıçası,
* Hathor : beslenme ve sevgi tanrıçası,
* Bastet : evin tanrıça koruyucusu,
* Sekhmet : gazap tanrıçası

### Tanrı'nın Eşleri
"Tanrı Amun'un Karısı", Amun kültünün en yüksek rütbeli rahibesiydi. Yeni Krallığın başlangıcında, unvan, genellikle kralların eşleri veya kralların anneleri olan kraliyet ailesiyle ilişkilendirildi. Bu unvana sahip ilk kraliyet karısı, Ahmose'in karısı olan Ahmose-Nefertari idi ve daha sonra onu kızı Meritamen'e devretti ve daha sonra Hatshepsut'a geçti. *Tanrı'nın Karısı* unvanı, kutsal rollerdeki kraliyet kadınlarına verilen başka bir unvandı. *Tanrı'nın* Karısına ek olarak bazı kraliyet kadınlarının *Tanrı'nın Eli* gibi başka unvanları da vardı. Dini figürler olarak saf kalmalarını beklenirdi.

## Kadınların sosyal ve politik konumu

Eski Mısır'ın sanatsal yaklaşımlarının çoğunda, kadınların kocalarını desteklediğini ya da kucakladığını, hatta belki onları koruduğunu görüyoruz. Yani bir anlamda kadın, muhtemelen koruyucu tanrıçalar kavramıyla ilişkilendirilen koruyucu olabilirdi. Kadınlar arasında bazı sınıf farklılıkları çok belirgindi köylü kadınların hasada yardım ederken tasvir edildiği yerlerde bunun kanıtlarını görüyoruz. Kasaba kadınları ise profesyonel müzisyenler, dansçılar ve tapınak personeli üyeleri olarak gösterilir.

Yani kadınlar sadece geleneksel evde yaşayan eşler değildi, topluma katkıda bulundular. Dokuma atölyelerinde kadın sahneleri ve kadınların mesleki katılımını gösteren mezar yazıtları var. Bu tür başlıklar, siyasetten dine ve cenazeye kadar değişebilir. Mezarların üzerine yazılan bazı başlıklar esas olarak onursaldı.

Dini konumlar, bazılarının düşündüğü gibi asil kadınlarla sınırlı değildi, aslında, büyük tanrıçaların rahibelerinin kiracı çiftçi gibi mütevazı unvanlara sahip olduğuna dair kanıtlar görüyoruz. Eski Krallık'tan Orta Krallığa geçerken, giderek daha az otorite sahibi kadın görüyoruz, bu da politik ve sosyal normlarda değişiklikler anlamına gelebilir. Bununla birlikte, Yeni Krallık'ta metinler, kadınların kendi yasal kimliklerine sahip olduklarını ve hatta erkeklerin rızasına ihtiyaç duymadan toprak satın alabileceklerini ve miras alabileceklerini gösteriyor.

**

## Kaynakça