Avrupa Birliği-İzlanda ilişkileri

**[[İzlanda]]**, Avrupa Birliği üyesi olmamasına rağmen, Avrupa Ekonomik Alanı Anlaşması ve Schengen Anlaşması aracılığıyla Avrupa Birliği'ne büyük ölçüde entegre olmuştur. İzlanda 2009 yılında üyelik başvurusunda bulundu, ancak başvuru tartışmalıydı ve İzlanda hükûmeti daha sonra başvuruyu dondurdu.

## Entegrasyon

İzlanda, AB üyesi olmayan dört Avrupa ülkesinden oluşan Avrupa Serbest Ticaret Birliği'nin (EFTA) bir üyesidir ve aynı zamanda Avrupa Ekonomik Alanı'nın (EEA) bir parçasıdır. EEA aracılığıyla İzlanda, işletme, çevre, eğitim (Erasmus Programı dahil) ve araştırma programları dahil olmak üzere belirli AB ajansları ve programlarına oy kullanmama statüsü ile katılmaktadır. İzlanda ayrıca AB/AEA'da "sosyal ve ekonomik uyuma" fon katkısında bulunur. İzlanda ayrıca sık sık dış ilişkiler konusunda AB'ye danışmakta ve kendisini sıklıkla AB dış politikasına uyumlu hale getirmektedir. İzlanda aynı zamanda AB sivil barışı koruma misyonlarına da katılıyor.

İzlanda, oy hakkına sahip olmayan bir katılımcı olarak şu anda AB hukuku kapsamında olan Nordik Pasaport Birliği ve Schengen Bölgesi üyesidir. İzlanda'nın Schengen Bölgesi'ne katılımı, İzlanda ile Schengen Bölgesi'nin geri kalanı arasında insanların serbest dolaşımına izin vermektedir. Binlerce İzlandalı AB'ye seyahat etmekte ve burada eğitim almakta ya da çalışmaktadır. İzlanda'daki yabancıların büyük çoğunluğu AB'den gelmektedir. İzlanda aynı zamanda, adalet ve içişleri işbirliğine ilişkin Dublin Sözleşmesi ile de bağlantılıdır. İzlanda'nın ayrıca İskandinav Konseyi üyeliği yoluyla birkaç AB üye devletiyle bağlantıları vardır.

### Euro kullanımı
2008-2011 İzlanda mali krizi sırasında, İzlanda kronası'ndaki istikrarsızlık, İzlanda'da avroyu benimseme konusunda tartışmalara yol açtı. Ancak Avrupa Merkez Bankası İcra Kurulu Üyesi Jürgen Stark, "İzlanda'nın önce AB üyesi olmadan AB para birimini benimseyemeyeceğini" belirtti. ECB'nin Mayıs 2012 yakınsama raporu itibarıyla, İzlanda yakınsama kriterlerinin hiçbirini karşılamadı. Bir yıl sonra, ülke açık kriterlerine uymayı başardı ve borç/GSYİH oranını düşürmeye başladı, ancak yine de yüksek HICP enflasyonundan ve uzun vadeli hükûmet faiz oranlarından muzdariptir.

### İzlanda'nın Avrupa Birliği'ne üye olmamasına ilişkin açıklamalar
Akademisyenler, İzlanda'nın neden Avrupa Birliği'ne katılmadığına dair birkaç açıklama önerdiler:

*Balıkçılık endüstrisinin İzlanda ekonomisi için önemi ve AB üyeliğinin (ve Ortak Balıkçılık Politikasının) balıkçılık endüstrisi üzerinde olumsuz bir etkisi olacağı algısı.
*AB üyeliğinin İzlanda'nın tarım sektörünü olumsuz etkileyeceği algısı.
*İzlanda'nın Amerika Birleşik Devletleri ile önemli ekonomik, diplomatik ve askeri yardımı içeren güçlü bağları İzlanda'nın Avrupa ülkelerine bağımlılığını azalttı.
*Cod Savaşları'ndaki zaferler İzlanda milliyetçiliğini güçlendirmiş ve İzlanda'nın çok taraflı çerçevelerde ödün vermek yerine tek taraflı veya iki taraflı yollarla başarılı olabileceği algısını artırmış olabilir.
*İzlanda seçim sistemi, daha avro-şüpheli olan kırsal bölgeleri tercih ediyor.
*İzlandalı seçkinlerin Amerika Birleşik Devletleri veya Avrupa ülkelerinde (Birleşik Krallık veya İskandinav ülkeleri gibi) eğitim alma ve bu ülkelerden siyasi seçkinlerle daha yakın işbirliği yapma eğilimi.
*İzlanda milliyetçiliği ve İzlanda'nın sömürge varlığı olarak geçmişinin mirası.
*Icesave anlaşmazlığının Hollanda ve İngiltere ile etkisi.

## Ticaret ilişkileri

İzlanda ve Avrupa Birliği arasındaki ekonomik ilişkiler öncelikle iki anlaşma ile yönetilir: 1972'de imzalanan ikili serbest ticaret anlaşması ve 1994'te AEA ile ilgili anlaşma. EEA, İzlanda'nın AB dışındaki diğer Avrupa ülkelerinin yanı sıra AB pazarına erişimini sağlamak için kurulmuştur. İzlanda'nın tarım ve balıkçılık açısından AB pazarına erişimi, ayrı ikili anlaşmalarla ele alınmaktadır. İzlanda yasal olarak malların, kişilerin, hizmetlerin ve sermayenin serbest dolaşımı için geçerli olan tüm AB direktiflerini kendi yasasına göre uygulamakla yükümlüdür. Bu, EEA dışişleri bakanlarının yılda iki kez düzenlenen toplantıları da dahil olmak üzere, AB ve İzlandalı yetkililer arasındaki düzenli toplantılarla tamamlanmaktadır.

İzlanda'nın ihracatının % 78'i AB'ye yapılır ve İzlanda'nın ithalatının % 52'si AB'den yapılmaktadır, bu da AB İzlanda'nın en önemli ticaret ortağı yapar ve onu Norveç izlemektedir. Geleneksel olarak, İzlanda ekonomisi balıkçılığa ve yenilenebilir enerjiye odaklanmıştır, ancak alüminyum üretimi, ilaçlar, bilgi teknolojileri, turizm ve finans sektörüne doğru çeşitlenmektedir.
İzlanda, 2008'de 1,1 milyar Euro'luk dünya ticaret fazlası ile hala büyük bir balık ihracatçısıdır (Norveç ve Çin'den sonra AB'ye üçüncü en büyük ihracatçı). Balıkçılıkta AB'nin 2009 yılı ticaret açığı 879 milyon Euro'dur. İzlanda'nın 2009 mali krizine kadar, ticari hizmetler sektörü hızla büyüyordu ve toplam ihracatın neredeyse % 35'ini oluşturuyordu (mal ve hizmetler birleşik).

## Avrupa Birliği üyeliği
İzlanda 16 Temmuz 2009'da Avrupa Birliği'ne katılmak için başvurdu ve resmi müzakereler 27 Temmuz 2010'da başladı. Ancak, 13 Eylül 2013 tarihinde İzlanda Hükûmeti katılım ekibini feshetti ve AB'ye katılım başvurusunu askıya aldı. 12 Mart 2015 tarihinde, İzlanda Dışişleri Bakanı [Gunnar Bragi Sveinsson, Avrupa Birliği İzlanda'nın başvuruyu resmen geri çekmediğini belirtmesine rağmen, [Althing'in (Parlamento) onayı olmadan AB'ye üyelik başvurusunu geri çeken bir mektup gönderdiğini belirtti.

Müzakerelerin yeniden başlaması durumunda İzlanda, Avrupa Ekonomik Alanının (balıkçılık hariç) bir üyesi olmasına rağmen  bir anlaşmayı potansiyel olarak rayından çıkarabilecek balıkçılık konusunda tartışmalı sorunlarla karşılaşacaktır. Bir anlaşma imzalanacaksa, katılım anlaşması İzlanda'da ulusal bir referanduma tabi olacak ve her AB devletinin onayını gerektirecektir.

### 2008 öncesi görüş
1995'ten 2007'ye kadar muhafazakar Bağımsızlık Partisi (Sjálfstæðisflokkurinn) ve liberal İlerici Parti (Framsóknarflokkurinn) hükûmet koalisyonu AB'ye katılmaya karşı çıkarken, muhalefetteki Sosyal Demokrat İttifak (Samfylkingin) üyelik müzakerelerini destekledi. 1994'te Sosyal Demokrat Parti *(Alþýðuflokkurinn)*, AB'ye katılmak için başvurma niyetini politika beyanına dahil eden ilk İzlanda siyasi partisi oldu. AB üyeliğine yönelik bu düşmanlığa rağmen, Bağımsızlık Partisi Avrupa projesine katılımla ilgili bazı kısıtlamaları kabul etmek zorunda kaldı. İzlanda, EEA, EFTA ve Schengen tarafından sığınacak bir yer aradı çünkü EEA ve EFTA'ya üye olmamak, temel ekonomik çıkarlarını tehdit edecekti ve Schengen'e üye olmamak İzlandalı bireylere yük getirecekti.

Eski Başbakan Halldór Ásgrímsson, 8 Şubat 2006'da ülkenin 2015 yılına kadar AB'ye katılacağını tahmin etti. Belirleyici faktörün Avro bölgesinin geleceği ve büyüklüğü olacağını, özellikle Danimarka, İsveç ve İngiltere'nin Euroyu kabul edip etmeyeceğini sözlerine ekledi. Bu öngörüsü, en azından kendi hükûmeti içindeki insanlardan değil fakat bazı eleştiriler aldı.

Bir başka eski Başbakan Geir Haarde, hem Halldór Ásgrímsson yönetiminde Dışişleri Bakanı olarak hem de Başbakan olarak göreve başladıktan sonra, birçok kez AB üyeliğine karşı olduğunu belirtti. Halldór Ásgrímsson'un önceki tahminine yanıt olarak Haarde, "Bu bakış açısını paylaşmıyorum. Politikamız, öngörülebilir gelecekte katılmak değildir. Üyeliği araştırmıyoruz bile." dedi. Geir Haarde, 31 Mart 2006 tarihinde İzlanda Üniversitesinde bir konferansta yaptığı konuşmada, birkaç kez söylediği şeyi tekrarladı - İzlanda'nın hiçbir özel çıkarının AB üyeliğini talep etmediğini söyledi. Aynı konuşmasında, Avroyu kabul etmenin İzlanda'nın çıkarına neden olmayacağını ayrıntılı olarak açıkladı.

2007 seçimlerinin ardından, Bağımsızlık Partisi ve Sosyal Demokrat İttifak, üyelik başvurusu yapmama politikası ile yeni bir koalisyon kurdular, ancak AB içindeki gelişmeleri izlemek ve buna yanıt vermenin yollarını önermek için özel bir komite kurdular.

İzlanda'nın sınırlı para birimi nedeniyle hükûmet, Avrupa Birliği'ne katılmadan euro'yu benimseme olasılığını araştırdı. Ancak AB, İzlanda'nın tam bir AB üye devleti olmadan Ekonomik ve Parasal Birliğe (EMU) katılamayacağını belirtti.

### Üyelik başvurusu
Üye olabilmek için bir ülkenin önce başvurması ve ardından aday ülke olarak tanınması gerekir. Bunun gerçekleşmesi için ülkenin Kopenhag kriterlerinden ilkini karşılaması gerekir: insan haklarına saygılı, siyasi olarak istikrarlı bir demokrasi olmalıdır. Ardından, ülkenin ekonomik kriterleri karşılayıp karşılamadığını, ülkenin AB mevzuatını benimseme derecesini ve herhangi bir istisna olup olmayacağını değerlendirecek müzakereler yapılacaktır.

AB'nin Genişlemeden Sorumlu Komisyon Üyesi Olli Rehn, bir katılım anlaşmasına ilişkin müzakerelerin bir yıldan az süreceğini çünkü İzlanda, AEA ile ilgili olarak AB mevzuatının üçte ikisini kabul etti. Başka vesilelerle müzakerelerin dört yıla kadar sürebileceğini iddia etti.

30 Ocak 2009'da Rehn, İzlanda'nın 2011 yılında, Hırvatistan ile aynı zamanda Avrupa Birliği'ne derhal girebileceğini söyleyerek, İzlanda'nın eski bir demokrasi olduğunu ancak özel muamele görmemesi gerektiğini söyledi. Balıkçılık kotaları ve İzlanda balina avcılığı, bu tür müzakerelerde en zor konular olabilir.

16 Temmuz 2009'da Althing, AB ile katılım müzakereleri lehinde oy kullandı (33 lehte, 28 aleyhte ve 2 çekimser oyla). Parlamento AB işleri komitesi başkanı Árni Þór Sigurðsson, İzlanda'nın 2013'ten önce AB'ye katılmaya hazır olmayacağını belirtti. Ancak hükûmet, müzakereleri 2010 yılı sonuna kadar tamamlamayı planladığını belirtti.

17 Temmuz 2009'da İzlanda'nın AB üyeliği başvurusu, Stockholm'deki İzlanda büyükelçisi tarafından daha sonra Avrupa Birliği Konseyi başkanlığını yürüten İsveç hükûmetine teslim edildi. Başvuru, İzlanda dışişleri bakanı tarafından 23 Temmuz 2009'da Stockholm'de düzenlenen törenle İsveç'e tekrar teslim edildi.

Başvuru mektubu 16 Temmuz 2009 tarihlidir. Başvuru 27 Temmuz 2009 tarihinde Avrupa Birliği Konseyi tarafından kabul edildi.

### Katılım müzakereleri
O zamanlar AB başkanlığını elinde bulunduran İsveç, İzlanda'nın AB'ye katılım sürecine öncelik vereceğini açıkladı. 24 Temmuz'da Litvanya Parlamentosu, İzlanda'nın Avrupa Birliği'ne katılım başvurusunu oybirliğiyle onayladı ve tam destek verdi. Daha sonra 27 Temmuz'da Malta, İzlanda'nın AB üyelik sürecini desteklediğini açıkladı.

Eylül 2009'da İspanya dışişleri bakanı İzlanda başvurusunun ilerlemesini görüşmek üzere İzlanda'yı ziyaret etti; İspanya, Ocak-Haziran 2010 arasında AB'ye başkanlık etti. 8 Eylül'de, AB komisyonu İzlanda'ya siyasi ve ekonomik kriterleri yerine getirmesi ve AB hukukunun benimsenmesi hakkında 2500 sorudan oluşan bir liste gönderdi. İzlanda cevapları 22 Ekim 2009'da onlara geri verdi. 2 Kasım'da İzlanda, AB üyelik müzakereleri için bir baş müzakereci seçti: İzlanda'nın Belçika Büyükelçisi Stefán Haukur Jóhannesson.

Şubat 2010'da, Avrupa Genişleme ve Avrupa Komşuluk Politikası Komiseri, Avrupa Birliği Konseyi'ne İzlanda ile katılım müzakerelerini başlatmasını tavsiye etti. İzlanda'nın Mart ayındaki AB zirvesinde resmi aday statüsüne alınması beklenirken, bu, hükûmet tarafından harekete geçmeden önce genişleme gibi önemli AB politikalarını tartışma yetkisine sahip olan Alman ulusal parlamentosuna izin vermek için ertelendi. Alman Parlamentosu 22 Nisan 2010'da üyelik müzakerelerinin başlatılması lehinde oy kullandı. Avrupa Konseyi Haziran ayında müzakerelere başlamaya karar verdi ve 17 Haziran 2010'da AB, üyelik müzakerelerinin açılmasını resmen onaylayarak İzlanda'ya resmi aday statüsü verdi.

AB üyeliği için müzakereler 27 Temmuz 2010'da, 15 Kasım 2010'da başlayan belirli müktesebat başlıklarının taranmasıyla başladı. İzlanda, Temmuz 2010'dan beri Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) aracılığıyla AB'den katılım öncesi finansman alması için uygun hale geldi.

Tarama süreci sona erdi ve resmi görüşmeler 27 Haziran 2011'de başladı. Dört bölüm açıldı: bilim ve araştırma; eğitim ve kültür; kamu alımları; bilgi toplumu ve medya. Katılım tarihinde bir ilk olarak ilk ikisi derhal kapatıldı. İzlanda, kalan fasılların yarısını Polonya başkanlığı altında (2011'in ikinci yarısı) ve diğer yarısını da sonraki Danimarka başkanlığı altında (2012'nin ilk yarısı) açmayı hedefledi. Icesave ve balıkçılık konusundaki tartışmalara ve o zamanlar İzlanda'da üyelik lehinde çoğunluk olmamasına rağmen, İzlanda Dışişleri Bakanı Össur Skarphéðinsson İzlanda'nın katılacağından emindi ve 1990'larda Norveç'le müzakerelerde AB'nin esnekliğine umut olarak baktı. Ancak, nihai olarak başvurunun sonucunu etkileyecek olanın AB'nin başlıca balıkçılık ülkeleri olduğunu iddia etti.

## Kamuoyu
Ocak 2014'te yayınlanan bir anket, İzlandalıların % 67,5'inin katılım müzakerelerinin devamı konusunda referandum yapılmasını desteklediğini ortaya koydu. 22 Şubat'ta iktidar partileri, önce konuyla ilgili bir referandum yapmadan üyelik başvurusunu resmen geri çekmeyi kabul ettiler ve onaylarını almak için parlamentoya bir yasa tasarısı sundular. Karar, binlerce protestocunun Reykjavik'teki Parlamento binalarının dışında sokaklara çıkmasına neden oldu. 28 Şubat itibarıyla% 82 referandumun yapılmasından yanaydı. 40.000'den fazla kişi (İzlanda seçmenlerinin% 16,5'i) söz verilen referandumun yapılmasını talep eden bir dilekçe imzaladı. 25 Şubat'ta, Bağımsızlık Partisi Parlamento Grubu Başkanı Ragnheiður Ríkharðsdóttir öneriye oy vermeme niyetini açıkladı. Mart ayı başlarında, İzlanda'nın AB büyükelçisi, ülkenin "ancak elbette sınırsız bir süre için değil" müzakerelere yeniden başlama veya başvuruyu resmi olarak geri çekme arasında karar vermek yerine başvurusunu askıya alabileceğini söyledi. Tasarı, parlamentonun yaz tatilinden önce onaylanmadı.

Katılım müzakerelerinin başlatılması, AB'ye katılım veya avroyu benimseme konusunda kamuoyu üzerinde çeşitli anketler yapıldı.

## Konuyla ilgili yayınlar
* Baldur Thorhallsson. 2019. "Iceland and European Integration ." in the Oxford Research Encyclopedia of Politics.

## Kaynakça