Tomb Raider (2013 video oyunu)

***Tomb Raider***, Crystal Dynamics tarafından geliştirilen ve Square Enix'in Avrupa şubesi tarafından yayımlanan 2013 çıkışlı bir aksiyon-macera oyunudur. *[[Tomb Raider]]* serisinin onuncu ana oyunu ve bir yeniden başlatımı olup, Lara Croft'un kökenlerini yeniden kurgulayan ''Survivor'' üçlemesinin ilk oyunudur. Oyun 5 Mart 2013 tarihinde PlayStation 3, Windows ve Xbox 360 için piyasaya sürüldü. Oynanış adada ilerlerken keşif yapmayı ve çeşitli isteğe bağlı mezarları ziyaret etmeyi içeren hayatta kalma unsurlarına odaklanmaktadır. Ana seride çok oyunculu moda sahip olan ilk oyun olmasının yanı sıra Square Enix'in 2009 yılında Eidos Interactive'i satın almasının ardından şirket tarafından yayımlanan serinin ilk oyunudur.

Crystal Dynamics 2008 yılında *[[Tomb Raider: Underworld]]*ün yayımlanmasından kısa bir süre sonra *Tomb Raider*ı geliştirmeye başladı. Bir devam oyunu yapmak yerine ekip *[[Tomb Raider: Legend]]*da olduğu gibi Lara Croft'un kökenlerini ikinci kez yeniden ele alarak seriyi yeniden başlatmaya karar verdi. *Tomb Raider* deneyimsiz olan ve serinin diğer oyunlarındaki savaş tecrübesine henüz sahip olmayan Lara'nın kaçması gereken bir ada olan Yamatai'de kötü niyetli bir tarikat tarafından avlanırken arkadaşlarını kurtarmasını konu almaktadır. Camilla Luddington önceki oyunlardaki Keeley Hawes'ın yerine geçerek Lara Croft'u seslendirip canlandırdı.

*Tomb Raider* oyunu grafikler, oynanış, Luddington'ın performansı ile Lara'nın karakterizasyonu ve gelişimi nedeniyle eleştirmenlerden büyük övgü aldı ancak çok oyunculu modun eklenmesi olumsuz eleştirildi. Ekim 2021 itibarıyla dünya genelinde 14,5 milyondan fazla kopya satarak bugüne kadarki en çok satan *Tomb Raider* oyunu oldu. Geliştirilmiş grafikler, yeni kontrol özellikleri ve indirilebilir içeriklerin yer aldığı yenilenmiş sürüm *Tomb Raider: Definitive Edition*, Ocak 2014'te PlayStation 4 ve Xbox One, Nisan 2024'te Windows, Kasım 2025'te ise Nintendo Switch ve Nintendo Switch 2 için yayımlandı. Android ve iOS sürümünün Şubat 2026'da yayımlanması planlanmaktadır. Oyunu *[[Rise of the Tomb Raider]]* (2015) ve *[[Shadow of the Tomb Raider]]* (2018) izledi.

## Oynanış
*Tomb Raider* üçüncü şahıs bakış açısından oynanmaktadır. Oyuncular serinin ana karakteri Lara Croft'un kontrolünü üstlenir. Oyun aksiyon-macera, keşif ve hayatta kalma unsurlarını birleştiren, birbirine bağlı bir *[[Seviye (video oyunları)|hub]]-and-spoke* modelini (merkez tabanlı seviye tasarımı) kullanmaktadır. Oyuncular kamplar arasında ve ada genelinde patikalar, doğaçlama veya önceden mevcut ziplinelar ve tırmanılabilir parkurlar aracılığıyla hareket edebilmektedir. Lara'nın hareketlerinin birçoğu Crystal Dynamics tarafından geliştirilen önceki oyunlardan devralınmış olup gizlilik oynanışına ait unsurların eklenmesi gibi bazı düzenlemeler yapılmıştır. Quick time eventler oyun boyunca düzenli aralıklarla yer almakta ve genellikle metal bir parçanın çıkarılması ya da çöken bir mağaradan kaçış gibi hikâyenin kritik veya hızlı ilerleyen anlarında ortaya çıkmaktadır.

Oyunun çatışma sistemi Naughty Dog'un *[[Uncharted]]* serisinden çeşitli unsurlar ödünç almaktadır. Oyuncular Lara'nın yayını ve bulduğu silahları serbest nişan alarak kullanabilmekte, yakın dövüşe girebilmekte ve *[[gizlilik oyunu|stealth kill]]* mekaniğini kullanabilmektedir. Oyuncular düşmanların, toplanabilir nesnelerin ve çevresel bulmacalar için önemli objelerin vurgulandığı bir yetenek olan Survival Instinct'i kullanabilir. Oyun rol yapma unsurları içermektedir: oyuncular ilerledikçe belirli eylemleri gerçekleştirmek ve avlanma, keşif ile çatışmaya bağlı oyun içi meydan okumaları tamamlamak suretiyle deneyim puanları kazanır, bu da ok ve mühimmat için daha fazla taşıma kapasitesi sağlamak gibi beceri ve yeteneklerin belirli şekillerde geliştirilmesine olanak tanır. Oyuncular ada genelinde toplanan malzemeleri kullanarak silahlarını yükseltebilir ve özelleştirebilir. Oyunda bir karakter gelişim mekaniği bulunmaktadır. Oyuncular ilerledikçe daha iyi eşyalar, silahlar ve ekipmanlar elde edilir, ancak bunların çoğunun görünümü hikâyedeki olaylarla yakından bağlantılıdır. Ana hikâyeye ek olarak oyuncular çok sayıda yan görevi tamamlayabilir, adayı keşfedebilir, bölgeleri yeniden ziyaret edebilir ve *challenge tomb*ları (bulmaca içeren isteğe bağlı mezarlar) arayabilir.

### Çok oyunculu
Tek oyunculu modun yanı sıra oyuncuların birden fazla haritada rekabet etmesine olanak tanıyan bir çevrimiçi çok oyunculu mod da bulunmaktadır. Her çok oyunculu karşılaşmada iki düşman takım bulunmaktadır: dört kurtulan ve dört yağmacı ve çok oyunculu modda beş farklı haritada oynanan üç oyun türü yer almaktadır: Team Deathmatch, Private Rescue ve Cry for Help. İlk mod takımların üç ayrı maçta karşı takımı alt etmeye çalıştığı bir oyuncuya karşı oyuncu (PvP) çatışma senaryosudur. İkinci modda "kurtulanlar" takımı haritanın belirli bir noktasına tıbbi malzemeleri taşımak zorundayken "yağmacılar" on dakikalık süre sınırı içinde belirli sayıda öldürme gerçekleştirmeye çalışır. Üçüncü mod olan "Cry for Help" kurtulanların haritaları keşfederek savunulan radyo işaretleri için piller topladığı ve bu sırada yağmacılar tarafından avlandığı bir oynanış sunar. Tüm modlar boyunca tek oyunculu senaryodaki silahlar ve yok edilebilir çevre unsurları kullanılmaktadır.

## Konu
### Mekân ve karakterler
Oyun Japonya açıklarında Şeytan Denizi olarak bilinen bölgede yer alan, kurgusal ve kayıp bir ada olan Yamatai'de geçmektedir. Ada—ve bir zamanlar burada var olmuş krallık—korkutucu fırtınalar ve kıyılarını dolduran gemi enkazlarıyla ün salmış olması nedeniyle efsanelerle çevrilidir. Yamatai bu efsanelere göre hava durumunu kontrol etmesini sağlayan şamanistik güçlerle kutsanmış olan ve "Güneş Kraliçesi" olarak bilinen Kraliçe Himiko tarafından yönetilmiştir. Himiko'nun ölümünün ardından Yamatai'nin tarihine dair çok az bilgi bulunmaktadır, ancak adanın kötü şöhreti kısa süre sonra yerleşmiştir. Ada keşfedildikçe oyuncu; Portekizli tüccarların, ABD Deniz Piyadelerinin ve Japonya'ya ait askerî bir projenin tarih boyunca farklı dönemlerde Yamatai'de mahsur kaldığına dair kanıtlar bulabilir.

Oyun sırasında Yamatai günümüzde suçlular, paralı askerler ve gemi kazasından kurtulanlardan oluşan şiddet yanlısı bir tarikat olan Solarii Kardeşliği tarafından meskûn hâle getirilmiştir. Solarii Kardeşliği, Himiko'ya tapınma üzerine kurulu, kendi hiyerarşisi ve yasaları olan katı bir toplum oluşturmuş olup gerçek amaçları ve niyetleri hikâye ilerledikçe kademeli olarak ortaya çıkmaktadır.

Oyuncu Yamatai'nin kayıp krallığının konumuna ilişkin teorileri, Yamatai halkının torunları olan Nishimura ailesini bu krallığı aramak üzere bir keşif gezisini finanse etmeye ikna eden, genç ve hırslı bir arkeoloji mezunu olan Lara Croft'u kontrol eder. Yolculuk maddi açıdan zor bir döneme girmiş ve iflastan kaçınmak için çaresiz olan ünlü arkeolog Dr. James Whitman tarafından yönetilmektedir. Ekipte ayrıca Croft ailesinin yakın dostu olan eski bir Kraliyet Deniz Piyadesi ve Lara'nın akıl hocası Conrad Roth; Lara'nın arkadaşı ve ailesinin çıkarlarını temsil eden belgesel film yapımcısı Samantha "Sam" Nishimura; pragmatik, çabuk öfkelenen bir tamirci ve bekar anne olan Joslyn Reyes; doğaüstü olgulara açık fikirli, dost canlısı ancak iri yapılı bir balıkçı olan Jonah Maiava; *Endurance* gemisinin huysuz dümencisi Angus "Grim" Grimaldi ve sakar bir elektronik uzmanı olan Alex Weiss yer almaktadır.

### Olay örgüsü
Lara, Yamatai'nin kayıp krallığını bulma amacıyla *Endurance* gemisiyle ilk arkeolojik seferine çıkar. Kendi teorisine dayanarak ve Whitman'ın uyarılarına rağmen mürettebat tehlikeli Şeytan Denizi bölgesine girer. Burada gemi şiddetli bir fırtınaya yakalanır ve batar, hayatta kalanlar ıssız bir adada mahsur kalır. Diğerlerinden ayrılan Lara bir mağarada bilincini kazanır ve aklını yitirmiş vahşi birinden kıl payı kurtulur.

Lara diğer kazazedeleri ararken adada başkalarının yaşadığına dair kanıtlar görür. Sam'i kendisinin de bir yolcu olduğunu iddia eden Mathias adlı bir adamla birlikte bulur. Sam, Mathias'a Himiko efsanesini anlatırken Lara uyuyakalır. Uyandığında ise ikisi de ortadan kaybolmuştur. Mürettebatın geri kalanıyla yeniden bir araya gelen Lara, Roth'u aramak üzere Whitman'la birlikte gruptan ayrılırken diğerleri Sam ve Mathias'ı aramaya koyulur.

Adayı keşfederken Lara ve Whitman ada sakinlerinin Himiko'ya taptığını öğrenir ve buranın gerçekten Yamatai olduğunu doğrular. İkisi yakalanarak diğer *Endurance* kazazedeleriyle birlikte bir yerleşim yerine götürülür. Kaçma girişimi şiddete dönüşür: Lara, Whitman'dan ayrılır ve saldırganlarından birini öldürmek zorunda kalır. Daha sonra yaralı hâlde olan Roth'u bulur ve onun ekipmanlarını alarak yardım çağırmak amacıyla bir dağın tepesindeki iletişim rölesine doğru yola çıkar.

Lara yakındaki bir arama uçağıyla iletişim kurmayı başarır ve bir işaret ateşi yakar, ancak aniden doğaüstü bir fırtına oluşur ve uçağı yok eder. Pilot paraşütle kurtulsa da Lara ada sakinlerinin onu öldürmesini engelleyemez. Alex ve Reyes, Lara'ya ulaşarak Sam'in Solarii Kardeşliği adı verilen düşmanca bir tarikat tarafından kaçırıldığını bildirir. En yakın konumda bulunan Lara kurtarma girişiminde bulunur ancak tarikatın lideri olduğu ortaya çıkan Mathias tarafından engellenir ve öldürülmesi emredilir. Lara, samurayı andıran bir Oni'nin müdahalesiyle kurtulur ve dağlardaki antik bir manastıra götürülür.

Bir kez daha kaçmayı başaran Lara bir ritüel odasına rastlar ve "Yükseliş"in bir parçası olarak Himiko'nun halefini seçmek için törensel bir "ateş ritüeli" kullanıldığını öğrenir. Sam, Lara ile iletişime geçerek Solarii'nin kendisini bu ritüele tabi tutmayı planladığını ve "layık olmayan" bir halef olarak görülmesi hâlinde bunun ölümcül olabileceğini açıklar. Lara, Grim'in yardımıyla Solarii kalesine saldırır fakat Grim saldırı sırasında öldürülür. Roth'un yardımıyla saraya sızan Lara ritüele zamanında ulaşır. Sam'i kurtarmaya çalışsa da Mathias ve adamları tarafından etkisiz hâle getirilir. Ancak alevler Sam'e zarar vermez ve ani bir rüzgârla söner, bu durum Sam'in Himiko'nun meşru halefi olarak işaretlendiğini gösterir.

Lara bir kez daha esaretten kaçar ve yakalanan mürettebata yardım etmeye döner. Solarii içinde sınırlı bir hareket özgürlüğü elde etmeyi başaran Whitman'ın yardımıyla Lara, Sam'i kurtarmak için saraya tekrar sızar. Bu sırada Roth onları helikopterle tahliye etmeye hazırlanır. Önceki uçağı düşüren doğaüstü fırtınayı gören Lara, Sam'i karadan kaçmaya ikna etmeye çalışır ve helikopterin kalkmasını durdurmak ister. Ancak yeni bir fırtına oluşur ve helikopteri vurarak düşmesine neden olur. Lara ölümün eşiğine gelir, Roth onu kurtarmaya çalışırken Mathias tarafından ölümcül şekilde yaralanır. Yıkılan Lara fırtınaların insanları adada hapsetmek için büyü yoluyla oluşturulduğunu fark eder.

Lara uzun süre yakalanmadan kaçış için onarılabilecek bir tekne bulmayı başaran mürettebatla yeniden buluşur. Whitman da onlara katılır ve esaretten kaçtığını iddia eder ancak Lara onun tarikatla iş birliği yaptığından şüphelenir. Lara gerekli onarım aletlerini kurtarmak için enkaza giden Alex'i aramak üzere *Endurance*ın batığına gider. Alex'i enkaz altında sıkışmış hâlde bulur ancak Alex yaklaşan Solarii tarikatçıları nedeniyle Lara'nın kaçmasında ısrar eder ve ekipmanla kurtulabilmesi için kendini feda eder.

İkinci Dünya Savaşı dönemine ait adanın fırtınalarını inceleyen Japon askerî birliğinin bıraktığı ipuçlarını takip eden Lara antik bir kıyı mezarını keşfeder. Burada manastırı koruyan Oni'lerden oluşan Fırtına Muhafızları'nın generaline ait kalıntıları bulur, generalin seppuku yaptığı anlaşılır. Son mesajınd, Himiko'nun önceki halefinin Himiko'nun gücünü kabul etmek yerine intihar ettiğini ve bu nedenle Himiko'nun ruhunun bedeninde hapsolduğunu açıklar. Lara, Yükseliş'in Himiko'nun ruhunun yeni bir bedene aktarılmasıyla gerçekleşen ve ev sahibinin ruhunu yok eden bir ritüel olduğu sonucuna varır. Mathias'ın amacının Sam'i bir sonraki kap olarak feda etmek olduğunu anlar.

Mürettebata döndüğünde Lara, Whitman'ın onları sattığını ve Sam'i Mathias'a teslim ettiğini öğrenir. Lara, Reyes ve Jonah manastıra doğru onları takip eder. Lara, Whitman'ın Oni tarafından öldürüldüğüne tanık olacak şekilde zamanında yetişir.

Manastırda kalan Solarii ve Fırtına Muhafızları'yla savaşarak ilerleyen Lara ritüel sırasında zirvede Mathias'la yüzleşir. Onu çift silahıyla vurarak öldürür ve Sam'i kurtarmak ve ritüeli sona erdirmek için Himiko'nun kalıntılarını yok eder. Himiko'nun ruhunun yok edilmesiyle fırtınalar dağılır. Lara, Sam, Jonah ve Reyes yoldan geçen bir kargo gemisi tarafından kurtarılır. Yamatai'den ayrılırlarken Lara dünyanın mitlerini keşfetmeye devam edeceğini ve henüz eve dönmeyeceğini söyler.

## Geliştirme
*[[Tomb Raider: Underworld]]*ün ardından Crystal Dynamics iki ayrı ekibe bölündü: ekiplerden biri *Tomb Raider* markasının bir sonraki ana oyununu geliştirmeye başlarken diğeri yeni oluşturulan yan seri *Lara Croft* oyunlarına odaklandı (bu seri 2010 yılında *[[Lara Croft and the Guardian of Light]]* ile çıkış yaptı). Oyunun adı henüz gizlilik (embargo) altındayken oluşan ön tanıtım ilgisinin ardından Square Enix Kasım 2010'da yeni *Tomb Raider* oyunu için "A Survivor Is Born" sloganının ticari marka başvurusunu yaptı. Aralık ayında yaptığı açıklamada *Tomb Raider*ın yaklaşık iki yıldır geliştirilmekte olduğunu duyurdu. Stüdyo başkanı Darrell Gallagher yeni oyunun önceki yapımlardan tamamen farklı olduğunu belirterek oyunu Lara Croft'un kökenlerini ve yeni bir yolculuğunu anlatan bir başlangıç hikâyesi olarak tanımladı.

Ocak 2012'de oyunun Nintendo'nun Wii U konsolu için yayımlanıp yayımlanmayacağı sorulduğunda Crystal Dynamics küresel marka direktörü Karl Stewart bu platform için herhangi bir planlarının olmadığını açıkladı. Stewart'a göre bunun nedeni oyunun basit bir port için uygun olmamasıydı, geliştiriciler oyunu Wii U duyurulmadan önce platforma özgü olarak tasarlamıştı. Ayrıca oyunun Wii U için sıfırdan geliştirilmesi durumunda çok farklı ve kendine özgü işlevlerle tasarlanması gerekeceğini belirtti. Oyunun çok oyunculu modu *[[Deus Ex: Human Revolution]]* ile tanınan Kanadalı oyun stüdyosu Eidos-Montréal tarafından geliştirildi. Aynı yılın Mayıs ayında oyun ertelendi ve 2013'ün ilk çeyreği için planlandı. Gallagher bu gecikmenin nedenini oyunda "tamamen yeni şeyler" yapmaları olarak açıkladı. *Definitive Edition* sürümünde PlayStation 4'te kare hızı kilitsizdir ve 32–60 fps arasında değişmektedir (ortalama 53,36 fps). Xbox One sürümü ise 30 fps'e kilitlidir (ortalama 29,98 fps). Her iki sürüm de 1080p çözünürlüğe sahiptir.

### Animasyonlu model
Lara Croft'un karakter modeli daha önce *Tomb Raider: Underworld* oyununda da kullanılan performans yakalama tekniğiyle canlandırıldı. Oyun Crystal Dynamics'in "Foundation" adlı oyun motoru kullanılarak geliştirilmiştir. Lara'nın yüz modeli manken Megan Farquhar'dan alındı. "Turning Point" adlı CGI tanıtım videosu Haziran 2011'de düzenlenen E3 fuarında gösterildi ve oyunun 2012'nin üçüncü çeyreğinde çıkmasının planlandığını vurguladı. Tanıtım videosu Square Enix'in CGI stüdyosu Visual Works tarafından hazırlandı.

### Seslendirme kadrosu
Keeley Hawes daha önce *[[Tomb Raider: Legend]]*, *[[Tomb Raider: Anniversary|Anniversary]]*, *[[Tomb Raider: Underworld|Underworld]]* ve *[[Lara Croft and the Guardian of Light]]* oyunlarında Lara Croft'u seslendirmiş olmasına rağmen 2013 çıkışlı *Tomb Raider*da bu role geri dönmedi. Hawes, Lara Croft karakterini Aralık 2014'te yayımlanan indirilebilir oyun *[[Lara Croft and the Temple of Osiris]]*te yeniden seslendirdi. Crystal Dynamics'in onlarca seslendirme sanatçısıyla seçme yaptığı bildirildi. Lara Croft'u seslendiren oyuncunun Camilla Luddington olduğu Haziran 2012'de açıklandı.

### Oynanış gösterimleri
Oynanış fragmanı Mayıs 2012'de çevrim içi olarak yayımlandı ve daha aksiyon odaklı oynanışı ile çeşitli hikâye unsurlarını sergiledi. Fragman adada Lara dışında birçok oynanabilir olmayan karakterin bulunduğunu ve bunların çoğunun tehditkâr bir organizasyonun parçası gibi göründüğünü doğruladı. 4 Haziran'da Microsoft'un E3 2012 basın konferansında çevresel yıkım, etkileşimli unsurlar, yay ve ok kullanılarak yapılan gizlilik temelli çatışmalar, quick-time eventler ve paraşütle atlama sahnelerini içeren yeni bir oynanış demosu gösterildi. Yaz aylarında Lara'nın avlandığı, adayı keşfettiği ve ilk kez öldürdüğü sahneleri içeren oynanış görüntüleri paylaşıldı. Bu görüntüler 27 Eylül'de Londra'da düzenlenen Eurogamer Expo'da sergilendi. 8 Aralık'ta Spike Video Oyunu Ödülleri sırasında yeni bir fragman gösterildi. Fragman öncesinde Camilla Luddington tarafından kısa bir tanıtım yapıldı ve sunum besteci Jason Graves yönetimindeki canlı bir orkestra eşliğinde gerçekleştirildi. Ertesi hafta IGN, "*Tomb Raider Week*" başlıklı bir etkinlik sundu; pazartesiden cumaya kadar her gün ön incelemeler, özel dosyalar ve fragmanlar yayımlanarak envanter yükseltme sistemi, hayatta kalma araçları ve *challenge tomb*lar hakkında daha fazla ayrıntı paylaşıldı. *Tomb Raider* 8 Şubat 2013 tarihinde gold statüsüne ulaştı.

## Müzik

*Tomb Raider*ın müzikleri daha önce *[[Dead Space (video oyunu, 2008)|Dead Space]]* ve devam oyunları, *[[F.E.A.R. 3]]* ile *[[Star Trek: Legacy]]* üzerinde de çalışmış olan Jason Graves tarafından bestelendi. *Tomb Raider: Original Soundtrack* oyunun dünya çapında yayımlanmasıyla eş zamanlı olarak 5 Mart 2013 tarihinde yayımlandı. Albüm eleştirmenlerden olumlu tepkiler aldı, *[[Forbes]]* ve *Film Score Monthly* dergisi de dâhil olmak üzere birçok yayın tarafından övgüyle değerlendirildi.

Aralık 2010'da *[[Game Informer]]* tarafından oyundaki "bir parçaya kısa bir ön bakış" sunan bir podcast yayımlandı: söz konusu parça Aleksandar Dimitrijevic tarafından bestelenmişti. Crystal Dynamics'in küresel marka direktörü Karl Stewart *Game Informer*ın bu ifadesine açıklık getirerek Dimitrijevic'in yalnızca fragman müziği için görevlendirildiğini, oyunun resmî bestecisinin ise henüz belirlenmediğini doğruladı. Haziran 2011'de fragmanın ilk gösteriminin ardından Stewart nihai *Turning Point* fragmanında kullanılan müziğin Dimitrijevic tarafından bestelenmediğini belirtti. Crystal Dynamics'te topluluk yöneticisi olan Meagan Marie *Tomb Raider* blogunda hedeflerinin oyuna ait bir müzik albümü yayımlamak olduğunu ifade etti. Stewart ayrıca, oyunun müzikleriyle birlikte fragman parçası üzerinde de çalışması için yeni bir bestecinin projeye dâhil edildiğini ve yılın ilerleyen dönemlerinde kapsamlı bir duyuru yapılacağını söyledi.

*Making of Turning Point* başlıklı çalışmada ses tasarımcısı Alex Wilmer bestecinin şirket içi bir konser kemancısını uzaktan yönlendirerek "oldukça içe dönük" bir parça icra ettirdiğini açıkladı. Ekim 2011'de *Tomb Raider* blogunda yayımlanan dördüncü Crystal Habit podcast bölümünde Marie, Wilmer ve baş ses tasarımcısı Jack Grillo duyurulmamış besteciyle yürütülen çalışmalara değindi. Grillo anlatı yapısının genel hatlarının çıkarıldığını ve bestecinin bu yapı doğrultusunda oyunun tamamına yayılacak temalar ile dokular oluşturduğunu belirtti. Wilmer müziğin oyun içindeki gelişmelere dinamik biçimde uyum sağlayacak şekilde duygusal bir yaklaşımla bestelendiğini vurguladı.

YouTube'da yayımlanan *The Final Hours of Tomb Raider* programının bir bölümünde oyunun bestecisinin Jason Graves olduğu açıklandı. Graves orkestral üslubunun yanı sıra duyulduğunda ayırt edilebilir ve oyuncular üzerinde kalıcı bir etki bırakacak özgün bir ses kimliği oluşturmayı amaçladığını belirtti. Alışılmadık müzikal dokular elde etmek için tokmak gibi nesnelerden yararlanan Graves mimar Matt McConnell ile birlikte orkestral müziğe entegre edilmek üzere çeşitli sıra dışı "imza ses"ler üretebilen özel bir vurmalı çalgı tasarladı. Oyun Japonya'da geçmesine rağmen Graves, Japon müzik enstrümanlarını kullanmamayı tercih etti. Bunun yerine dünyanın farklı bölgelerinden gelen ada sakinlerini yansıtacak sesler ve temalar seçti. Farklı vurmalı çalgıların alışılmadık biçimlerde kullanılmasıyla "found sounds" (gündelik nesnelerden elde edilmiş sesleri çağrıştıran bir etki) elde edildi.

## Yayınlanma

*Tomb Raider* planlandığı üzere 5 Mart 2013 tarihinde PlayStation 3, Xbox 360 ve Microsoft Windows için yayımlandı ancak Avustralya'da daha erken bir tarih olan 1 Mart'ta satışa sunuldu ve 25 Nisan'da Japonya'da yayımlandı. Oyunun Mac OS X için uyarlanmış sürümü Feral Interactive tarafından 23 Ocak 2014 tarihinde yayımlandı.

Grafiksel olarak güncellenmiş bir sürüm olan *Tomb Raider: Definitive Edition* yeni kontrol özellikleri ve tüm indirilebilir içerikleri içeren şekilde Ocak 2014'te dünya genelinde PlayStation 4 ve Xbox One için yayımlandı. Grafiksel iyileştirmeler içermeyen ancak tüm ek içerikleri barındıran farklı bir sürüm olan *Tomb Raider: Game of the Year Edition* aynı ay içinde Xbox 360, PlayStation 3 ve PC için de satışa sunuldu. *Tomb Raider: Definitive Edition*, ayrıca Nisan 2024'te yalnızca Microsoft Store üzerinden Windows için yayımlandı. Nintendo Switch ve Nintendo Switch 2 portları Aspyr tarafından duyuruldu ve 18 Kasım 2025 tarihinde yayımlandı.

Önceki oyunların aksine *Tomb Raider* kan ve vahşet, yoğun şiddet ve ağır dil kullanımı nedeniyle ESRB tarafından "M" (17 yaş ve üzeri için) derecesi alan serideki ilk oyun oldu.

### Ön sipariş teşvikleri ve perakende sürümler
Oyunun çıkışından önce çeşitli mağazalar müşterileri kendi mağazalarından ön sipariş vermeye teşvik etmek amacıyla ek içerikler sundu. Kuzey Amerika'da GameStop oyun içi bir *challenge tomb* sundu. Best Buy üzerinden verilen siparişler grafik roman *Tomb Raider: The Beginning* ile birlikte *Aviatrix Skin* kostümü ve *Shanty Town* çok oyunculu haritasını içeriyordu. Walmart siparişleri *[[Lara Croft and the Guardian of Light]]* oyununun ücretsiz dijital kopyasını, gerçek dünyada düzenlenen bir *scavenger hunt* (çöpçü avı oyunu) etkinliğine erişimi, *Shanty Town* çok oyunculu haritasını ve özel *Guerrilla Skin* kostümünü içeriyordu. Microsoft Store üzerinden yapılan ön siparişlerde, Xbox Live için 1600 Microsoft Points verildi.

Amazon üzerinden sipariş veren kullanıcılar 32 sayfalık bir konsept sanat kitabı, Lara'nın kullanabildiği oyun içi *Hunter Skin* kostümü ve Geoff Keighley'nin *The Final Hours of Tomb Raider* belgeselinin Kindle Fire için dijital kopyasını içeren *Tomb Raider: The Final Hours Edition* sürümüne erişim aldı. Bu siparişler ayrıca *Shanty Town* çok oyunculu haritasını ve gerçek dünyadaki *scavenger hunt* etkinliğine erişim kodunu içeriyordu.

Steam üzerinden satın alan kullanıcılar *Lara Croft and the Guardian of Light* oyununun ücretsiz kopyasını, *Tomb of the Lost Adventurer* adlı bir *challenge tomb* ve *Shanty Town* çok oyunculu haritasını elde etti. Steam ayrıca *[[Team Fortress 2]]* için üç özel bonus eşya sundu.

Birleşik Krallık'ta ShopTo.net websitesi grafik roman *Tomb Raider: The Beginning*i de içeren bir sürüm sundu. Amazon.co.uk üzerinden verilen siparişler, *Shanty Town* çok oyunculu haritasını içeriyordu.

Avrupa'ya özel olan *Survival Edition* mini bir sanat kitabı, CD formatında müzik albümü, oyun içi adanın çift taraflı bir haritası, özel bir silah paketi ve bir hayatta kalma kesesi içermektedir. Avrupa için hazırlanan *Collector's Edition*, *Survival Edition* içeriğine ek olarak metal bir kutu içinde 20 cm boyutunda bir Play Arts Kai Lara Croft figürü barındırmaktadır. Kuzey Amerika'daki *Collector's Edition* ise mini sanat kitabı ve hayatta kalma kesesi yerine üç adet ütüyle yapıştırılabilen arma ve bir litografi içermektedir.

Steam üzerinden sunulan *Survival Edition* dijital 32 sayfalık bir sanat kitabı, *Tomb Raider* müziklerinden 10 indirilebilir parça, oyunun adasına ait çift taraflı dijital bir harita, dijital bir çizgi roman, *Guerilla Skin* kostümü ve **' oyunundan üç oyun içi silah içermektedir.

Birleşik Krallık'ta [[Game (retailer)|Game]], keşif temalı bir ''challenge tomb'' ve bir yetenek geliştirmesi içeren özel ''Explorer Edition'' paketini sundu. [[Tesco]]'ya özel olan ''Combat Strike Pack'' ise üç silah yükseltmesi ve bir yetenek geliştirmesi içermekteydi.

Xbox 360 için sınırlı sayıda üretilmiş kablosuz bir oyun kolu 5 Mart 2013 tarihinde satışa sunuldu. Bu kol ile beraber Xbox'a özel oynanabilir bir ''Tomb Raider'' çok oyunculu karakter için indirme kodu da verildi.

=== İndirilebilir içerik ===
[[Electronic Entertainment Expo 2012|E3 2012]] kapsamında Microsoft'un basın konferansı sırasında Crystal Dynamics'ten Darrell Gallagher Xbox 360 kullanıcılarının indirilebilir içeriklere ([[downloadable content|DLC]]) erken erişim elde edeceğini açıkladı. Mart 2013'te Xbox Live kullanıcıları "Caves & Cliffs" adlı harita paketine erken erişim sağladı. Paket "Scavenger Caverns", "Cliff Shantytown" ve "Burning Village" adlı üç yeni ''Tomb Raider'' çok oyunculu haritasından oluşuyordu. Paket daha sonra Nisan ayında PSN ve Steam kullanıcıları için de yayımlandı. "1939" adlı çok oyunculu harita paketi ise Xbox 360, PlayStation 3 ve PC için yayımlandı ve "Dogfight" ile "Forest Meadow" adlı iki yeni harita içeriyordu. Nisan ayının ilerleyen günlerinde Square Enix, Steam üzerinden Japonca Dil Paketi yayımladı. 7 Mayıs'ta "Shipwrecked" adlı çok oyunculu DLC paketi Xbox Live, PSN ve Steam için yayımlandı. Paket "Lost Fleet" ve "Himiko's Cradle" adlı iki ek harita sunuyordu. Ayrıca Xbox Live üzerinden tek oyunculu bir kostüm paketi yayımlandı; bu paket ''Demolition'', ''Sure-Shot'' ve ''Mountaineer'' kostümlerini içermekteydi.

== Tepkiler ==


''Tomb Raider'' eleştirmenlerden büyük övgüler aldı. İnceleme derleme sitesi [[Metacritic]]'te "genellikle olumlu" değerlendirmeler aldı. ''[[GamesMaster (dergi)|GamesMaster]]'' dergisi oyuna %90 puan verdi ve ayrıca "''GamesMaster'' Gold" ödülünü (''GamesMaster'' tarafından 90 ve üzeri puan alan oyunlara verilen ödül) verdi. Editör görsel kaliteyi, oynanışın süresi ve derinliğini ve oyunun son üçte birlik bölümünü öne çıkan unsurlar olarak gösterdi. ''[[IGN]]'' yazarı Keza MacDonald oyunu "heyecan verici" ve "estetik biçimde sunulmuş" olarak nitelendirdi, güçlü karakter yazımına ve daha fazla derinliğe sahip olduğunu belirtti. Oyun için 10 üzerinden 9,1 puan verdi. [[Tomb Raider (1996 video oyunu)|1996 tarihli ilk ''Tomb Raider'' oyunundan]] bu yana seride verdikleri en yüksek puan olarak kayda geçirerek oyunu "mükemmel" olarak nitelendirdi ve oyunun hem karaktere hem de markaya "hakkını verdiği" sonucuna vardı. ''[[GamesRadar]]'' yazarı Ryan Taljonick oyunun geçtiği yerin atmosferini ve çevre tasarımını övdü, bölgelerin hiçbir zaman başka bir oyunun yeniden ısıtılmış hâli gibi hissettirmediğini ifade etti. Taljonick ayrıca oyunun temposunu güçlü bulduğunu ve türdeki birçok oyundan ayrıştığını belirtti. Lara'nın karakter gelişimini oyunun genel deneyiminin "ayrılmaz bir parçası" olarak değerlendirerek ''Tomb Raider''ın "harika bir oyun ve oyun dünyasının özgün hazine avcılarından biri için çok iyi bir başlangıç hikâyesi" olduğu sonucuna vardı. Avustralya televizyon programı ''[[Good Game (TV programı)|Good Game]]'' oyunu övdü: her iki sunucu da oyuna 10 üzerinden 10 vererek programın yedi yıllık yayın hayatında bu puanı alan sekizinci oyun olmasını sağladı. ''[[Giant Bomb]]'' oyuna 5 üzerinden 4 yıldız verdi, oyunun aksiyonuyla tonunun zaman zaman çatışmasını küçük bir sorun olarak değerlendirdi.

Oyuna yöneltilen eleştirilerden biri hikâyenin duygusal yönü ile oyuncunun eylemleri arasındaki uyumsuzluktan kaynaklandı. ''[[GameTrailers]]'' yazarı Justin Speer hikâyenin Lara Croft'u kırılgan ve öldürmekten rahatsız olan bir karakter olarak sunmaya çalışmasına karşın oyuncunun daha fazla deneyim puanı kazanmak için düşmanlara agresif biçimde saldırmaya ve sert taktikler kullanmaya teşvik edildiğini belirtti. Speer bu paradoksal yaklaşımın Lara'nın karakterini zayıflatarak onunla özdeşleşmeyi zorlaştırdığını ve nihayetinde oyunu olumsuz etkilediğini savundu. MacDonald da benzer bir noktaya değinmekle birlikte Speer'e kıyasla daha az eleştirel bir tutum benimsedi, hem Lara'nın hem de oyuncunun hayatta kalmak için öldürmeye hızlıca uyum sağlamak zorunda kaldığını ifade etti. ''[[Game Informer]]'' yazarı Matt Miller ise oyunun çatışma bölümlerinde ilerlemek için oyuncuya birden fazla seçenek sunduğunu ve tercih edilmesi hâlinde açık çatışmadan tamamen kaçınılabildiğini belirtti. Miller düşmanların adada gerçek görevleri varmış gibi hissettirmesini, yalnızca oyuncu ilerleyebilsin diye öldürülmeyi bekleyen poligon kümeleri olmamalarını övdü. Taljonick ise yardımcı karakterlerin Lara Croft'a kıyasla yeterince geliştirilmediğini, genel ve çoğunlukla akılda kalmayan tipler olduklarını ifade etti.

Birçok inceleme tek oyunculu senaryoyu övdü ancak çok oyunculu mod eleştirilerin odağı oldu. MacDonald, Speer ve Miller modu yetersiz bularak geliştiricilerin bu mod için hedeflediği vizyon ile ortaya çıkan sonuç arasındaki farkın moddan keyif almayı güçleştirdiğini belirtti.

''Tomb Raider: Definitive Edition'' da olumlu eleştiriler aldı. ''Game Informer'' yazarı Matt Helgeson doğal [[1080p]] çözünürlükteki güncellenmiş grafikleri temel ''Tomb Raider'' deneyimine olumlu bir katkı olarak değerlendirdi. İki sürüm arasında bazı görsel farklara işaret etti ve PlayStation 4 sürümünde kare hızının bir miktar daha akıcı olduğunu belirtti. [[James Stephanie Sterling]] (''[[The Escapist (dergi)|The Escapist]]'') ise ''Definitive Edition''a daha mesafeli yaklaşarak görsel iyileştirmeleri övdü ancak tek oyunculu deneyime eklenen sınırlı içeriklerin ve oyunun fiyatlandırmasının daha önce orijinal sürümü oynamış oyunculara tavsiye etmeyi zorlaştırdığını ifade etti. ''GameZone'' yazarı Matt Liebl ''Tomb Raider: Definitive Edition''a 10 üzerinden 9 puan verdi ve daha önce orijinal sürümü oynamamış oyunculara tavsiye etti.

Oyunun çıkışından önce bir cinsel saldırı içeren olay örgüsü unsuruna ilişkin haberler tepki çekti ve çeşitli köşe yazılarına konu oldu. Bir geliştirici röportajında oyunun başlarındaki bir ara sahne, Croft'un köken hikâyesinde biçimlendirici olduğu belirtilen bir "tecavüz girişimi" olarak tanımlandı ancak daha sonra geliştirici ekip cinsel saldırının oyunun temalarından biri olmadığını yineledi ve yürütücü yapımcının hatalı ifade kullandığını belirtti. Cinsel saldırı ve kadınlar [[Video oyunu haberciliği|oyun haberciliği]] içinde zaten tartışmalı bir konu olarak öne çıkmaktaydı. ''Tomb Raider''ın baş yazarı daha sonra tartışmanın yanlış bilgilendirmeden kaynaklandığını ifade etti.

=== Satışlar ===
Oyun çıkışından sonraki 48 saat dolmadan 1 milyondan fazla kopya sattı. Birleşik Krallık'ta ''Tomb Raider'' listelere bir numaradan giriş yaptı ve **' satışlarını geride bırakarak 2013'ün Birleşik Krallık'taki en büyük çıkışını yapan oyunu oldu. Daha sonra bu unvan *[[Grand Theft Auto V]]* oyununa geçti. *Tomb Raider* seride yeni bir rekora imza atarak *[[Tomb Raider: Legend]]*ın çıkış satışlarını iki kattan fazla aştı. Ayrıca *Tomb Raider*ın Xbox 360 ve PlayStation 3 sürümleri serideki tüm oyunlar arasında ilgili platformlarda ilk hafta itibarıyla en hızlı satan sürümler olarak yeni rekorlar kırdı. Bu rekor daha önce *[[Tomb Raider: The Angel of Darkness]]*a aitti. *Tomb Raider* Fransa, İrlanda, İtalya, Hollanda, Norveç ve ABD'de listelerin zirvesine çıktı. ABD'de *Tomb Raider* indirme satışları hariç tutulduğunda Mart ayının en çok satan ikinci oyunu oldu. Birincilik *[[BioShock Infinite]]*e aitti. Japonya'da *Tomb Raider* 35.250 adet satışla dördüncü sıradan giriş yaptı.

Oyunun çıkışından üç hafta sonra, 26 Mart'ta, Square Enix oyunun dünya genelinde perakendede 3,4 milyon kopya sattığını ancak öngörülen satış hedeflerine ulaşamadığını açıkladı. Bununla birlikte Crystal Dynamics o yılki tüm oyunlar arasında "en başarılı çıkış"ı yaptığını ve serinin tarihindeki en yüksek satış için yeni bir rekor kırdığını belirterek *Tomb Raider*ın satışlarını savundu. 22 Ağustos'ta Square Enix'te ürün geliştirme ve stüdyolardan sorumlu yönetici Darrell Gallagher, Gamasutra'ya oyunun dünya genelinde 4 milyondan fazla kopya sattığını söyledi. Birleşik Krallık'ta *Tomb Raider* 2013'te kutulu satışlarda en çok satan altıncı oyun oldu. Ocak 2014'te *Tomb Raider*ın yürütücü yapımcısı Scot Amos 2013 yılı sonu itibarıyla oyun satışlarının kâr etmeye başladığını açıkladı. 3 Şubat'ta PlayStation 4 ve Xbox One için yeniden yayımlanan *Tomb Raider: Definitive Edition* Birleşik Krallık listelerinde birinci sıradan giriş yaptı. Gallagher 6 Mart'ta oyunun ay sonuna kadar 6 milyon adedi aşacağını öngördü. Nisan 2015'te Gallagher satışların 8,5 milyona ulaştığını açıklayarak oyunun o tarihe kadar en çok satan *Tomb Raider* oyunu hâline geldiğini belirtti. Ekim 2021 itibarıyla oyun 14,5 milyondan fazla kopya sattı.

### Ödüller
Oyun E3 kapsamında verilen çok sayıda "en iyiler" ödül kategorilerinde aday gösterildi.

## Devam oyunları

*Tomb Raider: The Beginning* oyunun başyazarı Rhianna Pratchett tarafından yazılan 48 sayfalık ciltli bir grafik romandır. Dark Horse Comics tarafından yayımlanan eser *Endurance* gemisinin talihsiz yolculuğunun nasıl gerçekleştiğini anlatır. Çeşitli sürümlerle birlikte 2013 yılında yayımlanmış, daha sonra *Game of the Year Edition* ve *Definitive Edition* sürümlerine de dâhil edilmiştir.

Çizgi roman yazarı Gail Simone yeniden başlatılan serinin hikâyesini sürdürmek üzere 2013 yılında Dark Horse Comics tarafından yayımlanan bir çizgi roman serisi için görevlendirilmiştir. *Tomb Raider* adını taşıyan bu seri 2013 oyunu ile devam oyunu arasında geçmekte olup hikâye doğrudan devam oyununa bağlanmaktadır.

Ağustos 2013'te Square Enix'in Batı operasyonları CEO'su Phil Rogers *Tomb Raider*ın yeni nesil konsollar için bir devam oyununun geliştirilmekte olduğunu doğrulamıştır. Aynı yıl yapılan bir röportajda Crystal Dynamics'in kıdemli sanat yönetmeni Brian Horton devam oyununun Lara Croft'un gelişimindeki bir sonraki bölümü ele alacağını belirtmiştir.

Microsoft'un E3 2014 sunumu sırasında *[[Rise of the Tomb Raider]]* oyununun devam oyunu olduğu duyurulmuştur. Oyun çıkışta Xbox konsollarına özel olarak sunulmuştur. Bu özel anlaşmanın süreli olduğu oyunun daha sonra diğer platformlara da geleceği belirtilmiştir.

*Rise of the Tomb Raider* 10 Kasım 2015 tarihinde Xbox One ve Xbox 360 için, 28 Ocak 2016'da ise Microsoft Windows için yayımlanmıştır. PlayStation 4 sürümü ise 11 Ekim 2016'da serinin 20. yılına ithafen *20 Year Celebration* adıyla piyasaya sürülmüş ve daha önce yayımlanan tüm indirilebilir içerikleri içermiştir.

Serinin üçüncü oyunu olan *[[Shadow of the Tomb Raider]]* Eylül 2018'de yayımlanmıştır.

## Film uyarlaması

Roar Uthaug tarafından yönetilen 2018 çıkışlı *Tomb Raider* yeniden çevrim filmi kısmen bu video oyunundan uyarlanmıştır. Lara Croft karakterini Alicia Vikander canlandırmış, oyuncu kadrosunda Daniel Wu ve Walton Goggins de yer almıştır. Film Lara Croft'un babasını arayışını konu almakta olup 16 Mart 2018 tarihinde gösterime girmiştir.

## Notlar

## Kaynakça