SOLOTÜRK

**SOLOTÜRK** veya bir diğer yazılışıyla **SoloTürk**, Türk Hava Kuvvetleri 3. Ana Jet Üs Komutanlığı 132. Hançer Filo'ya bağlı olup F-16C Block 30TM jet savaş uçağını kullanarak hava akrobasisi yapan ekiptir.

Ana hava akrotimi Türk Yıldızları gibi Türk pilotlarının manevra kabiliyeti ve eğitim seviyesini izleyicilere sunmakta olsa da farklı olarak takım koordinasyonu ve senkronizasyon yerine uçağın gücü ve pilotun limitleri etrafında keskin manevralar temel alınan tek uçaklı bir "güç gösterisi"dir. Dolayısıyla birbirinden çok daha farklılardır. SOLOTÜRK'ün gösteri konsepti "POWERDEMO" olarak tabir edilmektedir.

SOLOTÜRK ekibi; millî bayramlarda, özel günlerde, Teknofest İstanbul gibi yerel festivaller ve kimi uluslararası etkinliklerde gösteri uçuşları icra etmektedir.

SOLOTÜRK'ün kuruluşuyla ilgili çalışmalar Kasım 2009'da başlamıştır. Pilot seçimi ve eğitimi süreci üç pilotla beraber Ağustos 2010'da tamamlanmış ve Binbaşı Murat Keleş, Yüzbaşı Fatih Batmaz ve Yüzbaşı Sedat Yalın Ahbab'ın kurucu ekip üyeleri olarak seçilmesiyle SOLOTÜRK 141. Kurt Filo bünyesinde 4. Ana Jet Üssünde faaliyete geçmiştir. SOLOTÜRK, ilk gösterisini 15 Nisan 2011 tarihinde Ankara'daki Akıncı Hava Üssünde protokole karşı sergiledi. SOLOTÜRK, halka açık ilk gösterisini ise Türk Hava Kuvvetleri'nin 100. yılına özel 2011 yılında gerçekleştirilen "Air Show Türkiye" etkinliğinde İzmir'in Çiğli ilçesindeki 2. Ana Jet Üssü'nde gerçekleştirdi. SOLOTÜRK ilk uçuşundan itibaren yüzlerce yurt içi ve onlarca yurt dışı gösteri etkinliğinde kendine has manevralarıyla gösteriler icra etmiştir ve etmeye devam etmektedir.

### Geçmişten günümüze SOLOTÜRK
Türk Hava Kuvvetleri'nin tek uçaklı bir akrobatik takım oluşturma planları 25 Kasım 2009'da başladı. Pilotlar Ocak 2010'da seçildi ve aynı yılın Mayıs ayında 3 ay sürecek eğitimlerine başlandı. İlk gösteri uçuşu içerisinde dönemin Hava Kuvvetleri Komutanı Hasan Aksay'ın da bulunduğu bir protokele karşı 1 Eylül 2010'da Ankara'da, Akıncı Üssü'nde 141. Kurt Filo bünyesinde gerçekleştirildi ve ekip bu filo bünyesinde uçmaya devam etti. Halka açık ilk gösteri ise Türk Hava Kuvvetleri'nin 100. yılına özel 2011 yılında gerçekleştirilen "Air Show Türkiye" etkinliğinde İzmir'in Çiğli ilçesindeki 2. Ana Jet Üssü'nde gerçekleştirildi.

SOLOTÜRK'ün kuruluşundan itibaren kullandığı Akıncı Üssü'nün 15 Temmuz Darbe Girişimi sonrası darbe üssü olarak kullanıldığı iddiasıyla kapatılmasıyla SOLOTÜRK uçuşlarına bir dönem ara verildi. Yapılan soruşturma sonucu SOLOTÜRK ekip üyelerinin hiçbirinin Gülen Hareketiyle bağlantısı olmadığı açıklandı ve akabinde ekip, Ekim 2016'da Türk Yıldızları'nın da bulunduğu Konya Hava Üssü'ne, 132. Filo bünyesine taşındı.

25 Ocak 2017'de, dönemin SOLOTÜRK pilotları Erhan Günar ve Serdar Doğan; kalkış sürati 160 knots (300&nbsp;km/sa) olan F-16 uçağını 97 knot (180&nbsp;km/s) süratte uçurarak "yavaş uçuş" rekorunu kırdı.

20 Eylül 2018'de İstanbul Havalimanı'nda düzenlenen Teknofest etkinliğinde gerçekleştirilmiş olan bir drag yarışında; SOLOTÜRK ekibi F-16 uçağını kullanarak Red Bull RB8, Kawasaki Ninja H2, Tesla Model S P100D, Aston Martin Vantage, Lotus Evora GT410 araçları ve bir Bombardier Challenger 600 uçağıyla yarıştı. 9 saniye süren yarışı Kawasaki Ninja H2 motorsikletini kullanan Kenan Sofuoğlu kazandı. SOLOTÜRK, Jake Dennis'in kullandığı Red Bull RB8 aracının ardından gelerek üçüncü oldu.

Istanbul Park'ta düzenlenen 2020 Turkish Grand Prix'in başlamasının öncesinde SOLOTÜRK, ana yarış alanının üzerinden sürpriz bir geçiş yaparak sürücüleri ve diğer ekip üyelerini hazırlıksız yakaladı.

22 Mayıs 2022'de, Hava Pilot Emre Mert; SOLOTÜRK Kobra Hareketi'ni ilk kez gerçekleştirdi.

28 Nisan 2023'te, Teknofest İstanbul etkinliklerinin ikinci gününde, gösteri öncesi motor çalıştıran SOLOTÜRK uçağının sol kanat ucundaki duman jeneratörü alev aldı. Pilotun ve bakım ekibinin hızlı müdahalesiyle durum kontrol altına alındı ve gösteri yedek uçakla kaldığı yerden devam etti.

30 Eylül 2023'te, Teknofest İzmir etkinliklerinin dördüncü gününde günün ikinci gösterisini icra eden Emre Mert komutasındaki SOLOTÜRK uçağının motoruna kuş girdi. Olay Rudder Kick hareketine başladıktan hemen sonra yaşandı. Emre Mert olayı hızlıca kontrol altına alarak uçağı iniş paternine soktu ve emniyetli bir şekilde inişini tamamlayarak gösteriyi yarıda bıraktı. Uçak ciddi bir hasar almadı. 

3 Ekim 2024'te, Teknofest Adana etkinliklerinin ikinci gününde, Hava Pilot Yasin Dikkule komutasındaki uçak; SOLOTÜRK gösterilerinde son hareket olan kanat sallama selamlama hareketinde plan dışı bir şekilde terse geçti ve seyircilere doğru daldı. Pilotun refleksiyle kaza kıl payı atlatıldı.

## Envanter

### Gösteri uçağı
SOLOTÜRK, gösterilerinde 88-0021 tescilli bir F-16C Block 30-TM uçağını kullanır. F-16'nın seçilme sebebi yüksek performanslı bir jet uçağı olması ve yüksek g kuvveti gerektiren manevralarda pilota destek olan sistem ve ekipmanlar içermesidir. Özel bir boyamaya sahip olmasına karşın savaşta da kullanılabilen bir uçaktır. Gösteriler haricinde 132. Filo bünyesinde eğitim uçuşlarında ve operasyonlarda mühimmat yüklü bir şekilde kullanılabilmektedir. SOLOTÜRK'ün ana gösteri uçağına ek olarak iki adet de yedek uçağı bulunur. Bu yedek uçaklardan 88-0024 tescilli olan uçak, ana gösteri uçağıyla aynı şekilde boyanmıştır; 88-0025 tescilli olan uçak ise Türk Hava Kuvvetleri'nin standart F-16 boyaması üzerine kısmi şekilde boyanmıştır ve sadece kuyruk ve sırt kısmı siyahtır. Ayrıca gövde altında yine altın sarısı ve gri renklerde hilal ve yıldızımız bulunur.

Boyamanın tasarımcısı Murat Dorkip'tir. Uçağın altındaki hilal ve yıldız Türk Hava Kuvvetleri'nin Türkiye Cumhuriyeti'ne bağlılığını sembolize eder. Uçağın üzerindeki gümüş renkli yıldız Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin ve Türk Hava Kuvvetleri'nin 21. yüzyılın yıldızı olma hedefini simgelerken kuyruktaki altın renkli kartal ise havacıların özgür ve azimli ruhlarını gösterir. Eski SOLOTÜRK pilotu Erhan Günar'a göre, uçağın gövdesini alttan üste saran siyah renkteki keskin hatlara sahip şeritler Türk Hava Kuvvetleri'nin ve Türk Silahlı Kuvvetleri'nin karar verme hızını gösterir. Uçağın sağ ve sol kanadının üstünü kaplayan ve sadece ters ışıkta gözüken kartal figürü ise Türk Hava Kuvvetleri'nin Türk Milletinin ne zaman ihtiyacı olursa olsun en beklenmedik anlarda bile yardım için ortaya çıkabileceğini ifade ediyor.

### Nakliye uçakları
Takım, personel ve ekipman nakliyesi için kuvvet bünyesindeki C-130 ve CN-235 nakliye uçaklarını kullanır. SOLOTÜRK için özel olarak boyanmış 92-055 tescilli bir CASA CN-235 uçağı ve 63-13187 tescilli bir C-130E uçağı mevcuttur fakat duruma ve ihtiyaca göre  kullanılan uçaklar değişebilir.

## Ekip

### SOLOTÜRK pilotu olma süreci
F-16'da 1000 saatlik uçuş tecrübesine sahip ve uçuş disiplinsizliği geçmişi olmayan muharip jet pilotları, SOLOTÜRK pilotu olmak için gönüllü olabilirler. SOLOTÜRK pilotu adayı olan pilotlardan Hava Kuvvetlerince seçim yapılır ve gösteri pilotu olarak seçilen aday mevcut SOLOTÜRK gösteri pilotundan yaklaşık üç ay süren bir eğitim alır. Bu eğitimlerin sonunda iki kişilik F-16D uçağında aday pilot, öğretmen gösteri pilotunun liderliğinde SOLOTÜRK gösteri paketindeki tüm hareketleri hava meydanı üzerinde gerçekleştirir. Tüm hareketlere hâkim olan aday pilotun eğitimi deniz üstünde yapılan eğitimler ve provalar ile devam eder. Eğitimleri başarıyla geçen pilot eğitiminin sonunda SOLOTÜRK bünyesinde bir gösteri pilotu olmaya hak kazanır.

### SOLOTÜRK personeli
2025 yılı itibarıyla takım; iki pilot, iki basın ve halkla ilişkiler personeli ile dokuz bakım personelinden oluşur. Gösterilerde sunum yapma görevini Halkla İlişkiler Subayı Üsteğmen Ş. Alper Şen ve müzik yönetimini Halkla İlişkiler Astsubayı Kıdemli Çavuş Muhammed Bölükbaşı üstlenir. Bakım Ekibinin başında Binbaşı Tuna Karalı bulunmaktadır. Pilotların SOLOTÜRK'te görev süresi bazı istisnalar harici 5 yıldır. Mevcut pilotlar 2021'den beri SOLOTÜRK'te görev yapan 1. Gösteri Pilotu Yarbay Murat Bakıcı ve ekibe 2024'te katılan 2. Gösteri Pilotu Binbaşı Mustafa Erhan Aydemir'dir. SOLOTÜRK pilotları, aynı zamanda bir savaş pilotu olarak Hava Kuvvetleri görevlerini de aktif olarak sürdürmektedirler.

###### Geçmişten günümüze SOLOTÜRK pilotları

## Gösteri uçuşları hakkında kısa bilgiler
Tipik bir SOLOTÜRK gösteri uçuşu yaklaşık 20 farklı hareketle birlikte 20 dakika civarı sürmekte ve tek bir uçakla icra edilmektedir. Fakat Türkiye Cumhuriyeti'nin Yüzüncü Yılı Etkinlikleri gibi iki uçakla gösteri yapılan çok nadir durumlar da vardır. Çevre tanıma uçuşları ise her zaman iki uçakla yapılır ve her iki pilot da kol uçuşu gerçekleştirerek gösteri alanını tanımaya ve gösteriyi planlamaya yönelik temel hareketler gerçekleştirirler ve sırayla kol uçuşuna liderlik yaparlar.

Gösteri paketinin uygulanmasına başlanmadan önce uçuş emniyet subayı (gözcü) ve gösteri pilotu arasında gözcü kontrolleri gerçekleştirilir. Bu kontroller; deniz üzeri gösterilerde uçak seyircinin karşısında yüksek bir irtifada turlarken, havalimanı üzerinde icra edilen gösterilerde ise genellikle uçak kalkmadan önce pistte beklerken yapılır. Bu kontroller sırasıyla altimetre, irtifa uyarı sistemi (ALOW-MSL FLOOR) ayarı, duman emniyeti, flare emniyeti, fırlatma koltuğu (ejection seat) emniyeti, radar sistemi (FCR) emniyeti, uçuş kontrol sistemi modu ve kayıt sisteminin (AVTR/DVR) aktif olmasını içerir. Gözcü kontrollerinin telsiz konuşmaları seyircilere de aktarılır.

Gösteri esnasında uçak 100-600 knot (~190–1200&nbsp;km/sa) arasında bir süratte ve 100 feet (~30 metre) üzerindeki bir yükseklikte uçar. Bir gösteri esnasında uçak üzerinde harici yakıt tankı olmadığı durumlarda yaklaşık 3.5 ton, centerline yakıt tankı ile yaklaşık 4.5 ton jet yakıtı harcanır. Pilotlar hareketlerde -3 g ve +9 g arası g kuvvetine maruz kalırlar.

Eski SOLOTÜRK pilotlarından Erhan Günar'a göre, bu manevraların çoğunluğu sadece SOLOTÜRK tarafından yapılmaktadır. Örneğin: Kalkış sonrası yerden sadece 10 metre (33 feet) yükseklikte iniş takımı toplanır ve uçak bu pozisyonda 300 knots (540&nbsp;km/sa) sürate geldiğinde tırmanışa geçip ters döner. Bir diğer örnek ise *SOLOTÜRK Tonosu* adı verilen SOLOTÜRK ekibine özel bir fıçı tonodur. 2022 yılında gösteri paketine *SOLOTÜRK Kobra Hareketi* de eklenmiştir. Bu manevrada, pilot ani bir çekiş yaparak yavaş uçuştan 25 derece hücum açısıyla icra edilen yüksek hücum açısı (High Alpha) pozisyonuna bir anda geçer. Bu ani hareket, seyirci gözünden şahlanan bir kobra gibi gözükür. Hareketin devamında pilot, bu pozisyonu olabildiğince koruyarak F-16 uçağının asgari süratinde uçuşunu icra edip seyirciyi selamlar.

## SoloTürk Gösteri Paketi (2025)
SoloTürk'ün yurt içi gösterilerinde kullandığı manevralar ve manevraların icra edilme şekli döneme, bulut tabanına ve gösteri alanına göre değişiklik göstermektedir. Meteorolojik şartlar yükseğe çıkılan manevraları engellediği takdirde (bulut tabanı 6000 ft ve üstündeyse) Alçak Gösteri Paketi uygulanır ve Loop, Zeytindalı, Yarım Küban Sekizi gibi manevralar icra edilmez. Fakat görüş uygunsa Yüksek İrtifa Paketi denilen tüm hareketleri içeren aşağıda belirtilen liste uygulanır. 2022 yılından beri SoloTürk'ün icra ettiği manevralar sırasıyla şunlardır:

# SoloTürk Kalkışı (gösteri bir havalimanı üzerinde icra ediliyorsa uygulanır.)
# Rudder Kick
# Loop ve Pitch Slice
# Şahin Dönüşü
# Yavaş Tono
# Çift Eksenli Bayrak Hareketi (Knife Edge olarak da bilinir, tek eksenli de icra edilebilir.)
# SoloTürk Tonosu
# Seri Tono
# Yüksek Sürat Geçiş (600 knots/~1200 km/sa)
# Kobra ve Yavaş Uçuş (95 knots/~185 km/sa)
# İniş Takımları Aşağıda Tono
# Rudder Kick
# Ters Geçiş Tono
# SoloTürk Reverans (Yunuslama hareketi olarak da bilinir.)
# Keskin Dönüş (9g)
# Yarım Küban Sekizi
# Zeytindalı (Tonolu Tırmanış ve Tonolu Alçalış olarak da bilinir.)
# Şahin Dönüşü
# Selamlama Geçişi
# Kanat Sallama Selamlama Geçişi

Ek olarak, pilot; yakıt durumu ve gösteri alanının koşullarına bağlı olarak standart gösteri paketinin dışına çıkan bazı ek hareketler de icra edebilir. Özellikle deniz üzeri yapılan gösterilerde, ilk manevra olan rudder kick öncesinde gövde gösterme ve gösterinin sonundaki kanat sallama selamlama geçişinden sonra tekrardan yüksek sürat selamlama gibi ek manevralar icra edilir.

Yurt dışı gösterilerde zamanın ve uçuş alanının kısıtlı olmasından ötürü gösteri paketi çok daha farklıdır.

### SOLOTÜRK'ün aldığı ödüller
SOLOTÜRK, ilk ödülünü 18 Temmuz 2011 tarihinde RIAT 2011 etkinliğindeki performansından ötürü "Best Demonstration Team" (En İyi Gösteri Ekibi) ödülüyle almış oldu. Ağustos 2017'de Slovak International Air Fest etkinliğinde 300.000 seyirciyle icra edilen gösteride de aynı ödülü kazandı. SOLOTÜRK; 2018'de, RIAT 2018 etkinliğinde yine gösterideki performansından ötürü "Best Solo Jet Demonstration Flight" (En İyi Solo Jet Gösteri Ekibi) ödülünü aldı.

## Dış bağlantılar
SOLOTÜRKSolotürk Resmî Web Sitesi Arşiv

## Ayrıca bakınız
* Türk Hava Kuvvetleri
* Türk Yıldızları

## Kaynakça