Os sphenoidale

**Temel kemik** ya da **sfenoid kemik** ek olan bu kemik, kafa tabanında, etmoid kemiğin ve alın kemiği'nin arkasında artkafa kemiği 'nin taban parçası *pars basilaris*in ve şakak kemiği'nin önündedir. Bu kemik, kafa tabanının ön ve orta çukurlarının *ön kafatası çukuru*nun oluşumuna katkı verir. Aynı zamanda şakak kısmının ön tarafını meydana getirir.
## Temel Kemiği'nin ana bölümleri
**Temel kemiğin gövdesi (Corpus ossis sphenoidalis)* 
**Küçük kanatlar (alae minores)*, sağlı sollu çifttir. 
**Büyük kanatlar (alae majores)*, sağlı sollu çifttir. 
**Kanatsı çıkıntılar (processus pterygoidei)*, üç çifttir.
### Temel kemiğin gövdesi
*Kemiğin orta parçasını meydana getirir.
*Altı yüzü vardır: **Ön, arka, üst, alt ve iki tane yan yüz**
*İçinde *[[temel kemik giriti]] (sinus sphenoidalis)* adlı bir boşluk vardır.
#### Ön yüz

*Burun boşluklarının (*cavum nasi*) tavanının arka bölümünü yapar.
*Orta çizgi üzerinde *[[temel kemik ibiği]]* (*crista sphenoidalis)* adında ibik şeklinde bir çıkıntı bulunur.
**Temel kemik ibiği*'nin iki yanında *temel kemik giritine* açılma delikleri *[[temel kemik girit açıklığı]]* (*apertura sinus sphenoidalis)* yer alır.
**Temel* kemik ibiği, etmoid kemiğin (*kalbursu kemik*) dikey tabakasının (*lamina perpendicularis*) arka kenarı ile birleşir.
*Temel kemik giriti, açılma delikleri *temel kemik giriti açıklığı* ise burun boşluklarının arka üst kısmına açılır.

#### Üst yüz

*Kafa boşluğuna (*cavum cranii*) bakan bu yüzün ortasında epeyce derinliği olan bir çukur görülür.
*Bu çukurun içinde hipofiz bezi (*hypophysis cerebri*) bulunur.
*Bu çukurun adı *Türk eyeri*dir (*hipofiz çukuru*, *[[Sella turcica]]*).
*Bu çukurun arkasındaki enine çıkıntı sırtına *[[art eyer]]* (*Dorsum sallae)* denir.
**Art eyer*nin iki yan ucundaki sivri çıkıntıya *arka klinoid çıkıntı* (*Drocessus clinoideus posterior*) denilir.
**Art eyer*in arka kısmı *artkafa kemiği*ndeki *klivus*a uzanır.
**Türk eyeri*nin önündeki tümseğe *küçük yumru eyeri* (*tuberculum sellae)* denir.
**Küçük yumru eyeri* her iki yanında sivri birer uçla sonlanır.
*Bu uçlara *orta klinoid çıkıntı (processus clinoideus medius)* denir.
*Tümseğin önünde enine yer alan bir oluk bulunur buna *göz oluğu (sulcus opticus)* denir.
*Bu oluğun içinde görme siniri değil görme siniri çaprazı *göz kesişmesi (chiasma opticum)* yer alır.
*Yanında *göz arkı (canalis opticus)*  ile uzanır.
*Hipofiz çukurunun iki tarafında önden arkaya uzanan oluğa *şah damarı oluğu* (*sulcus caroticus) denir.* 
*Bu oluğun içinde *kovuklu girit* (*sinus cavernosus)* meydana gelecektir.
*Bu sinüsün içinde *şah damarı (arteria carotis interna)* ile bazı kafa çiftleri *kafatası sinirleri (nervi craniales)* geçmektedir.

#### Arka yüz
*Art kafa kemiği taban parçası *pars basilaris* ile birleşir.
*Bu birleşime *temel artkafasal birleştirici kıkırdak (synchondrosis sphenooccipitalis)* denir.
*Bu bağlantı ilk yıllarda kıkırdak bağlantı şeklindedir.
*Kıkırdak zamanla kemikleşir, buraya *temel artkafasal kemik kaynaşması (synostosis sphenooccipitalis)* denir.
*Bu sayede iki kemik kaynamış olur.

#### Alt yüz
* Kafa dışına bakar.
* Bu yüzde *temel kemik gagası (rostrum sphenoidale)*  bulunur.
* *Temel kemik gagası,* bu yüzde orta çizgidedir.
* *Temel kemik gagası*, ön yüzde görülen ibik şeklindeki çıkıntının : *temel kemik ibiği*nin *(crista sphenoidalis)* uzantısıdır.
* *Temel kemik gagası*, *sapan kemiği (vomer)* ve *sapan kemiğinin kanatları (alae vomeris)* arasına girip kemik ile birleşir.

#### Yan yüzler
* Bu yüzlerin yukarısına ve önüne *küçük kanatlar (alae minores)* tutunmaktadır.
* Bu yüzlerin arkasına ve aşağı kısmına da *büyük kanatlar (alae majores)* tutunmaktadır.

### Küçük kanatlar
* *Temel kemiğin gövdesi*nin *(Corpus ossis sphenoidalis)* yan yüzlerinin üst kısmından iki kökle başlarlar.
* Enine birer üçgen lam (ل) biçimindedirler.
* Bu üçgen lamın tabanı iç yanda; tepesi dış yandadır.
#### Göz arkı
* İki kökün arasından bir kanal meydana gelir.
* Bu kanal  göz arkı adını alır.
* Bu köklerden öndeki kalın arkasındaki incedir.
#### Ön klinoid çıkıntı

### Büyük kanatlar
#### Büyük kanatların yüzleri
##### Kafa içi yüzü
##### Kafa dışı yüzü
#### Büyük kanatların kenarları
##### İç yan kenar
##### Dış yan kenar

## Bakınız
*Üst çene kemiği
*Corpus maxillae
*Etmoid kemik
*Gözyaşı kemiği
*Os frontale