Fingalce

**Fingalce** veya **Fingal lehçesi**, tarihsel olarak İrlanda'nın doğusunda, özellikle Fingal bölgesinde konuşulduğu kabul edilen, soyu tükenmiş bir İngilizce lehçesidir. Genellikle Orta İngilizce'nin bir çeşidi olarak değerlendirilir ve Norman istilası sonrasında İrlanda'ya yerleşen İngilizce konuşan topluluklarla ilişkilendirilir. Dilin 19. yüzyılın ortalarına doğru kullanım dışı kaldığı düşünülmektedir.

Fingalce hakkında bilinenler sınırlıdır; çünkü dilin konuşma örnekleri, yazılı belgeleri ve sistemli betimlemeleri çok azdır. Bu nedenle, dilin ses bilgisi, söz varlığı ve dilbilgisi üzerine yapılan değerlendirmeler çoğunlukla sınırlı sayıda metne ve karşılaştırmalı tarihsel dilbilim çalışmalarına dayanır. Araştırmacılar, Fingalcenin komşu bölgelerdeki diğer tarihsel İngilizce lehçeleriyle, özellikle Wexford Kontluğu'ndaki Forth ve Bargy lehçesi ile bazı benzerlikler taşıdığını ileri sürmüştür.

## Tarihçe
Fingalce, İrlanda'da Orta Çağ sonrasında ortaya çıkan Anglo-Norman yerleşimlerinin dilsel mirası içinde değerlendirilir. Norman döneminden itibaren İrlanda'ya gelen İngilizce konuşan topluluklar, yerel İrlandaca etkileriyle birlikte kendilerine özgü bölgesel konuşma biçimleri geliştirmiştir. Fingal bölgesi de bu tarihsel gelişimin bir parçası olarak, çevresindeki lehçelerden ayrışan yerel bir İngilizce çeşidine ev sahipliği yapmıştır.

19. yüzyıla gelindiğinde standart İngilizcenin yaygınlaşması, eğitim sistemi, şehirleşme ve toplumsal hareketlilik gibi etkenler bu tür yerel lehçelerin zayıflamasına yol açmıştır. Fingalcenin de bu süreçte kullanım alanını kaybederek ortadan kalktığı kabul edilir.

## Dil özellikleri
Fingalcenin yapısına ilişkin bilgiler sınırlı olduğundan, lehçenin kesin dilbilgisel özelliklerini belirlemek zordur. Bununla birlikte, tarihsel tanıklıklarda ve karşılaştırmalı değerlendirmelerde bu tür lehçelerde yerel söz dizimi, arkaik sözcükler ve standart İngilizceden sapmalar görüldüğü belirtilir. Lehçenin, özellikle yazılı mizah metinlerinde abartılı ve parodik biçimde temsil edilmiş olması, gerçek kullanım özellikleri ile edebî temsilleri birbirinden ayırmayı güçleştirir.

Bazı araştırmacılar, Fingalcenin Forth ve Bargy lehçesiyle benzer biçimde muhafazakâr Orta İngilizce öğeleri taşıdığını; buna karşılık İrlandaca etkilerle de şekillenmiş olabileceğini öne sürmüştür. Ancak mevcut veri miktarı bu görüşleri kesinleştirmeye yetmemektedir.

## Yazılı örnekler
Fingalcenin günümüze ulaşan yazılı mirası son derece sınırlıdır ve büyük ölçüde iki hicivli ya da mizahi şiirle temsil edilir: kısa ***Fingalyalı Dansı*** ve daha uzun ***[[Purgatorius|Purgatorium]] Hibernicum*** Bu metinlerin her ikisi de anonimdir ve çoğu zaman gerçek lehçe belgeleri olmaktan ziyade, Fingallian konuşmasının edebî ve mizahi taklitleri olarak değerlendirilir.

Bu nedenle söz konusu şiirler, Fingalcenin doğrudan ve güvenilir dil örnekleri olmaktan çok, dönemin toplumsal algısını ve bölgesel konuşma biçimlerine yönelik hiciv geleneğini anlamak açısından önem taşır. Yine de bu metinler, lehçenin tarihsel izlerini taşıdığı düşünülen nadir kaynaklar arasında yer alır.

## Önemi
Fingalce, soyu tükenmiş bir yerel lehçe olarak, İrlanda'da İngilizcenin tarihsel çeşitlenmesini inceleyen çalışmalar için önemlidir. Bu tür lehçeler, dil değişimi, temas dilleri, topluluk kimliği ve standartlaşma süreçleri hakkında değerli veriler sunar. Fingalce üzerine çalışmalar sınırlı olsa da, hem İrlanda'nın dil tarihine hem de yerel Anglo-İrlanda çeşitlerinin gelişimine ışık tutar.

## Ayrıca bakınız
* Forth ve Bargy lehçesi
* İrlanda İngilizcesi
* Orta İngilizce
* İrlanda'nın Normanlar tarafından işgali

## Kaynakça