Pyrus communis

***Pyrus communis***, Rosaceae (gülgiller) familyasından bir ağaç türü.

*Pyrus communis* sıklıkla yetiştirilir ve bazen yaygın ve hatta baskın olduğu bitişik habitatlara kaçar. Çoğu meyve (pomolojik) çeşitler olmak üzere binden fazla çeşidi içerir. Alacalı yapraklı süs formları, disseke yapraklar ve olağandışı büyüme alışkanlıkları da ortaya çıkar. Takson hibrit kökenlidir ve soyunun *[[Pyrus austriaca]]*, *[[Pyrus nivalis]]*, *[[Pyrus pyraster]]* ve *[[Pyrus syriaca]]* dahil olmak üzere birden fazla türü kapsadığı düşünülmektedir. Meyve, kendi kendine yetişen elmalardan (*[[Malus domestica]]*) genellikle daha küçük, ekşi meyvelere sahip olması gibi, bu tanıma uyan yabani armutların da *P. communis*e atıfta bulunulan dikili anaçlardan kaynaklanmış olması muhtemel görünmektedir.
## Tanımlama

5–15 m (–30) yüksekliğinde ağaçlardır. Dallar grimsi kahverengi veya koyu kırmızımsı kahverengi, tüysüz; genç bitkilerin kısa sürgünleri genellikle dikenlidir. Yaprak sapı 1.5–5&nbsp;cm, gençken hafif havlı; yaprak ayası yumurtamsı veya yarı dairesel ila eliptik, 2–5(–7) × 1,5–2,5&nbsp;cm, taban geniş kama şeklinden neredeyse yuvarlağa kadar, kenarlar küt testere dişli, testere dişli veya kütdişçikli, bazen dümdüz ˂Gençken yoğun kirpikli˃, ucu sivri veya kısa sipsivri, yüzeyler gençken havlı, tüysüzcedir. Çiçek sapı 2-3,5&nbsp;cm, havlı veya tüysüzdür. Çiçekler 25–35&nbsp;mm çapındadır; çanak yapraklar üçgen-mızrak şeklinde, 5–9 × 3–4&nbsp;mm, ucu sipsivri; taç yapraklar beyaz, ters yumurtamsı, (12–)13–15 × 10–13&nbsp;mm; yumurtalıklar 5-gözlü; boyuncuklar (3–)5'dir. Elmamsı meyveler yeşil, sarımsı veya kırmızımsı yeşil, küresel, yarı küresel, yumurtamsı veya ampül şeklinde, 30–160 × 15–120&nbsp;mm; çanak yapraklar kalıcıdır. Kromozom sayısı 2n=34'tür.

## Ayrım
Yaprak kenarları gençken yoğun bir şekilde kirpikli; çanak yapraklar kalıcı; taç yaprakları (12–)13–15&nbsp;mm; yaprak ayası yumurtamsı veya yarı dairesel ila eliptik, taban geniş kama şeklinde ila neredeyse yuvarlaktır. Bu özellikleriyle *Pyrus* cinsinin diğer taksonlarından ayırt edilir.

## IUCN kırmızı listesi
Sınırlı popülasyon bilgisi mevcuttur, ancak vahşi alt popülasyonların nispeten geniş dağılımı nedeniyle, genel popülasyonun da büyük olduğu varsayılmaktadır. Ana tehdit, dikili armut ile genetik kirlilik ve erozyonla sonuçlanabilecek melezleşmedir. Ancak, bu tehdidin vahşi alt popülasyonları ne ölçüde etkilediği bilinmemektedir. *Pyrus communis* küresel olarak En Az Endişe olarak değerlendirilmektedir, ancak özellikle Asya'daki alt popülasyonlar için nüfus büyüklüğü ve tehditler hakkında bilgi toplanması önerilir.

## Coğrafi dağılım bilgileri
*Pyrus communis*, Avrupa ve Ilıman Asya'nın çoğunda bulunur. Avrupa'da tür güneybatı Avrupa'dan (Fransa, Portekiz ve İspanya), Balkanlar, doğu ve orta Avrupa üzerinden Baltık Devletlerine ve Asya'da Kafkasya, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan ve Türkiye ile Kıbrıs'ta bulunur. Tür, yerli ve yerli olmayan dağılımında yaygın olarak yetiştirilmektedir ve bazı durumlarda, örneğin Kuzey Amerika'da kaçarak doğallaşmıştır. Türün oluşum kapsamı, Kriter B kapsamında tehdit altındaki bir kategori eşiğini aşar.

## Nüfus bilgileri
Bu tür için sınırlı popülasyon bilgisi vardır. Genel olarak, nispeten geniş doğal dağılımı nedeniyle yabani popülasyonun büyük ve istikrarlı olduğu varsayılabilir.

## Habitat ve ekoloji bilgileri
*Pyrus communis*, çoğunlukla 12 m yüksekliğe kadar büyüyen ancak bazen 20 m'ye ulaşan küçük bir ağaç türüdür. Karışık ormanlarda, orta-kuru, ılık yerlerde, kuru yamaçlarda, kayalık yamaçlarda ve makilerde yetişir. Kireçli, killi-tınlı ve kumlu toprakları tercih eder. *Pyrus communis* yaban hayatı için önemlidir, çünkü meyveler kuşlar tarafından yenebilir ve çiçekler arılar için önemli nektar kaynaklarıdır. Diğer omurgasızlar da ağaca bağlıdır.

## Tehdit bilgileri
*Pyrus communis*, yetiştirildiği popülasyonlarla serbestçe melezleşebilir, bu nedenle türler genetik introgresyon tehdidi altındadır. Ayrıca, çeşitler doğallaştırılırsa, vahşi türü geride bırakabilirler. Türlere yönelik başka bir tehdit bilinmemektedir.

## Kullanım ve ticaret bilgileri
*Pyrus communis* subsp. *caucasica*, *P. communis* birincil yabani akraba ve potansiyel gen donörlerinin yanı sıra mahsul için potansiyel aşı anacıdır. *Pyrus communis* subsp. *communis* meyvesi için yetiştirilir. Ham veya reçel, meyve suları, Hint turşusu ve diğer konserveler gibi çeşitli şekillerde hazırlanabilirler. Alt türler ayrıca çekici çiçekleri için bahçelere ekilir.  *Pyrus communis* kerestesi için kullanılır. Bu, kaplama, dolap, tornacılık, oymacılık ve müzik aletleri için kullanılabilir. Türün ayrıca yeniden bitkilendirme ve yakacak odun olarak kullanıldığı bildirilmektedir.

## Koruma işlemleri bilgileri
*Pyrus communis* en az 117 ex situ koleksiyonda bulunur.  Genesys Küresel Bitki Genetik Kaynakları Portalı (2017), türlerin doğal dağılımından yabani *Pyrus communis*in 91 germplazm erişimini bildirmektedir. Tür, Avrupa İsviçre  ve Lüksemburg içinde En Az Endişe Veren olarak değerlendirilmiştir. Tarlada kültürlü ve yabani armut arasında daha iyi bir ayrım yapılması gerektiğini belirlemiştir. Asya dağılımındaki türler için popülasyon büyüklüğü ve potansiyel tehditler hakkında araştırma yapılmalıdır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
*