Tarikat (İslam)

**Tarikat** () veya **tarik** kelimesi "yol" tarikat "yollar" anlamına gelir, "Allah'a ulaştıran yol" mânâsında kullanılmaktadır. Tarikatlar Selçuklu ve Osmanlı'ya özgü düşünce ve inanç hareketleri olarak değerlendirilmektedir. Bu anlamda tarikat, Kur'an'da ve hadis rivayetlerinde yer almamaktadır. Birçok tarikatın menşei Hicri 5./Miladi 11. asırda Abdülkâdir Geylânî'nin yolundan gidenler tarafından oluşturulan Kadiri tarikatıdır. Ebû Sâlih Muhyiddîn Abdülkâdir Geylânî'nin Hasan bin Ali'nin soyundan olduğu iddia edilmekle birlikte, kendisinin Bağdat'ta a‘cemî yani "Arap olmayan" olarak tanınması gibi hususlardan dolayı şecerenin sonradan oluşturulduğunu öne sürenlerin olduğu belirtilmektedir.

Tarikat sözcüğü Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlüğüne göre şu iki anlamı ifade etmektedir: "*Aynı dinin içinde birtakım yorum ve uygulama farklılıklarına dayanan, bazı ilkelerde birbirinden ayrılan Tanrı'ya ulaşma ve onu tanıma yollarından her biri.*" ve "*Bir şeyhe bağlı kimseler için konulmuş olan manevi, ahlaki ve sosyal kuralların bütünü ve bu kurallara göre teşkilatlanmış kurum.*" İslamiyet'te, İslamiyet'in kalbi boyutu üzerinde duran ve "kalbin fıkhı" diye nitelenen tasavvuf öğretisinin (terbiyesinin) uygulandığı düzenli kurumsal yapılar olarak tarif edilir.

## Tarîk

*Tarîk* Arapçada "yol" demektir. *Tarîkat* ise bu kelimenin çoğuludur ve "yollar" manasına gelir. Mezhep kelimesi "" (gitmek)* fiilinden türemiş olup anlam olarak benzemektedir. Tarikat [[tasavvuf]] için yol, [[mezhep]] ise [[şeriat]] için yol demektir. Tarikat [[keşf]]e, [[ilham]]a ve [[şeriat]]e dayanırken [[mezhep]]ler "nakle" *(Kutsal kitaplara ve peygamberlere)* dayanır.

Tarikler *(tarikat)* de "[[mürşit]]" denilen mânevî önderler eşliğinde tasavvuf öğretisini uygulamaya istek duyan kişilere *(tâlip)* yolun esasları hakkındaki terbiye sistemine dahil eder. Bunu da "emr-i mânevî" denilen Allah'tan bir işaret olmadan genellikle başlanmaz. Yola giren kimseler *(mürid)* ve yolda ilerleyenler *(sâlik)* tasavvuf öğretisinin esaslarını yaptıkları pratiklerle *(zikir, tefekkür, râbıta, murakabe, nafile ibadetler v.s.)* kendi [[derûn]]larında [[keşf]]ederler.

== Türkiye'de tarikatlar ==
Türkiye'de çeşitli halk sınıfları ve tipleri arasında farklı [[sûfî]] tarikatları gelişmiştir. Örneğin [[Bektaşîlik|Bektaşi]] tarikatı daha çok köylülere ve askerlere hitap ederken [[Nakşibendilik|Nakşibendi]] tarikatı ilahiyatçı ve bilim insanları; [[Mevlevîlik|Mevlevî]] tarikatı müziği ve şiirleriyle sanatsal eğilime sahip olanları; [[Halvetîlik|Halvetî]] tarikatı ise tarikat fabrikası olarak bilinen kendi içinden birçok içtihat çıkaran sultanlar, generaller, önemli hükûmet adamları ve yöneticileri içinde barındırmıştır.

==Dört ruhî durakta "Tarikat"==



==Tarîkat silsileleri==
=== Silsileleri Ali bin Ebâ Tâlib'e bağlananlar ===
[[Ali|Ali bin Ebâ Tâlib]] ve [[Ehl-i beyt|Ehl-i Beyt]]'e karşı olan muhâbbet duyguları sebebiyle *Mevlevîlik* ile *Kadirîlik* gibi aslen [[Sünnilik|Sünnî]] kimlik gösteren [[Bâtınîlik|Bâtınî]]-Tarîkat, silsilelerini [[Cüneyd-i Bağdâdî]], [[Serî es-Sakatî|Serî-i Sekatî]], [[Maruf Kerhi|Ma'ruf-u Kerhî]]'den sonra sırasıyla ya “[[Davud-i Taî|Davud-u Taî]]”, “[[Habîb-i Acemî|Habib-i Acemî]]”, “[[Hasan-ı Basri|Hasan-ı Basrî]]” veyahut ta [[Caferilik|Câferiyye Şiîliği]]'nin resmen İmâm olarak kabul ettiği ve [[On İki İmam|On İki İmâmlar]]'ın ilk sekizi olarak da bilinen “[[Ali er-Rızâ|İmâm Ali er-Rıza]]”, “[[Musa el-Kâzım|İmâm Mûsâ el-Kâzım]]”, “[[Ca'fer es-Sâdık|İmâm Câʿfer-i Sadık]]”, “[[Muhammed el-Bakır|İmâm Muhammed el-Bakır]]”, “[[Ali Zeyn el-Âb'ı-Dîn|İmâm Ali bin Hüseyin Zeyn el-Âb'ı-Dîn]]”, “[[Hüseyin Seyyîd'ûs-Şuhedâ]]” ve “[[Hasan bin Ali|Hasan el-Mûctebâ]]” aracılığıyla [[Ali|Ali bin Ebâ Tâlib Merkedî]] ile [[Muhammed]]'e bağlamaktadırlar.

Ayrıca, yine [[Sünnilik|Sünnî]]-[[Bâtınîlik|Bâtınî]] [[Tarikat|Tarikât]]ı olarak bilinen *Halvetilik* ile *Bayramilik'' de kendi silsilelerini “Cüneyd-i Bağdâdî”, “Serî-i Sekatî”, “Ma'ruf-u Kerhî”, “Davud-u Taî”, “Habib-i Acemî”, “Hasan-ı Basrî” aracılığıyla; Rufâîlik ise “İmâm Mûsâ el-Kâzım”, “İmâm Câʿfer-i Sâdık”, “İmâm Muhammed Bakır”, “Ali Zeyn el-Âb'ı-Dîn”, “Hüseyin Seyyîd'ûs-Şuhedâ” aracılığıyla Ali ile Muhammed'e bağlanmaktaydılar. Bunlardan başka Sühreverdilik ile Üveys'îyye silsileleriyse Ali el-Mûrtezâ ve Ömer ibn Hattab aracılığıyla Muhammed'e bağlanmaktaydılar.

### Silsileleri Ebu Bekir es-Sıddîk'a bağlananlar
Diğer taraftan da Nakşibendilik ile onun kolları olan Hakkân'îyye ile Hâlid'îyye gibi yine Sünnî kimlik gösteren Bâtınî-Tarîkat, silsilelerini Ebû'l Hasan Kharakânî, Ebâ Yezîd-i Bistâmî, İmâm Câʿfer es-Sâdık, Kâsım bin Muhammed, Salmân-ı Fârisî aracılığıyla Ebu Bekri's-Sıddiyk ile Muhammed'e bağlarlar.

## Ayrıca bakınız
* Adâvv'îlik
* Ahilik
* Alevîlik
* Âli'îlik 
* Babâîlik
* Bâbîlik
* Bahâîlik
* Barak'îyyûn
* Bâtınîlik
* Bayramilik
* Bektaşîlik
* Câferîlik
* Celâl'îlik 
* Celvetilik
* Cerrahilik
* Çınarcılık
* Davudî İsmailîlik 
* Dürzîlik
* Ekberilik
* Galibilik
* Gümüşhanev'îlik
* Halidilik
* Halvetilik
* Harabât'îlik 
* Haydarîlik
* Hurûfîlik
* Işıkçılık 
* İmam (İslâm)
* İmamet
* İmamilik
* İsmailîlik
* Onikicilik
* Kadirîlik
* Kalenderîlik
* Karmatîlik
* Keysanîlik
* Kızılbaşlık
* Melamilik 
* Mevlevîlik
* Mustâlîlik
* Nakşibendîlik
* Nimetullahi Tarikatı
* Nizarî İsmailîlik
* Nûrbakşîlik
* Nusayrîlik
* Onikicilik
* On İki İmam
* Rufâîlik
* Sabbahiyye
* Safevîlik
* Sühreverdilik
* Şâzelîlik
* Üveys'îyye
* Vefâîlik
* Yarsanilik
* Yesevîlik
* Zahid'îyye
* Zeydîlik

## Kaynakça