Hayfa

**Hayfa** (İbranice: חיפה; Arapça: حَيْفَا), 2023 yılında 298.312 nüfusuyla Kudüs ve Tel Aviv'den sonra İsrail'in üçüncü büyük şehridir. Hayfa şehri, İsrail'in üçüncü en kalabalık metropol alanı olan Hayfa metropol alanının bir parçasıdır. UNESCO Dünya Mirası Alanı ve Bahâî hacılarının uğrak yeri olan Bahâî Dünya Merkezi'ne ev sahipliği yapmaktadır.

Kermil Dağı'nın yamaçlarında kurulan yerleşimin 3.000 yıldan fazla bir geçmişi vardır. Bin yıllar boyunca Hayfa bölgesi el değiştirmiş, Kenanlılar, İsrailliler, Fenikeliler, Asurlular, Babilliler, Persler, Haşmoniler, Romalılar, Bizanslılar, Araplar, Haçlılar, Osmanlılar ve İngilizler tarafından fethedilmiş ve yönetilmiştir. Bölgedeki bilinen en eski yerleşim, Bronz Çağı'nda (MÖ 14. yüzyıl) kurulan küçük bir liman kenti olan Tell Abu Hawam'dır. MS 3. yüzyılda Hayfa, boya üretim merkezi olarak biliniyordu. Tell Abu Hawam'ın 5 km kuzeybatısında yer alan Hayfa el-Atika, 11. ve 18. yüzyıllar arasında var olan Hayfa'nın eski yeridir. Osmanlı döneminde, 1760'larda, Hayfa el-Atika, yeni ve surlarla çevrili bir şehir olarak 2,5 kilometre (1,5 mil) doğuya taşındı ve bugün Hayfa Eski Şehri olarak biliniyor. 1948 Filistin Savaşı'ndaki Hayfa Muharebesi sırasında ve sonrasında, şehrin Arap nüfusunun çoğu kaçtı veya sınır dışı edildi ve Eski Şehir daha sonra yıkıldı. O yıl, şehir o zamanlar yeni kurulan İsrail devletinin bir parçası oldu. 2016 yılı itibarıyla, şehir, İsrail'in Akdeniz kıyısında, Hayfa Körfezi'nde yer alan ve 63,7 km² (24,6 mil²) alanı kapsayan önemli bir liman kentidir. Tel Aviv'in yaklaşık 90 km (56 mil) kuzeyinde yer alan Hayfa, kuzey İsrail'in en önemli bölgesel merkezidir. İsrail ve Orta Doğu'nun en eski ve en yüksek sıralamalı üniversitesi olan Hayfa Üniversitesi ve Technion – İsrail Teknoloji Enstitüsü gibi iki saygın akademik kurum, İsrail'in en büyük K-12 okulu olan İbrani Reali Okulu'na ek olarak Hayfa'da bulunmaktadır. Şehir, İsrail ekonomisinde önemli bir rol oynamaktadır. Ülkenin en eski ve en büyük yüksek teknoloji parklarından biri olan Matam'a ev sahipliği yapmaktadır; ve Tel Aviv Hafif Raylı Sisteminin açılışından önce Hayfa, İsrail'de Kermilit olarak bilinen yeraltı hızlı transit sistemine sahip tek şehirdi. Hayfa Körfezi, ağır sanayi, petrol rafinerisi ve kimyasal işleme merkezidir. Hayfa, eskiden Irak'tan Ürdün üzerinden geçen bir petrol boru hattının batı terminali olarak işlev görüyordu. Nüfusunun yaklaşık %10'u Arap-İsrailli olan, İsrail'in karma şehirlerinden biridir.

## Flora ve fauna
Carmel Dağı'nın üç ana vadisi vardır: Lotem, Amik ve Si'ach. Çoğunlukla bu vadiler, kıyıdan dağın tepesine kadar şehrin içinden geçen gelişmemiş doğal koridorlardır. İşaretli yürüyüş yolları bu alanlardan geçer ve yaban domuzu, altın çakal, yaban faresi, Mısır firavunu, baykuşlar ve bukalemunlar gibi vahşi yaşam için yaşam alanı sağlar.

## İklim

## Ekonomi

İsrail'in yaygın "Hayfa çalışıyor, Kudüs dua ediyor ve Tel Aviv oynuyor" sözü, Hayfa'nın bir işçi ve sanayi şehri olarak ününü doğrular. Hayfa'nın sanayi bölgesi şehrin doğu kesiminde, Kişon Nehri civarındadır.

İsrail'deki iki petrol rafinerisinden birisi olan Hayfa petrol rafinerisi buradadır (diğer petrol rafinerisi Aşdod'dadır). Hayfa rafinerisi yılda 9&nbsp;milyon ton (66&nbsp;milyon varil) ham petrolü işlemektedir. 1930'larda inşa edilen ve günümüzde kullanılmayan 80 metre yüksekliğindeki ikiz soğutma kuleleri, İngiliz Mandası döneminde inşa edilen en yüksek binalardı.

İsrail'deki en büyük ve en eski iş parkı olan *Matam* (*Merkaz Ta'asiyot Mada*nın kısaltması– Bilimsel Endüstriler Merkezi), şehrin güney girişinde olup Apple, Amazon, Abbot, Cadence Design Systems, Intel, IBM Israel, Magic Leap, Microsoft, Motorola, Google, Yahoo!, Elbit Systems, CSR plc, Philips, PwC ve Amdocs gibi çok sayıda İsrailli ve uluslararası yüksek teknoloji şirketinin imalat ve Ar-Ge tesislerini barındırır.

Hayfa Üniversitesi kampüsünde aynı zamanda IBM Haifa Labs' da vardır.

Kuralsızlaştırmayla Aşdod Limanı tarafından egemenliğine meydan okunmuş olsa da Hayfa Limanı, İsrail limanları arasında yolcu trafiğinde liderdir ve aynı zamanda büyük bir kargo liman'ıdır.

Hayfa alışveriş yerleri ve alışveriş merkezleri şunlardır: Hutsot Hamifratz, Horev Center Alışveriş Merkezi, Panorama Merkezi, Castra Merkezi, Koloni Merkezi (Lev HaMoshava), Hanevi'im Tower Alışveriş Merkezi, Kanyon Haifa, Lev Hamifratz Alışveriş Merkezi ve Grand Canyon. 2010 yılında, *Monocle (yaşam tarzı dergisi)* Hayfa'yı en umut verici iş potansiyeline ve büyük yatırım fırsatı olan şehir olarak belirlemişti. Dergi, "kasabadaki iskele ve vinçlerden yenilenmiş cephelere ve yeni akıllı yemek mekanlarına kadar, tepeden tırnağa büyük bir yenilenmenin bir etkisi olmaya başladığını" belirtti. Hayfa belediyesi yollar ve altyapı için 350 milyon dolardan fazla harcamıştı ve inşaat izinlerinin sayısı önceki iki yılda %83 arttı.

2014 yılında, Tel Aviv Menkul Kıymetler Borsası ile rekabet edebilmek için teknoloji odaklı bir borsa kurulacağı açıklandı.

Halen, çoğu butik otel olmak üzere yaklaşık 40 otel ya planlanıyor, ya onaylandı ya da yapım aşamasındadır. Hayfa Belediyesi, şehri gezginlerin Acre, Nasıra, Tiberias ve Celile'ye günübirlik geziler düzenleyebilecekleri Kuzey İsrail'in turizm merkezine dönüştürmek istiyor. Matam sanayi parkına bitişik 31 duman (7.75 dönüm) arazi üzerinde 85,000 metrekarelik beş binadan oluşan yeni bir yaşam bilimleri sanayi parkı inşa edilmektedir.

### Turizm

2005 yılında Hayfa'da toplam 1.462 odalı 13 otel bulunuyordu. Şehrin  sahili olan  kıyı şeridi vardır. Hayfa'nın başlıca turistik cazibe merkezi, altın kubbeli Báb Mabedi ve çevresindeki bahçelerin bulunduğu Bahá'í Dünya Merkezi'dir. 2005 ve 2006 yılları arasında türbeyi 86,037 kişi ziyaret etti. 2008 yılında, Bahá'í bahçeleri UNESCO Dünya Mirası Sit Alanı olarak belirlendi. Tapınakçılar, Stella Maris ve Elijah's Cave tarafından kurulan restore edilmiş Alman Kolonisi de çok sayıda turist çeker. Hayfa bölgesinde 90'dan fazla sanatçı ve zanaatkarın stüdyo ve sergilerinin bulunduğu Ein Hod sanatçı kolonisi, ve Neandertal ve erken Homo Sapiens kalıntılarının bulunduğu mağaralarla Karmel Dağı milli park vardır.

Hayfa Belediyesi tarafından yaptırılan 2007 tarihli raporda, daha çok otel inşa edilmesi, Hayfa, Akka ve Kayserya arasında bir feribot hattının oluşturulması, Limanın bir dinlenme ve eğlence alanı olarak batı demirlemesinin geliştirilmesi, yerel havaalanı ve limanın uluslararası seyahatleri ve kruvaziyerleri karşılamak için genişletilmesi çağrısında bulunuldu.

## Kardeş şehirler

## Kaynakça