Garip hareketi

**Garip hareketi, garipçiler** ya da **birinci yeni**; Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday'ın kurduğu ve Türk şiirinde yer etmiş anlayışları reddeden ve söyleyiş güzelliğini esas alan edebiyat akımıdır.

## Tarihçe

### Ortaya çıkış
Ankara Erkek Lisesinde eğitim gören Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday'ın 1936 yılında yüksek eğitimlerini tamamlamalarının ardından 1936'da Ankara'ya dönen Orhan Veli, üçlünün tekrar edebiyata dönmesine vesile oldu. 1936'da çıkarmaya başladıkları *[[Varlık (dergi)|Varlık]]* dergisinin 1937'de çıkan 101. sayısında RaymondRadiguet'ten yapılan Kelebek şiiri çevirisi ve Orhan Veli'nin Saksılar şiiri bu türün ilk örnekleri olarak kabul edilir.

### Garip şiirinin dönemleri

#### I. Dönem
1937 yılında Kelebek ve Saksılar şiirleriyle ilk örneklerin verildiği dönemdir. Bu dönemde akımın ilkeleri konusunda fikir birliği bulunmamaktadır.

#### Garip

Orhan Veli'nin tavsiyesiyle üç şairin çıkardığı ilk şiir kitabıdır. Kitabın önsözünde şiir hakkındaki ortak görüşleri dile getirilmiştir ve Garipçilik akımının çizgisi ilk defa belirlenmiştir. Ona göre anlatımın süslenmesi, somutlanması veya soyutlanması anlama zarar vermektedir.

Kitabın önsözü ilk ve ikinci baskıda farklı olup ikisini de yazan Orhan Veli Kanık'ın fikir değişimleri görülmektedir.

Kitapta yayımlanan 61 şiirin bazıları daha önce *[[Varlık (dergi)|Varlık]]*, *İnsan*, *[[Ses (dergi)|Ses]]*, *Yenilik*, *Oluş* ve *Sokak* gibi yayın organlarında yayımlanmıştı.

#### II. Dönem
Garip kitabının yazılması ile başlayan dönem üçlünün birbirlerinin şiirleri hakkında tartışması ve askerlik hizmeti için edebiyattan uzaklaşmaları ile sonlanmıştır.

#### III. Dönem
Üçlünün askerlikten dönmelerinden sonra başlayan bu dönemde birlikte hareket etmek yerine bireysel hareket etmeye başlamışladır.

#### IV. Dönem
Üç yazarın yazı kurulunda olduğu *Yaprak* dergisi etrafında gerçekleşen dönemdir. 28 sayı çıkartan bu derginin yayımlarını sonlandırmasından birkaç ay sonra Orhan Veli'nin ölmesiyle bu dönem de kapanmıştır.

#### Garip akımından sonra
Hece ölçüsüne tepkili yazarların etrafında toplandığı Mavi dergisi 1952 yılında Teoman Civelek, Ülkü Arman, Güner Sümer ve Bekir Çiftçi tarafından çıkartılmaya başlanmıştır. Daha sonra bu dergide Attila İlhan, Ahmet Oktay ve Yılmaz Gruda da eserler yayımlamıştır. Daha sonra bu yazarlar Maviciler olarak bilinen bir akımı benimsemiştir. Maviciler ise İkinci Yenicilerin zeminini hazırlamıştır.

## Biçim
Garip önsözünde şu görüşlerden bahsedilmiştir:

# Farklı sanat dallarının birbirleriyle etkileşimine karşı çıkılmalıdır.
# Şiirde ahenk, vezin ve kafiye olmadan da sağlanabilir.
# Şiirde her türlü anlam ve söz sanatlarından vazgeçilmelidir.

Hececilere, Nazım Hikmet'in toplumcu gerçekçi politik şiirine ve Ahmet Haşim'in öz şiiir anlayışına karşı tepki olarak anlamı ön planda tutan bir biçimde eserler verilmiştir. Şairanelik anlayışını reddetmişlerdir.

Japon haiku şiirleri ile birçok benzer özellik taşımakta olan akımın Orhan Veli'nin Kikaku'nun şiirlerini Fransızcadan Türkçeye çevirirken doğu şiiri ile karşılaştığını ve Japonların haiku şiirinden etkilendiği iddia edilmiştir.

Garipçiler Türk Edebiyat'ında dadaizm akımını benimseyen tek topluluktur.

## Kaynakça