Avrupa Birliği'nin genişlemesi

**Avrupa Birliği'nin genişlemesi**, Avrupa Birliği'nin yeni üye devletleri kabul etme sürecidir. Bu süreç ilke defa altı ülkenin Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu adı altında 1952'de başladı. Genişleme sürecinde AB, 2007'de Bulgaristan ve Romanya'nın da katılımı ile 27 ülkeye çıktı. 1 Temmuz 2013'te Hırvatistan birliğin 28. üyesi olmuştur. 2020'de Birleşik Krallık'ın birlikten ayrılmasıyla üye sayısı tekrar 27'ye düşmüştür.



DateFormat = dd/mm/yyyy
ImageSize  = width:1000 height:auto barincrement:20
PlotArea   = left:20 right:40 bottom:30 top:15

Colors     =
  id:dondurulma  value:skyblue      legend:Başvurunun_dondurulduğu_veya_geri_çekildiği_süreç
  id:müzakereler  value:blue      legend:Aday_adaylığı_süreci
  id:üyelik    value:darkblue           legend:Üyelik_dönemi
  id:avro_bölgesi    value:black     legend:Avro_bölgesi_üyelik_dönemi
  id:line1 value:gray(0.9)
  id:line2 value:gray(0.7)

Period     = from:01/01/1945 till:01/01/2013
TimeAxis   = orientation:horizontal format:yyyy
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950 gridcolor:line2
ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1951 gridcolor:line1
AlignBars  = justify
Legend     = left:40 top:100

BarData=
  bar:Fransa
  bar:Almanya
  bar:İtalya
  bar:Belçika
  bar:Hollanda
  bar:Lüksemburg
  bar:İrlanda
  bar:Birleşik_Krallık
  bar:Danimarka
  bar:Norveç
  bar:Yunanistan
  bar:Portekiz
  bar:İspanya
  bar:Turkey
  bar:Fas
  bar:Avusturya
  bar:Kıbrıs_Rum_Yönetimi
  bar:Malta
  bar:İsveç
  bar:Finlandiya
  bar:İsviçre
  bar:Macaristan
  bar:Polonya
  bar:Romanya
  bar:Slovakya
  bar:Letonya
  bar:Estonya
  bar:Litvanya
  bar:Bulgaristan
  bar:Çek_Cumhuriyeti
  bar:Slovenya
  bar:Hırvatistan
  bar:Makedonya
  bar:Karadağ
  bar:Arnavutluk
  bar:İzlanda
  bar:Sırbistan
  bar:Bosna_Hersek

PlotData=
  width:14 fontsize:M textcolor:black anchor:from align:left

  bar:Fransa          color:üyelik    from:23/07/1952  till:01/01/2002  shift:(-37,-5)  text:Fransa
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2002  till:end
  bar:Almanya         color:üyelik    from:23/07/1952  till:01/01/2002  shift:(-80,-5)  text:(Batı) Almanya
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2002  till:end
  bar:İtalya           color:üyelik    from:23/07/1952  till:01/01/2002  shift:(-24,-5)  text:İtalya
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2002  till:end
  bar:Belçika         color:üyelik    from:23/07/1952  till:01/01/2002  shift:(-42,-5)  text:Belçika
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2002  till:end
  bar:Hollanda     color:üyelik    from:23/07/1952  till:01/01/2002  shift:(-61,-5)  text:Hollanda
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2002  till:end
  bar:Lüksemburg      color:üyelik    from:23/07/1952  till:01/01/2002  shift:(-62,-5)  text:Lüksemburg
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2002  till:end
  bar:İrlanda         color:müzakereler  from:31/07/1961  till:14/01/1963  shift:(-36,-5)  text:İrlanda
                                          at:14/01/1963                     shift:( 05,-5)  text:geri_çekildi  textcolor:black
                                          at:31/07/1961                     shift:( 02,-5)  text:1  textcolor:black
                      color:dondurulma        from:14/01/1963  till:11/05/1967
                      color:müzakereler  from:11/05/1967  till:31/12/1972
                                          at:11/05/1967                     shift:( 02,-5)  text:2  textcolor:black
                      color:üyelik    from:01/01/1973  till:01/01/2002
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2002  till:end
  bar:Birleşik_Krallık  color:müzakereler  from:10/08/1961  till:14/01/1963  shift:(-80,-5)  text:Birleşik Krallık
                                          at:31/07/1961                     shift:( 02,-5)  text:1  textcolor:black
                                          at:14/01/1963                     shift:( 05,-5)  text:veto  textcolor:red
                      color:müzakereler  from:10/05/1967  till:31/12/1972
                                          at:10/05/1967                     shift:( 02,-5)  text:2  textcolor:black
                      color:üyelik    from:01/01/1973  till:end
  bar:Danimarka         color:müzakereler  from:10/08/1961  till:14/01/1963  shift:(-47,-5)  text:Danimarka
                                          at:14/01/1963                     shift:( 05,-5)  text:geri_çekildi  textcolor:black
                                          at:10/08/1961                     shift:( 02,-5)  text:1  textcolor:black
                      color:dondurulma        from:14/01/1963  till:11/05/1967
                      color:müzakereler  from:11/05/1967  till:31/12/1972
                                          at:11/05/1967                     shift:( 02,-5)  text:2  textcolor:black
                      color:üyelik    from:01/01/1973  till:end
  bar:Norveç          color:müzakereler  from:30/04/1962  till:14/01/1963  shift:(-39,-5)  text:Norveç
                      color:dondurulma        from:14/01/1963  till:21/07/1967
                                          at:14/01/1963                     shift:( 05,-5)  text:geri_çekildi  textcolor:black
                                          at:30/04/1962                     shift:( 02,-5)  text:1  textcolor:black
                      color:müzakereler  from:21/07/1967  till:25/09/1972
                      color:dondurulma        from:25/09/1972  till:25/11/1992
                                          at:25/09/1972                     shift:( 05,-5)  text:geri_çekildi  textcolor:black
                                          at:21/07/1967                     shift:( 02,-5)  text:2  textcolor:black
                      color:müzakereler  from:25/11/1992  till:28/11/1994
                      color:dondurulma        from:28/11/1994  till:end
                                          at:28/11/1994                     shift:( 05,-5)  text:geri_çekildi  textcolor:black
                                          at:25/11/1992                     shift:( 02,-5)  text:3  textcolor:black
  bar:Yunanistan          color:müzakereler  from:12/06/1975  till:31/12/1980  shift:(-38,-5)  text:Yunanistan
                      color:üyelik    from:01/01/1981  till:01/01/2002
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2002  till:end
  bar:Portekiz        color:müzakereler  from:28/03/1977  till:31/12/1985  shift:(-44,-5)  text:Portekiz
                      color:üyelik    from:01/01/1986  till:01/01/2002
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2002  till:end
  bar:İspanya           color:müzakereler  from:28/07/1977  till:31/12/1985  shift:(-31,-5)  text:İspanya
                      color:üyelik    from:01/01/1986  till:01/01/2002
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2002  till:end
  bar:Turkey          color:müzakereler  from:14/04/1987  till:end         shift:(-38,-5)  text:Türkiye
                                          at:03/10/2005                     shift:(-05,-5)  text:müzakere  textcolor:redorange
  bar:Fas         color:müzakereler  from:20/07/1987  till:01/10/1987  shift:(-43,-5)  text:Fas
                                          at:01/10/1987                     shift:( 05,-5)  text:reddedildi  textcolor:red
  bar:Avusturya         color:müzakereler  from:17/07/1989  till:31/12/1994  shift:(-38,-5)  text:Avusturya
                      color:üyelik    from:01/01/1995  till:01/01/2002
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2002  till:end
  bar:Kıbrıs_Rum_Yönetimi          color:müzakereler  from:03/07/1990  till:30/04/2004  shift:(-40,-5)  text:Kıbrıs_Rum_Yönetimi
                      color:üyelik    from:01/05/2004  till:01/01/2008
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2008  till:end
  bar:Malta           color:müzakereler  from:03/07/1990  till:01/11/1996  shift:(-31,-5)  text:Malta
                      color:dondurulma        from:01/11/1996  till:31/10/1998
                      color:müzakereler  from:31/10/1998  till:30/04/2004
                                          at:01/11/1996                     shift:( 02,-5)  text:donduruldu  textcolor:black
                      color:üyelik    from:01/05/2004  till:01/01/2008
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2008  till:end
  bar:İsveç          color:müzakereler  from:01/07/1991  till:31/12/1994  shift:(-43,-5)  text:İsveç
                      color:üyelik    from:01/01/1995  till:end
  bar:Finlandiya         color:müzakereler  from:18/03/1992  till:31/12/1994  shift:(-41,-5)  text:Finlandiya
                      color:üyelik    from:01/01/1995  till:01/01/2002
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2002  till:end
  bar:İsviçre     color:müzakereler  from:25/05/1992  till:06/12/1992  shift:(-59,-5)  text:İsviçre
                      color:dondurulma        from:06/12/1992  till:end
                                          at:06/12/1992                     shift:( 05,-5)  text:dondurulma  textcolor:black
  bar:Macaristan         color:müzakereler  from:31/03/1994  till:30/04/2004  shift:(-46,-5)  text:Macaristan
                      color:üyelik    from:01/05/2004  till:end
  bar:Polonya          color:müzakereler  from:05/04/1994  till:30/04/2004  shift:(-39,-5)  text:Polonya
                      color:üyelik    from:01/05/2004  till:end
  bar:Romanya         color:müzakereler  from:22/06/1995  till:31/12/2006  shift:(-46,-5)  text:Romanya
                      color:üyelik    from:01/01/2007  till:end
  bar:Slovakya        color:müzakereler  from:27/06/1995  till:30/04/2004  shift:(-44,-5)  text:Slovakya
                      color:üyelik    from:01/05/2004  till:01/01/2009
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2009  till:end
  bar:Letonya          color:müzakereler  from:13/10/1995  till:30/04/2004  shift:(-33,-5)  text:Letonya
                      color:üyelik    from:01/05/2004  till:end
  bar:Estonya         color:müzakereler  from:24/11/1995  till:30/04/2004  shift:(-40,-5)  text:Estonya
                      color:üyelik    from:01/05/2004  till:01/01/2011
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2011  till:end
  bar:Litvanya       color:müzakereler  from:08/12/1995  till:30/04/2004  shift:(-49,-5)  text:Litvanya
                      color:üyelik    from:01/05/2004  till:end
  bar:Bulgaristan        color:müzakereler  from:14/12/1995  till:31/12/2006  shift:(-44,-5)  text:Bulgaristan
                      color:üyelik    from:01/01/2007  till:end
  bar:Çek_Cumhuriyeti  color:müzakereler  from:17/01/1996  till:30/04/2004  shift:(-77,-5)  text:Çekya
                      color:üyelik    from:01/05/2004  till:end
  bar:Slovenya        color:müzakereler  from:10/06/1996  till:30/04/2004  shift:(-44,-5)  text:Slovenya
                      color:üyelik    from:01/05/2004  till:01/01/2007
                      color:avro_bölgesi      from:01/01/2007  till:end
  bar:Hırvatistan         color:müzakereler  from:21/02/2003  till:end         shift:(-38,-5)  text:Hırvatistan
                                          at:03/10/2005                     shift:(-05,-5)  text:katılım  textcolor:darkblue
  bar:Makedonya          color:müzakereler  from:22/03/2004  till:end         shift:(-59,-5)  text:Makedonya
  bar:Karadağ      color:müzakereler  from:15/12/2008  till:end         shift:(-59,-5)  text:Karadağ
                                          at:29/06/2012                     shift:(-33,-5)  text:müzakere textcolor:redorange
  bar:Arnavutluk         color:müzakereler  from:28/04/2009  till:end         shift:(-38,-5)  text:Arnavutluk
  bar:İzlanda         color:müzakereler  from:17/07/2009  till:end         shift:(-38,-5)  text:İzlanda
                                          at:27/07/2010                        shift:(-9,-5)  text:müzakere  textcolor:redorange
  bar:Sırbistan          color:müzakereler  from:22/12/2009  till:end         shift:(-38,-5)  text:Sırbistan




* 1957'de Roma Anlaşması ile Avrupa Ekonomik Topluluğu kuruldu. Kurucu altı Avrupa ülkesi Batı Almanya, Fransa, Belçika, Hollanda, İtalya, Lüksemburg'dan oluşuyordu. Aynı ülkeler 1952 tarihli AKÇT'nin de kurucusuydu.
* 1969 Lahey Zirvesi'nde topluluğa katılma talebinde bulunan Birleşik Krallık, İrlanda, Norveç ve Danimarka'ya ilişkin müzakerelerin başlatılması kararı alındı.
* 1972 yılında Birleşik Krallık, Danimarka ve İrlanda tam üye olarak topluluğa girdi. (Norveç'in katılım anlaşması adı geçen ülkede yapılan referandum ile reddedildi.) İlk genişleme süreci sona erdi.
* Yunanistan 1976 yılındaki tam üyelik başvurusunu izleyerek 1981'de topluluğa katıldı. Yine 70'li yıllarda tam üyelik başvurusu yapan Portekiz ve İspanya'nın da 1985'te topluluğa katılmasıyla birlikte üye sayısı 12'ye yükseldi ve ikinci genişleme süreci tamamlandı.
* Katılan her bir ülkeyle birlikte topluluk, siyasetini, üye devletler arasında güç ve yetki dağılımlarını gözden geçirmek zorunda kaldı. Bu paralelde örneğin ikinci genişleme süreci, topluluğun anayasal yapısının değiştirilmesi görüşünü gündeme getirdi. İspanya ve Portekiz'in katılımı ile birlikte Avrupa Tek Pazarı üzerinde anlaşıldı. 1992 sonuna dek mal, hizmet ve sermayenin serbest dolaşımı hedeflendi.
* Avrupa Ekonomik Topluluğu’na üye 12 devlet tarafından 1992’de imzalanan Maastricht Antlaşması, topluluğa kapsamlı değişiklikler getirdi; Avrupa Ekonomik Topluluğu üzerinde ve onu da kapsayan Avrupa Birliği bu anlaşmayla biçimlendirildi. Anlaşmanın getirdiği yeni boyutla birlikte 1995 yılında İsveç, Finlandiya ve Avusturya da topluluğa katıldı. Üye ülke sayısı 15’e ulaştı ve üçüncü genişleme süreci yaşandı.
* Soğuk Savaş’ın sona ermesi beraberinde topluluğun stratejilerini yeniden gözden geçirmesini ve yeni strateji arayışlarına girmesini getirdi. Orta ve Doğu Avrupa ülkeleri de topluluk gündemine girdi.
* Avrupa Birliği, 1989 yılında Orta ve Doğu Avrupa ülkelerine destek amaçlı bir mali çerçeve hazırladı. Bu ülkelere pazar ekonomisine geçişleri sürecinde verilecek kredilerin sağlanması için Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nı kurdu.
* 1989-91 yılları arasında Polonya, Çekoslovakya, Bulgaristan, Romanya ve Macaristan ile ticaret ve iş birliği anlaşmaları yapıldı.
* Ticaret ve iş birliği anlaşmalarının yetersiz kalması üzerine 1990 yılındaki Dublin Zirvesi’nin ardından Ortaklık Anlaşmaları gündeme geldi. 1991-95 yılları arasında 10 Avrupa ülkesi ile Ortaklık Anlaşması imzalandı. Bu anlaşmalar taraflar arasındaki yasal zemini oluşturdu.
* Orta ve Doğu Avrupa ülkelerine adaylık perspektifinin verilmesi ise Kopenhag Zirvesi ile gündeme geldi. 1993 tarihli Kopenhag Zirvesi’nin konuya ilişkin kararı şöyleydi:
* AB’nin Orta ve Doğu Avrupa ülkelerini içeren genişlemeye hazırlanma siyaseti kapsamında Avrupa Komisyonu bir rapor yayınladı. “Gündem 2000” başlıklı ve 1997 tarihli bu rapor, aday ülkelerle ilişkiler, bu ilişkilerin nasıl ve ne şekilde geliştirileceği ve genişlemenin etkileri ile ilgili ayrıntıları içeriyordu. Raporun yayınlandığı dönemde görüş bildiren Komisyon, hiçbir aday ülkenin bu ölçütleri tam olarak yerine getiremediğini vurguladı. Polonya, Slovenya, Çekya, Estonya ve Macaristan'ı orta vadede bu kriterlere ulaşabilecek beş ülke olarak belirledi. Diğer aday ülkeler konusunda ise katılım müzakerelerinin başlatılmasına ilişkin olarak olumsuz görüş belirtti.
* 1997 Lüksemburg Zirvesi'nde aday ülkeler müzakerelere hazır olup olmadıkları noktasından hareketle birinci ve ikinci dalga ülkeler olarak sınıflandırıldı. Müzakerelere hazır olan ülkeler ilk dalgayı, diğerleri ise ikinci dalgayı oluşturdu. Komisyon ilk dalga ülkelerle tam üyelik müzakerelerine 1998'de başlanmasını önerdi. Ancak zirvede 10 Orta ve Doğu Avrupa ülkesinin yanı sıra Kıbrıs'ın AB üyeliği de teyit edildi. Ekim 1996'daki iktidar değişikliği nedeniyle üyelik başvurusunu geri çeken Malta ele alınmadı.
* 1998'de 10 Orta Avrupa ülkesi ve Kıbrıs'ın adaylık süreci başlatıldı. Çek Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Polonya ve Kıbrıs'ın üyelik görüşmeleri başladı. Malta AB adaylığını yeniledi.
* 1999'da Berlin'de toplanan AB Zirvesi, Orta Avrupa ülkelerine verilen üyelik öncesi yardımların 2000 yılından itibaren iki katına çıkarılmasını kararlaştırdı.
* Helsinki Zirvesi'nde Bulgaristan, Letonya, Litvanya, Malta, Romanya ve Slovakya'yla üyelik görüşmelerine geçilmesi kararlaştırıldı ve Türkiye'nin adaylığı onaylandı.
* 2000'de diğer 6 aday ülkeyle üyelik görüşmeleri başladı. Yaşanan görüş ayrılıklarına rağmen AB kurumlarını, sayısını iki katına çıkan üyelere hazırlamak amacıyla düzenlenen Nice Anlaşması sonuçlandırıldı. pek çok alanda veto uygulaması çoğunluk oyu esasıyla değiştirildi.
* Avrupa Komisyonu'nda her üye ülkenin tek bir Komisyon üyesiyle temsil edilmesi ve Avrupa Parlamentosu'nun sandalye sayısının 740'a çıkarılması kararlaştırıldı. Bakanlar Kurulundaki oy dağılması, Türkiye dışında şimdiki ve gelecekteki aday ülkeler dikkate alınarak yeniden belirlendi.
* 2001 Aralık ayında Laeken'deki zirvede 2004 yılına kadar birliğe üyeliğe hazır olacak 10 ülkenin adı açıklandı. Bunlar: Kıbrıs, Estonya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Malta, Polonya, Slovakya, Çekya ve Slovenya.
* 1 Ocak 2002'de Avrupa tek para birimi Euro tedavüle girdi. 
* 1 Mayıs 2004'te AB 10 yeni ülkeyi üyeliğe kabul etti. AB tarihinin en büyük genişleme hamlesi ardından birliğin üye sayısı 25'e yükseldi.
* 29 Ekim 2004'te Avrupa Birliği liderleri, birliğin ilk anayasasını imzaladılar.
* 8 Aralık 2004'te Romanya ile üyelik müzakereleri tamamlandı.
* 3 Ekim 2005'te Türkiye ile üyelik müzakereleri başladı.
* 1 Ocak 2007'de Bulgaristan ve Romanya Birliğe katıldı.
* 1 Temmuz 2013'te Hırvatistan Birliğe katıldı. Birliğin üye sayısı 28'e yükseldi.
*31 Ocak 2020'de Birleşik Krallık 4 yıllık sürecin ardından birlikten ayrıldı. Üye sayısı 27'e indi. Bu süreç Brexit olarak adlandırıldı.

## Dış bağlantılar
* Avrupa Birliği resmi sayfası

## Kaynakça