Piribeyli, Yunak

**Piribeyli**, Konya iline bağlı Yunak ilçesinde bir mahalledir. İlçe merkezinin kuzeybatısında, dağlık bir bölgede yer alır ve merkezine yaklaşık 14 kilometre uzaklıktadır. Tarihi yaklaşık 350 yıl öncesine dayanan yerleşim, Osmanlı döneminden Cumhuriyet'e kadar çeşitli idari değişikliklerden geçmiştir.

## Tarihçe

### Kuruluş
Piribeyli, 1670 yılında kurulmuş bir yerleşkedir. Yerleşimin, Elazığ'ın Harput yöresinden gelen Kör Süleyman Bey adlı bir Türkmen tarafından, eski Pissia kalıntılarının bulunduğu alanda kurulduğu bilinmektedir. Bu kuruluş, 17. yüzyılda Osmanlı Anadolu'sunda yaşanan Celali isyanları ve Büyük Kaçgunluk döneminde Türkmenlerin güvenlik ve yaşam koşulları nedeniyle göç etmelerinin bir parçasıdır.
Bu yerleşimi oluşturan topluluklar arasında Bekirbeyler sülalesi yer almaktadır. Daha sonraki dönemlerde Atlantı'dan gelen Türkmenler ile Hacı Mehmetoğulları (Köleler), Çakırlar (Kokanlar), Aliağalar (Ezedinler) Karabekirler Avcıoğulları gibi başlıca Türkmen sülaleleri yerleşime katılmıştır. İlerleyen tarihlerde yerleşen diğer Türkmen sülaleleri arasında ise İbanlar (İnceoba kökenli), Beynamazlar (Yörük olup Turgut'tan gelenler), Derviş Hocalar, Çiviler, Karabekirler ve Hıntalar bulunmaktadır. Ayrıca daha sonraki yıllarda Antalya ve çevresinden gelen Yörük sülaleleri de Piribeyli'ye yerleşerek yerleşimin sosyal ve demografik yapısının şekillenmesinde etkili olmuştur.

#### Osmanlı dönemi
Piribeyli, Osmanlı döneminde Karahisar-i Sahib Sancağı'na bağlı bir kaza olarak yerleşmiştir. 1851 yılına kadar bu şekilde yönetilen bölge, 1864 yılında Sultan Abdülaziz tarafından çıkarılan yeni vilayet kanunu ile eski eyalet sistemi sona erdirilince, 1867'de kurulan Hüdavendigar Vilayeti çerçevesinde köy statüsü kazanmış ve Sultan Abdülaziz'e atfen Aziziye olarak tekrar adlandırıan Emirdağ'a bağlanmıştır. 

#### Kurtuluş Savaşı
Kurtuluş Savaşı sırasında Piribeyli, Yunan kuvvetleri tarafından işgal edilmiş olmasına rağmen, Sakarya Savaşı'ndan sonra Mürettep tümeni tarafından geri alınmıştır. Behiç Erkin gözetiminde Azarıköy-Piribeyli Dekovil hattı inşa edillerek, orduyu Büyük Taarruza hazırlamak için köyün çevresine geçici demiryolu döşenmişti. Piribeyli, Batı cephesinin karargahı olan Akşehir Karargahı'na yakınlığı ve stratejik konumu sebebiyle önemli bir rol oynadı. Millî Mücadele yıllarında köy halkı, cephe gerisindeki lojistik faaliyetlerde aktif rol üstlenmiştir. Bu kapsamda mühimmat ve levazım malzemelerinin cepheye ulaştırılması amacıyla İnebolu–Akşehir hattı arasında kağnı arabalarıyla düzenli sevkiyat yapılmıştır. Özellikle kadınlar ve yaşlılar başta olmak üzere köy sakinleri, zorlu kış şartlarına rağmen taşıma faaliyetlerine katılmıştır. Köy lideri Beynamaz Mehmet Ağa önderliğinde, işgal sürecinde Kuvâ-yi Milliye’ye istihbarat desteği sağlanmış; köyün yeniden kontrol altına alınmasının ardından ise mühimmat ve levazım taşınmasına yönelik görevler sistemli biçimde sürdürülmüştür. Söz konusu faaliyetler, bölgenin Millî Mücadele’deki lojistik katkısının bir parçası olarak değerlendirilmektedir. Günümüzde kasaba meydanında yer alan ve mücadeleyi simgeleyen büyük bir Atatürk Anıtı, bu döneme atıfta bulunan simgesel unsurlar arasında gösterilmektedir. Ayrıca 1984 TRT yapımı Küçük Ağa dizisinde köyün mücadele yıllarına değinilmiştir.

Atatürk'ün Piribeyli kasabasıyla ilgili büyük taarruz öncesi orduyu güneye kaydırması ile ilgili meşhur sözü;

#### Cumhuriyet dönemi
Cumhuriyet'in kuruluşuna kadar eğitim merkezi olarak önem kazanan yerleşim, Medrese-i İlmiye okuluna ev sahipliği yapmıştır. Önceleri Karahisar-i Sahib Sancağı, Afyon ili Emirdağ ilçesine bağlı olan Piribeyli, 24 Mart 1966'da yapılan idari düzenleme ile önce Çeltik ilçesine bağlı kısa süreli bir kasaba olarak yönetilmiş ve Çeltik ilçesinin kuruluşuna katkı sağlamıştır; daha sonra yakınlığı ve sosyal ile bürokratik işlemler nedeniyle Yunak ilçesi sınırlarına dahil edilmiştir. 27 Şubat 1971'de belediye statüsü alarak resmi olarak beldeye dönüştürülmüştür. Akabinde, 12 Kasım 2012'de TBMM'de kabul edilen 6360 sayılı kanun ile Piribeyli, belde nüfusunun Avrupa'ya göç etmesinden ötürü belediye statüsünü kaybederek bir mahalle hâline geldi.

28 Haziran 1977 tarihinde Türk Hava Kuvvetleri'ne ait  F4-E Phantom savaş uçağı kasaba yakınlarına radar önleme görev uçusu sırasında düşmüştür. Türkiye'nin ilk F4 pilotlarından Üsteğmen Göksel Doğan ve Yüzbaşı Ali İlker Özgüler kazada hayatlarını kaybettiler. Piribeyli pazar meydanında düşen Türk Hava Kuvvetleri pilotları için ayrıca bir şehitlik anıtı yer almaktadır.

### Etimoloji
Cumhuriyetin ilanına kadar Medrese-i İlmiye okulunun bulunduğu eğitim merkezi olması büyük alimlerin yetişmesi ve bu alimlerin mesleklerinde üstad olmaları dolayısıyla halk arasında pirlerin beyi manasına gelen “*Piribeyli*” ismini aldığı bilinmektedir.

## Coğrafi Yapı ve Kentsel Planlama
Piribeyli, İç Anadolu Bölgesi'nin batısında, kuzeyde Arayit Dağı'nın güney etekleri ile güneyinde Bayatkulu Dağı arasında kalan stratejik bir vadide yer almaktadır. Engebeli bir topografyaya sahip olan yerleşkenin ortasından Söğütlü Deresi geçmekte, kuzeyinde ise bölgenin önemli su rezervlerinden biri olan Gökpınar Barajı bulunmaktadır. Dağlık bir bölgede konumlanmasına rağmen yerleşim merkezi, Türkiye'deki kırsal yerleşmelerde nadir görülen, önceden tasarlanmış sistematik bir imar planına sahiptir. Yerleşimin temelinde; ulaşım ağlarının verimliliğini artıran, kavşak noktalarını optimize eden ve konut alanlarının dengeli dağılımını sağlayan heksagon (altıgen) şehir planlaması modeli esas alınmıştır. Bu planlama disiplini sayesinde parseller geometrik bir düzen içerisinde dağıtılmış, geniş caddelerin simetrik bir ağ oluşturduğu modern bir kentsel yapı inşa edilmiştir. Söz konusu planlı gelişim ve Avrupa standartlarına uyum süreci, mahalle girişinde bulunan ve Avrupa Kentsel Şartı prensiplerine atıfta bulunan resmî tabelada da tescil edilmiştir. Yerleşimin kuzey kesiminde, bölgedeki bozkır dokusunun ağaçlandırılmasıyla oluşturulan **Piribeyli** **Danıştay Hatıra Ormanı** yer almaktadır. Söz konusu orman, 16 Mart 2002 tarihinde dönemin Yargıtay Birinci Başkanı Sami Selçuk tarafından açılmıştır.

## Önemli yerler
Eski Piribeyli Kasabası Belediye parkında (Piribeyli Çay Bahçesi) çok sayıda Frigya ve Likaonya döneminden kalma antik mezar steli, mimari parçalar ve pithoslar bulunmaktadır. Piribeyli çevresinde çok fazla tümülüs yer almaktadır. Piribeyli'de eski Sağlık ocağı (Piribeyli Sağlık Evi), morg, mezarlık, Piribeyli Eski Futbol Stadyumu ve Halısahası, halk kütüphanesi, PİO yatılı okulu, Merkez İlköğretim okulu (aşağı okul), Mehmet Akif Ersoy İlköğretim okulu ve Piribeyli Çok programlı Anadolu lisesi mevcuttur. Piribeyli'de 3 adet Cami bulunmaktadır. Kör Süleyman Bey anıt mezarının bulunduğu Piribeyli Merkez Akşemseddin Camii, Hasan Fatih Camii ile Piribeyli Kur'an Kursu ve Söğütlü Camii. Eski Belediye'ye ait faal kaloriferli otel ve halk düğün salonu mevcuttur.

### Piribeyli Eski Mahalleleri ve Yaylaları;

* Güneştepe Mahallesi
* Zafer Mahallesi
* Cumhuriyet Mahallesi
* Hasanbeyler Mahallesi 
* Direnkaya Mahallesi
* Kapaklı Yaylası
* Şakşak Yaylası

### Piribeyli çevresinde bulunan [[Höyük|höyükler;]]

* Hasanbeyler Yaylası Höyüğü
* Karataş Höyüğü
* Höyüktepe
* Karşıyaka

## Ekonomik durumu
Piribeyli ve çevresinin ekonomik ve doğal yapısı ağırlıklı olarak tarım, hayvancılık, su kaynakları ve sınırlı sanayi faaliyetleri etrafında şekillenmiştir. Köy halkının temel geçim kaynağını çiftçilik, küçük ölçekli hayvancılık ve meyvecilik oluşturmaktadır. Bölgede başta buğday, arpa, mısır, nohut ve mercimek olmak üzere çeşitli tarım ürünlerinin yetiştiriciliği yapılmakta; bunun yanı sıra bağ-bahçe tarımı kapsamında meyve ağaçları da değerlendirilmektedir. Tarımsal üretim, Söğütlü Deresi ve bu dereden beslenen sulama kanalı sayesinde geçmişten günümüze desteklenmiş; Piribeyli yakınlarından geçerek Şakşak ve Kapaklı yaylalarına uzanan Söğütlü Deresi, mevsimsel akış gösteren doğal bir su kaynağı olarak tarım arazilerinin sulanmasında ve yerel ekosistemin sürdürülmesinde rol oynamıştır. Dereden ayrılan sulama kanalı, özellikle geçmiş yıllarda ekili alanların sulanmasında önemli bir işleve sahip olmuştur. Yerleşim çevresinde bir dönem faaliyet göstermiş olan mobilya fabrikası günümüzde faal değildir ve köyün sınırlı sanayi geçmişine örnek teşkil etmektedir. Günümüzde köy nüfusunun önemli bir bölümü geçimini sağlamak amacıyla Avrupa ülkelerinde, idari görevlerde ve işçi statüsünde çalışmakta olup, bu durum yerleşimin sosyoekonomik yapısını etkilemektedir. Gurbetçiler, köylerine yaptıkları ziyaretlerde genellikle ekonomik ve sosyal açıdan köye katkı ve yatırım sağlarlar.

## Nüfus
Piribeyli'nin nüfus yapısı, 1980'li yıllardan itibaren yurt dışına, özellikle Belçika'ya verilen yoğun göçlerle şekillenmiştir. Beldede yerleşik nüfus ile yaz aylarında gurbetçilerin ziyaretiyle artan mevsimlik nüfus arasında büyük farklar görülmektedir.

### Nüfus Hareketleri ve Sayım Tartışmaları
Beldenin nüfus verileri, geçmiş yıllarda yerel yönetimler ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) arasında çeşitli tartışmalara konu olmuştur. Özellikle 2000'li yılların ortasındaki nüfus sayımlarında, belde gelirlerini artırmak amacıyla yurt dışında yaşayan gurbetçilerin sayım döneminde beldeye getirilmesi girişimleri basına yansımıştır. Beldenin yerleşik nüfusu yaklaşık 3.000 civarındayken, yaz aylarında Avrupa'da yaşayan vatandaşların gelmesiyle bu sayının 10.000 sınırına dayandığı gözlemlenmiştir.

## Eğitim

* Piribeyli Yatılı Bölge okulu (YİBO)
* Atatürk Merkez İlköğretim Okulu
* Mehmet Akif Ersoy İlköğretim Okulu 
* Piribeyli Çok Programlı Anadolu Lisesi 

Ayrıca bir halk kütüphanesi bulunmaktadır.

**Okul Binasının Tarihçesi** 

Piribeyli Yatılı Bölge okulu'nun binası, başlangıçta 57. Türkiye Hükûmeti döneminde Direnkaya bölgesinde bir devlet hastanesi olarak inşa edilmiştir. Ancak bölgedeki eğitim koşullarının yetersizliğine yönelik gerçekleşen protestolar ve kamuoyu talepleri sonucunda, bina henüz hizmete açılmadan eğitim kurumuna dönüştürülmüş ve yatılı ilköğretim bölge okulu (PİO) olarak faaliyete geçmiştir.

## Ayrıca bakınız

* Pissia : Kalıntıları Piribeyli yakınlarında yer alan Amorium yerleşkesi.
* Amorium : Piribeyli yakınlarındaki Hisarköy'de yer alan Bizansın 7. yüzyılda ikinci büyük ve yağmalanmış şehri.
* Amorion'un yağmalanması

## Dış bağlantılar
* Resmi Web Sitesi

## Kaynakça