Pontus Kartalı

**Pontus Kartalı**, Karadeniz Rumları olarak da adlandırılan Pontus Rumları'nın başlıca etnik sembolüdür. Sembolde, kartal kanatlarını açmış ve sol omzunun üzerinden yana bakıyor şekilde resmedilir. Kartal, önerilen Pontus Rum etnik bayraklarında görünür ve birçok Pontus kuruluşu bunu logolarının bir parçası olarak kullanır.

## Sembolün tarihi ve evrimi

Sol omzunun üzerinden bakan kanatlı bir kartal, en az MÖ 200'den beri Pontus'ta bir sembol olarak kullanılmıştır. Pontus tarihçisi Sam Topalidis, çift başlı kartalın eski Mezopotamya'da bir sembol olarak ortaya çıktığını ve eski Anadolu'ya Asurlu tüccarlarla birlikte geldiğini öne sürer. Daha sonra Hititler, Ermeniler ve Persler tarafından çeşitli varyasyonları kullanılmıştır. Hititler de ikonografilerinde tek başlı kartalı kullanmışlardır.

Günümüzde Ukrayna'da bulunan eski bir Yunan kolonisi olan Olbia'da bulunan kartalları tasvir eden sikkeler, (M.Ö.  350-330) Modern Rusya'daki Taman Yarımadası'ndaki Yunan mezar höyükleri de (M.Ö 400) kartal tasvirlerini içerir.

En eski Pontus Rum yerleşimlerinden biri olan Sinop'ta basılan sikkelerde kartallar da MÖ 330 kadar erken bir tarihte tasvir edilmiştir. MÖ 300 ile 200 yılları arasında Sinop sikkelerinde başı dönmüş ve kanatları açık kartal görülmektedir. Kartal aynı zamanda eski bir Roma sembolü (aquila) ve daha sonra bir Bizans sembolüydü. Çift başlı kartal Bizans sanatında 900'lü veya 1000'li yıllarda karşımıza çıkar. Tarihçi George Finlay , Trabzon Ayasofya'da I. Manuel Komnenos'un bir portresini gördü; Finlay, "cübbesi dairesel madalyonlar üzerinde iki sıra tek başlı kartallarla süslenmiştir" dedi. Portre günümüzde kayıptır. Finlay ayrıca Trabzon'daki Nyssa Kilisesi'nin şimdi yıkılmış olan St. Gregory'sini de gördü ve duvarlardaki freskleri kaydetti. Kilisedeki resimlerde bir imparator ve imparatoriçe tasvir edilmiştir; imparatoriçenin cübbesinde çift başlı kartallar, imparatorun cübbesinde ise tek başlı kartallar vardı.

Kartal daha sonra Pontos bölgesinin bir Orta Çağ krallığı olan Trabzon İmparatorluğu'nda imparatorluk sembolü olarak kullanıldı. Tek başlı kartallar, 1200'lü yıllarda Trabzon'da şehir mimarisinde ortaya çıktı. Trabzon İmparatorluğu'nun imparatorları ve imparatoriçeleri kıyafetlerinde tek veya çift başlı kartallarla tasvir edilmiştir. Örneğin, III. Aleksios döneminde imparatoriçe Theodora Kantakuzene, cübbesinde çift başlı kartallarla tasvir edilmiştir.

## Modern kullanımı

Günümüzde Pontus kartalı, Pontus grupları ve yayınları tarafından bir sembol olarak kullanılmaktadır. Örneğin, Yunanca *Archeion Pontou* dergisini çıkaran Pontus Araştırmaları Komitesi 1920'lerden beri Pontus kartalını bir sembol olarak kullanmıştır. *Pontiaki Estia* dergisi de kartalı 1950'lerde ikon olarak kullandı.

Pontus kartalı dini anlamda da sembol olarak kullanılmaktadır. Dormition Bayramı'nda, kuzey Yunanistan'daki Pontus Rumları, Meryem Ana'nın ikonasını taşıyan bir tören alayı düzenlerler. Simge standı tavus kuşu, haç ve Pontus kartalı resimleriyle süslenmiştir. Amerika Başpiskoposu Elpidophoros, Rum Kırımını anma töreninde Pontus kartalını gösteren bir pankart kullanmıştır.

Birçok kuruluş Pontus kartalını logolarının bir parçası olarak kullanmaktadır: Avustralya'nın Pontus Federasyonu'nun simgesi olarak bir Avustralya çiziminin üzerine yerleştirilmiş altın bir Pontus kartalı vardır. Avustralyalı Pontiaki Estia grubu da aynı şekilde kartal logosuna sahiptir.

### Bayraklarda kullanımı

Önerilen birçok Pontus bayrağı vardır; hiçbiri evrensel olarak resmi bayrak olarak kabul edilmemiştir. Sarı zemin üzerine siyah Pontus kartalı birçok kuruluşta yaygındır. Farklı Pontus örgütleri farklı bayraklar ve pankartlar kullanmaktadır. ABD'nin New York kentindeki Queens'de bulunan Komninoi Pontus Topluluğu, siyah Pontus kartalı ile sarı bir bayrak kullanıyor. Rusya'daki Vityazevo Yunan Cemiyeti'nde de kullanılmaktadır. Güney Avustralya'daki Pontuslu Kardeşliği (Pontian Brotherhood) de siyah Pontus kartallı sarı bir bayrak kullanmaktadır. Afişleri de aynı tasarıma sahiptir. Atina merkezli Argonauti-Komninoi Pontus Rum Derneği, kartal ve Argonot'u tasvir eden siyah çizgili sarı bir bayrak kullanmaktadır.

### Spor kulüplerinde kullanımı
Apollon Pontus FC, Yunanistan'ın Kalamarya kentinde bulunan bir erkek futbol kulübüdür ve 1926'da Pontuslu mülteciler tarafından kurulmuştur. Siyah ve sarı bir Pontus kartalı logolarının bir parçasını oluşturmaktadır. Kulüp, Pontus tarihini ve geleneğini korumak amacıyla kurulmuştur fakat Pontuslulara özel değildir.

Pontian Eagles Futbol Kulübü, Güney Avustralya Amatör Futbol Ligi'nin bir üyesidir. 1992 yılında, diasporadaki Pontus tarihini korumayı amaçlayan bir topluluk kuruluşu olan Güney Avustralya'daki Pontuslu Kardeşliği tarafından kurulmuştur. Futbol kulübünün amacı, Pontuslu gençlere ait olacakları bir alan vermektir; fakat Apollon Pontus FC gibi tüm etnik kökenlerden oyuncuları kabul eder. Logo, sarı ve siyah renklerde stilize edilmiş bir kartaldır. Başın profilde olduğu tipik Pontus kartalı tasarımının aksine, baş ileriye dönüktür.

## Dış bağlantılar

* Sinop'ta basılmış eski bir madeni para üzerinde Pontus kartalı 
* ''Archeion Pontou'nun'' kapağındaki Pontus kartalı, 1928 baskısı

## Kaynakça