İdrar

**İdrar**, **sidik** veya **çiş**, insanda ve diğer pek çok hayvanda böbreklerde kanın filtrelenmesiyle oluşan sıvıdır. Böbreklerden üreter yoluyla idrar kesesine taşınan sıvı daha sonra üretra vasıtasıyla boşaltılır. İdrar oluşumu, vücutta mineral ve diğer maddelerin dengesinin sağlanmasında etkilidir. Vücutta olması gerekenden fazla olan veya vücuda zararlı olan maddeler idrar yolu ile dışarı atılır. İdrar, içinde erimiş ya da süspansiyon durumunda bulunan birçok maddeyi uzaklaştırır.

İdrar, hücresel metabolizmanın suda çözünebilen yan ürünlerini içerir. Azot bakımından zengindirler ve üre, ürik asit ve kreatinin gibi dolaşım sisteminden temizlenmeleri gerekir. Bir idrar tahlili, memeli vücudunun nitrojenli atıklarını tespit edebilir.

İdrar dünyanın azot döngüsünde önemli bir rol oynar. Dengeli ekosistemlerde idrar toprağı gübreleyerek bitkilerin büyümesine yardımcı olur. Bu nedenle idrar gübre olarak kullanılabilir. Tarihsel olarak, yıllanmış veya fermente idrar (lant olarak bilinir) aynı zamanda barut üretimi, ev temizliği, derinin tabaklanması ve tekstillerin boyanması için de kullanılmıştır.

İnsan idrarı ve dışkısı toplu olarak insan atığı olarak anılır ve sanitasyon sistemleri aracılığıyla yönetilir. Hayvan popülasyonu yoğunluğunun yüksek olması durumunda, hayvan idrarı ve dışkısının da uygun şekilde yönetilmesi gerekir.

## Fizyoloji

Vas afferens vasıtasıyla nefronda yer alan Malpighi cisimciğine gelen kan burada fenestere tipten damarlardan geçer. Bu endotel kan hücreleri dışındaki glukoz, çözülmüş iyonlar, su ve üre gibi maddelerin geçişine olanak tanır. Buna ek olarak podosit adlı endotelin etrafını saran hücreler özellikle plazma proteinlerine karşı bariyer oluşturur. Endotel ve podositlerin özel bazal laminası albumin gibi plazma proteinlerinin geçişine müsaade etmez. Glomerulusdan Bowman kapsülüne gelen idrar burada proksimal tübüle transfer edilir.

Proksimal tübülde filtre edilmiş glukozun tamamına yakını, sodyum, potasyum, fosfat ve bikarbonatın ise büyük çoğunluğu geri emilir. İdrar daha sonra Henle kulpu, distal tübül ve toplama kanalından geçer. Tübül sisteminin yanında peritübüler kılcallar bulunduğundan reabsorbsiyon ve sekresyon bu damarlarla yapılır. Toplama kanalından idrar kalikslere ve renal pelvise aktarılır.

## Yapısı
İdrarın %91 ila %96'sı sudan oluşur. Geriye kalan bileşenleri arasında inorganik tuzlar, üre, organik bileşikler ve organik amonyum tuzları yer alır. Üre, katı maddelerin yaklaşık yarısını oluşturur. Ortalama pH değeri 6,2 olan hafif asidik idrarın sağlıklı bir insanda değeri 5,5 ile 7 arasında değişebilir. İdrarın rengi vücudun su seviyesi, alınan besin ve hastalıklara göre değişebilir. İdrara rengini veren birincil madde ürobilindir.

İdrar sanılanın aksine steril değildir. Yapılan araştırmalara göre idrarda idrar kesesindeyken bile bakteri varlığı tespit edilmiştir.

## Patoloji
### Miktar
Yetişkin bir kişi 24 saat içerisinde ortalama olarak vücut ağırlığının kilogramı başına 20 mL idrar atar.

Yetişkin insanlarda sıvı alım durumuna, aktivite düzeyine, çevresel faktörlere, kiloya ve bireyin sağlığına bağlı olarak günde yaklaşık 6 ila 8 kez idrara çıkmayla kişi başı günlük toplam idrar miktarı  civarı ve normal miktar aralığı ise günde 0,6 ila 2,6 L arasıdır.

Çok fazla veya çok az idrar yapmak tıbbi müdahale gerektirir. Poliüri, aşırı idrar üretimi (> 2,5 L/gün), oligüri 
Dosya:Dark urine due low fluid intake.jpg|Az sıvı alımı nedeniyle koyu renkli idrar.
Dosya:HematuriaGross.jpg|Kan (hematüri) nedeniyle koyu kırmızı idrar.
Dosya:Choluria.svg|Kolüri nedeniyle koyu kırmızı idrar.
Dosya:Pinkish urine beetroots 1.jpg|Pancar tüketimi nedeniyle pembemsi idrar.
Dosya:IMAG0466.jpg|Sedatifin propofol uzun süreli infüzyonu sırasında yeşil idrar.


### Koku
İdrar, vücudu terk ettikten bir süre sonra, üreyi amonyak'a parçalayan bakterilerin bulaşması nedeniyle güçlü bir "balık benzeri" koku kazanabilir. Bu koku, sağlıklı bireylerin taze idrarında olmaz; varlığı idrar yolu enfeksiyonu belirtisi olabilir.

Normal insan idrarının kokusu tüketilenleri veya belirli hastalıkları yansıtabilir. Örneğin, diyabet hastası bir kişide şekerli idrar kokusu ortaya çıkabilir. Bu aynı zamanda böbrek taşları gibi böbrek hastalıklarından da kaynaklanabilir. Ayrıca, idrarda amino asit'lerin varlığı (akçaağaç şurubu idrar hastalığı olarak teşhis edilir) idrarın akçaağaç şurubu kokmasına neden olabilir..

Kuşkonmaz yemek, vücudun kuşkonmaz asidini parçalaması nedeniyle sebzeyi anımsatan güçlü bir kokuya neden olabilir. Benzer şekilde, safran, alkol, kahve, ton balığı ve soğan tüketimi, yanıltıcı kokulara neden olabilir. Özellikle baharatlı yiyecekler benzer bir etkiye sahip olabilir, çünkü bunların bileşikleri vücuttan çıkmadan önce tamamen parçalanmadan böbreklerden geçer.

### pH
PH normalde 5,5 ila 7 aralığındadır ve ortalama 6,2'dir. Hiperürikozürisi olan kişilerde asidik idrar, böbreklerde, üreterlerde veya mesanede ürik asit taşlarının oluşumuna katkıda bulunabilir. İdrar pH'ı doktor tarafından veya evde takip edilebilir.
Et ve süt ürünlerinden elde edilen protein açısından zengin bir beslenmenin yanı sıra alkol tüketimi de idrarın pH'ını düşürebilirken, potasyum ve organik asitler (mesela meyve ve sebzelerden zengin diyetler) pH'ı yükseltip daha alkali hale getirebilir.

Yaygın olarak idrarın pH'ını düşürdüğü düşünülen kızılcıkların aslında idrarı asitleştirmediği gösterilmiştir. İdrar pH'ını azaltabilen ilaçlar arasında amonyum klorür, klorotiyazid diüretikler ve metenamin mandelat bulunur.

## Ayrıca bakınız
* İdrar analizi
* İdrar özgül ağırlığı
* Üriner inkontinans
* İdrar deliği
* İdrar sondası
* Deve idrarı
* Necis
* İdrar Vergisi
* İşeme
* Diüretik

## Kaynakça