Çelişik duygulu cinsiyetçilik

**Çelişik duygulu cinsiyetçilik**, cinsiyetçiliğin iki alt bileşeni olduğunu söyleyen teorik bir çerçevedir: *düşmanca cinsiyetçilik* ve *korumacı cinsiyetçilik* bu iki alt bileşendeki türlerdir.

**Düşmanca cinsiyetçilik**, bir cinsiyet hakkında belirgin olumsuz değerlendirmeleri ve klişeleri yansıtır (örneğin, kadınların erkeklerden yetersiz ve aşağı olduğu fikirleridir). **Korumacı cinsiyetçilik**, bazı kişiler tarafından olumlu görülebilen, ancak aslında insanlara ve daha geniş anlamda cinsiyet eşitliğine  zarar veren cinsiyet değerlendirmelerini (örneğin, kadınların erkekler tarafından korunması gerektiği fikirleri) temsil eder. Çoğunlukla, psikologlar cinsiyetçiliğin düşmanca biçimlerini incelediler. Bununla birlikte, kararsız cinsiyetçiliğin teorik çerçevesini kullanan teorisyenler, her iki çeşit için de kapsamlı ampirik kanıtlar bulmuşlardır. Teori büyük ölçüde Peter Glick ve Susan Fiske adlı iki sosyal psikolog tarafından geliştirilmiştir.

## Genel Bakış
Cinsiyetçilik, diğer önyargı biçimleri gibi, bir grup insan hakkında bir tür önyargıdır. Cinsiyetçilik, bir cinsiyetin kavramsallaştırılmasında, belirli bir alanda diğer cinsiyetten daha güçlü veya daha yüksek statüye sahip olmasına dayalı olarak kurulur ve bu da ayrımcılığa yol açabilir. Araştırmalar, kadınlar ve erkekler için sosyal olarak uygun toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin klişelerin cinsiyetçiliğin onaylanmasında itici bir faktör olduğunu göstermiştir. Erkeklerin gücü ve "siyasi, yasal, ekonomik ve dini kurumlar üzerindeki yapısal kontrolü" olarak tanımlanan ataerkillik, cinsiyetçiliğin bir özelliğidir ve kadınlara karşı düşmanca tutumlarla ilişkilidir. Antropolojik araştırmalar, ataerkilliğin insan toplumlarının çoğunluğu arasında yaygın olduğunu, öyle ki kadınların tarih boyunca erkekler tarafından sistematik olarak ayrımcılığa uğradığını, baskı altına alındığını ve marjinalleştirildiğini öne sürüyor. Cinsiyetçilik, ataerkil sosyal yapıları korur ve öngörülen cinsiyet rollerini güçlendirir.

Tipik olarak cinsiyetçilik, erkekler tarafından kadınlara yönelik işlenen düşmanlık olarak düşünülür. Bununla birlikte, hem kadınlar hem de erkekler birbirleri ve kendileri hakkında cinsiyetçi inançları destekleyebilirler (ve çoğu zaman da onaylarlar). Başka bir deyişle, erkekler kadınlara veya erkeklere, kadınlar da erkeklere veya kadınlara ilişkin cinsiyetçi tutumlar ifade edebilirler. Cinsiyetçilik tarihsel olarak kadınları dezavantajlı hale getirmiş olsa da, cinsiyetçiliğin hem erkekler hem de kadınlar için olumsuz sonuçları vardır. Katı cinsiyet rolleri, hem kadınlara hem de erkeklere zarar verebilir, fırsatları kısıtlayabilir ve cinsiyete dayalı önyargıya sebep olabilir. Bu makalenin amaçları doğrultusunda, kararsız cinsiyetçiliğin tanımı ve incelenmesiyle çok alakalı olduğu için, kadınlara yönelik cinsiyetçilik odak noktası olacaktır.

Kararsız cinsiyetçilik, kadınlara karşı hem öznel olarak iyiliksever hem de düşmanca tutumları içerecek şekilde geleneksel cinsiyetçilik görüşünün çok boyutlu bir yeniden kavramsallaştırmasını sunar. "Kararsız" kelimesi, cinsiyetçiliğin yapısını tanımlamak için kullanılır çünkü bu tür bir önyargı, kadınlara yönelik hem olumlu hem de olumsuz değerlendirmeleri içerir. Toplumsal cinsiyete dayalı önyargı tanımlarına iyiliksever bir özelliğin eklenmesi, cinsiyetçilik ve psikoloji alanlarının incelenmesine büyük katkı sağladı. Cinsiyetçiliğin geleneksel kavramsallaştırmaları, neredeyse tamamen kadınlara yönelik açık düşmanlığa odaklandı. Tarihçiler, antropologlar, feminist akademisyenler ve psikologlar daha önce cinsiyetçiliğin kadınlara yönelik olumlu ve olumsuz değerlendirmeleri içerdiğini öne sürerken, o dönemdeki ampirik araştırmaların çoğu cinsiyetçiliğin yalnızca düşmanca ifadelerini içeriyordu. Glick ve Fiske tarafından 1996 yılında geliştirilen ve kararsız cinsiyetçi tutumları değerlendiren bir ölçek olan Kararsız Cinsiyetçilik Envanteri'nin (ASI) kullanıma sunulması, cinsiyetçiliğin yorumlanma ve bilimsel olarak ölçülme biçiminde bir değişikliğe işaret ediyor. Glick ve Fiske, o sırada cinsiyetçiliğin ölçülmesinde önerilen bir eksikliği gidermek için ASI'yi yarattı. Cinsiyetçiliği değerlendiren önceki ölçeklerin, cinsiyete dayalı ön yargının kadınlara karşı kararsız doğasını yeterince yakalamadığını iddia ediyorlar.

## Teorik çerçeve
Glick ve Fiske, düşmanca ve iyiliksever cinsiyetçiliğin, geleneksel cinsiyet rollerini güçlendirmede ve kadınların erkeklere tabi olan ataerkil sosyal yapılarını korumada birbirini tamamladığını iddia ediyor. Cinsiyetçiliğin her iki biçimi de, kadınların aşağı konumda olduğu ve kadınları daha düşük bir sosyal statüyle sınırladığı varsayımını paylaşır. Düşmanca cinsiyetçilik, kadın düşmanlığını (yani erkeklerin kadınlara yönelik nefretini) yansıtır ve kadınlara yönelik apaçık olumsuz değerlendirmelerle ifade edilir. Düşmanca cinsiyetçiliğin örnekleri, kadınların beceriksiz, zeki olmayan, aşırı duygusal ve cinsel olarak manipülatif olduğuna dair inançları içerir. Korumacı cinsiyetçilik, kadınların görünüşte olumlu olan değerlendirmelerini yansıtır. Yardımsever cinsiyetçi tutumlara örnek olarak, kadınlara eş, anne ve çocuk bakıcısı rollerinde saygı gösterilmesi, kadınların heteroseksüel sevgi nesneleri olarak romantikleştirilmesi ve erkeklerin kadınları koruma görevi olduğu inancı yer alır. Yardımsever cinsiyetçilik, yüzeyde kadınlar için zararlı görünmese de, bu inançlar toplumsal cinsiyet eşitliği açısından son derece yakıcıdır ve kadınların kişisel, profesyonel, politik ve sosyal fırsatlarını kısıtlar. Bunun nedeni, görünüşte olumlu olan bu değerlendirmelerin (a) kadınların zayıf olduğunu ve korunmaya ihtiyaç duyduğunu, (b) kadınların anne ve bakıcı olarak geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinden sapmaması gerektiğini ve (c) kadınların cinsellikleri nedeniyle erkekler tarafından idolleştirilmesi gerektiğini ima etmesidir.

Korumacı cinsiyetçi tutumlar olumlu göründüğü için, insanlar genellikle bu inançları cinsiyete dayalı bir önyargı biçimi olarak tanımlamazlar. Ayrıca, hayırsever cinsiyetçilik hem erkekler hem de kadınlar tarafından statükonun pekiştirilmesi olarak görülebilir ve bazı kişiler bunu rahatlatıcı bulabilir. Sosyal ve kültürel normlar, kadınlar ve erkekler arasında iyiliksever cinsiyetçi inançları teşvik edebilir. Bunun klasik bir örneği, kadınlar ve erkekler arasındaki etkileşimlerde modern zaman şövalyeliğinin onaylanmasıdır. Bir erkeğin bir kadın için bir kapıyı açık tutması veya ağır bir nesne taşıması konusunda ısrar etmesi gelenek ve kibarlık olarak kabul edilebilir. Ancak bu gelenek, kadınların erkeklerden daha zayıf olduğu tarihsel temsillerinde kuruludur. Bu tür durumlarda insanlar nezaket, gelenek ve iyiliksever cinsiyetçilik arasında ayrım yapmakta zorlanabilirler. Erkekler ve kadınlar genellikle belirli bir olayın cinsiyetçi olarak kabul edilip edilmemesi konusunda anlaşamazlar. Genel olarak, kadınlar ve erkekler, cinsiyetçiliğin aşırı ve açık ifadelerini sınıflandırmada daha fazla fikir birliği gösterme eğilimindedir. Düşmanca cinsiyetçilik, insanların önyargının bir ifadesi olarak tanımlanması için tipik olarak daha kolaydır.

Genel olarak, kadınlar nadiren tamamen düşmanca veya yardımsever bir şekilde başkaları tarafından algılanır. Aslında, insanlar sıklıkla yüksek düzeyde hem korumacı hem de düşmanca cinsiyetçilik bildirirler. İnsanların korumacı ve düşmanca cinsiyetçilik düzeylerinde bireysel farklılıklar vardır, öyle ki bir kişi, Kararsız Cinsiyetçilik Envanteri'nin her iki boyutunda, bir boyutunda veya hiçbir boyutunda yüksek puan alabilir. Buna ek olarak, kadınlar, kadınlarla ilgili cinsiyetçi inançları desteklemekten muaf değiller. Kapsamlı araştırmalar, kadınlar ve erkekler arasında kadınlarla ilgili kararsız cinsiyetçi tutumları desteklemenin yaygın olduğu fikrini desteklemektedir. Buna rağmen, insanlar başkalarının hem korumacı hem de düşmanca cinsiyetçiliği destekleyebileceğine inanmakta zorlanıyor. Araştırmalar, bireylere iyiliksever bir cinsiyetçi erkek ve düşmanca cinsiyetçiliği destekleyen bir adamın profilleri gösterildiğinde, bir kişinin her iki önyargı biçimini de içermesinin pek olası olmadığını düşündüklerini gösteriyor.

Sosyal psikologlar, toplumsal yapılarda kadınlar ve erkekler arasında karşılıklı bağımlılık olduğu için, cinsiyetçiliğin doğası gereği diğer kararsız önyargı biçimlerinden farklı olabileceğini öne sürdüler. Kararsız cinsiyetçilik teorisinin temel argümanı, erkekler ve kadınlar arasında karmaşık bir güç dengesi olduğu fikridir; öyle ki, erkekler yapısal güce ve kadınlar ikili güce sahiptir (iki insan arasındaki bağımlılıktan kaynaklanır). İkili güç, heteroseksüel yakınlık ve çocuk doğurma gibi belirli hedefleri gerçekleştirmek için erkeklerin kadınlara bağlı olduğu fikrini yansıtır. Glick ve Fiske, erkeklerin kadınlara bağımlılığının, korumacı cinsiyetçi tutumları besleyen, putlaştırmaya ve kadınların bir kaide üzerine yerleştirilmesine yol açan şey olduğunu iddia ediyor. Başka bir deyişle, erkekler ve kadınlar arasındaki güç ilişkileri, kadınlara karşı ikircikli bir önyargı biçimini besler.

Teorik olarak, her bir cinsiyetçilik biçimi üç alt bileşenden oluşur: paternalizm, cinsiyet farklılaşması ve heteroseksüellik. Paternalizm, kadınların gelişmemiş yetişkinler olarak görüşlerini yansıtır ve erkeklerin otoriter olması ve kadınları izlemesi, koruması ve onlar adına kararlar alması için gerekçe sağlar. Cinsiyet farklılaşması, erkekler ve kadınlar arasındaki biyolojik farklılıkların, sosyal olarak belirlenmiş cinsiyet rollerine sıkı sıkıya bağlı kalmayı haklı çıkardığı varsayımını destekler. Erkeklerin kadınlara karşı kararsızlığının en belirgin nedeni olarak tanımlanan heteroseksüellik, gerçek yakınlık ve mahremiyet arzuları ile kadınların cinsel çekicilik yoluyla erkekler üzerinde güç elde etme korkusu arasındaki gerilimi yansıtır.

Düşman cinsiyetçilik ve korumacı cinsiyetçilik içinde, üç alt bileşen farklı işlevlere hizmet eder. Baskın paternalizm, erkeklerin kadınları kontrol etmesi gerektiğini öne sürerken, korumacı paternalizm, erkeklerin kadınları koruması ve onlara bakması gerektiğini ima eder. Rekabetçi cinsiyet ayrımı erkeklerin özgüvenini artırır (örneğin, erkekler kadınlardan üstündür). Tamamlayıcı cinsiyet farklılaştırması, kadınlar için geleneksel cinsiyet rollerine (örneğin, anne ve eş) önem verir ve erkeklerin bu rolleri yerine getirmek için kadınlara bağlı olduğunu varsayar. Son olarak, heteroseksüel düşmanlık, kadınları erkeklerin zevki için cinsel nesneler olarak görür ve kadınların cinsel faaliyetlerde bulunarak veya cinsel faaliyetlerde bulunmayarak erkekleri manipüle etme kapasitesinden korkmayı teşvik eder. Mahrem heteroseksüellik, kadınları cinsel saflığa sahip olarak romantikleştirir ve romantik yakınlığı bir erkeği tamamlamak için gerekli olarak görür.

## Kaynakça