Richard Strauss

**Richard Georg Strauss** (11 Haziran 1864, Münih - 8 Eylül 1949, Garmisch-Partenkirchen), edebi alt yapıya sahip uzun senfonik şiirleri ve operaları ile ünlü Alman Romantik Dönem bestecisi. Ayrıca Strauss önemli bir orkestra şefi ve tiyatro yönetmeniydi.

## Yaşam
### Başlangıç (1864-1886)

Richard Strauss 11 Haziran 1864 tarihinde Münih'te doğdu. Babası Münih Saray Orkestrası'nda birinci hornist olarak çalışan ve 1871 yılından itibaren akademi profesörü olan Franz Strauss'du (1822-1905) ve annesi Josephine (1838-1910) Münih'in en zengin ailelerinden bira imalatçısı Dynastie Pschorr ailesinin kızıydı. Ailenin müzikle ilgisinin çok olması nedeni ile Richard altı yaşında iken tek başına beste yapmaya başlamıştı. Münih orkestra şefi Friedrich Wilhelm Meyer'den bestecilik dersleri aldı. Hocasının yol göstermesi ve teşviki ile, başlangıçta yaptığı klavyeli çalgılar ve şarkı bestelerinden sonra, ilk büyük besteleri ortaya çıktı: Konser müzikleri, bir adet sonat, bir adet dört yaylı çalgı için eser, iki senfoni ve bir üflemeli çalgı serenadı. Strauss'un ilk resmi Opus 1 bestesi büyük orkestra için festival marşıydı ve bu marşı bestelediğinde Strauss on iki yaşındaydı.

1882 yılında Münih Üniversitesi'nde felsefe, sanat tarihi bölümüne başladı; fakat kısa süre sonra okulu bıraktı. 1882 yazında babasını Bayreuth Festivali'nde izledikten sonra müzisyen olmaya karar verdi. Daha 1883 yılında ilk eseri, diğer müzisyenlerin yanı sıra, Münih Saray Orkestrası şefi Hermann Levi tarafından Münih'te çalındı. 1883 yılında Dresden ve Berlin'e sanatsal bir gezi için gitti. Bu seyahati esnasında, yol göstericisi ve hocası olan Meininger Saray Orkestrası şefi ve yönetmeni Hans Bülow gibi önemli şahsiyetlerle tanıştı. Hans Bülow genç besteciyi kendi eserlerinden birisinin orkestra şefliğini yapması konusunda cesaretlendirdi ve Kasım 1884'te genç Strauss'u orkestra şefi olarak Meininger'e getirdi. Kısa bir süre sonra Bülow görevi bıraktığında, Strauss kısa bir zaman için onun yerine geçti.

Meiningen'de Johannes Brahms'la tanıştı. Meiningen'de Wagner'in koruyucusu Julie Ritter'in oğlu ve Richard Wagner'in kuzeni Franziska Wagner ile evli olan, birinci kemancı Alexander Ritter ile arkadaş oldu. O güne kadar Robert Schumann veya Brahms stilinde besteler yapan Strauss, Wagnerci Ritter'lerin etkisi ile Wagner'e yöneldi ve Franz Liszt'in senfonik şiirlerini Wagner'in orkestra stili ile çalmayı denedi. 
 
### Münih ve Weimar'da orkestra şefliği (1886–1898)

Strauss, Nisan 1886 tarihinde Meiningen'den ayrıldı. Münih Saray Tiyatrosu'ndan orkestra şefliği teklifi aldı. Önce İtalya'ya gitti ve orada *Aus İtalien* isimli dörtlü orkestra fantazisini besteledi. Bir yıl sonra Münih'te prömiyeri yapıldı. 1 Ekim 1886 tarihinde Münih Saray ve Bayern Ulusal Tiyatro'nun şef kürsüsüne ilk defa çıktı ve burada üç yıl boyunca üçüncü şef olarak görev yaptı. Bu zaman içerisinde *Tondichtung* olarak adlandırdığı edebi alt yapıya sahip uzun senfonik şiirlerden oluşan orkestra eserleri besteledi. Bu tarz eserlerinin ilki olan *[[Macbeth (opera)|Macbeth'te]]* yaşadığı zorluklar sonucunda *[[Don Juan]]* ve en önemlisi *Ölüm ve Aydınlanma - Tod und Verklärung*'da, kendisinin çok hızlı ünlenmesine neden olan, değişmez tarzını buldu.

Münih'te artık tam bir Wagner tarzı ile beste yapmaya başlamışdı. İlk operası *Guntram*, kendi yazdığı, Orta Çağ'da geçen bir şövalyenin hikâyesiydi. 1887 yılında Gustav Mahler ve önce talebesi, daha sonra eşi olan ve kendisine birçok şarkı bestelediği, genç şarkıcı Paulin de Ahna'yı tanıdı. Bu genç besteciye, Richard Wagner'in gençlik eseri *Periler - Die Feen*'in Münih'te dünya prömiyerini yapma görevi verildi. Genel provadan önce görevden alınınca, istifa etti ve Weimar'dan gelen teklifi kabul etti. 1889 Bayreuth Festivali'ne, oyunların müzikal asistanlığını yapması için, davet edildi. Çok yararlı olduğu bu görev Richard Wagner'in eşi ve festival yöneticisi Cosima Wagner'in kendisine çok değer vermesini sağladı, öyle ki Cosima Wagner, Richard Strauss'un kızı Eva ile evlenmesini istedi.

1 Ekim 1889 tarihinde Weimar Büyük Dükalık Orkestrası'nın başına geçtiğinde Wagner'in eserlerini sahnelemek için çalışmalar yaptı ve *Tannhäuser*, *Lohengrin* ve *Tristan ve Isolde* operalarını sahneye koydu. 23 Aralık 1893'te Engelbert Humperdinck'in *Hänsel ve Gretel* operasının prömiyerini, kendi senfonik şiirlerinin prömiyerlerini ve 12 Mayıs 1894 tarihinde, Freihild bölümünü, nişanlısı Pauline'in okuduğu, kendisinin ilk operası olan *Guntram* operasını yönetti. 1894 Bayreuth Festival oyunlarında ilk defa beş kez Tannhäuser sahnelemelerini yönetti. Pauline burada Elisabeth rolünü okudu. Festival bitince, Pauline ile evlendi ve yeniden Münih Saray Orkestrası'nın başına geçti. Münih'teki bu görevi esnasında 1894 yılında ölen hocası Hans von Bülow'un yerine Berlin Filarmoni Orkestrası'nı da yönetti.

Münih'te görevli olduğu zamanlar, Köln ve Frankfurt'ta çok büyük bir başarı elde eden, *Till Eulenspiegels lustige Streiche* (1895), *Also sprach Zarathustra* (1896) ve *Don Quixote* senfonik şiirlerini yazdı. Richard Strauss artık besteci olarak ünlenmişti ve orkestra şefi olarak da tüm Avrupa'da aranan bir isim olmuştu. Münih'te Hermann Levi'den boşalan yere getirilmeyince, Prusya Kraliyet Saray Orkestrası'nın teklfini kabul etti ve Berlin'e gitti.

### Opera bestecisi ve Berlin yılları (1898–1918)

Berlin'deki ilk sahnelemesi 5 Kasım 1898 tarihinde Unter den Linden Kraliyet Operası'nda *Tristan ve Isolde* idi. Berlin'de çağdaş bestecilerin eserlerine yer vermeye özen gösterdi ve Berlin Senfonik Sanatçılar Orkestrası'nı kurdu. Strauss, sanatçıların daha iyi koşullarda çalışmalarını ve toplumda hak ettikleri yerlere gelmelerini sağlamak amacıyla Alman Besteciler Kooperatifi'nin kurucularından oldu. 1901 yılında Alman Müzik Derneği (ADM) başkanlığını devraldı ve telif hakları ile ilgili düzenlemeleri (GEMA) hayata geçirdi.

Berlin yılları, Kuzey Amerika, Yunanistan ve İtalya gibi ülkelere yaptığı seyahatler ve *Ein Heldenleben*, *Sinfonia domestica* ve *Alpensinfonie* senfonilerini ve kendisine uluslararası bir ün getiren *Feuersnot* (1901), *Salome* (Dresden'de Prömiyer 1905) ve *Elektra* (Dresden'de Prömiyer 1909) operalarını bestelemekle geçti. Paris'te, *Rosenkavalier* (Dresden'de Prömiyer 1911) gibi birçok operanın librettosunu birlikte yazdığı, Hugo von Hofmannsthal ile tanıştı.

1908 yılında, Garmisch'te yeni yaptırdığı eve taşındı. 1910 yılında Münih'te ilk *Strauss Haftası* yapıldı. Bu haftalar daha sonra Dresden ve Viyana'da da yapılmaya devam etti. 1912 yılında *Ariadne auf Naxos* operasının prömiyeri Stuttgart'ta ve *Josephslegende* balesinin prömiyeri Paris'te yapıldı. Mayıs 1918'de, Franz Schalk'la birlikte yönetmek üzere, yeni operası *Die Frau ohne Schatten*'in prömiyerinin de yapıldığı, Viyana Devlet Operası'na gitmek üzere Berlin'den ayrıldı.

### Olgunluk ve yaşlılık yılları (1918–1949)

1917 yılında Strauss, dekorcu Alfred Roller ve orkestra şefi Franz Schalk ile birlikte, rejisör Max Reinhardt ve Hugo von Hofmannsthal tarafından başlatılan Salzburg'da bir festival düzenlenmesi girişimini destekledi. Tüm karşı çıkmalara ve kaybedilen savaştan sonraki ekonomik krize rağmen, Strauss ve arkadaşları 1920 yılında ilk festivali gerçekleştirdiler. İlk yıl sadece *Jedermann* oyunu oynandı. 1921 yılında konserler de festival kapsamına alındı ve 1922 yılında Strauss, *Don Giovanni* operasını, Salzburg Festival'inde oynanan ilk opera olarak yönetti.

1924 yılında Viyana'daki opera müdürlüğü görevini bıraktı ve kendisini Almanya'da ve dış ülkelerde orkestra yönetmeye ve besteler yapmaya adadı. Bu dönemde *Intermezzo*, *Die ägyptische Helena*, *Arabella*, *Die schweigsame Frau*, *Capriccio*, *Friedenstag* ve *Daphne* operaları ortaya çıktı.

Nasyonal sosyalistler iktidara geldikten sonra, uluslararası bir üne sahip olan Richard Strauss'u kendi amaçları için kullanmak istediler. Nisan 1933'te Strauss, Thomas Mann'ın denemesi "Richard Wagner'in Acıları ve Gücü"'ne karşı "Richard Wagner - Münih Şehri" protestosunu imzalayanlar arasındaydı. 15 Kasım 1933 tarihinde Strauss İmparatorluk Müzik Odası başkanlığına getirildi. Bayreuth'ta Arturo Toscanini kabul etmeyince, *Parsifal*'ın yönetimini üstlendi. *Die schweigsame Frau* operasının librettosunu birlikte yazdığı Stefan Zweig'la çalışması, Strauss'u nasyonal sosyalistlerin gözünden düşürdü. Gestapo, Stefan Zweig'a 17 Haziran 1935 tarihli kritik bir mektup yazdığında, Strauss İmparatorluk Müzik Odası başkanlığı görevini bırakma baskısına maruz kaldı. Strauss, 1936 Olimpiyat Yaz Oyunları açılış müziğini besteledi. Sözlerini Robert Lubahn'ın yazdığı açılış müziği 1 Ağustos 1936 günü olimpiyat stadını çınlattı: *Halklar! Halkların misafiri olun.*

Naziler tarafından işgal altındaki Polonya'nın, daha sonra Nürnberg mahkemeleri'nde suçlu bulunarak, 1946'da idam edilen genel valisi Hans Frank için, 1943 yılında, sözlerini kendisi yazdığı bir teşekkür şarkısı besteledi. Ağustos 1944 tarihinde, II. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru, Hitler tarafından "Doğuştan Yetenekliler Listesi"ne alındı. Ayrıca "Özel Liste"'ye en önemli üç müzisyen statüsünde alındığı için tüm askeri yükümlülüklerinden kurtulmuştu.

Son yılları hastalıklar ve kaplıcalarda kalmakla geçti. Garmisch'teki evine çekildi. Savaşın sonlarına doğru, geçici olarak İsviçre'ye gitti. 1949'da Garmisch'e geri döndü. Son bestelerinden *Metamorphosen für Streichorchester* 25 Ocak 1946'da Zürih'te prömiyer yaptı. Yaşamını konu alan bir film için, 1949'da Münih Radyo Evi'nde orkestra şefi değneğini son defa eline aldı. 8 Ağustos 1949'da Garmisch'te öldü.

Strauss'un kalıntıları yakıldı. Vazo, Garmisch-Partenkirchen'deki Garmisch mezarlığında, karısı Pauline (1863-1950), oğulları Franz (1898-1980) ve karısı Alice (1904-1991), torunu Richard (1927-2007) ve karısı Gabrielle'in bulunduğu bir mezara gömüldü., doğumdaki soyadı Hotter (1939-2020), torunu Christian (1932-2020) ve eşi Brigitte, doğumdaki soyadı Eckhardt (1925-1988) gömüldü.

### Açıklama

Richard Strauss, Viyanalı, vals besteleriyle tanınmış ünlü müzisyen aile Strauss'larla ve besteci Oscar Straus'la akraba değildir.

### Ödülleri

Richard Strauss ömrü boyunca birçok ödülle onurlandırıldı. Münih, Dresden ve Garmisch'in fahri hemşerisi oldu. Heidelberg ve Oxford üniversitelerinden fahri doktora unvanı aldı. Bavyera Maximilian Madalyası ve Fransız Lejyon Donör nişanı'nı aldı. kendisine, 1934 yılında Alman Reich Kartalı verildi. Başarılı büyük orkestraların fahri üyesi oldu. Garmisch - Partenkirchen'de her yıl Haziran ayında *Richard Strauss Festivali* düzenlenmektedir. Münih Konservatuvarı onun adını aldı: *Richard Strauss konservatuvarı* Ayrıca Münih'te bir caddeye adı verildi. Bayreuth, Berlin, Emden ve Erlangen'de onun adını taşıyan caddeler bulunmaktadır.

### Diğer resimleri

Dosya:Richard Strauss by Emil Orlik 1916.jpeg|Richard Strauss, Emil Orlik çizimi, 1916
Dosya:Theo-Zasche Strauss-Richard.jpg|Theo Zasche'nin çizdiği karikatür
Dosya:Gedenktafel Heerstr 2 (West) Richard Strauss.jpg|Berlin Heerstraße 2 adresindeki evde asılı anı şilti.
Dosya:DBPB 1954 124 Richard Strauss.jpg|Pul 1954 


## Eserleri
### Senfonik şiirler
* *Macbeth* (1888/90)
* *Don Juan* (1889)
* *Tod und Verklärung* (1891)
* *Till Eulenspiegels lustige Streiche* (1895)
* *Also sprach Zarathustra* (1896)
* *Don Quixote* (1898)
* *Ein Heldenleben* (1899)
* *Sinfonia domestica* (1904)
* *Eine Alpensinfonie* (1915)

### Diğer orkestra besteleri
* *Symphonie d-Moll* (1880)
* *Symphonie f-Moll* op. 12 (1883)
* *Aus Italien*, op. 16 (1886)
* *Burleske für Klavier und Orchester, d-Moll* (1886),
* *Parergon* zur Sinfonia Domestica op. 73 Klavyeli çalgılar ve orkestra için
* *Panathenäenzug* op. 74 Klavyeli çalgılar ve orkestra için
* *Festliches Präludium* op. 61 Büyük orkestra ve org için(Viyana Konser salonu açılışı için bestelendi, 1913)
* *Japanische Festmusik*
* *Hornkonzert Nr.1* Es-dur op. 11
* *Hornkonzert Nr.2* Es-dur
* *Konzert für Obua und Orchester D-Dur* (1945)
* *Duett-Concertino* Klarnet, Fagot ve Orkestra için.
* Festival müzikleri, Aradabir yapılan besteler, Fanfarlar, Suitler
* Orkestra suitleri: Sahne eserlerinde enstrümantal seçmeler.
* Sessiz film müziği *Der Rosenkavalier* (1926) (orkestra çalışması) (1925)

### Operalar

**'

=== Bale müzikleri ===
* ''Josephslegende'' op. 63. Kostüm Harry Graf Kessler ve Hugo von Hofmannsthal. İlk gösterim 14 Mayıs 1914 Paris
* ''Schlagobers'' op. 70. Libretto: Richard Strauss. İlk gösterim 9 Mayıs 1924 Viyana

=== Koro müzikleri ===
* Zwei Gesänge op. 34 16 sesli karışık koro için (1897):
** Nr. 1: ''Der Abend'' („Senke, strahlender Gott“). Text: [[Friedrich Schiller]]
** Nr. 2: ''Jakob'' („Jakob! Dein verlorner Sohn“). Text: Friedrich Rückert
* Zwei Männerchöre op. 42 (1899). Texte: Johann Gottfried Herder'in ''Volkslieder**inden. (1778, *Stimmen der Völker in Liedern*)
** Nr. 1: *Liebe* („Nichts Bessers ist auf dieser Erd“)
** Nr. 2: *Altdeutsches Schlachtlied* („Frisch auf, ihr tapferen Soldaten“)
* Drei Männerchöre op. 45 (1899). Texte: Johann Gottfried Herder'in *Volkslieder*'inden (1778)
** Nr. 1: *Schlachtgesang* („Kein selig'r Tod ist in der Welt“)
** Nr. 2: *Lied der Freundschaft* („Der Mensch hat nichts so eigen“)
** Nr. 3: *Der Brauttanz* („Tanz, der du Gesetze unsern Füßen gibst“)
* *Eine deutsche Motette* („Die Schöpfung ist zur Ruh gegangen“) op. 62 4 Solo ve 16 sesli karışık koro için (1913). Text: Friedrich Rückert
* *Cantate* („Tüchtigen stellt das schnelle Glück hoch empor“) 4 sesli erkek korosu için (1914). Text: Hugo von Hofmannsthal
* Drei Männerchöre (1935). Texte: Friedrich Rückert
** Nr. 1: *Vor den Türen* („Ich habe geklopft an des Reichtums Haus“)
** Nr. 2: *Traumlicht* („Ein Licht im Traum hat mich besucht“)
** Nr. 3: *Fröhlich im Maien* („Blühende Frauen, lasset euch schauen“)
* *Die Göttin im Putzzimmer* („Welche chaotische Haushälterei“) 8 sesli karışık koro için (1935). Text: Friedrich Rückert
* *Durch Einsamkeiten* („Durch Einsamkeiten, durch waldwild Gehege“) 4 sesli erkek korosu için (1938). Text: Anton Wildgans
* *An den Baum Daphne* („Geliebter Baum! Von ferne winkst du“). *Daphne* için Sonsöz (1943). Text: Joseph Gregor

### Diğer eserleri (Seçmeler)
* Klavier- und Orchesterlieder, *Vier letzte Lieder* dahil (1948) 
* Drei Hymnen nach Friedrich Hölderlin (1921)
* Kammermusik 
* Klaviermusik
* *Enoch Arden*, Şan ve klavyeli çalgılar için melodram (1897)
* (Erste) Sonatine F-dur. „Aus der Werkstatt eines Invaliden“ On altı üflemeli çalgı için (1943)
* Zweite Sonatine Es-dur. „Fröhliche Werkstatt“ On altı üflemeli çalgı için (1944-45)
* *Metamorphosen für 23 Solostreicher* (1945), Paul Sacher'in görevlendirmesi sonucu yazıldı, İlk gösterim 25 Ocak 1946 Zürih

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Opera bestecileri listesi

## Dış bağlantılar

### Hakkında yazılanlar

* Eugen Schmitz: *Richard Strauss Müzik Dramaturgu - Richard Strauss als Musikdramatiker*. Lewy, München 1907 (Digitalisat)
* Mathieu Schneider: Destins croisés. Du rapport entre musique et littérature dans les œuvres symphoniques de Gustav Mahler et Richard Strauss. Waldkirch: Edition Gorz 2005. ISBN 3-938095-02-4
* Julia Liebscher: *Richard Strauss ve Müzik Tiyatrosu - Richard Strauss und das Musiktheater*. Henschel-Verlag Berlin, 2005, ISBN 3-89487-488-0
* Senfoninin Program Kitapçığı - Konserler, Kış 1907/08, Meinhold & Söhne, Dresden

### Web

* Richard Strauss Enstitüsü Garmisch-Partenkirchen, Richard Strauss'unn yazdıkları ve hakkında yazılanlar
* Richard Strauss Festivali
* Tüm eserlerinin endeksi
* Kısa biyografi, Dünyada günümüzde oynanan temsilleri, Diskografi, Müzik örnekleri ve Eser listesi (Schott Music)
* Strauss ailesinin internet sitesi. Tam olarak objektif olmayan bir site; fakat bilgi edinme açısından iyi.
* Dieter Borchmeyer: ["Dahiler büyük bir ailedirler ...". Richard Strauss bestelerinde [Goethe]]
* Richard Strauss secere
* Salzburg Festivali'nden film kareleri 1932
* Grup Fotoğrafı: Richard Strauss, Ernst v. Schuch, Max Reinhardt, Hugo v. Hofmannsthal, Nikolaus Graf von Seebach ve diğerleri.
* Richard Strauss Resimleri