Lampsakos

**Lampsakos** (, , bugün Lapseki), günümüz Türkiye'sinde, Çanakkale Boğazı'nın doğu yakasında stratejik bir konumda yer alan antik bir Yunan şehridir. Kentin sakinlerine *Lampsakene* adı verilirdi. Şehrin adı, Çanakkale'nin Lapseki ilçesi aracılığıyla günümüze kadar ulaşmıştır.

## Tarihi
Eskiden **Pityusa** veya **Pityussa** () olarak bilinen kent, Phokaia ve Miletus'tan gelen kolonistler tarafından kurulmuştur. Aynı ismi taşıyan Mersin ilinin Silifke ilçesi kıyılarında bulunan Dana Adası üzerinde yerleşimle karıştırılmamalıdır. MÖ. 6. yüzyılda, Lampsakos'a yakınlardaki Trakya Chersonese'nin Atinalı tiranları olan Yaşlı Miltiades ve Stesagoras saldırmıştır.

### Hakimiyet Değişimleri
MÖ. 6. ve 5. yüzyıllar boyunca Lampsakos, sırasıyla Lidya, Pers, Atina ve Sparta'nın egemenliğine girmiştir. I. Darius döneminde, *Hippoclus* ve daha sonra oğlu *Acantides* adlı Yunan tiranlar kenti yönetmiştir. I. Artaserhas, kentin meşhur şarabını Pers kralına tedarik etmesi karşılığında şehri Themistocles'e vermiştir.

Mykale Muharebesi'nden (M.Ö. 479) sonra Delian Birliği'ne katıldığında, Lampsakos'un zenginliğinin bir kanıtı olarak on iki talent haraç ödemiştir. Ayrıca, MÖ. 4. yüzyılda sadece daha müreffeh şehirlerin yapabildiği bir faaliyet olan altın para basma yetkisine de sahipti.

M.Ö. 411 yılında Atinalılar'a karşı çıkan bir isyan zorla bastırıldı. M.Ö. 196'da ise Romalılar, kenti Büyük Antiokhos'a karşı savundu ve Lampsakos, Roma'nın müttefiki oldu. Cicero ve Strabon, Roma egemenliği altında kentin refahını koruduğunu belirtmiştir. Lampsakos, ayrıca burada doğduğuna inanılan Priapos'a tapınmasıyla da biliniyordu.

Filozof Anaksagoras, M.Ö. 434-433 yılları civarında Atina'da geçirdiği bir davanın ardından Lampsakos'a yerleşmek zorunda kalmıştır. Lampsakos vatandaşları, onun onuruna **Akıl ve Gerçeklik** adına bir sunak inşa etmiş ve ölüm yıl dönümünü uzun yıllar boyunca anmıştır. Ayrıca, onun anısına *[[Anaksagoreia]]* adıyla bilinen yıllık bir kutlama töreni başlatılmıştır.

Lampsakos halkı Pers yanlısı olmakla suçlanıyor veya böyle olduğundan şüpheleniliyordu. Bu durum Büyük İskender'i fazlasıyla öfkelendirmiş ve onlara büyük zararlar vereceği tehdidinde bulunmuştu.

Bunun üzerine Lampsakos halkı, arabuluculuk yapması için hemşehrileri Anaksimenes'i İskender'in yanına gönderdi. İskender, onun ne için geldiğini anladı ve tanrıların üzerine yemin ederek, Anaksimenes'in isteyeceği şeyin tam tersini yapacağını söyledi.

Bunu duyan Anaksimenes, **"''Lütfen benim için şunu yapın majesteleri: Lampsakos'un kadınlarını ve çocuklarını köleleştirin, tapınaklarını yakın ve şehri yerle bir edin''"** dedi. İskender bu kurnaz numara karşısında çaresiz kaldı ve yeminiyle bağlı olduğu için, isteksizce Lampsakos halkını affetti.
Lampsakos şehri, bir dizi önemli tarihçi ve filozof yetiştirmiştir.

### Tarihçiler ve Filozoflar

* **[[Lampsakoslu Kharon]]** (yaklaşık M.Ö. 500): Pers, Libya ve Etiyopya tarihleri ile kendi şehrinin yıllıkları üzerine eserler yazmıştır.
* **[[Lampsakoslu Metrodorus (yaşlı)|Lampsakoslu Metrodorus]]** (yaşlı olanı) (M.Ö. 5. yüzyıl): Anaksagoras'ın okulundan bir filozoftur.
* '''Lampsakoslu Straton''' (yaklaşık M.Ö. 335 – M.Ö. 269): Peripatetik filozof olup, Atina'daki Aristo Lisesi'nin üçüncü yöneticisidir.
* **[[Lampsakoslu Euaeon]]**: Platon'un öğrencilerinden biridir.
* '''Lampsakoslu Anaksimenes''': Bir retorikçi ve tarihçiydi. Aynı adı taşıyan yeğeni de bir tarihçiydi.
* **Lampsakoslu Aristocles** (Ἀριστοκλῆς): Bir Stoacı filozoftu.
* **Lampsakoslu Ksenophon**: Bir coğrafyacıydı.

Epikür'ün Çevresi

* **[[Lampsakoslu Poliainos]]** (yaklaşık M.Ö. 340 – 278): Bir matematikçiydi.
* **[[Lampsakoslu İdomeneus]]**: Filozoftu.
* '''Lampsakoslu''' '''Kolotes''': Bir hicivciydi.
* '''Lampsakoslu''' '''Leonteus''': Bir filozoftu.
* '''Lampsakoslu''' '''Batis''': Idomeneus'un eşiydi ve Epicurus'un bir başka arkadaşı olan '''Lampsakoslu''' '''Metrodorus''''un (genç olanı) kız kardeşiydi. Metrodorus'un ağabeyi olan **Lampsakoslu** **Timocrates** de Epicurus'un arkadaşıydı.

Lampsakcos halkı, Yunanistan'ın Olympia kentinde *Lampsakoslu Anaksimenes*'in bir heykelini adamıştır.

## Hıristiyanlık tarihi

'''Lampsakoslu Trifon''' (? - 250) Hristiyan şehidi. Şubatın 1'inde hem Katolik hem de Ortodoks Kiliselerince anılır. MS. 250 yılında İznik'te şehit edildikten sonra Lampsakos'a gömülmüştür.

### Lampsacus Piskoposluğu ve Önemli Piskoposlar
* **İlk Piskopos:** Lampsakos'ta bilinen ilk piskopos, I. Konstantin döneminde görev yapan **Parthenius**'tur. Çanakkale Boğazı'nın bir parçası olan Lampsakos, o dönemde Kizikos'a bağlıydı.
* **Marcian:** 364 yılında piskoposluk makamına geldi. Aynı yıl Lampsakos'ta bir piskoposlar konsili toplandı. 381'de Birinci Konstantinopolis Konsili'ne çağrıldı ancak Makedonyan Hristiyan mezhebine olan bağlılığını geri çekmeyi reddetti.
* **Diğer Piskoposlar:**
** **Daniel:** Kalkedon Konsili'ne (451) katıldı.
** **Harmonius:** 458'de görevdeydi.
** **Konstantin:** Üçüncü Konstantinopolis Konsili'ne (680) katıldı.
** **John:** İznik'te düzenlenen II. İznik Konsili'ne (787) katıldı.
** **Aziz Euschemon:** Aziz Theodoros Studites'in bir arkadaşı ve Theophilus döneminde tasvirlerin hürmeti için inanç şehidi (confessor of the Faith) olmuştur.

Lampsakos Piskoposluğu, "''Notitiae Episcopatuum''" kayıtlarında 12. veya 13. yüzyıla kadar zikredilmektedir. Bu dönemden kalma ünlü Lampsakos Hazinesi, günümüzde British Museum'dadır. Piskoposluk makamı, günümüzde boş ve itibari (titular) bir makamdır.

## Ayrıca bakınız
* Antik Yunan kentleri listesi
* Anaksimenes (Lampsakoslu)
* Lampsakoslu Poliainos
* Lampsakoslu Metrodorus (genç)

## Kaynaklar

*

## Dış baplantılar