Kabızlık

**Kabızlık** veya **peklik**, bağırsak hareketlerinin seyrekleşmesine veya dışkılamanın zor olmasına neden olan bağırsak işlev bozukluğudur. Dışkı genellikle sert ve kurudur. Diğer semptomlar arasında karın ağrısı, şişkinlik ve sanki dışkılama tam olarak tamamlanmamış gibi bir his yer alabilir.

Kabızlıktan kaynaklanan komplikasyonlar hemoroit, makat çatlağı veya dışkı sıkışmasını içerebilir.

Yetişkinlerde bağırsak hareketlerinin normal sıklığı günde üç ila haftada üç arasındadır. Bebekler genellikle günde üç ila dört kez kaka yaparken, küçük çocuklar genellikle günde iki ila üç kez dışkılar.

Kabızlık, bağırsak hareketlerinin yetersiz olması (haftada üç kez ya da daha az sayıda) ya da bağırsak hareketlerinin %25'inden çoğunda dışkılama güçlüğü ile beliren bir hastalıktır.

Kabızlık sıklıkla dışkının tam boşalmaması, dışkıda incelme ve ağrılı dışkılamaya neden olur.

Kabızlık kimi zaman bağırsak hareketlerinde yavaşlama ve bazen de tıkayıcı türde dışkılama nedeniyle olabilir. Bağırsak hareketlerinde yavaşlama, beslenme bicimi (yetersiz sıvı veya lif alımı), hormonsal durum (hipotiroidi), metabolik hastalıklar (şeker hastalığı, tiroid bezinin az çalışması vb.), anismus ve bazı ilaçlara (ağrı kesici, sakinleştirici, idrar söktürücü, alerji ilaçları, bizmut içeren mide ilaçları) bağlı olarak gelişebilir. Kabızlık sorunu olan hastaların %50'sinde tıkayıcı türde dışkılama olduğu belirlenmiştir.

Kabızlığa karın ağrısı eşlik etmez, beraberinde karın ağrısı olması huzursuz bağırsak belirgesi varlığında görülür.

Kabızlık süresinin giderek uzaması ile birlikte dışkı sertleşip taşlaşmış dışkı (fekal impaksiyon) şekline dönüşüp bağırsak düğümlenmesine yol açabilir.

Kabızlığın birçok nedeni vardır. Yaygın nedenler arasında dışkının kolonda yavaş hareketi, irritabl bağırsak sendromu, nörojenik bağırsak disfonksiyonu, tıkalı dışkılama ve pelvik taban bozuklukları yer alır. Altta yatan ilişkili hastalıklar arasında hipotiroidizm, diyabet, Parkinson hastalığı, çölyak hastalığı, çölyak dışı gluten duyarlılığı, B<sub >12</sub> vitamini eksikliği, kalın bağırsak kanseri, divertikülit ve bağırsak iltihabı hastalığıdır.

Kabızlıkla ilişkili ilaçlar arasında opioidler, bazı antiasitler, kalsiyum kanal blokörleri ve antikolinerjikler yer alır. Opioid kullananların yaklaşık %90'ında kabızlık gelişir.

Kabızlık, kilo kaybı veya kansızlık olduğunda, dışkıda kan bulunduğunda, kişinin ailesinde iltihabi bağırsak hastalığı veya kolon kanseri öyküsü olduğunda veya daha yaşlı bir kişide yeni ortaya çıktığında daha çok endişe vericidir.

Kabızlığın tedavisi altta yatan nedene ve kabızlığın var olduğu süreye bağlıdır. Yardımcı olabilecek önlemler arasında yeterli miktarda sıvı içmek, daha fazla lifli beslenmek, bal tüketimi ve egzersiz yer alır. Bu etkili olmazsa, kitle oluşturucu ajan, ozmotik ajan, dışkı yumuşatıcı veya kayganlaştırıcı tipteki laksatifler önerilebilir.

Uyarıcı laksatifler genellikle diğer türlerin etkili olmadığı durumlarda kullanılır. Diğer tedaviler biyolojik geri bildirimi veya nadir durumlarda ameliyatı içerebilir.

Genel nüfusta kabızlık oranı yüzde 2-30 arasındadır. Huzurevinde yaşayan yaşlılarda kabızlık oranı yüzde 50-75'tir.  Amerika Birleşik Devletleri'nde insanlar kabızlık ilaçlarına yılda 250 milyon dolardan fazla para harcamaktadır.

## Tanım

Kabızlık bir hastalık değil semptomdur. En yaygın olarak, kabızlığın seyrek bağırsak hareketleri, genellikle haftada 3'ten az dışkılama olduğu düşünülür. Bununla birlikte, insanların aşağıdakiler de dahil olmak üzere başka şikayetleri de olabilir:

* Bağırsak hareketleriyle ıkınma
* Bağırsak hareketini geçirmek için aşırı zaman gerekmesi
* Sert dışkı
* Zorlanmaya bağlı olarak bağırsak hareketleriyle ortaya çıkan ağrı
* Karın ağrısı
* Karın şişkinliği.
* Bağırsak boşaltımının tamamlanmamış hisedilmesi.

Roma III Kriterleri, çeşitli yaş gruplarında kabızlık tanısını standartlaştırmaya yardımcı olan bir dizi semptomdur. Bu kriterler hekimlerin kabızlığı standart şekilde daha iyi tanımlamasına yardımcı olur.

## Nedenler
Kabızlığın nedenleri doğuştan, birincil ve ikincil olarak ayrılabilir. En sık görülen tür birincildir ve yaşamı tehdit edici değildir. Ayrıca çocuklar ve yetişkinler gibi etkilenen yaş grubuna da bölünebilir.

Birincil veya fonksiyonel kabızlık, ilaçların yan etkileri veya altta yatan bir tıbbi durum gibi bir nedene bağlı olmayan, altı aydan uzun süredir devam eden semptomlarla tanımlanır. Karın ağrısı ile ilişkili olmaması nedeniyle İrritabl bağırsak sendromundan ayrılır. En sık görülen kabızlık türüdür ve genellikle çok faktörlüdür. Yetersiz diyet lifi veya sıvı alımı gibi diyet seçimleri veya fiziksel aktivitenin azalması gibi davranışsal nedenler yetişkinlerde bu tür birincil nedenlerdir. Çocuklarda bunun nedenleri arasında lif ve sıvı bakımından düşük beslenme, altta yatan tıbbi durumlar ve tuvalete gitme isteksizliği sayılabilir.

Yaşlılarda yaygın nedenler yetersiz diyet lifi alımı, yetersiz sıvı alımı, azalmış fiziksel aktivite, ilaçların yan etkileri, hipotiroidizm ve kalın bağırsak kanseri nedeniyle tıkanmaya atfedilir. Ancak bu faktörleri destekleyen kanıtlar zayıftır.

İkincil nedenler arasında opiatlar gibi ilaçların yan etkileri, endokrin ve hipotiroidizm gibi metabolik bozukluklar ve kalın bağırsak kanseri veya yumurtalık kanseri gibi tıkanıklıklar yer alır.

Çölyak hastalığı ve çölyak dışı glüten duyarlılığı da kabızlıkla birlikte ortaya çıkabilir.

Kronik kabızlık sonucu sistosel gelişebilir.

### Diet
Kabızlık, az lifli diyet, az sıvı alımı veya diyet nedeniyle oluşabilir veya şiddetlenebilir. Diyet lifi kolonik taşıma süresinin azaltılmasına yardımcı olur, dışkı hacmini artırır ancak aynı zamanda dışkıyı yumuşatır. Bu nedenle lif oranı düşük diyetler birincil kabızlığa yol açabilir.

### İlaçlar
Birçok ilacın yan etkisi kabızlıktır. Kabızlik yapan bazı ilaçlar arasında (ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere) opioidler, diüretikler, antidepresanlar, antihistaminikler, antispazmodikler, antikonvülsanlar, trisiklik antidepresanlar, antiaritmikler, beta-adrenoseptör antagonistleri, ishal önleyiciler, ondansetron gibi 5-HT3 reseptör antagonistleri ve alüminyum antasitler vardır.

## Tanı

Tanı genellikle kişinin belirtileri tanımlamasına göre konur. Geçmesi zor, çok sert veya küçük sert parçacıklardan oluşan (tavşanların dışkıladığı gibi) bağırsak hareketleri, her gün meydana gelse bile kabızlık olarak nitelendirilir. Kabızlık geleneksel olarak haftada üç veya daha az dışkılama olarak tanımlanır. Kabızlıkla ilgili diğer semptomlar arasında şişkinlik, karın gerilmesi, karın ağrısı, baş ağrıları, yorgunluk hissi ve sinirsel bitkinlik veya yetersiz boşalma hissi yer alabilir. Kabızlık bir tanı olsa da, genellikle nedeni ayırt etmek için değerlendirme gerektiren bir semptom olarak görülür.
 
### Açıklama
Kabızlığın akut (günler ila haftalar) veya kronik (aylar ila yıllar) başlangıcı arasında ayrım yapın çünkü bu bilgi ayırıcı tanıyı değiştirir. Bu, eşlik eden semptomlar bağlamında doktorların kabızlığın nedenini keşfetmesine yardımcı olur. İnsanlar genellikle kabızlıklarını, dışkılamanın zor olduğu, topak topak veya sert kıvamlı sert dışkı ve bağırsak hareketleri sırasında aşırı zorlanma olarak tanımlarlar. Şişkinlik, karın şişliği ve karın ağrısı sıklıkla kabızlığa eşlik eder.

Karın rahatsızlığıyla ilişkili kronik kabızlık (semptomların ayda en az üç gün ve üç aydan uzun süre mevcut olması), belirgin bir neden bulunmadığında sıklıkla irritabl bağırsak sendromu (IBS) olarak teşhis edilir.

Kötü beslenme alışkanlıkları, önceki karın ameliyatları ve bazı tıbbi durumlar kabızlığa katkıda bulunabilir. Kabızlıkla ilişkili hastalıklar arasında hipotiroidizm, belirli kanser türleri ve irritabl bağırsak sendromu yer alır. Az lif alımı, yetersiz miktarda sıvı, az yürüme veya hareketsizlik veya ilaçlar kabızlık yapabilir. Yukarıda açıklanan semptomların doruk noktasına dayanarak kabızlığın varlığı tespit edildikten sonra kabızlığın nedeni belirlenmelidir.

Hayatı tehdit etmeyen nedenleri ciddi nedenlerden ayırmak kısmen semptomlara dayanabilir. Örneğin, kişinin ailesinde kolon kanseri, ateş, kilo kaybı ve rektal kanama öyküsü varsa kolon kanserinden şüphelenilebilir. Diğer endişe verici belirti ve semptomlar ailede veya kişisel iltihaplı bağırsak öyküsü, başlangıç yaşının 50'nin üstü olması, dışkı kalibresinde değişiklik, bulantı, kusma ve güçsüzlük, uyuşukluk ve idrar yapma zorluğu gibi nörolojik semptomlardır.
* Makat muayenesi
*Kolonoskopi
*İlaçlı bağırsak filmi

### Muayene
Fizik muayene en azından karın muayenesini ve makat muayenesini içermelidir. Önemli derecede dışkı yükü varsa karın muayenesi karında kitleyi ortaya çıkarabilir ve karın rahatsızlığını ortaya çıkarabilir. Makat muayenesi, anal sfinkterin tonusu ve alt rektumun dışkı içerip içermediği hakkında fikir verir. Rektal muayene ayrıca dışkının kıvamı, basur, kan varlığı ve perinede deri benleri, çatlaklar, anal siğiller gibi düzensizliklerin olup olmadığı hakkında da bilgi verir. Fizik muayene bir doktor tarafından elle yapılır ve hangi tanı testlerinin isteneceğine rehberlik etmek için kullanılır.

### Teşhis testleri
Fonksiyonel kabızlık yaygındır ve teşhis testini gerektirmez. Görüntüleme ve laboratuvar testleri genellikle alarm belirtileri veya semptomları olan kişiler için önerilir.

Yapılan laboratuvar testleri kabızlığın altında yatan şüphelenilen nedene bağlıdır. Testler CBC (tam kan sayımı), tiroid fonksiyon testleri, serum kalsiyumu, serum potasyumu vb. içerebilir.

Karın röntgeni genellikle yalnızca bağırsak tıkanıklığından şüpheleniliyorsa yapılır, kolondaki yoğun dışkı maddesini ortaya çıkarabilir ve benzer semptomların diğer nedenlerini doğrulayabilir veya dışlayabilir.

Kolonda tümör benzeri bir anormallikten şüpheleniliyorsa kolonoskopi yapılabilir. Nadiren istenen diğer testler arasında anorektal manometri, anal sfinkter elektromiyografisi ve defekografi vardır.

Kolonda yayılan basınç dalgası dizileri (PS'ler), bağırsak içeriğinin ayrık hareketlerinden sorumludur ve normal dışkılama için hayati öneme sahiptir. PS frekansı, amplitüdü ve yayılımın boyutundaki eksikliklerin tümü ciddi dışkılama işlev bozukluğunda (SDD) rol oynar. Bu anormal motor düzenlerini normalleştirebilen mekanizmalar sorunun düzeltilmesine yardımcı olabilir. Son zamanlarda ciddi kabızlığın tedavisinde yeni sakral sinir uyarımı (SNS) terapisinden yararlanılmaktadır.

## Tedavi
Sınırlı sayıda vaka acil tıbbi müdahale gerektirir veya ciddi sonuçlara yol açabilir.

Kabızlığın tedavisi biliniyorsa altta yatan nedene odaklanılmalıdır. Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliği Enstitüsü (NICE), yetişkinlerde kabızlığı iki kategoriye ayırır: nedeni bilinmeyen kronik kabızlık ve opiatlara bağlı kabızlık.

Sebebi bilinmeyen kronik kabızlıkta ana tedavi, su ve lif alımının arttırılmasını (diyet veya takviye olarak) içerir. Bağırsak hareketleri bunların kullanımına bağlı hale gelebileceğinden müshil veya lavmanların düzenli kullanımı önerilmez.

### Lif takviyeleri
Psyllium gibi çözünür lif takviyeleri, buğday kepeği gibi çözünmeyen liflerle karşılaştırıldığında genellikle kronik kabızlığın birinci basamak tedavisi olarak kabul edilir. Lif takviyelerinin yan etkileri şişkinlik, şişkinlik, ishal ve demir, kalsiyum ve bazı ilaçların olası emilim bozukluğunu içerir. Bununla birlikte, opiat kaynaklı kabızlığı olan hastalar muhtemelen lif takviyelerinden fayda görmeyecektir.

### Müshiller
laksatifler kullanılıyorsa, az maliyetleri ve güvenlikleri nedeniyle birinci basamak ajanlar olarak magnezya sütü veya polietilen glikol önerilir. Sadece eğer bu etkili değilse, uyarıcılar kullanılmalıdır. Kronik kabızlık vakalarında polietilen glikolün laktulozdan daha üstün olduğu görülmektedir. Gastrointestinal motiliteyi iyileştirmek için Prokinetikler kullanılabilir. Bir dizi yeni ajan kronik kabızlıkta olumlu sonuçlar göstermiştir; bunlara prukaloprid ve lubiproston dahildir.

Cisapride üçüncü dünya ülkelerinde yaygın olarak mevcuttur, ancak batının çoğunda geri çekilmiştir. Potansiyel olarak kardiyak aritmilere ve ölümlere neden olurken, kabızlığa bir faydası olduğu gösterilmemiştir.

### Lavmanlar
Lavmanlar bir tür mekanik uyarı sağlamak için kullanılabilir. Kolonun mümkün olduğu kadar dışkısını temizlemek için büyük hacimli veya çok lavman verilebilir, ve uygulanan solüsyon genellikle kolonun iç yüzeyini tahriş eden ve dışkılama aciliyetinin artmasına neden olan kastil sabunu içerir.

Bununla birlikte, az lavman genellikle bağırsak kanalında değil, yalnızca rektumdaki dışkı için faydalıdır.

*Visseral osteopati
*Diyet düzenlemeleri
*Dışkı gevşeticiler (magnezyum, laktuloz, vb.)
*Lavmanlar
*Biyo-geribildirim tedavisi.
*Cerrahi

## Kabızlığın görülme sıklığı ve toplumdaki önemi
Kabızlık, en sık doktora danışılan hastalıklardandır. Genelde ileri yaşlarda görülmesine karşın toplumun her kesimini etkileyebilir.

Kadınlarda erkeklere göre 2-3 kat daha çok rastlanır.

Bütün yetişkinlerin yaklaşık üçte biri, yaşantılarının belirli bir zamanında basur (hemoroid), fissür veya fistülalar gibi anüs veya rektum hastalığından şikayetçi olur. Böyle durumlarda uzman bir doktora danışılmalıdır.

## Ayrıca bakınız
* İshal
* Ülser
* Reflü
* Gastrit (Gastroenteritis)

## Dış bağlantılar
* Constipation - Introduction  (UK NHS site)
* Constipation Guideline - the World Gastroenterology Organisation (WGO)
* Constipation treatment guide  - Canadian Society for Gastrointestinal Endoscopy

## Kaynakça