VK

**VK** (Özgün adıyla ВКонта́кте), merkezi Saint Petersburg'da bulunan bir Rus çevrimiçi sosyal medya ve sosyal ağ hizmetidir. My World Mail.Ru ve Odnoklassniki ile beraber Mail.ru Group'a aittir. VK, 90 üzerinde dilde kullanılabilir durumdadır ancak ağırlıklı kullanıcı kitlesi Rusça konuşur. VK, kullanıcıların birbirlerine genel veya özel olarak mesaj göndermesine olanak sağlar; gruplar, genel sayfalar ve etkinlikler oluşturabilir; görüntüleri, sesleri ve videoları paylaşabilir, arkadaşlarınızı etiketleyebilir ve tarayıcı tabanlı oyunlar oynayabilirsiniz.

2021 yılı itibarıyla VK, 640 milyondan fazla kullanıcıya sahiptir VK, Rusya'daki en popüler sitedir SimilarWeb verilerine göre VK, dünyanın en çok ziyaret edilen 14. web sitesidir.

## Tarihçe

VKontakte, 19 Ocak 2007'de bir Rus limited şirketi olarak kuruldu. Kurucu Pavel Durov, St Petersburg Eyalet Üniversitesi'nden mezun olduktan kısa bir süre sonra Eylül 2006'da VK için beta sürecini başlatarak paltformu kısıtlı kullanıma açtı. Ertesi ay *VK için, vkontakte.ru* alan adı tescil edildi. Başlangıçta sadece üniversite çevreleri siteye kayıt yapabiliyordu, ancak site yine de hızlı bir şekilde büyüdü.

Şubat 2007'de site 100.000 kullanıcı barajını aştı ve Rusya'nın yeni ortaya çıkan sosyal ağ pazarındaki en büyük ikinci şirket haline geldi. Aynı ay site, kısa süreliğine erişime kapanmasına sebep olan şiddetli bir DDoS saldırısına maruz kaldı. Kullanıcı sayısı, Temmuz 2007'de 1 milyona ve Nisan 2008'de 10 milyona ulaştı. Aralık 2008'de VK, Rusya'nın en popüler sosyal ağ hizmeti olarak rakibi Odnoklassniki'yi geride bıraktı.

## İnternet sitesi

Çoğu sosyal ağda olduğu gibi, sitenin temel işlevi özel mesajlaşma, fotoğraf paylaşımı, durum güncellemeleri ve arkadaşlarla  çeşitlibağlantıları paylaşmaya odaklandı. VK ayrıca çevrimiçi toplulukları ve ünlülerin sayfalarını yönetmek için de özelleştirilmiş araçlara sahiptir. Site, kullanıcılarının video ve müzik gibi medya içeriklerini yüklemesine, aramasına ve yayınlamasına olanak tanır. VK, arkadaşları bulmak için ileri aramanın yanı sıra gerçek zamanlı haber aramasına izin veren gelişmiş bir arama motoruna sahiptir. VK, özelliklerini ve tasarımını Nisan 2016'da güncelledi.

### Özellikleri

* **Mesajlaşma**. VK Özel Mesajları, 2 ila 500 kişilik gruplar arasında kullanılabilir. Alıcı olarak bir e-posta adresi de kullanılabilir. Her mesaj 10 adede kadar şu eklerden içerebilir: Fotoğraflar, Videolar, Ses Dosyaları, Haritalar (manuel olarak yerleştirilmiş bir işaretleyiciye sahip gömülü bir harita) ve Belgeler.
* **Haberler**. VK kullanıcıları profil duvarlarında gönderi paylaşabilir, her gönderi 10 adede kadar yukarıda listelenen eklerden içerebilir. Kullanıcı etiketleme ve hashtag'ler kullanılabilir. Birden fazla fotoğraf eki olması durumunda önizlemeler otomatik olarak ölçeklenir ve dergi tarzı bir düzende düzenlenir. Haber akışı, *tüm haberler* (varsayılan) ve *en ilginç* modlar arasında değiştirilebilir. Site, bir haber öneri motoru olarak, küresel gerçek zamanlı arama ve belirli kullanıcıların duvarlarındaki gönderiler ve yorumlar için bireysel özel arama özelliğine sahiptir.
* **Topluluklar**. VK, üç tür topluluğa sahiptir. *Gruplar*, merkezi olmayan topluluklar için daha uygundur (tartışma panoları, wiki tarzı makaleler, tüm üyeler tarafından düzenlenebilir, vb.)). *Genel sayfalar*, ünlüler ve işletmeler için haber akışı odaklı bir yayın aracıdır. İki tür büyük ölçüde birbirinin yerine kullanılabilir, temel fark varsayılan ayarlardadır. Üçüncü topluluk türü, uygun bir şekilde konser ve etkinlik düzenlemek için kullanılır ve *Etkinlikler* olarak adlandırılır.

* **Beğenme düğmeleri**. Gönderiler, yorumlar, medya ve harici siteler için VK beğenme düğmeleri; Facebook'tan farklı bir şekilde çalışır. Beğenilen içerik otomatik olarak kullanıcının duvarına gönderilmez, bunun yerine özel olarak Favoriler bölümüne kaydedilir. Kullanıcının duvarında bir öğeyi paylaşmak veya bir arkadaşına özel mesajla göndermek için ikinci bir 'arkadaşlarıyla paylaş' düğmesine basmak gerekir.
* **Gizlilik**. Kullanıcılar, içeriklerinin sosyal ağ içinde ve İnternette kullanılabilirliğini kontrol edebilir. Sayfalar ve bireysel içerikler için geniş ve ayrıntılı gizlilik ayarları mevcuttur.
* **Diğer sosyal ağlarla senkronizasyon**. VK duvarında yayınlanan tüm haberler bağlanan Facebook veya Twitter sayfalarında da paylaşılabilir. VK'da bir gönderiyi düzenlemek, Facebook veya Twitter'daki gönderiyi değiştirmez ve bunun tersi de geçerlidir. Ancak, VK'daki gönderinin kaldırılması, onu diğer sosyal ağlardan da kaldıracaktır.
* **SMS hizmeti**. Rus kullanıcılar SMS kullanarak özel bir mesaj alıp yanıtlayabilir veya topluluk haberleri için yorum bırakabilirler.
* **Müzik.** Kullanıcılar, diğer kullanıcılar tarafından yüklenen ses dosyalarına erişebilir. Ek olarak, kullanıcılar ses dosyalarını kendileri yükleyebilir, çalma listeleri oluşturabilir, mesajlara ve duvar yazılarına ekleyerek başkalarıyla bu dosyaları paylaşabilir. Yüklenen ses dosyaları telif hakkı yasalarını ihlal edemez.

### Popülerlik
Mayıs 2017 itibarıyla Alexa İnternet sıralamasına göre VK, bazı Avrasya ülkelerinde en çok ziyaret edilen web sitelerindendir biridir. Örnek olarak:

* Rusya'da en çok ziyaret edilen;
* Belarus'ta en çok ziyaret edilen 2.
* Kazakistan'da en çok ziyaret edilen 3.
* Estonya, Kırgızistan ve Moldova'da en çok ziyaret edilen.
* Letonya'da en çok ziyaret edilen 5.

VK, Mayıs 2017 itibarıyla hükûmet tarafından yaklanana kadar, Ukrayna'daki en çok ziyaret edilen 4. siteydi. Factum Group tarafından 2018 Mayıs ayında yapılan bir araştırmaya göre VK, Ukrayna'da en çok görüntülenen dördüncü site oldu, ancak aynı Facebook iki kat daha fazla ziyaret almıştı. Alexa'ya göre 2019 için VK, Ukrayna'da en çok ziyaret edilen sosyal ağ oldu. Ukrayna İnternet Derneği'ne göre, her gün VK'yı ziyaret eden Ukraynalı İnternet kullanıcılarının payı Eylül 2016'dan Eylül 2019'a kadar %54'ten %10'a kadar düştü.  Ayrıca Kasım 2019'da Facebook'un Ukrayna'nın en popüler sosyal ağı olduğunu iddia ettiler.

### Diller
VK, Aralık 2020 itibarıyla 90'dan fazla dilde kullanılabilir olup, reklamlar yalnızca Rusça ve Ukraynaca sürümlerinde gösterilmektedir. Rusça konuşan kullanıcılar standart Rusça sürüm ile iki ekstra seçenek arasında seçim yapabilirler, bunlar: Sovyet dönemi Rusçası sürümü ve Devrim Öncesi Rusçası sürümüdür. Dil ayarlamaları dışında (örneğin *mesajlar* için *telgraflar* ve *arkadaşlar* için *yoldaşlar*), bu sürümler başka sürpriz özellikleri içerir. Örneğin, Sovyet versiyonundaki tüm özel mesajlarda 'sunucu sansürünü geçti' yazan bir damga vardır. Devrim öncesi versiyon, eski tarz Rus yazımını kullanır. Her iki ekstra sürüm de reklamsızdır.

## Sahiplik
Başlangıçta, kurucu ve CEO Pavel Durov, hisselerin %20'sine (vekâletname yoluyla oy çoğunluğuna sahip olmasına rağmen) ve üç Rus-İsrailli yatırımcı, Yitzchak Mirilashvili (Mikhael Mirilashvili'nin oğlu) ve Lev Leviev, hisselerin sırasıyla; %60, %10 ve %10'una sahipti. Orijinal kurucular daha sonra Mail.ru Group'a (eski adıyla Digital Sky Technologies) hisselerinin %39.99'unu sattı.

Mail.ru Group, 29 Mayıs 2012 tarihinde, hisselerinin oy haklarını kendisine sunarak şirketin kontrolünü Durov'a devretme kararını açıkladı. Durov'un sahip olduğu %12 kadarlık hissesiyle birleştiğinde, bu ona yönetim kurulundaki oy hakkının %52'sini verdi.

Nisan 2013'te, Mirilashvili ailesi, VK'daki %40'lık hissesini 1.12 milyar $ karşılığında United Capital Partners'a sattı Lev Leviev ise aynı anlaşmayla elindeki %8'lik hissesini United Capital Partners'a satarak, bütün hisselerin %48'ine sahip olmaya devam etti. Ocak 2014'te VK'nın kurucusu Pavel Durov, şirketteki %12'lik hissesini Alisher Usmanov'un kontrolündeki MegaFon CEO'su Ivan Tavrin'e sattı. Anlaşmanın ardından Usmanov ve müttefikleri şirketin yaklaşık %52'sini kontrol etti. Kısa bir süre sonra Megafon CEO'su %12'lik hissesini Mail.ru'ya satarak Mail.ru'nun VK'daki % 52'lik kontrol hissesini konsolide etmesine olanak sağladı.

Durov 1 Nisan 2014'te, yönetim kuruluna istifa metnini içeren bir dilekçe sundu; başlangıçta, şirketin istifa ettiğini onaylaması gerektiğinden, bunun aynı yılın Şubat ayında başlayan Ukrayna kriziyle bağlantılı olduğuna inanılıyordu. Ancak Durov, 3 Nisan 2014'te bunun bir 1 Nisan Şakası olduğunu iddia etti. 21 Nisan 2014'te Durov, bir ay önce verdiği istifa mektubunu geri çekmediği belirtilerek CEO olarak sürdürdüğü görevinden alındı.  Durov, daha sonra şirketin Vladimir Putin'in siyasi partisi tarafından fiilen ele geçirildiğini iddia ederek görevden alınmasının hem Euromaidan protesto hareketine adanmış bir VKontakte grubunun üyeleri olan kişilerin, hem de diğer kullanıcıların kişisel bilgilerini federal kanun yaptırımına vermeyi kabul etmemesinin bir sonucu olduğunu öne sürdü. Durov daha sonra Rusya'dan ayrıldı ve "geri dönme planları olmadığını"  ve "ülkenin şu anda İnternet hizmetleriyle uyumlu olmadığını" ifade etti.

16 Eylül 2014'te Mail.ru grubu, VK'nın geriye kalan %48'lik hissesini United Capital Partners'dan (UCP) 1,5 milyar dolara  satın alarak sosyal ağın tek sahibi haline geldi.

## Tartışmalar

### Telif hakkı sorunları

#### Dava
2008'de önde gelen Rus televizyon kanalı TV Russia (1991–2002'de kullanılan TV kanalı adı RTR) (daha sonra Rusya 1 olarak değiştirildi) ve televizyon şirketi VGTRK, VK kullanıcıları tarafından lisans şartları hlal edilerek yüklenen iki filmin korsan kopyaları nedeniyle VKontakte'ye (daha sonra VK) dava açtı. 2010 yılında, bu anlaşmazlık, Rusya Yüksek Tahkim Mahkemesi tarafından sosyal ağ lehine çözüme kavuşturuldu. Mahkeme, telih hakkı sahiplerinin söz konusu ihalelleri yapanları tespit edebileceğinin altını çizerek, VK'nın söz konusu ihalellerden platform olarak sorumlu tutulamayacağına hükmetti. 2012'nin başlarında bir başka dava, kısmen bir kayıt stüdyosu olan Gala Records (şimdi Warner Music Russia) lehine sonuçlandı ve aynı mahkeme VK'ya telif hakkıyla korunan materyaller konusunda yeterince aktif olmadığı için 7000 dolar ödemesini emretti.

#### Telif hakkı ihlallerine karşı çalışmalar
VK, telif hakkı sahipleri için bir içerik kaldırma aracı sunmaktadır. Büyük ölçekli telif hakkı sahipleri, kendileri için özel olarak geliştirilmiş toplu içerik kaldırma araçlarına erişim sağlayabilir.

VK, 2010'dan beri televizyon ağları ve çevrimiçi içerik sağlayıcıları gibi yasal içerik dağıtım platformları ile de çeşitli ortaklıklar kurmuştur. Bunlardan en önemlisi, 2012'de bütün ana Hollywood stüdyolarının lisans haklarını güvence altına alan sağlayıcı IVI.ru olmuştur. Bu ortaklıklar, sağlayıcıların, kullanıcı tarafından yüklenen içeriği VK'dan kaldırmasına ve bunu, sağlayıcının kendi sitesindeki yasal kopyalara yönlendirmesine olanak tanır. Bu yasal içerik, sağlayıcının tercihlerine bağlı olarak reklam destekli, abonelik temelli veya ücretsiz olarak sunulabilir. VK, sitenin müzik veya video bölümlerinde veya videolar oynatılırken kendi aldığı reklamları göstermez. Ekim 2013'te VKontakte, Saint Petersburg'daki bir mahkeme tarafından telif hakkı ihlali suçlamalarından aklandı. Hakim, kullanıcıları tarafından yüklenen içerikten sosyal ağın sorumlu tutulamayacağına karar verdi.

Kasım 2014'te, Federal İletişim, Bilgi Teknolojileri ve Kitle İletişim Hizmetleri Denetim Servisi Başkanı Maxim Ksenzov, Vkontakte'nin 2015'in başından itibaren yasadışı içeriklerden arındırılmasının tamamlanacağını söyledi.

### Sitelere yapılan DDoS saldırıları
Sosyal ağ, runet'teki en popüler ve ziyaret edilen sitelerden biri olduğundan, siteye gelen ziyaret istekleri daha küçük sitelere DDoS saldırıları yapmak için kullanılabilir. VK, belirli sitelere karşı DDOS saldırıları gerçekleştirerek, kullanıcıların tarayıcılarının hedef siteye izinleri olmadan birden fazla istek göndermesine neden oldu. 2012'de hedefler, 2008'deki Runet Ödülü oylama sayfası ve CAPTCHA- çözme hizmeti antigate.com idi. Bu saldırılar bir iframe'i periyodik olarak yeniden yükleyen bir JavaScript kodu parçası eklenerek yapıldı. Bir karşı önlem olarak, antigate iframe'in VK'dan yüklenip yüklenmediğini kontrol ediyordu ve eğer antigate bunun VK üzerinden geldiğini tespit etmişse talebi pornografi web sitesi xHamster'a yönlendiriyordu. VK'nın sitenin çocuklar tarafından kullanılması nedeniyle saldırıyı durdurmak zorunda kaldı. VK bu sorunu çözmek için XMLHttpRequest'i kullanmaya çalıştı, ancak yazılımın aynı kök politikasını kullandığı göz ardı edilmişti. Yönlendirme ile sorunu çözmenin birçok yolu olsa da saldırıyı durdurmayı başardılar.

### Durov'un görevden alınması
Pavel Durov, daha önce verdiği istifa mektubunu çekmemesiyle birlikte Nisan 2014'te görevinden alındı. Daha sonra Durov, istifa mektubunun bir Nisan şakası şakası olduğunu iddia etti. Durov ardından, şirketinVladimir Putin'in adamları tarafından ele geçirildiğini iddia etti ve görevden alınmasının, kendini Alexei Navalny ve onun yolsuzlukla mücadelesini yaymaya adamış VK grubuna üye kulllanıcıların kişisel bilgilerini Rusya Federal Güvenlik Servisi'ne vermeyi reddetmesine bağladı.

## Sansür
24 Mayıs 2013'te site, yanlışlıkla Rus hükûmeti tarafından yasaklanan web siteleri listesine konuldu. Bazı eleştirmenler, kara listeye alınmayı, Rus hükûmetinin sitedeki payını ve sitedeki kontrolünü artırmasının bir yolu olarak, son aylarda web sitesinde meydana gelen bir dizi şüpheli olayın en sonuncusu olarak nitelendirdi.

18 Kasım 2013'te Roma Mahkemesi'nin emri üzerine, VK, Medusa Film'in filmlerinden birinin yasadışı bir kopyasını barındırdığına dair şikayetin üzerine İtalya'da erişime engellendi. Ancak, Nisan 2015 itibarıyla site, İtalyan kullanıcılar için yeniden kullanılabilir durumdadır ve mobil uygulaması hem App Store'da hem de Google Play'de mevcuttur .

Ocak 2016'da Çin, web içeriğini manipüle ettiğini ve Kremlin hükûmeti ile işbirliği yaptığını iddia ederek VKontakte'yi yasakladı. Rusya'nın medya gözlemcisine göre, site Çin'de yaşayan yaklaşık 300.000 kullanıcıya hizmet veriyordu. 14 Şubat 2018 itibarıyla, Çin yetkilileri VKontakte'nin engelini kaldırdı ve site, ülkede tamamen erişilebilir hale geldi.

Mayıs 2017'de Ukrayna Cumhurbaşkanı Petro Poroshenko , Kırım'ı ilhak etmesi ve Donbass'taki Savaşa dahil olması nedeniyle Rusya'ya karşı uygulanan yaptırımların bir parçası olarak Mail.ru, VKontakte ve Odnoklassniki gibi yaygın olarak kullanılan sosyal ağlara yasak getirme kararını onayladı. Sınır Tanımayan Gazeteciler örgütü yasağı: "Ukrayna halkının bilgi edinme ve ifade özgürlüğünü ciddi şekilde baltalayan orantısız bir önlem" olarak nitelendirerek kınadılar. VK, Haziran 2017'de Ukrayna'nın başkenti Kiev'de bulunan ofisini kapatmak durumunda kaldı.

## Etkinlikler ve projeler

### Hackathonlar
VK, 31 Ekim - 1 Kasım tarihleri arasında 2015 yılında 24 saatlik ilk Hackathon'unu düzenledi. Katılımcılar, ortak bir fikirle birleştirilen projeler geliştirmeye davet edildi: "Basitleştirin!" (Rusça: «Упрощайте!») sloganıyla düzenlenen yarışma büyük ilgi gördü. Yarışmaya 34 takım katıldı. Kazananlar arasında 300 bin rublelik havuz, ödül olarak paylaştırıldı.

İkinci VK Hackathon 26 Kasım - 27 Kasım 2016 tarihleri arasında gerçekleşti. Katılımcılar, topluluklar için uygulama platformu projeleri geliştirdiler. “Kayıp Kedileri Ara” (Rusça: «Поиск пропавших котиков») uygulaması, “Geliştiricilerin Seçimi” kategorisini kazandı. Etkinlik sonucu dağıtılan miktar bir önceki gibi 350 bin ruble idi.

Üçüncü VK Hackathon 20 Ekim - 22 Ekim 2017 tarihleri arasında 320 gurubun katılımıyla gerçekleşti. Dağıtılan ödülün toplam tutarı 1 milyon tuble kadardı. Kullanıcıların Devlet Ermitaj Müzesi'nde gezinmesine yardımcı olmak için tasarlanmış bir uygulama “Kültür” kategorisini kazandı.

### Arkadaşlık Başlat
2011 yılında Pavel Durov ve Yuri Milner, teknoloji alanındaki projeleri hibe yoluyla desteklemek için kurulmuş olan Start Fellows'u hayata geçirdi. 2014 yılında VK, Start Fellows programını devraldı ve daha sistematik hale getirerek geliştirdi. Hibe her ay 3 firmaya verilmiş ve VK'dan proje danışmanlığı da dahil edilmiştir. Hibe kazananlar arasında "Üniversite Programları" (Rusça: «Расписание вузов»), bir planlama uygulaması, LiveCamDroid, bir mobil yayın hizmeti, HTML Akademisi, bir eğitim projesi ve diğer sayısız proje de yer alıyor.

VK, projeyi 2017 yılında projeyi yalnızca aktif bir şekilde kazanç sağlayabilecek projelerin katılabileceği şekilde yenden başlattı. 327 hibe başvurusu alındı ancak bunlardan sadece 67'si ilk elemeyi geçebildi. Toplam ödül havuzu 2,5 milyon ruble idi.

### VK Kupası
13 ila 23 yaş aralığındaki genç yazılımcılara hitap eden VK Kupası, ilk olarak 16 Temmuz 2012 tarihinden bir programlama şampiyonası olarak düzenlendi.

VK ve Codeforces, 24 Temmuz - 27 Temmuz 2015 tarihleri arasında gerçekleşen ikinci VK Kupası programlama şampiyonasını birlikte düzenledi. Kazananlar toplam 1.048.576 ruble (ikili sayı sistemine bir gönderme olacak şekilde seçildi) ödül kazandı.

Üçüncü VK Kupası, 1 Temmuz - 4 Temmuz 2016 tarihleri arasında gerçekleştirildi ve toplam 2,5 milyon ruble ödül kazananlara dağıtıldı.

VK ve Codeforces, 8 Temmuz - 9 Temmuz 2017 tarihleri arasında gerçekleşen dördüncü VK Kupası'nı birlikte düzenledi. Yarışmaya 52 ülkeden takımlar başvurdu. Yarışmamı kazananlarına yaklaşık 2.5 milyon rublelik ödül dağıtıldı.

### VK Müzik Ödülleri
İlk VK Müzik Ödülleri töreni 25 Aralık 2017'de düzenlendi. VK Müzik Ödülleri'nin yapımcılığını Timur Bekmambetov ve Bazelevs Şirketi gerçekleştirdi ve etkinliğe Pavel Volya programın sunuculuğunu yaptı. Ödül töreni çevrimiçi olarak canlı yayınlandı. Canlı olarak yayınlanan töreni, bütün VK kullanıcıları izleyebiliyordu. Törenin ardından Moskova'daki Vegas Belediye Binası'nda özel bir konser daha düzenlendi. Etkinliğin biletleri, VK Müzik topluluğunda düzenlenen bir yarışma yoluyla kullanıcılara dağıtıldı. VK Müzik Ödülleri kazananları, bir parçanın VK ve BOOM uygulamasındaki dinlenme sayısına göre kararlaştırıldı. Ödül kazanan 30 kişinin isimleri resmi VK Müzik Ödülleri topluluk sayfasında ve BOOM uygulama web sitesinde yayınlandı. "Rosé Wine" (Allj ve Feduk), "Lambada" (T-Fest ve Scriptonite) ve "My Half" (MiyaGi ve Endspiel) en çok dinlenen şarkılar listesinin başında yer aldılar. Tüm ödül kazananların resmi VK sayfaları özel bir sembolle işaretlendi.

### VK Festivali
2015 yılından beri VK, 2 gün süren bir açık hava şenliği düzenlemektedir. Bu şenlik geleneksel olarak Temmuz ayınnın bir hafta sonu Rusya'nın St. Petersburg kentindeki 300. Yıl Parkı'nda (Rusça: Парк имени 300-летия Санкт-Петербурга) yapılır. Organizatörlerin verilerine göre şenliklere 2016 yılında 70 bin kişi katılırken, 2017 yılında bu rakam 85 bine kadar yükseldi. 2017'de Little Big ve The Hatters dahil olmak üzere 3 sahnede yaklaşık 40 sanatçı ve grup sahne aldı. Blogcular ve Dmitry Grishin, Timur Bekmambetov ve Mikhail Piotrovsky (2017 festivalinde konuşmacılar) gibi diğer ünlü kişiler de festivalin önemli bir parçası oldu. Festivalin resmi canlı yayınını 1,5 milyondan fazla kişi takip etti.

## Ayrıca bakınız
* Ortam bilinci
* Facebook
* Odnoklassniki
* Myspace
* Sosyal ağ web sitelerinin listesi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
* Vkontakte kurucusunu kaybetti