Heian Sarayı

**Heian Sarayı** (), Japonya'nın 794-1227 yılları arasında başkenti olan Heian-kyō'nun (günümüz Kyoto)  imparatorluk sarayıydı. Saray, MS 8. yüzyılın sonlarında inşa edildi ve Çin'deki saray planlarına uygun olarak şehrin kuzey-ortasında yer almaktaydı. Heian Dönemi'nin (794-1185) büyük bir bölümünde imparatorluk ikametgâhı ve idare merkezi olarak hizmet verdi.

Saray, hükûmet bakanlıkları da dahil olmak üzere çeşitli tören ve idari binaları içeren büyük bir dikdörtgen duvarlara sahip Büyük Saray'dan (*Daidairi*) oluşmaktaydı. Bu sarayın içinde imparatorun veya İç Saray'ın (*Dairi*) ayrı surlarla çevrili yerleşim alanı bulunmaktaydı. İç Saray, imparatorun yaşam alanlarına ek olarak, imparatorluk eşlerinin konutlarını ve imparatora daha yakın olan bazı resmî ve tören binalarını içeriyordu.

Sarayın asıl rolü, Japonya'nın 7. yüzyılda Çin'den benimsediği imparatorun altındaki bürokrasinin Büyük Devlet Konseyi (Daijō-kan) ve onun yan kuruluşu Sekiz Bakanlık tarafından yönetildiği ritsuryō sistemi olarak bilinen merkezi hükûmet modelini ortaya koymaktı. Saray, imparatorun ikametgâhı, büyük devlet işlerinin yürütülmesi ve eşlik eden törenler için uygun bir ortam sağlayacak şekilde tasarlanmıştı. Sarayın konut işlevi 12. yüzyıla kadar devam ederken, büyük devlet törenleri için inşa edilen tesisler 9. yüzyılda kullanılmaz hale gelmeye başladı. Bunun nedeni, hem birkaç resmî tören ve prosedürün terk edilmesi hem de kalan birkaç törenin İç Saray'ın daha küçük kısmında düzenlenmeye başlanmasıydı.

Heian Dönemi'nin ortalarından itibaren, saray birkaç yangın ve diğer afetlere maruz kaldı. Yeniden yapılanmalar sırasında imparatorlar saray dışında ikamet ettiler ve bazı devlet işlerinden sorumlu makamlar da yine saray dışında faaliyetlerini sürdürdüler. Bu, sarayın genel siyasi gücünün kaybedilmesiyle birlikte, sarayın idari merkez olarak önemini daha da azalttı. 1227'de saray bir yangında tamamen yandı ve bir daha asla yeniden inşa edilmedi. Saray ve bulunduğu alan inşa edilirken neredeyse geriye hiçbir iz kalmayacak şekilde tasarlandığından saray hakkındaki bilgiler, çağdaş edebi kaynaklara, hayatta kalan diyagramlara, resimlere ve esas olarak 1970'lerin sonlarından bu yana yapılan sınırlı kazılara dayanır.

## Konumu
Saray, Tang Hanedanı'nın başkenti Chang'an'ı model alarak kurulan dikdörtgen şehir Heian-kyō'nun kuzey merkezinde yer alıyordu. Bu planlama modeli, daha önceki başkentler Heijō-kyō (günümüz Nara) ve kısa ömürlü geçici başkent Nagaoka-kyō'daki Heijō Sarayı için de benimsenmişti.

Sarayın ana giriş kapısı olan Suzakumon, şehrin merkezinden geçen büyük Suzaku Bulvarı'nın kuzey ucunda, Raşomon kapısının hemen karşısında yer alıyordu. Saray bu sayede güneye bakarak Heian-kyō'nun simetrik şehir planlamasının merkezinde yer almıştır. Suzakumon'a ek olarak, sarayın duvarları boyunca simetrik olarak yerleştirilmiş 13 kapı daha bulunmaktaydı. Sarayın kuzey tarafında, şehrin kuzey sınırı ile aynı hizada bulunan üç kapı dışındaki her bir kapıya, geniş bir bulvar ulaşmaktaydı.

Büyük Saray'ın güneydoğu köşesi, günümüzde Nijō Kalesi'nin bulunduğu alana denk gelmektedir.

## Tarihi
### Erken tarihi

Başkentin, muhtemelen merkeziyetçi yönetimi güçlendirme amacıyla  (günümüzdeki Nara)  (Kyoto'nun yaklaşık 10&nbsp;km güneybatısı) taşınmasından on yıldan kısa bir süre sonra, sık sık su baskınları ve diğer olumsuz koşullar nedeniyle İmparator Kanmu, başkenti yeniden taşımaya karar verdi. MS 794'te saray, yeni başkent olan Heian-kyō'ya taşındı. Heian-kyō, 1000 yıldan fazla bir süre Japonya'nın başkenti olarak kaldı.

Yeni başkentte inşa edilen ilk ve en önemli yapı saraydı ancak taşınma sırasında tamamen hazır değildi.  795'te tamamlandı ve yapım işlerinden sorumlu hükûmet kurumu 805'te lağvedildi, ancak çalışmalar henüz bitmemişti. 10. yüzyıla ait bir kaynağa göre, sarayın ve imparatorluk ailesi konutlarının inşası, Kammu'nun yönetimi için büyük bir harcamaydı ve saltanatı boyunca toplanan gelirlerin çoğunu oluşturuyordu. Güçlü göçmen Hata ailesinin, başkentin taşınmasında önemli bir rol oynadığı ve maddi destek sağladığına dair tarihî kayıtlar bulunmaktadır. Daha sonraki kaynaklar, yeni imparatorluk konutunun eski bir Hata liderinin konutunun yerine yapıldığını belirtmektedir.

Saray kompleksinin en önemli resmî bölümlerinden ikisi olan  ve , çok erken bir zamanda kullanım dışı kalmaya başladı. Bu durum, ayrıntılı Çin kökenli yasa ve yönetmelik sistemi olan ritsuryōnun zayıflamasıyla paraleldi. Zamanla, fiilî karar alma yetkisi, Fujiwara gibi güçlü aristokrat ailelerin ve  gibi yeni bürokratik kurumların eline geçti. Sonuç olarak, sarayın idari merkezi, imparatorların yaşadığı İç Saray veya Dairi olarak adlandırılan bölgeye kaydı.

Faaliyet alanı giderek İç Saray'ın belirli kısımlarına yoğunlaştıkça, özellikle geceleri diğer bölümler güvenlik açısından ihmal edilmeye başlandı. Bunun bir nedeni, dönemin yaygın batıl inançları olabilir: insanlar ruh ve hayalet korkusuyla ıssız yerlerden kaçınıyor, hatta büyük Buraku-in kompleksinin bile perili olduğuna inanılıyordu. Ayrıca, saraydaki güvenlik önlemleri de zayıfladı ve 11. yüzyılın başlarında yalnızca doğudaki Yōmeimon kapısı korunuyormuş gibi görünmekteydi. Bu güvenlik zafiyeti nedeniyle, 11. yüzyılın ilk yarısında sarayda hırsızlık ve şiddet olayları sıkça yaşanmaya başladı.

### Kullanımının azalması

Saray kompleksi neredeyse tamamen ahşaptan yapıldığından yangınlar sürekli bir sorundu. Buraku-in, 1063'te çıkan bir yangında yok oldu ve bir daha asla yeniden inşa edilmedi. Daigokuden, sınırlı kullanımına rağmen 876, 1068 ve 1156'daki yangınlardan sonra yeniden inşa edildi. 1177'deki büyük yangın Büyük Saray'ın çoğunu yok ettikten sonra Daigokuden bir daha asla inşa edilmedi.

960 yılından itibaren, Dairi sık sık yangınlarla yok oldu, ancak her zaman yeniden inşa edildi ve 12. yüzyılın sonlarına kadar resmî imparatorluk ikametgâhı olarak kullanılmaya devam etti. Tarihçi William H. McCullough'a göre, Dairi'deki yangınlar o kadar sık çıkıyordu ki, kundaklama "genel olarak varsayılmaktadır". Yeniden inşa dönemlerinde, imparatorlar sık sık şehrin içindeki  kalmak zorunda kalıyordu. Genellikle bu ikincil saraylar, özellikle Heian Dönemi'nin sonlarına doğru, art arda gelen imparatorlara eş sağlayarak siyasetin fiilî kontrolünü elinde tutan güçlü Fujiwara ailesi tarafından sağlanıyordu. Böylece imparatorların anne tarafından büyük anne ve büyük babalarının ikametgâhları, Heian Dönemi'nin sonundan önce bile sarayın yerleşim rolünü üstlenmeye başladı.

1086'dan itibaren emekli imparatorlar tarafından yönetimin kurulması veya insei sistemi (), eski imparatorların şehrin içinde ve dışında kendi ikamet saraylarından yetkilerini kullanmalarıyla sarayın azalan önemine daha da katkıda bulundu.

### Geç tarihi
1156 Hōgen Ayaklanması'nın ardından İmparator Go-Shirakawa, imparatora daha fazla güç kazandırmak ve bazı törensel uygulamaları yeniden başlatmak için sarayın bazı bölümlerinin yeniden inşa edilmesini emretti. Go-Shirakawa kısa süre sonra oğlu Nijō lehine tahttan feragat etti. Her ikisi de Heiji Ayaklanması sırasında sarayda saldırıya uğradı ve esir tutuldu. Birkaç hafta sonra saraydan kaçmayı başardılar ve kendilerine sadık güçler sarayı geri alarak isyanı sona erdirdi.

1177'deki bir yangından sonra, orijinal saray kompleksi terk edildi. İmparatorlar, şehir içindeki daha küçük saraylarda (eski sato-dairi) ve şehir dışındaki villalarda yaşamaya başladılar. 1227'de çıkan bir yangın Dairi'nin kalanını yok etti ve eski Büyük Saray neredeyse tamamen kullanılamaz hâle geldi. 1334'te İmparator Go-Daigo, Büyük Saray'ı yeniden inşa etmek için bir ferman yayımladı. Ancak, bu projeyi destekleyecek kaynaklar bulunamadığı için tamamlanamadı.

Heian Sarayı tamamen kullanılmaz hale gelmesine rağmen, Heian-kyō, 1868'e kadar başkent olarak kaldı. "Kyoto" (başkent anlamına gelir) adı ise, 11. yüzyıldan itibaren Heian-kyō için kullanılmaya başlandı. Bugünkü Kyoto İmparatorluk Sarayı, şehrin kuzeydoğu köşesindeki Fujiwara ikametgâhı olan  hemen batısında yer alır. Bu saray, zamanla geçici bir imparatorluk ikametgâhı işlevi görmüş ve sonunda yeni, kalıcı bir saraya dönüşmüştür. Yerel kamilerin ibadetinden sorumlu devlet dairesi olan Jingi-kan'ın harap olan alanı, Heian Sarayı'nın bilinen en uzun süre ayakta kalan kısmıdır ve görünüşe göre 1585'e kadar bir şekilde kullanılmaya devam etmiştir.

## Birincil kaynaklar
Sarayın kendisi tamamen yıkılmış olsa da, günümüze yakın ve çağdaş kaynaklardan sarayla ilgili önemli miktarda bilgi edinilmiştir. Saray, birçok Heian dönemi edebi eserinde hem kurgusal hem de kurgusal olmayan bir mekan olarak yer alır. Bu metinler, sarayın kendisi, burada düzenlenen törenler ve etkinlikler ile sarayda yaşayan veya çalışan kişilerin günlük rutinleri hakkında önemli bilgiler sunar. Önemli örnekler arasında Murasaki Shikibu'nun *[[Genji'nin Hikâyesi]]*, Sei Şonagon'un *[[Yastık Kitabı]]*, *Eiga Monogatari* ve *Ōkagami* gibi kronikleri bulunur. Ayrıca, bazı emakimono ("resimli parşömenler") resimleri sarayda ve benzeri aristokrat konutlarında geçen sahneleri tasvir eder. Yaklaşık 1130 yılına ait *Genji Monogatari Emaki* bu türün en iyi bilinen örneğidir. Sarayın 10. ve 12. yüzyıllardan kalma, Dairi'deki binaların düzenini ve işlevini gösteren, kısmen hasar görmüş haritaları da mevcuttur. Saray alanının modern arkeolojik incelemesi, kentsel Kyoto'nun saray kalıntıları üzerine kurulması nedeniyle zorlaşsa da, Burakuden de dahil olmak üzere bazı bölümleri kazılmıştır.

## Mimarisi

### Büyük Saray (Daidairi)
Daidairi, birinci ve ikinci büyük doğu-batı caddeleri olan  ile  arasında kuzeyden güneye yaklaşık 1,4&nbsp;km, kuzey-güney caddeleri olan  ile  arasında ise batıdan doğuya 1,2&nbsp;km uzanan, duvarlarla çevrili dikdörtgen bir alandı. Büyük Saray'daki üç ana yapı ,  ve  idi.

#### Chōdō-in
Chōdō-in, Büyük Saray'ın güney duvarının merkezinde, Suzakumon kapısının hemen kuzeyinde yer alan, dikdörtgen şeklinde ve duvarlarla çevrili bir alandı. Çin mimarisi ve modellerine dayanıyordu. Daha önceki başkent saraylarından elde edilen arkeolojik kanıtlar, 7. yüzyıldan itibaren genel olarak istikrarlı bir tasarıma sahip olduğunu gösterir. Ayrıca, merkezi avluda sekiz salonu bulunan daha önceki Naniwa-kyō ve Nagaoka-kyō saraylarının karşılık gelen yerleşkeleri olarak  olarak da adlandırılıyordu. Ancak, Heian Sarayı yerleşkesinde 12 salon bulunduğundan, bu geleneksel isim biraz yanıltıcıydı ve daha doğru olan  adı da kullanılıyordu.

Başlangıçta Chōdō-in, imparatorun önemli devlet işlerini bürokrasiyle birlikte düzenli sabah toplantılarında görüşeceği, yetkililerden aylık raporlar alacağı, Yeni Yıl tebriklerini kabul edeceği ve yabancı elçilerle görüşeceği bir yer olarak tasarlanmıştı. Ancak, sabah toplantıları uygulaması 810'da, aylık raporlar ise daha sonra sona erdi. Heian Dönemi'nin büyük bir bölümünde yabancı elçiler de artık kabul edilmiyordu. Ayrıca, Yeni Yıl kutlamaları kısaltılarak 10. yüzyılın sonunda Dairi'ye taşındı. Böylece, Chōdō-in'de düzenlenen tek törenler, yeni bir imparatorun tahta çıkışının resmî makamlara duyurulduğu tahta çıkış törenleri ve bazı Budist merasimleri olarak kaldı.
##### Daigokuden

Chōdō-in'deki ana bina, yerleşkenin kuzey ucundan güneye bakan  idi. Beyaz duvarları, kırmızı sütunları ve yeşil kiremitli çatısı olan bu büyük Çin tarzı yapı (doğudan batıya yaklaşık 52 m, kuzeyden güneye 20 m), çoğu önemli devlet töreni ve etkinliği için tasarlanmıştı. Chōdō-in'in daha küçük olan güney bölümü, kıdemli yetkililer için bekleme odalarından oluşuyordu. Yerleşkenin en büyük orta bölümünde ise bürokrasinin saray törenleri için toplandığı ve katı devlet protokolüne göre oturduğu On İki Salon ile simetrik olarak çevrelenmiş bir avlu yer alıyordu. Kyoto'daki Heian Tapınağı, Daigokuden'in biraz küçültülmüş ancak aslına sadık bir kopyasını içermektedir.

#### Buraku-in
Buraku-in, Chōdō-in'in batısında bulunan, Çin tarzı büyük, dikdörtgen bir yerleşkeydi. Resmî törenler ve ziyafetler için inşa edilmesinin yanı sıra, okçuluk yarışmaları gibi çeşitli eğlence etkinlikleri için de kullanılırdı. Tıpkı Chōdō-in gibi, Buraku-in'in de avluyu çevreleyen yapının kuzey ucunda merkezî bir salonu bulunuyordu.  adı verilen bu salon, imparator ve Buraku-in'deki etkinliklere başkanlık eden saray mensupları tarafından kullanılıyordu. Zamanla, birçok işlevin Dairi'ye taşınması nedeniyle Buraku-in yavaş yavaş terk edildi. 1063'te yıkıldı ve yeniden inşa edilmedi. Sarayın çoğu alanının aksine, Buraku-in alanı 20. yüzyılda bazı arkeolojik kazılara ev sahipliği yaptı.

#### Diğer Büyük Saray binaları
Dış Saray'ın kalan alanı, İç Saray'ın dışında, bakanlıklar, küçük çalışma yerleri, atölyeler, depolama binaları ve Dairi'nin batısındaki  geniş açık alanından oluşuyordu.  binaları, güneyde bir avluya açılan, tipik simetrik planlı, duvarlarla çevrili bir alan içinde, Chōdō-in'in hemen doğusunda yer alıyordu. , imparator adına yapılan törenler için İç Saray'ın hemen yanına inşa edilmişti. Tō-ji ve Sai-ji dışında, başkentte inşa edilmesine izin verilen tek Budist yapısıydı. Sarayın içine 834 yılında inşa edilme izni verilmesi, Heian Dönemi'nin başlarında Şingon mezhebinin ne kadar etkili olduğunu gösteriyor.

### İç Saray (Dairi)

Dairi veya İç Saray, Chōdō-in'in kuzeydoğusunda, Büyük Saray'ın merkezi kuzey-güney ekseninin biraz doğusunda yer alıyordu. Sarayın merkezi özelliği Taht Salonu'ydu. Dairi, imparatorun yaşam alanlarını ve imparatorluk eşleri ile nedimelerinin köşklerini (Kōkyū) kapsıyordu. Saray, iki kat duvarla çevriliydi. Dairi'nin yanı sıra, dış duvarlar bazı ofisleri, depoları ve imparatorun dini işlevleriyle ilgili Şinto binalarının bulunduğu, duvarla çevrili bir alan olan  de kapsıyordu. Bu alan Dairi'nin batısında, Büyük Saray'ın coğrafi merkezinde bulunuyordu. Daha büyük olan bu bölmenin resmî girişi, Dairi'nin hemen güneyindeki  kapısıydı.

İmparatorun yerleşim alanı olan Dairi, Chūwain'in doğusunda, ayrı bir duvarla çevriliydi. Kuzeyden güneye yaklaşık 215 metre, doğudan batıya ise 170 metre genişliğindeydi. Ana kapı, Dairi duvarının güneyinde, Kenreimon Kapısı'nın hemen kuzeyinde yer alan . Chōdō-in ve Buraku-in gibi ciddi ve resmî Çin tarzı mimarinin aksine, Dairi daha samimi ve büyük ölçekte Japon mimarisi tarzında inşa edilmişti. İç Saray, o dönemin aristokrat villalarında ve evlerinde kullanılan shinden tarzı mimarinin bir çeşidini yansıtıyordu. Binalar, boyasız yüzeylere, üçgen ve zona şeklinde selvi kabuğu çatılara sahipti. Yükseltilmiş ahşap platformlar üzerine kurulan bu yapılar, birbirlerine üstü kapalı ve açık, hafif yükseltilmiş geçitlerle bağlanıyordu. Binalar ve geçitler arasında çakıl ve küçük bahçeler bulunuyordu.
#### Shishinden

Dairi'nin en büyük binası, resmi işlevler için ayrılmış bir yapı olan , yani Taht Salonu'ydu. Yaklaşık 30 metre doğu-batı ve 25 metre kuzey-güney uzunluğundaki bu dikdörtgen salon, eşlik eden avlusuyla birlikte Dairi'nin kuzey-güney ekseninde, Shōmeimon kapısına bakacak şekilde konumlanmıştı. Binanın ön merdivenlerinin her iki yanında, simetrik olarak bir tachibana (portakal) ağacı ve bir kiraz ağacı duruyordu. Avlu, iki yanda Shishinden'e bağlı daha küçük salonlarla çevriliydi. Bu düzen, Çin mimarisinden etkilenen ve dönemin aristokrat shinden tarzı villalarında da görülen bir bina yapılandırmasıydı.

Shishinden, Chōdō-in kompleksinin Daigokuden'inde yapılmayan resmi işlevler ve törenler için kullanılıyordu. Dokuzuncu yüzyılın başlarında, hükûmetin günlük işleri imparatorun huzurunda Daigokuden'de yürütülmeyi bıraktığı için, daha büyük ve daha resmi olan bu binanın amaçlanan kullanımının çoğunu erken bir tarihte devraldı. Ritsuryō Kanunu'nda açıklanan resmî hükûmet prosedürlerine olan bu azalan güvene bağlı olarak, imparatora özel bir sekreterya olan  adlı saray görevlisi makamı kuruldu. Hükûmet organlarının çalışmalarını koordine etme rolünü giderek daha fazla üstlenen bu ofis, Shishinden'in güneybatısındaki salon olan  kuruldu.

#### Konutlar

Shishinden'in kuzeyinde, başlangıçta imparatorun yaşam alanı olması için inşa edilen, benzer şekilde tasarlanmış, biraz daha küçük boyutlu bir salon olan  yer alıyordu. Dokuzuncu yüzyıldan itibaren imparatorlar genellikle Dairi'nin diğer binalarında yaşamayı tercih ettiler. Dairi'nin ana ekseninin kuzeyinde, daha küçük olan üçüncü bir salon olan  bulunuyordu. Kuzeye bakan bir bahçesi olan bu salon, 10. yüzyılda imparatorluk eşleri için konut alanı olmadan önce, çiçek izleme ve diğer şölenler için kullanılıyordu. Ayrıca, ilk imparatorluk waka şiir koleksiyonu olan Kokinshū'nun yazım ekibi de burada kalıyordu.

960'taki bir yangından sonra yeniden inşa edilen Dairi'nin ardından, imparatorların düzenli ikametgâhı, Shishinden'in hemen kuzeybatısında yer alan, doğuya bakan daha küçük bir bina olan  taşındı. İmparatorların zamanlarının çoğunu sarayın bu bölümünde geçirmesiyle Seiryōden, giderek daha fazla toplantı için kullanılmaya başlandı. Binanın en çok kullanılan kısmı, yüksek rütbeli soyluların imparatorun huzurunda buluşmak için geldiği .

#### Diğer İç Saray binaları
İmparatoriçe ve diğer resmî ve gayriresmî imparator eşleri de Dairi'de kalırdı. Bu binalar, koruma alanının kuzey kısmında bulunurdu. İmparatoriçe ve resmî eşlerin barındığı en prestijli binalar, Çin tasarım prensiplerine göre ikamet için uygun konumlara sahip olanlardı. Bunlar, ,  ve  ve Seiryōden'deki imparatorluk konutuna en yakın olan ( ve ) idi. Daha az önemli eşler, nedimeler ve bazen veliaht prensin eşlerinden bazıları ise Dairi'nin diğer binalarında, imparatorun odalarından daha uzakta, yani kuzeydoğuya doğru ikamet ederlerdi. Mekânsal statü hiyerarşisinin ünlü bir kurgusal tasviri, *[[Genji'nin Hikayesi]]* adlı eserdeki isimsiz karakterin düşük rütbeli annesiyle ilgilidir. Ancak, bu tür ayrımlar her zaman katı kurallara bağlı değildi.

Japonya İmparatorluk Hazinesi'nden biri olan kutsal imparatorluk aynasının kopyası, Dairi'nin  muhafaza ediliyordu. Heian-kyō'nun kuzeydoğu köşesindeki günümüz Kyoto İmparatorluk Sarayı, Heian Dönemi Dairi'sinin çoğunun kopyasıdır.

## Ayrıca bakınız
* Japon mimarisi
* Heian Dönemi
* Kyoto İmparatorluk Sarayı

## Kaynakça

### Alıntılar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Mainly Japanese with English summary
* 
* . Originally published in 1964.
* . A reissue of the 1931 ed. published in Hong Kong, with some new illus. and minor changes, under title: *Kyoto: its history and vicissitudes since its foundation in 792 to 1868*. First published in article form 1925–28.
* 
**
**
**
**
**
**
**

## Konuyla ilgili yayınlar

* 
* . 'ye göre saray hakkındaki başlıca Japon referans eseri. Kyoto'nun on ciltlik genel tarihinin ilk cildi.
* 

## Dış bağlantılar

* Japanese page with interactive map of the Palace
* Page with detailed description of shinden style buildings