Suhoy Su-75

**Suhoy Su-75** (), ayrıca Hafif Taktiksel Uçak () olarak adlandırılan, Suhoy tarafından geliştirilme aşamasında olan Rus yapımı tek motorlu bir hayalet çok rollü savaş uçağıdır. Uçak, ilk olarak 2021 yılında bir mock-up olarak tanıtılmış olup 2027 yılında Rusya Hava-Uzay Kuvvetleri envanterine hizmete girmesi planlanmaktadır.

## Gelişim
Uçağın uçmayan statik bir prototipi, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in de katılımıyla 2021 MAKS havacılık fuarında tanıtıldı. Checkmate'in ilk uçuşu önce 2023 yılı için planlanmış, ardından 2024'e ve son olarak 2025'e ertelenmiştir; ilk teslimatların ise 2026–2027 yıllarında yapılması hedeflenmektedir. İhracat odaklı ve düşük maliyetli olacak şekilde tasarlanan Checkmate; kendi segmenti olan hafif-orta siklet kategorisindeki Lockheed Martin F-35 Lightning II ve Shenyang FC-31 uçaklarıyla rekabet etmektedir. Üretim miktarının 15 yıl içinde 300 uçak seviyesine ulaşacağı öngörülmektedir.

Rosteh CEO'su Sergei Chemezov'a göre, LTS Checkmate uçaklarının birim maliyetinin 25–35 milyon ABD doları olması beklenmektedir.

Su-75 Checkmate'in geliştirilme süreci, Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle Rusya'ya uygulanan uluslararası yaptırımlar sonucunda sekteye uğramıştır. Bu yaptırımlar nedeniyle Rusya, Avrupa Birliği'nden yarı iletkenler ve yüksek teknolojili makine ekipmanları ithal edemez hale gelmiştir. Ayrıca, Rusya'nın ABD doları kullanarak ticaret yapamaması, uçağın potansiyel ihracat satışlarının da durma noktasına gelmesine neden olmuştur.

Güvenlik Politikası Merkezi'nden (Center for Security Policy) Maya Carlin'in Mayıs 2023'teki değerlendirmesine göre, savaş nedeniyle uygulanan yaptırımlar uçağın geliştirilme sürecini "sekteye uğratmıştır". Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) projeye katılımını "askıya alması", program için "kritik" öneme sahip olan finansman desteğinin kesilmesine yol açmıştır.

2025 Dubai Airshow'da Sergey Bogdan, ilk uçuş prototipinin (flight article) tamamlanma aşamasında olduğunu belirtmiş ve ilk uçuşun **2026'nın başlarında** gerçekleşeceğini öngördüğünü ifade etmiştir. Sergey Chemezov ise ilk uçuşun "yakın gelecekte" yapılacağını ve uçağın kısa süre içinde yer testlerine başlayacağını açıklamıştır.

## Tasarım
Su-75; radar izini (stealth) düşürmek amacıyla tasarlanmış, **diverterless supersonic inlet (DSI)** (ayrıştırıcısız süpersonik hava alığı), **[[V kuyruk|V-kuyruk]]** yapısı ve **[[Silah bölmesi|dahili mühimmat yuvalarına]]** sahiptir. Tasarımcıları tarafından "U-biçimli" olarak adlandırılan hava alığı formu, uçağın radar kesit alanını (RCS) şirketin bir önceki tasarımı olan Su-57'ye kıyasla daha fazla azaltmayı hedeflemektedir. Kanat alanının genişliği, havacılık uzmanı David Axe tarafından, Sukhoi'nin bu avcı uçağını **12.000 m (40.000 ft)** veya daha yüksek irtifalarda muharebe edecek şekilde tasarladığı şeklinde yorumlanmıştır.

Uçağın burun alt kısmını saran köşeli alt alık (ventral inlet), ilk kez Boeing X-32 uçağında tanıtılan DSI tasarım konseptiyle benzerlikler taşımaktadır. Mekanik olarak daha basit bir yapıya sahip olan DSI sistemi; McDonnell Douglas F-15 veya Suhoy Su-27 gibi daha karmaşık alık tasarımlarına kıyasla maliyetleri düşürmektedir. Su-75, geleneksel bir kuyruk takımı yerine Northrop YF-23'e benzer bir V-kuyruk yapısı kullanmaktadır. Bu yapıda, yunuslama (pitch) ve sapma (yaw) hareketlerini ayrı ayrı kontrol eden yatay ve dikey stabilize tertibatı yerine, her iki görevi de üstlenen bir çift birleşik **"ruddervator"** (rudder ve elevator kombinasyonu) bulunur. Ancak bu sistem, geleneksel kuyruk yapılarına göre daha sofistike uçuş kontrol sistemleri gerektirmektedir.

Tasarımcıların verilerine göre Checkmate; 3.000 km menzile sahip olacak, 7.400 kg faydalı yük taşıyabilecek ve 1.8 ile 2.0 Mach arası hızlara ulaşabilecektir. Ayrıca uçak, beş adet füze ve bir adet otomatik top içeren dahili bir mühimmat yuvasına sahip olacaktır.

2023 yılında yayımlanan patentler, uçağın radar izini daha da azaltmak amacıyla gövde yanlarında, "strake" yapılarında ve hava alıklarında değişiklikler yapıldığını göstermektedir. Bu yeni tasarımın temel olarak gövdenin toplam taşıma yüzeyi alanını artırdığı görülmektedir.

## Motor
Su-75'in güç kaynağının, Su-57M varyantında da kullanılacak olan Saturn AL-51F-1 motorunun (*izdeliye 30* geliştirme koduyla bilinen) bir türevi olacağı öngörülmektedir. AL-51F-1, selefi olan AL-41F1'e kıyasla %30 daha düşük özgül ağırlığa ve %18'e kadar daha fazla verimliliğe sahip olacak şekilde tasarlanmıştır. Motorun tahmini itki gücü; kuru yanmada (art yakıcı olmadan) **107,9 kN (24.300 lbf)**, art yakıcı (afterburner) devredeyken ise **166,8 kN (37.500 lbf)** seviyesindedir. Seri üretime geçildiğinde AL-51F-1'in, diğer Rus motorlarına kıyasla çok daha uzun bir hizmet ömrüne sahip olması beklenmektedir.

## Kokpit
Kokpit içerisinden fotoğraf çekilmesini engelleyen kısıtlamalar nedeniyle, uçağı bizzat gören ilk Batılı gazeteci olan NBC News'ten Matt Bodner, bir görsel paylaşamasa da ön inceleme bilgilerini aktarmıştır. Bodner'a göre kokpit düzeni, Su-35S'deki yerleşime benzer şekilde; iki adet **38 cm (15 inç)** boyutunda ana çok fonksiyonlu LCD ekrana sahip bir cam kokpit (glass cockpit) yapısıyla Su-57 ile özdeştir. Ayrıca kokpitte **30°'ye 22°** geniş açılı bir baş üstü göstergesi (HUD) bulunmaktadır.

## Aviyonik Sistemler
Checkmate'in elektronik altyapısı tamamen açık mimari (open-architecture) prensibiyle tasarlanmıştır ve büyük bölümü uçak üzerinde (on-board) çalışan **"Matryoshka"** teşhis ve tanılama sistemlerini kullanmaktadır. NIIP radar tasarım bürosundan Yuri Beliy'e göre, uçak için düşük maliyetli bir **[[Aktif faz dizili radar|AESA]]** (Aktif Faz Dizinli Radar) geliştirilmesi planlanmaktadır. Dönemin Başbakan Yardımcısı Yury Borisov ise Sukhoi Tasarım Bürosu'nun maliyetleri düşürme stratejisinin bir parçası olarak, Checkmate'in Su-57 ile aynı bileşenleri ve aviyonik sistemleri paylaşacağını belirtmiştir.

## Muhtemel Operatörler
2021 yılında Suhoy, önümüzdeki 15 yıl içinde Afrika ülkelerine Su-75 ihracatı yapmayı hedefleyerek toplam talebi **300 uçak** olarak tahmin etmiştir. Peru'da düzenlenen SITDEF-2021 silah fuarında, Rosoboronexport Genel Müdürü Alexander Mikheev, bir dizi Güney Amerika ülkesinin de Su-75 ile ilgilendiğini ifade etmiştir. Temmuz 2023'te Rusya Federal Askeri-Teknik İşbirliği Servisi direktörü Dmitry Shugaev, **Nijerya**'nın tasarıma ilgi duyduğunu doğrulamıştır. Uçağın ayrıca **Türkiye**, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'ne de ihraç edilmesi için girişimlerde bulunulmuştur. Rusya, Hindistan'ın Su-75 programına katılmasına yönelik ilgisini de dile getirmiştir. Bazı uzmanlar, JAS 39 Gripen gibi diğer çok rollü avcı uçaklarından daha ucuz bir alternatif olması nedeniyle Hindistan'ın Su-75'i değerlendirmesi gerektiğini savunmaktadır.

## Teknik özellikler
*Kaynakça: Rosoboronexport,* *Flight Global,* *Breaking Defense,* *Suciu,* *Lieser* *ve Filseth*

### Genel özellikler:
* **Mürettebat:** 1
* **Uzunluk:** 17.7 m
* **Kanat uzunluğu:** 11.8 m
* **Yükseklik:** 4.0 m
* **Maksimum kalkış ağırlığı:** 26,000 kg
* **Motor:** 1 × NPO Saturn izdeliye 30 turbofan

### Performans:

* **Maksimum Hız:** Mach 1.8
** Su seviyesinde Mach 1.06, 1,300km/h
* **Menzil:** 2,900 km
* **İntikal Menzili:** 3,000 km
* **Azami İrtifa:** 16,500 m
* **g limiti:** +8.0
* **Tırmanma Hızı:** 220 m/s
* **İtki/Ağırlık:** 1.0:1

### Cephane:

* **Silah İstasyonları:** 11 adet (5 dahili, 6 harici)
* **Azami Faydalı Yük:** 7,400 kg
* **Taşıma Kapasitesi ve Kombinasyonlar:**
** **Dahili Silah Bölmesi:** 3 adet **[[Görüş ötesi|BVRAAM]]** (Görüş ötesi hava-hava füzesi) ve 2 adet **[[SRAAM]]** (Kısa menzilli hava-hava füzesi).
** **Füze Seçenekleri:**
*** 2 x **R-77** (Orta-uzun menzilli hava-hava füzesi)
*** 3 x **R-73** (Kısa menzilli kızılötesi güdümlü füze)
*** 2 x **Kh-35E** (Gemi savar füzesi)  

### Aviyonikler:

* Sh-121 çok fonksiyonlu entegre edilmiş radyo elektronik sistemi (MIRES)
* Aktif faz dizili radar
* 101KS-V IRST sistemi

## Ayrıca bakınız
* Mikoyan Proje 1.44
* Savaş uçakları listesi
**  Suhoy Su-57
**  Lockheed Martin F-35
**  Shenyang FC-31
**  TUSAŞ Kaan

## Kaynakça