Kuru temizleme

**Kuru temizleme**, kumaşların üzerinde bulunan kir ve lekeleri çıkarmak için su içermeyen apolar bir çözücü kullanılarak yapılan yıkama işlemidir. Dünya çapında genel olarak kuru temizlemede perkloroetilen denen, yağları çok iyi çözen, yanıcı veya zehirli olmayan organik bir sıvı kullanılır. Hidrokarbon karışımları ve dekametilsiklopentasiloksan gibi diğer çözücüler de kullanılır. Tarihsel çözücüler arasında karbon tetraklorür, trikloroetilen, triklorotrifloroetan, 1,1,1-trikloroetan ve n-propil bromür bulunur. Yapısı polar olan su kullanan ıslak temizlemeden farklıdır, yine de sıvı içerir, ancak giysiler bunun yerine su içermeyen bir sıvıyla yıkanır. Sanılanın aksine kuru temizleme tamamen "kuru" değildir ve sıvı kullanılarak yapılır. "Kuru" ifadesi kimyada çoğu zaman bahsedilen maddenin ya da işlemin su içermediği anlamına gelir. Bazı dillerde kuru temizleme işlemi, "Kimyasal temizleme/yıkama" olarak bilinir. Su içeren çözücüler, kumaş lifleri üzerindeki hidrofilik gruplarla etkileşimde kumaşta kırışma ve çekmeye neden olurken, kuru temizlemede kullanılan tetrakloroetilen gibi organik çözücüler kumaşta kırışma ve çekmeye neden olmaz. Ayrıca suyla yıkamanın aksine, kuru temizleme genelde düşük sıcaklıklarda yapılır.

Çoğu doğal elyaf suda yıkanabilir, ancak bazı sentetikler (örneğin, rayon) suya karşı olumsuz tepki verir ve mümkünse kuru temizleme yapılmalıdır. Aksi takdirde, doku, renk, dayanıklılık ve şekil değişiklikleri meydana gelebilir. Ayrıca, ipek, asetat ve rayon dahil olmak üzere bazı özel kumaşlar, hasarı önlemek için kuru temizlemeden de fayda görebilir.

Müşterilerinin bakış açısına göre, kuru temizleme işletmeleri iki türe ayrılır; bir tesis yerinde kuru temizleme makinesinde yıkama yapar, bir bayi ise müşterilerden giysileri alır, onları daha büyük bir tesise gönderir ve ardından temizlenmiş giysileri müşteri tarafından alınması için bayiye geri götürür. Bu döngü, kuru temizleme işleminin neden olduğu yangın veya tehlikeli buhar riskini en aza indirmek için yapılmıştır.

## Tarihi

19. yüzyılın başlarında, Fransız boyahane işletmecisi Jean Baptiste Jolly, kumaşları temizlemek için gazyağı ve benzin kullanarak kendi yöntemini geliştirdi. 1845'te Paris'te ilk kuru temizleme hizmetini açtı. İddiaya göre Jolly, 1825'te bir kazadan sonra fikrini edindi; masa örtüsünün üzerine bir yağ lambasının içeriği döküldükten sonra daha temiz hale geldiğini fark etti. İçindeki yağ muhtemelen kampendi.

O dönem kuru temizlemede kullanılan kerosen ve benzinin yanıcılığı Atlantalı bir kuru temizlemeci olan William Joseph Stoddard'ı endişelendirmekteydi. Stoddard, bu iki sıvıdan daha az yanıcı olan Stoddard solventini (white spirit) geliştirmiştir. Bu çözücü, 1940'lara kadar ABD'deki en yaygın kuru temizlemeve çözücüsü olarak kaldı.

I. Dünya Savaşından sonra karbon tetraklorür gibi klorlu çözücüler kuru temizlemede kullanılmaya başlanmıştır. Karbon tetraklorür ve trikloroetilen geçmişte en çok kullanılan kuru temizleme çözücüleriydi. Önceki iki çözücünün insan sağlığı (örneğin karbon tetraklorür çok zehirliydi) ve çevre üzerindeki olumsuz etkilerinden (trikloroetilen, yeraltı sularında birikmekteydi) dolayı kuru temizlemede 1930'lardan beri günümüzde daha güvenli ve daha düşük toksisitesi olan tetrakloroetilen  kullanılmaktadır.

Kuru temizleme işlemi eskiden, biri temizleme işlemi için, ikincisi çözücüyü giysilerden çıkarmak için olmak üzere iki makinede yapılırdı. Bu dönemin makineleri "bacalı" olarak tanımlandı; kurutma egzozları, birçok modern çamaşır kurutma makinesi egzozuyla aynı şekilde atmosfere atılırdı. Bu, çevre kirliliğine katkıda bulundu ve potansiyel olarak yeniden kullanılabilir çözücünün çoğu atmosfere kayboldu. Modern kuru temizleme makineleri hem yıkamayı hem de kurutmayı aynı yerde yapar ve çözücüyü tekrar geri dönüştürür.

## Mekanizma
 
Mekanizma açısından kuru temizleme, kumaş üzerindeki lekeleri seçici olarak çözer. Çözücüler, polar değildir (apolar) ve lekelere neden olan apolar bileşikleri seçici olarak çıkarma eğilimindedir. Bu lekeler aksi takdirde yalnızca yüksek sıcaklıklarda sulu deterjan karışımlarında çözünebilir ve ısı hassas kumaşlara potansiyel olarak zarar verebilir. Örneğin polar olan su, molekülleri apolar olan yağı çözemezken, tetrakloroetilen apolar olduğu için yağı çözer.

Apolar çözücüler, kumaş içindeki herhangi bir polar grupla etkileşime girmediğinden, bazı kumaşlar, özellikle doğal kumaşlar için de iyidir. Su bu polar gruplara bağlanır ve bu da yıkama sırasında liflerin içindeki proteinlerin şişmesine ve gerilmesine neden olur. Ayrıca, su moleküllerinin bağlanması lif içindeki zayıf çekimlere müdahale ederek lifin orijinal şeklinin kaybolmasına neden olur. Yıkama döngüsünden sonra su molekülleri uçar. Bununla birlikte, liflerin orijinal şekli zaten bozulmuştur ve bu genellikle büzülmeye neden olur. Apolar çözücüler (hidrokarbonlar ve tetrakloroetilen gibi klorlu hidrokarbonlar) bu etkileşimi önleyerek daha hassas kumaşları korur.

## Aşamalar
 
Kuru temizlemecideki süreç ürünlerin teslim alınması, gelen ürünlerin ayrılması, ön temizlik, makinede yıkama (sıkma ve kurutma dahil) ve sonraki rötuşlar (temizleme), ütüleme ve paketlemeyi içeren bitirme işlemleri olmak üzere beş ana aşamadan oluşur. Deri ve süet ürünler için bitirme işlemleri aynı zamanda yağlama, tonlama ve film kaplamaların uygulanmasını içerebilir.

### Ürünlerin kabulü

Alım, ürünün türünü, kusurlarını ve kirlerini, temizleme yöntemini belirleyen ve ayrıca tüketici ile temizlik esnasında olabilecek herhangi bir sorun çıkması durumları için bir anlaşma yapan sürecin en önemli aşamalarından biridir.

### Ürünlerin sınıflandırılması
Ürünlerin, kuru temizleme makinesine yüklemek için partilerin toplanmasından oluşur. Boyaların bir üründen diğerine geçmesini önlemek için başta renklere göre ayrım yapılır. Ayıklama, malzemenin bileşimine, gelen ürünlerin rengine ve kirlenme derecesine göre yapılır: fiziksel ve kimyasal özelliklerinden dolayı her malzeme kuru temizleme makinesinde farklı davranır.

### Ön leke çıkarma
Bu aşama, ürünlerin en kirli bölgelerinin (kuru temizleme kalitesini artırmak için) işlenmesini ve kuru temizleme makinesinde çözücü ve ısı etkisi altında nihai olarak ürün üzerinde daha sonra çıkarılması  imkansız olan ve kalıcı olarak kalabilecek lekelerin çıkarılmasını amaçlar. Bu işlemde lekeleri çıkarmak için çözücülerle birlikte deterjanlar kullanılır. Bu işlem, basınçlı hava ve buhar sağlamak için egzozlu bir çalışma yüzeyine ve tabancalara sahip, aydınlatmalı özel leke çıkarma masalarında gerçekleştirilir - öyle ki su, deterjanlar ve çözücü ile birlikte güçlü bir hava akımı lekeyi çıkarır.

### Kuru temizleme
Kumaşlarda bulunan kirletici maddeleri çıkarmak ve çözmek için çözücüler kullanılır. Günümüzde kullanılan tüm kuru temizleme makineleri kapalı devre çalışmaktadır. Tankta harcanan ve ürünlerdeki safsızlıkları emen perkloroetilen, büyük safsızlık parçacıklarının tutulduğu filtrelerden geçerek damıtma için damıtma cihazına gönderilir.

Dükkân personelinin ve müşterilerinin güvenliği için, tüm modern kuru temizleme makinelerinde özel bir malzeme (adsorber) bulunur. Bu malzemeler kurutma sırasında oluşan çözücü buharlarını emerek ürünlerden ve kuru temizleme haznesinden tamamen uzaklaştırılmasını sağlar. Bu nedenle, modern kuru temizleme teknolojisi, yüksek derecede çevre dostudur ve kuru temizleme şirketi çalışanlarının ve müşterilerinin sağlığı için güvenlidir.

### Bitirme işlemleri
Ana bitirme işlemi ütülemedir - ütü masaları, presler ve mankenler kullanılır. Buharlı ütü masasında ütüleme, yerleşik bir buhar jeneratörü veya merkezî bir kuru temizleme dükkanı tarafından üretilen buhar beslemeli ütüler kullanılarak gerçekleştirilir. Leke kalırsa son bir leke çıkarma işlemi de yapılır. Lekeler elle çıkarılamıyorsa ürün tekrar kuru temizlemeye gönderilir. Tekrarlanan kuru temizlemeden sonra leke kaybolmadıysa, bu kabul makbuzuna kaydedilir ve ürün ıslak ısıl işlem ve daha fazla paketleme ve siparişin verilmesi için gönderilir.

## İşlem
İsminin önerdiğinin aksine, kuru temizleme tamamen "kuru" değildir. Kuru temizleme işlemi genellikle perkloroetilen (perk, tetrakloroetilen) denen apolar, oda sıcaklığında sıvı hâlde bir çözücü ile yapılır. Perkloroetilen, termal olarak stabil olduğundan, tekrar tekrar damıtılıp kullanılır. 

Pek çok tekstil ürünü, özellikle  takım elbise veya mont gibi farklı kumaş türlerinin işlendiği tekstil ürünleri, deforme olabileceği veya rengini kaybedebileceği için yalnızca su veya sulu yıkama solüsyonları ile sınırlı ölçüde temizlenebilmektedir. İpekli giysiler doku yapısını kaybeder, suyla yıkandığında yumuşar ve sarkar. Süet deri suyla temas ettiğinde lekelenir. Bu yüzden bazı kumaşlar sadece kuru temizleme yapılmalıdır.

Perkloroetilen makinelerinde yıkama döngüsü sırasında haznenin yaklaşık üçte biri çözücü ile dolar ve dönmeye başlar. Yıkama döngüsü sırasında haznedeki çözücü (genelde 'kafes' olarak bilinir) bir filtrasyon odasından geçirilir ve ardından 'kafese' geri beslenir. Bu döngü olarak bilinir ve yıkama süresi boyunca devam eder. Çözücü daha sonra uzaklaştırılır ve bir kazan ve yoğuşturucudan oluşan bir damıtma ünitesine gönderilir. Yoğuşturulmuş çözücü, kalan suyun çözücüden ayrıldığı ve daha sonra temiz çözücü tankına beslendiği bir ayırıcı üniteye beslenir. (Su polar olduğu için apolar olan perkloroetilen ile asla karışmaz ve perkloroetilen yoğunluğu nedeniyle suyun altında kalır) İdeal akış hızı, makinenin boyutuna bağlı olarak dakikada kilogram giysi başına yaklaşık 8 litre çözücüdür.

Bazı kuru temizleme makineleri çözücüyü damıtmak yerine filtreden geçirerek kullanımdan sonra arıtır. 

Giysiler ayrıca makinenin operatörü tarafından işlem öncesinde yabancı cisimler açısından da kontrol edilir. Plastik kalemler gibi plastik maddeler çözücü banyosunda çözünerek tekstile zarar verebilir. Bazı hassas tekstil boyaları çözücüye daldırma sırasında boya akıtabilir. Kuş tüyü yatak örtüleri veya püsküllü kilimler veya askılar gibi kırılgan öğeler işlem öncesinde bir file çantaya konulabilir. Perkloroetilenin yoğunluğu, oda sıcaklığında 1,62 g/cm3'tür (sudan %62 daha ağırdır) ve emilen çözücünün tam ağırlığı, mekanik destek sağlanmadığı sürece, ekstraksiyon döngüsü sırasında tekstilin normal kuvvet altında bozulmasına neden olabilir.

Tipik bir yıkama döngüsü, giysinin türüne ve kirlilik derecesine bağlı olarak 3-15 dakika sürer. İlk üç dakika boyunca, çözücüde çözünen kirler perkloroetilene karışır ve gevşek, çözünmeyen kirler çıkar. Gevşek kirler çıktıktan sonra, giysilere işlemiş çözünmeyen kirlerin tamamen çıkarılması 10-12 dakika sürer. Hidrokarbon çözücüler kullanan makineler, çözücüde çözünen kirlerin çözünme hızının çok daha yavaş olması nedeniyle en az 25 dakikalık bir yıkama döngüsü gerektirir. Çözücünün temizleme gücünü artırmak için, çalışma çözücüsüne az miktarda özel kuru temizleme deterjanı (%0,5-1,25) eklenebilir. Bu deterjanlar hidrofobik kirleri emülsifiye eder ve kirin giysilere tekrar yapışmasını önler. Makinenin tasarımına bağlı olarak, anyonik veya katyonik bir deterjan kullanılır.

Yıkama döngüsünün sonunda, makine, temiz çözücü tankından verilen taze damıtılmış çözücü ile giysi yükünün durulandığı bir durulama döngüsüne başlar. Bu temiz çözücü durulama, "kirli" çalışma çözücüsünden giysiye geri çöken kir parçacıklarının neden olduğu renk bozulmasını önler. Durulama döngüsünden sonra, makine, çözücüyü yeniden kullanım için geri kazanan ekstraksiyon işlemine başlar. Modern makineler, kullanılan çözücünün %90'ından fazlasını geri kazanır. Ekstraksiyon döngüsü, yıkama haznesinden çözücüyü boşaltarak ve sepeti 350-450 rpm'ye hızlandırarak başlar; bu da çözücünün büyük bir kısmının kumaştan ayrılmasına neden olur. Bu zamana kadar, temizleme normal sıcaklıkta yapılır, çünkü çözücü kuru temizleme işlemi sırasında asla ısıtılmaz. Daha fazla çözücü ayrılamadığında, makine kurutma döngüsüne başlar.

Kurutma döngüsü sırasında, giysiler sepet boyunca dolaşan sıcak hava akımında (tipik olarak 60–63 °C civarında) döndürülür ve sıkma işleminden sonra kalan çözücü izleri buharlaştırılır. Hava sıcaklığı, giysilerde ısı hasarını önlemek için kontrol edilir. Makineden çıkan sıcak hava daha sonra bir soğutma ünitesinden geçer; burada çözücü buharları yoğunlaştırılır ve damıtılmış çözücü tankına geri gönderilir. Modern kuru temizleme makineleri, soğutulmuş havanın yeniden ısıtılıp tekrar dolaştırıldığı kapalı devre bir sistem kullanır. Bu, yüksek çözücü geri kazanım oranlarına ve hava kirliliğinin azalmasına neden olur. Kuru temizlemenin ilk zamanlarında, büyük miktarda çözücü buharı egzozlar yoluyla atmosfere salınıyordu, çünkü bu yöntem ucuz ve zararsız olarak kabul ediliyordu. Kurutma döngüsü tamamlandıktan sonra, koku giderme (havalandırma) döngüsü giysileri soğutur ve giysilerin üzerinden soğuk dış hava dolaştırarak ve ardından aktif karbon ve polimer reçinelerden yapılmış bir buhar geri kazanım filtresinden geçirerek çözücünün kalan izlerini giderir. Havalandırma döngüsünden sonra giysiler temizlenir ve ütüleme ve son işlem için hazır hale gelir.

Tüm lekeler kuru temizleme ile çıkarılamaz. Bazılarının, giysiler yıkanmadan veya kuru temizlemeden önce özel leke çözücülerle (bazen buharla veya özel leke çıkarıcı sıvılara batırılarak) işlemden geçirilmesi gerekir. Ayrıca, uzun süre kirli bir şekilde saklanan giysilerin orijinal renk ve dokularına kavuşması da zordur.

### Çözücü işlemleri
Yıkama bölmesinden gelen kirli çözücü, yıkama bölmesine geri gönderilmeden önce birkaç filtrasyon aşamasından geçer. İlk adım, tiftik, tutturucular, düğmeler ve madeni paralar gibi küçük nesnelerin çözücü pompasına girmesini önleyen bir düğme kapanıdır.

Zamanla, filtre üzerinde ince bir çamurumsu bir kir tabakası birikir. Bu artık düzenli olarak (genellikle günde bir kez) çıkarılır ve ardından çamurda hapsolmuş çözücüyü geri kazanmak için işlenir. Birçok makine, çözücü ile geri yıkanırken filtredeki kiri merkezkaç kuvvetiyle çıkaran "döndürme diski filtreleri" kullanır.

Tiftik filtreden sonra çözücü, emici bir kartuş filtreden geçer. Aktif killer ve odun kömürü içeren bu filtre, çözücüdeki boyalarla birlikte ince çözünmeyen kirleri ve uçucu olmayan kalıntıları giderir. Son olarak çözücü, daha önce çıkarılmamış herhangi bir kiri temizleyen bir filtreden geçer. Temiz çözücü daha sonra çalışan çözücü tankına geri gönderilir. Damıtıcıdan gelen atık çamur veya katı kalıntı çözücü, su, toprak, karbon ve diğer uçucu olmayan artıkları içerir.

Modern kapalı makinelerin çoğu ayrıca, algılanabilir tüm perkloroetilen kalıntılarının ne zaman giderildiğini otomatik olarak algılayan bilgisayar kontrollü bir kurutma sensörü içerir. Bu sistem, döngü sonunda yalnızca az miktarda perkloroetilen buharı salınmasını sağlar.
### Makineler
Kuru temizleme makineleri beşe ayrılır:
* **Birinci nesil makineler**, (1960'ların sonlarına kadar kullanıldı) iki ayrı üniteden oluşuyordu. Bir ünite yalnızca yıkama, diğeri ise kurutma içindi; kuru temizlemenmiş giysiler operatör tarafından kurutma ünitesine elle taşınırdı. Bu dönemin makineleri "havalandırmalı" olarak tanımlanıyordu; kurutma egzozları, birçok modern çamaşır kurutma makinesi egzozu gibi atmosfere atılıyordu. Bu durum çevre kirliliğine katkıda bulunuyor ve potansiyel olarak yeniden kullanılabilir çözücünün büyük bir kısmı atmosfere karışıyordu.
* **İkinci nesil makineler** hem yıkama hem de kurutma işlevlerini birleştiriyordu ve buharları yine dışarı atıyordu. Bu tür tek ünite makinelere hâlâ "dry-to-dry" denir.
* **Üçüncü nesil makineler** (1970'lerin sonlarından 1980'lerin başlarına kadar), buhar emisyonlarını azaltma ve çözücüyü geri kazanma mekanizmaları içeriyordu.
* **Dördüncü nesil makineler**, makinenin içindeki havadan çözücü buharlarını yakalayarak dahili buhar geri dönüşümü sağlıyordu ve genellikle kullanılmış çözücüyü temizlemek için karbon filtreleri bulunuyordu. Bu makineler neredeyse tamamen kapalı devreydi. Kapalı makinelerde, kurutma işlemi sırasında çıkarılan çözücü geri kazanılır ve damıtma yoluyla saflaştırılır, böylece daha fazla yükü temizlemek için tekrar kullanılabilir veya güvenli bir şekilde atılabilir. Çoğu modern kapalı makinede ayrıca, tespit edilebilir tüm PCE izlerinin giderildiğini otomatik olarak algılayan bilgisayar kontrollü bir kurutma sensörü bulunur. Bu sistem, döngünün sonunda yalnızca az miktarda PCE dumanının salınmasını sağlar.
* **Beşinci nesil makineler**, havadaki daha yüksek çözücü konsantrasyonlarını yakalamak için özel sensörler eklemiştir. Bu nesil makinelerde, hazne içindeki çözücü konsantrasyonu havadaki 300 ppm konsantrasyonunun altına düşmedikçe kapağın açılmasını önlemek için otomatik kilitler bulunur.

## Kullanılan çözücüler
Dünya çapındaki birçok kuru temizleme işletmeleri ana çözücü olarak perkloroetilen isimli bir klorokarbon kullanır ancak bazı kuru temizleme işletmeleri, farklı çözücüler kullanabilmektedir. Çoğu yeni çözücü, temizleme kabiliyetinde perkloroetilen kadar iyi veya ekonomik değildir. 

### Perkloroetilen

Perkloroetilen (perc, PCE veya tetrakloroetilen, =) 1930'lardan beri kullanılmaktadır, hoş kokulu renksiz bir sıvıdır. Perkloroetilenin keskin olmayan, hoş kokusu çok düşük konsantrasyonlarda bile alınabilir ancak yıkama işleminden sonra kumaş üzerinde koku bırakmaz. Kuru temizleme dükkânlarının karakteristik kokusu büyük oranda bu madde kaynaklıdır. PCE, temizleme performansı için "standart" olan en yaygın çözücüdür. Son derece etkili bir temizleme çözücüsüdür. Termal olarak stabildir, geri dönüştürülebilir ve zehirli değildir. Buna rağmen, özellikle yüksek sıcaklıklarda renk akmasına/kaybına neden olabilir. Bazı durumlarda giysilerdeki plastik parçalara (özel süslemeler, düğmeler ve boncuklar) zarar verebilir. Yağ bazlı lekeler için, daha yaygın suda çözünen lekelerden (kahve, şarap, kan vb.) daha iyidir. Suya kıyasla, kumaşlara daha yumuşak etki eder ve kuru temizleme esnasında çekme veya sertleşme olmaz.

Kuru temizlemede kullanılan miktarlarda perkloroetilen zehirli değildir. Kuru temizleme ve yağ çıkarmada yaygın kullanımına rağmen insanlarda zehirlenme vakaları ve ölümler nadirdir. Tipik bir kuru temizlemecide perkloroetilene maruziyetin, herhangi bir tehlike arz edebilecek seviyelerin çok altında olduğu bulunmuştur. Değerlendirilen kanser teşhisi konmuş kuru temizlemecilerin çoğunun aşırı sigara ve içki alışkanlığı olması nedeniyle, perkloroetilenin kanserojen olma olasılığına dair yeterli kanıt bulunamamıştır. İsveç'te 2011 yılında yayınlanan, toplam dokuz binden fazla kişiye dayanan, uzun yıllar boyunca perkloroetilene maruz kalmış kuru temizlemeciler ve kontrol grubu olarak bu kimyasalı kullanmadan ıslak temizleme yapan çamaşırhane çalışanlarında kanser oranlarını karşılaştıran bir çalışma sonucunda iki grup arasında çeşitli kanserlerin görülme olasılığında fark olmadığı bulundu. İki grup arasında, perkloroetilenin neden olduğundan şüphelenilen yemekborusu, rahimağzı, karaciğer, böbrek ve mesane kanserlerinin görülme sıklığında ise artış bulunamadı.  Ozon tabakası üzerinde zararlı etkisi yoktur ve küresel ısınmaya katkıda bulunmaz.

### Dekametilsiklopentasiloksan
Kısaca D5 veya "sıvı silikon" olarak adlandırılan dekametilsiklopentasiloksan, 1990'ların sonunda GreenEarth Cleaning tarafından popüler hâle getirildi. Önceden kozmetikte kullanımı ile bilinen bu kimyasal, *GreenEarth* adı altında "çevre dostu" ve "yeşil" olarak pazarlandı. Perkloroetilenden çok daha pahalıdır ve kullanımı özel lisans gerektirir. D5 kullanan makinelerde geri dönüşüm damıtım yerine filtrelerle gerçekleştirilir, bu yüzden enerji kullanımı perkloroetilen makinelerine kıyasla çok daha düşüktür. Kokusuz olması bir avantaj olarak kabul edilir. Temizlik kabiliyeti, perkloroetilene kıyasla daha zayıftır ve yağları çözemez. Tüm kuru temizleme çözücüleri arasında en düşük KB değerine (13) sahiptir.

Biyolojik olarak parçalanmadığından dolayı önemli bir çevresel etkiye sahiptir. Kalıcı, biyolojik birikimli ve toksik özellikleri nedeniyle Avrupa Birliği'nde denetlenmektedir. İnsanlarda kısa vadede herhangi bir toksik etkisi bulunmaz. Fakat dekametilsiklopentasiloksanın sucul toksisitesi, perkloroetilenden daha yüksektir. Çevrede ve hayvan dokularında birikebilir. Yüksek konsantrasyonlarda dekametilsiklopentasiloksan verilen sıçanlarda rahim tümörü oluşumu gözlenmiştir ancak bu kimyasalın insanlarda kanserojen olup olmadığına dair henüz bir veri yoktur. Karaciğer, sinir sistemi ve bağışıklık sistemi üzerinde olumsuz etkileri olabilir. Çevresel etkileri nedeniyle Haziran 2026'dan itibaren Avrupa Birliği'nde kuru temizlemede kullanımı yasaklanacak.

### Hidrokarbonlar
Hidrokarbonlar, kuru temizlemede ilk yıllardan (19. yüzyıl) beri kullanılmaktadır. Kullanılan ilk hidrokarbon çözücüler arasında gazyağı ve daha az yanıcı olan Stoddard çözücüsü (aynı zamanda "beyaz ispirto" olarak da adlandırılır) yer almaktadır. %65'ten fazla C10 veya daha yüksek hidrokarbon karışımı olan Stoddard çözücüsünün nispeten düşük bir parlama noktası (38 °C / 100 °F) vardır.

Hidrokarbonlar, Exxon-Mobil'in DF-2000 veya Chevron Phillips'in EcoSolv ve Pure Dry gibi ürünlerinde bulunur. Bu petrol bazlı çözücüler PCE'den daha az agresiftir ancak aynı zamanda daha az etkilidir. Yanıcı olmalarına rağmen, doğru kullanıldığında yangın veya patlama riski en aza indirgenebilir. Ancak hidrokarbonlar doğa için kirleticidir. Hidrokarbonlar pazarın yaklaşık %10-12'sini oluşturur. Hidrokarbon çözücüler kuru temizleme dışında birçok alanda da kullanılmaktadır. Kuru temizlemede kullanılan ilk çözücülerden olan gazyağı da bir hidrokarbon karışımıdır.

### Başka çözücüler

* Trikloroetilen (TCE), PCE'den daha agresif ve güçlüdür ancak leke çıkarmada nadiren kullanılır. Günümüzde kuru temizlemede kullanımı giderek azalmıştır ve artık çoğu ülkede kullanılmamaktır. Üstün yağ giderme özellikleriyle, geçmişte endüstriyel iş giysisi/tulum temizliğinde sıklıkla kullanılıyordu. Koku ve görünüş gibi fiziksel özellikleri perkloroetilene benzer ancak kaynama noktası daha düşüktür (87&nbsp;°C). Trikloroetilen, insanlar için pek zehirli olmasa da uzun vadede kansere neden olabilir.
* CFC-113 (Freon-113, 1,1,2-Trikloro-1,2,2-trifloroetan), bir kloroflorokarbon. Şimdi ozon dostu olmadığı için yasaklandı.
* Dibütoksimetan (SolvonK4), hem su bazlı lekeleri, hem de yağ bazlı lekeleri çıkaran bipolar bir çözücüdür.
* Glikol eterleri (özellikle dipropilen glikol tersiyer-bütil eter, ticarî adı *Rynex*) — Birçok çözücüyle kıyasla çevre için daha iyidir. Dipropilen glikol tersiyer bütil eter (DPTB) mevcut endüstri standartlarının çok üzerinde bir parlama noktasına sahiptir, dolayısıyla yangın tehlikesi oluşturmaz. DPTB suda çözünür lekeleri ve ayrıca şu anda ticari kullanımda olan perc veya diğer glikol eter kuru temizleme çözücülerini çözebilir. Kuru temizlemede *Rynex* ürününün DPTB-su solüsyonlarının özel bir avantajı, tipik bir karışım gibi davranmamalarıdır. Aksine, *Rynex* tek bir madde gibi davranır. Bu, daha düşük bir kaynama noktasında azeotropik damıtma üzerine daha iyi tanımlanmış bir ayırmaya izin verir.
* Bromlu çözücüler (''n''-propil bromür, Fabrisolv, DrySolv), PCE'den daha yüksek KB değerlerine sahip çözücülerdir. Bu, daha hızlı temizleme sağlar, ancak doğru kullanılmadığı takdirde bazı sentetik boncuklara ve payetlere zarar verebilir. Sağlık açısından, sinirlerin uyuşması ve kanserojenlik gibi nPB ile ilişkili riskler bildirilmiştir. Daha pahalı çözücüler arasındadır, ancak daha hızlı temizleme, daha düşük sıcaklıklar ve daha hızlı kuruma süreleri sağlar.
* Karbon tetraklorür, kuru temizlemede kullanılan ilk klorlu çözücü. Özellikle de karaciğer için çok zehirli olduğu için kuru temizleme de dâhil birçok alanda kullanımı yasaklanmıştır. Ozon tabakasının delinmesinde rol oynar.
* 1,1,1-Trikloroetan, trikloroetilene yakın temizleme gücü vardır. Ozon tabakasına zarar verdiği için yasaklandı.
*Süperkritik karbon dioksit (), yeni bir PCE alternatifidir; ancak, bazı kir türlerinin çıkarılmasında yetersizdir.   Eklenebilecek sürfaktanlar 'nin etkinliğini arttırır. *Consumer Reports*, süperkritik 'yi geleneksel yöntemlerden daha üstün olarak derecelendirdi, ancak Kuru Temizleme ve Çamaşırhane Enstitüsü, 2007 tarihli bir raporda "oldukça düşük temizleme kabiliyeti" olduğunu açıkladı.  kullanan makineler çok daha pahalıdır - bir PCE makinesinden 90.000 ABD dolarına kadar daha fazladır ve bu da küçük işletmeler için satın alınabilirliği zorlaştırır.

:Kuru temizleme işlemi, gaz hâlindeki karbon dioksit kullanılarak giysilerle dolu kapalı bir haznenin bir depolama kabından yaklaşık 200 ilâ 300 psi'ye (14 ila 21 bar) doldurulmasını içerir. İşlemdeki bu adım, temizleme odasına termal şoku önlemek için bir önlem olarak başlatılır. Sıvı karbon dioksit daha sonra hidrolik veya elektrikle çalışan bir pompa (tercihen çift pistonlu) tarafından ayrı bir depolama kabından temizleme odasına pompalanır. Pompa, sıvı karbon dioksitin basıncını yaklaşık 900 ila 1.500 psi'ye (62 ila 103 bar) yükseltir. Ayrı bir alt soğutucu, pompanın erken bozulmasına yol açabilecek kavitasyonu önlemek amacıyla karbon dioksitin sıcaklığını kaynama noktasının 2 ilâ 3 derece altına indirir.

## Semboller

Kuru temizleme için uluslararası GINETEX yıkama sembolü bir dairedir. Daire içinde P harfi perkloroetileni, F harfi ise hidrokarbonları (Feuergefährliches Schwerbenzin) belirtmek içindir. Dairenin altındaki çubuk, yalnızca hafif temizleme işlemlerinin önerildiğini gösterir. Üzeri çizili boş daire, bir öğenin kuru temizleme yapılmaması gerektiğini gösterir.


File:Professionelle reinigung.svg|Profesyonel yıkama sembolü 
File:Professionelle reinigung (F).svg|Sadece hidrokarbon çözücüler ile kuru temizleme 
File:Professionelle reinigung (F)s.svg|Hidrokarbon çözücüler ile hassas kuru temizleme 
File:Professionelle reinigung (F)ss.svg|Hidrokarbon çözücüler ile çok hassas kuru temizleme
File:Professionelle reinigung (P).svg|Sadece perkloroetilen ile kuru temizleme 
File:Professionelle reinigung (P)s.svg|Perkloroetilen ile hassas kuru temizleme 
File:Professionelle reinigung (P)ss.svg|Perkloroetilen ile çok hassas kuru temizleme 
File:Nicht chemisch reinigen.svg|Kuru temizleme yapılamaz 


## Kaynakça

## Ayrıca bakınız
* Tekstil koruyucu
* Çamaşır konuları listesi
* Islak temizleme