Eskişehir (il)

**Eskişehir**, Türkiye'nin bir ilidir. Merkezi Eskişehir olan il, nüfus bakımından Ankara, Konya ve Kayseri'den sonra İç Anadolu Bölgesi'nin dördüncü büyük ilidir. Nüfusu, 2023 sonu TÜİK istatistiklerine göre 915.418 idi. Eskişehir'in güncel nüfusu, 921.630'dur.

Türk Silahlı Kuvvetleri Hava Kuvvetleri Komutanlığı'na bağlı Muharip Hava Kuvveti Komutanlığı, Hava Füze Savunma Komutanlığı, 1. Hava İkmal ve Bakım Merkezi Komutanlığı ve 1. Ana Jet Üs Komutanlığı Eskişehir'de bulunmaktadır. Ayrıca, hem askerî hem de sivil amaçlarla kullanılan Hasan Polatkan Havalimanı da ilde bulunmaktadır.

Eskişehir'in trafik plaka kodu 26'dır.

## Coğrafya

Eskişehir, İç Anadolu Bölgesi'nin kuzeybatısında yer almaktadır. İl merkezi; kuzeyinde Mihalgazi ve Sarıcakaya, doğusunda Alpu, Mihalıççık ve Ankara, güneyinde Mahmudiye, Seyitgazi ve Afyonkarahisar, batısında ise İnönü ve Kütahya  ile çevrilidir.

Eskişehir'in deniz seviyesinden yüksekliği 792 metredir.

İç Anadolu stepleri ile Kuzey Anadolu ve Batı Anadolu ormanları, şehrin bitki örtüsünü oluşturur. Sündiken Dağlarının güney yamaçlarında, 1.000 metreden sonra meşe çalılıkları; daha yükseklerde bodur meşeler görülür. 1.300 metreden sonra yer yer kara çamlar bulunur. Bazı bölgelerde karaçamların arasında kızılçamlar da görülür. Eskişehir'in güneyindeki platolarda orman bulunmaz, fakat bölgesel step bitkileri vardır. Porsuk ve Keskin derelerinin kenarlarında söğütler, kavaklar, karaağaçlar ve koruluklar bulunur.

Eskişehir'den geçen iki önemli akarsu Sakarya Nehri ve Porsuk Çayı'dır. Bu akarsuların il sınırları içinde iki baraj bulunmaktadır. Porsuk Çayı üzerinde Porsuk Barajı, Sakarya Nehri üzerinde ise Gökçekaya Barajı bulunmaktadır.

### Yer altı zenginlikleri
#### Kalabak suyu

Kalabak suyu, Eskişehir ile özdeşleşmiş bir içme suyudur. Atatürk'ün bir seyahati sırasında ikram edilen suyun tadını beğenmemesi üzerine suyun araştırılması için verilen talimat doğrultusunda Türkmen Dağı eteklerinden bulunup 1936 yılında şehre getirilen sudur. Önceleri tankerlerde satılan su, son yıllarda damacana sistemiyle dağıtılmaktadır. 2013 yılında Sağlık Bakanlığı’nca yapılan resmî analizlere göre Türkiye’de incelenen 115 su markası arasında içilebilir sular sıralamasında üçüncü sırada yer almıştır.

#### Lületaşı

Lületaşının Türkiye’de işlenebilir türü yalnız Eskişehir’de bulunmaktadır. ‘Beyaz altın’, ‘deniz köpüğü’ ve ‘Eskişehir taşı’ gibi adlandırmalar, lületaşının değerini, rengini ve kaynağını anlamlı bir biçimde ortaya koymaktadır.
Lületaşı, magnezyum ve silisyum esaslı ana kaya parçalarının yerin muhtelif derinliklerindeki başkalaşım katmanları içinde, hidrotermal etkilerle hidratlaşması sonucunda oluşmuş değerli bir taştır. Lületaşı ve benzer minerallere, Yunanistan'daki bazı adalarda, Moravya'da, Fransa'da, İspanya'da ve Fas'ta ve ABD'de de rastlanmaktadır.

Eskişehir ilinin Karatepe, Sarıkavak, Türkmentokat ve Gökçeoğlu köylerindeki sahalarda, yüzeyden 300 metreyi aşan derinliklerde içinde dağınık yumrular hâlinde lületaşı bulunan başkalaşım katmanlarına rastlanır.

Arkeolojik çalışmalar, lületaşının yaklaşık beş bin yıl öncesinden bilindiğini ve değişik amaçlarla kullanıldığını göstermiştir. Günümüzde lületaşı süs eşyası ve özellikle pipo yapımında kullanılmaktadır. Ayrıca lületaşı, radyasyon emici özelliğinden dolayı uzay gemilerinde izolasyon malzemesi olarak da kullanılır.

#### Bor madeni

Bölge, bor madeni yönünden önemli rezervlere sahiptir ve Kırka'da bulunan tinkal madeni işlenerek %33 oranında borik oksit (B₂O₃) elde edilmektedir. Perlit, manyezit, kalsedon, krom, toryum ve torit Eskişehir'de bulunan diğer madenlerdir.

#### Termal kaynaklar
Eskişehir, konumu gereği sıcak su kaynaklarının tam üzerinde bulunmaktadır. Şehir merkezinde ‘Sıcak Sular’ olarak isimlendirilen bölgede doğal termal kaynaklar bulunmakta; çok sayıda hamam hizmet vermektedir. *Sıcak sular,* Porsuk Çayı'nın güney kısmında geniş bir alan içinde bulunmaktadır. Suyun kaynağında 47&nbsp;°C'ye ulaşan sıcaklık, bazı alanlarda 35&nbsp;°C'ye kadar düşmekte, bazı alanlarda ise 55&nbsp;°C'ye kadar yükselmektedir. Hamamlardaki su hafif demirli ve kükürtlüdür.

Bu bölgede çarşı içerisindeki tulumbalardan sıcak su akmakta olup, su bir dönem yakın bölgelerdeki evlere de verilmiştir. Yine il sınırları içerisinde Sakarı Ilıcaları, Hasırca, Kızılinler, Uyuzhamam-Alpu, Alpanos-Seyitgazi, Çardak(Hamamkarahisar)-Günyüzü, Yarıkçı-Mihalıççık ve Yalınlı-Beylikova bilinen kaplıcalardır.

## Yönetim

### Merkezi Yönetim

Büyükşehir illerinde merkezi yönetim, vali, il müdürleri ve il danışma kurulundan oluşur.

Eskişehir, 'büyükşehir' statüsündedir. Bu özelliğine göre yönetimi belirlenmiştir. Protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır.

Büyükşehir yapılan illerde, **İl Genel Meclisi**, yetki ve görevlerini **Büyükşehir Belediye Meclisi**'ne devretmiş ve kaldırılmıştır.

Eskişehir Valisi, 1976 Karaisalı doğumlu **[[Erdinç Yılmaz|Erdinç YILMAZ]],** Ocak 2026/1 sayılı kararnameyle Osmaniye Valisi iken atanmıştır.

Vali ve kaymakamlara ait bilgiler Eskişehir'in ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.
### Yerel Yönetim

Büyükşehir belediyelerinde yerel yönetim; büyükşehir belediye başkanı, büyükşehir belediye meclisi ve büyükşehir belediye encümeninden oluşur.

Yerel yönetimi temsil eden **Büyükşehir Belediye Başkanı**, ildeki tüm seçmenlerin oy çokluğu ile seçilir. Yerel seçimlerde İlçe Belediye Başkanı ve İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanılarak ilçelerin belediye meclisleri oluşur. İlçe Belediye Meclislerinden alınan üyeler; başkan kontenjanı, ilçe nüfusu ve parti oy oranı dikkate alınarak Büyükşehir Belediye Meclisini oluşturur. Bu mecliste ilçe belediye başkanları da yer alır. Meclisin başkanı Büyükşehir Belediye Başkanı'dır.

**Büyükşehir belediye encümeni**, belediye başkanının başkanlığında, belediye meclisinin kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği beş üye ile biri genel sekreter, biri malî hizmetler birim amiri olmak üzere belediye başkanının her yıl birim amirleri arasından seçeceği beş üyeden oluşur. (5216 saylı kanun 16.madde)

**Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı**, 1970 Eskişehir doğumlu **Ayşe Ünlüce** (CHP), 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde %51.03 oy oranıyla seçilmiştir.

**İlçe belediyeleri**, 2024 Türkiye yerel seçimlerine göre, dört değişik parti tarafından yönetilmektedir. Bu ilçelerden 4'ü AKP, 9'u CHP, 1'i BBP ve 1'i DSP'li belediye başkanıdır.

**Eskişehir Büyükşehir Belediye Meclisi** üye sayısı 46'dır (Büyükşehir Belediye Başkanı, 14 ilçe belediye başkanı ve 31 üye). Bunların 13'ü AK Parti, 29'u CHP, 2'si DSP, 2'si BBP mensubudur.

Büyükşehir ve ilçe belediye başkanlarına ait bilgiler Eskişehir'in ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.

### TBMM'de Vekil Sayısı
Eskişehir, 14 Mayıs 2023'te yapılan genel seçimlerde 6 milletvekilini Türkiye Büyük Millet Meclisine göndermiştir.

**NOT :** 14 Mayıs 2023 Genel Seçimleri'nde İYİ Parti Eskişehir Milletvekili olarak seçilen *İdris Nebi Hatipoğlu*, 7 Kasım 2023 tarihinde AK Parti'ye geçerek bu partinin milletvekili olmuştur.

14 Mayıs 2023 Genel Seçim sonuçlarına göre seçilen milletvekilleri ve partileri şöyledir:
* Fatih Dönmez (AK Parti)
* Ayşen Gürcan (AKP)
* İbrahim Arslan (CHP)
* Utku Çakırözer (CHP)
* Jale Nur Süllü (CHP)
* İdris Nebi Hatipoğlu (AKP)

## Nüfus
Eskişehir'in yerli halkı manavlardan oluşmaktadır. Şehirde Kırım Tatarlarının sayısı da fazladır. Eskişehir ili, Bulgaristan göçmenlerinin de buraya yerleşmesiyle özellikle 1950-55 ve 1965-70 dönemlerinde büyük bir nüfus artışı göstermiştir. İlin nüfusu 1970'te 460.000, 1980'de 543.802, 1990'da 641.000, 2010'da 765.000 kişi olmuştur.

Eskişehir'in nüfusu TÜİK 2021 verilerine göre 898.369'du. Eskişehir'in güncel nüfusu 921.630'dur. İlin yüzölçümü 13.960&nbsp;km²'dir. İlde km²'ye 64 kişi düşmektedir. Eskişehir'de yıllık nüfus artış oranı ‰18.5 olmuştur. 2019 yılında TÜİK verilerine göre 14 ilçe belediyesi, bu belediyelerde toplam 539 mahalle bulunmaktadır.

BM raporuna göre yaşanabilirlik açısından Türkiye'nin en iyi ikinci şehri olan Eskişehir'in demografik yapısı şu şekildedir:

**Güncel Nüfus Değerleri** (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Eskişehir İl Nüfusu: **927.956** (2025 sonu). İlin yüzölçümü **13.960**&nbsp;km2dir. İlde&nbsp;km2ye **66** kişi düşmektedir. (Yoğunluğun en fazla olduğu ilçe: 385 kişi ile Odunpazarı'dır.)

İlde yıllık nüfus artış oranı %0,69 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Odunpazarı (%1,19) - Günyüzü (-%4,81)

09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre **14 ilçe** ve belediye, bu belediyelerde toplam **540 mahalle** bulunmaktadır. 

## Ekonomi

Sosyo-ekonomik gelişmişlik açısından Türkiye'nin önde gelen illerinden biri olup 32 milyon m² alanında 783 kuruluş ile faaliyet gösteren Türkiye'nin en büyük organize sanayi bölgelerinden birine sahiptir. 1950'lerin sonundan bu yana il ekonomisinin temelini oluşturan sanayisinin geçmişi, Bağdat Demiryolu'nun yapımı sırasında 1894'te kurulan Cer Atölyesi'ne kadar uzanır ve bu atölye 1924 yılında TCDD işletmesine devredilmiştir.

İlde büyük devlet işletmelerinin yanı sıra 1960 sonrasında hız kazanan yerel sermaye yatırımlarıyla gerçekleşmiş çok sayıda özel kuruluş bulunur. Başlıca sanayi dalları gıda, tekstil, lokomotif üretimi, makine imalatı, tuğla, kiremit ve çimentodur. Sanayi kuruluşlarının hemen hemen hepsi şehir merkezinde toplanmıştır. Ayrıca kentte lokomotif ve motor, basma, şeker, çimento, tuğla ve kiremit, un, bisküvi ve şekerleme, beton direk, uçak bakımı ve onarımı (TUSAŞ), sirke ve şarap, sunta ve mobilya, buzdolabı ve soba fabrikaları bulunmaktadır. Organize sanayi bölgesinde bunlara ek olarak çeşitli üretimler yapacak fabrikalar da bulunmaktadır. Küçük sanayi sitesinde, ağaç işleri, madeni eşya, dökümcüler ve çeşitli imalat ve iş tezgâhları vardır. İlin sanayi çarşısında, oto motor tamir ve bakım atölyeleri ile tezgâhları mevcuttur. 2006 yılı sonu itibarıyla şehirde çalışan sendikalı işçi sayısı ise 48.790'dır.

İl, 2007 yılında gerçekleştirdiği 472 milyon 118 bin dolarlık ihracatla ülke genelinde 19. sırada yer almıştır. 2007 yılında yapılan ihracatın yaklaşık 7 milyon doları tarım, 450 milyon doları sanayi ve 15 milyon doları ise madencilik sektörüne aittir.

Şehrin dışarıya sattığı başlıca ticari mallar tarım ürünleri, ham ve konsantre halde çeşitli cevherler, şeker, bisküvi, çimento, buzdolabı, motorlu kara taşıtları, hava araçlarına ait parçalar, seramik ürünler ve lületaşından yapılmış hediyelik eşyalardır. Başlıca ithal malları; kazanlar, makineler, mekanik cihazlar, elektrikli makine ve cihazlar, kara taşıtları, plastikler ve mamulleri ile dericilikte ve boyacılıkta kullanılan malzemelerdir.

Yer altı zenginliği Eskişehir'in önemli ekonomik kaynaklarından biridir. Madencilik, ilin sanayisinin gelişmesinde ve yıllar içinde ihracatın artmasında önemli bir yere sahiptir. İl genelindeki önemli maden rezervlerinden bazıları; manyezit, krom, bor, kil, mermer ve lületaşıdır.

Lületaşı, yıllar boyunca işlenmeden yurt dışına ihraç edildikten sonra, 1970'lerde ham ihracatının yasaklanmasıyla ildeki atölyelerde işlenip pipo ve süs eşyası hâline getirilerek işlenmiş şekilde ihraç edilmeye başlanmıştır. Sepiyolit madeni de Eskişehir'in önemli yeraltı zenginliklerindendir.

Krom madeni, Eskişehir'in diğer önemli yeraltı zenginliklerinden biridir. Krom; çelik ve diğer maddelerin kaplanmasında, savunma sanayisinde, refrakter malzeme üretiminde ve çeşitli kimyasallarda kullanılmaktadır.

İldeki önemli madenlerden biri ise Etibank Kırka Boraks İşletmesi tarafından çıkarılan bor tuzlarıdır.

Ayrıca tuğla, kiremit ve seramik üretiminde kullanılan kil de ilin önemli rezervlerindendir.

### Sanayi
Mevcut Eskişehir Organize Sanayi Bölgesinde (ESO) 2022 verilerine göre 830 firma faaliyet göstermektedir. Şehir Üniversite ve gençlik merkezli bir yapı olmasına rağmen son 3 yıl içerisinde %100 den fazla bir artış ile sanayi açısından gelişmektedir. Büyük şehirlerdeki işçilik ücretlerinin yüksek olması aynı zamanda sanayi bölgelerinde yer kalmaması nedeniyle şehrin organize sanayisi gelişmektedir.

Üç adet üniversitenin olması ve aynı zamanda çok sayıda mesleki eğitim okullarının olması sebebiyle şehrin sanayi açısından gelişimi devam etmektedir. Aynı şekilde şehrin demiryolu ile ülkenin dört noktasındaki limanları birbirine bağlıyor olması sanayi için ihtiyaç duyulan taşımacılık hizmetini kolaylaştırmaktadır.

Başlıca Yabancı sermayeli şirketler**GKN, Wessel, Saint Gobain, Torrecid, Candy Hoover, Knauf, Vaillant, Das Lager vb....**En büyük kuruluşları ise;**ETİ GIDA ŞİRKETLER TOPLULUĞU:** Yaklaşık 6000 çalışanı ile Anadolu'nun 7. Büyük Şirketi, Türkiye'nin ciro bazında 31. Büyük şirketidir. Ulusal AR-GE merkezine sahip ETI MAKİNE A.Ş. bünyesinde bulunmaktadır. Her türlü yabancı üretimi makine ve imalatı ile birlikte inavasyon yeteneği olan ekipmanların tasarımı ve montajını 100 kişilik mühendis kadrosu ile gerçekleştirmektedir.

Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi'ndeki, güneş enerji santrali yatırımları son yıllarda artış göstermiştir. 2022 yılında Eskişehir OSB'de güneş enerji santrali sayısı 7 iken 2024 yılı itibarıyla 77'ye yükselmiştir.

## Kültür ve sanat

Eskişehir, üniversite kenti olması nedeniyle sosyal aktivite yönünden oldukça zengindir. Şehirde Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları'nın 3 sahnesi vardır. Birincisi *Haller Gençlik Merkezi Tepebaşı Sahnesi*'dir. 27 Mart 2001 Dünya Tiyatrolar Gününde açılmıştır. Tek sahneye sahip olup salon 202 kişiliktir. Şehir Tiyatrolarının Oyunları sergilenmektedir. Bir diğeri İki Eylül caddesinde bulunan *B.S.M. [[Turgut Özakman]] Tiyatro Salonu*dur. 9 Nisan 2002 tarihinde açılmıştır. Sahne 178 kişiliktir. Şehir Tiyatrolarının etkinlikleri gerçekleşmekte olup ayrıca fuaye, sergi, seminer ve toplantı amaçlı da kullanılmaktadır. Sonuncusu ise *Büyükşehir Belediyesi Sanat ve Kültür Sarayı Tiyatro Salonu*dur ve 569 kişiliktir. Merkezde Şehir Tiyatroları etkinlikleri gerçekleşmekte ve ayrıca Devlet Opera ve Bale etkinlikleri gerçekleşmektedir.

Ayrıca şehirde 3 adet kültür merkezi bulunmaktadır. İlki İki Eylül Caddesi'nde bulunan Yunus Emre Kültür Merkezi'dir. Çeşitli tiyatro, seminer ve gösterilerin yapıldığı bir merkezdir. Bir diğeri eski hal olan ve Büyükşehir Belediye Başkanı Yılmaz Büyükerşen tarafından kültür merkezine çevrilen Anadolu Üniversitesine yakınlığından dolayı öğrenciler tarafından da büyük rağbet gören Haller Gençlik Merkezi'dir. Diğer bir kültür merkezi ise Atatürk Kültür Merkezi'dir. 19. yüzyıldan kalan tarihi Surp Yerrortutyun Ermeni Kilisesi bugün *Zübeyde Hanım Kültür Merkezi* olarak kullanılmaktadır. 1650 senesinde inşa edilmiş Sivrihisar Surp Yerrortutyun Kilisesi restore edilerek  2015 yılında kullanıma açılmıştır.

Şehir sinema salonu yönünden de oldukça zengindir. Şehirde Cinetime (Özdilek AVM), Cinema Pink (Kanatlı AVM), Eskişehir Kültür Merkezi, Paribu Cineverse (Espark AVM), Sinema Anadolu (Anadolu Üni.'ye aittir.) sinema salonları bulunmaktadır.

İlin Akarbaşı mahallesinde bulunan Halk Eğitim Merkezinde halkın ihtiyacı ve isteği doğrultusunda ücretsiz kurslar verilmektedir. Açılan bazı kurs programları şunlardır: Biçki-dikiş, çiçek yapma, seramik, fotoğrafçılık, yabancı dil, müzik, halk oyunları, bilgisayarlı muhasebe, bilgisayar işletmenliği. Bu kurslarda 60 kadar eğitimci ve öğretmen görev yapmakta olup, yılda 3000 kişi yararlanmaktadır.

Eskişehir Tepebaşı Belediyesi tarafından 2011 yılından beri Uluslararası Eskişehir Şiir Buluşması adı altında etkinlikler düzenlenmektedir.

### Tiyatrolar
Eskişehir'de şehir tiyatrosu sahnesi ve özel tiyatro grupları bulunmaktadır.

* Eskişehir Şehir Tiyatroları altı sahneyle hizmet vermektedir.

# Haller Gençlik Merkezi Tepebaşı Sahnesi
# Büyükşehir Sanat Merkezi Turgut Özakman Sahnesi
# Sanat ve Kültür Sarayı Tiyatro Sahnesi
# Çağdaş Cam Sanatları Müzesi Çocuk Sahnesi
# Büyükşehir Sanat Merkezi Ergin Orbey Sahnesi
# Sultandere Kültür Merkezi Tiyatro Sahnesi

* Tiyatro Anadolu
* GO Sahne

### Uluslararası Eskişehir Festivali

Uluslararası Eskişehir Festivali, Zeytinoğlu Eğitim, Bilim ve Kültür Vakfı tarafından ilk kez 1995 yılında düzenlenmiştir. Klasik müzik, Klasik Türk müziği, Türk Halk müziği, Caz, Blues, Rock, Tiyatro, Çağdaş dans ve bale, Sinema, Çocuk etkinlikleri, Fotoğraf, resim, heykel sergileri, Konferans ve söyleşiler alanlarında  yer veren; her yıl ekim ya da kasım ayında düzenlenip 9 gün sürmektedir. 2001 yılından beri Zeytinoğlu Vakfı ile Eskişehir Kentsel Gelişim Vakfı işbirliğiyle gerçekleştirmektedir. Uluslararası Eskişehir Festivali yapıldığı 14 sene boyunca toplam 4.877 yerli ve yabancı sanatçıya ev sahipliği yapmış ve festivali 14 yılda 163.469 kişi izlemiştir. Başlangıcından bu yana 2002 yılında İspanya, 2003 yılında Avusturya, 2004 yılında İtalya, 2005 yılında Rusya, 2006 yılında Finlandiya, 2007 yılında Portekiz ve 2008 yılında Almanya festivale konuk ülke olarak katılmıştır. Eskişehir'de festivalin düzenlendiği mekanlar:
;Anadolu Üniversitesi
* Atatürk Kültür Merkezi Opera ve Bale Salonu (kapasite: 482)
* Sinema Salonu (kapasite: 400)
* Spor Salonu (kapasite: 870 +)

;Kent Merkezi
* Büyükşehir Sanat Merkezi Tiyatro Salonu (kapasite: 178)
* Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Sanat ve Kültür Sarayı Konser Salonu (kapasite: 492)
* Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Sanat ve Kültür Sarayı Tiyatro Salonu (kapasite: 569)

### Uluslararası Pişmiş Toprak Sempozyumu

Uluslararası Pişmiş Toprak Sempozyumu, Eskişehir Tepebaşı Belediyesi tarafından ilk kez 2001 yılında düzenlenmiştir. Eskişehir'in geleneksel pişmiş toprak üretimi ve sanayisinin gelişimine katkı vermek, pişmiş toprağın sanatsal açıdan değerlendirilmesi ile sanata farklı boyut getirmek ve kent kimliği ile özdeşleştirmek, tarihi ve kültürel mirası ile farklı bir yeri olan Eskişehir'in ulusal ve uluslararası kamuoyunda evrensel amaçlar taşıyan bir kültür ve sanat organizasyonu içinde sunmak amacıyla yapılan Uluslararası Pişmiş Toprak Sempozyumları kapsamında bilimsel toplantılar, sergi ve gösteriler, sanatsal etkinlikler, atölye çalışmaları, açık hava konserleri düzenlenmektedir. Yaz aylarında düzenlenen ve yaklaşık 2 hafta süren sempozyum, festival havasında geçer. Yurt içi ve yurt dışından sanatçıların katıldığı sempozyum sonunda ortaya çıkan pişmiş toprak eserler şehre armağan edilir.

### Eğlence Hayatı

Öğrenci kenti olan Eskişehir'de gece hayatı, eğitim öğretimin aktif olduğu dönemlerde daha canlıdır. Açılan barlar ile birlikte eski fabrikalar bölgesi gece hayatının merkezi haline gelmiştir. Eskişehir'de gençlere yönelik, canlı müzik yapılan barlar rağbet görmektedir. Canlı müzik yapılan bu barlarda sıklıkla tanınmış sanatçıların konser vermesi, çevre şehirlerden de ilgi görmekte, etkinliklere katılım sağlanmaktadır. Ayrıca birçok fasıl mekanı vardır. Haller gençlik merkezi içinde birçok kafe, bir şarap evi ve belediyeye ait bir tiyatro salonu barındırır. Şehrin aktif gece hayatı yaşanan yerlerden biri de adalar mevkiinde yer alan mekanlardadır. 
Eski kiremit fabrikaları  yerlerini yeni eğlence mekanlarına bırakmış ve aynı zamanda  gece hayatının merkezlerini bir arada toplayan bir cadde oluşmuştur.

Tepebaşı Belediyesi'nin 05/01/2006 Tarihli Meclis Toplantı Gündemine Gelen İçkili Yerler Belirleme Komisyonu Raporu'na göre Hoşnudiye Mahallesi Vural Sokak'ın bazı bölümlerinim içkili yer bölgesine dahil edilmesine karar verildikten sonra bölge Barlar Sokağı olarak anılmaya başlamış, daha sonra sokağın ismi Neyzen Tevfik olarak değiştirilmiştir. Bu bölge de gece çok kalabalık olan bölgelerden biridir.

### Geleneksel el sanatları
Yörede kilim, halı, seccade, heybe ve çuval dokunur. Ayrıca çorap, eldiven, kese, takke ve başlık örgüler gelişmiş durumdadır. Çorap örgülerde "Sıçan dişi, arpalı, bal peteği, kestane kabuğu" motifleri görülür. Gelişmiş el sanatlarından biri de Lületaşı işlemeciliğidir. Lületaşından yapılan kolye, bilezik, ağızlık, pipo turistik eşya olarak ün kazanmıştır.

### Yerel etkinlikler
* Yunus Emre Kültür ve Sanat Haftası: 6-10 Mayıs
* Atatürk'ün Eskişehir'e Gelişi: 21 Haziran
* Eskişehir'in Kurtuluşu: 2 Eylül
* Uluslararası Eskişehir Festivali: Ekim ya da Kasım aylarında düzenlenir ve 9 gün sürer.
* Anadolu Üniversitesi Uluslararası Eskişehir Film Festivali Mayıs
* Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi Uluslararası Eskişehir Sokak Festivali: Mayıs

### Mutfak
Kafkas, Kırım, Balkan göçmenleri beslenme düzeninin oluşmasına katkılarda bulunmuştur. Bir bakıma, çeşitli beslenme alışkanlıkları bir diğerini etkilemiştir. Şehrin yemek türlerinden bazıları:

* Sütlü Ovmaç Çorbası, Haşhaşlı Dolama, Haşhaşlı Bükme, Toyga Çorbası
* Göceli Tarhana, Islat Tarhana, Düğü Köftesi Çorbası, Kelem Dolması, Harşıl, Katlama Böreği
* Mercimekli Mantı, Kuzu Sorpa, Üyken Börek, Kaşık Börek, Çibörek, Köbete, Sarıburma, Cantık, Kavurma Börek, Kıygaşa Kırım - Tatar mutfağı

Ayrıca met helvası ve nuga helvası ilin kendine özgü damak tatlarındandır.

Bunun dışında, Pino isimli fastfood markası da meşhurdur.

### Gelenek ve görenekler
Evlenme törenleri temel çizgileriyle aynı kalmakla birlikte il merkezinde ilçe ve köylerde bazı değişiklikler gösterir.
İl merkezinde söz kesme, nişan, nikâh, kına gecesi ve düğünle evlenme töreni tamamlanır.
* **Söz Kesme**: Oğlan evinin kız evine dünür gitmesi ve olumlu sonuç almasıdır. Söz kesmeden önce iki aile arasındaki ilişki (dünür) tabir edilen elçiler aracılığı ile kurulur.
* **Nişan**: Genellikle kız evinde yapılır. Oğlan ve kız evinin akraba ve dostları katılır. Davetliler önünde oğlan ve kıza nişan yüzükleri takılır. Geline çeşitli hediyeler verilir.
* **Kına Gecesi**:Genellikle kız evinde veya düğün salonlarında yapılır. Geline kına yakılır, eğlenceler düzenlenir. Damatta bulunabilir. Genellikle gelinler bindallı giyer ama başka yöresel kıyafette giyebilir.
* **Nikâh**: Genellikle Belediye nikâh salonunda nikâh memuru nikâh şahitleri ve davetliler huzurunda yapılır. Nikâh defterine imza töreninden sonra gelin ve damat tebrik edilir. Davetlilere nikâh şekeri dağıtılır.
* **Düğün**: Nikâh akşamı düğün salonunda yapılır. Davetlilere pasta, meyve ve meşrubat ikram edilir. Geline çeşitli hediyeler verilir. Düğün salonunda hazırlanan program izlenir. Oyunlar oynanır, dans edilir. Davetliler gelin ve damadı tebrik eder ve düğün töreni sona erer.

Şehirde sevilen ve beğenilen yöresel halk oyunları şunlardır: Eskişehir Çiftetellisi, Mihalıççık Kaval Havası, Yoğurdum, Kırka Zeybeği, Eskişehir Kadınlar Zeybeği.

### Turizm
Şehirde 2008 yılı içinde 136.952'si yerli, 2.987'si yabancı turist olmak üzere toplam 143.599 turist konaklamıştır.

#### Frig Vadileri

Frigler tarihlerinde siyasi ve kültürel olarak Yukarı Sakarya Vadisi'nde Eskişehir, Afyonkarahisar ve Kütahya illeri arasında kalan, klasik dönemde **Küçük Frigya** olarak adlandırılan bölgede en güçlü ve etkin olmuşlardır.

Antik Frigya'nın kalbi olan *[[Midas Anıtı (Yazılıkaya)|Midas Anıtı]]* ya da diğer adıyla *[[Midas Anıtı (Yazılıkaya)|Yazılıkaya]]*, Eskişehir il merkezine 80&nbsp;km uzaklıkta olup, Han ilçesi sınırları içerisindedir. Bölgede kapadokya bölgesindeki peribacalarını andıran birçok anıt ve doğal coğrafik yontuya rastlamak mümkündür.

Frig Vadileri, Eskişehir'in güneydoğusunda, Türkmen Dağı'nın güneyindeki, Midas - Yazılıkaya Vadisi ve Kümbet Vadisi; Eskişehir'in güneyinde, Eskişehir, Afyonkarahisar ve Kütahya il sınırlarının kesiştiği, Türkmen Dağı'nın güneyindeki, Köhnüş Vadisi ve Karababa Vadisi; Eskişehir'in güneybatısında, Eskişehir ve Kütahya il sınırlarının birleştiği, Türkmen Dağı'nın kuzeyindeki küçük vadilerden oluşmaktadır.

#### Odunpazarı evleri

Odunpazarı semtinde koruma altına alınan tarihi Osmanlı evleridir. Genel olarak arsayı tümüyle kaplayan bahçesiz konutlar, yan bahçeli, arka bahçeli ve ön bahçeli konutlar olarak planlanmıştır. Çoğunlukla 2,kısmen 3 katlıdır. Dönemin geleneksel izlerini taşıyan evler aile büyüklüğü ve yaşam biçimi nedeniyle oldukça geniş tasarlanmıştır.  Evlerin bulunduğu 30 sokakta yapılan çalışmalarla 300 ev, 3 cami, 1 külliye, 2 kervansaray, 15 çeşme ve 1 han restore edilmiştir.

#### Gezilecek yerler

Kentte birçok mesire alanı bulunmaktadır. Bunlardan bazıları şunlardır: Fidanlık orman içi dinlenme yeri, bademlik, Musaözü Barajı, şelale (kalabak) orman içi dinlenme yeri, karataş orman içi dinlenme yeri, çatacık orman içi dinlenme yeri, hasırca, kalabak başı, şoförler çeşmesi, regülatör.

Odunpazarı semtinde bulunan Kurşunlu Külliyesi Osmanlı dönemi eseridir. Külliyenin güneydoğusunda Eskişehir Mevlevihanesi bulunur. Külliye, 1525 yılında Kanuni Sultan Süleyman'ın veziri Çoban Mustafa Paşa tarafından yaptırılmıştır. Cami çevresinde medrese ve kervansaray vardır. Osmanlı Devletinin kurucusu Osman Beyin kayınpederi olan Şeyh Edebali' nin türbesi şehrin Odunpazarı semtindeki Odunpazarı mezarlığı'nın içinde bulunmaktadır. Türbe, II. Abdülhamit tarafından restore edilmiştir. Ayrıca külliyenin karşısında Şeyh Şehabettin Türbesi bulunmaktadır.

Porsuk Çayı'nın ıslah çalışmaları sonucu şehrin merkezinden geçen kısmı düzenlenerek Köprübaşı semtinde çay üzerinde Venedik tipi gondol ve Amsterdam tipi tekne seferleri düzenlenmektedir.

#### Müzeler
Şehirde çeşitli müzeler de bulunmaktadır. Bunlardan biri şehirde bulunan antik eserlerin yer aldığı Eskişehir Arkeoloji Müzesi'dir. Ayrıca Odunpazarı Modern Müze, Lületaşı Müzesi, Bilim Sanat ve Kültür Parkı, Kent Park, Çağdaş Cam Sanatları Müzesi, Pessinus Müzesi, Seyitgazi Müzesi, Yunus Emre Müzesi, Eskişehir Atatürk ve Kültür Müzesi, Tayyare Müzesi/Hava Müzesi, Eskişehir Balmumu Müzesi , Osmanlı Evi Müzesi, Karikatür müzesi, İnönü Savaşları Karargâh Müzesi bulunmaktadır.

#### Parklar

Boşaltılan Muttalip Mezarlığı'nın yerine yapılan ve üç adadan oluşan Büyük Park'ın ardından, Kent Park ile Bilim Sanat ve Kültür Parkı ve son olarak Çevre Yolu Polis Okulu Kavşağı ile Ulu Önder mahallesi arasındaki alana yapılmakta olan göletli parkla şehirde bulunan park sayısı 4'e çıkmıştır. Bilim Sanat ve Kültür Parkı bölgesinde oluşturulan, Bilim Deney Merkezi ve Sabancı Uzay Evi ile Hayvanat Bahçesi ve içerisindeki Eti Sualtı Dünyası özel sektör sponsorluğu ile Eskişehir'e kazandırılmış yerlerdir. Kent Park'ta 350 metrelik yapay plaj yer almaktadır. Porsuk'tan bir kol alınarak oluşturulan plaj, yaz aylarında klorlanan artezyen suyu ile yüzmek için sağlıklı hale de getirilmektedir. Ayrıca parkta yapay plajın haricinde açık ve kapalı yüzme havuzları, restoranlar, büyük bir gölet, çocuk oyun alanları, at binme alanları gibi birçok sosyal donatı da yer almaktadır.

## Spor

Eskişehir'de atıcılık, atletizm, basketbol, boks, bisiklet, eskrim, futbol, güreş, halter, judo, karate, tekvando, tenis, voleybol, sualtı hokeyi ve yüzme gibi spor dallarında faaliyet yapılmaktadır.

2018-2019 sezonu sonunda, Eskişehirspor 1. Ligi yine 14.sırada tamamlamıştır. Hentbol Erkekler Süper Ligi'nde Selka Eskişehir H. SK, lig 3.sü olarak Avrupa kupalarına katılma hakkı elde etmiştir. Hentbol kadınlar 1. ligindeki iki temsilcisi Anadolu Üniversitesi 7.olurken, Eskişehir Şehir Koleji ligden çekilmiştir. Eskişehir'in voleybol 1. ve 2. Liglerinde 4 takımı, basketbol- voleybol bölgesel liglerinde 3 takımı bulunmaktadır.

Türkiye Kupası'na 3.turdan katılan  Eskişehirspor, bu turda elenmiştir.

**Selka Eskişehir H. SK**, Erkekler Türkiye Kupası (Hentbol)'da final oynayarak 2. olmuştur. CEV Challenge Kupası'nda 2.turda elenmiştir.

Önemli spor tesisleri: Yeni Eskişehir Stadyumu (34.930), **Anadolu Üniversitesi Spor Salonu** (5.000), **Yenikent Spor salonu** (3.000), **Porsuk Spor Salonu** (2.000), **Atatürk Kapalı Yüzme Havuzu** -y.olimpik (750)

### Eskişehirspor

Eskişehir'de futbol önemli bir yer tutmaktadır. **Kırmızı Şimşekler** takma ismini kullanan ve başarılı olduğu yıllardan, tüm Türkiye'de taraftar kitlesi bulunan Eskişehirspor, şehrin en başarılı takımlarından biridir. Eskişehirspor şu an BAL'da mücadele etmektedir. Karşılaşmalarını 32.500 kişilik Yeni Eskişehir Stadında oynamaktadır.

Eskişehirspor Türkiye 1. Liginde (Süper Ligde) hiç şampiyon olamamış fakat 3 defa 2.lik, 2 defa 3.lük ve 2 defa da 4.lük alarak diğer Anadolu takımları için kırılması güç bir rekora imzasını atmıştır. 1 Türkiye Kupası, 1 Cumhurbaşkanlığı Kupası ve 3 Başbakanlık Kupası bulunmaktadır. Avrupa kupalarında en iyi başarısı ise 1974-75 sezonunda elde ettiği Balkan Kupası 2. liği olmuştur. 12 yıldır 2. Ligde mücadele eden takım, 2007-2008 sezonunda playoff şampiyonu olarak Turkcell Super Lig'e yükselmiştir. Ayrıca İspanya'nın en iyi takımlarından biri olan Sevilla FC'yi UEFA Kupası'nda (deplasmanda 1-0 yenilmiş, evinde 3-1 kazanmış) elemiştir. Anadolu'dan çıkan ilk en iyi takım, ilk şampiyonluğa en yaklaşan takım ve Avrupa'da başarı yakalayan ilk Anadolu takımı olmuştur.

## Eğitim

Eskişehir'de okuma yazma oranı %99,9, ilköğretimde okullaşma oranı %100 dür. Kadın okur-yazar oranı ise %89 dur. Eskişehir; Ankara, İstanbul, İzmir, Samsun ve Mersin gibi birden fazla üniversiteye sahip olan illerdendir. Eskişehir'de 3 adet devlet üniversitesi bulunur. Eskişehir'de halka açık faaliyet gösteren ve Turizm İl Müdürlüğü'ne bağlı 2 adet kütüphane bulunmaktadır. Eskişehir İl Halk Kütüphanesi 1 Haziran 1926'da kurulmuştur. Kütüphanedeki kitap sayısı 53.438'dir. Diğeri Osmangazi İl Halk Kütüphanesi Osmangazi mahallesindeki eski bir binada faaliyet göstermektedir.

### Üniversiteler

Şehirdeki Yükseköğretimin temelleri, 1958 yılında Eskişehir İktisadi ve Ticari İlimler Akademisinin kuruluşu ile atılmıştır. Akademinin kuruluşu ile şehir büyük hareketlilik kazanmış, kabuk değiştirmeye başlamıştır. 1982 yılında kurum Anadolu Üniversitesi'ne dönüşmüştür. Osmangazi Üniversitesi ise 1993 yılında tıp, mühendislik, mimarlık ve fen edebiyat fakültelerinin Anadolu Üniversitesinden ayrılmasıyla kurulmuştur. Anadolu Üniversitesi'nin 12 fakültesi, 6 yüksekokulu, 1 Devlet Konservatuvarı, 3 Meslek Yüksekokulu ve 9 enstitüsü; Osmangazi Üniversitesi'nin ise 7 fakültesi 3 yüksekokulu bulunmaktadır. İldeki üniversitelerde örgün öğretimde 40.502 öğrenci eğitim görmektedir. Anadolu Üniversitesi'ndeki Açıköğretim öğrenci sayısı 1.342.502'dir. Eskişehir'e kültürel ve sosyal bir canlılık getiren üniversiteler üniversite dışına açık bu tür etkinlikleri devam ettirmekte şehre ayrı bir canlılık kazandırmaktadır.

İldeki üniversiteler:

* Anadolu Üniversitesi
* Osmangazi Üniversitesi
*Eskişehir Teknik Üniversitesi

(*)Veriler 2009 yılı verileridir.

## Medya

Eskişehir yerel medya kuruluşları bakımından gelişmiş bir şehirdir. Eskişehir'de yayın yapan iki yerel televizyon kanalı, 7 yerel radyo kanalı, farklı yerel gazeteler ve çeşitli yerel ve bölgesel yayınlar bulunmaktadır. Aynı zamanda Eskişehir'de Anadolu Ajansı, TRT gibi kurumların temsilcilikleri bulunmaktadır. Eskişehir'deki yerel yayın kuruluşlarının tamamı Eskişehir merkezde bulunmaktadır.

### ''Yerel TV Kanalları''

* Eskişehir ES TV
* Eskişehir Kanal 26

### ''Yerel Radyo Kanalları''

* Eskişehir Mavi Radyo (89.9)
* Radyo Desibel (94.0)
* Radyo Ses (98.9)
* Radyo A (101.7)
* ERT FM (103.3)
* Biber FM (94.7)
* Radyo Net (97.8)

### ''Yerel Gazeteler''

* Anadolu Gazetesi
* Yenigün Gazetesi
* İstikbal Gazetesi
* Sakarya Gazetesi
* Sonhaber Gazetesi
* 2 Eylül Gazetesi
* Milli İrade Gazetesi
* Şehir Gazetesi

Şehirde günlük olarak çıkan birçok yerel gazete bulunmaktadır. Bu gazeteler şehirde ve bölgede yaşanan haberlere yer vermektedir. Ayrıca aylık yayın yapan Eskişehir Objektif Dergisi, Bölge Vizyon Dergisi ve Follow Dergisi  bulunmaktadır.

## Altyapı
### Sağlık
#### Sağlık kuruluşları
Kentte 5 adet kamu ve 6 adet özel hastane bulunmaktadır. Ayrıca 12 adet Toplum Sağlığı Merkezi ve 74 adet Aile Sağlığı Merkezi mevcuttur.

Şehir ayrıca Aile Hekimliği uygulamasında pilot il olarak seçilmiş, Türkiye'de sistem ilk kez Eskişehir'de uygulanmıştır.

### Ulaşım

Şehir Türkiye'deki demiryollarının kavşak noktalarından biridir. İstanbul'dan Ankara yönüne giden tüm trenler Eskişehir'den geçer. Eskişehir Hasan Polatkan Havalimanı'na 25 Temmuz 2005´te Brüksel'den ilk sefer yapılmıştır.  THY ile İstanbul-Eskişehir uçuşları ise 21 Haziran 2007 tarihinde başlamıştır. Eskişehir'in ana karayolu bağlantısı İstanbul-Eskişehir-Ankara devlet yoludur. Adapazarı'ndan ayrılan bu yol güneye inerek Bilecik’ten geçer ve Bozüyük’ten doğuya yönelerek Eskişehir il sınırı içine girer. Tüm ili kuzeybatı-güneydoğu yönünde geçen bu yol il ulaşımının omurgasıdır. Tepebaşı ve Odunpazarı ilçelerinden geçer ve Sivrihisar bu yol üzerinde yer alır. İl’in diğer karayolu bağlantıları bu yoldan ayrılır. Eskişehir’de ulaşımı olmayan köy bulunmamaktadır.

#### Yüksek Hızlı Tren
14 Mart 2009 tarihinden itibaren Yüksek Hızlı Tren Ankara - Eskişehir arasında tarifeli seferlerine başlamıştır. Ayrıca Ankara’dan Bursa'ya gidecek yolcular YHT ile Eskişehir’e gelerek Eskişehir Garı’ndan otobüslerle Bursa’ya devam edebilmektedir. YHT yolcuları 2021 yılı itibarıyla Eskişehir'den YHT ile Ankara, İstanbul, Kocaeli, Bilecik ve Konya'ya ulaşım sağlayabiliyor.

#### Önemli kentlere mesafeleri

#### Kent içi ulaşım

Kent içi toplu ulaşım Büyükşehir Belediyesi'nin yetki ve sorumluluğundadır. Toplu ulaşım hizmetlerinin hat ve güzergâhları ile birbirini tamamlaması için otobüs ile tramvayda ulaşım hizmet bütünlüğü sağlanmıştır. Tüm toplu taşıma araçlarında bilet yerine geçen 'Eskart' adlı elektronik bir kart Eskişehir ulaşımının bütünlüğünü sağladığı gibi ulaşımı hızlandırmaktadır.

Belediye otobüsleri vasıtasıyla şehrin hemen her yerine ulaşım sağlanabilir. Belediye otobüslerinden aynı biletle 60 dakika içinde aynı yöne giden tramvaya ücretsiz aktarma da mümkündür. Bu sayede toplu taşıma araçları ile tek biletle şehrin her yerine ulaşım mümkündür.

Şehirde ayrıca Porsuk nehri üzerinde gezen gezi amaçlı esbotlar da bulunmaktadır. Yazın belli gün ve saatlerde Kent Park'a buradan esbot kalkmaktadır.

## Konum

Metropol ilçelerin merkeze uzaklıkları, kaymakamlık ile valilik arasındaki uzaklıktır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* T.C. Eskişehir Valiliği