Librem

**Librem**, Purism, SPC tarafından hazırlanmış özgür yazılım içeren bir bilgisayar serisidir. Dizüstü bilgisayar serisi, işletim sisteminde veya çekirdekte özgür olmayan (tescilli) yazılım sağlamayarak Intel Aktif Yönetim Teknolojisinden kaçınarak, ve bellenimi kademeli olarak serbest bırakmak ve güvenceye almak için tasarlanmıştır. Librem dizüstü bilgisayarlarda mikrofon, web kamerası, Bluetooth ve Wi-Fi için donanım kapatma anahtarları bulunur.

## Modeller

### Dizüstü bilgisayarlar

#### Librem 13, Librem 15 ve Librem 14
2014'te Purism, tümü eski donanım kullanan mevcut açık kaynaklı donanım dizüstü bilgisayarlarına modern bir alternatif olarak tasarlanan Librem 15 dizüstü bilgisayarın oluşturulmasını ve üretimini finanse etmek için Crowd Supply'da bir kitlesel fonlama kampanyası başlattı. Adındaki , 15 inçlik ekran boyutunu ifade etmektedir. Kampanya, orijinal kampanyayı genişlettikten sonra başarılı oldu ve dizüstü bilgisayarlar destekçilere gönderildi. Dizüstü bilgisayarın ikinci revizyonunda kamera, mikrofon, Wi-Fi ve Bluetooth için donanım kapatma anahtarları eklendi.

Librem 15'in başarılı lansmanından sonra Purism, Librem 15v2'dekilere benzer donanım kapatma anahtarlarıyla birlikte gelen Librem 13 adlı 13 inçlik bir dizüstü bilgisayar için Crowd Supply'da başka bir kampanya oluşturdu. Kampanya yine başarılı oldu ve dizüstü bilgisayarlar müşterilere gönderildi.

Purism, Aralık 2016'da Librem ve 13'ün yeni partileriyle siparişe göre inşa etmek yerine envanterden sevkiyata başlayacağını duyurdu.

 Purism'in üretimde bir dizüstü bilgisayar modeli var. Bu model Librem 14'tür. (sürüm 1, 1.370 ABD Doları).

#### Dizüstü bilgisayarların karşılaştırılması

### Librem Mini
Librem Mini, Haziran 2020'de satışa sunulan küçük form faktörlü bir masaüstü bilgisayardır 

### Librem 5

24 Ağustos 2017'de Purism, "tasarım gereği güvenliğe ve varsayılan olarak gizlilik korumasına odaklanacak" %100 ücretsiz yazılım çalıştırmayı amaçlayan bir akıllı telefon olan *Librem 5* için bir kitlesel fonlama kampanyası başlattı. Purism, telefonun "uçtan uca şifrelenmiş merkezi olmayan iletişim kullanan dünyanın ilk IP yerel mobil telefonu" olacağını iddia etti. Purism, Librem 5'in geliştirilmesinde KDE ve GNOME ile işbirliği yaptı.

Librem 5'in güvenlik özellikleri, işlemcinin temel bant işlemcisinden ayrılmasını içerir, *Linux Magazine*'e göre bu, Librem 5'i diğer cep telefonlarına kıyasla benzersiz kılmaktadır. Librem 5 ayrıca Wi-Fi ve Bluetooth iletişimi için donanım kapatma anahtarlarına ve telefonun kamerasına, mikrofonuna ve ana bant işlemcisine sahiptir.

Librem 5 için varsayılan işletim sistemi, Purism'in bir Debian GNU/Linux türevi olan PureOS'tur İşletim sistemi, Wayland, wlroots, GTK ve GNOME ara yazılımına dayalı Phosh adlı yeni bir kullanıcı arabirimi kullanır. Phosh/ Plasma Mobile, Ubuntu Touch ve postmarketOS'un gibi sistemlerin de telefona yüklenebilmesi planlanmaktadır.

Librem 5'in piyasaya sürülmesi birkaç kez ertelendi. Eylül 2018'de Purism, iki donanım hatası ve Avrupa ve Kuzey Amerika'daki tatil sezonu nedeniyle Librem 5'in lansman tarihinin Ocak 2019'dan Nisan 2019'a taşınacağını duyurdu. Librem 5'in yazılım geliştiricilere yönelik DevKits'i Aralık 2018'de piyasaya sürüldü. Lansman tarihi daha sonra CPU testlerinin gerekliliği nedeniyle üçüncü çeyreğe ertelendi. ve 24 Eylül 2019'da Purism, Librem 5 telefonlarının ilk partisinin gönderilmeye başladığını duyurdu. Librem 5'in "Evergreen" olarak bilinen bitmiş versiyonu nihayet  Kasım 2020'de sevk edildi.

### Librem Server
Librem sunucusu, Aralık 2019'da halka sunulan rafa monte bir sunucudur.

### Librem Key
20 Eylül 2018'de duyurulan Librem Key, bir Librem dizüstü bilgisayar Temel Giriş/Çıkış Sisteminin (BIOS) dizüstü bilgisayarın son başlatılmasından bu yana kötü amaçlarla değiştirilmemesini sağlayan ve kurcalamaya karşı korumalı Heads BIOS ile entegrasyon da dahil olmak üzere birçok özelliğe sahip bir donanım USB güvenlik belirtecidir. Ayrıca 3x HMAC tabanlı Tek Seferlik Parola algoritması (HOTP) ( ) ve 15 x Zamana dayalı Tek Seferlik Parola algoritması (TOTP) ( ) ve entegre parola yöneticisi (16 giriş) ile tek seferlik parola depolama ), 40 kbit/s gerçek rastgele sayı üreteci ve kurcalamaya dayanıklı akıllı kart. Key, A tipi USB 2.0'ı destekler, 48 x 19 x 7&nbsp;mm boyutlarında olup 6 gr ağırlığındadır.

## İşletim sistemi

Başlangıçta Librem dizüstü bilgisayarlarına Trisquel işletim sistemini önceden yüklemeyi planlayan Purism, sonunda Trisquel platformundan çıkarak PureOS Linux işletim sisteminin 2.0 sürümü için Debian'a geçti. PureOS'a alternatif olarak Librem dizüstü bilgisayarlar, Qubes OS önceden yüklenmiş olarak satın alınabilir. Aralık 2017'de Özgür Yazılım Vakfı, PureOS'u onaylanan GNU/Linux dağıtımları listesine ekledi.

## BIOS
2015 yılında Purism, Librem 13'ü coreboot e taşımak için araştırma yapmaya başladı, ancak çaba başlangıçta durdu. Yıl sonunda, bir coreboot geliştiricisi Librem 13'ün ilk bağlantı noktasını tamamladı ve incelemeye sundu. Aralık 2016'da donanım etkinleştirme geliştiricisi Youness Alaoui, Purism'e katıldı ve orijinal Librem 13 için çekirdek önyükleme bağlantı noktasını tamamlamak ve cihazın ikinci revizyonu için bir bağlantı noktası hazırlamakla görevlendirildi. 2017 yazından bu yana, yeni Librem dizüstü bilgisayarlar standart BIOS olarak coreboot ile gönderiliyor ve tüm eski modeller için güncellemeler mevcut.

Purism, önyükleme işleminde yer alan aşağıda belirtilen altı bileşenden oluşan bir koleksiyonu PureBoot olarak adlandırır:

# Nötrleştirilmiş ve Devre Dışı Bırakılmış  Intel Management Engine.
# Coreboot
# Trusted Platform Module (TPM) çipi.
# BIOS veya önemli önyükleme dosyalarının ne zaman değiştirildiğini algılamak için kurcalamaya karşı korumalı özelliklere sahip Heads 
# Librem Key, Purism'in USB güvenlik belirteci
# Librem Anahtarını kullanarak disk şifrelemenin kilidini açan çok faktörlü kimlik doğrulama

PureBoot, kullanıcıları hırsızlık, BIOS Kötü Amaçlı Yazılımları ve Kernel Rootkit'ler, güvenlik açıkları ve Intel Yönetim Motorundaki kötü amaçlı kod ve engelleme gibi çeşitli saldırılardan korur.

## Ayrıca bakınız

* Linux'un benimsenmesi
* System76
* Pine64
* Coreboot

## Kaynakça