Türkiye Cumhuriyeti madenî paraları

Bu madde **Türkiye Cumhuriyeti madenî paraları**nı göstermektedir.

## İlk Türk lirası
1922-23'te alüminyum-bronz 2 1⁄2, 5 ve 10 kuruş ve nikel 25 kuruştan oluşan yeni bir madenî paralar tanıtıldı. Bunlar, Arap alfabesiyle yazılan son Türk madenî paralarıydı.

1934 yılında 1 lira değerindeki gümüş paralar basıldı, ertesi yıl bakır-nikel 1, 5 ve 10 kuruş, gümüş 25 ve 50 kuruş ve 1 Türk lirasından oluşan yeni bir madenî paralar basıldı. Alüminyum-bronz 1⁄4 kuruş paralar, 1940-1942 yılları arasında bu değeri taşıyan son paralardır. Nikel-pirinç paralar 1944'te 25 kuruşta gümüşün yerini almış, 1947-1949 yılları arasında piyasaya sürülen pirinç 1, 2 1⁄2, 5, 10 ve 25 kuruşla değiştirilmiştir. Gümüş 50 kuruş ve 1 lira 1948'de, bakır-nikel 1 lira 1957'de tedavüle çıkarıldı.

1958-1963 yılları arasında bronz 1, 5 ve 10 kuruş ve çelik 25 kuruş, 1 ve 2 1⁄2 lira, ardından 1971 ve 1974'te çelik 50 kuruş ve 5 lira piyasaya sürüldü. Alüminyum, 1975'te bronzun yerini aldı. Bu paralar ise 1980 yılına kadar basıldı.

1981 yılında enflasyonun hız kazanmasıyla birlikte 1, 5 ve 10 liralık alüminyum madeni paralar piyasaya sürüldü. Bunu zamanla daha yüksek kupürler izledi: 1984'te 20, 50 ve 100 lira, 1985'te 25 lira, 1988'de 500 lira, 1990'da 1.000 lira, 1991'de 2.500 lira, 1992'de 5.000 lira, 1994'te 10.000 lira, 1995'te 25.000 lira, 50.000 1997'de lira ve 1999'da 100.000 lira. Bu 2002'de 250.000 liralık madeni parayla zirveye ulaştı.
### 1928 öncesi

### 1928-1945

### 1945-1960

### 1960-1975

### 1975-1988

### 1988-2005

## İkinci Türk lirası

### 2005-2008
1 Ocak 2005 ile 31 Aralık 2008 arasındaki geçiş döneminde, Türkiye'de ikinci Türk lirası resmi olarak "Yeni Türk lirası" olarak adlandırıldı. 2005 yılında 1, 5, 10, 25 ve 50 yeni kuruş ve 1 yeni lira değerinde madeni paralar piyasaya sürüldü. 1 yeni kuruş pirinç, 5, 10 ve 25 yeni kuruş ise bakır-nikel, 50 yeni kuruş ve 1 yeni Türk lirası bimetalik olarak basıldı. Tüm paraların arkasında Mustafa Kemal Atatürk portresi bulunmaktadır.
Avrupa Merkez Bankası'nın endişelerine rağmen, 50 yeni kuruş ve 1 yeni liralık madeni paraların boyutları ve kompozisyonları, sırasıyla €1 ve €2'luk madeni paralara açıkça benzemektedir. Ayrıca, o dönemde bir dizi otomat 1 yeni Türk lirasını €2 olarak kabul ettiğinden, Euro bölgesinde otomat kullanan işletmelerde (özellikle havalimanlarında) sorun yarattı. €2 kabaca dört kat daha değerli olduğundan, etkilenen otomat makinelerinin masrafları sahiplerinin pahasına yükseltilmesi gerekiyordu.

### 2009-günümüz
1 Ocak 2009'dan itibaren "yeni" ibaresi, ikinci Türk lirasından çıkarıldı ve Türkiye'deki resmi adı tekrar "Türk lirası" oldu; 1, 5, 10, 25, 50 kuruş ve 1 lira kupürler halinde "yeni" olmayan yeni madeni paralar piyasaya sürüldü. Ayrıca 50 kuruş ve 1 liralık madeni paraların iç ve dış alaşımları tersine çevrildi.

Nisan 2023'te, artan üretim maliyetlerinden dolayı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından ₺1'nin ağırlığı düşürülmüş ve kalınlığı inceltilmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti'nin Yüzüncü Yılı anısına 29 Ekim 2023'te basılan ₺5 değerindeki hatıra para, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın 8 Haziran 2024 tarihli tebliğiyle birlikte tedavüle sürülmüştür.

15 Şubat 2026'da 1 ve 5 kuruşluk madeni paraların basımının durdurulduğu açıklandı.

## Hatıra paralar
Hatıra paralar, 1 TL'nin arka yüzünün değişmesiyle tedavüle çıkarılmaktadır.
Dosya:1TL Sayıştay 150th reverse.png|Sayıştay'ın 150. Yılı (2012)
Dosya:1TL Turkish Olympics reverse.png|Uluslararası Türkçe Olimpiyatları'nın 10. yılı (2012)
Dosya:1TL July 15 reverse.png|15 Temmuz şehitleri ve gazileri anısına (2016)
Dosya:1TL Hagia Sophia reverse.png|Ayasofya'nın yeniden cami olarak açılması anısına (2020)
Dosya:Gaziantep hatıra parası.png|Gaziantep'e gazi unvanının verilişinin 100. yılı anısına (2021)
Dosya:1TL 1915 Çanakkale Bridge (reverse).png|1915 Çanakkale Köprüsü'nün açılışı (2022)
Dosya:Türkiye Cumhuriyeti büyük taarruz'un 100. yılı.jpg|Büyük Taarruz'un 100. Yılı (2022)

* 2018 - Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın göreve başlama töreni anısına
* 2020 - Türkiye Büyük Millet Meclisinin 100. yılı anısına
* 2022 - Büyük Taarruz'un 100. yılı anısına
* 2023 - Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın göreve başlama töreni anısına
* 2023 - Türkiye Cumhuriyeti'nin yüzüncü yılı anısına

## Ayrıca bakınız

* Türk lirası
* Türk lirası simgesi
*Türkiye Cumhuriyeti banknotları

## Kaynakça