Doktor öğretim üyesi

**Doktor öğretim üyesi** (kısaca **Dr. Öğr. Üyesi**), ilgili bilim dalında doktora (PhD) derecesini, tıpta uzmanlık derecesini veya sanatta yeterlik statüsünü başarıyla tamamladıktan sonra üniversitelerde öğretim üyesi kadrosunda görev yapan akademisyendir.

Akademik hiyerarşide Öğretim görevlisi veya Araştırma görevlisi ile Doçent arasında yer alır. Kuzey Amerika akademik sistemindeki karşılığı "Assistant Professor" ünvanıdır. Türkiye'de 6 Mart 2018 tarihli düzenleme ile "Yardımcı Doçent" ünvanı kaldırılarak yerine bu ünvan getirilmiştir.

## Atama ve akademik kriterler
Türkiye'de doktor öğretim üyesi kadrosuna atanabilmek için Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından belirlenen 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 23. maddesindeki asgari şartların sağlanması gerekmektedir. Ayrıca bu atamalar "Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği" esaslarına göre yapılır.

Buna göre adaylarda aranan temel şartlar şunlardır:
* İlgili alanda doktora, tıpta uzmanlık veya sanatta yeterlik derecesine sahip olmak.
* Yükseköğretim Kurulunun belirlediği merkezi bir yabancı dil sınavından (YÖKDİL veya YDS) belirli bir puan barajını (genellikle 55 ve üzeri, ancak üniversiteler senato kararıyla bunu yükseltebilir) geçmiş olmak.
* Üniversitelerin senatoları tarafından belirlenen bilimsel yayın ve akademik yetkinlik kriterlerini karşılamak.

Atama süreci, rektörlüğün kadro ilanıyla başlar. Başvuran adayların durumunu incelemek üzere dekanlık tarafından, en az biri başka üniversiteden olmak üzere üç profesör veya doçentten oluşan bir jüri kurulur. Jüri üyeleri, adayın akademik çalışmalarını inceleyerek yazılı mütalaalarını dekanlığa sunar. Dekanın önerisi ve rektörün onayı ile atama işlemi tamamlanır.

## Görev süresi ve yeniden atanma
Doktor öğretim üyeliği, Doçentlik ve Profesörlük gibi "sürekli" (daimi) statüde bir kadro değildir. 2547 sayılı kanun gereği atamalar belirli süreler için (en az 1 yıl, genellikle 2 veya 3 yıl) yapılır.

Görev süresi sona eren öğretim üyesinin yeniden atanabilmesi için, bulunduğu üniversitenin "Akademik Yükseltme ve Atama Kriterleri"ni (yayın, proje, atıf, ders yükü vb.) tekrar sağlaması gerekir. Her üniversite, YÖK'ün belirlediği asgari standartların altında olmamak kaydıyla kendi ek kriterlerini belirleme özerkliğine sahiptir. Bu kriterleri periyodik olarak sağlayamayan öğretim üyelerinin görev süreleri uzatılmayabilir ve kadrolarıyla ilişikleri kesilebilir.

Bu uygulama, akademik performansı dinamik tutmayı amaçlasa da iş güvencesi açısından eleştirilere konu olmaktadır. Eski yönetmeliklerde yer alan "toplam 12 yıl çalışabilme" sınırı fiilen kaldırılmış olup, kriterleri sağlayan akademisyenler emekliliğe veya üst ünvana geçene kadar bu kadroda kalabilmektedir.

## Görev ve sorumluluklar
Doktor öğretim üyelerinin görev ve sorumlulukları, 2547 sayılı kanunun 22. maddesi çerçevesinde tanımlanmıştır:

# **Eğitim-Öğretim:** Önlisans, lisans ve lisansüstü düzeyde dersler vermek, laboratuvar ve klinik uygulamaları yönetmek, tez danışmanlığı yapmak.
# **Bilimsel Araştırma:** Alanıyla ilgili bilimsel araştırmalar yürütmek, sonuçlarını ulusal ve uluslararası kongrelerde sunmak, makale veya kitap olarak yayımlamak.
# **İdari Görevler:** Fakülte kurulu veya yönetim kurulu üyeliği, bölüm başkan yardımcılığı, anabilim dalı başkanlığı gibi idari görevleri üstlenmek. Komisyonlarda görev almak.
# **Toplumsal Hizmet:** Alanındaki uzmanlık bilgisini toplum yararına sunmak (örneğin tıp doktorları için hasta bakımı, hukukçular için bilirkişilik vb.).

## İstihdam şekilleri ve çalışma statüsü
Doktor öğretim üyelerinin çalışma esasları, görev yaptıkları üniversitenin türüne göre (Devlet veya Vakıf) farklılık gösterir.

### Devlet üniversiteleri
Devlet üniversitelerindeki doktor öğretim üyeleri, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'na tabidirler. Akademik personel statüsündedirler ve özlük hakları bakımından kamu görevlisidirler. Mali hakları 2914 Sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu ile düzenlenir.

* **Mesai ve Kısıtlamalar:** Kural olarak tam zamanlı çalışırlar. Yasada belirtilen istisnalar (teknokentlerde şirket kurma, telif hakları, ders saati ücreti karşılığı başka üniversitede ders verme, bilirkişilik vb.) dışında ticari kazanç getirici başka bir işte çalışamazlar (Madde 36).

### Vakıf üniversiteleri
Vakıf üniversitelerinde görev yapan doktor öğretim üyeleri, kamu görevlisi sayılmakla birlikte, iş hukuku açısından 4857 Sayılı İş Kanunu hükümlerine göre yapılan sözleşmelerle istihdam edilirler. Ücret ve çalışma koşulları, üniversite mütevelli heyeti ile yapılan sözleşmeye göre belirlenir, ancak YÖK kanununa eklenen madde gereği aldıkları ücret emsali devlet üniversitesi hocasından düşük olamaz.

## Ünvanın sona ermesi veya değişmesi
Doktor öğretim üyesi ünvanı aşağıdaki durumlarda sona erer veya değişir:

# **Doçentliğe Geçiş:** Kişi, Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) tarafından düzenlenen süreci başarıyla tamamlayıp "Doçent" ünvanını aldığında, akademik ünvanı değişir. Ancak "Doçentlik Kadrosu"na atanana kadar, statü ve maaş olarak "Doktor Öğretim Üyesi" kadrosunda çalışmaya devam edebilir.
# **Görev Süresinin Bitimi:** Yeniden atanma kriterlerini sağlayamayan veya sözleşmesi yenilenmeyen öğretim üyesinin kadrosuyla ilişiği kesilir.
# **Disiplin Cezası:** Yükseköğretim Kurumları Yönetici, Öğretim Elemanı ve Memurları Disiplin Yönetmeliği gereği, "kamu görevinden çıkarma" veya "öğretim mesleğinden çıkarma" cezası alanların ünvan ve kadroları geri alınır.

## Tarihçe
Türkiye'de 1981 yılında YÖK'ün kurulmasıyla birlikte akademik sisteme giren "Yardımcı Doçent" ünvanı, 2018 yılına kadar kullanılmıştır. Yardımcı doçentlik, doçentlik öncesi bir ara kademe olarak kurgulanmıştı. Ancak "yardımcı" ifadesinin akademisyenin bağımsızlığını zedelediği yönündeki eleştiriler ve doçentlik sürecindeki tıkanıklıklar nedeniyle 6 Mart 2018 tarihinde yapılan yasal değişiklikle bu kadro kaldırılmış, mevcut yardımcı doçentler hak kaybı olmaksızın "Doktor Öğretim Üyesi" kadrolarına aktarılmıştır.

## Kaynakça