DBT aşısı

**DBT aşısı** veya **DTB aşısı**, insanlarda görülen üç bulaşıcı hastalığa karşı bir karma aşı sınıfıdır: difteri, boğmaca ve tetanos. Aşı bileşenleri difteri ve tetanoz toksoitleri ile boğmacaya neden olan bakterinin öldürülmüş bütün hücrelerini veya boğmaca antijenlerini içerir. Toksoit terimi, bir bağışıklık yanıtı oluşturmak için hedef aldıkları patojen tarafından üretilen inaktive edilmiş bir toksini kullanan aşıları ifade eder. Bu şekilde, toksoit aşı, patojenin kendisine karşı hedeflenen bir aşıdan ziyade, patojen tarafından üretilen ve hastalığa neden olan toksine karşı hedeflenen bir bağışıklık yanıtı oluşturur. Tüm hücreler veya antijenler "DTwB" veya "DTaB" olarak gösterilecektir; burada küçük harf "w" tüm hücre inaktive boğmacayı ve küçük harf "a" "aselüler" anlamına gelir. Canlı zayıflatılmış aşılar gibi alternatif aşı türlerine kıyasla, DTB aşısı herhangi bir canlı patojen içermez, bunun yerine bir bağışıklık tepkisi oluşturmak için inaktive edilmiş toksoit (ve boğmaca için ya ölü bir patojen ya da saf antijenler) kullanır; bu nedenle, hastalığa neden olduğu bilinen herhangi bir risk olmadığından, bağışıklığı zayıf olan popülasyonlarda kullanım riski yoktur. Sonuç olarak, DTB aşısı herkes için güvenli bir aşı olarak kabul edilir ve ilgili patojene özgü çok daha hedefli bir bağışıklık yanıtı oluşturur.

Amerika Birleşik Devletleri'nde DBT (tam hücre) aşısı, aselüler DTaB aşısının kullanım için lisans aldığı 1996 yılına kadar Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri (CDC) tarafından önerilen çocukluk aşılarının bir parçası olarak uygulanmıştır.

## Tarihçe
Difteri ve tetanos toksoitleri ve tam hücreli boğmaca (DTB; üçlü kombinasyon aşılarının daha geniş sınıfından ayırmak için artık "DTwB" olarak da adlandırılmaktadır) aşısı 1949 yılında ruhsat almıştır. Karma aşının kullanılmaya başlanmasından bu yana, aşının koruduğu hastalık olan boğmaca görülme sıklığında büyük bir düşüş yaşanmıştır. Ayrıca, takviye dozlar ve sağlık okuryazarlığının artırılmasına verilen önemin artması da dahil olmak üzere daha kapsamlı bağışıklama stratejileri uygulandıkça hastalık oranları düşmeye devam etmiştir.

20. yüzyılda aşılama alanındaki gelişmeler çocukluk çağı boğmacasının görülme sıklığının azalmasına yardımcı olmuş ve Amerika Birleşik Devletleri'ndeki nüfusun sağlığı üzerinde önemli ölçüde olumlu bir etki yaratmıştır. Ancak 21. yüzyılın başlarında, aşılama sayısındaki düşüş nedeniyle hastalığın rapor edilen vakaları 20 kat artmış ve çok sayıda ölümle sonuçlanmıştır. 21. yüzyıl boyunca birçok ebeveyn, aşıların son derece etkili ve güvenli olduğunu gösteren bilimsel kanıtlara rağmen, algılanan yan etkilerden korktukları için çocuklarına boğmaca aşısı yaptırmayı reddetmiştir. 2009 yılında *[[Pediatrics]]* dergisi, aşılanmamış çocuklar arasındaki en büyük riskin yan etkilere yakalanmak değil, aşının korumayı amaçladığı hastalık olduğu sonucuna varmıştır.

Aselüler boğmaca içeren DTB aşıları (DTaB; aşağıya bakınız) 1990'larda kullanılmaya başlanmıştır. Azaltılmış antijen aralığı daha az yan etkiye neden olur, ancak DTwB'ye kıyasla daha pahalı, daha kısa ömürlü ve muhtemelen daha az koruyucu bir aşı ile sonuçlanır. Yüksek gelirli ülkeler çoğunlukla DTaB'ye geçmiştir. 2023 itibarıyla, aB'nin küresel üretimi sınırlı kalmaktadır.

### Aşılama oranları
2016 yılında CDC, ABD'deki çocukların %80,4'ünün 2 yaşına kadar dört veya daha fazla DTaB aşısı olduğunu bildirmiştir. Bir veya daha fazla TDaB aşısı olan 13-17 yaş arası çocuklar için aşılama oranları 2019'da %90,2 idi. Yetişkinlerin (18 yaş üstü) yalnızca %43,6'sı son 10 yıl içinde TDaB aşısı olmuştur. CDC, 2 yaşındaki çocuklar arasında aşılama oranını %80,4'ten %90,0'a çıkarmayı hedeflemektedir.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), dünya genelinde insanların %89'unun en az bir doz DTB aşısı aldığını ve %84'ünün üç doz aşı alarak DSÖ tarafından önerilen birincil seriyi (DTB3) tamamladığını tahmin etmektedir. DSÖ ayrıca bir yaşındaki çocuklar arasında DTB3 tamamlanma oranını yıllık olarak takip etmektedir. Yıllık DTB3 tamamlanma oranı, genel olarak çocukluk çağı aşılamasının tamlığı için iyi bir gösterge olarak kabul edilmektedir.

## Aselüler boğmaca ile karma aşılar
DTaB ve Tdab difteri, tetanos ve boğmacaya karşı karma aşılardır. "a" boğmaca toksoitlerinin aselüler olduğunu gösterirken, "Tdab"taki küçük harf 'd' ve 'b' difteri toksoitlerinin ve boğmaca antijenlerinin daha küçük konsantrasyonlarını gösterir.

### DTaB
DTaB (ayrıca DTBa ve TDaB) difteri, tetanos ve boğmacaya karşı bir karma aşıdır ve boğmaca bileşeni aselülerdir. Bu, tam hücreli, inaktive DTB'nin (veya DTwB) tersidir. Aselüler aşı, bağışıklık oluşturmak için boğmaca patojeninin seçilmiş antijenlerini kullanır. Tam hücreli aşılardan daha az antijen kullandığı için daha az yan etkiye neden olduğu düşünülmektedir, ancak aynı zamanda daha pahalıdır. Araştırmalar DTwB aşısının bağışıklık sağlamada DTaB'den daha etkili olduğunu, çünkü DTaB'nin daha dar antijen tabanının mevcut patojen suşlarına karşı daha az etkili olduğunu göstermektedir.

### Tdab
Tdab (ayrıca dTba) bir tetanos toksoidi, indirgenmiş difteri toksoidi ve aselüler boğmaca aşısıdır. Amerika Birleşik Devletleri'nde 10 Haziran 2005 tarihinde yetişkinlerde ve ergenlerde kullanılmak üzere ruhsatlandırılmıştır. ABD'de iki Tdab aşısı mevcuttur. Ocak 2011'de ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri (CDC) Bağışıklama Uygulamaları Danışma Komitesi (ACIP) 65 yaş ve üstü dahil olmak üzere her yaştan yetişkinde Tdab kullanılmasını tavsiye etmiştir. Ekim 2011'de, bebeklerdeki boğmaca yükünü azaltmak amacıyla ACIP, aşılanmamış hamile kadınların bir doz Tdab almasını tavsiye etmiştir. 24 Ekim 2012'de ACIP, Tdab'ın her hamilelikte kullanılmasını tavsiye etme kararı almıştır.

ACIP ve Kanada Ulusal Bağışıklama Danışma Komitesi (NACI) hem ergenlere hem de yetişkinlere bir sonraki Td aşısı yerine (her on yılda bir yapılması önerilir) Tdab yapılmasını tavsiye etmiştir. Tdab ve Td, yara tedavisinde tetanos için profilaksi olarak kullanılabilir. Küçük bebeklerle temas halinde olacak kişilerin, bebeklerin boğmacaya maruz kalma riskini azaltmak için Td veya TT'nin üzerinden beş yıldan az bir süre geçmiş olsa bile Tdab yaptırmaları teşvik edilmektedir. NACI, beş yıldan daha kısa aralıkların telafi programları ve programatik kaygıların beş yıllık aralıkları zorlaştırdığı diğer durumlar için kullanılabileceğini önermektedir.

DSÖ, DTB aşısını *[[Haemophilus influenzae]]* tip B ve hepatit B'ye karşı aşılarla birleştiren bir pentavalan aşı önermektedir. Bu pentavalan aşının bireysel aşılara kıyasla ne kadar etkili olduğuna dair kanıtlar henüz belirlenmemiştir.

2019 yılında yapılan bir çalışma, Tdab aşısının kullanımını zorunlu kılan eyalet gerekliliklerinin "Tdab aşısı alımını artırdığını ve boğmaca (boğmaca) insidansını yaklaşık %32 oranında azalttığını" ortaya koymuştur.

## İlgili karma aşılar

### Boğmaca hariç olan
DT ve Td aşılarında boğmaca bileşeni bulunmamaktadır. Td aşısı yedi yaşın üzerindeki çocuklara ve yetişkinlere uygulanır. En yaygın olarak her 10 yılda bir takviye aşısı olarak uygulanır. Td aşısı, ciddi yanık veya kirli yaralardan korunmak için de uygulanabilir. DT aşısı, kontrendikasyon nedeniyle DTaB aşısındaki boğmaca antijenini alamayan yedi yaşın altındaki çocuklara yapılır.

### Ek hedefler
Amerika Birleşik Devletleri'nde çocuklar için kombine DTaB-IPV-HepB aşısı (inaktif polio (IPV), DTaB ve hepatit B) mevcuttur. Birleşik Krallık'ta, 1 Ağustos 2017 tarihinde veya sonrasında doğan tüm bebeklere altı değerlikli aşı sunulmaktadır: DTaB, IPV, *Haemophilus influenzae* ve hepatit B (kısaca DTaB-Hib-HepB-IPV).

2023 itibarıyla UNICEF tarafından tedarik edilen DTB aşılarının çoğu DTwB-HepB-Hib (pentavalan tam hücre) tipindedir. UNICEF, 2024 yılından itibaren DTwB-HepB-Hib-IPV (altı değerlikli tam hücre) aşısını tedarik etmeyi planlamaktadır.

## Kontrendikasyonlar
Daha önce tetanos, difteri veya boğmaca içeren bir aşıya karşı anafilaksi gibi ciddi bir alerjik reaksiyon geçiren kişilerde DPB aşısından kaçınılmalıdır. Aşıdaki bir bileşene karşı ciddi alerjisi olduğu bilinen kişilerde de aşıdan kaçınılmalıdır. Reaksiyon tetanos toksoidlerinden kaynaklanmışsa, CDC, kişinin büyük veya temiz olmayan bir yarası varsa tetanos immünoglobulin (TIG) ile pasif bağışıklamanın düşünülmesini önermektedir. Bir kişide boğmaca içeren herhangi bir aşı aldıktan sonraki yedi gün içinde ensefalopati (nöbetler, koma, bilinç kaybı) gelişmişse ve ensefalopati başka bir nedene bağlanamıyorsa DPT aşısından da kaçınılmalıdır. Boğmaca içeren aşılara karşı kontrendikasyonları veya önlemleri olan yedi yaşın altındaki çocuklar için bir DT aşısı mevcuttur.

## Yan etkiler

### DTaB
Yaygın yan etkiler arasında iğnenin yapıldığı yerde ağrı, ateş, sinirlilik, hassasiyet, iştahsızlık ve kusma sayılabilir. Yan etkilerin çoğu hafif ila orta derecededir ve bir ila üç gün sürebilir. DTaB aşısından sonra daha ciddi ancak nadir görülen reaksiyonlar arasında nöbetler, bilinç kaybı veya 41&nbsp;°C üzerinde yüksek ateş sayılabilir. Alerjik reaksiyonlar nadirdir, ancak tıbbi acil durumlardır. Alerjik reaksiyon belirtileri arasında kurdeşen, nefes darlığı, hırıltılı solunum, yüz ve boğazda şişme, senkop ve taşikardi yer alır ve çocuk acilen en yakın hastaneye götürülmelidir.

### Tdab
Yaygın yan etkiler arasında iğnenin yapıldığı yerde ağrı veya şişlik, hafif ateş, baş ağrısı, yorgunluk, bulantı, kusma, ishal ve karın ağrısı yer alır. Alerjik reaksiyonlar mümkündür ve DTaB'taki alerjik reaksiyonlar için yukarıda açıklananlarla aynı sunum ve endikasyonlara sahiptir. Daha önce difteri, tetanos veya boğmaca içeren bir aşı dozu aldıktan sonra hayatı tehdit eden bir alerjik reaksiyon yaşamış olan herhangi bir kişi Tdab aşısı olmamalıdır.

Araştırmalar, hamile kadınlarda Tdab uygulamasının plasental bir enfeksiyon olan koryoamniyonit riskinde artışla ilişkili olabileceğini göstermektedir. Hamile kadınlarda ateş görülme sıklığında da artış kaydedilmiştir. Tdab uygulamasını takiben hamile kadınlarda koryoamniyonit insidansında gözlenen artışa rağmen, koryoamniyonitin bir risk faktörü olduğu erken doğum insidansında gözlenen bir artış olmamıştır. Araştırmalar, gebelik sırasında Tdab uygulaması ile yenidoğan ölümü ve ölü doğum gibi diğer ciddi gebelik komplikasyonları arasında bir ilişki tespit etmemiştir. Gebelik sırasında Tdab uygulaması ile gebelikle ilişkili hipertansif bozukluklar (preeklampsi gibi) arasında bir ilişki tespit edilmemiştir.

## Bağışıklama programları ve gereklilikleri

### Fransa
Fransa'da çocuklara 2. ayda (ilk doz) ve 4. ayda (ikinci doz) DTaB-Hib-HepB-IPV aşıları yapılmakta ve 11. ayda bir rapel uygulanmaktadır.

### Hollanda
Hollanda'da boğmaca *kinkhoest* olarak bilinir ve DKTB difteri, kinkhoest, tetanos ve çocuk felcine karşı DTaB-IPV kombinasyon aşısını ifade eder. DTaB, Ulusal Bağışıklama Programının bir parçası olarak verilmektedir.

### Birleşik Krallık
Birleşik Krallık'ta Td/IPV "3'ü 1 arada genç aşısı" olarak adlandırılır ve tetanos, difteri ve çocuk felcine karşı koruma sağlar. NHS tarafından 14 yaşındaki tüm gençlere yapılır (hekzavalan aşı bebeklere yapılır ve difteri, tetanos ve çocuk felcinin yanı sıra boğmaca, *Haemophilus influenzae* tip B ve hepatit B'ye karşı korumanın ilk aşamasını sağlar). Son aşılarının üzerinden 10 yıldan fazla süre geçmiş olan yabancı yolcular için müteakip aşılar tavsiye edilmektedir. Bu aşı, ithal bir çocuk felci vakasının İngiltere'de halk sağlığı açısından oluşturabileceği önemli risk nedeniyle NHS tarafından ücretsiz olarak sağlanmaktadır.

### Amerika Birleşik Devletleri
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki çocuklar için standart aşılama rejimi, iki aylıktan on beş yaşına kadar beş doz DTaB'dir. Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri (CDC) tam olarak aşılanmış sayılmak için genellikle beş doz Tdab yapılmasını şart koşmaktadır. CDC, çocukların ilk dozu iki aylıkken, ikinci dozu dört aylıkken, üçüncü dozu altı aylıkken, dördüncü dozu 15 ila 18 aylıkken ve beşinci dozu 4-6 yaş arasında almalarını önermektedir. DTaB aşılama rejiminin dördüncü dozu alıcının dördüncü doğum gününe veya sonrasına denk geliyorsa, CDC tam aşılanma için sadece dört dozun gerekli olduğunu belirtmektedir. DTaB aşısını 18 yaşından küçük bir bireyin yaptırmamış olması durumunda, bireyler CDC tarafından sağlanan aşılama "telafi programına" uygun olarak programa göre aşılanmalıdır.***'

On iki aylıktan küçük, özellikle de üç aylıktan küçük bebekler boğmacaya yakalanma açısından en yüksek risk altındadır. ABD'de yeni doğan bebekler için önerilen ya da ruhsatlı bir tetanos-difteri-boğmaca aşısı (boğmaca) bulunmamaktadır. Sonuç olarak, yaşamlarının ilk birkaç ayında, korunmasız bebekler boğmaca nedeniyle hayatı tehdit eden komplikasyonlar ve enfeksiyonlar açısından en yüksek risk altındadır. Bebeklere altı haftalıktan küçükken boğmaca aşısı yapılmamalıdır. İdeal olarak, bebekler 2, 4, 6 aylıkken DTaB (2 aylıktan 6 yaşına kadar olan çocuklar için boğmaca aşısının adı) almalıdır ve tam seri tamamlanana kadar korunmazlar.***' ACIP, Tdab ile aşılanmamış on iki aylıktan küçük bebekleri boğmacaya karşı korumak için yetişkinlerin (örneğin ebeveynler, kardeşler, büyükanne ve büyükbabalar, çocuk bakım sağlayıcıları ve sağlık personeli) ve çocukların bebekle temas etmeden en az iki hafta önce Tdab yaptırmalarını da önermektedir.

CDC, çocukluk döneminde DTB serisi almış yetişkinlerin her on yılda bir Td veya Tdab takviyesi almasını önermektedir. DTB serisini almamış yetişkinler için CDC, üç parçalı bir aşı serisini ve ardından her on yılda bir Td veya Tdab güçlendiricisini önermektedir.

#### Hamilelikte
CDC'nin Bağışıklama Uygulamaları Danışma Komitesi (ACIP) kılavuzlarına göre, yeni doğan bebeklerde boğmacaya karşı koruma sağlamak için her hamilelikte bir doz Tdab önerilmektedir. Her gebelikte bir doz Tdab uygulamak için en uygun zamanlama 27 ila 36. gebelik haftaları arasıdır. Tdab gebeliğin erken döneminde uygulanırsa, gebelik sırasında yalnızca bir doz önerildiğinden, 27 ila 36. gebelik haftaları arasında tekrar uygulanması önerilmez. Ekim 2022'de Boostrix (Tetanos Toksoidi, Azaltılmış Difteri Toksoidi ve Aselüler Boğmaca Aşısı, Adsorbe [Tdab]), iki aylıktan küçük bebeklerde yaygın olarak boğmaca olarak bilinen boğmacayı önlemek için gebeliğin üçüncü trimesterinde bağışıklama için onaylanmıştır.

Daha önce Tdab aşısı olmamış (yani, çocukken DTB, DTaB veya DT veya yetişkinken Td veya TT almamış) hamile kadınların, maternal ve neonatal tetanosa karşı koruma sağlamak için hamilelik sırasında başlayarak üç Td aşısı serisi almaları önerilir. Bu gibi durumlarda, 20 haftalık gebelikten sonra Tdab uygulanması önerilir ve daha erken gebeliklerde tek doz Tdap, bir doz Td ile değiştirilebilir ve ardından seri Td ile tamamlanabilir. Daha önce Tdab ile aşılanmamış hamile kadınlar için, Tdab hamilelik sırasında uygulanmamışsa doğumdan hemen sonra uygulanmalıdır. TDaB'nin doğum sonrası uygulanması, aşının hamilelik sırasında uygulanmasına eşdeğer değildir. Aşı doğum sonrası uygulandığından, anne rahimde bebeğe aktarılabilecek antikorlar geliştiremez ve sonuç olarak bebeği Tdab aşısı ile önlenebilir hastalıklara karşı savunmasız bırakır. TdaB aşısının anneye doğum sonrası uygulanması, aşının koruyucu etkilerinin ortaya çıkmasından önce iki haftalık bir süre olmasına rağmen, annenin daha sonra bebeğe geçebilecek hastalıklara yakalanma olasılığını azaltmayı amaçlamaktadır. Doğum sonrası uygulama, bebekle doğrudan temas edebilecek tüm bireylerin tam aşılanmasını ifade eden bir terim olan "koza" kavramının bir uzantısıdır. Doğum sonrası Tdab uygulaması gibi koza uygulaması da CDC tarafından önerilmemektedir. Koza uygulaması, bebeğin temas edebileceği tüm bireylerin tam aşılanmasının sağlanmasına bağlıdır ve "koza" içindeki tüm bireylerin tam ve zamanında aşılanmasını engelleyen mali, idari veya kişisel engeller olabilir.

## Marka adları

### Avustralya

### Birleşik Krallık
Birleşik Krallık'taki marka isimleri arasında Revaxis (Sanofi Pasteur) bulunmaktadır.

### Amerika Birleşik Devletleri
Ocak 2020 itibarıyla, Amerika Birleşik Devletleri'nde ruhsatlı ve kullanıma hazır altı DTaB aşısı ve iki Tdab aşısı bulunmaktadır. Hepsi aşağıdaki gibi programlarla çocukluk aşıları olarak belirtilmiştir:

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

### Difteri

* 
* 
* 

### Boğmaca

* 
* 
* 
* 

### Tetanos

* 
* 
* 
* 

## Dış bağlantılar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*