İmamiye (Şiilik öğretisi)

**İmamîye Şiası**, *[[Şiilik|Şiîlik]]* meşrebi içerisinde mevcut olan tüm tarikât ve mezheplerin ortak i'tikatlarını tanımlamak maksadıyla kullanılan bir fıkıh deyimi olup, **[[Köktendincilik|Aşırı Ghulât]]** *(Radikal dinci fırkalar),* **[[Keysanilik|Keysanîlik]]** *(Dörtçüler)*, **[[Zeydilik|Zeydîlik]]** *(Beşçiler)*, **[[İsmaililik|İsmailîlik]]** *([[Yedicilik]]/[[Yediciler|Yedi İmamcılık]])* *([[Müsta'lîlik|Mustâlîlik]] ve [[Nizarîlik]])* ve **[[Onikiciler|İsnâaşerîyye]]** *([[İmamet (İsnâaşeriyye öğretisi)|Onikicilik]]/[[On İki İmam]]cılık)* *([[Caferilik|Câferiyye Şiîliği]] ve [[Alevilik|Anadolu Alevîliği]])* ile Arap Aleviliği'ni de kapsamı altına alan bir şekilde tanımlanmaktadır.


## Şiî tarikât ve mezhepler
* <u>'''Aşırı Ghulât''' ''(Radikal dinci fırkalar)''</u>
** **Bazighîlik**: İmam Cafer-i Sadık'ın Tanrılığına inanılan mezhep;
** **Dhammîlik**: Ali bin Ebu Talib'in Tanrılığına inanılan mezhep;
** **Ghurabîlik**: Cebrâîl'in Tanrı'nın buyruklarını hatâ ile Ali bin Ebu Talib'in yerine Muhammed'e indirdiğine inananların kurduğu mezhep;
** **Ya'furîlik**: Mu'ammer el-Kûfî'in Tanrılığına inanılan mezhep.
* **[[Keysanilik|<u>Keysanîlik</u>]]** *(Dörtçüler)*: Mehdi kavramını ortaya atarak ilk defa İmam unvanını kullanan; Ali bin Ebu Talib'den sonra sırası ile Hasan bin Ali, Hüseyin bin Ali ve dördüncü İmâm olarak da Ali bin Hüseyin ''(Zeyn el-Âb-ı Dîn)''’in yerine Ali bin Ebu Talib’in Bânû Hânife Kâbilesi mensûbu Havlet bint Câ'fer’den olan oğlu Muhammed bin el-Hânifîyye'nin imâmlık ve Mehdiliğini kabullenen; temelleri *El-Mukhtar bin Ebû ʿUbeydullah el-Tâifî* tarafından atılan ve daha sonra da kendi içlerinden Abbâsîler Hâlifeliği’ni çıkaran ghulât ''(köktendinci)'' mezhep.
** **Berberîcilik**: Muhammed bin el-Hânifîyye’yi Tanrısallaştıran ve Hamza ibn ʿUmara el-Berberî'nin Peygamber olduğuna inananların mezhebi;
** **Haşimîlik** *(Dörtçüler)*: Muhammed bin Hânifîyye’nin ölümünü kabullenerek en büyük oğlu Ebu Haşim'i halef olarak kabul edenlerin mezhebi;
** **Karibîlik / Kuraybîlik** *(Dörtçüler)*: Adını imâm Ebu Karib/Kurayb el-Darir’den alan, Muhammed bin el-Hânifîyye’nin ölmediği ama saklandığı ve bir gün adalet dağıtmak üzere yeryüzüne Mehdî olarak döneceğine inanılan mezhep;
** **Sarrajcılık** *(Dörtçüler)*: Muhammed ibn el-Hânifîyye’nin ölümünü kabullenen fakat ileride bir gün adalet dağıtmak üzere yeryüzüne Mehdî olarak döneceğine inanılan Hayyan el-Sarraj tarafından kurulan mezhep;
** '''Hürrem’îyye''' *([[Babek Hürremi|Ḵhorrām-Dīnān / Khurrāmīyah]] / [http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Mutas%C4%B1m_(Abbasi)&stable=0&redirect=no#Babek_Ayaklanmas.C4.B1 Muḥammira] / Kızıl-Giyinenler/ [[Kızılbaş|Kızıllar]] Kısmen Dörtçülerin uzantısıdır)*: Al-Makdisi'den nakledildiği üzere, El-Mukanna‘ tarafından temelleri  atılan, Ebu Müslim Horasani'nin Mehdîliğine, reenkarnasyona, Tanrı'nın sırasıyla Muhammed, Ali, Ebu Müslim Horasani ve en son olarak da Haşim el-Mukanna‘'da vûcud bulduğuna inanan, başkalarına zarar vermemek kaydıyle her şeyden zevk almayı mübah sayan ve kendilerini İslâmiyet kisvesi altında gizleyen Mazdekçıların oluşturduğu dinî ve siyasi ghulât ''(köktendinci)'' mezhep.
* **[[Zeydilik|<u>Zeydîlik</u>]]** *(Beşçiler)*: Beşinci İmâm olarak Zeyd bin Ali'yi kabul eden kol.
** **Dukeynîlik**: Muhammed'in haleflerinin Ali bin Ebu Talib'in tarafını tutmamalarından dolayı imânlarını kaybettiğine inananların mezhebi;
** **Halefîlik**: Zeyd bin Ali'nin haleflerinin *Abd el-Samed* adlı bir şahıs ve onun neslinden devam ettiğine inananların mezhebi;
** **Heşebîlik / Sûrhabîlik**: İmâmlığın, imâmın bilgisiz ve ahlâksız olması dahil, her hâlükârda Hasan bin Ali ile Hüseyin bin Ali'nin soyundan gelenlerde kalması gerektiğine inananların mezhebi;
** **Jarûdîlik**: Adını *Ebû'l Jarûd Ziyad bin Ebû Ziyad*'dan alan, Ebu Bekr-i Sıddık, Ömer ibn Hattab ve Osman bin Affan'ın her üçünün Ali bin Ebu Talib'i halife seçmemekle büyük bir günah işlemiş olmamakla beraber hatalı bir  davranışta bulunmuş olduklarına ve bu nedenle de onların Ashab-ı Kiram'lıklarının geçerli olamayacağını beyân etmekle beraber alenen suçlamaktan da kaçınan, diğer taraftan ise Talha bin Ubeydullah ile Zübeyr bin Avvam'ı Ali bin Ebu Talib'e başkaldırmış olmalarından ötürü şiddetle kınayanların mezhebi;
** **Süleymanîlik**: Adını *Süleyman bin Jarir*'den alan, haliferliğin kime gideceğinin istişareler neticesinde karara varılması gereken bir husus olduğuna ve Ebu Bekr-i Sıddık ile Ömer ibn Hattab'ın Ali bin Ebu Talib'i halife seçmemekle hata işlediğine fakat günaha girmediğine inananların mezhebi;
*** *<u>Butrîlik / Tâbîrilik</u>*: *Kathir en-Nevva El-Ebter* tarafından kurulan, inançları hemen hemen Süleymanîlik ile ayni olmakla birlikte, Ebu Bekr-i Sıddık, Ömer ibn Hattab ve Osman bin Affan'ın üçününde Ali bin Ebu Talib'i halife seçmemekle hatalı olduğuna fakat günaha girmemiş olduklarına inananların mezhebi;
*** *<u>Salihîlik</u>*: Hasan ibn Salih tarafından kurulan, inançları hemen hemen Süleymanîlik ile ayni olmakla birlikte, Ebu Bekr-i Sıddık, Ömer ibn Hattab ve Osman bin Affan'ın üçününde Ali bin Ebu Talib'i halife seçmemekle hatalı olduğuna fakat günaha girmemiş olduklarına inananların mezhebi;
** **Vâsîtîlik**: On İki İmamın tamamını da tanıyan Zeydîler'in oluşturduğu mezhep.
* **[[İsmaililik|<u>Ismâʿîl’îyye</u>]]** *(Yedi İmâmcılık/Yedicilik)*: Yedinci İmâm olarak İsmail bin Câfer el-Mûbarek'i kabul eden kol.
** **[[Karmatîlik]]** *(Yediciler/el-Bakl’îyye)*: Fatımî halifelerinin imâmlığını kabul etmeyen kol.
** **[[Dürziler|Dürzîlik]]** *(Kısmen Yedi İmâmcıdır)*: Fatımîler'in beşinci halifesi Hâkim Biemrillah'a ulûhîyet isnâd eden ghulât ''(köktendinci)'' kol.
** **[[Nizarîlik|Nizarî İsmailîlik]]** *(Yedicilik)*: Sekizinci Fatımî halifesi Ebû Tamîm Ma'add el-Mûstansir bi-llâh'ın oğullarından Nizar'ı On dokuzuncu İsmailîyye imâmı olarak kabul eden kol.
** **[[Müsta'lîlik|Mustâlîlik]]** *(Yedicilik)*: Sekizinci Fatımî halifesi Ebû Tamîm Ma'add el-Mûstansir bi-llâh'ın oğullarından Ahmed el-Musta'li bi-llâh'ı Dokuzuncu Fatımî halifesi olarak kabul eden kol.
* **[[On İki İmam|<u>On İki İmamcılık</u>]]**
** **[[Onikiciler|İsna'aşer’îyye]]** *([[İmamet (İsnâaşeriyye öğretisi)|Onikicilik]])*:
*** <u>''Câ‘fer’îyye''</u> *(Onikiciler)*: On iki İmamlar'a Muhammed'in hak vasi ve halifeleri ve Allah'ın masum evliyâ ve hûccetleri olarak inanan Şia'nın esas ve yaygın olan ana koludur, yani özüdür.
** **[[Kalenderilik|Kalenderîlik]]** *([[On İki İmam]]cılık)*: 8. yüzyıl Samanîler devri öncesi fa'âl olan Melâmet’îyye akımından beslenen, Budizm ve Hinduizm etkilerini sergileyen, kalça boyu kıl yapımı gömlekler giyinen ya da sadece battaniyeyle örtünen ve her türlü ilacın kullanımına karşı çıkanların yolu)*
*** [https://web.archive.org/web/20060322164910/http://www.alevibektasi.org/tbaki.htm *Haydarîlik*] *(On İki İmamcılık)*: [[Baba Haydar|Kutb’ûd-Dîn Haydar]] tarafından kurulan, 12. yüzyıldan itibaren [[Kalenderilik|Kalenderî]]liğin en yaygın ve fa'âl kolunu oluşturan, kendilerini hâkir görmek ve aşağılamak suretiyle vücudlarına demirden halkalar takarak yalın ayak dolaşan, keçe ve çuhadan yapılma elbiseler giyerek zillet içerisinde bekâr yaşayanların oluşturduğu yol;
** *'Vefâ’îyye** ''([[On İki İmam]]cılık)'': [[Ebu'l-Vefa el-Bağdadi|Ebu'l Vefâ el-Bağdâdî]] tarafından kurulan, mânevî ve maddi temizliğe çok önem veren, sıklıkla zikir ve [[Semah]] uygulayan [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol;
*** [[Babailik|''<u>Bâbâ’îyye</u>'']] ''([[On İki İmam]]cılık)'': [[Ebu'l-Vefa el-Bağdadi|Vefâ’îyye]] tarikâtına bağlı [[Baba İlyas|Ebu'l-Baka Baba İlyas bin Ali el-Horasânî]]'nin müridlerinden olan [[Baba İshak|Baba İshak Kefersudî]]'nin geliştirdiği [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.
** **Barak’îyyûn** ''([[On İki İmam]]cılık)'': Başlangıçta [[Ebu'l-Vefa el-Bağdadi|Vefâ'îyye]] tarikâtından [[Baba İlyas|Ebu'l-Baka Baba İlyas bin Ali el-Horasânî]]’nin halifesi Aybek Baba’nın en iyi müridi, daha sonra ise hem [[Hacı Bektaş-ı Veli]]’nin halifesi hem de [[Rufâilik|Rufai]] tarikatına bağlı [[Sarı Saltuk|Sarı Saltuk Baba]]’nın müridi olan [[Barak Baba]]’nın geliştirdiği [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol;
*** [[Alevilik|''<u>Anadolu Alevîliği</u>'']] ''([[On İki İmam]]cılık)'';
*** [[Ehl-i Hak|''<u>Kürt Alevîliği (Yâresânîlik)</u>'']] ''([[Ali]]’ye ulûhîyet isnâd eden [[Köktendincilik|ghulât ''(köktendinci)'']] [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol; [[Bektaşîlik]]'te olduğu gibi [[Barak Baba]]'nın fikirlerinin etkisiyle ortaya çıkmış olmakla beraber [[On İki İmam]]cı olmayıp, [[İslam|İslâmiyet]]'e [[Bahâîlik|Bahailik]]'ten de uzak kalan inançlar kapsamında mutalâa edilir.)'': [[Musa el-Kâzım]] soyundan geldiği öne sürülen ve [[Hacı Bektaş-ı Veli]] ile özdeşleştirilen ''Sultan Sahak'' tarafından batı İran'da 14. yüzyılın sonlarında [[Zerdüştçülük|Zerdüştlük]] inancından beslenerek kurulan, [[Kur'an|Kur'an-ı Kerîm]]'i ve [[Muhammed]]'in peygamberliğini kabul etmeyen, fakat [[Ali|Ali bin Ebu Talib]]'in [[Tanrı]]lığı temeli üzerine dayanan ve ''"Kelâm-ı Serencâm"'' adlı kitabı dînî öğretilerinin temeli olarak kabul eden inanç.
** **Arap Alevîliği ''(Nusayr’îyye)''** ''(Onbircilik; kısmen [[On İki İmam]]cıdır)'': [[Ali]]’ye ulûhîyet isnâd eden [[Köktendincilik|ghulât ''(köktendinci)'']] fırka.
** **Hurûf’îyye** ''(Onbircidir)'':[[Tanrı]]'nın her peygamberde aşamalı olarak kendisini açtığına, en son olarak da  yedinci [[Şiilik|Şiî]] imâmı [[Musa el-Kâzım]]’ın soyundan gelen ve [[Hurûfilik|Hurûf’îyye]] inancının kurucusu olan ''"Feyzl’ul-Lâh [[Gürgan|Ester-Âbâd]]î"''’nin bedeninde vücûd bulduğuna ve ''("Feyzl’ul-Lâh [[Gürgan|Ester-Âbâd]]î")'' Nâimî'nin ''"Câvidân el-Kebir"'' ''(Câvid-Nâme)''’sinin [[Kur'an|Kur'an-ı Kerîm]]’i ilgâ ettiğine inanan [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol;
*** <u>''Nûktâv’îyye''</u> ''([[On İki İmam]]cılık)'': [[Muhammed]]’in daha yüksek seviyede [[reenkarnasyon]]u olduğu iddiasiyle 1397 yılında kendisini [[Mehdi|Mehdî]] ilân eden ''"Mahmud Pasîkhânî"'' tarafından [[İsmaililik|İsmailîyye]]-[[Nizarîlik]] mezhebi ile tanınan [[İsfahan (eyalet)|İsfahan Eyaleti]]'nin [[Kaşan]] şehri yakınlarında ''"Anjudan"'' köyünde [[Hurûfilik|Hurûf’îyye]]'nin bir yan kolu olarak kurulan ve Pasîkhânî’nin ölümünden sonra da [[I. Tahmasb|Şah Tahmasp]]’ı [[Mehdi|Mehdî]] ilân etmeğe kalkışan [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.
** [[Bektaşîlik|**Bektaş’îyye**]] ''([[On İki İmam]]cılık)'': Adını, 13. yüzyılda [[Anadolu]]'nun [[İslam|İslâm]]laşması sürecinde etkin olarak fa'aliyet gösteren ve [[Melamilik|Horasan Melametîliği]]nin önde gelen temsilcilerinden [[Yusuf Hemedanî|Yusuf Hemedani]]'nin öğrencisi [[Ahmed Yesevî|Hoca Ahmed Yesevî]]'nin öğretilerinin [[Anadolu]]'daki uygulayıcısı olan büyük [[Türkler|Türk]] [[mutasavvıf]]ı [[Kalenderilik|Kalenderî]] / [https://web.archive.org/web/20060322164910/http://www.alevibektasi.org/tbaki.htm Haydarî] [[şeyh]]i [[Hacı Bektaş-ı Veli]]'den alan [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.
*** [[Ahilik|<u>''Âhiler''</u>]] ''([[On İki İmam]]cılık)'';
*** [[Dedebabalık|<u>''Dedebabalık''</u>]] ''([[On İki İmam]]cılık)'': [[Hacı Bektaş-ı Veli]]'nin soyundan gelen [[Balım Sultan]] tarafından, 14. ile 15. yüzyıllarda Azerbaycan ve Anadolu'da etkin olan [[Hurûfilik|Hurûfîlik]] akımının da etkisinde kalarak [[İbahilik]], [[teslis]] (üçleme), [[tenasüh]] ve [[hülul]] anlayışlarını da [[Bektaşîlik]] içine katmak suretiyle 16. yüzyılın başlarında kurumsallaştırılan, özellikle [[Balkan Türkleri|Balkanlar'daki Türkler]] arasında yaygın olan [[On İki İmam]]cı [[tasavvuf]]î yol;
** **Safev’îyye** ''([[On İki İmam]]cı ve [[İmamet (İsnâaşeriyye öğretisi)|Onikici]]liğin menşei)'': [[Safevîler]]'in son dönemlerinde [[Ahbârilik|Ahbârîlik]] itikâdî ekolü tarafından biçimlendirilen [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î inanç;
*** [[Kızılbaş|<u>''Kızılbaşlık''</u>]] ''([[On İki İmam]]cılık)'': 16. yüzyılda [[Azerbaycan]]'da yaşayan ve [[Safevîler|Safevî Devleti]]'nin kurulması için önemli destek sağlamış olan [http://tr.wikipedia.org/wiki/Mutas%C4%B1m_(Abbasi)#Babek_isyan.C4.B1 Hürremîyye (Ḵhorram-Dīnān)]  adlı bir dinî ve siyâsî topluluğun ruhâni torunları;
*** [[Celâlî isyanları|<u>''Celâlîlik''</u>]] ''([[On İki İmam]]cılık)'': Kendini [[Mehdi|Mehdî]] ilân eden Bozoklu Şeyh Celâl taraftarlarının oluşturduğu [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.
** **Niʿmetullah’îyye** ''([[On İki İmam]]cılık)'': Altıncı İmâm [[Ca'fer es-Sâdık|Cafer-i Sadık]] soyundan gelen ve [[Kadirîlik|Kadiri]] [[Mutasavvıf|Sufi]]lerinden ʿAbd-Allah Yefâ'î'nin müridi olan [[Sünnilik|Sünnî]] Şah Niʿmetullah-i Velî ''(Nûr’ed-Dîn Kirmanî)'' tarafından tarafından kurulan ve daha sonra da [[Ömer|Ömer ibn Hattab]]'ın katledildiği gün olan [[Zilhicce]] ayının yirmialtısını [[karnaval]]ımsı bir resmî bayrama dönüştüren [[I. İsmail|Şah İsmail]]'in [[Şiilik|Şiî]]liği mecburî devlet dini ilân etmesiyle [[Şiilik|Şiî]]liği benimsemek zorunda kalan [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol;
*** [[Cevad Nurbahş|''<u>Nurbakş’îyye</u>'']] ''([[On İki İmam]]cılık)'': Dr. Câvid Nurbakş tarafından 20. yüzyılda yeniden yapılandırılan [[tasavvuf]]î Yeni-[[Nimetullahilik|Niʿmetullahîlik]] yolu.
** **Rufailik**: [[Ahmed er-Rifâi|Ahmed Er Rufai]] tarafından kurulan [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol;
*** [[Galibîlik|''<u>Galibîlik</u>'']] ''([[On İki İmam]]cılık)'': [[Abdülkâdir Geylânî]] ile [[Ahmed er-Rifâi|Ahmed Er Rufai]]'nin [[Tasavvuf]]i prensiplerini benimseyen, [[mezhep]]te [[Hanefilik|Hanefi]] meşrepte ise [[Alevilik|Alevî]] olan [[Mutasavvıf|Sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.
* <u>**Sınıflandırılamayanlar**</u>
** **Eftahîlik / Fethîlik**: Adını Geniş mânasına gelen Eftâh kelimesinden alan ve Altıncı imam [[Ca'fer es-Sâdık|Cafer-i Sadık]]'ın oğlu Abdullah el-Eftah'ın Yedinci imam olduğuna inananların  [[mezhep|mezhebi]];
** **Muhammedîlik**: [[Hasan el-Askerî|Hasan El Askeri]]'nin değil de, [[Ali el-Hadî|Ali Naki]]'nin oğlu Muhammad ibn Ali el-Hâdi'nin On birinci imam olduğuna inananların  [[mezhep|mezhebi]];
** **Tavûssîlik** ''(Altıcılar)'': İmam [[Ca'fer es-Sâdık|Cafer-i Sadık]]'ın [[Mehdi]] olduğuna ve ölmediğine inananların  [[mezhep|mezhebi]];
** **Vâkıfîlik*': İmam [[Musa el-Kâzım]]'ın son imam olduğuna inananların  [[mezhep|mezhebi]].

----<br />
=== <small><u>İmâmîyye Şiîliğindeki başlıca tarikât ve mezhepler ile önemli kişiler arasındaki tarihi yakınlıkların basitleştirilmiş şeması:</u></small> ===


== Ayrıca bakınız ==

* [[İmamet|İmamîlik]]
* [[İmamet (İsnâaşeriyye öğretisi)|Onikicilik]]
* [[Onikiciler|İmamiye-i İsnaaşeriye]]
* [[Caferilik|Câferiyye Şiîliği]]
* [[Alevilik|Anadolu Alevîliği]]
* [[Arap Alevileri|Arap Aleviliği]]

== Başvuru kitapları ==

;Genel tanıtım
* Engin, Ismail & Franz, Erhard (2000). *Aleviler / Alewiten. Cilt 1 Band: Kimlik ve Tarih / Identität und Geschichte.* Hamburg: Deutsches Orient Institut (Mitteilungen Band 59/2000). ISBN 3-89173-059-4
* Engin, Ismail & Franz, Erhard (2001). *Aleviler / Alewiten. Cilt 2 Band: İnanç ve Gelenekler / Glaube und Traditionen.* Hamburg: Deutsches Orient Institut (Mitteilungen Band 60/2001). ISBN 3-89173-061-6
* Engin, Ismail & Franz, Erhard (2001). *Aleviler / Alewiten. Cilt 3 Band: Siyaset ve Örgütler / Politik und Organisationen.* Hamburg: Deutsches Orient Institut (Mitteilungen Band 61/2001). ISBN 3-89173-062-4
* Kehl-Bodrogi, Krisztina (1992). *Die Kizilbas/Aleviten. Untersuchungen uber eine esoterische Glaubensgemeinschaft in Anatolien. Die Welt des Islams,* (New Series), Vol. 32, No. 1.
* [[Dimitris Kiçikis|Kitsikis, Dimitri]] (1999). Multiculturalism in the Ottoman Empire: The Alevi Religious and Cultural Community, in P. Savard & B. Vigezzi eds. *Multiculturalism and the History of International Relations* Milano: Edizioni Unicopli.
* Kjeilen, Tore (undated). "[http://lexicorient.com/e.o/alevi.htm Alevism] ," in the (online) *Encyclopedia of the Orient.*
* Shankland, David (2003). *The Alevis in Turkey: The Emergence of a Secular Islamic Tradition.* Curzon Press.
* Shindeldecker, John (1996). [https://web.archive.org/web/20070607084524/http://www.alevibektasi.org/xalevis1.htm *Turkish Alevis Today.*] İstanbul: Sahkulu.
* White, Paul J., & Joost Jongerden (eds.) (2003). *Turkey’s Alevi Enigma: A Comprehensive Overview.* Leiden: Brill.
* Yaman, Ali & Aykan Erdemir (2006). *Alevism-Bektashism: A Brief Introduction*, London: England Alevi Cultural Centre & Cem Evi. ISBN 975-98065-3-3
* Zeidan, David (1999) "[https://web.archive.org/web/20071203091752/http://meria.idc.ac.il/journal/1999/issue4/zeidan.pdf The Alevi of Anatolia.]" Middle East Review of International Affairs 3/4.

;[[Alevilik|Alevîlik]] / [[Bektaşîlik]] tarihi
* Birge, John Kingsley (1937). [http://www.hermetics.org/bektashi.html*The Bektashi order of dervishes*] , London and Hartford.
* Brown, John (1927), *The Darvishes of Oriental Spiritualism.*
* Küçük, Hülya (2002) *The Roles of the Bektashis in Turkey’s National Struggle.* Leiden: Brill.
* Mélikoff, Irène (1998). *Hadji Bektach: Un mythe et ses avatars. Genèse et évolution du soufisme populaire en Turquie.* Leiden: Islamic History and Civilization, Studies and Texts, volume 20, ISBN 90-04-10954-4.
* Shankland, David (1994). “Social Change and Culture: Responses to Modernization in an Alevi Village in Anatolia.”In  C.N. Hann, ed., *When History Accelerates: Essays on Rapid Social Change, Complexity, and Creativity.* London: Athlone Press.
* Yaman, Ali (undated). "[https://web.archive.org/web/20131022200049/http://www.alevibektasi.org/dedes.htm Kizilbash Alevi Dedes]." (Based on his MA thesis for Istanbul University.)

;Ghulat *(Köktendinci)* tarikâtler
* Halm, H. (1982). *Die Islamische Gnosis: Die extreme Schia und die Alawiten.* Zurich.
* Krisztina Kehl-Bodrogi, Krisztina, & Barbara Kellner-Heinkele, Anke Otter-Beaujean, eds. (1997) *Syncretistic Religious Communities in the Near East.* Leiden: Brill, pp. 11-18.
* Moosa, Matti (1988). *Extremist Shiites: The Ghulat Sects,* Syracuse University Press.
* Van Bruinessen, Martin (2005). "[https://web.archive.org/web/20071127103907/http://www.let.uu.nl/~martin.vanbruinessen/personal/publications/religious_practices_in_the_turco.htm Religious practices in the Turco-Iranian world: continuity and change]." French translation published as: "Les pratiques religieuses dans le monde turco-iranien: changements et continuités", *Cahiers d'Études sur la Méditerranée Orientale et le Monde Turco-Iranien,* no. 39-40, 101-121.

;[[Alevilik|Alevî]] kimliği
* Erdemir, Aykan (2005). "Tradition and Modernity: Alevis' Ambiguous Terms and Turkey's Ambivalent Subjects", *Middle Eastern Studies*, 2005, vol.41, no.6, pp.&nbsp;937–951.
* Koçan, Gürcan/Öncü, Ahmet (2004) “Citizen Alevi in Turkey: Beyond Confirmation and Denial.” *Journal of Historical Sociology,* 17/4, pp.&nbsp;464–489.
* Olsson, Tord & Elizabeth Özdalga/Catharina Raudvere, eds. (1998). *Alevi Identity: Cultural, Religious and Social Perspectives.* Istanbul: Swedish Research Institute.
* Stokes, Martin (1996). “Ritual, Identity and the State: An Alevi (Shi’a) Cem Ceremony.”In Kirsten E. Schulze et al. (eds.), *Nationalism, Minorities and Diasporas: Identities and Rights in the Middle East,*, pp. 194-196.
* Vorhoff, Karin (1995). *Zwischen Glaube, Nation und neuer Gemeinschaft: Alevitische Identität in der Türkei der Gegenwart.* Berlin.

;Avrupa'da [[Alevilik|Alevî]]lik
* Geaves, Ron (2003) “Religion and Ethnicity: Community Formation in the British Alevi Community.” Koninklijke Brill NV 50, pp.&nbsp;52– 70.
* Kosnick, Kira (2004) “‘Speaking in One’s Own Voice’: Representational Strategies of Alevi Turkish Migrants on Open-Access Television in Berlin.” *Journal of Ethnic and Migration Studies,* 30/5, pp. 979-994.
* Massicard, Elise (2003) “Alevist Movements at Home and Abroad: Mobilization Spaces and Disjunction.” *New Perspective on Turkey,* 28, pp.&nbsp;163–188.
* Rigoni, Isabelle (2003) “Alevis in Europe: A Narrow Path towards Visibility.” In: Paul J. White/Joost Jongerden (eds.) Turkey's Alevi Enigma: A Comprehensive Overview, Leiden: Brill, pp.&nbsp;159–173.
* Sökefeld, Martin (2002) “Alevi Dedes in the German Diaspora: The Transformation of a Religious Institution.” *Zeitschrift für Ethnologie,* 127, pp.&nbsp;163–189.
* Sökefeld, Martin (2004) “Alevis in Germany and the Question of Integration” paper presented at the Conference on the Integration of Immigrants from Turkey in Austria, Germany and Holland, Boğaziçi University, Istanbul, February 27–28, 2004.
* Sökefeld, Martin & Suzanne Schwalgin (2000). “Institutions and their Agents in Diaspora: A Comparison of Armenians in Athens and Alevis in Germany.” Paper presented at the 6th European Association of Social Anthropologist Conference, Krakau.
* Thomä-Venske, Hanns (1990). “The Religious Life of Muslim in Berlin.” In: Thomas Gerholm/Yngve Georg Lithman (eds.) *The New Islamic Presence in Western Europe,* New York: Mansell, pp.&nbsp;78–87.
* Wilpert, Czarina (1990) “Religion and Ethnicity: Orientations, Perceptions and Strategies among Turkish Alevi and Sunni Migrants in Berlin.” In: Thomas Gerholm/Yngve Georg Lithman (eds.) *The New Islamic Presence in Western Europe.'' New York: Mansell, pp.&nbsp;88–106.
* Zirh, Besim Can (2008) “Euro-Alevis: From Gasterbeiter to Transnational Community.” In: Anghel, Gerharz, Rescher and Salzbrunn (eds.) The Making of World Society: Perspectives from Transnational Research. Transcript; 103-130.

;Bibliyografya
* Vorhoff, Karin. (1998), “Academic and Journalistic Publications on the Alevi and Bektashi of Turkey.” In: Tord Olsson/Elizabeth Özdalga/Catharina Raudvere (eds.) Alevi Identity: Cultural, Religious and Social Perspectives, Istanbul: Swedish Research Institute, pp.&nbsp;23–50.

;Türkçe eserler
* Ata, Kelime. (2007), Alevilerin İlk Siyasal Denemesi: (Türkiye Birlik Partisi) (1966–1980). Ankara: Kelime Yayınevi.
* Aydın, Ayhan. (2008), Abidin Özgünay: Yazar Yayıncı ve Cem Dergisi Kurucusu. İstanbul: Niyaz Yayınları.
* Balkız, Ali. (1999), Sivas'tan Sydney'e Pir Sultan. Ankara: İtalik.
* Balkız, Ali. (2002), Pir Sultan'da Birlik Mücadelesi (Hızır Paşalar'a Yanıt). Ankara: İtalik.
* Bilgöl, Hıdır Ali. (1996), Alevîler ve Canlı Fotoğraflar, Alev Yayınları.
* Coşkun, Zeki (1995) Aleviler, Sünniler ve ... Öteki Sivas, İstanbul: İletişim Yayınları.
* Dumont, Paul. (1997), “Günümüz Türkiye’sinde Aleviliğin Önemi” içinde Aynayı Yüzüme Ali Göründü Gözüme: Yabancı Araştırmacıların Gözüyle Alevîlik, editör: İlhan Cem Erseven. İsntabul: Ant, 141-161.
* Engin, Havva ve Engin, Ismail (2004). Alevîlik. İstanbul: Kitap Yayınevi.
* Gül, Zeynel. (1995), Yol muyuz Yolcu muyuz? İstanbul: Can Yayınları.
* Gül, Zeynel. (1999), Dernekten Partiye: Avrupa Alevi Örgütlenmesi. Ankara: İtalik.
* Güler, Sabır. (2008), Alevîliğin Siyasal Örgütlenmesi: Modernleşme, Çözülme ve Türkiye Birlik Partisi. Ankara: Dipnot.
* İrat, Ali Murat. (2008), Devletin Bektaşi Hırkası / Devlet, Aleviler ve Ötekiler. İstanbul: Chiviyazıları.
* Kaleli, Lütfü. (2000), “1964-1997 Yılları Arasında Alevi Örgütleri” içinde Aleviler/Alewiten: Kimlik ve Tarih/ Indentität und Geschichte, editörler: İsmail Engin ve Erhard Franz. Hamburg: Deutsches Orient-Institut, 223-241.
* Kaleli, Lütfü. (2000), Alevi Kimliği ve Alevi Örgütlenmeri. İstanbul: Can Yayınları.
* Kaplan, İsmail. (2000), “Avrupa’daki Alevi Örgütlenmesine Bakış” içinde Aleviler/Alewiten: Kimlik ve Tarih/ Indentität und Geschichte, editörler: İsmail Engin ve Erhard Franz. Hamburg: Deutsches Orient-Institut, 241-260.
* Kaplan, İsmail. (2009), Alevice: İnancımız ve Direncimiz. Köln: AABF Yayınları.
* Kocadağ, Burhan. (1996), Alevi Bektaşi Tarihi. İstanbul: Can Yayınları.
* Massicard, Elise. (2007), Alevi Hareketinin Siyasallaşması. İstanbul: İletişim.
* Melikoff, Irene. (1993), Uyur İdik Uyardılar. İstanbul: Cem Yayınevi.
* Okan, Murat. (2004), Türkiye'de Alevîlik / Antropolojik Bir Yaklaşım. Ankara: İmge.
* Özerol, Süleyman. (2009), Hasan Nedim Şahhüseyinoğlu. Ankara: Ürün.
* Şahhüseyinoğlu, H. Nedim. (2001), Hızır Paşalar: Bir İhracın Perde Arkası. Ankara: İtalik.
* Şahhüseyinoğlu, Nedim. (1997), Pir Sultan Kültür Derneği'nin Demokrasi Laiklik ve Özgürlük Mücadelesi. Ankara: PSAKD Yayınları.
* Şahhüseyinoğlu, Nedim. (2001), Alevi Örgütlerinin Tarihsel Süreci. Ankara: İtalik.
* Salman, Meral. 2006, Müze Duvarlarına Sığmayan Dergah: Alevi – Bektaşi Kimliğinin Kuruluş Sürecinde Hacı Bektaş Veli Anma Görenleri. Ankara: Kalan.
* Saraç, Necdet. (2010), Alevîlerin Siyasal Tarihi. İstanbul: Cem.
* Şener, Cemal ve Miyase İlknur. (1995), Şeriat ve Alevilik: Kırklar Meclisi'nden Günümüze Alevi Örgütlenmesi. İstanbul: Ant.
* Tosun, Halis. (2002), Alevi Kimliğiyle Yaşamak. İstanbul: Can Yayınları.
* Vergin, Nur (2000, [1981]), Din, Toplum ve Siyasal Sistem, İstanbul: Bağlam.
* Yaman, Ali (2000) "Anadolu Aleviliği’nde Ocak Sistemi Ve Dedelik Kurumu.” Alevî/Bektaşi.
* Zırh, Besim Can. (2005), “Avro-Alevîler: Ziyaretçi İşçilikten Ulus-aşırı Topluluğa” Kırkbudak 2: 31-58.
* Zırh, Besim Can. (2006), “Avrupa Alevî Konfederasyonu Turgut Öker ile Görüşme” Kırkbudak 2: 51-71.

## Kaynakça