USS Langley (CV-1)

**USS ''Langley'' (CV-1),** Birleşik Devletler Donanması'nın ilk uçak gemisi ve *turbo-elektrik enerjisi* ile çalışan ilk gemisiydi. USS *Langley,* esasında **USS ''Jupiter'' (AC-3)** adında bir kömür gemisi idi. USS *Langley*, adını Amerikan havacılık öncüsü Samuel Pierpont Langley'den almıştır. Gemi, 1922-1936 arasında uçak gemisi olarak, 1936-1942 arasında ise deniz uçağı taşıma gemisi olarak hizmet vermiştir. USS *Langley,* II. Dünya Savaşı'na da katılmıştır. 27 Şubat 1942'de dokuz adet Japon Bombardıman uçağının saldırısına uğramıştır. Bu saldırı sonrasında hizmet dışı kalmıştır.

## Hizmetleri

### Kömür Gemisi (1912-1920)
*Jüpiter*, 18 Ekim 1911 tarihinde törenle kızağa konuldu. Vallejo, Kaliforniya'da bulunan  Mare Island Tersanesi'ndeki törene Birleşik Devletler Başkanı William Howard Taft'da katıldı. 14 Ağustos 1912 tarihinde denize indirildi ve 7 Nisan 1913'te  Joseph M. Reeves  komutasına verildi ve Birleşik Devletler donanmasına katıldı. Geminin sınıfı ise *Proteus sınıfı* idi. Bu sınıftan üç adet gemi daha üretilmişti. Bunlar;

*  USS ''Cyclops'' (AC-4) 
*  USS ''Proteus'' (AC-9) 
*  USS ''Nereus'' (AC-10)

idi. Bu üç gemi de I. Dünya Savaşı esnasında aynı rota üzerinde iken bir iz bırakmadan kayboldu.

Denemelerini ABD Deniz Kuvvetleri'nin *turbo-elektrikle* çalışan ilk gemisi olarak başarıyla tamamladıktan sonra, San Francisco, Kaliforniya'da ABD Deniz Piyadeleri'nden oluşan bir müfrezenin hizmetine verildi. 27 Nisan 1914'te Mazatlán Meksika'daki Pasifik Filosuna dahil edildi. Veracruz krizinin yaşandığı gergin günlerde ABD'nin Meksika kıyılarındaki gücü oldu. 10 Ekim'de Philadelphia'ya gidene kadar Pasifik kıyılarında hizmet etti. Panama Kanalı'ndan geçerek yeni görev yerine geldi.

Birleşik Devletler'in I. Dünya Savaşı'na girmesinden önce, Atlantik Filosu Yardımcı Bölümü'ne bağlandı. Bu görev döneminde, Atlantik Okyanusu ve Meksika Körfezi'ni gezdi. Gemi, 6 Nisan 1917'de Norfolk, Virginia'ya geldi ve Denizaşırı Deniz Ulaştırma Hizmetine atandı, Geçici olarak kömür taşımayı bıraktı ve İtilaf Devletleri'ne asker göndermeye başladı. *Jüpiter* 23 Ocak 1919'da Norfolk'a geri döndü ve 8 Mart'ta muzaffer gazilerin ABD'ye dönüşünü hızlandırmak için Brest kentine gitti. 17 Ağustos'ta Norfolk'a ulaştıktan sonra gemi Batı Sahili'ne transfer edildi. 11 Temmuz 1919'da uçak gemisine dönüştürülmesi kararlaştırıldı. 24 Mart'ta hizmet dışı bırakıldı ve 12 Aralık'ta Virginia, Hampton Roads'a gitti.

### Uçak Gemisi (1922-1936)

*Jüpiter*, Portsmouth Norfolk Donanma Tersanesi'nde ABD'nin ilk uçak gemisine dönüştürüldü. 11 Nisan 1920'de, geminin adı Amerikan havacı Samuel Pierpont Langley'in onuruna *Langley* olarak değiştirildi. Yeni borda numarası ise **CV-1** olarak belirlendi. 1921 baharında, I. Dünya Savaşı'nın ardından kamuoyunun silahsızlaşma isteği doğrultusunda Washington Denizcilik Antlaşması'nın 8. Maddesi ile silahsızlaşmadan muafiyeti sağlanmıştır. 20 Mart 1922'de uçak gemisi olarak tekrar hizmete girmiştir.

İlk Amerikan uçak gemisi olan *Langley*, ABD deniz havacılığındaki çeşitli olayların sahnesi oldu. 17 Ekim 1922'de Teğmen Virgil C. Griffin, geminin güvertesinden fırlatılan ilk Vought VE-7 uçağını kullandı. Bu, bir uçağın bir gemiden ilk kalkışı olmamasına ve *Langley* uçuş güverteli ilk gemi olmasa da bu havalanışın modern ABD Donanması için anıtsal önemi vardı. Uçak gemisi çağı, donanmaya gelecekte kendi kuvvetlerinin öncüsü olacak olanı tanıtarak doğdu. *Langley* dokuz gün sonra Teğmen Godfrey de Courcelles Chevalier ilk inişini Aeromarine 39B uçağıyla yaptı. 18 Kasım'da Komutan Whiting, bir taşıyıcının güvertesinden havalanan ilk havacı oldu.

*Langley'in* alışılmadık bir özelliği, 51 kalibrelik topların arasındaki kıçın üzerinde bir posta güvercini yuvası olmasıydı. I. Dünya Savaşı'ndan itibaren mesaj taşımacılığı için deniz uçaklarında güvercinler taşındı bu nedenle *Langley*'de bulundular. *Langley* dönüştürülürken güvercinler Norfolk Deniz Tersanesi'nde eğitildi. Güvercinler deneme için her seferinde birkaç kere serbest bırakıldığında gemiye geri döndüler ancak *Langley* Tangier Adası'nda demir atarken tüm sürü serbest bırakıldığında güvercinler güneye uçup Norfolk tersane vinçlerine tüneklediler. Güvercinler bir daha hiç denize uçmadı ve eski güvercin evi icra memuru yeri oldu ancak *Lexington* ve *Saratoga'yı* dönüştürmenin ilk planlarında güvercin bölmesi gene vardı.

15 Ocak 1923'e gelindiğinde *Langley*, Karayip Denizi'nde uçak gemisi inişleri için uçuş testlerine başlamıştı. Haziran ayında, sivil ve askeri ileri gelenlerin önünde uçuş sergisinde bir gösteri yapmak için Washington DC'ye gitti.

13 Haziran'da Norfolk'a geldi, Atlantik kıyısı ve Karayipler'de eğitimini yıl sonuna kadar sürdürdü. Bu eğitimler esnasında Bar Harbor, Portland, Portsmouth, Gloucester, Boston ve New York City'de durdu. Liman ve demirlemeden sonra *Langley*, ilgilenen sivillerin izleyebileceği kalkış ve iniş gösterisi yapacaktı. Havacılar şehirler üzerinde uçan bazı gösteriler yapsalar da insanlar geminin kalkışlarını ve inişlerini izlemekle daha fazla ilgileniyorlardı. Gemi az rüzgarla veya hiç rüzgarsız demirlemişken uçaklar güverteden havalanma anında gerekli hıza nadiren ulaştı ancak pilotlar Vought VE-7'lerin 52&nbsp;ft (16 m) boyundaki uçuş güvertesinden suya düşmeden önce gerekli uçuş hızına ulaşabileceğinden emindiler. 1924'te *Langley* daha fazla manevra ve gösteriye katıldı ve yazları onarım ve değişiklikler için Norfolk'ta kaldı, yılın sonunda batı sahiline ve Pasifik Savaş Filosuna katılmak için 29 Kasım'da San Diego'ya gitti.

1927'de *Langley*, Guantanamo Körfezi Deniz Üssü'nde bulundu. Bundan itibaren 12 yıl boyunca Kaliforniya kıyılarında faaliyet gösterdi ve Hawaii filo birimlerini eğitme, deneme, pilot eğitim ve taktik filo sorunları ile uğraştı. *Langley*'in bazı bölümleri, 1929'da çekilen *[[Uçan Filo]]* adlı sessiz filmde set olarak kullanıldı*.*

### Deniz Uçağı Taşıma Gemisi (1936-1942)

25 Ekim 1936'da, yenileme ve deniz uçağı taşıma gemisi dönüştürülmesi için Kaliforniya'daki Mare Island Navy Yard tersanesine girdi. Bir uçak gemisi olarak kariyeri sona ermesine rağmen, iyi eğitimli pilotları, sonraki iki uçak gemisine, *Lexington* ve *Saratoga'ya* (sırasıyla 14 Aralık ve 16 Kasım 1927'de görevlendirildi) için çok değerli olduğunu kanıtlamıştı.

*Langley*'in dönüşümü, 26 Şubat 1937'de tamamlandı ve 11 Nisan'da borda numarası **AV-3** olarak değiştirildi. Uçak İzcilik Gücü'ne atandı ve Seattle, Sitka, Pearl Harbor ve San Diego eğitim tatbikatları yaptı. 1 Şubat-10 Temmuz 1939 tarihleri arasında Atlantik Filosu ile kısa süreliğine yola çıktı ve 24 Eylül'de Manila'daki Asya Filosu ile görev üstlenmek için hareket etti.

### II. Dünya Savaşı
ABD'nin II. Dünya Savaşı'na girmesi üzerine *Langley*, Filipinler'in Cavite kenti açıklarında demirledi.  8 Aralık'ta, Filipinler'in Japonya tarafından işgal edilmesinin ardından, Hollanda Doğu Hint Adaları'ndaki Balikpapan'a gitmek üzere Cavite'den ayrıldı. Doğal alarm durumunda (Pearl Harbor saldırısı bir gün önce gerçekleşmişti), Venüs gezegeni olduğu anlaşılmadan önce gökyüzündeki bir nesneye 300 mermi atıldı.  Japon ilerlemesi devam ederken, *Langley* Avustralya'ya ilerledi ve 1 Ocak 1942'de Darwin'e vardı.  Daha sonra Amerikan-İngiliz-Hollanda-Avustralya Komutanlığı (ABDACOM) deniz kuvvetlerinin bir parçası oldu. 11 Ocak'a kadar *Langley*, Avustralya Kraliyet Hava Kuvvetleri'ne Darwin'den denizaltı karşıtı devriyeler yürütmede yardım etti. 

*Langley*, ABD Ordusu Hava Kuvvetleri (USAAF) pilotları ve yer ekipleriyle birlikte Uzak Doğu Hava Kuvvetleri'nin 13. Takip Filosu'na  ait 32 P-40 avcı uçağından oluşan bir kargoyu almak için Fremantle'a gitti.  Fremantle'da, *Langley* ve kargo gemisi *Sea Witch* ek 27 adet demonte edilmemiş ve sandıklı P-40 yüklü, Melbourne'den Colombo, Seylan'a gitmek üzere yeni gelen ve sonunda Hindistan ve Burma'ya gidecek asker ve malzemelerle birlikte Konvoy MS.5'e katıldı. Konvoy, Birleşik Devletler Ordusu Nakliye *Willard A. Holbrook* ve hafif kruvazör USS *Phoenix'in* eşlik ettiği Avustralya birlikleri *Duntroon* ve *Katoomba'dan* oluşuyordu. MS.5, 22 Şubat'ta Fremantle'dan ayrıldı.  Kolombo'ya giderken, *Langley* ve *Sea Witch*, ABDACOM tarafından konvoydan ayrılmaları ve bunun yerine uçakları Tjilatjap, Java'ya teslim etmek için bireysel olarak ilerlemeleri talimatını verdi. 

27 Şubat'ın erken saatlerinde *Langley*, Tjilatjap'tan kendisine eşlik etmek için gönderilen USS *Whipple* ve USS *Edsall* muhripleriyle buluştu.  O sabahın ilerleyen saatlerinde, bir Japon keşif uçağı oluşumun yerini tespit etti. Saat 11:40'ta, Tjilatjap'ın yaklaşık 75 deniz mili (139 km; 86 mil) güneyinde, *Edsall* ve *Whipple* ile birlikte, Japon İmparatorluk Donanması Hava Servisi'nin Takao Kōkūtai'sine ait on altı Mitsubishi G4M "Betty" bombardıman uçağı tarafından saldırıya uğradı, Teğmen Jiro Adachi liderliğinde, Bali'deki Denpasar havaalanından uçtu ve on beş A6M2 Reisen eşlik etti. Japon bombardıman uçakları tüm bombalarını bir kerede atmak yerine, kısmi salvolar bırakarak saldırdı. Orta irtifadan düz bombardıman yaptıkları için *Langley*, bombalar serbest bırakıldığında dümeni değiştirebildi ve birinci ve ikinci bombalama geçişlerinden kaçabildi, ancak bombardıman uçakları üçüncü geçişte taktiklerini değiştirdi ve *Langley'nin* dönebileceği tüm yönleri parantez içine aldı. Sonuç olarak, *Langley*, 60 ve 250 kilogramlık (130 ve 550 lb) bombaların bir karışımından beş isabet aldı 16 mürettebat öldürüldü.  Üst taraf alevler içinde kaldı, dümen bozuldu ve gemi  10°'lik bir eğim geliştirdi.  *Langley*, makine dairesini su basarken  Saat 13: 32'de gemiyi terk etme emri verildi. 

Hayatta kalan mürettebatı ve yolcuları (*Whipple* 308 adamı ve *Edsall* 177'yi kurtardı) saat 13:58'de kurtardıktan sonra, eşlik eden muhripler geri çekildi ve 14:29'da Langley'nin gövdesine dokuz adet 4 inçlik (100 mm) mermi ve iki torpido ateşlemeye başladı düşman eline geçmesini önlemek için, onu yaklaşık olarak08°51′04"G 109°02′03"D  koordinatında batırdı. Kurtulanlar USS *Pecos'a* transfer edildikten sonra, *Pecos* Avustralya'ya giderken Japon uçak gemisi tarafından batırıldığında *Langley'nin* mürettebatının çoğu kayboldu. *Pecos'ta* hayatta kalan toplam 630'dan fazla mürettebat ve *Langley'den* 232'si kurtarılırken, 400'den fazlası geride kaldı ve bölgedeki Japon denizaltılarının kurtarma çabalarını engellemesi nedeniyle öldü. Amerika Birleşik Devletleri Asya Filosu ve Amerikan-İngiliz-Hollanda-Avustralya Komutanlığı'nın ölüme mahkum gemileri için kesin zayiat sayılarını toplamak imkansız çünkü Hollanda Doğu Hint Adaları kampanyasında çok sayıda Müttefik savaş gemisi batırıldı (toplamda en az 24) ve bu gemilerin çoğu zaten diğer batık gemilerden kurtulanları almıştı ve saatler veya günler sonra Japonlar tarafından da batırıldı.  *Langley* tarafından nakledilen USAAF 13. Takip Filosu'na atanan otuz üç pilottan otuz biri, Tjilatjap'a getirilmek üzere *Edsall'da* kaldı, ancak aynı gün *Pecos'un* imdat çağrılarına yanıt verirken Japon savaş gemileri tarafından batırıldığında kayboldu.  Donanma Personeli Bürosu'na göre, *Langley'den* toplam 288 ABD Donanması subayı ve mürettebatı çatışmada kayboldu ve daha sonra *Langley* ve *Pecos'un* batmasının ardından ölü ilan edildi. Aslen *Langley'de* bulunan 31 USAAF pilotu da dahil olmak üzere, *Langley'den* toplam 319 kişi öldürüldü. 

## Kaynakça