Magnesia (Aydın)

**Magnesia** (; Latince: *Magnḗsĭa ad Mæándrum*) veya ***Menderes Magnesia'sı***, tarihi İyonya bölgesinde yer almış bir Antik Yunan kenti. Kent kalıntıları günümüzde Aydın ilinin Germencik ilçesinde yer alan Ortaklar-Söke kara yolu üzerinde, Ortaklar'a 4&nbsp;km mesafede Tekin köyü kavşağında bulunmaktadır.

## Yerleşim
Kent efsaneye göre Thessalia'dan gelen Magnetler tarafından kurulmuştur. Apollon'un kehaneti ve yol göstermesi üzerine Anadolu'ya gelen Magnetlerin kurdukları ilk Magnesia'nın yeri bilinmemektedir. Diodoros, Menderes Nehri'nin sürekli yatak değiştirip taşması sonucu meydana gelen salgın hastalıklar ve Pers tehlikesine karşı Atinalı Thibron'un kenti MÖ 400-399 taşıdığını yazmaktadır.

## Tarihçe
Kendi rızası ile Büyük İskender'le birleşene kadar (MÖ 334) Perslerin yönetiminde, daha sonra da onun komutanları tarafından kurulan Hellenistik dönem krallıklarından, önce Seleukos krallığının (MÖ 240), daha sonra da Bergama Krallığı'nın (MÖ 189) hâkimiyetindeydi. Bu yıllar kentin en görkemli dönemleriydi. Kent, Priene, Ephesos, Tralleis üçgeni arasında ticari ve stratejik açıdan önemli bir konumdaydı. Bu yıllarda Miletos ile yaptığı savaşı kazanan Magnesia'nın, sınırlarını Miletos ile komşu olacak şekilde Hybandos Nehri'ne (günümüzde Söke yakınlarında *Kisir Çayı*) kadar genişlettiği yazıtlarda bulunmaktadır.

MÖ 133 yılında Bergama Krallığı'nın vesayet yoluyla Roma İmparatorluğu'na bağlanmasıyla Magnesia da Asia eyaleti olarak adlandırılan Anadolu'daki Roma kentlerinden biri hâline geldi. MÖ 87 yılında Pontus kralı VI. Mithridatis'e direnerek Roma'ya bağlılığını kanıtlayan kenti Sulla bağımsızlıkla ödüllendirdi. Roma döneminde Magnesia'nın nüfusu daha da artmış ve kent, sur sınırlarının dışına taşıp Gümüşçay'ın karşı kıyısında da yayılarak genişlemiş olma ihtimali mevcuttur.

## Kent yapıları
**Magnesia** Pergamon'un Roma döneminde ele geçmesinden sonra antik kent burada tam anlamıyla Roma kentleri arasına girmiş ve mimari yapısı da bu günden sonra değişmiştir. Efes antik kentinden sonra en büyük mimari yapıya sahip Magnesia kenti çevreleyen bir buçuk km'lik surları ile bilinmektedir. Günümüzde ayakta kalan sur kalıntılarından sadece bir kısmı gözükmektedir.

### Leucophryna
Kentte Leucophryna (Λευκόφρυνα) adı verilen dört yılda bir düzenlenen büyük bir festival düzenlenirdi ve Antik Yunan dünyasının her yerinden insanlar burada toplanırdı.

Magnesia'da tanrıların annesi Dindymene'nin bir tapınağı bulunuyordu; Atinalı politikacı ve general Themistokles'in karısının veya kızının bu tanrının rahibesi olduğu söylenir.

Strabon daha sonra tapınağın artık var olmadığını, kentin başka bir yere taşındığını kaydeder. Strabon'un bahsettiği kentin yer değişikliği diğer çağdaş yazarlar tarafından fark edilmemiştir, ancak bazıları Magnesia'nın Menderes kıyılarından nehirden üç mil uzakta Toraks Dağı'nın (*Gümüşdağ*) eteklerindeki bir yere taşındığını öne sürmektedir.

Strabon'un gördüğü yeni şehir, büyüklüğü ve hazineleri açısından Efes tapınağından geride kalmasına rağmen, güzelliği ve parçalarının uyumu açısından tüm Küçük Asya'daki tapınaklardan üstün olan Artemis Leucophryene (Eski Yunanca: Ἄρτεμις Λευκοφρυηνή) tapınağıyla dikkat çekiciydi:

: "...Efes'ten sonra karşılaşılan ilk şehir, bir Aiol kenti olan Magnesia'dır. Günümüzdeki şehirde, Artemis Leukophryene Tapınağı bulunmaktadır. Bu tapınak, kutsal alanının büyüklüğü ve adak eşyalarının sayısı bakımından Efes'teki tapınaktan daha küçük olsa da, kutsal alanının yapısındaki uyum ve ustalık açısından ondan çok daha üstündür. Büyüklük açısından ise, Asya'daki tüm kutsal alanları, Efes'teki Artemis Tapınağı ve Didim'deki Apollon Tapınağı hariç geride bırakmaktadır...":

Vitruvius'a göre, Artemis Leukophryene Tapınağı'nın İyon tarzında Prieneli Hermogenes tarafından inşa edildiği söylenmektedir. M.Ö. 3. yüzyılda Artemis tanrıçasının bir tezahürü (theophany) sonrasında, tapınak ve şehir diğer Yunan devletleri tarafından bir sığınma yeri (asylia) olarak tanınmıştır.

Geç Roma İmparatorluğu dönemindeki pagan zulümleri sırasında şehrin tapınaklarının kapatıldığı düşünülmektedir ve bugün her iki tapınaktan da çok az kalıntı mevcuttur. Menderes Magnesia'sının konumu bir zamanlar modern Güzelhisar ile özdeşleştirilmişti. Ancak daha sonra İnck-bazar'da bir Artemis tapınağının kalıntıları bulundu ve bu yer, Magnesia'nın daha olası konumu olarak kabul edilmektedir.

## Modern kazılar

Arkeolojik alandaki ilk kazılar, 1891 ve 1893 yılları arasında, Bergama Zeus Sunağı'nın kaşifi Carl Humann liderliğindeki bir Alman arkeoloji ekibi tarafından gerçekleştirildi. 21 ay süren bu kazılarda tiyatro, Artemis tapınağı, agora, Zeus tapınağı ve prytaneion kısmen ortaya çıkarıldı. Yaklaşık 100 yıllık bir aradan sonra, 1984 yılında kazılar Ankara Üniversitesi'nden Orhan Bingöl ve Türkiye Kültür Bakanlığı işbirliğiyle yeniden başlatıldı.

Arkeolojik alandan çıkarılan buluntular şu anda İstanbul ve Aydın'ın yanı sıra Berlin ve Paris'te de sergilenmektedir. Zeus Tapınağı'nın revağının (pronaos) ve Artemis Tapınağı'nın bir bölümünün kopyaları Berlin'deki Pergamon Müzesi'nde görülebilir. Magnesia'daki mimari kalıntıların büyük bir kısmı, uzun zaman önce yerel kireç yakıcıları tarafından tahrip edilmiştir. Zeus tapınağının iyi korunmuş kalıntıları ise, ne yazık ki Humann'ın kazı çalışmalarından sonra bile yerel sakinler tarafından yok edilmeye devam etmiştir.

Temmuz 2018'de, Artemis tapınağının kalıntıları arasında altı Yunan heykeli bulundu. Ortaya çıkarılan heykellerin dördü kadın, biri erkek, birinin de cinsiyeti belirlenemedi.

## Önemli kişiler

* Bathycles (Grekçe: Βαθυκλής) (MÖ 6. yüzyıl) Yunan heykeltıraş
* Atinalı Themistokles (Yunanca: *Θεμιστοκλῆς*) son yıllarını burada geçirdi ve gömüldü
* Protophanes (Πρωτοφάνης) hem güreşin hem de Pankration'ın eski galibi
* Alciphron (Ἀλκίφρων), Yunan filozofu
* Magnesialı Aziz Haralambos

## Galeri

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*  Türkiye Kültür Portalı