Bahamut

**Bahamut, ( )**, Zekeriya el-Kazvini'ye göre, dünyanın yapısını destekleyen, derinlerde yatan bir canavardır.

Bu anlayışta yeryüzü, bazen Kuyutha'(/Kuyuthan)/Kiyuban/Kibuthan (büyük olasılıkla İbranice לִוְיָתָן " Leviathan "ın kötü bir kopyası) olarak isimlendirilen, kozmik bir canavar (öküz) tarafından desteklenen değerli taş levha üzerinde duran bir melek tarafından taşınır. Bahamut bu boğayı sırtında taşır ve kendi dengesi için suda asılı kalır.

İlk kaynaklarda adı **Lutīyā** olup, Balhūt ve Bahamūt takma ad olarak verilmiştir.

## İmla ve karakter
*Bahamût*, el-Kazvininin (ö. 1283),  *Bahamoot*, Edward Lane'in yazımıdır. Yakut el-Hamavi' (ö. 1229)   ve İbnü'l-Vardi'nin (ö. 1348) eserlerinde *Belhût kullanılır*.  

Adının İncil'deki Behemoth'tan türediği düşünülmektedir. Bununla birlikte, orijinal İncildeki Behemoth'un balıkla hiçbir ilgisi bulunmuyor.

Behemot'un balığa dönüşmesinin İslam öncesi dönemde gerçekleştiği düşünülüyor. Bir senaryoya göre İncil'deki bir çift canavardan behemoth balığa ve suda yaşayan leviathan ise boğaya atanmıştı.

## Lane'in özeti
Bahamut, Lane tarafından yazılan kozmografi üzerine özel bir İslami eserin özeti'ne göre, dünyayı destekleyen katmanlardan biri olarak hareket eden dev bir balıktır. O kadar uçsuz bucaksız ki "Balığın burun deliklerinden birine yerleştirilen dünya denizleri, çöle atılan hardal tohumu gibi olur."  Balığın üzerinde Kujata adında bir boğa, boğanın üzerinde "yakut" bir kaya, kayanın üzerinde ise dünyayı omuzlayacak bir melek durur. Bahamut'un altında devasa serpantin Felek bulunur.

Lane bunu "yukarıda alıntılanan yazarlardan birinin eseri" olarak ifade eder, İslami kaynağı belirsizdir. 

## Arapça kaynaklar
Benzer içeriğe sahip bir dizi İslami kozmografik inceleme vardır.

Arapça kaynaklarda geçen *hūt* (حوت) kelimesi çevirilerde göre balık veya balina olarak karşımıza çıkabilmektedir  Ayrıca, meleğin ayaklarının altındaki levhayı tanımlayan   belirsiz bir anlama sahiptir  ve "yakut" veya çeşitli başka şekillerde çevrilebilir.

### Kozmografi

#### Kazvini (ö. 1283) grubu
El-Damiri (ö. 1405) Vehb ibn Münebbih'in yetkisiyle Lane'in kaynaklarından biri, muhtemelen ana özetinin kaynağıydı.  "Bahmût", Lane'in özetiyle belirli temel ayrıntılara kadar uyuşuyor.  Bununla birlikte, boyut benzetmesinde "hardal" yerine "bir yığın kum" kullanılmasında tutarsızlık görünüyor.

Kazvini'nin kozmografisi *The Wonders of Creation*, bu noktalarda tam tersine Lane ile aynı fikirdedir.    Bununla birlikte, balığın altında ne olduğuna dair Lane'in tanımıyla biraz çelişir: su, hava, sonra karanlık bir bölge ve boğanın uzantıları.   Kazvini kozmografisinin çeşitli farklı el yazmalarında var olduğu biliniyor.

Her iki kozmografi de hikâyeyi Vehb ibni Münebbih,   tarafından konuşulan ifadeler olarak sunar. Damiri versiyonunun, sadece Kazvini'nin kenar boşluklarına basılmış redaksiyonları olduğu düşünülmektedir.

#### Yakut grubu
İbnü'l-Vardi (ö. 1348)'nin (*Harīdat al-Aca'ibi*) Lane tarafından kullanılan başka bir kaynaktır. Kozmografi bölümü, Yakut el-Hamavi'nin (ö. 1229) *[[Yâkût el-Hamavî|Mu'cemu'l-Buldan']]ına* benzer bir anlatım ve düzenlemeler içeren bir kopya olarak kabul edilir.

Hem İbnü'l-Vardi  hem de Yakut'ta verilen büyük balığın adı "Balhût"tur.   

Yakut  ve el-Vardi, boğa ile balık arasında bir kum tabakası olduğunu söylerler.  Ayrıca balığın altında ne olduğunu biraz farklı tarif ederler. 

Bu metinler, kozmik balık ve boğayı doğa olaylarıyla, yani gelgitlerin artması ve çekilmesi, deniz seviyesinin korunması ve depremlerle ilişkilendirir. Sadece boğa ile ilgili olan rivayet, nefesinin gelgitlerin büyümesine ve çekilmesine neden olduğu yönündedir. Balık ve boğa, yeryüzünden denize akan suyu içtikleri için, deniz seviyesinin yükselmesine karşı koyarlar. Ancak hayvanlar, kıyamet korkusu ile tedirgin olduklarında, tıkanacaklardır (İbn el-Vardi, Yakut). 

### Peygamberlerin hayatları
Büyük balık ve boğa ile ilgili biri Sa'lebi'nin *Tefsir al-Salebi'si*, diğeri Muhammed el-Kisāʾīnin *[[Kısas-ı enbiyâ|Kısas al-Enbīyā]]sı iki eser daha* vardır. Sa'lebi'nin metninde balinanın birkaç isme sahip olduğu bir  şöyledir: "Tanrı, adı Lutīyā olan büyük bir balina/balık (nūn) yarattı, künyasi Balhūt, takma adı Bahamūt"tur.  

## Depremler
Ayrıca Yakut, İblis'in Balhūt balinasını neredeyse depreme sebep olacak şekilde dürttüğünü, ancak Tanrı'nın balinanın gözlerine sivrisinekler göndererek dikkatini dağıttığını da aktarır. Ya da alternatif olarak, Tanrı, dev balığı büyüleyen kılıca benzer bir balık göndermişti. Bu açıklama Yahudi-Müslüman geleneğinin Arap yazarlara en erken bilgi kaynağı olarak kabul edilen bir mühtedi olan Ka'b al-Ahbār'ın (ö. 650'ler)  bir anekdotu olarak *Kıṣas al-Enbīyāʾ* adlı eserinde de bulunur, ancak bu versiyonda  Tanrı burnundan girip beynine ulaşan bir yaratık göndererek balinayı teslim olmaya zorlar.  

Ancak ortaçağ Araplarında daha tanıdık inançlar depremi boğa veya Kaf Dağı ile ilişkilendirir.  

Jorge Luis Borges, Bahamut ile efsanevi Japon balığı "Jinshin-Uwo"  arasında paralellikler kurmuştur.

## Borges
Jorge Luis Borges'in The *[[Düşsel Varlıklar Kitabı|Book of Imaginary Beings]]* (1957) adlı çalışmasına göre Bahamut, Behemoth'tan "değiştirilmiş ve büyütülmüş" bir yaratıktır.   

Borges, *[[Binbir Gece Masalları|Binbir Gece Masalları'nın]]* 496. gecesi hikâyesinde (Burton baskısı) Bahamut'u İsa'nın tanık olduğu isimsiz dev balığın kimliği olarak yerleştirmiştir.   Bu dev balık bir boğayı, boğayı kayayı ve kaya bir meleği, tam olarak dünyanın geleneksel Fars-Arap Orta Çağ modelinde olduğu gibi destekler.    Borges, Bahamut tanımını Edward Lane'in *Arabian Society in the Middle Ages'inden* almıştır.

## Popüler kültürde

* *[[Zindanlar ve Ejderhalar|Dungeons & Dragons]]* masa üstü rol yapma oyununda Bahamut, adaletin ejderha tanrısıdır ve bir ejderha için kullanılan ismin ilk örneğidir.
* *Rage of Bahamut* koleksiyon kart oyunu ve anime uyarlamasında Bahamut, dünyayı yok etme yeteneğine sahip eski bir ejderhadır. Animede, Bahamut'un serbest bırakılmasını önlemek veya ona yardım etmek, hikâyedeki grupların çoğunun hedefidir. Bu Bahamut daha sonra *Granblue Fantasy* ve *Dragalia Lost'ta* görünür.
* *[[Final Fantasy]]* video oyunu serisinde Bahamut, sihirdarları için savaşmak üzere savaşa getirilebilecek canavarlar olan en belirgin çağrılardan biridir. Adının oyunun son zindanı Sky Fortress Bahamut için kullanıldığı *[[Final Fantasy II]]* ve *[[Final Fantasy XII]]* hariç, serinin hemen hemen tüm taksitlerinde görünür.
* New York merkezli müzik grubu Hazmat Modine'nin *Bahamut* albümünde üçüncü şarkı olarak "Bahamut" adlı bir şarkı yer alıyor.
* "Hungry Shark Evolution adlı oyunda 17. köpek balığına "Behemot" adı verilmiştir.

## Ayrıca bakınız

* Atlas (mitoloji), Yunan mitolojisinden kaba bir analog
* Bahamut, Dungeons & Dragons'dan bir ejderha tanrısı
* Arap mitolojisinde bir başka büyük balık olan Dandan
* Felek
* Gaokerena, efsanevi beyaz haoma ağacı, analog efsanevi yaratıklar tarafından korunuyor
* Makara veya Kar Mahi, Hint-İran kültür alanından bir analog

## Not listesi

## Kaynakça