Erivan Kalesi

**Erivan Kalesi** (Azerbaycanca; *İrəvan qalası*, Ermenice; Երևանի բերդը, *Yerevani berdë*; Farsça: قلعه ایروان, *Ghale-yi İrevan*; Rusça: Эриванская крепость, *E'rivanskaya krepost*), Erivan'da 16. yüzyıldan kalma bir kaleydi.

## Tarihi

Kale, Osmanlı yönetimi sırasında 1582-83 yıllarında Serdar Ferhat Paşa tarafından yaptırılmıştır. Kale, 1679'da bir depremle yıkılmıştır. Depremden sonra, Erivan'ın Safevi valisi Zal Han, kale ve Serdar Sarayı da dahil olmak üzere Erivan'ı yeniden inşa etmek için Şah'tan yardım istedi.

12 Temmuz 1679'da Azerbaycan'ın Safevi naip yardıcısı (tarihi Azerbaycan, *İran Azerbaycanı* olarak da bilinir), Mirza İbrahim, Erivan'ı ziyaret etti. Erivan valisinin ikametgâhı olan kaleyi restore etmeye yönlendirildi. Gence, Agulis ve Daşt'tan (Nahçıvan) birçok köylü, kaleyi yeniden inşa etmek için Erivan'a taşındı. Zorla çalıştırma kışa kadar devam etti. Daha sonra Şah herkesin evlerine dönmesine izin verdi. Erivan Kalesi'nin yeniden inşası tamamlanmamıştı. Daha sonraki yıllarda devam ettirilip bitirilmiştir. Ekim 1827'de, 1826-1829 Rus-İran Savaşı sırasında, Rus ordusu İvan Paskeviç liderliğinde Erivan'ı ele geçirdi ve o zamandan beri Erivan Kalesi, 1930'larda tamamen yıkılana kadar askeri amaçlarla kullanılmadı.

1853'te kale başka bir depremle yıkıldı. 1865 yılında kalenin toprakları, ilk loncanın tüccarı Nerses Tairyants tarafından satın alındı. Daha sonra 1880'lerde Tairyants, kalenin kuzey kesiminde bir brendi fabrikası kurdu. Kale, 1930'larda Sovyet yönetimi sırasında tamamen yıkıldı, ancak savunma duvarlarının bazı kısımları hala duruyor.

## İç mekan

### Serdar'ın Sarayı
Saray, kalenin kuzeybatı kesimindeydi. Birçok bölümü olan kare geniş bir binaydı. Harem en büyük bölümlerden biriydi,  uzunluğunda ve  genişliğindeydi. Birçok odaya ve koridora bölünmüştü. Bu saray 1798 yılında Hüseyin-Ali Han'ın oğlu Mahmud döneminde yaptırılmıştır.

Hanlar yenisini yaptığında, daha önce yapılan tüm saraylar yıkılmıştı. Sonuncusu 1798'de İran mimari tarzında inşa edilmiş olup, kornişi renkli camla kaplanmış "Şuşaband-ayna" ("Aynalı Salon") içerir. Tavan, parıldayan çiçek resimleriyle süslenmişti. Ve salonun duvarlarında tuval üzerine çizilmiş sekiz resim vardı: Feth Ali Şah, Hüseyin-Guli ve Hasan, Abbas Mirza, Feramerz, vb.

Erivan'ın Ruslar tarafından ele geçirilmesinden sonra, sarayın salonlarından birinde Aleksandr Griboyedov'un ünlü komedisi *Woe from Wit*, askeri garnizon tarafından yazarın standında oynandı. Performansı anan mermer bir anıt plaket, şu anda kalenin bir zamanlar bulunduğu yerde bulunan Erivan Ağrı Şarap Fabrikası'ndadır.
Dosya:Yerevan Sardar Palace.png|Serdar Sarayı'nın içi
Dosya:Palace of sardars yerevan.jpg|Sirdars Köşkü'nün İç
Dosya:Wall decoration of Erivan Sardar Palace.png|Azeri bir sanatçı Mirza Gadim Iravani tarafından Serdar Sarayı'nın duvar süslemesinden bir detay, 1828


### Harem ve hamam
Han'ın hareminin iç duvarları rengarenk desenlerle mermerle kaplanmıştır. Bir yüzme havuzu vardı; 32 metre uzunluğunda, 9 metre genişliğinde ve 3 arşın (2,1 metre) derinliğindeydi.

### Camiler

Erivan Kalesi'nin içinde iki İran camisi vardı. Biri Recep Paşa Camii idi; diğeri Abbas Mirza Camii idi. Recep Paşa Camii'nin kalıntıları 1930'larda Erivan'ın yeniden inşası çalışmalarının başlamasına kadar kaldı. Abbas Mirza Camii'nin sadece bir duvarı ayaktadır.

#### Recep Paşa Camii
Bu cami, 1725 yılında Türk Recep Paşa hanı döneminde inşa edilmiştir. Güzel bir dış cepheye sahip 4 sütunlu kemerli büyük bir binaydı. İran egemenliği sırasında bir cephanelik olarak kullanıldı, çünkü Sünni bir camiydi ve yeni sahipleri İranlılar, Şii Müslümanlardı. 1827 yılında bu cami Rus Ortodoks kilisesine dönüştürülmüş ve Meryem Ana'nın adını almıştır.

#### Abbas Mirza Camii (Serdar Camii)
Bu cami Şii camisiydi ve on dokuzuncu yüzyılın başında, Erivan Hanlığı'nın son hanı Hüseyin Han'ın saltanatı sırasında inşa edildi. Cephe, genellikle Azeri-İran mimari tarzında bulunan yeşil ve mavi camla kaplıydı. Erivan'ın Ruslar tarafından ele geçirilmesinden sonra cami cephanelik olarak kullanılmıştır. Sovyet döneminde cami, diğer dini yapılarla birlikte (Ermeni kiliseleri, tapınakları ve manastırları) terkedilmiş durumdaydı ve şu anda caminin sadece iskeleti durmaktadır.

## Ayrıca bakınız
* Panah Han Makinski'nin evi
## Kaynakça