Gaspard-Gustave Coriolis

**Gaspard-Gustave de Coriolis** (; 21 Mayıs 1792, Paris – 19 Eylül 1843, Paris), bir Fransız matematikçi, makine mühendisi ve fizikçidir. En çok, dönen bir referans çerçevesinde tespit edilen ve Coriolis etkisi'ne yol açan tamamlayıcı kuvvetler üzerine yaptığı çalışmalarla tanınır. Bir mesafe boyunca hareket eden bir kuvvet tarafından enerjinin aktarılması için "travail" ("iş" olarak çevrilmiştir) terimini ilk kullanan oydu.

## Bibliyografya

Coriolis 1792'de Paris'te doğdu. 1808'de giriş sınavına girdi ve o yıl giren tüm öğrenciler arasında ikinci oldu ve 1816'da Ecole Polytechnique'de öğretmen oldu. Sürtünme ve hidrolik üzerinde deneyler yaptı.

1829'da Coriolis, mekaniği endüstrisi tarafından kolayca uygulanabilecek bir şekilde sunan  *Calcul de l'Effet des Machines* ("Makinelerin Etkisinin Hesaplanması", "Calculation of the Effect of Machines") adlı bir ders kitabı yayınladı. Bu dönemde kinetik enerji, \frac{1}{2}mv^2 için doğru ifade ve mekanik iş ile olan ilişkisi kuruldu.

Sonraki yıllarda Coriolis, kinetik enerji kavramlarını genişletmeyi amaçladı ve dönen sistemler üzerine yaptığı çalışmalara devam etti. Makalelerinden ilki, *Sur le principe des force vives dans les mouvements relatifs des machine* ("Makinelerde bağıl harekette kinetik enerji ilkesi üzerine", "On the principle of kinetic energy in the relative motion in machines"), Académie des Sciences'a sunuldu (Coriolis 1832). Üç yıl sonra, adını duyuracak ve kendisini daha ünlü yapacak olan *Sur les équations du mouvement relatif des systèmes de corps* ("Bir cisimler sisteminin göreli hareketinin denklemleri üzerine", "On the equations of relative motion of a system of bodies") adlı makalesi yayımlandı. Coriolis'in makaleleri atmosferle ve hatta Dünya'nın dönüşüyle değil, su çarkları gibi dönen sistemlerdeki enerji aktarımıyla ilgilenir. Coriolis, dönen bir referans çerçevesinde tespit edilen tamamlayıcı kuvvetleri tartıştı ve bu kuvvetleri iki kategoriye ayırdı. İkinci kategori, sonunda onun adını taşıyacak gücü içeriyordu. Ayrıntılı bir tartışma Dugas'ın eserinde bulunabilir.

1835'te kürelerin çarpışması üzerine, bu konuda bir klasik olarak kabul edilen *Théorie Mathématique des Effets du Jeu de Billard* adlı matematiksel bir çalışma yayınladı.

Coriolis'in adı 19. yüzyılın sonunda meteoroloji literatüründe görünmeye başladı, ancak *[[Coriolis kuvveti]]* terimi 20. yüzyılın başına kadar kullanılmadı. Bugün Coriolis adı meteoroloji ile güçlü bir şekilde ilişkilendirilmiştir, ancak genel dolaşım ve basınç ile rüzgar alanları arasındaki ilişki hakkındaki tüm büyük keşifler Gaspard Gustave Coriolis hakkında bilgi olmadan yapıldı.

Coriolis, 1829'da École Centrale des Arts et Manufacturers'da mekanik profesörü oldu. Claude-Louis Navier'in 1836'da ölümü üzerine, Coriolis, École Nationale des Ponts et Chaussées'de uygulamalı mekanik başkanlığında ve Académie des Sciences'da Navier'in yerine geçti. 1838'de Ecole Polytechnique'de "Directeur des études" (çalışmalar müdürü) olarak görevini Dulong'a devretti.

1843'te Paris'te 51 yaşında öldü. Adı Eyfel Kulesi'nde yazılı 72 isimden biridir.


Dosya:Coriolis-1.jpg|
Dosya:Coriolis-3.jpg|
Dosya:Coriolis-4.jpg|


## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar
* 

## Dış bağlantılar
* 
* "Sur les équations du mouvement relatif des systèmes de corps" (Coriolis, 1831 & 1835), online and analyzed on *[http://www.bibnum.education.fr/physique/mecanique/sur-les-equations-du-mouvement-relatif-des-systemes-de-corps BibNum] * 
* "Sur le bruit du tonnerre" (Coriolis, 1833), online and analyzed on *[https://www.bibnum.education.fr/sciencesdelaterre/meteorologie/sur-le-bruit-du-tonnerre BibNum] *