İbadilik

**İbadiyye** (Abadiyye), Sıffin Savaşı sonrasında yaşanan Hakem Olayı neticesinde Ali el-Mûrtezâ'nın ordusundan ayrılarak oluşan ve *[[Muhakkime]]* olarak adlandırılan grubun içerisinde Hariciler ile birlikte yer alan fırkadır. Raşidî'ye göre halkı devlete karşı isyâna teşvik eden başta Ezârika olmak üzere Muhakkime'nin Sufriyye, Necedât ve Beyhesiyye gibi diğer fırkaları Emevîler tarafından Hariciler olarak adlandırılmışlardır. Ilımlı bir yol izleyen ve silâhlı mücadeleyi yöntem olarak benimsemeyen *İbâdîyye* bu tanımlamanın dışındadır. Nitekim, 9 Kasım 2004 tarihinde tüm İslâm ülkelerinin dinî önderlerinin onayı ile yayınlanan Amman Bildirgesi ile *İbâdîyye,* resmen yasal bir fıkhî mezhep olarak tanınmıştır.

## Tarihçe
Hariciyye mezhebinin diğer kolları kitlesel varlıklarını günümüze kadar sürdürememiş ve ortadan kaybolmuşken, İbadiyye mezhebi varlığını sürdürebilmiştir. Bu sebeple bugün kitlesel anlamda varlığını koruyan ve Haricîler ile birlikte Muhakkime'yi oluşturan tek koldur.

Hariciyye mezhebi günah işleyen müminin katlinin helal olacağı gibi fikirleri esas aldığından dolayı aşırı bir mezhep olarak nitelendirilir. Buna rağmen *İbadilik* Hariciyye mezhebi ile kıyasandığında Muhakkime'nin içerisindeki en ılıman koldur. Bugün özellikle Umman'da varlığını sürdürmektedir.

### İbâdîye ile Hâricîler arasındaki farklar
Oluşumlarının başlangıcında Hâricîler ile birlikte *[[Muhakkime]]* çatısı altında beraber olan *İbâdîler* ile Hâricîliğin diğer kolları arasında derin siyâsî ve dinî farklılıklar bulunmaktadır. Tâbi‘ûn ve Tâbi et-Tâbi‘ûn devirlerinde ortaya çıkan bu farklılık nedeniyle *İbâdîler* kendilerinin Hariciyye'ye mensup olabilecekleri ihtimâlini asla kabul etmezler. İbâdîler'in inancına göre kendilerinin Hâricîler'in bir kolu gibi gösterilmeleri İbâdîye tarihi ve fıkhının yeterince bilinmemesinden kaynaklanmaktadır. İbâzî yazarların görüşlerine göre *[[Havâric|Hariciler]],* Tâbi‘ûn ve Tâbi et-Tâbi‘ûn devirlerinde ortaya çıkmıştır. İmâmları Nâfi bin el-Ezrak, Necdât ibn-i Amîr el-Hanefî ve Abdullah bin Seffâr es-Saadî et-Tamimî'dir. Bu fırkaların *[[Hâricîler]]* olarak adlandırılmaları *siyâsî* değil *dinî* nedenlerden kaynaklanmaktadır. Sünni mezhep düşünürlerine göre büyük günah işleyene şirk isnat etmeleri, kendileri gibi düşünmeyen diğer Müslümanların mallarını ve canlarını helâl görmeleri gibi nedenlerden dolayı onlar Hâkk'ın yolundan sapmışlardır. İşte bu sebeplerden dolayıdır ki, *[[Havâric|Harici]]* kelimesi Hakem Olayı'nın hemen akabinde Ali el-Mûrtezâ'nın saflarından ayrılanların tamamını tanımlamak maksadıyla kullanılamaz. *[[Havâric]]* kavramı ancak Kur'an-ı Kerîm'deki âyetleri yanlış yorumlayarak bazı hükümleri inkâr eden ve İslâm dinînden çıkanları tanımlar.

## İbadi nüfusu
*İbadiyye* adını 7. yüzyıl sonunda yaşamış Abdullah bin İbâd'dan alır. Muhakkime'nin bu kolu 7. yüzyılda Kuzey Afrika'da yayılmıştır. Tiaret'te bir sülale kurdular. 10. yüzyılda M'Zab'a yerleştiler. İbadiler'in büyük çoğunluğu Umman Sultanlığı'nda yaşarlar. Ayrıca Tunus'un Cerbe adası, Tanzanya ve Zengibar Adası da İbadi nüfus barındırmaktadır.

## Ayrıca bakınız
* Muhakkime
* Hariciler
* Acrâdiler
* Beyhesiyye
* Ezarika
* Necedat
* Sufrîyye

## Kaynakça