Suhoy Su-57

**Suhoy Su-57** (; NATO rapor adı: **Felon**), Suhoy tarafından geliştirilen çift motorlu, düşük görünürlüklü ve çok maksatlı avcı uçağıdır. Rusya'nın ilk beşinci nesil savaş uçağı olan Su-57, Mikoyan Proje 1.44'e daha modern ve ekonomik bir alternatif olarak 1999 yılında başlatılan PAK FA () programının bir ürünüdür. Suhoy'un bu uçak için kullandığı iç isim **T-50**'dir. Su-57, Rus ordusunda hizmet veren ilk gizli tasarımlı savaş uçağıdır ve aynı tasarım ailesinin temelini oluşturması amaçlandı.

Su-57, hava muharebesi ile kara ve deniz hedeflerine saldırı yapabilen çok rollü bir avcı uçağıdır. Uçak, düşük görünürlük, süper manevra kabiliyeti, süperseyir, entegre aviyonik sistemler ve büyük taşıma kapasitesi gibi özelliklere sahiptir. Bazı kaynaklara göre Kinzhal'e benzer bir füzeyle nükleer başlık taşıma potansiyeline sahiptir. Uçağın Rusya Hava Kuvvetleri'nde MiG-29 ve Su-27'nin yerini alması bekleniyor ve ihracata yönelik olarak da pazarlanıyor. Uçağın prototipi 2010'da ilk uçuşunu gerçekteştirdi. Ancak program, deneme süreçlerinde ortaya çıkan çeşitli yapısal ve teknik sorunlar nedeniyle uzun sürdü; bu süreçte ilk üretim uçaklarından birinin bir kazada tahrip olması da yaşandı. Tekrarlanan gecikmelerin ardından ilk Su-57, Aralık 2020'de Rusya Hava-Uzay Kuvvetleri tarafından hizmete girdi. Uçağın yaklaşık 35 yıllık hizmet süresine sahip olması bekleniyor.

## Geliştirme
### Kökenleri

1980'lerin sonlarında, Sovyetler Birliği 1990'larda hizmete girmesi amaçlanan yeni nesil uçaklar için bir ihtiyaç ana hatlarını belirlemiştir. I-90 Projesi tasarlanmıştı (Rusça: Истребитель, Istrebitel, "The Fighter" Türkçe: *Savaşçı*) ve önemli yer saldırı yeteneklerine sahip avcı uçağının gerekli olduğuna karar verildi, sonunda cephe hattında taktik havacılık hizmeti için MiG-29s ve Su-27S görev alacaktı. Bu gereksinimleri karşılamak için tasarlanmış izleyen bir program, MFI başlatılmış (Rusça: МФИ, Многофункциональный фронтовой истребитель, Mnogofunksionalni Frontovoy Istrebitel, "Multifunctional Frontline Fighter", *Çok İşlevli Cephe Hattı Savaş Uçağı*), Mikoyan seçilerek sonunda MIG 1.44 geliştirilmeye başlanmıştı. MFI katılımcısı olmayan Suhoy S-37 ile yeni nesil savaş uçağı teknolojileri geliştirmek için 1990'lı yılların başında kendi programını başlatmış olsa da, daha sonra bu uçak Su-47 olarak adlandırıldı. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından fon eksikliği ile MiG 1.44 programı sürekli ertelendi ve öncül üretimin ilk uçuşu dokuz yıl planlamanın gerisinde 2000 yılına kadar gerçekleşmedi. MiG 1.44 sonradan iptal edildi ve yeni nesil savaş uçağı için yeni bir program olan PAK FA başlatılmıştır. Program gereksinimleri Eurofighter Typhoon ve F-22 Raptor gibi Batılı savaş uçağı yeteneklerini yansıtıyordu. Suhoy, Mikoyan ve Yakovlev'in katılımcı olduğu 2002 yılındaki bir yarışmanın ardından, Suhoy yeni uçağı PAK FA ile birinci seçildi.

PAK FA'nın gelişimsel riskleri azaltmak için ilişkin maliyetleri dışarı yayılmış olarak ve bunun yanı sıra teknoloji ve bazı özelliklerde, itki ve aviyonik olarak, önceki nesil savaş uçakları arasındaki uçurumu kapatmaya yarayacak proje, Suhoy Su-35S uçağı ve Su-27'nin gelişmiş bir türevinde uygulanmıştır. Novosibirsk Uçak Üretim Birliği (NAPO), Komsomolsk-on-Amur Uçak Üretim Birliği (KnAAPO) ile birlikte Komsomolsk-on-Amur'da yeni çok maksatlı avcı uçağının imalat ve son montajında görev almaktadır. 2003 yılında düzenlenen bir yarışma sonrasında, Tekhnokompleks Bilimsel ve Üretim Merkezi, Ramenskoye Alet Yapı Tasarımı Bürosu, Tihomirov Alet Tasarımları Bilimsel Araştırmalar Enstitüsü (NIIP), Yekaterinburg'da yerleşik Ural Optik ve Mekanik Tesisi (UOMZ), Nizhny Novgorod'da yerleşik Polet şirketi ve Moskova Merkez Bilimsel Araştırma Radyo Mühendisliği Enstitüsü PAK-FA'nın aviyonik paketinin geliştirilmesi için seçildi. NPO Saturn geçici motorlar için baş yüklenici oldu; Saturn ve MMPP Salyut kesin olarak ikinci kademe motorlar için yarışacaktır.

8 Ağustos 2007 tarihinde, Rus Hava Kuvvetleri Başkomutanı Alexander Zelin uçuş testlerinin başlayacağını, programın geliştirme aşamasının tamamlanmış olduğunu ve ilk uçağın yapımının tamamlandığını, 2009 yılına kadar da üçüncü beşinci nesil uçağın hazır olacağı bilgisini Rus haber ajansları aracılığıyla paylaştı. 2009 yılında, uçağın tasarımı resmen kabul edildi.

### Alımı

2007 yılında, Rusya ve Hindistan ortaklaşa Hindistan'ın beşinci nesil savaş uçağı programını (FGFA) geliştirme kararı aldılar. 2010 yılı Eylül ayında, Hindistan ve Rusya her ülkede $ 6 milyar dolar yatırım ile bir ön tasarım sözleşmesi üzerinde anlaşmaya varılmış olduğunu bildirdi; FGFA uçağının geliştirilmesinin 8-10&nbsp;yıl sürmesi bekleniyordu. Ön tasarım üzerinde anlaşma Aralık 2010'da imzalanacaktı.

Rus Hava Kuvvetleri'nin 2016 yılında teslim edilmesi planlanan ilk toplu 150'den fazla PAK FA uçağını, tedarik etmesi bekleniyor. Hindistan, Beşinci Nesil Savaş Uçağı (FGFA) programının bir parçası olarak değiştirilmiş bir tür PAK FA edinmeyi planlamaktadır. Başlangıçta 166 tek koltuk ve 44 çift koltuklu türevlerini satın almayı planlıyordu, ancak bu 130-145 tek koltuklu uçağa düşürüldü ve 45-50 çift koltuklu uçak gereksinimi 2014 yılında bırakıldı. Rus Savunma Bakanlığı'nın planı, 2016 sonrasında 2012'den sonra ilk 10 değerlendirmedeki örnek uçak ve daha sonra 60 standart üretim uçağı satın alma planlanıyordu.

Aralık 2014'te, Rus Hava Kuvvetleri, 2020 yılına kadar 55 uçak almayı planladı. Rusya'nın Savunma Bakan Yardımcısı Yuri Borisov, daha karmaşık uçak üretmek için üreticinin yeteneği ile birlikte PAK FA üretiminin yavaşlatılacağını, ülkenin bozulan ekonomisi nedeniyle ilk 12 jetin siparişinin azaltıldığını 2015 yılında belirtilmiştir.

Rus Hava Kuvvetleri Başkomutanı Viktor Bondarev, PAK FA'da tüm çalışmalar tamamlandıktan sonra, 2017 yılında seri üretime geçileceğini belirtti. Uçağın karmaşıklığı ve yükselen maliyetler nedeniyle, Rus Hava Kuvvetleri dördüncü nesil Suhoy Su-27 ve Su-35S uçaklarından oluşan büyük filoları bakım altında tutacaktır.

### Uçuş testleri

2009 yılı Ağustos ayında, Alexander Zelin, motordaki ve teknik araştırmalardaki sorunların çözümsüz kaldığını kabul etmiştir. 28 Şubat 2009'da, Mikhail Pogosyan, gövdenin neredeyse bitmiş olduğunu ve ilk öncül üretimin Ağustos 2009 itibarıyla hazır olması gerektiğini açıklamıştır. 20 Ağustos 2009 tarihinde, Pogosyan, ilk uçuşun yıl sonuna kadar yapılacağını söylemiştir. Moskova merkezli Stratejiler ve Teknolojiler Analiz Merkezi Başkan Yardımcısı Konstantin Makiyenko, ticari üretimin "gecikmeler ile" beş ila on yıl zaman alacağını da sözlerine eklemiş ve uçağın olası ilk uçuşunu 2009 Ocak veya Şubat ayı içinde yapacağını belirtmiştir.

Başbakan Yardımcısı Sergey İvanov, ertelenen uçuş testlerinin ilk denemelerinin 2010 yılında başlayacağını Aralık 2009'da duyurmuştur. İlk uçuş testi başarıyla 24 Aralık 2009 tarihinde tamamlanmıştır. T-50 Uçuş testi 29 Ocak 2010'da, ilk öncül üretim T-50-1 uçağı ile başladı. Rusya Federasyonu'nda Kahraman Pilot Sergey Bogdan tarafından yönlendirilen uçağı 47 dakikalık uçuşunu Rusya'nın Uzak Doğusu'nda KnAAPO'nun Dzemgi Havaalanı'nda gerçekleştirdi.

İkinci T-50'nin ilk olarak 2010 sonlarında uçuş testinin başlatılması kararlaştırılmıştı; bu erken 2011 yılına kadar ertelendi. 3 Mart 2011'de, ikinci T-50, 44 dakikalık test uçuşunu tamamladı. İlk iki prototipte radar ve silah kontrol sistemleri yoktu; ilk uçuşta 2011 ve 2012 yıllarında üçüncü ve dördüncü uçak, tamamen işlevsel test uçağı olmaktaydı. 14 Mart 2011'de T-50, Komsomolsk-on-Amur yakınlarında bir test menzilinde süpersonik uçuş gerçekleştirdi. T-50'nin 2011 MAKS Havacılık Gösterisi'nde ilk kez halka gösterimi, Rusya Başbakanı Vladimir Putin'in katılımıyla oldu. 3 Kasım 2011'de, T-50'nin 100. uçuşunu gerçekleştirdiği bildirildi. 20'den fazla test uçuşu takip eden dokuz ay içinde yapılmıştır.

22 Kasım 2011'de, Sergey Bogdan tarafından yönlendirilen, üçüncü öncül üretim, T-50-3, Komsomolsk-on-Amur bölgesindeki KnAAPO Havaalanında ilk uçuşunu yaptı. Uçak havada bir saat geçirdi ve temel kararlılık ve güç kaynağı testlerine tabi tutuldu. Bu bir pitot tüpünden yoksun bir şekilde diğer öncül üretimlerden farklıydı. O anda test uçağı 14. gösteri uçuşu 2015'te bekleniyordu. T-50-3 bir AESA radarı ile uçan ilk öncül üretim oldu. Başlangıçta 2011 yılı sonu için planlanan bu uçuş Ağustos 2012 yılında meydana gelen ve mevcut radarın karşılaştırılabilir verimini gösteriyordu.

Dördüncü öncül üretim 12 Aralık 2012'de ilk uçuşunu yaptı ve bir ay sonra Moskova yakınlarındaki diğer üç test uçağına katıldı. 2013 yılı sonu itibarıyla, beşinci öncül üretim 27 Ekim 2013 tarihinde ilk uçuşunu yaptı; bu uçuş ile beş T-50 prototipi 450 kezden fazla uçuş gerçekleştirdi. Durum testi için ilk uçak, 21 Şubat 2014 tarihinde teslim edildi. Ancak Rus Hava Kuvvetleri uçağın performans parametrelerinin bazılarını test etmek için VVS olanaklarından yoksundu.

Beşinci öncül üretim T-50 '055' ciddi bir şekilde Haziran 2014'te indikten sonra bir motor yangını dolayısıyla hasar gördü. Uçak bitmemiş, altıncı prototip bileşenleri eksiltilmeksizin son durumuna getirilmiştir.

Altıncı öncül üretim 27 Nisan 2016 tarihinde ilk uçuşunu yaptı.

## Tasarım
### Genel bakış

PAK FA 5. nesil çok görevli bir uçaktır ve Rus Hava Kuvvetleri için ilk operasyonel hayalet uçak olacaktır. Bilgilerinin sınıflandırılmış olmasına rağmen, Suhoy şirketi ve Savunma Bakanlığı bünyesindeki kaynaklar açıkça, uçağın, süper manevra kabiliyetli, süperseyir özellikli, kompozit malzemeleri büyük miktarlarda içerecek ve aktif elektronik taramalı dizi radarı ve sensör füzyonu gibi gelişmiş aviyoniklere sahip bir hayalet uçak olacağını belirtmiştir.

T-50'nin birleşik kanat gövde yapısındadır ve hareketli yatay kanatçıkları ve dikey dengeleyicileri içermektedir; dikey dengeleyiciler ayak ucunda içeri doğru uçağa hava freni olarak hizmet vermektedir. Uçak itki vektörü barındıran, başlıca ileri kök uzantıları tarafından oluşturulan girdapları kontrol etmek için tasarlanmış ayarlanabilir öncü girdap denetleyicilerine (LEVCONs) sahiptir ve sistem vektör itişinde başarısız olursa düzeltme sağlamak ve hızlı bir koltuk kurtarma da dahil olmak üzere saldırı davranışında yükseklik açısını arttırabilir. Nozüller gelişmiş vektörel uçuş kontrol sistemi ve itişte uçak kalkışını dirençli hale getirir ve düşme, rotadan çıkma durumlarında yüksek manevrada, uçağa kobra manevrası olarak bilinen saldırı manevralarında, çok yüksek açıları gerçekleştirmek için ve Bell manevrasında birlikte düz dönüşlerde küçük irtifa kaybı ile düz dönmeler yaptırır. Uçağın yüksek seyir hızı ve normal çalışma irtifasında önceki nesillere oranla daha önemli kinematik bir üstünlük vermesi bekleniyor.

T-50'nin yapısal ağırlığının %25'i ve dış yüzeyinin %70'ini kapsayan kompozitleri yoğun kullanımı kolaylaştırır. Silahlar kanat köküne yakın motor yerine ve daha küçük şişkin, üçgen kesitli iki tandem ana silah koylarında yerleştirilmiştir. İç silah taşıyıcıları dış sürüklemeyi ortadan kaldırır ve dış taşımaya kıyasla daha yüksek performans sağlar. Gelişmiş motorları ve aerodinamiğiyle T-50, süper seyir için art yakıcılar kullanmadan süpersonik uçuşu sürekli etkinleştirebilir. Yüksek yakıt yükü ile birlikte T-50'nin 1.500&nbsp;km'den fazla bir süpersonik menzili vardır ve bu Su-27'nin iki katından daha fazladır. T-50'nin tasarımında Suhoy, F-22'in sınırlamaları olduğu düşünülen söylentilere göre kendi yetersizliklerinde dönüş ve sapma anlarında ve motorların arasındaki silah koyları için bir alan eksikliğini ve kabini kurtarma için karışıklıklarda, başarısız itişlerde itki vektörü kullanmaktadır.

### Görünmezlik
T-50 Rus Hava Kuvvetleri hizmetinde ilk operasyonel görünmezlik teknolojisi kullanan uçak olacaktır. F-22 gibi diğer görünmez uçaklara benzer şekilde, gövdesi onun Radar kesitini (RCS) azaltmak için biçimli kenar uyumu içermektedir; kanat ve kontrol yüzeyleri ve yüzey panelleri tırtıklı ön ve arka kenarları dikkatle radar dalgalarını yansıtabilir yön sayısını azaltmak için birkaç belirli açıda hizalanmıştır. Silahlar uçak iskeletinin içinde silah koylarında taşınır ve antenler uçağın görünmezliğini korumak için kaplama yüzeyindeki boşluklarda bulunmaktadır. Kızılötesi arama ve izleme (IRST) için mahfaza kullanılmadığı zaman geriye dönük olan ve arka onun radar geri dönüş azaltmak için radar emici malzeme (RAM) ile işlenir. Motor yüzü, motor fanı ve giriş kılavuz kanatları (IGV) önemli RCS katkısını maskelemek için kısmi kıvrımlı girişin çoğunu gizler (ama hepsini değil). Uçak, tüm açılardan gizlilik için motor fanı önünde F/A-18E/F uçağında kullanılanlara benzer prensipte radar engelleyici barındırmaktadır. Uçak radar dalgalarını emer ve kaynağına geri yansımasını azaltmak için RAM kullanır, kokpit kanopisi radar yansıtıcılığını en aza indirmek için bir tabaka ile kaplanmıştır.

T-50'nin tasarımda ileri belirgin özelliklerinden biri RCS'yi azaltıcı ön görünmezliği vurgulu; arka gövde şekillendirmede çok daha az görünmezlikle F-22 ile karşılaştırıldığında radar için iyileştirilmiş olmasıdır. Uçak iskeletinin şekli ve uçakların RAM bileşik materyalinin, Su-27'nin otuz katından daha küçük bir değerle uçağın RCS'sini azalttığı tahmin edilmektedir. T-50'nin görünmezlik özellikleri hakkında Suhoy patenti yaklaşık 0.1-1 metrekarelik uçağın ortalama RCS'sine değinir. Ancak, diğer görünmez uçaklar gibi, T-50'de düşük gözlenebilirlik ölçüsü, yüksek frekansta (3 ila 30&nbsp;GHz) radarlara karşı başta genellikle etkilidir. Rayleigh saçılımı ve yankılama etkileri, hava radarları ve erken uyarı radarları kullandığında düşük frekanslı radarların T-50'nin fiziksel boyutunu algılamak için daha olası olduğu anlamına gelmektedir. Bununla birlikte bu radarlar, aynı zamanda büyük bir yığılmaya duyarlıdır ve daha az hassastır.

### Motor

Seri üretim öncesi T-50 ilk üretimleri motor olarak, NPO Saturn üretimi bir çift ''izdeliye'' 117 veya AL-41F1 kullanmaktadır. Yakından Su-35S tarafından kullanılan Saturn 117S motoruna bağlı 117 motoru, Su-27 ailesi AL-31'in son derece gelişmiş ve güncel bir çeşididir. 117 motor kuru itki 93.1&nbsp;kN (21,000&nbsp;lbf), artyakıcı ile 147.1&nbsp;kN (33,067&nbsp;lbf) itki üretir ve 10.5:1 ağırlık oranında bir itkiye sahiptir. Motorlar tam donanımlı bağımsız sayısal motor kontrol (FADEC) ve manevra kabiliyeti ile yol tutuşunu kolaylaştırmak için uçuş kontrol sistemiyle bütünleştirilmiştir.

İki *izdeliye* 117 motoru, dönme eksenleri Su-35S'in ağızlık düzenlemesinin benzeri bir açıda eğimli olarak vektörel itki kuvveti (TVC) nozüllerini içermektedir. Bu yapılandırma uçağın, üç dönme ekseninde, saha, rotadan çıkma ve dalgalanma anlarında vektörel itki üretmesine izin verir. İtki vektörü ile kendileri sadece bir düzlemde çalışabilir nozüller; uçağın her bir motor nozülünden farklı vektörel belirleme ile dalgalanma ve sapma üretmeye izin verir. Motor, girişi artmış ses üstü verimlilikte ve yabancı nesne enkazının motorlar tarafından yutulmasını önlemek için geri çekilebilir örgü ekranları için değişken gaz giriş rampaları içermektedir. 117 motoru kızılötesi ve RCS azaltma tedbirlerini de içermektedir. 2014 yılında, Hindistan Hava Kuvvetleri açıkça güvenilirlik ve 117 motorlarının performansı üzerinde endişelerini dile getirdi; 2011 Moskova Hava Gösterisi sırasında, T-50 kalkışı iptal etmek için uçak zorunlu bir kompresör hız kesilmesi yaşadı.

2020'de T-50'nin, ileriye yönelik üretiminde, *izdeliye* 30, 117'nin yerini alacaktır ve yeni tasarımlı motor olarak bilinen daha güçlü bir motor ile donatılmış olacaktır. NPO Saturn ve MMPP Salyut bu kesin ikinci kademe motor sağlanması için yarışmaktadır. 117 ile karşılaştırıldığında, yeni güç kaynağı artan itkiye ve yakıt verimliliği ile daha fazla güvenilirlik ve daha düşük maliyetliğe sahip olacaktır. *Izdeliye* 30 böylece kendinden önceki modele kıyasla parça sayısını azaltarak, 117'den daha az fan ve kompresör aşamalarına sahiptir. Motor yaklaşık 107&nbsp;kN (24.050&nbsp;lbf) kuru itki ve 167&nbsp;kN (37.500&nbsp;lbf) kadar artyakıcılı itki üretmek için tasarlanmıştır. Tam ölçek geliştirme, 2011 yılında başlayan motorun kompresörü Aralık 2014 yılında tezgâh sınamasına başladı. İlk test motorlarının 2016 yılında tamamlanması planlanmaktadır ve uçuş sınamasının 2017 yılında başlaması öngörülmektedir. Yeni güç kaynağı uçak iskeletinin en az düzeyde değişiklikleri ile 117 için öylesine olacak şekilde tasarlanmıştır.

### Silahlanma
T-50'nin, iki art arda dizili (tandem) her biri yaklaşık 4,6&nbsp;m (15.1&nbsp;ft) uzunluğunda ve 1,0&nbsp;m (3.3&nbsp;ft) genişliğinde ana iç silah koyları ve kanat köküne yakın gövde altında çıkıntılı iki küçük üçgen kesitli silah yuvası bulunmaktadır. İç silah taşıyıcıları uçağın görünmezliğini önemli ölçüde korur ve böylece dış depolamada performanslarına göre hareket ile ilgili (kinematik) performansı koruyarak hava devingenliğinde (aerodinamik) sürüklenmeyi azaltır. T-50'nin yüksek seyir hızının önemli ölçüde selefine kıyasla silah etkinliğini artırması bekleniyor. Vympel ana koylarıyla: UVKU-50L füzeler için 300&nbsp;kg (660&nbsp;lb) ağırlıkta ve UVKU-50U, 700&nbsp;kg (1,500&nbsp;lb) ağırlığa kadar ağır toplar için iki fırlatma füzeatarı geliştiriyor. Uçağa içten dışa doğru LEVCON köküne yakın, 9A1-4071K (GSH-301) 30mm top eklemlenmiştir.

T-50'nin hava-hava muharebesi için, iki ana silah koylarında dört görsel-aralık-ötesi füze ve kanat kök silah koylarında iki kısa menzilli füze taşıması bekleniyor. Birincil orta menzilli füze etkin radar güdümlü K-77M (*izdeliye* 180) AESA arayıcısı ve konvansiyonel arka kanatlarda yükseltilmiş R-77 çeşididir. Kısa menzilli füze, kızılötesi güdümlü ("ısı arayan") K-74M2 (*izdeliye* 760), iç taşıma için azaltılmış kesitli yükseltilmiş R-74 çeşididir. Yenilenen tasarımda kısa menzilli füze atanmış kodu K-MD (*izdeliye* 300) sonunda K-74M2 yerine geliştirilmektedir. Füzeler, her bir ana silah koyunda iki ile yapılabilir görsel-aralık-ötesi geniş izdeliye 810 için uzun menzilli uygulamaları içerir.

Ana koylar aynı zamanda Kh-38M olarak bilinen hava-yer füzelerini, yanı sıra birden fazla 250&nbsp;kg (550&nbsp;lb) KAB-250 veya 500&nbsp;kg (1,100&nbsp;lb) KAB-500 hassas güdümlü bombaları barındırabilir. Uçağın Kh-35UE (AS-20 "Kayak") gemi-savar füzesi ve Kh-58UShK (AS-11 "Kilter") radyasyon-savar füzesinin daha geliştirilmiş ve değiştirilmiş türevlerini taşıması bekleniyor. Görünmezlik gerekmeyen görevlerde T-50, altı harici sabit noktada depolama yapabilir. PAK FA baş tasarımcısı Alexander Davydenko, PAK FA ve FGFA'da Brahmos'un türevi ses üstü seyir füzesi kurulumunun bir olasılığı olduğunu; bir ya da iki tür Brahmos füzesinin yoğun ağırlıkta gerçekleştirilebilir olduğunu söyledi.

### Pilot kabini

T-50, iki 38&nbsp;cm (15) Su-35S düzenine benzer temel çok işlevli LCD ekranlardan oluşan bir cam kokpite sahiptir. Kokpit etrafına yerleştirilmiş üç küçük kontrol paneli ve ekranından oluşur. Pilot kabini, geniş açılı baş üstü ekran (30°, 22°) (HUD), Moskova merkezli Geofizika-NV üretimi NSTsI-V kaska ekli yeni bir görüş ve görüntüleme sistemine ve ZSh-10 kaskına sahiptir. Birincil kontroller denetim kolu ve gaz kolunun bir çiftine sahiptir. Uçak kıç bölümde ileri sürgülü ve yerinde kilitleme ile iki parçalı gölgelik kullanır. Gölgelik uçağın görünmezliğini geliştirmek için özel bir kaplama ile işleme tabi tutulur.

T-50, NPP Zvezda üretimi K-36D-5 fırlatma koltuğu ve g limit karşıt sistemi ve oksijen üreten sistemi içermektedir, SOZhE-50 yaşam destek sistemini kullanır. 30&nbsp;kg (66&nbsp;lb) oksijen üreten sistem sınırsız oksijen kaynağını pilota sağlayacaktır. Yaşam destek sistemi bir seferde en fazla 30 saniye boyunca 9-g manevra yapan pilotlara destek sağlayacak ve yeni VKK-17 kısmi basınç giysisi 23&nbsp;km irtifada güvenli atım sağlayacaktır.

### Aviyonikler
Ana aviyonik sistemleri, Sh121 çok işlevli bütünleşik radyo elektronik sistemi (MIRES) ve 101KS Atoll elektro optik sistemidir. Sh121, N036 Byelka radar sistemi ve L402 Himalaya elektronik karşı önlem sisteminden oluşur. Tikhomirov NIIP Enstitüsü tarafından geliştirilen N036, ana burna ekli N036-1-01 X bandında aktif elektronik taramalı dizi (AESA) radarı veya aktif faz dizili radarından (Rusça: Активная фазированная антенная решётка, Aktivnaya Fazirovannaya Antennaya Reshotka, АФАР, AFAR) Rus adlandırmada, 1,552 T/R modülleri ve artan açısal kapsamada ileri gövde yanaklarına gömülü 358 T/R modülleri ile iki yan görünümlü N036B-1-01 X-band AESA radarlarından oluşur. Giyside sadece N036Sh Pokosnik (Reaper, Türkçe: Orakçı) dost-düşman tanılama sistemi değil, aynı zamanda elektronik harp amaçlı işlemek için kullanılmayan kanadın öncü uzantılarında iki N036L-1-01 L bandı alıcı ve vericileri vardır.

Radar, pilot yükünü azaltmak ve uçaklar arasında bilgi paylaşımı için yeni bir veri bağlantısı kullanacaktır. T-50, tüm bölgedeki diğer dost uçakların yanı sıra hava ve yer tabanlı kontrol noktaları ile veri paylaşımında güvenli iletişim bağlantıları kullanacaktır. 2012 yılında, N036 radar yer sınamaları üçüncü T-50 uçağında başladı. KNIRTI enstitüsü tarafından yapılan L402 Himalaya elektronik karşı önlem (ECM) paketi kendi dizileri ve N036 radar sisteminin her ikisini kullanır. Onun dizilerinden biri iki motor arasındaki sırt iğnelerine eklemlenmiştir. Sistem 2014 yılında uçağın üzerine eklendi.

UOMZ 101KS Atoll elektro-optik sistemi, 101KS-V kızılötesi aramasını içerir ve taret kokpitin önünde sancak tarafına eklemlenmiştir. Bu sensör ile tespitler ve kimlik belirlemeleri yapılabilir ve eş anlı havadan birden fazla hedefi izlenebilir. 101KS-O kızılötesi karşı önlem sistemi, sırt omurgası ve ileri gövde üzerine eklenmiş tarete ev sahipliği yapan sensörleri vardır ve ısı arayan füzelere karşı lazer tabanlı önlemler kullanır. Atoll kompleksi ayrıca 101KS-U ultraviyole füze ikaz sensörleri ve 101KS-N konumlandırma ve hedefleme podunu içerir.


Dosya:PAK FA AESA maks2009.jpg|NIIP üretimi N036-1-01 X-bandı AESA radarı
Dosya:AESA L NIIP maks2009.jpg|N036L-1-01 L-bandı AESA radarı 
Dosya:MAKS Airshow 2013 (Ramenskoye Airport, Russia) (523-37).jpg|N036B-1-01 X-bandı AESA radarı
Dosya:MAKS Airshow 2013 (Ramenskoye Airport, Russia) (523-43).jpg|101KS-V kızılötesi arama ve izleme
Dosya:MAKS Airshow 2013 (Ramenskoye Airport, Russia) (523-45).jpg|101KS-N hedefleme podu, 101KS-U ultraviyole uyarı sensörleri ve N036UVS bilgisayar ve işlemci


## İşlemsel geçmişi
### Sınanma
929. Devlet Uçuş Test Merkezi (GLITS) Mart 2014 tarihinde ileri test ve devlet sınamaları için ilk T-50 prototipinin alındığını, Rus Hava Kuvvetleri Başkomutanı Korgeneral Viktor Bondarev ilk üretim T-50 savaş uçağının teslimatının yapıldığını söyledi ve 2016 yılında programın başlamasının beklendiğini bildirdi. Dış silah denemeleri Mayıs 2014'te başlamıştı.

### Dış satım
Suhoy, PAK FA'nın ana ihracat üstünlüğünün mevcut ABD beşinci nesil jet avcı uçaklarından daha da düşük maliyeti olduğunu belirtiyor. Rusya, Güney Kore'nin yeni nesil jet avcı uçağı için PAK FA'yı sunduğunu bildirdi. Güney Kore Cumhuriyeti'nin savunma tedarik idaresi Suhoy PAK FA'nın Kore Hava Kuvvetleri'nin yeni nesil savaş (F-X Faz 3) uçakları için bir aday olduğunu teyit etti; ancak, Suhoy Ocak 2012 tarihine kadar yeni bir teklif sunmamıştır.

Rusya'nın Dünya Silah Ticareti Analiz Merkezi PAK FA'nın 2025 yılında ihracat için kullanılabilir olacağını tahmin ediyor; bu Hindistan için, Suhoy/HAL FGFA'nın birincil ihracat sürümünü içerebilir. Stratejiler ve Teknolojiler Analizi Merkezi müdürü Ruslan Pukhov, Vietnam'ın savaş uçağı için ikinci ihracat müşterisi olacağını tahmin etmiştir. 2012 yılında, Rusya Savunma Bakanı Anatoly Serdyukov, Rusya ve Hindistan'ın ortaklaşa 2020 yılında T-50'nin başlangıç ihracat sürümünü yapacağını söyledi. United Aircraft Corporation başkanı Mikhail Pogosyan, 2013 yılında Rus PAK FA ve Suhoy/HAL FGFA'nın "özdeş bütünleşik aviyonik ve sistemleri" kullanacağını söyledi.

2013 yılında Rusya, Brezilya'ya T-50'ye dayalı bir yeni nesil avcı geliştirmede yardımcı olmak için talep edilmeden yapılmış bir çağrı yapmıştır.

## Değişkenleri
### FGFA

Tek koltuklu veya iki kişilik tamamlanmış ortak Rus/Hint sürümlerinde FGFA, görünmezlik iyileştirmeleri, süper seyir, sensörler, ağ ve muharebe aviyonikleri ile 43 yönden mevcut T-50'nin uçan öncül üretiminden farklı olacaktır.

2010 yılı Mart ayında, Suhoy yöneticisi Mikhail Pogosyan, önümüzdeki dört yılda 1,000 savaş uçağı için öngörülen bir pazar olduğunu, bunun Rusya için 200 ve Hindistan ve diğer ülkeler için 600 adet ile bir ortak girişimle üretilecek olduğunu tahmin etmiştir. Hint katkısının geçerli anlaşma kapsamında bir ortak girişim olarak ortak çalışma şeklinde olacağını söyledi. Haziran 2010'da, Hindistan Hava Kuvvetleri iki-koltuklu FGFA almadan önce 50 tane tek koltuklu "Rus sürümü"nü almayı planladığını bildirdi. Sonra Ekim 2012'de bir röportajda Hindistan Hava Kurmay Başkanı, NAK Browne, IAF'nin tek koltuklu FGFA'dan 144 tane satın alacağını söyledi. Geliştirme maliyetleri ve zaman çizelgeleri azaltmak için, IAF 2020 yılında FGFA'nın 
resmen göreve başlatılmasını planlıyor.

### Diğer sürümler
Aleksey Fedorov, daha küçük bir savaşçı (F-35 ile karşılaştırılabilir) üretmek için üzerinde beşinci nesil teknolojileri uygulayarak ağır avcı sonrasına kadar herhangi bir kararda beklenmesi gerektiğini söyledi.

## Kazalar
10 Haziran 2014'te, beşinci uçan öncül üretim, T-50-5, indikten sonra ciddi bir motor yangınında hasar gördü. Pilot sağ salim kurtulmayı başardı. Sukhoi savaş uçaklarının tamir edileceğini belirtti ve yangının "T-50 test programının zamanlamasını etkilemeyeceğini" söyledi.

## Özellikleri (T-50)

;Genel özellikleri
* Mürettebat			: 1
* Uzunluk			: 19.8&nbsp;m (65.0&nbsp;ft)
* Kanat genişliği		: 13.95&nbsp;m (45.8&nbsp;ft)
* Yükseklik			: 4.74&nbsp;m (15.6&nbsp;ft)
* Alan				: 78.8 m² (848.1&nbsp;ft2)
* Boş ağırlık			: 18,000&nbsp;kg (39,680&nbsp;lb)
* Yüklü ağırlığı		: 25,000&nbsp;kg (55,115&nbsp;lb)
* Yüklü ağırlık diğer		: Normal görev ağırlığı, 29,270&nbsp;kg (64,530&nbsp;lb) tam yükte
* Azami kalkış ağırlığı		: 35,000&nbsp;kg (77,160&nbsp;lb)
* Yakıt kapasitesi: 10,300&nbsp;kg; Güç kaynağı
* Motor				: Başlangıç üretimi için NPO Saturn *izdeliye* 117 (AL-41F1), Daha sonraki üretim için: *izdeliye* 30
* Jet tipi			: İtiş vektörlü turbofan
* Jetlerinin sayısı		: 2
* Ana itki			: 93.1&nbsp;kN/107&nbsp;kN (21,000&nbsp;lbf/24,300&nbsp;lbf)
* Ard yanma itkisi		: 147&nbsp;kN/167&nbsp;kN (33,067&nbsp;lbf/37,500&nbsp;lbf)
;Performans
* **En yüksek hız**
** Yükseklikte			: Mach 2.0 (2,140&nbsp;km/h, 1,320&nbsp;mph)
** Süper seyir			:
* **Menzil**			: 
** Menzil (Ses altı hızda)	: 3,500&nbsp;km (2,175&nbsp;mi)
** Menzil (Ses üstü hızda)	: 1,500&nbsp;km (930&nbsp;mi) supersonic
* İşletim menzili		: 3,500&nbsp;km (3,420&nbsp;mi)
* İşletim menzili diğer		:
* Yükseklik sınırı		: 20,000&nbsp;m (65,000&nbsp;ft)
* Ana yük			: 317–444&nbsp;kg/m² (65–91&nbsp;lb/ft2)
* **İtki/ağırlık oranı**
** Saturn 117			: 1.02 (1.19 normal görev ağırlığı)
** *izdeliye* 30		: 1.16 (1.36 normal görev ağırlığı)
* **Diğer performans verileri**
** **En yüksek'' [[Yerçekimi|g]]''-limiti:** +9.0 *g*
;Silahlar
* Silahlar			: 1× 30&nbsp;mm (1.181&nbsp;in) 9A1-4071K (Gryazev-Shipunov GSh-301) top sağ LEVCON kökünde
* **Havadan havaya dış yük**
** 4× K-77M *veya* 4× *izdeliye* 810
** 2× K-74M2 *veya* 2× *izdeliye* 300
* **Havadan yere dış yük**
** 4× Kh-38M *veya* 4× Kh-58UShK *veya* 8× KAB-250 *veya* 4× KAB-500
** 2× K-74M2 *veya* 2× *izdeliye* 300
* **Havadan denize dış yük**
** 4× Kh-35
** 2× K-74M2 *or* 2× *izdeliye* 300
* Sabit noktaları		: Altı dış hardpoints.
**Kh-31
**R-73
**R-77; Aviyonikler
* Sh121 çok işlevli tümleşik radyo elektronik sistemi
**N036 Byelka radar sistemi
***N036-1-01			: Frontal X-band AESA radarı
***N036B-1-01			: artan açısal kapsama alanı için Cheek X-band AESA radarı
***N036L-1-01			: Lata L-bandı dizisi Dost veya düşman tanılama için
**L402 Himalayas Elektronik karşı önlem suiti
*101KS Atoll elektro-optik sistemi
**101KS-O			: Lazer Yönlü Kızılötesi Karşı Önlem Sistemi
**101KS-V			: Kızılötesi arama ve izleme
**101KS-U			: Morötesi Füze Yaklaşım Uyarı Sistemi
**101KS-N			: Hedefleme podu

## Ayrıca bakınız
* Beşinci nesil savaş jeti
;İlgili geliştirme
*Sukhoi/HAL FGFA
*Mikoyan Project 1.44 / Mikoyan LMFS
*Sukhoi Su-35S
*Sukhoi Su-47
* Chengdu J-20
* TAI TF-X
* Lockheed Martin F-22 Raptor
* Kahhir 313
* Sovyetler Birliği askeri uçakları listesi

## Notlar

## Kaynakça

## Bibliyografya

* Butowski, Piotr. "Raptorski's Maiden Flight". *Air International*, Cilt 78, No 3, Mart 2010, s.&nbsp;30–37. Stamford, UK: Key Publishing.
* Butowski, Piotr. "T-50 Turning and Burning over Moscow". *Air International*, Cilt 85, No 4, Ekim 2013, s.&nbsp;79–82. Stamford, UK: Key Publishing.
* Butowski, Piotr. "Is Russia’s ﬁfth-generation PAK FA ﬁghter  programme still on track?". *Air International*, Haziran 2015, s.&nbsp;76–81. Stamford, UK: Key Publishing.
* Butowski, Piotr. "Russian Raptor?". *Combat Aircraft*, Ocak 2016, s.&nbsp;52–57. Stamford, UK: Key Publishing.
* Lake, Jon. "Sukhoi T-50 - Russia's Raptor?" *Combat Aircraft*, Cilt 11, No.4, Nisan 2010.
* Sweetman, Bill. "Sukhoi T-50 Shows Flight-Control Innovations". *Aviation Week & Space Technology*, 19 Ağustos 2013. New York City, New York, US: Penton Media, Inc.

## Dış bağlantılar

;Genel bilgiler:
* PAK FA - GlobalSecurity.org
* Sukhoi T-50 PAK FA fighter aircraft - airrecognition.com
* KnAAPO page on the T-50
*PAK FA T-50
* United Aircraft Corporation promotional video
* "Wings of Russia" documentary 
* PAK-FA patent document
* Saturn AL-41F1 (Su-57 First Stage Power Plant) - on NPO Saturn official pdf
* Microcircuit 1890VM8Ya (Su-57 Integrated Module Core Processor) - on  official pdf
* Overview

;Haber raporları ve makaleler:
*FARNBOROUGH 2008: Russian air force to receive Sukhoi PAK FA - to be equivalent of the F-22 Raptor
* Article from India Times
* Article on Flight International website with artistic image of PAK FA from NPO Saturn (4 April 2007)
* Brazil, Russia to build jet fighter, Marco Sibaja, *[[Associated Press]]*
* The Russian Air Force's Super Weapon: Beware the PAK-FA Stealth Fighter, Dave Majumdar, *The National Interest*, 26 Kasım 2014

;Uçuş videoları ve fotoğraflar:
* 
* 
**  -  sponsorluğunda 
**  -  sponsorluğunda 
**  -  sponsorluğunda 
* Photos of the first and second prototype of PAK FA (Т-50) in flight (2010-2011).