Lugano

**Lugano** (Latince: *Luganum*), güney İsviçre'de İtalya sınırına yakın, Lugano Gölü kıyısında şehir. İsviçre'de tamamında İtalyanca konuşulan tek kanton olan Ticino'dadır.

## İsmi ve arması

Bu şehrin ismini benzerini ihtiva eden ilk yazılı belge 804 tarihli olup şehrin adı *Luanasco* olarak verilmektedir. Ancak 1189'den itibaren yazılı belgelerde şehir *Lugano* olarak anılmaktadır. Şehrin isminin Almanca belgelerde şekli *Löwens, Lauis, Lauwis* olarak verilmiştir; ama günümüzde bu isim varyantı kullanılmamaktadır.

Lugano isminin aslının ne olup nasıl türetildiği hakkında çeşitli teoriler bulunmaktadır. En olası açıklamalar halk arasında konuşulan halk Latince'sinde bulunan "koru" anlamına gelen *lucus* sözcüğünden veya "golde yaşayan" anlamına gelen *lakavannus*  sözcüğünden türetildiğidir.

Şehir, 1200 yılından beri hemen hemen aynı özel armayı kullanmaktadır. Bu bir kalkan şekilli arma üzerinde bir kırmızı hac bulunmakta ve bu haçın dört boş köşesinde büyük harflerle  "L", "V", "G" ve "A" bulunmaktadır. Bu harflerin *Lugano* isminin kısaltılması olduğu kabul edilmektedir.

## Coğrafya ve iklim

Lugano şehri, Alpler'in güneyinde bulunan Maggiore Gölü ile Como Gölü arasında bulunan Lugano Gölü kenarında konumlanmıştır. Lugano Ticino kantonunun Alpler üzerinde bulunan "Monte Ceneri Geçidi"'nin güneyinde bulunan "Sottoceneri" adı verilen bölgenin ortasında bulunmaktadır.

Şehir merkezi göl sahilindedir ve göle akan Casserate Suyu'nun hemen batısındadır. Şehrin göl sahili 925 m rakımlı "Bre Dağı" ile 912 m rakımlı "San Salvatore Dağı" arasında hilal şeklinde bir körfezdir.

Şehrin tarihi gelişmesi belli bir plan veya programa göre olmadığı için şehri kapsadığı alan ve şehrin sınırları belirli bir geometrik hatta mantıki bir şekil göstermemektedir. Şehir değişik zamanlarda gelişigüzel gelişmiştir. Belirli zamanlarda bazı komşu köyler veya yakın varoşlar veya araziler şehrin parçası olmuşlar; belli bir plana bağlanmadan diğer taraflar ise şehrin parçası olmamışlardır. Özellikle şehrin uzak ve şehir ile araları ayrık iki semti bulunur. Bunlardan bir Villa Luganese'dir ve bağlı olduğu Lugano şehri ile arasında "Cadro" belediyesi bulunur. Diğeri ise büyük ve çok dağınık olarak az gelişmiş olan Lugano Gölü doğu sahilinde olup şehirle arasında Luagano Golü bükluna semttir. Diğer taraftan, Paradiso adlı bağımsız bir belediye Lugano'nun çok gelişmiş iç bölgesi tarafından ve Lugano Golü tarafından çepeçevre çevrelenmiştir.

Lugano şehri belediye sınırları içindeki şehir azarısını alana (1997'den beri) 32.09&nbsp;km² olmaktadır. Bu alanın %10.1'i (yani 3.25&nbsp;km²'si) tarım alanı olup %0.5'i tarım bitkileri yetiştirmede %8.4'ü yüksek yayla merası olarak hayvancılık için kullanılmaktadır. Bunun %0.5'i  6.73&nbsp;km² (yani %21.0'i) orman olup bu alanın hepsi çok yoğun ağaçlıklı orman halindedir. Geriye kalan alanın 4.48&nbsp;km (%14.0'ü) binalar ve yollar gibi şehirleşme için kullanılmakta; ve bu alanın %3.0 yollar gibi ulaşım enfrastrüktürü için kullanılmakta, diğerleri özel veya kiraya verilmiş evler, iş yerleri ve sanayi alanları ve %3.0'ü parklar, yeşil bölge alanları ve spor yapma alanları için kullanılmaktadır. Su alanı olan 0.04&nbsp;km² (%0.1'i) göl alanıdır. 0.12&nbsp;km (%0.4'ü) ise boş arazidir.

Lugano "okyanus tipi" hemen hemen "ıslak subtropik" iklimine yakın bir iklime sahiptir, Bu iklime uygun olarak kışlar nispeten ılık ve yazlar ise sıcak ve ıslak geçmekte ve yılın her döneminde yağışlar bulunmakta ama kışlar nispeten daha az yağışlı geçmektedir. Şehrin meteorolojik gözlem istasyonu rakımı 273 metredir. Buradaki gözlemlere göre şehirde yılın 103.3 günü ya yağmurlu ya da karlı geçmektedir ve yıllık toplam yağış ortalaması 1545&nbsp;mm olur. En kuru geçen ay Aralık ayı olup aylık ortalama yağış ortalama 5.6 gün içinde ortalama 63&nbsp;mm'dir. En yağışlı ay Mayıs olup ortalama yağış 194&nbsp;mm'dir.

## Demografi

Belediye sınırları içinde Lugano şehrinin nüfusu (14 Nisan 2013 tahminine göre) 666,034 kisidir. Böylece Lugano İsviçre'de nüfus itibarıyla 9. büyük şehir ve Ticino kantonunun en büyük şehri olmaktadır. Aynı zamanda İtalya dışında bulunan en büyük İtalyanca konuşulan şehirdir.

Lugano şehri nüfusunun tarihsel gelişmesi (şehre 1972'de eklenen semtlerin nüfusları 1972'den sonraki verilerden düşülerek elde edilen) şu Tarihî Nüfus Verileri tablosunda incelenebilir:


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
ImageSize  = width:1020 height:210
PlotArea   = height:150 left:100 bottom:50 right:100
AlignBars  = justify
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:55000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
PlotData=
  color:yellowgreen width:40   mark:(line,white) align:center
  bar:1710 from:start till:2320 text:"2,302"
  bar:1783 from:start till:3761 text:"3,761"
  bar:1850 from: start till:5939 text:"5,939"
  bar:1870 from: start till:6836 text:"6,836"
  bar:1888 from: start till:8185 text:"8,185"
  bar:1900 from: start till:10847 text:"10,847"
  bar:1910 from: start till:14988 text:"14,988"
  bar:1930 from: start till:17672 text:"17,672"
  bar:1950 from: start till:21448 text:"21,448"
  bar:1970 from: start till:27121 text:"27,121"
  bar:1990 from: start till:25334 text:"25,334"
  bar:2000 from: start till:26560 text:"26,560"
  bar:2010 from: start till:54667 text:"54,667"


## Ekonomi

Lugano yakınlarında buluna bölgeleri istihdam merkezidir. Bu şehir ekonomik sektörlerine İsviçre dışından büyük miktarda işçi çekmiştir. Bu arada bir İtalyanca konuşulan bölge olduğu için İtalya'nın daha az gelişmiş kısımlarından işçi gelmiştir. Şehirde önemli iki ekonomik sektör ilgiyi çekmektedir.

Bunların başında turizm gelmektedir. 2009'da Lugano'da 1,584 otel odası ve 2,889 yataklı 80 otelden oluşan önemli turizm sektörü bulunmaktadır. Şehirde epeyce çok tarihi bina ve müze bulunmaktadır ve şehrin etrafında birçok doğa atraksiyonları bulunur. Lugano Gölü ve etrafındaki dağlar çok değişik turizm faaliyeti için yatırım çekmiş ve turistler için çok ilgi çekici hale getirilmiştir. Örneğin Lugano çevresindeki bölgede 300&nbsp;km. aşkın dağ bisikleti sporu için özel bisiklet patikaları bulunmaktadır.

Diğer önemli sektör bankacılık ve finansman faaliyetleridir. Özellikle İtalyan yatırımcıların devlete vermek istemedikleri vergilenebilir gelirleri bu şehirdeki finansal kurumlar tarafından nemalandırmaktadırlar.

Fakat Lugano'da reel sektör üretimi de önemlidir. Şehirde tekstil sektörü ve makine sektörü önem kazanmakla beraber buhrandan etkilenmişlerdir. Şehirde ayrıca önemli tütün işleme fabrikaları ve çikolata üretim fabrika ve imalathaneleri de bulunmaktır.

## Kültür
### Eurovision

İlk Eurovision Şarkı yarışması 24 Mayıs 1956'da Lugano kentindeki Kursaal Theatre'da gerçekleştirildi. İlk gecede Hollanda, İsviçre, Belçika, Almanya, Fransa, Lüksemburg ve İtalya yarıştılar. Gecenin birincisi Lys Assia'nın söylediği "Refrain" şarkısı ile İsviçre oldu.

### Müzeler

* Modern Güzel Sanatlar Müzesi (*Müseo d'Arte Moderna*)  resmi websitesi
* Avrupa Dışı Kültürleri Müzesi  (*Müseo delle culture extraeuropee*) Via Cortivo 24 6976 Lugano, Switzerland
* Kanton Güzel Sanatlar Müzesi (*Müseo cantonale d'arte*)  Resmi websitesi
* Aligi Sassu ve Helenita Olivares Vakfı (*Fondazione Aligi Sassu e Helenita Olivares*)
* Tarih Müzesi (*Museo storico*)
* Doğa Tarihi Üzerine Kanton Müzesi (*Museo cantonale di storia naturale*) Resmi websitesi
* İsviçre Gümrük Müzesi (*Museo doğanale svizzero*)
* Belediye Güzel Sanatlar Müzesi  (*Museo civico di belle artı*)
* Wilhelm Schmid Müzesi (*Museo Wilhelm Schmid*)
* Gottardo Gallerisi (*Galleria Gottardo*) Resmi websitesi
* Hermann Hesse Müzesi (*Fondazione Hermann Hesse*)Resmi websitesi

## Resimler


Dosya:Monte San Salvatore LCD.jpg|San Salvatore Dagindandesde Piazza Luini, Lugano, Suiza.
Dosya:Lugano - Parco Ciani cancellata.jpg |Lugano sahil yalılarının birinin gole kapısı
Dosya:BancadelGottardo(Botta).JPG|Lugano - Gottardo Bankasi
Dosya:24MonteBre.jpg|Monte Bra görüntüsü
Dosya:Cantina di Caprino.jpg|Golun doğu yakasında Şehirden ayrik Cantina di Caprino  
Dosya:San Lorenzo3.jpg | St. Lorenzo Katedrali
Dosya:Santa Maria degli Angioli.jpg | St. Maria degli Angioli Kilisesi
Dosya:Lugano San Rocco.JPG | St. Rocco Kilisesi
Dosya:Lugano - town hall.jpg|*Palazzo civico* Şehir Konağı
Dosya:Lugano - Biblioteca cantonale.jpg|Kanton Kütüphanesi


## Ayrıca bakınız

* Ticino

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*  Lugano şehrinin resmi sitesi
*  "Vikivoyage" "Lugano" maddesi 
*  DMOZ Open Directory Projesi "Lugano" maddesi  
* / Lugano turizm ofisi