Arad

**Arad** (*[[Macarca]]: Arad*, *[[Sırpça]]: Arad* veya *Арад*), Romanya'nın batısında yer alan ve Arad ilinin merkezi olan bir şehirdir.

Şehir, Osmanlı İmparatorluğu tarafından 1551 yılında fethedilmiş ve 1699 yılına kadar Osmanlı yönetiminde kalmıştır.

## Kronoloji
* 1028 – Arad bölgesi ilk kez belgelerde adıyla anıldı.
* 1131 – Arad, Viyana'dan gönderilen "Painted Chronicle"da belirtildi.
* 1526 – Mohaç Savaşı'nın ardından, János Zápolya Macaristan Kralı ilan edildi ve Arad'ın kontrolünü ele geçirdi.
* 1541 – Osmanlıların Buda'yı ele geçirmesinden sonra şehir, Transilvanya Özerk Prensliği yönetimine girdi.
* 1551–1595 – Arad, Osmanlılar tarafından işgal edilip yönetildi; ilçe üç sancak (sangeac) olarak bölündü.
* 1553–1555 – Osmanlılar, Mureș Nehri'nin kuzey kıyısında ilk kaleyi inşa etti.
* 1595 – Transilvanya askerleri bölgeyi geri aldı, Arad yeniden Transilvanya Prensliği'ne bağlandı.
* 1599 – Şelimbăr Muharebesi'nde Mihai Viteazul’un zaferiyle şehir 1601'e kadar Eflak voyvodalığına bağlandı.
* 1683 – Osmanlıların Viyana Kuşatması'nda başarısız olması üzerine, 1687'de Habsburglar Arad'ı ele geçirdi.
* 1699 – Karlofça Antlaşması'yla Mureș Vadisi Habsburg ve Osmanlı sınırı oldu; Arad bir sınır garnizonuna dönüştü.
* 1702 – Şehirdeki kürkçüler loncası tescillendi.
* 1715 – Minorit keşiş Camil Hofflich Almanca eğitim veren ilk ilkokulu kurdu.
* 1724 – Franken'den gelen Alman yerleşimciler Mureș'in güneyinde Neu Arad'ı kurdu.
* 1732 – İlçe toprakları Modena Dükü Rinaldo'ya bağışlandı; 1740'ta Avusturya tacı bu toprakları geri aldı.
* 1765–1783 – Vauban tarzında yeni bir kale inşa edildi.
* 1781 – İmparatorluk, şehirdeki ahşap binaları kaldırıp Zimand Pusta'ya taşımayı planladı, ancak II. Joseph planı iptal etti.
* 1812 – Preparandia (Transilvanya'daki ilk Rumen pedagoji okulu) kuruldu.
* 1817 – Hirschl Tiyatrosu inşa edildi; bu tiyatro, Romanya'daki ilk taş tiyatro binasıydı.
* 1818 – Kalenin güvenlik alanı 2 km'den 500 metreye indirildi.
* 1833 – Arad'da Avrupa'nın altıncı müzik okulu olan "Arader Musik Conservatorium" kuruldu.
* 1834 (21 Ağustos) – Arad, "Özgür Kraliyet Şehri" statüsü kazandı.
* 1846 – Franz Liszt burada konser verdi.
* 1847 – Johann Strauss (oğul) Arad'da sahne aldı.
* 1849 (6 Ekim) – Macar bağımsızlık savaşının 13 generali Arad'da idam edildi. (Şehir arması bu 13 generalin anısına tasarlanmıştır.)
* 1851 – Neumann ailesi, alkol ve maya fabrikasını kurdu.
* 1858 – Ana tren istasyonu açıldı.
* 1868 – Rumen şair Mihai Eminescu, tiyatroda prompter olarak görev yaptı.
* 1874 – Orijinal tiyatro binası inşa edildi.
* 1876 – İdari Saray yapıldı.
* 1877 – Pablo Sarasate ve Henryk Wieniawski burada konser verdi.
* 1890 – Arad Filarmoni Derneği kuruldu.
* 1892 – Weitzer Vagon Fabrikası kuruldu.
* 1897 – Cenad Sarayı inşa edildi.
* 1899 (15 Ağustos) – İlk resmi futbol maçı oynandı.
* 1903 – Avrupa'daki ilk başarılı benzinli vagon üretimi gerçekleştirildi.
* 1906 – Arad-Podgoria Yerel Motorlu Demiryolu, dizel vagonlarla hizmete açıldı.
* 1909–1914 – MARTA şirketi motorlu araç üretimine başladı.
* 1911–1913 – Arad-Podgoria demiryolu elektrikli hale getirildi; Macaristan'daki üçüncü, Habsburg monarşisindeki altıncı elektrikli tren hattı oldu.
* 1913 – Mevcut Kültür Sarayı ve Filarmoni binası nehir kıyısında inşa edildi.
* 1918 – Arad, Romanya Ulusal Merkez Konseyi'ne ev sahipliği yaptı; Transilvanya'nın geçici hükûmet merkezi oldu.
* 1920 – Trianon Antlaşması sonrası Arad, resmen Romanya'ya katıldı.
* 1921 – Weitzer ve MARTA birleşerek ASTRA Otomobil & Vagon Fabrikası'nı kurdu.
* 1922 – George Enescu, Arad'da konser verdi.
* 1924 – Béla Bartók konser verdi.
* 1937 – Arad, Transilvanya'nın en büyük ekonomik merkezi oldu.
* 1980'ler – ASTRA, Avrupa'nın en büyük yük vagonu üreticisi hâline geldi.
* 1989 – Arad, Romanya'daki komünist rejime karşı ayaklanan ikinci şehir oldu.
* 1996–1998 – Astra üçe bölündü: Astra Vagoane Arad (yük vagonları), Astra Vagoane Călători (yolcu vagonları), Astra Otobüsleri.
* 1999 – Arad Sanayi Bölgesi açıldı.
* 2011 (Kasım) – Astra Vagoane Arad iflas etti.