Erdoğanizm

**Erdoğanizm** veya **Tayyipçilik**, 2003 yılında Türkiye başbakanı olan ve 2014 yılında cumhurbaşkanı seçilinceye kadar görev yapan Recep Tayyip Erdoğan'ın siyasi ideallerini ve gündemini ifade eden bir terimdir. Desteğini önemli ölçüde karizmatik otoriteden alan Erdoğanizm, “Kemalizm'den bu yana Türkiye'deki en güçlü fenomen” olarak tanımlandı ve Erdoğan'ın popülaritesinde önemli bir düşüşe neden olan 2018 Türkiye ekonomik krizine kadar ülke çapında geniş bir desteğe sahipti. İdeolojik kökleri Türk muhafazakârlığına dayanmaktadır ve en baskın siyasi yandaşı, Erdoğan'ın 2001 yılında bizzat kurduğu, iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi'dir. Bazıları tarafından Üçüncü Yol ideolojisi olarak görülmektedir.

## Genel bakış
Erdoğanizm, muhafazakâr demokrasinin kişiselleştirilmiş bir türü olarak, temel idealleri arasında öncelikle seçimsel onaya dayanan, daha az olarak ise güçler ayrılığı ve kurumsal denge ve denetim ilkelerine dayanan güçlü bir merkezi liderliğe, dinin ilham kaynağı olduğuna dair bir anlayışa sahiptir. Eleştirmenler, Erdoğan'ın siyasi bakış açısını sıklıkla otoriter veya seçimle iş başına gelen bir otoriterlik olarak nitelendirmektedirler. Erdoğanizm'in seçim odaklı bakış açısı, Macaristan Başbakanı Viktor Orbán gibi yabancı liderler tarafından sıklıkla illiberal demokrasi olarak tanımlanmıştır.

Erdoğanizmin, aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunda temel olan Kemalist ilkelerden uzaklaşmayı ve Erdoğan'ın vizyonuyla uyuşmayan katı laiklik gibi idealleri ortadan kaldırmayı amaçlayan 'Yeni Türkiye'yi kurma arzusundan da güçlü bir şekilde etkilenmekte olduğu iddia ediliyor. Erdoğanizm destekçileri, genellikle Osmanlı İmparatorluğu'ndan gelen kültürel ve geleneksel değerlerin yeniden canlanmasını talep etmekte ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk tarafından başlatılan Batı yanlısı sosyal reformları ve modernleşmeyi eleştirmektedirler. Erdoğanizm'e yönelik temel destek, çoğunlukla Erdoğan etrafında bir kişilik kültü gelişmesi ve karizmatik liderliğin baskınlığından kaynaklanmaktadır. Türk muhafazakâr değerlerinin bireysel bir temsilcisi olarak kişiselleşen Erdoğan'ın rolü, 2014 cumhurbaşkanlığı seçimleri için "Milletin Adamı" şeklinde çevrilebilecek, "man of the nation" gibi önemli seçim sloganları şeklinde kendini göstermiştir.

## Tarih
'Erdoğanizm' terimi, ilk olarak Erdoğan'ın 2011 genel seçim zaferinden kısa bir süre sonra ortaya çıktı ve genellikle AK Partinin muhafazakâr demokratik ideallerinin Erdoğan'ın demagoji ve kişilik kültüyle birleştiği şekliyde tanımlandı. Terimin kullanımı, Erdoğan'ın küresel sahnede daha fazla tanınmasına paralel olarak artmıştır, bunun başlıca nedeni Neo-Osmanlıcılığa dayanan proaktif dış politika ideallerine dayanan Erdoğanizm'in kapsadığı bir temel faktördür.
## Temel değerler
Mustafa Akyol, Erdoğanizm'i temel olarak Erdoğan etrafında oluşturulan bir kişilik kültüne dayanan bir ideoloji olarak tanımlamış ve ona Rusya'daki Putinizm'e benzer bir popülist otoriterlik şekli olarak atıfta bulunmuştur. Akyol ayrıca Osmanlı İmparatorluğu'nun yüceltilmesini, İslamcılığı, Türk milliyetçiliğini, Orta Doğu'da Batılı siyasi müdahalelere duyulan şüpheyi, Kemalizm'in reddedilmesini ve demokratik sürecin ve seçimlerin belli algılar altında yapılmasını Erdoğanizm'in temel özellikleri olarak açıklamıştır.

### İslamcılık tartışmaları

Erdoğanizm'in bazı unsurları, özellikle destekçileri tarafından kullanılan siyasi retorik, İslamcılıktan ilham alsa da, Erdoğan etrafında oluşturulan yoğun kişilik kültünün, devlet politikasındaki egemenliği konusunda şüpheci olan sert çizgili İslamcıları izole ettiği iddia edilmektedir. Erdoğanizmin merkezi ve baskın otoritesi, takipçilerin bir lider yerine Allah'a ve İslam'ın öğretilerine bağlı olmaları gerektiğine inanan İslamcılar tarafından eleştirilmiştir. Bu nedenle, Erdoğan'ın baskın egemenliği, özellikle Saadet Partisi (SP) gibi İslamcı partiler tarafından İslamcılığa dayanmadığı, ancak muhafazakâr destekçiler arasında halk desteğini sürdürmek için dini retorik kullanan otoriterlik temelinde olduğu iddia edilen Erdoğanizm'e yönelik İslamcı eleştirileri artırmıştır.

## Eleştiriler

Erdoğanizm'in reddi ve karşıtlığı Antierdoğanizm olarak bilinir. Antierdoğanizm, aşırı soldan aşırı sağa, liberallerden sosyalistlere, muhafazakarlardan milliyetçilere ve İslamcılara kadar her Türk siyasi kesiminde mevcuttur.

Bazı Antierdoğancılar, Erdoğan ve Adalet ve Kalkınma Partisi'ni Yeni Osmanlı olmakla suçladı ve bunu Putinizm'e benzetti. 2015'ten beri eleştirmenler, Erdoğanizm'i faşist bir ideoloji olmakla suçladı.

Birçok kişi Erdoğan'ı İslamcı olduğu algısı nedeniyle eleştirmesine rağmen, çoğu İslamcı da Erdoğan'ı ve yönetimini, ayrıca Erdoğanistleri aşırı bir kişilik kültü oldukları için eleştirmektedir. Saadet Partisi, Türkiye'deki en sert antierdoğancı partilerden biri ve Erdoğan'ın sadece popüler desteği korumak için dini söylem kullanan bir fırsatçı olduğunu iddia eder.

Erdoğan başlangıçta Türkiye'deki Kürtlerin haklarını iyileştirmiş olsa da, Milliyetçi Hareket Partisi ile ittifakı nedeniyle 2015'ten itibaren giderek daha fazla Kürt desteğini kaybetmeye başladı. Erdoğan'ın politikalarını eleştiren Kürtleri genellikle asılsız bir şekilde PKK destekçisi olmakla suçluyor ve bu da PKK'yi desteklemeyenleri daha da hayal kırıklığına uğrattığı belirtilmiştir. Birçoğu bir zamanlar sadık Erdoğan destekçisi olan muhafazakar Kürtler bile artan milliyetçiliği nedeniyle desteklerini kestiler. Erdoğan'ın çok güçlü bir milliyetçi söylemi öne sürdüğü 2023 seçimleri sırasında Kürtlerin çoğunluğu ona oy vermedi ve birçok muhafazakar Kürt, muhalefeti daha iyi bir alternatif olarak gördükleri noktaya kadar milliyetçiliğinden tiksindi. Birçok Kürt, Erdoğan'ın bir İslamcı olduğunu reddetti ve onun sadece bir "Yeşil Kemalist" olduğunu iddia etti.

Abdullah Gül ve Ahmet Davutoğlu, Erdoğan'ın artan milliyetçiliği nedeniyle Erdoğan'ın politikalarına karşı çıkmaya başlamışlardır.

Milli Yol Partisi, 2021 yılında Büyük Birlik Partisi'nden partinin Erdoğan'ı desteklemesinden ötürü istifa eden partililer ve Alperen Ocakları üyeleri tarafından kuruldu. Partinin, Erdoğan hakkındaki anlaşmazlık dışında BBP ile önemli bir ideolojik farkı bulunmamaktadır. Remzi Çayır ayrıca Muhsin Yazıcıoğlu ve Alparslan Türkeş'in Erdoğan'ı destekleyen ülkücüleri gördüklerinde çok hayal kırıklığına uğrayacaklarını iddia etmiştir.

Irak ve Şam İslam Devleti, Erdoğan'ı "tağut" olarak, destekçilerini ise "kafir" olarak reddediyor. Örgüt, Rumiye'ın 4. baskısında insanları "Allah'tan yardım istemeye ve Türkiye'ye saldırmaya" ve "AKP'yi destekleyenleri bıçaklamaya" çağırdı.

Selefi bir din adamı olan Alparslan Kuytul, Erdoğan'ın sadık bir eleştirmenidir. Kuytul, Şeriat sistemini savunmaktadır ve Erdoğan'ın da bir tağut olduğuna inanmaktadır. Kuytul, AKP'den ZKP (Zulüm Kalkınma Partisi) olarak bahsediyor.

## Ayrıca bakınız
* Muhafazakâr demokrasi
* Totaliter demokrasi
* Avrupa şüpheciliği
* Batı karşıtlığı
* Türk modeli

## Kaynakça