Sur

**Sur**, bir yerleşim yerini savunma amacıyla inşa edilen bir tür tahkimattır. Antik dönemlerden beri yerleşim yerleri ya da kalelerin etrafına inşa edilen surlar, Berlin Duvarı örneğindeki gibi modern dönemlerde de kullanılır. Tarihî surlar üzerinde, savunmayı ve gözetleme kabiliyetini artırmak amacıyla yuvarlak ya da köşeli surdan daha yüksek şekilde yapılan kulelere 'burç' adı verilir. Modern sur amacını taşıyan duvarlarda ise bu yapılara sadece gözetleme kulesi denir. Kimi surlarda, etkinliği artırmak için surun dış cephesine hendek kazılır.

### Surlar nelerden inşa edilir?
Surların günümüze değin ulaşabilmesinin sebeplerinden birisi, varoluşları itibarı ile dayanıklı materyallerden inşa edilmiş olmalarıdır. Surlar dayanıklı taşlardan yapılırken, örneğin antik çağa ait sivil mimari günümüze nispeten daha az ulaşabilmiştir. Surların inşasında çoğu zaman devşirme adı verilen, daha önce kullanımda olan malzemelerin yeniden kullanılması da önemli bir rol oynamıştır. Bunun dışında sur inşası için çok sayıda işçinin seferber edilmesi gerekirdi.

### Surlar nelerin göstergesidir?
Surların varlıkları, genelde savaşçı bir döneme ve içeride korunmak istenen yapı, zenginlik ve insanların varlığına kanıt niteliğinde görülebilir. Her ne kadar savunma amacı ile inşa edilmiş olsalar bile surlar, dekorasyon ya da sivil mimariden ekler de barındırabilirler. Bir surun inşası, çevresindeki bazı binaları tahrip ederek, diğerlerinin mimari parçalarını bünyesine katarak veya mevcut iletişim yollarını değiştirerek, çevrelediği yerleşimin önceden var olan kentsel donanımını etkiler. Bir surun belirlediği sınırlar, yerleşimin gelecekteki gelişimini de belirler. Dolayısıyla surlar zaman zaman savunma fonksiyonunun dışında, o şehrin prestij ve şanını ifade etmeye yarayan araçlar olarak da görülmüştür. Örneğin Aydın'daki Afrodisias kenti surları için bu söylenebilir.

### Surların tarihi nasıl belirlenir?
Yazıt gibi yazılı kaynaklarla belirli bir tarih verilmiyorsa, surların tarihleri belirlenirken en güvenilir yöntem stratigrafik arkeolojidir. Bu yöntem uygulanırken de, kesmelerden tarihlendirmeye yarayacak malzeme çıkması beklenir. Başka bir tarihlendirme yöntemi ise inşa stilidir. Helenistik dönemde inşa edilen bir sur, kullandığı taş ve inşa teknikleri açısından, daha sonra inşa edilmiş surlardan ayrılacaktır. Örneğin helenistik dönemde kesme taş kullanımı görülmemektedir.

## Antik dönem surlarına örnekler

Dosya:Milecastle 39 on Hadrian's Wall.jpg|Hadrian duvarının 34. Bölümü.
Dosya:Saalburg - Haupteingang 2009.jpg|Almanya'da eskiden Limes'in geçtiği yerde rekonstre edilmiş Kastell Saalburg.
Dosya:US_Navy_030529-N-5362A-001_A_U.S._Marine_Corps_Humvee_vehicle_drives_down_a_road_at_the_foot_of_Saddam_Hussein%27s_former_Summer_palace_with_ruins_of_ancient_Babylon_in_the_background.jpg|Babil antik kentinden kalan surlar.


* Anastasius Suru
* Çin Seddi
* Hadrian Duvarı
* Limes Duvarı ve Kaleleri
* Servius Surları

## Ayakta kalan Orta Çağ surlarına örnekler

Dosya:RothenburgWallAWMJR.JPG|Rothenburg ob der Tauber'in Orta Çağ surları ve burçları, Almanya
Dosya:Tangermünde Elbtor.jpg|Tangermünde surları, Almanya
Dosya:Dinkelsbühl Stadtgraben Kapuzinerweg 1 Dreikönigsturm Grüner Turm-001.JPG|Dinkelsbühl surları, Almanya
Dosya:Conwy Castle.jpg|Conwy Kalesi, Birleşik Krallık
Dosya:Bootham Bar 2.JPG|York Surları, Bootham Kapısı ve arka planda York Katedrali, Birleşik Krallık
Dosya:Kasbah des Oudaias 1.jpg|Rabat surları, Fas
Dosya:Kasbah Taourirt in Ouarzazate 2011.jpg|Kasbah Taourirt, Varzazat, Fas
Dosya:1 carcassonne aerial 2016.jpg|Carcassonne, Fransa.
Dosya:Bretagne Fougeres 04024.jpg|Château de Fougères surları, Fransa
Dosya:Aigues mortes vu du ciel 1.jpg|Aigues-Mortes'i dikdörtgen şeklinde çevreleyen sur, Fransa
Dosya:Casco viejo de Dubrovnik, Croacia, 2014-04-14, DD 11.JPG|Dubrovnik şehir surları, Hırvatistan
Dosya:Župna crkva svetog Vlaha.jpg|Ston'daki kilise ve dağlara uzanan surları, Hırvatistan
Dosya:Alanya kale.jpg|Alanya Surları
Dosya:Trabzon,citadel1.jpg|Trabzon surları
Dosya:Gate d'Amboise 01.jpg|Rodos Surları, *d'Amboise* adlı şehir kapısı, Yunanistan
Dosya:Fossat de la fortalesa vella, Corfú.JPG|Korfu surları, Yunanistan
Dosya:Naarden kl Bijgewerkt.jpg|Naarden'in yıldız şeklindeki savunma duvar ve burçları, Hollanda
Dosya:Segovia - 01.jpg|Segovia surlarına ve katedraline bakış, İspanya
Dosya:Vista de la Alhambra.jpg|Alhambra'nın surları, Granada, İspanya
Dosya:Tossa de Mar playa.jpg|Tossa de Mar'ın surları, İspanya
Dosya:XiAn CityWall DiLou.jpg|Xi'an surları, Çin
Dosya:Entrance of Khiva.jpg|Hive surları şehir girişi, Özbekistan
Dosya:Bab Al Yemen Sanaa Yemen.jpg|mini|Sana'a şehir merkezindeki „Yemen Kapısı“ *(bab al-Yaman)*, Yemen
Dosya:Osaka Castle 03bs3200.jpg|Osaka kalesi surları ve şehir silueti, Japonya
Dosya:Galle seaside.jpg|Galle'nin surlarına bakış, Sri Lanka


### İtalya

Dosya:Cittadella aerea.jpg|Cittadella şehir surları
Dosya:Cinta muraria di Palmanova.jpg|Palmanova surlarına kuşbakışı
Dosya:Img2526MontagnanaWall20070711.jpg|mini|links|Montagnana'nın şehir duvarı

### Macaristan

Dosya:Veszprém - Veszpremvar.jpg|küçükresim|Veszprém şatosu ve surları
Dosya:Sopron City Wall 1.jpg|Sopron surlarından bir parça 

### Polonya

Dosya:Warsaw 07-13 img24 Old town.jpg|küçükresim|180px|Varşova'da 1350'den kalma sur kalıntıları
Dosya:Panorama of Malbork Castle, part 4.jpg|Marlbork Kalesi surları
Dosya:Krakow Wawel G53.jpg|Vistül nehrinden Kraków'daki Wawel'e bakış


### Portekiz

Dosya:MonsarazView.jpg|Monsaraz'a bakış
Dosya:Porta_Fortificação_Almeida.jpg|Almeida şehir kapısı
Dosya:Porta e Arco de S. Gonçalo em Lagos.jpg|Lagos şehir kapısı

### Romanya

Dosya:Kronstadt Stadtmauer.jpg|mini|Brașov'da Tâmpa-Dağın eteklerindeki şehir surları
Dosya:Alba Carolina Fortress 2011 - Cannons-1.jpg|Alba Iulia surları

## Modern dönem surları

* Berlin Duvarı
* Suriye-Türkiye sınır duvarı

## Ayrıca bakınız
* Ankara surları 
* Alanya Surları 
* Bursa Kalesi
* Diyarbakır Surları
* Konstantinopolis Surları
* Sinop surları 
* Sığacık surları
* Trabzon surları
* Belgrad Kalesi surları (Sırbistan)
* Lefkoşa surları (Kıbrıs)

## Kaynakça