Siklofosfamid

**Sitofosfamid**, diğer isimleri arasında **sitofosfan** olarak da bilinir, kemoterapi olarak ve bağışıklık sistemini baskılamak için kullanılan bir ilaçtır. Kemoterapi olarak lenfoma, multipl miyelom, lösemi, yumurtalık kanseri, meme kanseri, küçük hücreli akciğer kanseri, nöroblastom ve sarkom tedavisinde kullanılır. Bir bağışıklık baskılayıcı olarak, diğer koşulların yanı sıra nefrotik sendrom, polianjiitli granülomatoz ve organ naklini takiben kullanılır. Ağız yoluyla veya damar içine enjeksiyon yoluyla alınır.

Çoğu insan yan etkiler geliştirir. Yaygın yan etkiler arasında düşük beyaz kan hücresi sayısı, iştahsızlık, kusma, saç dökülmesi ve mesaneden kanama yer alır. Diğer ciddi yan etkiler arasında gelecekte kanser, kısırlık, alerjik reaksiyonlar ve pulmoner fibroz riskinin artması sayılabilir. Siklofosfamidin DNA'nın kopyalanmasına ve RNA'nın yapılmasına müdahale ederek çalıştığına inanılmaktadır.

Siklofosfamid, 1959'da Amerika Birleşik Devletleri'nde tıbbi kullanım için onaylanmıştır. Dünya Sağlık Örgütü'nün Temel İlaçlar Listesi'nde yer almaktadır.

## Tıbbi Kullanımlar

**Siklofosfamid**, kanser ve otoimmün hastalıkların tedavisinde kullanılır. Hastalığı hızla kontrol altına almak için kullanılır. Ancak, toksisitesi nedeniyle mümkün olan en kısa sürede daha az toksik ilaçlarla değiştirilir. Böbrek fonksiyonlarını izlemek, ilaç kaynaklı mesane komplikasyonlarını önlemek ve kemik iliği toksisitesini taramak için düzenli ve sık laboratuvar değerlendirmeleri gereklidir.

### Kanser
Siklofosfamidin ana kullanımı, lenfomalar, bazı beyin kanseri türleri, nöroblastom, lösemi ve bazı solid tümörlerin tedavisinde diğer kemoterapi ajanlarıyla birlikte olmaktadır.

### Otoimmün Hastalıklar
Siklofosfamid, bağışıklık sisteminin tepkisini azaltır ve toksisite ile ilgili endişeler nedeniyle kullanımı şiddetli hastalığı olan hastalarla sınırlı olsa da, hastalık modifiye edici antirheumatik ilaçların (DMARD'lar) etkisiz olduğu hayatı tehdit eden otoimmün hastalıkların tedavisinde önemli bir rol oynamaya devam eder. Örneğin, şiddetli lupus nefriti olan sistemik lupus eritematozus, aralıklı siklofosfamide yanıt verebilir. Siklofosfamid ayrıca minimal değişim hastalığı, şiddetli romatoid artrit, granulomatozis ile poliangeitis, Goodpasture sendromu ve multipl skleroz tedavisinde de kullanılır.

Amenore veya over yetmezliği gibi potansiyel yan etkileri nedeniyle, siklofosfamid tedavinin erken aşamalarında kullanılır ve daha sonra mykofenolik asit veya ACA gibi diğer ilaçlarla değiştirilir.

### AL Amiloidoz
Siklofosfamid, talidomid veya lenalidomid ve deksametazon ile kombinasyon halinde kullanıldığında, AL amiloidozisin etiketi dışı tedavisinde belgelenmiş bir etkiye sahiptir. Otojen kök hücre nakli için uygun olmayan kişilerde melphalan ile yapılan daha geleneksel tedaviye alternatif gibi görünmektedir.

### Graft Versus Host Hastalığı
Graft-versus-host hastalığı (GVHD), bağışıklık sistemi reaksiyonları nedeniyle allojenik kök hücre nakli için önemli bir engeldir. GVHD genellikle greftin T hücrelerinden arındırılması ile önlenebilir. Yüksek doz siklofosfamid, yarı eşleşmiş veya haploidentik donör hematopoietik kök hücre nakli sonrası GVHD'yi azaltır, hatta indirgenmiş koşullandırma rejiminden sonra bile.

## Kontrendikasyonlar
Diğer alkilleyici ajanlar gibi, siklofosfamid teratojeniktir ve hamile kadınlarda (gebelik kategorisi D) yaşamı tehdit eden durumlar dışında kontrendikedir. Siklofosfamid kullanımına ilişkin diğer göreceli kontrendikasyonlar arasında emzirme, aktif enfeksiyon, nötropeni veya mesane toksisitesi bulunur.

Siklofosfamid, gebelik kategorisi D bir ilaçtır ve doğum kusurlarına neden olur. Kanser veya lupus tedavisi için hamileliğin ilk trimesterinde siklofosfamide maruz kalma, büyüme kısıtlaması, kulak ve yüz anormallikleri, parmak yokluğu ve hipoplastik uzuvlar gibi "siklofosfamid embriyopatisi" olarak adlandırılan bir anomali modelini sergiler.

## Yan Etkiler
Siklofosfamid kullanımıyla ilişkili advers ilaç reaksiyonları, kümülatif ilaç dozuna bağlıdır ve kemoterapi kaynaklı bulantı ve kusma, kemik iliği baskılanması, mide ağrısı, hemorajik sistit, ishal, cilt/tırnakların kararması, alopesi (saç dökülmesi) veya saçların incelmesi, saç renginde ve dokusunda değişiklikler, letarji ve derin gonadotoksisiteyi içerebilir. Diğer yan etkiler arasında kolay morarma/kanama, eklem ağrısı, ağız yaraları, mevcut yaraların yavaş iyileşmesi, idrar miktarında olağandışı azalma veya olağandışı yorgunluk veya halsizlik sayılabilir. [kaynak gerekli] Potansiyel yan etkiler ayrıca lökopeni, enfeksiyon, mesane toksisitesi ve kanseri de içerir.

Pulmoner yaralanma nadir görünmektedir, ancak iki klinik patern ile kendini gösterebilir: erken, akut pnömonit ve kronik, ilerleyici fibrozis. Kardiyotoksisite, yüksek doz rejimleriyle tedavi edilen kişilerde önemli bir sorundur.

Yüksek doz intravenöz siklofosfamid, uygun olmayan antidiüretik hormon sekresyonu sendromuna (SIADH) ve ilaç kaynaklı sistiti önlemek için verilen intravenöz sıvılarla birleştiğinde potansiyel olarak ölümcül bir hiponatremiye neden olabilir. SIADH, öncelikle yüksek doz siklofosfamid ile tanımlanmış olsa da, inflamatuar hastalıkların yönetiminde kullanılan daha düşük dozlarla da ortaya çıkabilir.

## Tarihçe
O. M. Colvin'in siklofosfamid geliştirilmesi ve klinik uygulamaları üzerine yaptığı çalışmada bildirdiği gibi,

Siklofosfamidin başlıca toksik metabolitlerinden biri olan fosforamid mustar, 1954 yılında Friedman ve Seligman tarafından sentezlenmiş ve rapor edilmiştir. Azot atomuna bağlanan fosfat bağının, azot mustar grubunu etkisiz hale getirebileceği öne sürülmüş, ancak yüksek fosfamitaz içeriğine sahip mide kanserleri ve diğer tümörlerde fosfat bağının parçalanabileceği düşünülmüştür. Ancak, siklofosfamidin klinik etkinliği kanıtlandıktan sonra yapılan çalışmalarda, fosforamid mustar in vitro olarak sitotoksik olduğunu kanıtlamış, ancak in vivo olarak düşük bir terapötik indekse sahip olduğu görülmüştür.

Siklofosfamid ve ilgili azot mustarı türevi alkilleyici ajan ifosfamid, Norbert Brock ve ASTA (şimdi Baxter Oncology) tarafından geliştirilmiştir. Brock ve ekibi, 1.000'den fazla aday oksazafosforin bileşiği sentezlemiş ve taramıştır. Azot mustarının temel formunu toksik olmayan bir "taşıma formuna" dönüştürdüler. Bu taşıma formu bir ön ilaç olup, daha sonra aktif olarak kanser hücrelerine taşınmıştır. Hücrelere girdikten sonra, ön ilaç, enzimatik olarak aktif ve toksik forma dönüştürülmüştür. İlk klinik deneyler 1950'lerin sonunda yayımlandı. 1959 yılında FDA tarafından onaylanan sekizinci sitotoksik antikanser ajanı olmuştur.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*