Sami mitolojisi

**Geleneksel Sámi ruhani uygulamaları** ve inançları bir tür animizm, çok tanrıcılık ve antropologların şamanizm olarak düşünebilecekleri geleneklere dayanır. Dini gelenekler, Laponya'da bölgeden bölgeye önemli ölçüde değişebilir.

Geleneksel Sami dini genellikle Animizm olarak kabul edilir. Samiler, tüm önemli doğal nesnelerin (hayvanlar, bitkiler, kayalar, vb.) bir ruha sahip olduğuna ve geleneksel Sami inançlarında sıkça görülen çok sayıda ruhun varlığına inanırlar. Samilerin geleneksel inançları ve uygulamaları genellikle ölülere ve hayvan ruhlara hürmetin önemini vurgular. Ren geyiği gibi insanları ayakta tutan yerel hayvanlarla ilişki dini konular da vardır.

## Tanrılar ve hayvan ruhları
Ayı ibadeti dışında doğayı gözeten Haldi gibi başka hayvan ruhları da vardır. Bazı Sami halkının Horagalles adında bir gök gürültüsü tanrısı vardır. Rana Niejta "yeşil, bereketli toprağın kızı" olarak anılır. Kuzey yıldızına kadar uzanan, Fin mitolojisinde de bulunan dünya ağacının veya sütununun sembolü de bazen görülebilir.

Bazı Sami halkları orman ruhunu, Laib Olmai, geleneksel olarak sürüleri olarak kabul edilen orman hayvanları ile ilişkilendirilir ve avda iyi ya da kötü şans verir. Bir yazara göre, onun iyiliği o kadar önemliydi ki, her sabah ve akşam ona dua ve adaklar sunardılar.

## Sieidi taşları

Kuzey İskandinavya'da çevredeki kırsal alanlardan farklı olağandışı arazi biçimlerine sahip ve manevi öneme sahip olduğu düşünülebilecek yerler olan *sieidi taşları* bulunabilir. Her ailenin veya klanın kendi yerel ruhları vardır ve onlara koruma ve iyi şans için teklifte bulunurlar. *Storjunkare* bazen bir insana veya hayvana benzeyen, bir dağın tepesinde veya bir mağarada veya nehirlerin ve göllerin yakınında kurulmuş taşlar olarak tanımlanır. Onlara, kışın altlarına taze dallar sererek, yazın ise yaprak veya çimen sererek onurlandırma törenleri yapılırdı. *Storjunkare* tüm hayvanlar, balıklar ve kuşlar üzerinde *güce* sahipti ve onlar için avlanan veya *avlananlara* şans verdi. Onlara ren geyiği teklif edilirdi ve her klanın ve ailenin kendi fedakarlık tepesi vardı.

## Noaidi
Bir *[[noaidi]]* insan dünyası ve *saivo* arasında bir erkek arabulucudur.

## Atalar
Samilerin dünya görüşünün misyonerlerin bakış açısından en uzlaşmaz unsurlarından biri, "yaşayanların ve ayrılanların aynı ailenin iki yarısı olarak görüldüğü" fikriydi. Sami dini bu durumu temel kabul ederken, Hristiyanlar ölülerin yaşayanlarla herhangi bir ilgisi olma olasılığını kesinlikle göz ardı ettiler. Bu inanç sadece bir din değil, aynı zamanda atalarıyla yaşayan bir diyalog olduğu için toplumları da aynı zamanda yoksullaştı.

## Tanrıların listesi
Sami dini, bölgeler ve kabileler arasında biraz farklıydı. Tanrılar benzer olsa da, adlarının yazılışı bölgelere göre değişebilir. Tanrılar da örtüşebilirdi: bir bölgede bir tanrı birkaç ayrı tanrı olarak görünebilir ve başka bir bölgede bir tanrı birkaç tanesinde birleştirilebilirdi. Bu varyasyonlar nedeniyle, birbirleriyle biraz karıştırıldılar. Samilerin ana tanrıları şunlardı:

* Akka - Maderakka, Juksakka ve Uksakka - kolektif bir doğurganlık tanrıçaları grubu.
* Beaivi - güneş tanrıçası, insanlığın annesi.
* Bieggagallis - güneş tanrıçasının kocası, insanlığın babası.
* Bieggolmai 'Rüzgarların Adamı' - rüzgarların tanrısı.
* Biejjenniejte - şifa ve tıp tanrıçası.
* Horagalles - gök tanrısı.
* Jahbme akka - ölülerin tanrıçası ve yeraltı dünyasının ve ölülerin krallığının metresi.
* Ipmil 'Tanrı' - Hristiyan Tanrısı 
* Lieaibolmmai - avın ve yetişkin erkeklerin tanrısı.
* Madder-Attje - Maderakka'nın kocası ve kabilenin babası. Karısı yeni doğanlara bedenlerini verirken, o onlara ruhlarını verirdi.
* Mano, Manna veya Aske - ay tanrısı.
* Mubpienålmaj - Hristiyanlıktaki Şeytan'dan etkilenen kötülük tanrısı.
* Radien-attje - Yaratıcı ve yüksek tanrı, dünyanın yaratıcısı ve baş ilahi varlık. Sami dininde, o pasiftir ya da uykudadır ve genellikle dini uygulamaya dahil edilmez. Eşiyle insan ruhunu yarattı. Ayrıca Waralden Olmai olarak da adlandırıldı.
* Raedieahkka - Radien-attje'nin karısı. Eşiyle birlikte insanlığın ruhunu yarattı.
* Rana Niejta - bahar tanrıçası, Radien-attje ve Raedieahkka'nın kızı. *Rana* yeşil veya verimli toprak anlamına gelir, Sami kızları için popüler bir addı.
* Radien-pardne - Radien-attje ve Raedieahkka'nın oğlu. Pasif babasının aktif vekili olarak görevlerini ve iradesini yerine getirir.
* Ruohtta - hastalık tanrısı ve ölüm tanrısı. Bir ata binerken tasvir edildi.
* Stallo - vahşi doğanın korkulan yamyam devleri.
* Tjaetsieålmaj - "suyun adamı", su, göller ve balık tutma tanrısı.

## Ayrıca bakınız

* Sámi halkı
* Finnik mitolojiler

## Kaynakça

### Kaynakça

* 
* 
* 

## Dış bağlantılar

* Folklore, Boundaries and Audience in The Pathfinder  (*SamiCulture'da* Thomas A. DuBois tarafından yapılan bir film incelemesi) University of Texas
* Sámi halkı  İskandinav SSS
* Meandash'ın  *Halk* Hikayeleri, efsanevi Sámi ren geyiği  *Folkloru.ee*
* Helsinki *Saami Kültür* Üniversitesi "Sieidi"  *Ansiklopedisi*
* Helsinki *Saami Kültür* Üniversitesi "Kutsal"  *Ansiklopedisi*