Kültür yağmacılığı

**Kültür yağmacılığı**, bir kültür veya kimliğin herhangi bir unsurunun başka bir kültür veya kimliğe ait kişiler tarafından taklit edilmesidir. Baskın bir kültürün üyesi dezavantajlı azınlığın kültürünü kendi çıkarı için benimsediğinde bu durum tartışma konusu hâline gelebilir.

Uygulamayı eleştirenlere göre kültür yağmacılığı; kültürleşme, asimilasyon veya kültürel etkileşimden farklıdır; çünkü bu sahiplenme durumu bir "sömürgecilik" biçimidir. Kültürel unsurlar baskın bir kültürün üyeleri tarafından azınlık kültüründen kopyalandığında ve bu unsurlar orijinal kültürel bağlamlarının dışında kullanıldığında bu kültür yağmacılığı olarak kabul edilir.

Kültür yağmacılığı, kültürlerini muhafaza etmeye çalışan koruma için çalışan yerli halklar, kökenlerin toplu fikrî mülkiyet haklarını savunanlar, sömürge yönetimi altında yaşamış veya yaşamakta olanlar dahil olmak üzere çeşitli grup ve bireyler tarafından zararlı bir eylem olarak kabul edilir. Kültür yağmacılığı; başka bir kültürün dinî ve kültürel geleneklerinin, modasının, sembollerinin, dilinin ve müziğinin sömürülmesini içerebilir.

Bu tür yağmacılığı sömürü olarak görenler; kültürel ögelerin kendi bağlamlarından çıkarıldığında kaybolduğunu veya sömürenler tarafından çarpıtıldığını belirterek bu tür eylemlerin saygısızlık olduğunu ifade ederler. Azınlık kültürde derin bir anlam taşıyabilecek kültürel ögeler, baskın kültürden gelenler tarafından "egzotik" moda veya oyuncaklara indirgenebilir. Kjerstin Johnson, bu tür bir yağmacılık yapıldığında "baskıyı deneyimlemeyen taklitçinin, başka kültürlerin karşılaştığı ayrımcılıkların hiçbirini yaşamadan geçici olarak" egzotik bir "ötekiyi" oynayabileceğini yazmıştır. Afrikalı-Amerikalı akademisyen, müzisyen ve gazeteci Greg Tate de kültürlerin sahiplenilmesinin ve "fetişleştirilmesinin" kültürüne el konulanları yabancılaştırdığını savunmaktadır.

Kültür yağmacılığı ağır bir şekilde eleştirilmektedir. Eleştirmenler; kavramın genellikle halk tarafından yanlış anlaşıldığını, bazen "kültürel sahiplenme" suçlamalarının farklı bir kültürden yemek denemek veya farklı kültürler hakkında bilgi edinmek gibi durumlara yanlış şekilde yöneltildiğini belirtiyorlar. Bazı eleştirmenler de "kültür yağmacılığı" teriminin kavramsal tutarlılıktan yoksun olduğunu belirterek tanımlandığı şekliyle başka bir kültürü taklit etme eyleminin genellikle sosyal zarara sebep olmadığını söylemektedirler. Bunlara ek olarak terim, "entelektüel özgürlüğe ve sanatçıların kendilerini ifade etmelerine keyfi sınırlar koyabilmekle beraber toplum ayrışmalarını güçlendirerek kurtuluştan ziyade düşmanlık oluşturarak şikayet duygusunu sürekli hâle getirebilir."

## Genel Bakış

Kültürel ödenek, fikirlerin, sembollerin, eserlerin veya insan yapımı görsel veya görsel olmayan kültürün diğer yönlerinin kullanımını içerebilir. Uygulamalarında tartışmalı bir kavram olarak, kültürel ödeneğin uygunluğu birçok tartışmanın konusu olmuştur. Kültürel ödeneğin muhalifleri, özne kültürü bir azınlık kültürü olduğunda veya sosyal, politik, ekonomik veya askeri statüde baskın kültüre tabi tutulduğunda veya etnik veya ırksal çatışma geçmişi gibi başka sorunlar söz konusu olduğunda birçok örneği haksız ödenek olarak görmektedir. Linda Martín Alcoff, bunun genellikle kültürel yabancıların ezilen bir kültürün sembollerini veya müzik, dans, manevi törenler, giyim tarzları, konuşma ve sosyal davranış gibi diğer kültürel öğelerini kullanmasında görüldüğünü, bu öğelerin orijinal kültürel bağlamları içinde saygı görmek yerine önemsizleştirildiğini ve moda için kullanıldığını yazar. Muhalifler, sömürgecilik, bağlam ve sahiplenme ile karşılıklı değişim arasındaki fark konularını kültürel sahiplenmeyi analiz etmenin merkezi olarak görüyorlar. Karşılıklı değişimin "eşit bir oyun alanında" gerçekleştiğini, sahiplenmenin ise ezilen bir kültürün parçalarının, tarihsel olarak aldıkları kişileri ezmiş ve bu unsurları doğru bir şekilde anlayacak, saygı gösterecek veya kullanacak kültürel bağlamdan yoksun bir halk tarafından bağlamından çıkarılmasını içerdiğini savunuyorlar.

## Örnekler

### Sanat, edebiyat, ikonografi ve süsleme

Kültürel ödeneklerin yaygın bir örneği, başka bir kültürün ikonografisinin benimsenmesi ve orijinal kültür tarafından amaçlanmayan veya hatta o kültürün adetlerine aykırı amaçlar için kullanılmasıdır. Örnekler arasında, spor takımlarının maskot olarak yerli Amerikan kabile isimlerini veya resimlerini kullanması; orijinal kültürden olmayan kişilerin tıp çarkı gibi dini sembolleri içeren şeyleri mücevher veya moda için takması veya savaş başlığı gibi hak kazanılarak giyilmesi gereken derin kültürel öneme ve statüye sahip eşyalar giymesi sayılabilir. Orijinal yerli Amerikan savaş başlıkları, askeri madalyalar gibi, geleneksel bir kabile toplumunda yüksek statüye sahip kişiler tarafından kazanılan kutsal törensel öğelerdir. Bu kutsal giysilere sahip kültürlerden gelen insanlar, hak kazanmamış birinin, yerli Amerikalı gibi davranmanın bir parçası olarak veya bir kostüm veya moda ifadesi olarak, orijinal veya taklit bir başlık takmasını genellikle saygısız ve saldırgan olarak görürler. Polinezya kabile dövmeleri, Çin karakterleri veya Kelt sanatı gibi başka bir kültürün tarihinden ikonografiyi kopyalamak ve bunları orijinal kültürel önemlerine bakılmaksızın giymek de sahiplenme olarak kabul edilebilir. Kültürel sahiplenme uygulamasının eleştirmenleri, bu ikonografiyi kültürel bağlamından ayırmanın veya onu kitsch olarak ele almanın, kültürel geleneklerine saygı duyan ve onları korumak isteyen insanları rencide etme riski taşıdığını ileri sürmektedir.

Tarihsel olarak, kültürel ödeneklerin en hararetli şekilde tartışıldığı vakaların bazıları, kültürel alışverişin en yüksek olduğu yerlerde, örneğin güneybatı Asya ve güneydoğu Avrupa'daki ticaret yolları boyunca meydana gelmiştir. Osmanlı İmparatorluğu ve antik Mısır'ın bazı bilginleri, Osmanlı ve Mısır mimari geleneklerinin uzun zamandır yanlış bir şekilde Fars veya Arap olarak iddia edildiğini ve övüldüğünü savunmaktadır.
### Din ve maneviyat
Modern Yeni Çağ hareketi sıklıkla Batı dışı kültürlerden gelen ruhsal fikirleri ve uygulamaları benimser; York'a göre bunlar arasında "Hawaiye ait Kahuna büyüsü, Avustralya Aborijinlerine ait  Rüya zamanı, Güney Amerika Kızılderiline ait  Ayahuska ve San Pedro törenleri, Hindulara ait Ayurveda ve yoga, Çine ait Feng Shui, Çigong ve Taiciçüen" yer alabilir. Hareket, Yerli halkların fikri ve kültürel mülkiyetini sömüren kültürel emperyalizm nedeniyle eleştirilere maruz kalmıştır.
### Moda

Kültürel ödenek, bazı eğilimlerin Yerli kültürlerin kadim mirasını ticarileştirdiği ve ucuzlattığı inancı nedeniyle moda endüstrisinde tartışmalıdır. Tasarımcıların ve moda evlerinin, farklı kültürlerden aldıkları kıyafetlerin arkasındaki tarihi anlayıp anlamadıkları konusunda tartışmalar vardır, ayrıca bu kültürlerin ortak fikri mülkiyetini izin, onay veya tazminat olmaksızın kullanmanın etik sorunları vardır. The Atlantic için yazan Minh-Ha T. Pham'e göre, kültürel ödenek suçlamaları genellikle kültürel takdir olarak savunulmaktadır.
#### 17. yüzyıldan Viktorya dönemine kadar

Kravat, XIII. Louis için savaşan Hırvat paralı askerler tarafından giyilen bir atkıdan türetilmiştir ve İngiltere Kralı II. Charles tarafından popüler hale getirilen parlak renkli ipek yelekler, zengin Avrupalı gezginler tarafından edinilen Osmanlı, Hint ve Fars kıyafetlerinden esinlenmiştir.

Regency ve Viktorya dönemlerinde, özellikle tartan olmak üzere Highland kıyafetleri, İskoç Ovalıları (ve Britanya Adaları'nın diğer bölgelerinden gelen insanlar) tarafından, İskoç ulusal kimliği üzerindeki romantik milliyetçiliğin etkisi sonucunda benimsendi. Bu, Sir Walter Scott ve James Logan gibi yazarlar tarafından öncülük edildi ve Logan'ın romantik milliyetçi eseri The Scottish Gael (1831), İskoç tartan endüstrisinin belirli Highland klanlarıyla sahte bir ilişkiye sahip klan tartanları icat etmesine öncülük etti. Tartan, "tartancılık" olarak bilinen sürecin bir parçası olarak Batı dünyasında hızla elbiseler, yelekler ve kravatlar için arzu edilen bir malzeme haline geldi. Amerika Birleşik Devletleri'nde, ekose flanel, Amerika'nın batıya doğru genişlemesi sırasında iş kıyafeti haline gelmişti ve İskoç kökenli olmayan Eski Batı'daki beyaz öncüler ve kovboylar tarafından yaygın olarak giyiliyordu.

19. yüzyılda, Avrupalıların hayranlığı Asya kültürüne kaymıştı. Regency döneminin bazı zenginleri, Hint churidarlarını dar paça pantolonlara uyarladılar ve kendi evlerinde sık sık türban taktılar. Daha sonra, Viktorya dönemi beyefendileri Osmanlı feslerine dayanan smoking cap taktılar ve yüzyılın başındaki şık hanımlar Oryantalist Japon esintili kimono elbiseler giydiler. Dahası, Oryantalizme olan bu saplantı, bir şirketin yolcu taşımacılığı hattına "The Orient Line" adını vermesinde de görülüyordu. 1950'lerin tiki kültürü çılgınlığı sırasında, beyaz kadınlar Hong Kong'u ziyaret ettikleri izlenimini vermek için sık sık Cheongsam giyerlerdi, ancak elbiseler genellikle Amerika'daki terziler tarafından gerçek ipek yerine rayon kullanılarak yapılırdı. Aynı zamanda, genç Teddy Girls egzotik çağrışımları nedeniyle Asyalı konik şapkalar giyerlerdi.

Meksika'da, mestizo köylü sınıfıyla ilişkilendirilen sombrero, 18. yüzyılda İspanyol sömürgeciler tarafından tanıtılan daha eski bir şapkadan uyarlandı. Bu da, ABD İç Savaşı'ndan sonra Amerikan kovboyları tarafından giyilen kovboy şapkasına uyarlandı.

Amerikan Batı kıyafetleri, özellikle sivri kovboy çizmeleri ve işlemeli Batı gömleğine uyarlanan guayabera olmak üzere 19. yüzyıl Meksika Vaqueros'larının iş kıyafetlerinden kopyalandı. Meksika kadınlarıyla ilişkilendirilen China poblana elbisesi, 17. yüzyıldan itibaren Asya'dan gelen Catarina de San Juan gibi Hint hizmetçilerin giydiği choli ve lehengadan uyarlandı.

#### Modern Zamanlar
Britanya'da, flat şapka ve İrlanda şapkası dahil olmak üzere İngiliz, İrlandalı ve İskoç köylülerinin kaba tüvit kumaştan giysileri, avcılık veya balıkçılık gibi sporlar için giyilen İngiliz kır giysileri olarak üst sınıflar tarafından benimsendi. Kır giysileri ise, hem pratikliği hem de İngiliz üst sınıfıyla ilişkisi nedeniyle 1950'ler ve 1980'lerde zengin Amerikan Ivy League ve daha sonra züppe alt kültürleri tarafından benimsendi. Aynı dönemde, İngiliz komedyen Tommy Cooper, performansları boyunca fes giymesiyle tanınıyordu.

Keffiyeh 2000'lerin sonlarında popüler hale geldiğinde, uzmanlar gerçek bir eşarp takmak ile Çin'de yapılmış daha ucuz, sahte bir eşarp takmak arasında net bir ayrım yaptılar. Filistinli bağımsızlık aktivistleri ve sosyalistler, Filistin'de yapılmayan eşarpların takılmasını kültürel bir gasp biçimi olarak kınadılar ancak Müslüman kardeşleri ve ilerici düşünceli gayrimüslim öğrencileri Filistin halkıyla dayanışma göstermek ve Batı Şeria ekonomisini iyileştirmek için Herbawi fabrikasında yapılan shemagh'ları satın almaya teşvik ettiler. 2017'de Topshop, keffiyeh desenini taklit eden Çin yapımı tulumlar satarak tartışmaya yol açtı.

Birçok moda tasarımcısı ve model, moda şovlarında Kızılderili savaş başlıklarının taklitlerini sergiledi, örneğin 2012'de Victoria's Secret'ta model Karlie Kloss podyumda yürürken bunlardan birini giydi; bir Navajo Ulusu sözcüsü bunu bir "alay" olarak nitelendirdi.

Örneğin, Roman olmayan insanlar, Roman halkının her gün ırkçılığa ve klişelere maruz kalmasına rağmen Roman kostümleri giyiyor.

2016 yılında pop yıldızı Beyoncé, Coldplay'in "Hymn for the Weekend" şarkısının müzik videosunda sari ve bindi giydiği için yoğun bir şekilde eleştirilmişti.

Kültürel açıdan önemli Hindu festivali Holi, taklit edildi ve küresel olarak modaya dahil edildi. Örneğin, pop sanatçısı Pharrell Williams ve Adidas, 2018'de Holi'den esinlenen giyim ve ayakkabı serisi "Hu Holi"yi yaratmak için iş birliği yaptı. Evrensel Hinduizm Derneği başkanı Raja Zed'e göre koleksiyon, "Hinduizm'in geleneklerinin-kavramlarının-sembollerinin-inançlarının önemsizleştirilmesi" olarak belirtildi. Koleksiyonda, Hindu inançlarını ihlal eden deri içeren birçok ürün vardı.

Anglikan Kilisesi Başpiskoposu Justin Welby, haçın "şimdi sadece bir moda ifadesi olduğunu ve dini anlamını yitirdiğini" söyledi. Haçlar, Hristiyan olmayanlar tarafından, Hristiyan dini sembolü olarak orijinal anlamından farklı bir kültürel bağlamda Japon lolita modasına dahil edildi.

2018'de Gucci tasarımcıları, Milano moda haftasında bir podyuma Sih dini başlığı takmış beyaz modeller gönderdikleri için eleştirilmişti. Sih topluluğundan binlerce üye, markanın kâr amacıyla Sih kutsal dini sembolünü kullanmasından dolayı öfke ve hayal kırıklığını paylaştı. Geleneksel olarak Sihizm'de, bir türban hem erkekler hem de kadınlar tarafından dindarlık, onur ve maneviyat sembolü olarak takılır, ancak Avan Jogia da dahil olmak üzere Sih topluluğundan birçok kişi, türban takan beyaz bir model için bunu "saldırgan" ve "sorumsuz" buldu.

### Saç modelleri, makyaj ve vücut değişiklikleri
*Antik İsrail liderleri, özellikle saçı kısa kesme veya sakal tıraşı olmak üzere Mısır ve Kenan uygulamalarının benimsenmesini kınadılar. Aynı zamanda, Eski Ahit, İbranilerin dini sünnetini, uygulamanın estetik veya pratik amaçlar taşıdığı Mısırlılar gibi kültürlerden ayırır.
*16. yüzyılın başlarında, Avrupalı erkekler yeniden keşfedilen Antik Yunan ve Roma heykellerindeki kısa, düzenli saç kesimlerini ve sakalları taklit ettiler. Beau Brummel'in tercih ettiği kıvırcık saçlar da klasik dönemden esinlenmiştir.
*17. yüzyılda, XIV. Louis kelliğini gizlemek için peruk takmaya başladı. Diğer birçok Fransız modası gibi, bunlar da İngiltere ve Avrupa'nın geri kalanındaki barok dönemi saray mensupları tarafından hızla benimsendi, öyle ki erkekler peruklarının düzgün oturmasını sağlamak için sıklıkla başlarını kazıtıyorlardı.
*II. Dünya Savaşı sırasında Amerikan askerleri, düşmanlarını korkutmak için aynı adı taşıyan Kızılderili kabilesinin Mohawk saç stilini benimsediler. Bunlar daha sonra Sonny Rollins gibi 1950'lerin caz müzisyenleri ve 1980'lerin punk alt kültürü tarafından kullanıldı.
*2000'li yılların başlarında, Batı'da Afrika ve Polinezya kültüründen alınan kabile dövmeleri yaptırmak ve kulak memesi piercing'leri olarak bilinen ve Buda ile ilişkilendirilen kulak memesi piercing'leri yaptırmak popülerdi.
*Siyah olmayan insanların dreadlock saç örgüsü (birçok kişinin Jamaika Rastafari gibi Afrika ve Afrika diasporası kültürleriyle ilişkilendirdiği bir saç modeli) yapmasının kültürel ödenek olup olmadığı konusunda tartışmalar var.
### Afro Amerikan kültürü
Beyaz insanların siyah kültürünün unsurlarını benimsemesi olgusu, en azından Batı dünyasında köleliğin kaldırılmasından bu yana yaygın olmuştur. Bunun erken bir biçimi, 1920'ler ve 1930'ların caz ve swing müzik sahnelerinde "beyaz zenci" idi. Daha sonra 1930'lar ve 1940'ların zoot suiter'ında, 1940'ların hipster'ında, 1950'ler-1960'ların beatnik'inde, 1970'lerin blue-eyed soul'unda ve 1980'ler ve 1990'ların hip hop'unda görüldü. 1993'te, İngiltere gazetesi The Independent'ta çıkan bir makale, "siyah olmak isteyen" beyaz, orta sınıf çocuklar fenomenini tanımladı. 2005 yılında Bakari Kitwana, "yıllardır Amerikan hip hop'unu takip eden bir kültür eleştirmeni" olarak, Beyaz Çocukların Neden Hip Hop'u Sevdiği: Wangstalar, Perukçular, Olmak İsteyenler ve Amerika'daki Irkın Yeni Gerçekliği adlı kitabın yayımlandığı görüldü.

Wigger terimi (yaygın yazım şekli "wigga"), özellikle hip hop olmak üzere Afrika Amerikan kültürüyle ve Britanya'da grime sahnesiyle ilişkilendirilen tavırları, dili ve modaları benimseyen beyaz bir kişi için kullanılan bir argo terimdir ve genellikle alaycı bir niyetten ziyade samimiyetle olsa da, taklidin kötü yapıldığını ima eder. Wigger, white ve nigger veya nigga kelimelerinin birleşmesinden oluşmuştur ve ilgili terim wangsta, wannabe veya white ve gangsta kelimelerinin bir karışımıdır. Siyah hip-hop hayranları arasında, "nigga" kelimesi bazen dostça bir selamlama olarak düşünülebilir, ancak beyaz insanlar ve siyah olmayan renkli insanlar tarafından kullanıldığında, genellikle saldırgan olarak görülür. Wigger, aşağılayıcı olabilir ve Afrika Amerikan, Siyah İngiliz ve beyaz kültürün (beyaz çöpünün eşanlamlısı olarak kullanıldığında) klişelerini yansıtabilir. Bu terim, beyaz insanlar tarafından siyah gibi davrandıkları düşünülen kişileri küçümsemek için, siyah insanlar tarafından ise siyah kültürle alay ettikleri düşünülen kişileri küçümsemek için kullanılabilir.

Afrikalı Amerikalılar, ana kara Afrika'dan  insanlar tarafından kültürel gasp ile suçlandı. Bu, diaspora üyeleri Afro-Amerikalılar Afrika ile bir bağlantı iddia ettikleri için tartışıldı, ancak ana kara Afrikalılardan olanlar bunu reddetti.

"Blackfishing" terimi 2018 yılında yazar Wanna Thompson tarafından popüler hale getirildi ve örgülü saç, bronzlaşma veya makyajdan kaynaklanan koyu ten, dolgun dudaklar ve büyük uyluklar gibi siyah insanlarla ilişkilendirildiği düşünülen bir görünüm benimseyen kadın beyaz sosyal medya etkileyicilerini tanımladı. Eleştirmenler, görünüşlerini benimseyerek siyah etkileyicilerden ilgi ve fırsat aldıklarını ve bu eğilimi Blackface2'e benzettiklerini savunuyorlar.

## Kaynakça