Amerika'nın Danimarka tarafından kolonizasyonu

Danimarka ve Danimarka–Norveç'in eski gerçek birliği, 17. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar büyük bir kısmı Amerika'da bulunan bir sömürge imparatorluğuna sahipti. Danimarka ve Norveç şu ya da bu şekilde Grönland'da 13. yüzyıldan itibaren, ilki yirmi birinci yüzyıla kadar olan arazi taleplerini sürdürdüler.

## Batı Hint Adaları

Kaşifler (çoğunlukla Norveçliler), bilim adamları, tüccarlar (çoğunlukla Danimarkalılar) ve Danimarka–Norveç'ten yerleşimciler, 17. yüzyılın sonlarında ve 18. yüzyılın başlarında Danimarka Batı Hint Adaları'nı (bugünkü ABD Virjin Adaları) ele geçirdiler.

Danimarka-Norveç, 1665 yılında St. Thomas'ta ve 1683 yılında St. John'da koloniler kurdu (ikincisinin kontrolü 1718'e kadar Büyük Britanya ile tartışmalı olsa da) ve 1733'te Fransa'dan St. Croix'i satın aldı. 18. Yüzyılda Karayip Denizi'ndeki Virjin Adaları, biri İngiliz diğeri Dano-Norveç olmak üzere iki bölgesel birime bölündü. Dano-Norveç adaları, Dano-Norveç kralının onları satın aldığı 1755 yılına kadar Danimarka Batı Hindistan ve Gine Şirketi tarafından yönetiliyordu. Takiben Leipzig Savaşı 1813'te Kiel Antlaşması 14 Ocak 1814'te imzalanan VI. Frederik, Norveç Krallığı'nı İsveç Kralı'na devretti. Norveç o zamanlar İsveç tacı altında olmasına rağmen, bazı Norveçliler aile bağları nedeniyle gelmeye devam etti.

Köle emeğinin ürettiği şeker kamışı, 18. ve 19. yüzyılın başlarında adaların ekonomisini yönlendirdi. Danimarkalı üreticilerin Afrika köleleri satın almasıyla üçgen bir ticaret vardı ve bu da Danimarka ve Norveç için tasarlanan Batı Hindistan şekeri ile takas edildi. Köle ticareti 1803'te kaldırılmış olsa da, köleliğin kendisi, birkaç kitlesel kölenin özgür Britanya adaları'na kaçması ve ardından gelen bir köle protestosunun ardından 1848'e kadar kaldırılmadı. Danimarka Virjin Adaları da korsanlar için bir üs olarak kullanıldı. İngiliz ve Hollandalı yerleşimciler, adalardaki köle olmayan en büyük gruplar haline geldi. Dilleri o kadar baskındı ki, Danimarka hükûmeti 1839'da köle çocukların okula İngilizce dilinde gitmeleri gerektiğini ilan etti. Koloni en büyük nüfusuna 1840-50'lerde ulaştı, ardından ekonomik bir gerileme göçü artırdı ve nüfus düştü, bu eğilim adaların Amerika Birleşik Devletleri tarafından satın alınmasından sonrasına kadar devam etti. Danimarka Batı Hint Adaları'nın 1880'de 34.000 nüfusu vardı.

1868 yılında Danimarka, koloniyi Amerika Birleşik Devletleri'ne satmak için oy kullandı, ancak teklifleri reddedildi. 1902 yılında Danimarka, bir Amerikan satın alma teklifini reddetti. 31 Mart 1917 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri nihayet köleliğin kaldırılmasından bu yana ekonomik gerileme içinde olan adaları satın aldı.

## Grönland

980'li yıllarda İskandinavlar tarafından yerleşmiş olan Grönland, 1261 yılında Norveç yönetimine boyun eğdi. Danimarka ve İsveç, 1397'de Norveç Kraliçesi yönetiminde Norveç ile Kalmar Birliği'ne girdi ve Norveç'in Grönland dahil denizaşırı toprakları daha sonra Kopenhag'da krala tabi oldu. Grönland'daki İskandinav yerleşimi yıllar içinde azaldı ve Norveç'in toprak iddiaları devam etmesine rağmen, son yazılı kayıt 1408'de kaydedilen bir evlilik idi. Bağımsız bir İsveç'in kurulmasından sonra, Norveç ve Danimarka, 1536/1537'de şu anda Danimarka–Norveç olarak bilinen bir yönetim olarak yeniden düzenlendi ve Grönland üzerindeki nominal Norveç egemenliği yeni birlik tarafından devralındı. Avrupa yerleşiminin gerilemesine ve temas kaybına rağmen, Danimarka-Norveç, Grönland lordluğu iddiasını sürdürmeye devam etti.

1605-1607 yılları arasında Danimarka–Norveç Kralı IV. Christian, kaybedilen İskandinav Doğu Yerleşimi'ni bulmak ve Danimarka'nın Grönland üzerindeki egemenliğini yeniden sağlamak için Grönland'a keşifler düzenledi. Seferler, kısmen liderlerinin kuzey kutbu buzu ve zorlu hava koşullarıyla ilgili deneyimlerinden yoksun olması nedeniyle büyük ölçüde başarısız oldu. Ek olarak, güneye doğru sürüklenen buz nedeniyle o zamanlar neredeyse erişilemeyen Grönland'ın doğu kıyısında daha sonraki seferler aranıyordu.&nbsp;1660'larda kraliyet armasına bir kutup ayısı eklendi. Aynı sıralarda, diğer çeşitli Avrupa ülkelerinden gemilerin katıldığı Dano-Norveç gemileri, resmi bir yeniden sömürgeleştirme girişiminde bulunulmasa da, baş balinaları avlamak için Grönland'a seyahat etmeye başladı.

1721'de Norveç Lutheran bakanı Hans Egede ve onun Bergen Grönland Şirketi, Kral IV. Frederik'ten onlara Grönland üzerinde geniş yetki veren ve onları eski İskandinav kolonisini aramaları ve Reformu hala Katolik olduğu veya putperestliğe döndüğü varsayılan sakinleri arasında yaymaları için görevlendiren bir kraliyet tüzüğü aldı. Egede, üç tekneyi Baal Nehri'ne (modern Nuup Kangerlua) götürdü ve ailesi ve birkaç düzine sömürgeciyle birlikte Kangeq'te Umut Kolonisi kurdu. İskandinavlardan kurtulan bulamayınca, Inuitler arasında bir göreve başladı ve 1724'te ilk din değiştiren çocuğu vaftiz etti. Bu arada yerleşimcileri iskorbüt tarafından perişan edilmişti ve Hollandalılar Nipisat'a dikilmiş bir balina avlama istasyonuna saldırıp yaktılar. Bergen şirketi 1727'de iflas etti. Kral Frederick, 1728'de koloni için bir kale inşa etmeleri için Binbaşı Claus Paarss ve birkaç düzine asker ve hükümlü göndererek burayı bir kraliyet kolonisiyle değiştirmeye çalıştı, ancak bu yeni İyi Umut yerleşimi (Godthaab) isyan ve iskorbüt nedeniyle başarısız oldu ve maiyeti 1730'da geri çağrıldı.

Matthias Stach liderliğindeki üç Moravyalı misyoner 1733'te geldi ve Neu-Herrnhut'ta (daha sonra modern başkent Nuuk'a dönüşen) bir dizi görev istasyonunun ilkine başladı, ancak geri dönen bir Inuit çocuğu Danimarka'dan çiçek hastalığı getirdi ve yerli nüfusun büyük bir kısmı sonraki birkaç yıl içinde öldü. Egede'nin karısının ölümü, oğlu Paul'un yerleşimden sorumlu olarak ayrılmasıyla Danimarka'ya dönmesine neden oldu. Danimarkalı tüccar Jacob Severin'e 1734'ten 1740'a kadar koloni üzerinde yetki verildi ve bu, Egede'nin bazı misyonerlik faaliyetlerinin kraliyet himayesi ve Moravya sponsorluğunun yardımıyla 1749'a kadar uzatıldı. Yerine Genel Ticaret Şirketi (*Det almindelige Handelskompagni*) geçti. Daha iyi silahlı, daha düşük fiyatlı ve daha kaliteli Hollanda mallarının işletmeyi iflas ettirmesini önlemek için her ikisine de yerleşim yerlerinin etrafındaki ticaret üzerinde silahlı gemiler ve tam tekeller verildi. Tekellerinin değişken doğası onları yeni yerleşimler kurmaya teşvik etti: Christianshaab (1734), Jakobshavn (1741), Frederikshaab (1742), Claushavn (1752), Fiskenæsset (1754), Ritenbenck ve Egedesminde ve Sukkertoppen (1755), Holsteinsborg (1756), Umanak (1758), Upernavik (1771), Godhavn (1773) ve Julianehaab (1774). GTC 1774'te katlandı ve yerine Grönland Kraliyet Ticaret Departmanı (*Kongelige Grønlandske Handel*, KGH), adanın ne verimli tarım arazilerine ne de kolayca erişilebilen maden zenginliğine sahip olmadığını ve yerli Inuit ile ticaret gelirinin balina avcılığına ve fok avcılığına bağlı olacağını kabul etti. Hükûmet tarafından işletilen bir İskandinav balina avcılığı filosunu yönetmeye yönelik erken bir girişim iptal edildi ve bunun yerine KGH'nin 1782 Talimatı, daha iyi istihdam fırsatları veya lüks eşya satışları yoluyla Inuitleri kentleştirmeye veya geleneksel yaşam tarzlarını değiştirmeye yönelik daha fazla girişimi yasakladı. Etkilerden biri, Nennortalik'ten (1797) sonra, 1894'te doğu kıyısında Amassalik'in kurulmasına kadar bir yüzyıl boyunca yeni yerleşim yerlerinin inşasının fiilen askıya alınmasıydı. 1782 Talimatları ayrıca Kuzey ve Güney Grönland için ayrı yönetim konseyleri kurdu.

Napolyon Savaşları sırasında Fransa adına Danimarka müdahalesi, Norveç anakarasını İsveç'e veren ancak Danimarka krallığı altındaki eski Norveç kolonilerini elinde tutan 1814 Kiel Antlaşması uyarınca Danimarka–Norveç'in kopmasıyla sona erdi. Grönland ticareti ve Danimarka'daki mutlakiyetçiliğin sona ermesiyle ilgili tekrarlanan soruşturmalar, KGH'nin tekellerini sona erdirmedi. 1857'de yöneticiler, Kalaallisut'ta yürütülen ve her istasyondaki harcama kararları üzerinde küçük bir kontrole sahip yerel konseyler olan *[[parsissaets]]*'i kurdular. 1912'de Grönland Kraliyeti'nin bağımsızlığı sona erdi ve operasyonları İçişleri Bakanlığı'na dahil edildi.

Kuzey Kutbu keşfi, Danimarka'nın Grönland'ın tamamı üzerindeki egemenliği iddialarını şüpheye düşürdü: *[[terra nullius]]* ilkesi, bölgenin devasa alanlarını yeni girenlerin kullanımına açık bırakıyor gibiydi. Danimarka, 1917'de Danimarka Virjin Adaları'nı Amerika Birleşik Devletleri'ne satan antlaşmadan başlayarak, egemenliğini ilgili taraflardan tanıyan diplomatik anlaşmalar yaparak karşılık verdi. 1905'te İsveç'ten bağımsız hale gelen Norveç, sonunda protesto etti ve Kızıllar Ülkesi Erik'in 1931'de doğu Grönland'daki topraklarını talep etti. Daimi Uluslararası Adalet Divanı Norveç aleyhine karar verdi ve iki yıl sonra Danimarka egemenliğini destekledi.

1940'ın başlarında Danimarka'nın işgali, valilerin gücünü ve önemini büyük ölçüde artırdı, ancak 1941 yılında ada bir Amerikan himayesi haline geldi. Savaşın ardından eski şirket politikası durduruldu: Kuzey ve Güney Grönland kolonileri birleştirildi ve RGTD'nin tekeli resmen sona erdi. 1953 yılında Grönland'ın sömürge statüsü sona erdi ve Halk Meclisinde temsil edilerek Danimarka Krallığı'nın ayrılmaz bir parçası haline getirildi. 1979 yılında Folketing, adanın iç yönetimini kabul etti ve 2009 yılında savunma ve dış politika dışındaki tüm konular bölge parlamentosuna devredildi. 2019 yılında ABD’nin 45. Başkanı Donald J. Trump, adayı satın almak istediğini ifade etti. Reuters haber ajansına konuşan Grönland Dışişleri Bakanı Anne Lone Bagger "Yatırıma, iş yapılmasına hazırız ama satılık değiliz" dedi. Eylül 2019’da Trump, Danimarka’nın başkenti Kopenhag’ı ziyaret edecekken Danimarka hükûmeti ve halkından Grönland konusunda tepkiler geldiğinden ötürü bu ziyaretini iptal etti.

## Ayrıca bakınız

* Christiansted Ulusal Tarihi Bölgesi
* Danimarka Hindistanı (Tranquebar)
* Amerika'nın Hollanda kolonizasyonu
* Danimarka tarihi
* Grönland Tarihi
* Norveç tarihi
* Virjin Adaları Milli Parkı
* Grönland'daki Danimarkalılar

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* "Scholten ve Danimarka Batı Hint Adaları'ndaki Danimarkalı Kölelerin özgürleşmesi"