Alitretinoin

**Alitretinoin** veya **9-cis-retinoik asit**, A vitamini vitameridir. Ayrıca, ilaç olarak Ligand Pharmaceuticals tarafından geliştirilen bir antineoplastik (anti-kanser) ajan olarak kullanılır. Birinci nesil retinoiddir. Ligand firması, 1999 yılının şubat ayında **alitretinoin** için Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) onayı aldı.

## Sentez
*Alitretinoin* (*9-cis-retinoik asit*), all-trans retinoik asitten paladyum katalizörleri ile elde edilebilir:
:

## Tıbbi kullanımı

### Kaposi sarkomu

Amerika Birleşik Devletleri'nde, AIDS ile ilişkili Kaposi sarkomunda deri lezyonlarının tedavisi için topikal alitretinoin (jel biçiminde Panretin markası) endikedir. Kaposi sarkomuna karşı sistemik tedavi gerektiğinde alitretinoin endike değildir. Bu endikasyon için EMA (11 Ekim 2000) ve FDA (2 Mart 1999) onayını almıştır.

### Kronik el egzeması
**Toctino** (GSK tarafından pazarlanır, UK) ticari adı altında, İngiltere'de (08/09/2008) kronik el egzemasında oral kullanımı için reçete hakları verilmiştir. Mayıs 2009'da Ulusal Sağlık ve Klinik Mükemmellik Enstitüsü (NICE) erişkinlerde şiddetli kronik el ekzemasının tedavisi için Alitretinoin kullanımına ilişkin ön kılavuz yayınladı. Bu öneri, potent topikal kortikosteroidlere, oral immünsüpresanlara veya fototerapiye yanıt vermeyen şiddetli kronik el ekzeması olan hastaların ilacı alması gerektiğini belirtmiştir.

## Etki mekanizması

Alitretinoinin, retinoid X reseptörü için endojen ligand (doğal olarak vücutta bu reseptörü aktive eden bir madde) olduğuna inanılmaktadır, fakat aynı zamanda retinoik asit reseptörünü de aktive etmektedir.

## Yan etkiler

### Sıklıklarına göre yan etkiler

**<big>Sistemik kullanım, kronik el egzaması tedavisinde</big>**

**Çok yaygın (>10%):**
* Baş ağrısı
* Hipertrigliseridemi
* Yüksek dansiteli lipoprotein düşmesi
* Hiperkolesterolemi

**Yaygın (1-10%):**

* Anemi
* Artan demir bağlama kapasitesi
* Monositlerde azalma
* Trombositlerde artma
* TSHda azalma
* Serbest T4 düşüklüğü
* Kızarıklıklar
* Konjonktivit
* Kuru göz
* Göz tahrişi
* Transaminaz yüksekliği
* Kuru cilt
* Kuru dudaklar
* Egzama
* Dermatit
* Eritema
* Saç dökülmesi
* Eklem ağrısı
* Kas ağrıları
* Kanda kreatin fosfokinaz artması

**Yaygın olmayan (0.1-1%):**

* Bulanık görme
* Katarakt
* Burun kanaması
* Kaşıntı
* İsilik
* Cilt soyulması
* Asteatotik egzama
* Exostosis
* Ankilozan spondilit

**Seyrek (<0.1%):**
* Benign intrakranial hipertansiyon
* Vaskülit

**Bilinmeyen:**

* Anafilaktik reaksiyonlar
* Aşırı duyarlılık
* Depresyon
* Ruh hali değişiklikleri
* İntihar düşüncesi
* Düşük gece görüşü

**<big>Topikal kullanımında, [[kaposi sarkomu]] tedavisinde</big>**

**Çok yaygın (>10%):**
* Döküntü (% 77)
* Ağrı (% 34)
* Kaşıntı (% 11)

**Yaygın (1-10%):**
* Eksfoliyatif dermatit
* Ödem
* Deri değişimi
* Parestezi

### Kontrendikasyonlar
Hamilelik, diğer A vitamini ürünlerinin çoğunda olduğu gibi mutlak bir kontrendikasyon olup, doğurganlık potansiyeli olan ve hamileliği önlemek için önlem almayan kadınlarda sistemik kullanımından kaçınılmalıdır. Toctino (alitretinoinin oral kapsül formülasyonu) soya yağı ve sorbitol içerir. Yer fıstığı, soya alerjisi veya nadir kalıtsal fruktoz intoleransı olan hastalar bu ilacı almamalıdır. Ayrıca emziren annelerde de kontrendikedir. Alitretinoinin oral formülasyonu şu hastalarda kontrendikedir:

* Karaciğer yetmezliği
* Şiddetli böbrek yetmezliği
* Kontrolsüz hiperkolesterolemi
* Kontrolsüz hipertrigliseridemi
* Kontrolsüz hipotiroidizm
* Hipervitaminoz A
* Alitretinoindeki herhangi bir yardımcı maddeye karşı aşırı duyarlılığı bulunanlar

### İlaç etkileşimleri
Bu ilaç bir CYP3A4 substratıdır ve dolayısıyla bu enzimin herhangi bir inhibitörü veya indükleyicisi, alitretinoinin plazma seviyelerini değiştirebilir. A vitamini fazlalığı olan hastalara verilmemelidir, çünkü retinoid X reseptörü üzerindeki etkilerinin daha da kötüleşmesi olasıdır. Aynı zamanda tetrasiklin ile etkileşime girerek benign intrakranial hipertansiyon 'a neden olabilir.

### Doz aşımı
Alitretinoin, A vitamini formudur. Alitretinoin, onkolojik klinik çalışmalarda, kronik el ekzeması için verilen terapötik dozun 10 katından fazla dozlarda uygulanmıştır. Gözlenen yan etkiler retinoid toksisite ile uyumludur ve şiddetli baş ağrısı, diyare, yüz kızarması ve hipertrigliseridemidir. Bu etkiler tedavi edilebilirlerdir.

## Ayrıca bakınız
* Retinoidler
* Kaposi sarkomu
* Tretinoin (all-trans retinoik asit)
## Kaynakça