Kazakistan-Türkiye ilişkileri

**Kazakistan-Türkiye ilişkileri**, Kazakistan ve Türkiye arasında süren uluslararası politikaları içerir.

Türkiye, 1991'de Kazakistan'ın bağımsızlığını ilan etmesinden sonra bu ülkeyi tanıyan ilk ülke olmuştur. Kazakistan'da 1994 yılından bugüne yaklaşık 3000 yabancı ortak girişim (JV) faaliyet göstermekte olup, Kazakistan'a yapılan yabancı sermaye yatırımları 14 milyar Amerikan dolarına ulaşmıştır. Bu miktar yaklaşık 24 yıllık bir bağımsızlık geçmişi olan bir ülke için büyük önem arz etmektedir. Bu büyüklükte sermaye girişi, ülkenin eski üretim alt yapısını rehabilite etmekte olduğu ve ekonomiye süratle yeni tesislerin kazandırıldığı anlamına gelmektedir. Eldeki tüm veriler incelendiğinde, yaklaşık 1.5 milyar Amerikan dolarına yaklaşan yatırım hacmi ile Türkiye'nin, Kazakistan Cumhuriyeti'nde Amerika Birleşik Devletleri'nden sonra ikinci sırada yer aldığı anlaşılmaktadır.

Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık gibi ülkelerin Kazakistan'daki yatırımlarına bakıldığında bu ülkelerin daha çok petrol ve gaz endüstrisi, elektrik ve madencilik gibi sektörlerde yoğunlaşırken, Türk iş adamlarınca Kazakistan'da gerçekleştirilen yatırımlar daha çok ticaret, telekomünikasyon, otel işletmeciliği, tarım ürünleri üretimi, süpermarket işletmeciliği, matbaacılık, petrol ürünleri, gıda, tuğla, demir-çelik, bakır, tekstil ve hizmet sektörlerinde yoğunlaşmaktadır. Kazakistan Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında daha çok müteahhitlik ve ticari faaliyetlerde bulunan Türk şirketleri, son yıllarda Kazakistan içerisinde süratle mal ve hizmet üretimine yönelmeye başlamışlardır.

Müteahhitlik sektöründe faaliyet gösteren Türk firmalarının bugüne kadar Kazakistan'da gerçekleştirmiş olduğu müteahhitlik hizmetlerinin 2 milyar Amerikan doları üzerinde olduğu tahmin edilmektedir.

## Tarihçe
Ülkeler arasındaki diplomatik ilişkiler 2 Mart 1992 tarihinde tesis edilmiştir. 21 Nisan 1992'de Türkiye'nin Kazakistan'daki ilk büyükelçisi Argun Özpay, güven mektuplarını Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'e sunmuştur. Türkiye'nin diplomatik misyonu, Kazakistan'daki ilk yabancı temsilcilik olmuştur.

1993 yılında Türkiye Cumhurbaşkanı Turgut Özal Kazakistan'a ilk resmî ziyareti gerçekleştirmiş, 1994 yılında ise Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev Türkiye'ye iade-i ziyarette bulunmuştur.

İki ülke arasında ekonomik ilişkiler de hızlı bir şekilde gelişmiştir. 1993 yılından Mart 2009'a kadar Türkiye'nin Kazakistan'daki doğrudan yatırımları 800 milyon ABD dolarını aşmıştır. İkili ticaret hacmi ise 1993 yılında 30 milyon ABD dolarından 2010 yılında 1,8 milyar ABD dolarına yükselmiştir.

1993 yılında Nursultan Nazarbayev, Türk dilli halklar arasındaki kültürel, insani ve manevi bağların canlandırılması ve Türk kültürünün uluslararası düzeyde tanıtılması amacıyla TÜRKSOY'un kurulmasını önermiştir. TÜRKSOY'a Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Türkiye ve Özbekistan üye olmuş; Altay Cumhuriyeti, Başkurdistan, Gagavuzya, Hakasya, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Yakutistan, Tataristan ve Tuva ise gözlemci statüsüyle yer almıştır.

21–23 Mayıs 2003 tarihlerinde Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev, Türkiye'ye resmî bir ziyaret gerçekleştirmiştir. Ziyaret kapsamında Nazarbayev, Türkiye Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Bülent Arınç ile görüşmeler yapmıştır. Ayrıca Ankara'daki Kazakistan Büyükelçiliği binasının ve İstanbul'un Zeytinburnu ilçesinde bulunan Abay adına açılan okulun açılış törenlerine katılmış, Türk Silahlı Kuvvetleri Akademisi'ni ve Anıtkabir'i ziyaret etmiştir.

## Stratejik İş Birliği
Kazakistan, enerji kaynakları konusundaki iş birliğini güçlendirerek Rusya'nın etkisi karşısında bağımsızlığını teyit etmeye çalışmıştır. Temmuz 2006'da Çin Halk Cumhuriyeti, Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan, Orta Asya'yı Güney Kafkasya ve Batı Avrupa'ya bağlayacak ve yıllık ticaret ile kargo taşıma kapasitesini 30 milyon tona çıkaracak bir ulaştırma koridoru geliştirmek üzere Astana'da bir araya geldi. Türkiye, Kazakistan'ın Dünya Ticaret Örgütü'ne katılım teklifini desteklerken, Kazakistan da Türkiye'nin Avrupa Birliği üyeliği teklifini aktif olarak desteklemiştir. Her iki ülke de Orta Asya'daki Türk devletleri arasında daha yakın iş birliğini teşvik etmeye çalışmıştır.

### Stratejik ortaklığın derinleşmesi (2024–günümüz)
Ocak 2025'te, her iki ülkenin savunma bakanlıkları Ankara'da 2025 Yılı Askeri İş Birliği Planı'nı imzaladı. Albay Olcas Kusayinov ve Tuğgeneral Erdoğan Çatal tarafından imzalanan anlaşma; ortak muharebe eğitimi, askeri eğitim ve barışı koruma operasyonlarında birlikte çalışabilirliğe öncelik verdi.

29 Temmuz 2025'te Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile birlikte Yüksek Düzeyli Stratejik İş Birliği Konseyi'nin 5. toplantısına başkanlık etmek üzere Ankara'ya resmi bir ziyarette bulundu. Zirve, iş birliğini geleneksel sektörlerin ötesine taşıyarak yapay zeka, havacılık ve enerji altyapısına genişleten 20 ikili anlaşmanın imzalanmasıyla sonuçlandı. Önemli belgeler arasında yapay zeka ve uzay faaliyetlerinde bilimsel iş birliğine dair bir mutabakat zaptı ile KazMunayGas ve TPAO arasında ortak hidrokarbon arama anlaşması yer aldı.

Ekonomik ilişkiler, 2025'in başlarında sermaye akışlarında önemli bir değişime tanık oldu. Türkiye tarihsel olarak Kazakistan'da büyük bir yatırımcı konumunda olsa da, 2025'in ilk dört ayında Kazakistan, 610 milyon dolarlık katkıyla Hollanda ve Amerika Birleşik Devletleri'nden gelen yatırımları geride bırakarak Türkiye'ye en büyük doğrudan yabancı yatırım (DYY) kaynağı haline geldi.

## Kaynakça