Jamaika

**Jamaika**, Karayipler'de 10.990 kilometrekare (4.240 mil kare) alanı kaplayan bir ada ülkesidir. Küba ve Hispanyola adasından sonra Büyük Antiller ve Karayipler'deki üçüncü büyük adadır. Jamaika, Küba'nın yaklaşık 145 km (78 deniz mili) güneyinde, Hispanyola'nın (Haiti ve Dominik Cumhuriyeti'ni içeren ada) 191 km (103 deniz mili) batısında ve Cayman Adaları'nın (bir İngiliz Denizaşırı Bölgesi) 215 km (116 deniz mili) güneydoğusunda yer almaktadır. 2,8 milyonluk nüfusuyla Jamaika, Amerika kıtasındaki en kalabalık üçüncü İngilizce konuşulan ülke ve Karayipler'deki en kalabalık dördüncü ülkedir. Kingston, ülkenin başkenti ve en büyük şehridir.

Adanın yerli Taíno halkı, 1494'te Kristof Kolomb'un gelişinden sonra kademeli olarak İspanyol egemenliği altına girdi. Yerli halkın çoğu ya öldürüldü ya da hastalıklardan öldü; bunun üzerine İspanyollar, çok sayıda Afrikalıyı köle olarak Jamaika'ya getirdi. Ada, 1655'e kadar Santiago adıyla İspanya'nın mülkiyetinde kaldı; bu tarihte İngiltere (daha sonra Büyük Britanya Krallığı olacak olanın bir parçası) adayı fethetti ve adını Jamaika koydu. Sömürgeci Britanya Batı Hint Adaları'nın önemli bir parçası haline geldi. Britanya'nın sömürge yönetimi altında Jamaika, Afrika kölelerinin ve onların soyundan gelenlerin sürekli ithalatına bağlı bir plantasyon ekonomisiyle önde gelen bir şeker ihracatçısı oldu. İngilizler 1838'de tüm köleleri tamamen özgürleştirdi ve birçok özgür insan plantasyonlarda çalışmak yerine geçimlik çiftlikler kurmayı tercih etti. 1840'lardan itibaren İngilizler, plantasyon işlerinde Çinli ve Hintli sözleşmeli işçiler kullanmaya başladı. Jamaikalılar, 6 Ağustos 1962'de Birleşik Krallık'tan bağımsızlıklarını kazandılar. 

Jamaika, atama yoluyla oluşturulan bir Senato ve doğrudan seçilen bir Temsilciler Meclisi'nden oluşan iki meclisli Jamaika Parlamentosu'nun yetki sahibi olduğu parlamenter bir anayasal monarşidir. Andrew Holness, Mart 2016'dan beri Jamaika Başbakanı olarak görev yapmaktadır. Jamaika, III. Charles'ın kral olduğu bir İngiliz Milletler Topluluğu ülkesidir; Kraliyetin atama yoluyla temsilcisi, 2009'dan beri Patrick Allen'ın yürüttüğü Jamaika Genel Valisi'dir. 1960'lardan beri yüksek oranda iş için göç nedeniyle, özellikle Kanada, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri'nde büyük bir Jamaika diasporası bulunmaktadır. Jamaikalıların çoğu Sahraaltı Afrika kökenlidir; önemli Avrupa, Doğu Asya (başta Çinli), Hint, Lübnan ve karışık ırk azınlıkları da vardır.

Jamaika, ekonomisi büyük ölçüde turizme bağımlı olan üst orta gelirli bir ülkedir. Yılda ortalama 4,3 milyon turisti ağırlamaktadır. Ülkenin küçük boyutuna rağmen küresel bir etkisi vardır; Rastafari dininin ve reggae müziğinin (ve dub, ska ve dancehall gibi ilişkili türlerin) doğum yeridir; ve kriket, sprint ve atletizm dahil olmak üzere spor dallarında uluslararası alanda öne çıkmaktadır. Jamaika bazen dünyanın en az nüfuslu kültürel süper gücü olarak kabul edilmiştir. Popüler bir turizm ve tatil beldesi destinasyonudur.
## Tarih
Kristof Kolomb, Jamaika'ya 5 Mayıs 1494 yılında ulaştı ve adayı "gözlerin gördüğü en güzel ada" olarak tarif etti. Adaya *Santiago* adını verdi ancak adanın yerlilerce kullanılan adı *Xaymaca*, *Jamaica* şeklinde kullanılmaya devam etti. Adaya yerleşen İspanyol sömürgeciler yerli Taino halkını neredeyse tamamen yok etti. Adalar 1655 yılında İngiliz işgaline uğradı ve kolonileştirildi. İspanyolların bir kısmı kaçtı, kaçmayanlar İngilizler tarafından uzaklaştırıldı. İngiliz sömürgeciler çok az sayıdaydı ancak şeker üretiminde çalıştırmak üzere, çok sayıda Afrikalı köle getirdiler. Günümüzde de Jamaika halkının büyük çoğunluğu Afrika kökenlidir. Jamaika 1962'de Birleşik Krallık'tan bağımsızlığını kazandı ancak İngiliz Milletler Cemiyetinin üyesi olarak kaldı.

## Coğrafya

Yüzölçümü, 10.990&nbsp;km²'dir. Sahil şeridi, 1.022&nbsp;km dir. İkliminde; tropikal, sıcak, nemli hava etkindir; iç kısımlarda ise ılıman iklim görülür. Arazisi çoğunlukla dağlıktır, kıyıda dar ovalar vardır. En alçak noktası, Karayip Denizi (0 m), en yüksek noktası, Mavidağ'dır (2.256 m).

Jamaika Karayipler'de üçüncü büyük adasıdır. 17° ve 19° kuzey paralelleri ile 76° ve 79° batı meridyenleri arasına yerleşmiştir. Mavi Dağlar dahil dağlar, içerilere hakimdir ve dar kıyı ovaları ile çevrilidir. Baş kasaba ve şehirlerde kuzey kıyısında sermaye güney kıyısında Kingston, Portmore, Spanish Town, Mandeville, Ocho Ríos, Port Antonio, Negril ve Montego Bay şehirleri bulunur. Kingston Limanı, dünyanın yedinci büyük doğal limanıdır. Karasal sucul ve deniz ekosistemlerinin çeşitli arasında kuru ve ıslak kireçtaşı ormanları, yağmur ormanları, nehir kıyısı ormanlık, sulak alanlar, mağaralar, nehirler, seagrass yatak ve mercan resifleri bulunmaktadır.

Ülkede tropikal, sıcak, nemli hava etkindir. İç kısımlarda ılıman iklim görülür.

## Demografi
2.9 milyon kişilik Jamaika nüfusunun büyük bir kısmını (y. %92) Afrika kökenli siyahiler oluşturur. İngilizce resmî dildir ancak halkın büyük çoğunluğu İngilizce bazlı bir kreol dil olan Jamaika Patoisi konuşmaktadır.

### Din
Jamaika Karayip ülkeleri arasında din çeşitliliği en fazla olan yerlerden biridir. Jamaika'da nüfusun yaklaşık %70'i Hristiyan; %10'u Rasta, Müslüman, Hindu, Yahudi, Bahai ve diğerleri; %21 kadarı da dinsizdir.

Hristiyanları şu gruplar oluşturmaktadır: Tanrı'nın Kilisesi %24, Yedinci Gün Advenisti: %11, Pentekostal: %10, Baptist: %7, Anglikan: %4, Katolik: %2, Birleşik Kilise: %2, Metodist: %2, Yehova Şahitleri: %2, Moravi: %1, Brethren: %1, diğer Hristiyanlar: %3.

Nüfusun yaklaşık %10'unu oluşturan diğer dinler ise şunlardır (yaklaşık rakamlar): Rastafariler 24.000, Müslümanlar 5000, Hindular 1500, Yahudiler 350, Bahailer 300.

## Siyaset
Jamaika bir parlamenter demokrasi ve anayasal monarşi ülkesidir. Devlet başkanı Jamaika Kralı olup (şu anda III. Charles), yerel olarak Jamaika Genel Valisi tarafından temsil edilmektedir. Genel vali Jamaika Başbakanı ve tüm Bakanlar Kurulu tarafından aday gösterilir ve daha sonra resmi olarak hükümdar tarafından atanır. Kabine üyelerinin tamamı başbakanın tavsiyesi üzerine genel vali tarafından atanır. Hükümdar ve genel vali, belirli anayasal kriz durumlarında kullanmak için yedek güçleri dışında, büyük ölçüde törensel roller üstlenir. Hükümdarın konumu uzun yıllar Jamaika'da devam eden bir tartışma konusudur; şu anda her iki büyük siyasi parti de bir cumhurbaşkanı ile cumhuriyete geçmeye kararlıdır.

Jamaika'nın mevcut anayasası 1962'de Jamaika yasama organının iki partili bir ortak komitesi tarafından hazırlandı.1962 tarihli Birleşik Krallık parlamentosunun Jamaika bağımsızlığını veren Jamaika Bağımsızlık Yasası ile yürürlüğe girdi.

Jamaika Parlamentosu Temsilciler Meclisi (Aşağı Ev) ve Senatodan (Yukarı Ev) oluşan iki meclislidir. Meclis üyeleri (Parlamento Üyeleri veya milletvekilleri olarak bilinir) doğrudan seçilir ve genel valinin en iyi kararında, üyelerinin çoğunluğunun güvenini en iyi şekilde yönetebilen Temsilciler Meclisi üyesi House, genel vali tarafından başbakan olarak atanır. Senatörler başbakan ve Muhalefet Parlamentosu Lideri tarafından ortak olarak aday gösterilir ve ardından genel vali tarafından atanır.

Jamaika Yargısı, İngiliz hukukundan ve İngiliz İngiliz Milletler Topluluğu emsallerinden türetilen ortak bir hukuk sistemi üzerinde çalışmaktadır. Nihai temyiz mahkemesi, Privy Council Yargı Komitesi'dir, ancak 2000'li yıllarda parlamento Karayip Adalet Divanı'nın yerini almaya çalışmıştır.

Jamaika geleneksel olarak iki partili bir sisteme sahipti ve iktidar çoğunlukla Halkın Ulusal Partisi (PNP) ile Jamaika İşçi Partisi (JLP) arasında değişiyordu. Mevcut idari ve yasama yetkisine sahip olan parti, 2016 itibarıyla tek sandalyeli parlamenter çoğunluğa sahip olan Jamaika İşçi Partisi'dir.

## Eğitim
Erken çocukluk - Temel, Bebek ve özel okul öncesi işletilmektedir. Yaş grubu: 2-5 yıl.

Birincil - Kamuya ve özel sektöre ait (Özel olarak adlandırılan Hazırlık Okulları). Yaş grubu: 3-12

Ortaöğretim - Kamuya ve özel sektöre ait. Yaş grubu: 10-19 yıl.

Jamaika'da yüksek okul, tek cins ve karma eğitim kurumları vardır. Birçok okul, İngiliz Batı Hint Adaları boyunca kullanılan geleneksel İngilizce dilbilgisi okul modeli uygulamaktadır. Öğrenciler daha sonra üniversiteye başlamaktadır.

## Ekonomi
Jamaika hem devlet teşebbüsleri ve özel sektör işletmeleri ile bir karma ekonomidir. Jamaika'da ekonominin başlıca sektörleri tarım, madencilik, imalat, turizm, finans ve sigorta hizmetleridir. Ülkeye döviz girmesindeki en önemli katkı, turizm ve madencilikten sağlanır. Yaklaşık 1,3 milyon yabancı turist her yıl Jamaika'yı ziyaret eder.

1980'lerin başından beri Jamaika'da özel sektör faaliyetlerinin teşvik edilmesi ve kaynak tahsisinde piyasa güçlerinin rolünü artırmaya yönelik yapısal reformların uygulanması için çalışmalar yapılmaktadır. 1991 yılından bu yana hükûmet, enflasyonu düşürmek ve yabancı yatırım kısıtlamaların kaldırılmayı amaçlamıştır. Kur dalgalı döviz kontrolleri kaldırarak ekonomik liberalleşme ve istikrar programı izlemiştir. Jamaika, dünya boksit ihracatında Avustralya, Çin, Brezilya ve Gine'nin ardında beşinci büyük konumundadır. 2006 yılının ilk çeyreğinde, Jamaika ekonomisi bir büyüme dönemi geçirmiştir.

## Kültür
Çeşitli müzik türlerinden reggae, ska, mento, rocksteady, dub, dancehall ve ragga Jamaika kökenlidir. Jamaika'da reggae ve ska ile, punk rock ülke gelişiminde önemli bir rol oynadı. The Notorious B.I.G. ve Heavy D gibi bazı rapçiler, Jamaika asıllıdır. Diğer birçok dünyaca ünlü sanatçılar Bob Marley, Damian Marley, Lee "Scratch" Perry, Peter Tosh, Bunny Wailer, Big Youth, Jimmy Cliff, Dennis Brown, Desmond Dekker, Beres Hammond, Beenie Man, Shaggy, Grace Jones, Shabba Ranks, Super Cat,Buju Banton, Sean Paul, ben Wayne, Bounty Killer Jamaika doğumludur.

## Ayrıca bakınız

* Jamaika'da LGBT hakları

## Kaynakça