Aşırı Neptün ötesi cisim

**Aşırı Neptün ötesi cisim (ETNO),** Güneş Sistemi'nin en dış bölgesinde, Neptün'ün (30 AU) çok ötesinde Güneş'in yörüngesinde dolanan Neptün ötesi cisimlere verilen genel isimdir. Bir ETNO'nun en az 150-250 AU'luk dev bir yarı büyük ekseni vardır. Bilinen diğer tüm Neptün ötesi cisimlere kıyasla yörüngesi diğer dev gezegenlerden çok daha az etkilenir. Bununla birlikte, varsayımsal bir Dokuzuncu Gezegen ile kütleçekimsel etkileşimlerden etkilenerek bu nesneleri benzer türde yörüngelere yönlendirebilirler. Bilinen ETNO'lar, küçük yükselen ve alçalan düğüm mesafelerine sahip nesne çiftlerinin dağılımları arasında, dış tedirginliğe bir yanıtın göstergesi olabilecek, istatistiksel olarak oldukça anlamlı bir asimetri sergilerler.

ETNO'lar üç farklı alt gruba ayrılabilir. Dağınık ETNO'lar (veya aşırı dağınık disk nesneleri, ESDO'lar) 38-45 AU civarında günberiye ve 0,85'ten daha yüksek istisnai bir dış merkezliliğe sahiptir. Normal dağınık disk nesnelerinde olduğu gibi, muhtemelen Neptün tarafından kütleçekimsel saçılma sonucu oluşmuşlardır ve hala dev gezegenlerle etkileşim halindedirler. Yaklaşık olarak 40-45 ve 50-60 AU arasında günberiye sahip olan ayrık ETNO'lar (veya aşırı ayrık disk nesneleri, EDDO'lar), Neptün'den dağınık ETNO'lara göre daha az etkilenirler, ancak yine de Neptün'e nispeten yakındırlar. Sednoid veya iç Oort bulutu nesneleri, 50-60 AU'nun ötesindeki enberi ile, Neptün'den güçlü bir şekilde etkilenmek için çok uzaktır.

## Sednoidler

Aşırı Neptün ötesi cisimler arasında, olağanüstü yüksek günberiye sahip olan sednoidler bulunmaktadır. Bu dört cisim; Sedna, , Leleākūhonua ve 'dir. Sedna ve , 70 AU'dan daha büyük günberiye sahip uzak ayrık nesnelerdir. Yüksek günberi değerleri onları Neptün'den gelen önemli kütleçekimsel tedirginliklerden kaçınmak için yeterli bir mesafede tutmaktadır. Sedna'nın yüksek günberisi için önceki açıklamalar arasında uzak bir yörüngede bilinmeyen bir gezegenle yakın bir karşılaşma ve Güneş Sistemi'nin yakınından geçen rastgele bir yıldızla veya Güneş'in doğum kümesinin bir üyesiyle uzak bir karşılaşma yer almaktadır.

## Güneş'e en uzak cisimler

## Trujillo ve Sheppard'ın keşifleri
Astronomlar Chad Trujillo ve Scott S. Sheppard tarafından keşfedilen aşırı Neptün ötesi nesneler şunlardır:

* , Günberi boylamı Dokuzuncu Gezegen ile aynı hizada, ancak Dokuzuncu Gezegen'in önerilen yörüngesi içerisinde, bilgisayar modellemesi onun yerçekimsel darbelere karşı güvenli olacağını öne sürüyor.
* , Dokuzuncu Gezegen ile hizalı olmadığı düşünülüyor.
* , Çok büyük bir elips içinde Güneş'ten yaklaşık 3.000 AU'ya ulaşacak kadar uç bir yörüngeye sahip bir nesne; bu mesafede yörüngesi galaktik gelgit ve diğer yıldızlardan etkilenir.

## Dış Güneş Sisteminin Kökenleri Araştırması
Dış Güneş Sisteminin Kökenleri Araştırması, fazla sayıda Neptün ötesi aşırı nesne keşfetmiştir; bunlar arasında:

* , birçok nesneden daha düşük bir eğime sahip olan ve Michele Bannister tarafından SETI Enstitüsü'nün ev sahipliğinde Mart 2016'da düzenlenen bir konferansta ve daha sonra Ekim 2016 AAS konferansında tartışılan cisim.
* , 'e benzer bir yönelime sahiptir ancak yörüngesinin Dokuzuncu Gezegen'inkiyle kesişmesine neden olabilecek daha büyük bir yarı büyük eksene sahiptir.
* , diğer hizalanmamış nesnelere uyuyor.
* , ne hizalanmamış ne de hizalanmış gruplarda yer alır; bunun yerine, yörüngesinin yönelimi önerilen Dokuzuncu Gezegen'inkine dik bir açıdadır. Enberi argümanı da enberi argümanları kümesinin dışındadır.

2016 yılının başından bu yana, 30 AU'dan daha büyük bir günberiye ve 250 AU'dan daha büyük bir yarı büyük eksene sahip yörüngelere sahip on adet aşırı Neptün ötesi nesne daha keşfedilmiş ve toplam sayı on altıya ulaşmıştır. Çoğu TNO, Güneş'ten 30 AU uzakta yörüngede bulunan Neptün'ün önemli ölçüde ötesinde bir günberiye sahiptir. Genellikle, günberisi 36 AU'dan küçük olan TNO'lar Neptün ile güçlü karşılaşmalar yaşarlar. ETNO'ların çoğu nispeten küçüktür, ancak eliptik yörüngelerinde Güneş'e en yakın mesafelerine yakın oldukları için şu anda nispeten parlaktırlar. Bunlar da aşağıdaki yörünge diyagramlarında ve tablolarda yer almaktadır.

## TESS veri araştırması
Malena Rice ve Gregory Laughlin, TESS'in 18. ve 19. sektörlerinden gelen verileri analiz etmek için hedefli bir kaydırma-yığma arama algoritması uygulayarak aday dış Güneş sistemi cisimlerini araştırmışlardır. Araştırmaları Sedna gibi bilinen ETNO'ları ortaya çıkarmış ve 80-200 AU aralığında yer merkezli mesafelerde bulunan ve onay için yer tabanlı teleskop kaynaklarıyla takip gözlemlerine ihtiyaç duyan 17 yeni dış Güneş sistemi cismi adayı belirlemiştir. Bu uzak TNO adaylarını kurtarmayı amaçlayan WHT ile yapılan bir araştırmadan elde edilen ilk sonuçlar, bunlardan ikisini doğrulayamamıştır.

## Liste

*  (*) Enberi boylamı, ϖ, beklenen değerin dışında;
*  Trujillo ve Sheppard'ın (2014) orijinal çalışmasına dahil edilen nesnelerdir.
*  Brown ve Batygin tarafından 2016 yılında yapılan çalışmaya eklenmiştir.
* Diğer tüm nesneler daha sonra duyuruldu.

En uç örnek, hem en yüksek eğime hem de en uzak düğüm mesafesine sahip olan, Caju lakaplı 'dır; bu özellikler onu bu popülasyon içinde olası bir aykırı değer haline getiriyor.

## Notlar

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Known extreme outer solar system objects, Scott Sheppard, *Carnegie Science Center*
* Hunt for Ninth Planet Reveals New Extremely Distant Solar System Objects, Scott Sheppard, *Carnegie Science Center*
* List of Known Trans-Neptunian Objects (including ESDOs and EDDOs), Robert Johnston, *Johnston's Archive*