Pentagram (müzik grubu)

**Pentagram** (veya diğer adıyla **Mezarkabul**), kuruculuğunu Hakan Utangaç ve Cenk Ünnü'nün yaptığı Türk heavy metal grubudur. Grubun müzikal tarzı, kariyeri boyunca farklı dönemlerde önemli değişimlere uğramıştır. 1990 yılında yayımlanan ilk albümleri Pentagram, speed metal etkisinin baskın olduğu bir thrash metal albümüdür. 1992 tarihli ikinci albüm Trail Blazer, daha gelişmiş bir thrash metal anlayışı sunmakla birlikte, speed metal etkisinin azaldığı bir yapıdadır. Trail Blazer albümü Pentagram'ın en thrash metal çizgisinde olan albümüdür.

Pentagram'ın müzikal çizgisinde belirgin bir kırılma noktası, 1997 yılında çıkan üçüncü albümleri Anatolia ile yaşanmıştır. Bu albümde grup, thrash metali tamamen bırakarak agresif yapıyı geri plana çekmiş ve Anadolu ezgileriyle Orta Doğu müzikal etkilerini harmanladığı bir klasik heavy metal anlayışına yönelmiştir. Bu tarz, sonraki albümleri olan Unspoken ve Bir (2002) ile de devam etmiştir.

Pentagram, Türkiye'nin en tanınmış heavy metal gruplarından biridir. Bugüne dek sekiz stüdyo albümü ve dört konser albümü yayımlamıştır. 1997 tarihli Anatolia albümünün 100.000'in üzerinde satması, grubun yurt dışında da tanınmasına ve Avrupa'da konserler vermesine olanak sağlamıştır. Grubun konserleri genellikle kapalı gişe olarak gerçekleşmiştir.

Grubun adı, Yunancada “beş çizgili” anlamına gelen pentagrammon kelimesinden türemiştir. Pentagram, beş düz çizgiyle çizilen yıldız şekline verilen isimdir.

Grubun sekizinci stüdyo albümü Makina Elektrika, 9 Eylül 2022 tarihinde yayımlanmıştır.

## Grup tarihi
### Kuruluş
Pentagram'ın temelleri, gitar ve vokalde Hakan Utangaç, davulda Cenk Ünnü ve bas gitarda Kaan Bozoğlu tarafından 1984 yılında Bursa'da kurulan *Thunders* adlı lise grubu ile atıldı. 1986 yılında Kaan Bozoğlu'nun ayrılmasının ardından Cenk Ünnü ve Hakan Utangaç *Pentagram* adı ile çalışmalarına devam etti. Grubun ismi Possessed grubunun 1985 tarihli ''Seven Churches'' albümünde yer alan "Pentagram" şarkısından etkilenerek alındı. 1986 yılının sonlarında Utangaç, bas gitarda yer alması için o dönem Bursa'da lise öğrencisi olup müzik yapan Tarkan Gözübüyük ile gruba katılması için anlaştı ve Pentagram grubunun ana kadrosu böylece şekillendi.

Grup, ilk ciddi sahne deneyimini Ocak 1987'de İstanbul Bağcılar'da bir düğün salonunda yaşadı. Buradaki konserde yaklaşık 200 kişilik bir izleyici grubuna seslendi. Sahneyi, vokalistliğini daha sonra Grup Vitamin'in de vokalistliğini yapacak olan Gökhan Semiz'in üstlendiği AC/DC tarzında müzik yapan Poseidon isimli bir grupla paylaşmışlardı. Gözübüyük, Bursa'da okula devam ettiği ve grupla konsere hazırlanmaya vakit bulamadığı için grubun ilk konserinde bas gitarı Kronik grubundan Özgünay Ünal çalmıştı. Pentagram'ın bu konserde 5 tane şarkı çalması planlanmıştı. Ancak, henüz beşinci şarkıya gelinmeden masalar, sandalyeler kırıldı. Konser bittikten sonra Pentagram üyeleri, düğün salonundaki hasardan dolayı oluşan zararı da karşılamak zorunda kaldılar. Bu konserden sonra gruba ikinci gitarist olarak eski Whisky gitaristi Engin Tümer katıldı. 12 Mart 1988'de Bursa'da düzenlenen bir festivalde grup, dört kişi olarak ilk kez çaldı. Bu konserde gitarda Engin Tümer grupla beraber sahne aldı; ancak Bursa'da Tümer ile devam edilmedi ve onun yerine gruba Ümit Yılbar katıldı.

4 Kasım 1988'de Metalium ve Metafor grupları ile birlikte Moda Sineması'nda o zamana kadar Türkiye'de düzenlenmiş en kalabalık metal konserinde sahne aldı. Grubun halen kullandığı logosu bu konserin afişi için Hakan Utangaç tarafından elle çizilmiştir. Bu konser sonrasında oluşan hasarı yine Pentagram ve konserde bulunan diğer gruplar üstlendi ve sinema bir ay sürecek tadilat dönemine girdi. Bu masrafları karşılamak için Cenk Ünnü'nün davulunun rehin bırakıldığı da söylenmektedir. Bu konser daha sonra *"Efsane Moda Konseri"* olarak hafızalara kazındı.

Cenk Ünnü o dönemleri şöyle anlattı: *"O yıllarda şimdiki kadar [[Rock müzik|Rock]] - [[metal]] dinleyen insanlar çok çok azdı. Öyle 14 - 15 kişi bir araya gelip beraber müzik dinlerdik, müzik yapmaya çalışırdık genellikle. [[Bakırköy]] tayfası, [[Avcılar]] tayfası gibi kodlamalar vardı. Üstümüze o zamana göre çok ters sayılacak şeyler giyerdik; bilekliklerimizi kendimiz hazırlardık Mercan'dan piramitler alıp. Çok laf yedik, tepki çektik. Öyle bir dönemdi, hatta kolsuz tişört giymenin bile [[homoseksüellik]] sayıldığı yıllardı. Sonra [[Rambo]] çıktı da insanlar alıştılar buna. [[80'ler]] güzeldi ama Türkiye için zor yıllardı. Dünyada da heavy metalin sıçrama yaptığı, enstrümanların kalitesinin arttığı heavy metalin en güzel günlerini yaşadığı dönemlerdi. Türkiye'de, darbe sonrası yasakların olduğu, insanlara yapılan baskıların getirmiş olduğu stres ve zorlukları yaşadık bizler. Öyle bir nesil olarak yetiştik...*

*İlk konserimizi Bağcılar'da verdik bir düğün salonunda. O zamanlar eski Vitamin grubunun solisti Gökhan vardı (Allah rahmet eylesin, trafik kazasında öldü.) İşte, onun vokal yaptığı şu an ismini hatırlayamadığım AC/DC tarzında Türkçe sözlü müzik yapan bir gruba konuk olduk. 5 parça çalıp inecektik ama biz daha 5. parçaya gelmeden birden her şey yıkıldı salonda. Sandalyeler, masalar, her şey kırıldı. Türkiye'de verilen ilk [[speed metal]] konseriydi ve yaklaşık 150 - 200 kişi koskoca düğün salonunu yıkmıştı. Daha sonra düğün salonun sahibi geldi "ne oluyor" filan dedi. Yine biz ödemek zorunda kaldık kırılanların masraflarını..."*

### İlk albüm
Bu dönemde Pentagram ilk albümlerini çıkarmak için çalışmalara başladı. 23 Nisan 1989'da Harbiye Açık Hava Tiyatrosu'nda Kronik ile verdikleri konser sonrası solo gitarist Ümit Yılbar grupla yollarını ayırdı. Kısa bir süre Yılbar'ın yeri Burak Kalaycı ile dolduruldu ve bu kadro Metafor ile İzmir Açık Hava Tiyatrosu'nda konser verdi. Daha sonra solo gitara Murat Net getirildi. Kadro oturduktan sonra albüm kayıtlarına başladılar. Albümün kayıt aşaması yaklaşık 10 ay sürdü. 1990 yılında, Nepa Müzik etiketiyle *[[Pentagram (albüm)|Pentagram]]* albümü müzik piyasasındaki yerini aldı. Grup, yurtdışında da adından söz ettirebilmeyi hedefliyordu; bu nedenle albümdeki şarkıların tamamı İngilizce sözlüydü. Albümün kapak tasarımı ise yarışma sonucu belirlenmişti. Yarışmaya katılan 120 adet kapak resminin arasından, Tunç Örer isimli katılımcının eseri olan bir suluboya çalışma, kapak resmi olarak seçilmişti. Albümdeki "Rotten Dogs" ve "Powerstage" şarkıları hit oldu. "Powerstage" şarkısı, Pentagram severlere ithaf edilmişti ve kurulan hayran kulübüne de adı verildi. Albüm satışları çok iyi gitmeye başladı. İlk olarak 5.000 adet basılan albüme olan yoğun talepten dolayı albümün ikinci basımı da yapıldı. Yaklaşık 30.000 adet satan albüm, metal müzik tarzında bir rekora imza atmıştı.

Grup, bu ilk albümle birlikte birçok konsere çıktı. 12 Mayıs 1990'da Alman heavy metal grubu Grinder, Türkiye'de bir yabancı grubun verdiği ilk metal konserini düzenledi ve Pentagram, Akbaba ile birlikte sahne aldı. Bu konserdan kısa süre sonra Murat Net gruptan ayrıldı ve yerine Demir Demirkan geldi. Bu kadro ilk konserini 10 Temmuz 1990'da Ataköy Fame City'de verdi. Grup aynı yılın ekim ayında ise TRT'de yayınlanan "Dönence" programına çıktı ve ilk albümlerinden şarkılar çaldılar.

1991 yılında Hakan Utangaç ise gitara yoğunlaşmaya karar verdi ve vokale Braindead vokalisti Bartu Toptaş geçti. Bir süre sonra bu kadroyla konserler verildi. Bu dönem konser kayıtları ve demolardan oluşan bir albüm çıkarma fikri oluştu ve 1991 yılında ''Live at the Trail'' albümü yayınlandı. Albüm kapağında, Pentagram logosunun altında dikenli teller ve Mosh işareti yapan Pentagram severlerin resmi vardı. Bu albüm genel olarak ilk albümdeki şarkılar ve yayınlanmamış şarkıların konser versiyonlarından oluşuyordu. Bu kayıtlar 28 Nisan 1991'de Volvox ile çıktıkları Pangaltı İnci Sineması, 20 Temmuz 1991'de Blue Jean sponsorluğunda Bodrum Kalesi'nde düzenlenen "Top Rock III" festivali ve 22 Eylül 1991'de Metalium ve Hazy Hill ile Harbiye Açık Hava Tiyatrosu'nda verilen "Lanethli Konserler" performanslarından oluşmaktaydı. Ayrıca yeni şarkıların demoları, Megadeth, Sex Pistols ve Misfits coverları, son olarak "Rotten Dogs"un bir Kolombiya radyosunda yayınlanan bir rock programında yapılan sunumu da bu albümde yer almaktadır.

### Trail Blazer Dönemi
Pentagram, yeni albüm çalışmaları öncesinde vokalist değişikliğine giderek Bartu Toptaş’ın yerine Ogün Sanlısoy’u gruba dahil etti. Grubun ikinci albümü ''Trail Blazer'', thrash metal tarzındaydı ve 1992 yılında Nuclear Blast firması etiketiyle müzik piyasasındaki yerini aldı. Grubun ilk albümünde olduğu gibi bu albümde de şarkıların hepsi İngilizce sözlüydü. Bu albümle birlikte grup kendi stillerini müzik piyasasına iyice benimsetmeye başlamıştı. Albümün kapak tasarımı bu sefer daha sadeydi. Tasarımda sadece alışılmış Pentagram logosu ve albüm ismi yer alıyordu. Bu albümde işlenen genel tema, anti-militarizm; dünyadaki kötü gidişe ve savaşlara karşı isyan etme fikriydi. Fly Forever adlı şarkı, o aralarda askere gidip bir yıl sonra hayatını kaybeden eski gitaristleri Ümit Yılbar'a adanmıştır.

Yeni albümün kayıtlarının sonlarına yaklaşılırken Demir Demirkan gruptan ayrılarak ABD'ye gitar eğitimi almaya gitti ve yerine Metafor'un eski gitaristi Metin Türkcan davet edildi. Albüm sonrası yeni kadro ile çıkılan turnede kaydedilen şarkılardan "Vita es Morte" ve "Powerstage" 1994 yayınlanan Trail Blazer'ın CD versiyonuna bonus track olarak dahil edildi. Daha sonra Türkcan yerini İhsan Şen'e bıraktı. Bu dönem konserlere Volvox ile çıkan grup, "Fly Forever" şarkısını grubun vokalisti Şebnem Ferah ile söylüyorlardı. Daha sonra da grubun gitar teknisyenliğini de yapmakta olan Onur Pamukcu grubun gitaristi oldu. Bu kadro ile 11 Şubat 1995'te "End of the Trail" konserini vererek bir dönemi sona erdirdiler. Bu dönemde Vitamin grubunun ''Zeytinyağlı Yaprak Dolması'' albümünde yer alan "Endişe-i Muhabbet" adlı şarkıyı beraber yazıp kaydettiler.

Pentagram ilk yurtdışı deneyimini Nisan-Mayıs 1995 döneminde Danimarka'da yaşamıştır. Gittikleri ülkede üç konser vermişlerdir.

Ogün Sanlısoy, grubun yeni albümde Türkçe şarkılara yönelmesini isterken diğer üyeler bu değişime sıcak bakmadı ve bu fikir ayrılığı sonucunda Ogün Sanlısoy solo albüm çalışmaları yapmak istediği için gruptan ayrıldı. Vokale Sawdust ve Cherooke gruplarında solistlik yapmakta olan Murat İlkan getirildi. Bu sırada, 3 senelik bir ayrılığın ardından Demir Demirkan gruba geri döndü.

### Murat İlkan dönemi
#### ''Anatolia'' ve ''Popçular Dışarı''
Pentagram, yeni bir albüm için Türkiye'de faaliyet gösteren Raks Müzik firmasıyla iki adet albüm hazırlamak için anlaşma imzaladı ve kısa süre sonra Raks Müzik stüdyosunda albüm hazırlıklarına başlandı. Hazırlanan albümün mix'lerini Charles Turkmen yaptı. Steve Smart isimli bir başka yapımcı ise Avustralya'da albümün son hazırlıklarını tamamladı. 1997 yılına geldiklerinde yeni albümleri olan ''Anatolia'' piyasaya sürüldü. Albüm, 13 şarkıdan oluşuyordu ve grup, tarihlerinde bir ilke imza atarak bu albümde 3 tane Türkçe sözlü (Aşık Veysel yorumu Gündüz Gece, Anatolia ve Sonsuz) şarkıya yer vermişti. Uzun süredir müzik piyasasının içinde olan grup, bu albümle satış rekorları kırdı. Bu albümde, kendi metal sound'larının üzerinde Anadolu ezgileri de göze çarpıyordu. Bu albümle birlikte ilk kez Pentagram dinleyicisiyle tanışan Murat İlkan, başarılı vokaliyle dikkat çekti ve kendini Pentagram hayranlarına sevdirdi.

Albümün ardından grup, çeşitli konserlere çıktı. Bu konserlerden Harbiye Açıkhava Tiyatrosu'nda gerçekleşeni ayrı bir albüm olarak yayınladılar. 1999 yılında çıkan bu canlı performans albümünün adı konserdeki coşkulu Pentagram hayranlarının hep birlikte ettiği tezahüratlardan alındı ve ''Popçular Dışarı'' oldu. O dönem Demir Demirkan'la birlikte olan Sertab Erener, o konsere eski eşi Levent Yüksel'le birlikte gelmişti ve “Popçular Dışarı” şeklindeki tezahüratın aslında bir pop şarkıcısı olan Levent Yüksel'i hedef alarak yapıldığı söylenir. Bu albüm, Pentagram'ın söylemiyle, Türkiye'de dördüncü kuvvet haline gelen "medya"ya ithaf ediliyordu. Albümün kapağına da, bolluk ve bereketi simgeleyen bereket tanrısı heykelinin bir resmi konulmuştu.

Bu albüm çıktıktan sonra, solo işler yapmak isteyen Demir Demirkan gruptan ayrıldı. Demir Demirkan'ın ayrılmasıyla oluşan boşluğu tekrar Onur Pamukcu doldurdu. Bu kadroyla değişik konserlere çıkan grup, 1999 yılında da Kemancı Rock Bar'da konser vermeyi planlamıştı; fakat konsere birkaç gün kala Türkiye'nin yaşadığı deprem felaketi nedeniyle konser iptal edildi. Bir süre duraklama dönemine giren grup, yaşanan deprem nedeniyle Türkiye'ye gelen, içinde ABD Başkanı Bill Clinton ve birçok devlet başkanının bulunduğu bir seyirci topluluğuna karşı 12 Kasım 1999'da Lütfü Kırdar Kongre ve Sergi Sarayı'nda "Gündüz Gece" parçasını çaldı.

Ancak, o günlerde, Pentagram adına olumlu sayılabilecek bu gelişmelerin yanı sıra, Türkiye gündeminden kaynaklanan olumsuzluklar da yaşanmaktaydı. Yine o dönemlerde, ülke gündemini işgal eden satanizm olaylarından, "Pentagram" isminden ve toplumdaki önyargılardan dolayı en fazla etkilenen ve haksız suçlamalara hedef olan da Pentagram grubu oldu.

#### ''Unspoken'' ve ''Bir''
2000 yılında grup bir EP çıkartmaya karar verildi. Askerlik görevlerini tamamlayan grup elemanları, Noise Record müzik şirketiyle dört albümlük bir anlaşma imzaladı. Türkiye'de çıkacak olan albümleri için ise Böcek Yapım'ı tercih ettiler. Grup, EP'yi çıkartmak için hazırlıklara başladıktan sonra çıkartacakları EP'yi albüme dönüştürme fikri oluştu ve sonrasında ise biri Türkçe sözlü, diğer ise İngilizce sözlü olacak iki albüm çıkarmak istediler. Bu arada gruba gitarist olarak tekrar Metin Türkcan katıldı.

Aynı yıl prodüktör Charles Turkmen'le birlikte albüm hazırlıklarına başlandı. Albümün kayıtları Yunanistan'da bulunan Sierra Studios'ta yapılırken bir yandan da albüm İstanbul'da bulunan grubun kendi stüdyosunda son şeklini alıyordu. 2001 yılının sonlarına doğru ''Unspoken'' isimli albümleri müzik piyasasındaki yerini aldı. Yurt dışına da gönderilecek olan bu albüm için, ilk albümden bu yana grubun adı olan Pentagram üzerinde de değişiklik yapıldı. Yurt dışında da aynı isimli bir grubun olması nedeniyle ve bundan dolayı bir karışıklığın oluşmasına meydan vermemek için önce grubun ismi "The Pentagram" olarak değiştirildi, ancak daha sonra bu yeterli görülmeyip sadece yurtdışında kullanılmak üzere "bir imamın ölünün üzerine attığı bir avuç toprak" anlamına gelen "Mezarkabul" seçildi.

2002 yılında ise daha önceden karar verdikleri Türkçe sözlü albüm ''Bir'', Böcek Yapım etiketi ile albüm raflarındaki yerini aldı. Tamamen Türkçe sözlü olan bu albümle birlikte grup yine bir ilke imza atmış oldu. Yeni albümle birlikte çeşitli konserlere ve televizyon programlarına çıkan grup, bir süre sonra derin bir sessizliğe girdi ve piyasada ve Pentagram severler arasında grubun dağıldığı söylentileri çıktı. Ancak grup elemanları bu arada farklı işlerle yaşamlarını devam ettiriyorlardı. Cenk Ünnü, kendisine ait olan Pena Müzik Evi'ni işletmeye devam etti. Hakan Utangaç, piyasadaki pek çok müzisyenin video klip yönetmenliğini üstlendi ve grafik tasarımla ilgilendi; diğer üç elemansa müzik piyasasında kişisel çalışmalarıyla yollarına devam ettiler. Tarkan Gözübüyük prodüktör olarak, Murat İlkan, Cem Köksal'a vokalist olarak ve Metin Türkcan ise hem Şebnem Ferah'ın hem de Ogün Sanlısoy'un solo gitaristliğini üstlenerek müzik piyasasındaydılar.

4 Şubat 2007 tarihinde grup Bostancı Gösteri Merkezi'nde yirminci yılı için bir konser verdi. Kamera ile kayıt altına alınan bu konserin DVD olarak çıkarılacağı duyuruldu ve bu konseri bir turne takip etti. 30 Mart 2008 tarihinde yine Bostancı Gösteri Merkezi DVD galası için konser düzenlendi, bilet alan ilk 1000 kişiye ise konser DVD'si hediye olarak dağıtıldı. DVD, ''Pentagram 1987'' olarak da yayınlandı. Tanıtım konserinde ise Şebnem Ferah, Ogün Sanlısoy gibi tanınan isimler sahnede konuk oldu; ney, keman ve klavye gibi enstrümanlar dahil edilerek Mezarkabul gibi enstrümantal şarkılara yer verildi. Pentagram, 27 Temmuz 2008 gecesi İstanbul Ali Sami Yen Stadyumunda yapılan Metallica konserinde de ön grup olarak sahne aldı.

Mayıs 2010'da Murat İlkan, MS hastalığıyla mücadele ettiğini açıkladı. Grupla birlikte hareket etmesini zorlaştıran bu hastalık nedeniyle de grubu bırakıp solo kariyerine odaklanacağını ilan etti. 25 Haziran 2010'da düzenlenen ve Pentagram'ın Rammstein ve Alice in Chains ile beraber aynı sahneyi paylaştığı Sonisphere Festivali 2010 konseri, İlkan'ın son konseri olurken grubun yeni katılan vokali olan Gökalp Ergen'in yer aldığı ilk Pentagram konseri olmuş ve bu konserde Ogün Sanlısoy da eski grup arkadaşlarını yalnız bırakmayıp onlarla aynı sahneyi paylaşmıştır.

### Gökalp Ergen dönemi
Murat İlkan'ın rahatsızlığından ötürü Pentagram'a veda etmesi sonucu grubun vokalistliğine eski The Climb vokalisti Gökalp Ergen geçti. 2011 yılında Pentagram, "Wasteland" isimli parçasını internet sitesinden paylaşıma sundu. 2012 yılında 25. yaşını kutlayan Pentagram, albümleri ''MMXII'''yi hayranlarıyla paylaştı. 13 Temmuz 2014 günü Metallica'nın *By Request* turnesi kapsamında İTÜ Stadyumunda verdiği konserde ön grup olarak çaldı. Pentagram, 2014 yılının sonlarında ise son 2,5 seneden derledikleri konserleri CD+DVD formatında ''Live MMXIV'' adıyla yayınladı.

### 30.Yıl Dönemi
Pentagram, 30. yılına özel olarak Mart 2017'de, eski üyeleri Demir Demirkan, Ogün Sanlısoy ve Murat İlkan'ın da yer aldığı *Akustik* albümünü yayımladı. Bu albümün ardından söz konusu üç müzisyen, gruba yeniden dâhil oldu. Takip eden konserlerde oluşan sinerjiyle birlikte grup, dokuz kişilik geniş bir kadroya ulaşarak günümüzdeki kadrosunu oluşturdu. Ancak Demir Demirkan, ABD'deki yaşamı nedeniyle yalnızca Türkiye'ye geldiği dönemlerde bazı konserlerde yer alabildi.

Bu süreçte gerçekleştirilen konserlerin çoğu akustik formatta yapıldı. 2017 yılında, grubun 30. yılına ithafen *30 Yılın Hikâyeleri* adlı belgeselin ilk bölümü ile 2018 Mayıs ayında gerçekleştirilen beş konserlik turneye ait *Yine Düştük Yollara* adlı konser filmi YouTube üzerinden yayımlandı.

2 Kasım 2018 tarihinde, 1988'de gerçekleştirilen efsanevi Moda Konseri'nin 30. yıl dönümüne özel olarak Moda Sahnesi'nde bir konser düzenlendi. Bu konserde Pentagram, "Metallium" ve "Metafor" gruplarıyla aynı sahneyi paylaştı. Ayrıca bu dönemde grup, uzun bir aradan sonra Türkiye'de daha fazla şehirde konserler verdi ve yurt dışında da Almanya'nın çeşitli şehirlerinde, Viyana'da ve Amsterdam'da sahne alma fırsatı buldu.

### Makina Elektrika ve Günümüz
Grubun günümüz kadrosuyla yaptıkları ilk bestesi "Bu Düzen Yıkılsın" 30 Ekim 2020 tarihinde dijital platformlardan yayımlanmıştır. Şarkının klibi de 1 Kasım 2020 tarihinde Youtube üzerinden yayınlanmıştır. Ardından grubun diğer teklisi olan  animasyon klibiyle beraber 29 Ocak 2021 tarihinde dijital platformlara sunulmuştur. Son olarak 4 Haziran 2021'de "Pride" adlı şarkı birçok dijital platformlardan çıkmıştır. Grup, pandemi yasaklarının bitmesinin ardından konserlerine devam etmekte, uzun süre kayıtta ve sahnelerde yardımcı eleman olarak grupta bulunan ve Şebnem Ferah'ın klavyecisi olarak tanınan Ozan Tügen de sahnede grupla beraber klavyecilik yapmaktadır.

28 Ocak 2022'de, 19 Aralık 2017'de grubun birçok müzisyen dostlarının konuk olarak yer aldığı Zorlu Performans Sanatları Merkezi'nde verdikleri akustik konserde çalınan çoğu şarkılar sosyal müzik ve video platformlarında yerini aldı.

09 Eylül 2022'de grubun en yeni albümü olan Makina Elektrika
dijital platformlarda yerini aldı. 2020-2021 aralığında çıkan üç tane tekli bu albümde de bulunmaktadır.

Pentagram, 2023 yılında yine kendi çapında bir ilki gerçekleştirerek bir senfoni orkestrası ile sahne almaya başlamıştır. Sabri Tuluğ Tırpan şefliğinde gerçekleşen İstanbul Night Flight Symphony (An Epic Symphony) ile belli dönemler konserler yapmaya devam etmektedirler. Bu konserlerde geçmişte kayıt ve sahnelerde eşlik eden ney sanatçısı İlhan Barutçu da yer almaktadır.

## Grup üyeleri
*Hakan Utangaç: Ritim Gitar&Vokal (1987-...)
*Cenk Ünnü: Davul (1987-...)
*Tarkan Gözübüyük: Bas Gitar (1987-...)
*Demir Demirkan: Solo Gitar (1990-1992/1996-1998/2017-...)
*Ogün Sanlısoy: Vokal (1992-1995/2017-...)
*Metin Türkcan: Solo Gitar (1993-1996/2000-...)
*Murat İlkan: Vokal (1995-2010/2017-...)
*Ozan Tügen: Klavye&Back Vokal (2008-/2010...)
*Gökalp Ergen: Vokal (2010-...)

### Üye değişim kronolojisi



ImageSize = width:800 height:auto barincrement:20
PlotArea = left:100 bottom:100 top:0 right:10
Alignbars = justify
DateFormat = mm/dd/yyyy
Period = from:01/01/1987 till:02/18/2023
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
Legend = orientation:vertical position:bottom columns:3
ScaleMajor = increment:2 start:1987
ScaleMinor = increment:1 start:1988

Colors =
 id:vocals  value:red    legend:Vokal
 id:drums   value:orange legend:Davul
 id:guitar  value:green  legend:Gitar
 id:bass    value:blue   legend:Bas_Gitar
 id:lines   value:black  legend:Stüdyo_Albümleri

LineData =
 at:04/23/1990 color:black layer:back
 at:07/01/1992 color:black layer:back
 at:05/01/1997 color:black layer:back
 at:07/01/2001 color:black layer:back
 at:07/01/2002 color:black layer:back
 at:07/01/2012 color:black layer:back
 at:03/04/2017  color:black layer:back
 at:09/09/2022  color:black layer:back

BarData =
 bar:Utangaç text:"Hakan Utangaç"
 bar:Gözübüyük text:"Tarkan Gözübüyük"
 bar:Ünnü text:"Cenk Ünnü"
 bar:Toptaş text:"Bartu Toptaş"
 bar:Sanlısoy text:"Ogün Sanlısoy"
 bar:İlkan text:"Murat İlkan"
 bar:Ergen text:"Gökalp Ergen"
 bar:Tümer text:"Engin Tümer"
 bar:Yılbar text:"Ümit Yılbar"
 bar:Kalaycı text:"Burak Kalaycı"
 bar:Net text:"Murat Net"
 bar:Demirkan text:"Demir Demirkan"
 bar:Türkcan text:"Metin Türkcan"
 bar:Şen text:"İhsan Şen"
 bar:Pamukcu text:"Onur Pamukcu"

PlotData=
 width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4)
 bar:Toptaş from:11/24/1990 till:12/31/1991 color:vocals
 bar:Sanlısoy from:05/01/1992 till:07/31/1995 color:vocals
 bar:Sanlısoy from:03/03/2017 till:end color:vocals
 bar:İlkan from:08/01/1995 till:06/25/2010 color:vocals
 bar:İlkan from:03/03/2017 till:end color:vocals
 bar:Ergen from:06/25/2010 till:end color:vocals
 bar:Utangaç from:01/01/1987 till:end color:guitar
 bar:Utangaç from:01/01/1987 till:12/31/1990 color:vocals width:3
 bar:Tümer from:01/01/1988 till:04/01/1988 color:guitar
 bar:Yılbar from:04/01/1988 till:04/30/1989 color:guitar
 bar:Kalaycı from:05/01/1989 till:09/30/1989 color:guitar
 bar:Net from:10/01/1989 till:07/06/1990 color:guitar
 bar:Demirkan from:07/07/1990 till:07/31/1992 color:guitar
 bar:Demirkan from:01/01/1996 till:12/31/1998 color:guitar
 bar:Demirkan from:03/03/2017 till:end color:guitar
 bar:Türkcan from:08/01/1992 till:01/31/1993 color:guitar
 bar:Türkcan from:04/01/1995 till:01/01/1996 color:guitar
 bar:Türkcan from:01/01/2000 till:end color:guitar
 bar:Şen from:09/01/1992 till:03/01/1993 color:guitar
 bar:Pamukcu from:01/01/1994 till:04/01/1995 color:guitar
 bar:Pamukcu from:04/04/1998 till:06/20/2000 color:guitar
 bar:Gözübüyük from:01/01/1987 till:end color:bass
 bar:Ünnü from:01/01/1987 till:end color:drums





## Albümleri
### Stüdyo albümleri
* Pentagram (1990)
* Trail Blazer (1992)
* Anatolia (1997)
* Unspoken (2001)
* Bir (2002)
* MMXII (2012)
* Akustik (2017)
* Makina Elektrika (2022)

### Konser albümleri
* Live at the Trail (1991)
* Popçular Dışarı (1997)
* 1987 (2008)
* Live MMXIV (2014)
* Akustik Konser (2022)

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Pentagram Resmi Sitesi
* Facebook Sayfası
* Instagram
* Twitter
* Spotify