Afganistan pasaportu

**Afgan pasaportu** Pasaport Genel Müdürlüğü tarafından uluslararası seyahat amacıyla Afgan vatandaşlarına verilir. Geçerli bir Afgan kimlik kartına (*Tazkira*) sahip olan her kişi, her 5-10 yılda bir yenilenen bir Afgan pasaportu için başvurabilir ve alabilir.

## Tarih

### Afganistan Emirliği
İlk Afganistan pasaportu 1880 yılında Emir Abdurrahman Han tarafından çıkartıldı.

### Afganistan İslam Cumhuriyeti
Eylül 2011 tarihinde Dışişleri Bakanlığı, Afgan diplomatlar ve kamu görevlileri için makinede okunabilir iki tür pasaport çıkarılmaya başladı. Pasaportlar Birleşik Krallık'ta üretildi. Yeni pasaport projesi, Avustralya hükûmeti ve Uluslararası Göç Örgütü'nün mali desteğiyle 2006 yılında başlatıldı.

Bilgisayarlı kimlik kartlarının verilmesinden sonra, Afgan hükûmeti, 120.900.000 dolarlık bir proje olan uluslararası standartta bilgisayarlı pasaport vermeyi 2013 yılı Ocak ayında başlatmayı planladı. Bu değişikliklerle, gelecek seçimlerde büyük dolandırıcılıklara karşı hükûmetin yolsuzluğu önlemeye yardımcı olması ve güvenlik durumunu iyileştirmesi bekleniyor.

2013 yılının Mart ayında, yeni uluslararası standart e-pasaport Afganistan'ın tüm vatandaşlarına tanıtıldı. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Janan Musazai'ye göre, "fotoğraf sayfasında, 16 güvenlik kodu bulunmaktadır." Bilgisayarlı kimlik kartlarının ihracı da aynı ay içerisinde başlandı. 2017 yılında yeni bir Afgan e-pasaportun maliyeti 5.000 Afgani idi (100 ABD Doları). 10 yıllık pasaport için 10.000 AFN tutarında ücret gerekmektedir. Şu anda günde 10.000'e kadar Afgan pasaportu verilebilmektedir. Ocak 2016 itibarıyla yaklaşık bir milyon yeni bilgisayarlı Afgan pasaportu çıkarıldı.

### Afganistan İslam Emirliği (günümüz)
Pasaport dağıtım merkezleri Afganistan'ın birçok ilinde mevcuttur ve bunların başlıcaları Kabil Eyaletindedir. Kabil'de toplam dört farklı noktada pasaport dağıtımı yapıldığına inanılıyor. Pasaport Genel Müdürlüğü, bir yılda 500.000 pasaport çıkardığını ve 4,2 milyarın üzerinde AFN işlem ücreti topladığını belirtti. Pasaport, seyahat belgesi olmasının yanı sıra SIM kart satın almak, Western Union aracılığıyla para almak, banka hesabı açmak, ev kiralamak veya otellerde konaklamak için de kullanılabilir.

Sıradan pasaportlar (diplomatik ya da hizmet pasaportu dışındakiler) Afgan elçilikleri ve yurt dışındaki konsolosluklar tarafından verilebilir. 15 Ağustos 2021'de Kabil'in Düşüşü'nden sonra gelen bir duraklamanın ardından, Afganistan İslam Emirliği, uluslararası tanınırlığını koruyan ve eski hükûmet Afganistan İslam Cumhuriyeti'nin adını taşıyan pasaportların verilmesine o yılın sonundan önce yeniden başlandı. Afganistan İslam Emirliği başlangıçta uluslararası alanda tanınmadığı için, uluslararası seyahat için kabul edilen, eski uluslararası tanınmış hükûmet olan Afganistan İslam Cumhuriyeti'nin adını taşıyan pasaportlar vermeye etmekteydi. 15 Ağustos 2021'de Kabil'in düşmesinin ardından Afganistan'daki birçok büyükelçiliğin kapatılması nedeniyle Afganistan'dan yabancı vize almak zorlaşmıştır. Mart 2022'de Taliban'ın "Afganistan İslam Emirliği" adını taşıyan yeni bir tasarımı tanıttığı bildirilmiş olsa da, Pasaport Dairesi müdür yardımcısı Shirshah Quarishi, Ağustos 2022'de yeni verilen pasaportların yeni bir tasarım taşımayacağını söyledi. Bu yeni tasarım, muhtemelen önceki rejimi tanımaya devam eden diğer ülkeler tarafından seyahat için kabul edilmelerini sağlamak amacıyla alınan bir karardı.

## Yolsuzluk iddiaları
Ağustos 2015'te, Afganistan İslam Cumhuriyeti yönetiminin TOLOnews gazetesi bazı İran ve Pakistan vatandaşlarının sahte Afgan pasaportları elde ettiğini bildirdi. Geçtiğimiz günlerde "yurtdışındaki bazı sahtecilerin pasaport kitapçıkları hazırlayıp bunları gizlice ülkeye soktukları ve halka dağıttıkları" bildirildi. Ayrıca bazı kişilerin, hızlı bir şekilde Afgan pasaportu alabilmelerini sağlayan sahte acil tıbbi belgeler için yüzlerce ABD doları ödediği de bildirildi.

## Vize gereksinimleri
Henley Visa Kısıtlamaları Endeksinde Afganistan için yapılan araştırmaya göre Uluslararası seyahat kısıtlamaları söz konusu olduğunda, Afganistan en son sırada yer almıştır. Henley Pasaport Endeksi'nin 2026 yılındaki raporuna göre Afganistan vatandaşları sınır kapısında vize alarak veya vizesiz yalnızca 24 ülkeye seyahat edebilmektedirler. Bu sebepten dolayı Afganistan vatandaşları Dünya'da seyahat özgürlüğü açısından 101. (en son) sırada yer almaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Afgan Dışişleri Bakanlığı Pasaport formu web sitesi