Naukan Yupikleri

**Naukan Yupikleri** (kendilerince *Нывуӄаӷмит* *Nıvuḳaġmit*), Rusya'ya bağlı Çukotka Özerk Okrugunda Naukan (*Посёлок Наукан*) ile Dejnyov (*Посёлок Дежнёв*) adlı iki köyde yaşayan ve soyu tükenmek üzere olan Yupik kolundan bir Eskimo halkıdır.

## Eskimo halkları içindeki yeri
* Eskimo - Aleut halkları
** Aleutlar
** Eskimolar
*** Yupik halkları
****Sirenik Yupikleri
****Öz Yupik halkları
*****Sibirya Yupikleri
*******Naukan Yupikleri**
*****Alaska Yupikleri (Yupikler & Çupikler)
*****Supikler
*** İnuit halkları
**** İnyupikler
**** Batı Kanada İnuitleri
**** Doğu Kanada İnuitleri
**** Grönland İnuitleri

## Tarih

Naukan Yupiklerinin bilinen tek yerleşimi koordinatları 66° 1′ 38″ N, 169° 42′ 8″ W olan Naukan (Rusça *Наукан*) köyüdür (Rusça *посёлок*) ve köyün adı Naukan Yupikçesinde *нывукак* ('çimenlik' ; Rusça *дернистое*) kelimesinden gelir. Naukan köyü 1958 yılında taşınana kadar Avrasya'nın en doğudaki yerleşimi idi. Naukan köyü yaklaşık olarak 14. yüzyılda kurulmuştur. 1958 yılında tahliyesinden önce yaklaşık 400 kişinin yaşadığı bir yerdi. ABD ile Sovyetler arasında olası bir savaş tehlikesine karşı stratejik konumda olduğu için 1954 yılında perde arkasında cereyan eden gelişmelere göre köyün taşınması kararlaştırılmış. Resmi olarak  20 Kasım 1958 tarihinde Çukçi rayonu Sovyeti tarafından köyün tahliyesine ve Naukan Yupiklerinin tehcirine karar verildi. Tehcir edilen Naukan aileleri, Çukotka Özerk Okrugunun değişik yörelerine, Uelen (*Уэлен*), Lavrentiya (*Лаврентия*), Lorino (*Лорино*) köy ve kasabalarına yerleştirildiler. Bugün, Novoye Çaplino (*Новое Чаплино*), Sireniki (*Сиреники*) ve Uelkal (*Уэлькаль*) yerleşimlerinde de Naukan Yupiği bulunmaktadır. Bu tahliye ve tehcir, Naukan Yupiklerinin kültürlerinin yok olması sürecini hızlandırmıştır.

## Dil ve eğitim

Konuşanları 2005 rakamlarına göre 50 kişiyi geçmez.

## Sosyal yaşam

### Aile

### Köy odası
**[[Eskimo köy odası]]** (Naukan Yupikçesi *Qaygi*) : Sibirya'daki Eskimolar arasında yalnızca Naukan yupiklerinde görülür. Alaska'daki İnyupikler ile Yupiklerde de yaygın olan geleneksel yapı ve yapılanmadır. Yalnızca erkeklerce kullanılan, genelde yarı yarıya toprağa gömülü tek odalı geniş ve büyük evdir.

### Şenlik ve Törenler

## Avcılık ve Toplayıcılık

Bütün Eskimo halkları gibi Naukan Yupikleri de avcı ve toplayıcıdır. Bu avcı ve toplayıcılığın izleri ay adlarında bariz biçimde görülür: Ocak ayı için *Nayyughaghhsiq* ('fokların beyaz görünümlü oldukları ay'), Haziran ayı için *Kigyughvik* (' *Rumex* cinsinden kuzukulağı toplama ayı') gibi. Deniz memelileri içinde mors (*Ayveq*), fok (*Neghhsaq*), kutup ayısı (*Nanuq*) avladıkları hayvanlar arasındadır. Çukçilerden öğrendikleri evcil ren geyiği (*Quyngiq* tekil *Quyngit* çoğul) ile yabani ren geyiği (*Tuntu*), hem av hem de kızak (*Qamawk*) hayvanı olarak kullanılır. Kutup tilkisi (*Ulagaq*) de kara avları arasında idealdir.

## Din
### Şamanizm

**Tunghaq** kötü ruh, şeytan

### Hıristiyanlık

## Giyim Kuşam
### Giyecek
Parka (*Atekuk*), pantolon (*Qulliik*), başlık (*Nasaghaq, Nasaq*) ve ayakkabı olarak bot tipli (*kamgek* ikil *kamget* çoğul) ile uzun çizme (*Ivghusiq*) deniz ve kara memelileri ile kuş derilerinden yapılır. *Qitaq* ya da *Sillaghaq* adı verilen yağmurluklar kadınlarca kullanılır. El giyecekleri arasında eldiven (*Ayggaq*) ile kolçak (*Ayepghhaataq*) vardır.

### Takı ve beden süslemesi

## Mutfak
Genelde avcılıkla beslenen bir uygarlikdir. Tarımın olmadığı bir yerdir. Tavşan keklik ceylan etleri yemektedirler.

## Dipnotlar

## Kaynakça
*М. Членов, Уэленский язык – проблема идентификации (**Yupikçe terimler için ana kaynak**)

## Dış bağlantılar
*www.kunstkamera.ru Поселок Наукан (**Naukan köyü ve yerlileri üzerine İnternet'teki en geniş fotoğraf albümü**)