Fleur de lis

**Fleur** **de lis** veya **Fleur** **de lys**, zambak çiçeğinin üç yaprağının birleştirilmesi ile stilize edilmiş yaygın bir şarjdır***'. [[Fransızca]] fleur ''/flœʁ/'' "çiçek" ve lis ''/lis/'' "zambak" kelimelerinden teşkildir. Sembol (⚜️) Fransa'nın tradisyonel armasında [[Yüksek Orta Çağ]]dan 1792 senesindeki [[Fransız İhtilali]]ne kadar ve ardından 19. yüzyılda kısa süreliğine kullanılmıştır. Bu sembol günümüzde halen [[İspanya arması|İspanya]], [[Quebec arması|Quebec]] ve [[Kanada arması|Kanada]] armalarındaki bir unsur olarak [[Fransa]]'yı ve [[Bourbon Hanedanı|Burbon Hanedanını]] temsil etmektedir.

Diğer Avrupa milletleri de bu sembolü kullanmıştır. Sembol bilhassa [[Fransız Heraldiği]]nde "aynı anda dini, politik, hanedani, artistik, amblematik ve sembolik" hale gelmişti. [[Bakire Meryem]] ve [[Yusuf (Yeni Ahit)|Aziz Yusuf]] da sıklıkla fleur de lis ile tasvir edilen [[aziz]]ler arasındadır.

Fleur de lis, çoğu [[izcilik]] organizasyonun [[Dünya izcilik sembolü|logosundaki]] ana unsurdur.

Fleur de lis, [[Unicode]] standardında [[Muhtelif semboller|muhtelif semboller kategorisinde]]<sub>()</sub> U+269C <big>⚜</big> <small>FLEUR-DE-LIS</small> şeklinde bulunmaktadır.

== Etimoloji ==
Kelimenin etimolojisi hakkında muhtelif tezler mevcuttur. Bunların en yaygını kelimenin [[Eski Fransızca]] flour de lys "zambak çiçeği" (Eski Fransızca ''flour, flur, flor'' < [[Latince]] ''flōrem'' < [[Proto-İtalik]] ''*flōs'' < [[Proto Hint-Avrupa dili|PIE]]''*bʰleh₃-s'' < ''*bʰleh₃-''  ve Eski Fransızca ''lis'' < Latince ''lilium'' < [[Grekçe]] ''λείριον'') geldiğidir.

Bir diğer popüler tez ise ismini [[Franklar]]ın [[Galya]]'yı istila etmeden önceki yurdu olan [[Flandre]] bölgesindeki [[Lys (nehir)|Lys Nehrindeki]] [[bataklık süseni]]nden geldiğidir. [[Salian Frankları]]<sub>()</sub> tarafından kullanılan bir semboldü. Buna göre kelimenin anlamı "Lys (nehrinin) çiçeği" manasındadır.

== Ülkelere göre kullanımı ==
Dini bir sembolden [[Hanedan|dinastik]] bir sembole dönüşümü ve Avrupa [[Heraldik|heraldiğinde]] kullanılmaya başlanması için [[Fleur de lis#Fransa|Fransa seksiyonuna]] bakınız.

Sembolü kullanan ülkeler alfabetik olarak sıralanmıştır:

=== Arnavutluk ===
Fleur de lis (), çeşitli [[Arnavut soylular]]ıyla ilişkilendirilen bir semboldür. Bu sembol muhtelif soyluların armasını süslemiştir. Bu amblemi kullananlardan öne çıkan ailelerden biri de [[Ortaçağ'da Arnavutluk|Ortaçağ]] [[Arnavutluk Prensliği (Ortaçağ)|Arnavutluk Prensliğinin]] hanedanı [[Thopia ailesi]]dir. [[Karl Thopia]], [[Anjou Hanedanı|Anjuo Hanedanından]] [[Bilge Robert]]'ın torunudur. Bu sembolü kullanan diğer soylulara örnek olarak [[Durazzo ailesi]], [[Skura ailesi]], [[Muzaka ailesi]], [[Lukarić ailesi]] ve [[Engjëlli ailesi|Engjëlli]] [[Engjëlli ailesi|ailesi]] gösterilebilir.


<gallery widths="250" heights="125">
Dosya:Stema e Karl Topisë.png|Arnavut prensi [[Karl Thopia]]'nın arması. Taş üzerine işlenmiş (14. yüzyıl)
Dosya:Durazzo Family Coat of Arms.svg|[[Durazzo ailesi]]nin arması
</gallery>

=== Bosna-Hersek ===

Fleur de lis, [[Ortaçağ'da Bosna-Hersek|Ortaçağ]] [[Boşnak Krallığı]]nın yöneten [[Kotromanić Hanedanı]]n sembolüydü. Sembol, Bosna'nın ilk kralı [[I. Tvrtko Kotromaniç|I. Tvrtko]] tarafından Bosna tahtına çıkarken [[Anjou Hanedanı]]nın desteğini kabul ettiğinin bir göstergesi olarak bu sembolü benimsedi. Arma altı fleur de lis'den oluşmaktadır. Günümüzde sıklık bu çiçeğin otokton [[Lilium bosniacum]]'u temsil ettiği de savunulur.

=== Brezilya ===
[[Brezilya]]'nın [[Joinville, Santa Catarina|Joinville]] şehrinin armasındaki üç uçlu bir gümüş lambel ile taçlandırılmış üç fleur de lis içerir ([[Orléans Hanedanı]]ndan gelir) ki bu 1843 senesinde [[Prensesi Francisca|Brezilya Prensesi Francisca]] ile evlenen Kral [[Louis-Philippe]]'in oğlu [[François d'Orléans]]'dan gelmektedir.

=== Fransa ===
Fleur de lis'in Fransız kraliyeti ile olan ilişkisinin kökeni tam bilinmemekle beraber [[I. Clovis]] (h. 481-509) taç giymesinde kullanılan vaftiz zambağından kaynaklanıyor olabilir. Fransız monarşisi, nezahetin bir sembolü olarak I. Clovis'in ihtidasının anısına ve aynı zamanda kralın [[onksiyon]]unda***' kullanılan fleur de lis şeklindeki ampullayı hatırasına fleur de lis'i kraliyet armasına eklemiş olabilir. Yani fleur de lis, ilahi olarak onaylanmış yönetim hakkının bir sembolü olarak kabul edilebilir. Nitekim daha sonrasında "takdis edilmiş" Fransız kralların otoritelerinin direkt olarak tanrıdan aldığı iddia edecekti.

Kraliyete dair mistisizmi arttıran bir başka efsane, Clovis'i kral olarak onksiyon yapmak ve takdis etmek için cennetten gelen bir şişe yağın- Kutsal Ampulla- direkt Clovis'e veya belki bir güvercin tarafından St. Remigius gönderildiğini bildirir. Bir başka versiyon ise bir melek, kralı onksiyon etmek için fleur de lis ampulla ile gökten iner. Bir başka hikâye göre de Clovis Vouillé Muharebesi'nden önce müstakbel zaferinin sembolü olarak miğferine bir çiçek yerleştir ve daha sonra Fransız kralları bu sembolü kullanmaya devam eder. Clovis'e yapılan bu propagandist bağlantılar ile fleur de lis'in geriye dönük olarak tüm Hristiyan Frank krallarını, bilhassa Şarlman'ı, sembolize ettiği kabul edilmiştir.

14. yüzyılda Fransız yazarlar, Batı Frank Krallığından gelen Fransız monarşisinin aslının Clovis'in aldığı ilahi hediye olan kraliyet armasına kadar geri gidilebileceğini savunurlar. Modern araştırmalar, fleur de lis'in bir arma sembolü olmadan önce dini bir sembol olduğunu ortaya çıkarsa da, bu hikâyeler popülerliğini korumaktadır. Gerçek zambaklarla beraber Bakire Meryem ile ilişkilendirilse de 12. yüzyılda Kapetlerden VI. Louis ve VII. Louis'in sembol olarak kullanmaya başlarlar ki amaçları hükümranlıklarını azizlik ve ilahi hakla ilişkilendirmekti.

#### Antik Fransa ve Modern Fransa
Kapet Hanedanından VI. Louis (h. 1108-1137) ve VII. Louis (h. 1137-1180) fleur de lis'i ilk kez, örneğin asalarında, kullananlardı. 1179 yılında VII. Louis, oğlu Philippe'in taç giyme töreni kıyafetlerinde fleur de lis'in kullanılmasını emreder. Lakin armanın açıkça kullanıldığı ilk vizüel kanıt 1211 senesine aittir: Geleceğin VIII. Louis'ini ve "çiçeklerle" bezeli kalkanını gösteren bir mühür.

Geç 14. yüzyıla kadar Fransız arması Azür *semé-de-lis* Or (Üzerine dağılmış küçük altın fleur de lis'ler dikilmiş(*semé*) mavi kalkan) şeklinde tarif edilen ve *France ancien* (Antik Fransa) olarak adlandırılan, sayısı belirsiz fleur de lis ile süslenmiş mavi kalkan şeklindedir. V. Charles 1376 armada değişiklik yapar, üç tane fleur de lis'in bulunduğu daha sade bir tasarımı benimser ki buna da *France moderne*(Modern Fransa) denir.

*France moderne* Fransa'nın arması olarak ve beyaz arka plan üzerinde bayrak olarak Fransız İhtilaline kadar kullanılmıştır. İhtilal sonrasında fleur de lis'li bayrağın yerine günümüzde de kullanılan trikolor bayrak**** ikame edilir. 1814 senesinde fleur de lis'li bayrak restore edilir lakin 1830'da X. Charles'a karşı yapılan ihtilal sonucunda tekrar kaldırılır.

İkinci İmparatorluğun devrilmesinden sonra Prens Henri Charles'a Fransa tahtı teklif edilir. Ancak Henri'nin üç renkli bayraktan vazgeçip eski beyaz fleur de lis'li bayrağın geri getirilmesini şartı ile kabul edeceğini söyler. 1789 Fransız İhtilalinin ideallerinin sembolü olarak kabul edilen trikolor bayrağın terk edilmesi kabul edilmez ve iki teşebbüsün ardından süreçten vazgeçilir ve Fransa cumhuriyet olur.

#### Günümüz
Günümüzde fleur de lis, Fransa'da yaygın olarak departman, şehir, belediye bayrak ve armalarında kullanılmaktadır. Fransa haricindeki çeşitli bölge ve şehirlerin bayrak ve armada da geçmişin bir izi olarak bulunmaktadır.

Fleur de lis, sayısız Avrupa armasında ve bayrağında yüzyıllar boyunca yer almış olsa da bilhassa tarihi bağlamda Fransız monarşisi ile ilişkilendirilmiştir. Günümüzde Bourbon Hanedanının İspanyol koluna mensup Lüksemburg ve İspanya hanedanlarının armalarında görünmeye devam etmektedir.

### Sırbistan

Fleur de lis, Orta Çağ'da Sırbistan Büyük Prensliği, Sırbistan Krallığı ve Sırp İmparatorluğunun hanedanı Sırp Ortodoks Kilisesine bağlı Nemanjićlerin armasıydı. Kral Stefan Nemanjić tarafından kabul edilmiştir. Arma iki tane fleur de lis'e münderiçtir. Günümüzde fleur de lis; Sırp Haçı, Sırp Kartalı ve Sırbistan Bayrağı ile birlikte Sırpların milli sembollerindendir.

Sembol çoğu belediyenin arma ve bayrağında mevcuttur.


Dosya:Coat of Arms of Nemanjić Dynasty.svg|Sırbistan Krallığının (1217-1346) arması
Dosya:Coat of arms of Serbia small.svg|Sırbistan'ın arması (2004'ten beri)


## Galeri

Dosya:World Scout Emblem.png|Dünya İzcilik Teşkilatının amblemi
Dosya:Insignia USA Army 2nd Cavalry Regiment V2.svg|ABD'nin 2. Süvari Alayının nişanı
Dosya:Huguenot cross.svg|Huguenote (Ügnöt) Haçı, fleur de lis'in on iki taç yaprağı on iki havariyi temsil etmektedir.
Dosya:Fence, Buckingham Palace London April 2006 077.jpg|Buckingham Sarayının çitleri
Dosya:Clovis recevant la fleur de lys - XVe siècle.jpg|15. yy.dan *[[Heures de Bedford]]* isimli el yazması eserdeki bir resim. Melek Clovis'e fleur de lis'i getiriyor.
Dosya:Sumpf-Schwertlilie an der Isar.jpg|Sarı Iris pseudacorus çiçekleri
Dosya:Fleur.iris.2.png|Süsen(iris) çiçeği ile fleur de lis bezemesinin kıyası


## Ayrıca bakınız

* Fransa'nın armaları
* Iris florentina
* Iris pseudacorus (Bataklık süseni)
* Zambak
* Palmet
* Dünya izcilik sembolü

## Dipnotlar


Dosya:Arms of the Kingdom of France (Ancien).svg|1376'dan önceki Fransa Kraliyet Arması. (*France ancienne*): *[[Azür (heraldik)|Azur]] semé-de-lis [[Or (heraldik)|or]]*
Dosya:Arms of the Kingdom of France (Moderne).svg|1376'dan sonraki Fransa Kraliyet Arması. (*France moderne*): *Azur üç fleurs-de-lis or*
Dosya:Flag of France (1790–1794).svg|İhtilal sonrası kabul edilen bayrak
Dosya:Pavillon royal de France.svg|1789'dan önceki ve 1815'ten 1830 yılları arasındaki Fransa Kraliyet Bayrağı


## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* The Fleur-de-Lys Heraldica.org sitesinden