Zsófia Torma

**Zsófia Torma** (26 Eylül 1832 - 14 Kasım 1899) Macar arkeolog, antropolog ve paleontologdur.

## Yaşamı ve çalışmaları
Torma, Avusturya-Macaristan'ın Beszterce-Naszód kentinin  Csicsókeresztúr ilçesinde (bugün Romanya'da yer alan Bistrița-Năsăud şehrinin Cristeștii Ciceului ilçesinde) doğdu. Ailesi öldükten sonra kız kardeşiyle birlikte şimdi Romanya'da bulunan Szászváros'a taşındı. Burada Hunedoara İlçesinde bulduğu salyangoz çiftliklerini incelemeye başladı.

Çoğunlukla kendi kendini yetiştirdi. 1875'te çevresi tarafından Macar arkeolojisinin babası olarak kabul edilen Flóris Rómer tarafından Mureş nehri kıyısındaki antik Tordos yerleşiminde yapılan kazılarda kendi kazılarına başlaması için teşvik edildi. Hunyad İlçesindeki bir kazı sırasında bulduğu kil nesneler üzerindeki semboller ve yazılar arkeolojik bir sansasyon yarattı. Ayrıca, bazıları Vinca sembolleriyle kaplı, 6.000 ila 7.000 yıllık Tordos kültürüne ait eserler buldu. Gizella'ya göre;*Zsófia Torma, Tordos'un Neolitik kültürünü keşfeden ilk kişiydi. Tordos'un işaretleri ile Asur-Babil okuryazarlığı arasındaki bağlantıya, Sümer edebiyatının Güneydoğu Avrupa'ya nüfuz etmesine dikkat çekti. Vinca-Tordos kültürü ancak 1908'de keşfedilmesine rağmen o, dikkatlice toplanmış, son derece değerli buluntuların ve üzerlerinde yapılan tezlerin keşfinden otuz yıldan fazla bir süre önce Tordos'ta yirmi yıl çalıştı.*Torma'nın kendi kendine finanse ettiği kazılardan kaynaklanan ciddi mali sorunları vardı. Ayrıca kendi ülkesindeki arkeoloji alanında bir kadın ve amatör olarak kendisiyle alay eden ve görmezden gelen arkeologlarla, çığır açan fikir ve çabalarıyla mücadele etti. Bununla birlikte bulguları ve yazıları, onunla uzun yazışmalar yapan yabancı araştırmacılar arasında kabul gördü.

En tanınmış eseri olan *Ethnographische Analogien*, 1894'te Almanya'nın Jena kentinde yayınlandı.

Torma, Kolozsvár Ulusal Transilvanya Tarihi Müzesi'nin (bugünkü Cluj-Napoca) kuruluşunda önemli bir rol oynadı. Vasiyetinde 10.387 arkeolojik eser koleksiyonunu Transilvanya Ulusal Müzesi'nin Madalya ve Eski Eserler Müzesi'ne bıraktı.

24 Mayıs 1899'da, ölümünden sadece birkaç ay önce, Kolozsvári m. Ferencz József Tudomány'de (bugün Babeș -Bolyai Üniversitesi) fahri doktor ünvanı verilen ilk kadın oldu.

Torma, 14 Kasım 1899'da Szászváros'ta (bugünkü Orăştie) öldü.

## Ayrıca bakınız

* 20. yüzyıl öncesi kadın bilim insanları listesi

## Notlar

* 
* 
* The life work of Zsófia Torma  in the Transylvanian Values Collection

## Dış bağlantılar

* Coltofean, Laura. 2017.  Zsófia Torma: On dokuzuncu yüzyıl Transilvanya'da tarih öncesi arkeolojinin öncüsü.  İçinde: Cs. Szabó, V. Rusu-Bolindeț, GT Rustoiu, M. Gligor (ed.  ): Adalbert Cserni ve Çağdaşları.  Alba Iulia ve Ötesinin Öncüleri.  Mega Yayınevi, Kaloşvar, 2017: 327-354. 
* Coltofean, Laura. 2015.  19. Yüzyıl Arkeolojisinde Nesne Fotoğrafçılığı.  Zsófia Torma'nın Arkeoloji Koleksiyonunun Fotoğrafları.  ''Brukenthal.''  ''Acta müzesi''  X.1: 35-48. 
* Coltofean, Laura. 2015.  Congrès International dꞌanthropologie et dꞌarchéologie préhistoriques în dezvoltarea arheologiei preistorice în Transilvania secolului al XIX-lea'nın Önemi / 19th Century Transilvania'da CIAAP 1876'nın Önemi.  İçinde: ''ArheoVest'', Nr. III / No. III: ''In Memoriam Florin Medeleț (1943-2005), Interdisciplinaritate în Arheologie &#x5B; Interdisciplinarity in Archaeology &#x5D;, Timişoara, 28 noiembrie 2015 / 28 Kasım 2015'', Cilt. 2: ''Metode Interdisciplinare ve Istorie &#x5B; Disiplinlerarası Yöntemler ve Tarih &#x5D;'' : 1035-1055.  ISBN'si&nbsp;978-963-315-264-5
* Coltofean, Laura. 2014.  Zsófia Torma'nın Açılışı.  Bir Kadının, Bir Arkeologun ve Bir Vizyonerin Günlüğü.  İçinde: Marler, Joan (ed.  ), ''Tărtăria Kazılarının Elli Yılı.''  ''Gheorghe Lazarovici'nin 73. Doğum Günü Münasebetiyle Onuruna Festschrift'' .  Sivastopol: 258-273. 
* Coltofean, Laura. 2012.  Tutku Ölümden Güçlüyse… Zsófia Torma'nın Düşünceleri.  ''Brukenthalia.''  ''Rumen Kültür Tarihi İncelemesi''  2: 67-77. 

## Kaynakça