UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirası listesi

**UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri**, somut olmayan kültürel miras unsurlarının (SOKÜM) dünya çapında daha iyi korunmasını sağlamak ve bunların öneminin fark edilmesini sağlamak amacıyla, UNESCO tarafından 2008 yılından beri güncellenip hazırlanan; farklı ülkelerdeki önemli SOKÜM unsurlarını, acil koruma gerektirenleri ve koruma alanındaki iyi uygulamaları içeren listelerdir.

Listeleri BM Genel Kurulunda, 2003 UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi'ne Taraf devletlerce seçilen üyelerin meydana getirdiği Hükûmetler arası Komite yayınlamaktadır. Hükûmetler arası Komite, yılda bir kez toplanır ve Taraf Devletler tarafından önerilen adaylıkları değerlendirerek listeye girecek unsurlara karar verir.  Yerel düzeyde envanteri yapılan ve bu sayede ulusal düzeyde koruma altına alınmış olan somut olmayan kültürel miras unsurları, bu listelerde -özellikle de Temsilî Liste'de-  yer alarak uluslar arası bilinirlik kazanır.

2003 Sözleşmesi'nin 16. 17. ve 18. maddelerinde üç liste oluşturulmasını öngörülmüştür:

* **İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi**, bu mirasın çeşitliliğini gösterme ve önemi hakkında farkındalık yaratmak üzere seçilmiş bazı kültürel uygulamalar ve ifadeleri içermektedir. Liste herhangi bir mükemmellik veya münhasırlık standardı atfetmemekte ya da tanımamaktadır. 2023 itibarıyla 611 unsur içerir.
* **Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi**, toplulukların ve ülkelerin, onları canlı tutmak için acil önlem almak zorunda oldukları düşünülen kültürel unsurlardan oluşmaktadır. 2023 itibarıyla 82 unsur içerir.
* **Korumaların İyi Uygulamaları Kaydı.** Taraf Devletlerin, toplulukların ve diğer paydaşların başarılı koruma deneyimlerini ve yaşayan miraslarını, uygulamalarını ve bilgilerini gelecek nesillere aktarırken karşılaştıkları zorlukların üstesinden nasıl geldiklerine dair örneklerin paylaşıldığı listedir. 2023 itibarıyla 37 kayıt içerir.

## Kriterler
Bir kültürel unsurun UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi'ne dahil edilebilmesi için şu kriterleri karşılamaları gerekir:

* Kriter 1: Listeye girecek unsur, Sözleşme'de tanımlandığı şekliyle “somut olmayan kültürel miras” tanımına uymalı (ait olduğu topluluğun kimliğini yansıtan kültürel bir unsur olarak kabul ediliyor olmalı.
* Kriter 2: Aday olan unsur, somut olmayan kültürel mirasın öneminin görünürlüğünün ve farkındalığının sağlanmasına katkıda bulunmalıdır.
* Kriter 3: Unsurun listeye aday gösterilmesine yol açan toplum katılımı belgelendirilmeli.
* Kriter 4: Aday gösterilen unsurun korunması için alınacak koruma tedbirleri detaylandırılmalı.
* Kriter 5: Unsur, başvuran tarafın veya tarafların Devletinde veya topraklarında bulunan somut olmayan kültürel miras envanterine dahil edilmiş olmalı.

## İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi
**İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsil Listesi**, "kültürel mirasın çeşitliliğini göstermek ve önemi hakkında farkındalık yaratmaya yardımcı olmak" üzere soyut kültürel miras unsurları içeriyor.

## Acil Korunma Gerektiren Somut Olmayan Kültür Mirası Listesi
**Acil Korunma Gerektiren Somut Olmayan Kültür Mirası Listesi**, "Topluluklar ve Taraf Devletlerin bunları canlı tutmak için acil önlemlerin alması gerektiği" konusundaki somut olmayan kültürel miras unsurlarını içerir.

## En İyi Koruma Örnekleri
**En İyi Koruma Uygulamaları Kaydı**, Taraf Devletlerin ve toplulukların, "yaşayan mirasın, uygulamanın ve bilginin gelecek kuşaklara aktarılmasında karşılaşılan zorlukların üstesinden nasıl geldiğinin örneklerle paylaşımını" gösterir.

## İstatistikler

### Tasdik

Bölgelere göre Sözleşmeyi imzalayan devletler:

### 2008-2013 yılları arasında listelenen unsurlar

2017 itibarıyla listelenen unsurların toplamı: 337, bunların 18'i çok uluslu

## Listelenen "Başyapıtlar"

Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri, 2008 yılında Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi'nin yürürlüğe girdiği tarihte ilan edilmiştir. Bundan önce, *[[İnsanlığın Sözlü ve Somut Olmayan Mirasının Başyapıtları]]* olarak bilinen bir proje, gelenek, özel ve kültürel alanlar gibi maddi olmayan varlıkların değerini ve bu kültürel ifadelerin biçimlerini gösteren bir Bildiri ile listelenmekteydi. Başyapıtların belirlenmesi aynı zamanda devletlerin bu hazineleri tanıtma ve koruma taahhüdünü de içerirken, UNESCO bunların korunmasına yönelik planları finanse etmekteydi. 2001 yılında başlatılan ve 2005 yılına kadar iki yılda bir düzenlenen süreçte, dünya genelinde 90 somut olmayan kültürel miras unsurunu kapsayan toplam üç Bildiri gerçekleştirildi.

Daha önce ilan edilen 90 Başyapıt, *unsur* olarak adlandırılmak üzere, İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’ne ilk girdiler olarak dâhil edilmiştir. UNESCO Sözleşmesi'ne taraf olan ve üye devletler olarak adlandırılan ulusal hükûmetler tarafından sunulan adaylık dosyalarının değerlendirilmesini takiben, çok uluslu adaylıkların yanı sıra her birinin tek bir adaylık dosyası sunmasına izin verilen sonraki unsurlar eklenecektir. Somut olmayan kültürel miras alanındaki uzmanlardan oluşan bir panel ile Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Hükûmetlerarası Komitesi olarak bilinen atanmış bir organ, adayları Liste’ye unsur olarak resmen kaydetmeden önce her bir adaylığı inceler.

## Ayrıca bakınız

*Dünya Mirası
*Türkiye'nin somut olmayan kültürel mirasları

## Kaynaklar ve başvurular

### Notlar

A. Unsurlar için kullanılan isimler ve hecelemeler yayınlanan resmi Listeye dayanmaktadır..
B. 2001, 2003 ve 2005 yıllarında İnsanlığın Sözlü ve Maddi Olmayan Mirası Başyapıtları Beyannamesi hazırlandı. 2008 yılında İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi kuruldu ve bu listenin yerine geçti.
C. Daha önce Başyapıt olarak ilan edilen 90 unsur, Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesine göre İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilcisi Listesi'ne yazılmıştır.
D. Üye ülkelerin bölgelere göre gruplandırılması yayınlanan resmi Listeye dayanmaktadır. Kısaltmalar kullanım rahatlığı açısından getirilmiştir:
*AFR: Afrika
*AST: Arap Devletleri
*APA: Asya ve Pasifik
*ENA: Avrupa ve Kuzey Amerika
*LAC: Latin Amerika ve Karayipler
E. Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan'ın Transkafkasya Devletleri ile Rusya Federasyonu Avrupa ve Kuzey Amerika Bölgesinde yer almaktadır.

### Kaynakça

## Dış bağlantılar

*