Baas Partisi (Suriye ağırlıklı hizip)

**Arap Sosyalist Baas Partisi** (; *Baas*, "diriliş" anlamına gelir) **Suriye yanlısı Baas hareketi** olarak da anılan, Arap dünyasında şubeleri olan neo-Baasçı bir siyasi partiydi. Parti 1970 yılından 2000 yılına kadar Suriye Cumhurbaşkanı ve Genel Sekreteri Hafız Esad tarafından yönetilmiştir. 26 Ekim 2018'e kadar liderlik Hafız Esad'ın oğlu Beşşar Esad (Suriye bölgesel örgütünün başkanı) ve Abdullah el-Ahmar (pan-Arap ulusal örgütünün başkanı) arasında paylaşılmıştır.

2017 yılında Ulusal ve Bölgesel Komutanlıkların yeniden birleştirilmesinin ardından Beşşar Esad Merkez Komutanlığı Genel Sekreteri olmuştur. Partinin Suriye kolu, Suriye liderliğindeki Baas Partisi içindeki en büyük örgüttür; 1966 darbesinden 8 Aralık 2024'te Esad rejiminin çöküşüne kadar Suriye'yi yönetmiştir. Suriye Bölgesel Şubesinin faaliyetleri 11 Aralık 2024 tarihinde süresiz olarak askıya alınmış ve varlıkları geçiş hükümetine devredilmiştir.

## Liderlik

### Genel Sekreterlik
Hafız el-Esad, 1970'te partinin Suriye Bölge Komutanlığı sekreteri ve 1970'in sonlarında Ulusal Komutanlığın genel sekreteri oldu. Hafız Esad, ölü olmasına rağmen, Ulusal Komutanlığın resmi genel sekreteriydi. Beşşar Esad, 2000 yılında babasının ölümünden sonra Suriye'deki partinin bölge sekreteri oldu. Beşşar Esad 2017 yılında Ulusal Konsey Genel Sekreteri olarak seçilmiştir.

* Nureddin el-Etasi (1 Mart 1966 - 18 Kasım 1970)
* Hafız Esad (12 Eylül 1971 - 10 Haziran 2000)
* Abdullah el-Ahmar (**geçici olarak**, 10 Haziran 2000 - 14 Mayıs 2017)
* Beşşar Esad (18 Mayıs 2017 - 8 Aralık 2024)

### Genel Sekreter Yardımcısı
Abdullah el-Ahmar 1971 yılından 2018 yılına kadar Ulusal Komutanlık genel sekreter yardımcısı olarak görev yapmıştır. Beşşar Esad 2017 yılında Ulusal Konsey Genel Sekreterliğine seçildi. Hilal Hilal 26 Ekim 2018 - 8 Mayıs 2024 Merkez Komutanlığı Genel Sekreter Yardımcılığı görevini yürütmüştür. 8 Mayıs 2024 tarihinde Dr. İbrahim el-Hadid, Merkez Komutanlığının yeni sekreter yardımcısı olarak seçilmiştir.

* Hafız Esad (18 Kasım 1970 - 17 Kasım 1971)
* Abdullah el-Ahmar (17 Kasım 1971 - 26 Ekim 2018)
* Hilal Hilal (26 Ekim 2018 - 8 Mayıs 2024)
* İbrahim el-Hadid (8 Mayıs 2024 - 11 Aralık 2024)

### Merkez Komutanlığı
2018 yılında Arap Sosyalist Baas Partisi Merkez Komutanlığı, Arap Sosyalist Baas Partisi Ulusal Komutanlığı ve Arap Sosyalist Baas Partisi Suriye Bölge Komutanlığının birleşmesiyle kurulmuştur.

### Ulusal Konsey
Arap Sosyalist Baas Partisinin 2017'deki 14. Konferansı'nda, kuruluşundan bu yana partinin önde gelen organı olan Ulusal Komutanlık lağvedildi ve yerine Ulusal Konsey kuruldu. Ulusal Konseyin Arap Sosyalist Baas Partisinin bölgesel şubelerinin bölgesel sekreterlerinden oluşmasına karar verildi.

### Ulusal Kongreler
Not: 1- 8. Ulusal Kongreler için, 1966 öncesi birleşik Baas Partisi tarafından düzenlenen ulusal kongrelere bakınız.

* 9. Ulusal Kongre (25-29 Eylül 1966)
** 9. Olağanüstü Ulusal Kongre (Eylül 1967)
* 10. Ulusal Parti Kongresi (Ekim 1968)
** 10. Olağanüstü Ulusal Kongre (Ekim-Kasım 1970)
* 11. Ulusal Kongre (Ağustos 1971)
* 12.Ulusal Kongre (Temmuz 1975)
* 13. Ulusal Kongre (27 Temmuz - 2 Ağustos 1980)
* 14. Ulusal Kongre (15-21 Mayıs 2017)

### Organizasyon
Partinin 1963'te Şam'da yapılan Ulusal Kongresi aşırı sol bir duruşu savundu; partiyi sosyalist devrimin ve sosyalist bir toplum inşa etmenin aracı olarak ilan etti. Ekonomik üretimin işçiler tarafından kontrol edilmesi ve tarım arazilerinin kolektifleştirilmesi gibi temel Marksist programlar benimsendi. Parti, Eflak ve Bitar'ın bölünmeden önceki liderliklerine kadar uzanan bir politika olan Leninist çizgide örgütlenmiştir. Partinin en yüksek organı parti kongresidir. Kongre bir genel sekreter ve bir Ulusal Komutanlık seçer. Ulusal Komutanlık altında partinin faaliyet gösterdiği her eyalet için bir Bölgesel Komutanlık bulunmaktaydı. Bölgeler şubelere, şubeler de bölümlere ayrılır. Bir şube iki ya da daha fazla bölümden oluşur. Bir bölüm üç ila yedi hücreden oluşmaktaydı. Her hücrenin üç ila yedi üyesi vardı.

Teorik olarak partinin Ulusal Komutanlığı tüm Arap ulusu için embriyonik bir hükûmettir. Bu organ, yarısı Suriyeli olmak üzere 21 üyeden oluşmaktaydı. Pratikte ise Suriye Bölgesel Komutanlığı parti içindeki en güçlü kurumdu. Suriye Bölgesel Komutanlığı Suriye'deki gerçek siyasi liderliktir; Ulusal Komutanlığın gücü gerçek olmaktan çok sembolik hale gelmiştir. Ulusal Komutanlık koltuğu, Suriyeli siyasetçilere aktif siyasi hayattan emekli olduklarında verilen onursal bir makam haline gelmişti. Hafız Esad'ın Ulusal Komutanlık toplantılarına katılacak zamanı nadiren oluyordu. Bunun yerine Parti İşlerinden Sorumlu Başkan Yardımcısı Züheyir Maşarka ya da Abdülhalim Haddam'ı Ulusal Komutanlık toplantılarında kendisini temsil etmesi için görevlendirmişti. Teorik olarak Ulusal Komutanlık, Arap dünyası genelinde tebliğ faaliyetlerinde bulunabilir, yeni bölgesel komutanlıkları kurabilir ve zayıf bölgesel komutanlıkları destekleyebilirdi ancak Suriyeli politika yapıcılar bu kapasiteyi kısıtlamışlardı.

## Bölgelere göre şubeler

### Irak

Parti Irak'ta bazen solcu Baas ya da Kutr el-Irak olarak da bilinmekteydi. Partinin Irak'taki önde gelen üyeleri arasında Mahmud el-Şeyh Radhi, Fevzi Mutlak er-Ravi ve Dr. Mahmud Şamsa bulunmaktadır. Parti Saddam Hüseyin yönetimine karşı çıkmış ve onun tarafından hedef alınan ilk gruplardan biri olmuştur. Parti, hükûmetinin baskısı nedeniyle yüzlerce kadrosunu kaybetti. Radhi 1970'li yıllarda Suriye'de bulunuyordu.

Parti Saddam hükûmetini "faşist" olarak nitelendirdi. İran-Irak Savaşı 1980'de patlak verdiğinde parti, Irak Komünist Partisi, Kürdistan Yurtseverler Birliği ve Kürt Sosyalist Partisi ile birlikte Irak Yurtsever ve Demokratik Cephesinin oluşumunda yer aldı. Cephe, Saddam'ı devirmeye yemin etti. (Suriye, Irak-İran Savaşı'nda İran'ı desteklemişti).

1980'lerde parti Irak İslam Yüksek Konseyi ile işbirliği yapmaya başladı. Parti 1989 yılında Şam'da Iraklı muhalif grupların ilk genel konferansını düzenledi. Ayrıca 1991'de Beyrut'ta Iraklı muhalif grupların konferansına katıldı. 1999 yılında Radhi, Birleşik Krallık'ta kalıyordu. Parti, Irak Ulusal Güçler Koalisyonu'nu oluşturan üç ana gruptan (Irak Komünist Partisi ve İslami Davet Partisi ile birlikte) biriydi. Koalisyon, Saddam Hüseyin'in yanı sıra ABD'nin askeri müdahalesine de karşıydı. Irak'ın 2003'teki işgali öncesinde parti, ABD'nin sürgündeki Iraklı muhaliflerin örgütlenmesine karışmasını açıkça kınadı.

Saddam yönetiminin düşmesinin ardından, Baas'tan arındırma yasasının parti için de geçerli olup olmadığı konusunda kafa karışıklığı ortaya çıktı. Radhi 2008 yılında partinin Irak içinde faaliyet göstermesine ve uzlaşma sürecine katılmasına izin verilmesini talep etti. Buna karşılık Irak hükûmeti, Saddam döneminde muhalefet konferanslarına katılmış olması nedeniyle Kutr el-Irak'ı Saddam'ın Baasından farklı gördüklerini açıkladı. Irak'taki bölgesel örgüt 2009 itibarıyla halen Suriye'de bulunmaktadır.

Londra'da bulunan Radhi 2018 yılında Bağdat'ı ziyaret etmiş ve uzlaşma görüşmeleri sırasında Cumhurbaşkanı Fuad Masum ile bir araya gelmiştir.

### Ürdün

**Arap Baas İlerici Partisi** yasal olarak ilk kez 1993 yılında tescil edildi. Küçük bir şubedir ve bir WikiLeaks belgesine göre, "çok az sayıda taraftar" a sahiptir. Şube, küçük boyutuna rağmen, lideri Fuad Dabbur aracılığıyla Ürdün medyasında iyi bir iz elde edebilmektedir. Dabbur'un dış politika hakkındaki ateşli açıklamaları basında sık sık alıntılanmaktadır. Parti, Irak yanlısı Arap Sosyalist Baas Partisinden daha az bilinmektedir. Suriye ağırlıklı Baas Partisinin Ürdün'deki parti koludur. Fuad Dabbur, şubenin bölgesel sekreteridir. Partinin 200'den az üyesi olduğuna inanılmaktadır.

; Bölge sekreterleri
* Mahmud Maytih
* Fuad Dabbur

### Lübnan

Lübnan şubesi, Baas Partisi'nin bölündüğü 1966'da kuruldu. Lübnan İç Savaşı sırasında partinin Esad Taburu adında silahlı bir milis birliği vardı. Parti, konfesyonist devleti ortadan kaldırmak için Kamal Canbolat'ın İlerici Sosyalist Partisi ile güçlerini birleştirdi. Ulusal Demokratik Hareket, partinin katıldığı Ulusal Demokratik Cephe tarafından değiştirildi. Parti, Lübnan'da İsrail güçlerine karşı direniş örgütledi. Temmuz 1987'de Birleşme ve Kurtuluş Cephesinin kurulmasında yer aldı.

2009 parlamento seçimlerinde parti, 8 Mart İttifakının bir parçası olarak iki sandalye kazandı. Partinin milletvekilleri Asım Kanso ve Kasım Haşim'di. Suriye Başbakanı Vail Nadir el-Halki, Suriye'nin Lübnan'ı işgal etmesine, komplo ve saldırılara rağmen Suriye yönetimini desteklediklerini ve Esad'a sadık kaldıklarını belirterek Lübnan Bölgesel Şube liderliğini övdü. Parti, 2018'den bu yana Kalkınma ve Kurtuluş parlamento bloğunun bir parçası olan Emel Hareketi ile birlikte hareket etmektedir. 2023 itibarıyla partinin lideri Ali Hicazi'dir. 2022 parlamento seçimlerinde parti bir sandalye kazanmıştır.

### Moritanya

Moritanya'da 1981 yılında gizli bir Suriye kolu kurulmuştur. Parti 20 Eylül 1994 tarihinde Arap milliyetçileri ve Moritanya'daki gizli bir Baas partisi derneğinin üyeleri tarafından kurulmuştur. Parti 19 Kasım ve 3 Aralık 2006 seçimlerinde bir sandalye kazanmıştır. Parti 2013 seçimlerinde koltuğunu kaybetmiştir. En son 2018 yılında yapılan seçimlerde parti oyların sadece %0,31'ini almıştır.

2013 yılı itibarıyla parti Mahfuz Veled el-Azizi tarafından yönetilmektedir. Parti, Suriye İç Savaşı boyunca Suriye hükûmetini güçlü bir şekilde desteklemiştir.

### Filistin

Filistinli Samir el-Attari 1970'lerde Ulusal Komutanlığın bir üyesiydi. 1970 yılına kadar es-Saike, Cedid'in kontrolü altında kalmıştır. 2011'de Suriye İç Savaşı'nın patlak vermesinin ardından es-Saike, Suriye Baas hükûmetini desteklemek için silahlandı ve Güney Şam Taarruzu (Nisan-Mayıs 2018) gibi çok sayıda askeri operasyona katıldı.

; Es-Saike liderleri
* Züheyir Muhsin (1971-1979; aynı zamanda Ulusal Komutanlığın bir üyesiydi)
* İsam el-Kadı (1979-2006)
* Ferhan Ebu el-Hayca (2007-2018)
* Muhammed Keys (2018-günümüz)

; Bölge sekreterleri
* Ferhan Ebu el-Hayca (? -?)

### Sudan

1980'lerde partiye Arap Sosyalist Baas Partisi - Sudan Örgütü adı verildi (Irak yanlısı Arap Sosyalist Baas Partisi - Sudan Bölgesi olarak adlandırılan partiden farklıdır). Parti 1986 seçimlerine İlerici Ulusal Cephe'nin bir parçası olarak katıldı.

Parti, üçüncü bölgesel kongresini 5-6 Şubat 2009'da Hartum'da gerçekleştirdi. Kongrede 23 üyeli bir Merkez Komitesi, 11 üyeli bir Bölge Komutanlığı ve bir bölge sekreteri (El-Ticani Mustafa Yasin) seçildi. Kongrede, partinin milli cephe oluşturmak adına Ulusal Kongre Partisi ile işbirliği arayışında olduğu belirtildi. Parti, Güney Sudan'ın bağımsızlığına şiddetle karşı çıktı.

2010 yılında Arap Sosyalist Hareketi Genel Sekreteri Ahmed el-Ahmed'in Sudan bölgesel liderliğinin bir üyesi olduğu bildirildi.

; Bölge sekreterleri
* El-Ticani Mustafa Yasin

### Suriye

Parti sloganı olan "Birlik, Özgürlük, Sosyalizm" Suriye Arap Cumhuriyeti Anayasası'nda yer almaktadır. Anayasanın sekizinci maddesine göre "Baas Partisi toplumda ve devlette önde gelen taraftır. Halk kitlelerinin kaynaklarını birleştirme ve onları Arap ulusunun hedeflerinin hizmetine sunmaya çalışan Ulusal İlerici Cepheye önderlik etmektedir." Anayasa 1973'te kabul edildi. Suriye Arap Cumhuriyeti anayasasına göre cumhurbaşkanı adayını partinin Bölge Komutanlığı aday gösterir. Anayasa açıkça cumhurbaşkanının partinin lideri olması gerektiğini söylemiyor, ancak Ulusal İlerici Cephe (UİC) tüzüğü Suriye Arap Cumhuriyeti başkanı ve parti sekreterinin aynı zamanda UİC'nin başkanı olduğunu belirtiyor.

Parti, 1963'ten beri Suriye parlamentosuna hakimdir. Parti Ulusal İlerici Cepheye liderlik etmekte ve bu anayasa uyarınca yapılan tüm seçimlerde Cephe için ayrılan 167 parlamento sandalyesinin çoğunluğunu elde etmiştir. 2003 parlamento seçimlerinde parti 135 sandalyeyi elde etti. 2000'lerin ortalarında, Suriye'deki parti üyeliğinin 800.000 olduğu tahmin ediliyordu. Suriye'deki kilit parti yayın organları *[[El-Baas]]* ve *[[Et-Tevra]]'dır*. Partinin entelektüellere ve varlıklı elitlere odaklanması nedeniyle, kentli işçiler ve kırsal kesimdeki çiftçiler gibi ekonomik olarak daha zayıf kesimlerin desteğini kazanamadı. Sonuç olarak, destek tabanı büyük ölçüde Şam'ın varlıklı tüccar sınıfları ve Kuzey-Batı sahilindeki Alevi aşiretlerle sınırlı kaldı.

Suriye Bölge Komutanlığı 21 üyeye sahiptir. 1987 itibarıyla Suriye Bölge Komutanlığı, Suriye Arap Cumhuriyeti'nin üç başkan yardımcısı, başbakan, savunma bakanı, Silahlı Kuvvetler Genelkurmay başkanı, Parlamento başkanı, Halep ve Hama parti sekreterleri, sendikalar, ekonomi ve yüksek öğrenimden sorumlu parti bürolarının başkanlarınden oluşuyor.

Yedinci Suriye bölgesel parti kongresi Ocak 1980'de yapıldı. Kongre, Bölge Komutanlığı ile yerel şubeler arasında aracılık organı olarak görev yapacak yeni bir Merkez Komite kurdu. Merkez Komitesinin 75 üyesi vardı. Sekizinci bölge kongresi, Merkez Komitesini 95 üyeye genişletme kararı aldı. Merkez Komitesi, daha önce bölge kongre delegeleri tarafından yapılan Bölge Komutanlığını seçmekle görevlendirildi. Merkez Komitesi, kongre oturumda olmadığı zamanlarda bölgesel kongreyi temsil eder.

Partinin Suriye'de 19 şubesi var: 13 vilayetin her birinde bir: Şam'da bir, Halep'te bir ve dört üniversitenin her birinde bir. Çoğu durumda, bir vilayetin valisi, polis şefi, belediye başkanı ve diğer yerel yetkililer Şube Komutanlığını oluşturur, ancak Şube Komutanlığı sekreteri ve diğer yürütme pozisyonları partinin tamamıyla doldurulur.

Suriye bölgesel parti kongresi dört yılda bir düzenleniyor. Kesin bir şekilde planlanmış bir mesele olsa da, bölgesel kongre güncel olaylar hakkında gerçek tartışmalar için bir mekan olmuştur. Yolsuzluğa ve ekonomik durgunluğa yönelik eleştiriler 1985 bölgesel kongresinde samimi de olsa dile getirildi. Bu kongreye 771 şube delegesi katıldı.

Parti, Suriye silahlı kuvvetleri içerisinde paralel bir yapıya sahiptir. Askeri sektör Bölge Komutanlığında temsil edildiği ve bölgesel kongrelere delegeler gönderdiği için askeri ve sivil sektörler yalnızca bölgesel düzeyde buluşmaktadır. Askeri sektör, tabur düzeyinde faaliyet gösteren şubelere ayrılmıştır. Bir askeri parti şubesinin başkanına *tevcihi* ("rehber") denir.

Partinin 1980'de kurulmuş bir Teftiş ve Kontrol Komitesi vardır. Parti Güvenlik Yasası, parti içindeki "sapmaları" ve partiye yönelik saldırıları suç sayarak 1979'da kabul edildi.

Partinin kitle örgütlerindeki çalışmaları koordine etmek için üç bürosu vardır: Halk Örgütleri Bürosu (Halk Ordusu milislerini, Devrimci Gençlik Birliği, Öğrenci Birliği ve Suriyeli Kadınlar Genel Birliğini koordine eden); İşçi Bürosu (Genel Sendikalar Federasyonunu koordine eden) ve Köylü Bürosu (Köylüler Federasyonunu koordine eder). Çocuklar, ilkokullu erkek ve kız çocukları için bir organizasyon olan Öncülere katılır. Öncüler, silahlı kuvvetler tarafından işletilen paramiliter yaz kamplarına katılır. 1970'lerin ortasında parti, köylülerin Köylüler Federasyonuna taşınması için kitlesel bir kampanya yürüttü.

Partinin, Yüksek Siyaset Enstitüsü (Şam Üniversitesinin yüksek lisans okulu) dahil olmak üzere kendi siyasi eğitim sistemi vardır.

Abdülhalim Haddam, 2005 ortalarında Ulusal Komuta ve Merkez Komite üyeliğinden istifa etti.

### Tunus
Tunus'ta Şam merkezli Baas Partisine bağlı resmi bir yapı bulunmamaktadır. Tunus'taki Baasçıların çoğu Baas Hareketinin ya da daha solcu ve radikal Arap ve Demokratik Öncü Partisinin üyeleri olarak Iraklı fraksiyonu desteklemektedirler. Sadece Muhammed Salah Hermassi (Şam merkezli Ulusal Komutanın bir üyesi) liderliğindeki az sayıda militan tarihsel olarak Şam ile bağlantılıdır.

### Yemen

**Halkın Öncü Partisi**, Baas Partisinin Yemen'deki koluydu. Parti 1950'lerin sonunda kurulmuştur. Baas Partisi Suriye ve Irak'taki gruplar arasında bölündüğünde, Yemen kolu ezici bir çoğunlukla Suriye liderliğindeki Baas Partisinin yanında yer aldı. Partinin Yemen'deki bölge sekreter yardımcısı Muhammed ez-Zübeyri idi. Parti 1993 parlamento seçimlerine katıldı ve yedi sandalye kazandı. 1997 ve 2003 parlamento seçimlerinde parti iki sandalye kazandı. Parti 2003 yılında ulusal oyların %0,66'sını almıştır. Parti 1999 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Ali Abdullah Salih'i destekledi.

Abdullah el-Ahmar, 2006 yılında 4. Yemen Baas Bölgesel Kongresi'nde bir merkez parti delegasyonunu yönetti.

Aralık 2008'de, parti ve Ulusal Arap Sosyalist Baas Partisi, siyasi faaliyetlerini koordine etmeyi kabul etti.

Kasım 2010'da, Yemen'deki partinin en önemli liderlerinden biri olan Ali Ahmed Nasır ed-Dahab öldü. 1993'ten beri Bölge Komutanlığı sekreter yardımcısı ve Parlamento üyesiydi.

Mart 2013'te, bölgenin Kadınlar bölümü başkanı Linda Muhammed, Yemen yönetiminin Beşşar Esad ve Suriye Baasına verdiği sürekli desteği protesto etmek için partiden ayrıldı.

; Bölge sekreterleri
* Bilinmiyor
* Mahmud Abdülvahab Abdulhamid (? -?)
* Muhammed ez-Zübeyir (? - günümüz)

; Bölge sekreter yardımcısı
* Ali Ahmed Nasır el-Dahab (1993 - 30 Kasım 2010)
* Ahmed Haydar (? -?)
* Muhammed ez-Zübeyir (?-?)

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Baas Partisi'nin Suriye kanadı