Roma askeri sınırları ve tahkimatları

**Roma askeri sınırları ve tahkimatları**, Roma İmparatorluğu'ndaki toprak savunma stratejisinin en büyük parçasıydı. 2. yüzyılın başlarında, Roma İmparatorluğu toprak olarak genişlemesinin zirvesine ulaşmıştı ve daha önce İmparatorluk ve Cumhuriyet'te olduğu gibi sınırlarını sürekli genişletmek yerine, Romalılar stratejik konumlarını bir dizi tahkimat ve yerleşik hatlarla güçlendirerek konumlarını sağlamlaştırdı. Tarihçi Adrian Goldsworthy, Romalıların askerî güçlerinin fethetmelerine izin verdiği doğal sınırlara ulaştıklarını ve birçok Roma galibiyetine rağmen, askeri gelenekleri onları askeri olarak işgal edilemez kılan halkların erken-orta dönemlerde İmparatorluğun sınırlarının genişlemesine engel olduğunu söylüyor. Goldsworthy, özellikle Partlar, Sarmatyalılar ve Perslerin süvari tabanlı ordularının, Roma'nın piyade tabanlı ordularına karşı oldukça güçlü bir direniş gösterdiğini vurguluyor.

## Tahkimatların doğası
İmparatorluğun tarihi boyunca değişiklik gösteren Roma İmparatorluğu'nun sınırları, doğal sınırlar (kuzeyde ve doğuda Ren ve Tuna nehirleri, batıda Atlantik ve güneyde çöller) ile insan yapımı tahkimatların bir kombinasyonuydu. Bu sınırlar imparatorluğun topraklarını ötesindeki "barbar" topraklarından ayırdı.

Roma ordusu tarafından MÖ 6. veya 7. yüzyılda Roma'nın ilk surlarının inşa edilmesinden itibaren bağlantısız şekilde surlar inşa edilmişti. Bununla birlikte, imparatorluğun çevresi etrafında stratejik bir ölçekte sistematik tahkimat inşası, İmparator Caligula döneminde MS 40 civarında başladı. Bununla birlikte, Roma sınırının sistematik olarak tahkim edilmesi, 117'de başlayan Hadrian'ın yönetiminde gerçekleşti. 21 yıllık saltanatının yarısını imparatorluğu gezerek ve imparatorluğun dört bir yanında kaleler, kuleler ve duvarların inşasını yöneterek geçirdi. Bu tahkimatların stratejik bir ölçekte (yani tekil yerleşimleri güçlendirmek yerine imparatorluğu bir bütün olarak korumak için) uyumlu ve bir bütün olarak inşa edilmesine limes adı verilir. Limes inşaatları yaklaşık 270'e kadar devam etti.

*Limesler* lejyonlar veya vexillationlar için kaleler oluşturmalarının (örn Segedunum) yanı sıra birliklerin hızlı geçişi için bir yol sistemi ve bazı yerlerde geniş duvarlar oluşturuyordu. Belki de bunların en ünlü örneği, günümüz İskoçya'sında bulunan kabilelerin saldırılarından korunmak için adanın tüm genişliği boyunca inşa edilen Büyük Britanya'daki Hadrian Duvarı'dır. *[[ıhlamur britannicus|Limes Britannicus]]* belki de nihai limeslerin en iyi örneğidir. Tüm bir sınır boyunca devam eden bir insan yapımı tahkimat inşa etme girişimi, büyük bir girişimdi. Ancak diğer limesleri aynı şekilde yorumlamak ya da limesleri aşılmaz bir bariyer olarak görmek doğru değildir. Diğer limesler, uzunluklarının tamamı boyunca sürekli bir insan yapımı tahkimatlara sahip olmadı. Bazı yerlerde, bir nehir, çöl veya doğal kaya çıkıntısı, sıfır harcama için limese dahil edilebilirdi. Ayrıca, Hadrian Duvarı kadar etkileyici tahkimatlar da aşılmaz değildi: Birbirinden biraz uzaktaki mil kaleleri ve nadiren atılan devriyeler yüzünden, küçük düşman kuvvetleri küçük çaplı baskınlar için savunmayı kolayca geçebilirdi. Bununla birlikte, akın eden bir grup, duvarın arkasındaki iyi korunan kapılardan birinden geçmek zorundaydı, bu da ganimetlerini bırakmalarına sebep olacak ve böylece baskının tüm amacını ortadan kaldıracaktı. Veya saldırıya yanıt veren lejyonlar tarafından duvara doğru süpürüleceklerdi. Ek olarak, büyük bir ordu, kuşatma ekipmanı kullanarak limesleri geçmeye çalışabilirdi. Limeslerin değeri, mutlak geçilmezliğinde değil, S. Thomas Parker'ın iddia ettiği gibi, düşmanı engellemesinde yatar: Saldırı altındaki bölgeye diğer Roma kuvvetlerini çağırmak için kullanılabilecek bir uyarı vermek ve düzenli bir şekilde düşmana yanıt vermek bu hattın temel amacıdır. Bu *nedenle, limesler*, aynı düzeyde savunma sağlamak için tüm birlikleri duvara yığmak yerine, bir sınırın savunmasında büyük bir kuvvet ekonomisine izin veren bir araç olarak daha iyi görülebilir.

270'ten sonra, I. Konstantin tarafından aşılmaz sağlam bir sınırın korunması, kasıtlı veya koşullara bağlı olarak terk edildi. Roma İmparatorluğu " derinlemesine savunma " politikasını izlemeye başladı. Bu, düşmanın ilerlediği derinlik boyunca konsantre sert noktalarla daha yumuşak, daha derin bir çevre savunma alanının korunmasını gerektiriyordu. Buradaki fikir, yeterli büyüklükteki herhangi bir istila kuvvetinin ilk savunma hattını delebileceği, ancak bunu yaparken herhangi bir sürpriz veya hızlı hareket unsuruyla, savunma hatlarını ve ikmal hatlarını engelleyen birkaç savunan sert noktayı (kaleler) geride bırakmak zorunda kalacağıydı. Bu güçlü(sert) noktalardaki birlikler de düşmanın iletişimini ve geniş alanda birbirinden ayrılan güçleri tehdit edebilecekti.

İmparatorluğun son dönemlerinde, sınır savunmasını korumak için çok az çaba harcanmasıyla beraber sınırlar daha da esnek hale geldi. Sınırları kontrol etmek yerine, ordular imparatorluğun kalbine yakın bir yerde toplandı ve düşmanların savaşta karşılanmadan önce İtalyan Yarımadası'na kadar içeri girmelerine izin verildi.

## Kuzey sınırları

### Britanya
Romalılar, Büyük Britanya'nın modern topraklarının çoğunu fethettikten sonra kuzeye doğru genişlemelerini şu anki Orta İskoçya'ya denk gelen Kaledonya'nın güney ucunda durdurdular. Bu, onlara karşı yıllarca savaşan, baskınlar yapan ve ayaklanmalar çıkaran Piktlerle sınır komşusu olmalarına yol açtı. İmparatorluğun diğer sınırlarının aksine, İskoçya'da tüm yarımadayı kaplayan çöl veya geniş bir nehir gibi geri çekilecek doğal bir sınır yoktu. Bu nedenle *Britannia* eyaletini önce Kaledonyalılardan ve daha sonra da Piktlerden korumak için güneyden Orta İskoçya'ya bir dizi savunma hattı inşa edildi. 

Sınır sürekli olarak devam eden bir duvar olmasa da, İskoçya'nın ortasında Gask Ridge olarak bilinen bir dizi tahkimat, Roma'nın en eski müstahkem kara sınırı olabilir. Bu tahkimatlar yaklaşık MS 70- 80 yılları arasında inşa edildi, kırk yıl sonra Hadrian Duvarı bu tahkimatların yerini aldı ve onun ardından yirmi yıl sonra da Antoninus Duvarı Roma'nın sınırını belirlemek üzere diğerlerinin yerini aldı. Bu değişiklikler ardışık ilerlemeyi temsil etmez,Roma'nın Britanya'daki sınırında birçok dalgalanma görülmüştür - örneğin Antoninus Duvarı 142 ile 144 arasında inşa edilmiş, 164 tarafından terk edilmiş ve 208'de yeniden kontrol altına alınmıştır.

Kayıtlar az olsa da, Britanya'daki ordunun gücüne bağlı olarak sınırın çeşitli tahkimatlar arasında dönem dönem ilerleyip gerilediğine dair işaretler var. Birçok tahkimatın yakıldığına dair arkeolojik kanıtlar var, ancak bunun saldırıya uğrayan tahkimatlar mı yoksa Roma ordusunun düşmana müstahkem bir üs sağlamamak için geri çekilirken kendi müstahkem kamplarını yok etme normal sürecinin bir parçası mı olduğu hala tartışılan bir konu.

Bu kuzeydeki tahkimatlar ve duvarlar bazen *Limes Britannicus olarak* adlandırılır. Bu duvar surlarının ortalama garnizonunun yaklaşık 10.000 asker olduğu düşünülüyor. Kesintisiz bir duvarla birlikte (Gask Ridge hariç), duvarın hemen arkasında da birliklerin taşınması için bir yol inşa edilmişti. Duvar boyunca, lejyonlar veya vexillatiolar için birkaç büyük kalenin yanı sıra bir dizi küçük dikdörtgen şeklinde kaleler vardı - Bunlar kaleden ziyade etkili bir şekilde bir duvarı düşük ölçekli baskınlardan başka hiçbir şeye karşı savunamayan ancak lejyoner kalelerine saldırı olduğunda uyarı sinyali verebilen gözetleme kuleleriydi. Kulelerin tepesinde yangın sinyalleri araçları bulundu.

Geç Dönem İmparatorluk'ta, Roma Britanyası, imparatorluğun sınırları boyunca hissedilen barbar saldırılarına paralel olarak, dış saldırılara karşı giderek daha savunmasız hale geldi. Ancak Britanya kıta Avrupası ile hiçbir kara köprüsü paylaşmadığından, saldırı yöntemi ve dolayısıyla savunma yöntemleri imparatorluk standardından farklıydı. Güneydoğu kıyısı boyunca, başlangıçta korsanlıkla mücadele etmek için, ancak daha sonra baskınlardan ve Saksonlardan gelen istila tehdidinden korunmak için bir dizi deniz kalesi inşa edildi ve bu da   tahkimat sisteminin adına yansıdı.: Fransa'nın kuzey kıyılarına kadar uzanan Sakson Kıyısı. Her bir kıyı kalesi hem doğrudan saldırılara karşı korunuyor hem de kıyıda korsanlara ve akıncılara karşı devriye gezebilecek küçük bir donanma filosunu barındırıyordu.

### Avrupa kıtası

Kıta Avrupası'nda, sınırlar genellikle Ren ve Tuna gibi büyük nehirlerin seyrini izleyerek iyi tanımlanmıştı. Bununla birlikte, bunlar her zaman nihai sınır çizgileri değildi: modern Romanya'daki Daçya eyaleti, Tuna'nın tamamen kuzeyindeydi ve *[[Germania Inferior]]* ve *[[Germania Superior]]* ile karıştırılmaması gereken *[[Cermanya|Germania Magna]]* eyaleti,, Ren, Tuna ve Elbe arasında yer almaktaydı (Bu eyalet, Teutoburg Ormanı Savaşı'nın bir sonucu olarak kurulmasından üç yıl sonra kaybedilmişti). Ren-Tuna hattı boyunca uzanan *limesler*  Limes Germanicus olarak biliniyordu. Bu sınır hattı şunlardan oluşuyordu:

* Hollanda'nın Katwijk kentinden başlayıp Kuzey Denizi'nden Ren boyunca uzanan Aşağı (Kuzey) Germen Limesleri;
* Yukarı Germen Limesler'i (sadece kafa karıştırıcı olmak gerekirse, Rhaetian Limes'i veya basitçe "Limes" olarak da adlandırılır) Ren Nehri'nden Rheinbrohl'da (Neuwied (bölge)) Taunus Dağları'nı geçerek Main Nehri'ne (Hanau'nun Doğusu) uzadı, daha sonra Main'den Miltenberg'e ve Osterburken'den (Neckar-Odenwald-Kreis) güneyden Lorch'a (Ostalbkreis) 70&nbsp;km'den fazla neredeyse mükemmel bir düz çizgide ilerledi;
*  Rhaetian Limes'i, doğuda Lorch'tan Tuna Nehri üzerindeki Eining'e (Kelheim'a yakın) uzanıyordu. Toplam uzunluğu  idi. En az 60 kale ve 900 gözetleme kulesinden oluşuyordu.

*[[Daçya|Daçya'da]]*, Karadeniz ve Tuna arasındaki limesler, askeri kampların ve savunma duvarlarının bir karışımıydı: *[[misket limonu|Limes Moesiae]]*, tahkimatlar boyunca sıralanmış bir büyük kamp ve birçok küçük kampın yayılmış olduğu iki veya bazen üç *vallum* hattının birleşimiydi.

## Doğu sınırları
Doğu sınırları birçok kez değişiklik gösterdi, bu sınırlardan en kalıcı olanı modern İran ve Batı Irak'ta Part İmparatorluğu'nu sınırlayan Fırat Nehri'ydi. Roma, MS 116'da Trajan'ın Ctesiphon'u ele geçirmesiyle rakibi Partları yenerek bir süre Fırat'ın ötesine geçti ve Asur ve Babil'de yeni eyaletler kurdu. Trajan, yılın ilerleyen aylarında Part başkenti Susa'yı ele geçirdi ve Part Kralı I. Osroes'u tahttan indirdi. Ancak, Romalılar tüm Part İmparatorluğu'nu Romalılaştırmadılar ve Parthamaspates'i tahtta modern Irak dışındaki eski Part topraklarını yönetecek bir kukla kral olarak bıraktılar. Ele geçirdikleri toprakları da iki eyalet olarak böldüler.

## Güney sınırları
İmparatorluğun en geniş halinde, güney sınırları, genişlemenin önünde doğal bir engel teşkil eden Arabistan ve Sahra çölleriydi. İmparatorluk, Akdeniz kıyılarını ve karşısındaki dağları kontrol ediyordu. Romalılar etkili bir işgal için iki kez Siwa Oasis'e saldırdılar, ancak başarısız oldular. Buna rağmen Nil Nehri'ni bugünkü Mısır ve Sudan arasındaki sınıra kadar birçok mil kontrol etmeyi başardılar.

*Mauretania* için iki yanında kaleler bulunan tek bir duvar vardı, bu hattın ismi Limes Mauretaniae idi. *[[Suriye (Roma eyaleti)|Suriye]]* ve *[[Arabia Petraea]]* gibi diğer eyaletlerde, bunun yerine Roma ordusu tarafından kontrol edilen sınır yerleşimleri ve kaleler ağı vardı.

* *[[ıhlamur arapçası|Limes Arabicus]]* (*Limes Uranus olarak* adlandırılır), çöle bakan Roma eyaleti Arabia Petraea'nın sınırıydı.
* *[[Kireç Tripolitanus|Limes Tripolitanus]]*, modern Libya'da Sahra'ya bakan sınırdı.
* *[[Fossatum Afrika|Fossatum Africae]]*
* *[[Kireç Mauretaniae|Limes Mauretaniae]]*
* *[[Fossa bölgesi|Fossa regia]]*

## Batı sınırları
Batı sınırları esas olarak Atlantik kıyıları tarafından korunuyordu ve tahkim edilmemişti.

## Ayrıca bakınız

* Limes (Roma İmparatorluğu)
* Limitanei, geç Roma ve erken Bizans dönemlerinde sınır birlikleri olarak görev yapan askerler.
* Sasani savunma hatları

## Kaynakça

**Nuovo Atlante Storico De Agostini*, by "Instituto Geografico De Agostini",  Novara 1995.
**Corso di storia antica e medievale 1* (seconda edizione) by Augusto Camer and Renato Fabietti 
&nbsp;