Guçince

**Guçince** ya da **Guçin dili** (kendilerince *Gwich’in*; İngilizce *Gwich’in, Kutchin*), ABD'de Alaska eyaletinde ve Kanada'da Kuzeybatı Toprakları ile Yukon bölgelerinde Guçinlerin konuştuğu Atabask dillerinden bir Kızılderili dilidir.

En yakın akrabası ve güney komşusu Hancadır. Alaska'da kuzey ve kuzeybatısında Eskimo dillerinden İnyupikçe, Atabask dillerinden batısında Koyukonca ve güneybatısında da Aşağı Tananaca ile komşudur. Kanada'da kuzeyde Eskimo dillerinden Batı Kanada İnuitçesi, Atabask dillerinden güneyde Kuzey Tuçoncası ve doğuda Satuca (Kaşogotinece) ile komşudur.

Alaska Yerli Dil Merkezine göre Alaska'daki 1.000 kişilik nüfustan 150 kadarı, Kanada'daki 1.900 kişilik nüfustan ise 400 tanesi anadillerini konuşabiliyor. Resmî dil olduğu Kuzeybatı Toprakları'nda (*2397 etnik nüfustan 310'u konuşabiliyor, 250'si anadili olarak, 40'ı da evinde kullanıyor*) tehlike altındaki dillerden biri olup okul eğitimine ciddi ve resmî yaklaşım dilin geleceği için umut vericidir.

## Diyalekt ve kabileler

Alaska ve Kanada Guçincesi birbirinden iki farklı yazı kullanmalarıyla ayrılır. Alaska'daki Guçinler *Council of Athabascan Tribal Governments*, Yukon'dakiler *Vuntut Gwitchin First Nation*, Kuzeybatı Topraklarındakiler ise *Gwich’in Tribal Council* adı altında idari birlik oluşturur. Aşağıdaki listedeki diyalektler aynı zamanda kabile adlarıdır.

* **Alaska Guçincesi** (İngilizce *Alaskan Gwich’in, Alaska dialects*) : Alaska'nın Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesinde.
** *Dihaii Gwich’in*.
** *Neetsʼąįį Gwich’in*. Arctic Village (*Vashraii K’oo*) yöresinde konuşulur. Adları 'residents of the north side' anlamına gelir. 
** *Dendu Gwich’in.* Birch Creek (*Deenduu*) yöresinde konuşulur. Adları 'foothill mountain people' anlamına gelir. 
** *Draan’jik Gwich’in.* Black River yakınlarındaki Chalkyitsik yöresinde konuşulur. Adları 'Black River people' anlamına gelir. 
** *Danzhit Hanlaih Gwich’in.* Circle (*Dan Zhit Haainlaii*) yöresinde konuşulur. Adları 'water flowing out of the mountains' anlamına gelir.
** *Gwich’yaa Gwich’in*. Fort Yukon (*Gwichyaa Zhee*) ile Venetie (*Viihtaii*) yörelerinde konuşulur. Adları 'people of the flats' anlamına gelir. 
* **Kanada Guçincesi** (İngilizce *Canadian Gwich’in, Canadian dialects*)
** *Van Tat Gwich’in*. Yukon bölgesindeki Old Crow yöresinde konuşulur. Adları 'people who live among the lakes' anlamına gelir. 
*** *Old Crow dialect*
*** *Peel River dialect*
** *Dagudh Gwich’in*. Yukon bölgesinde konuşulur.
** *Teetł’it Gwich’in*. Kuzeybatı Topraklarında Fort McPherson (*Teetł’it Zheh*) yöresinde konuşulur. Adları 'people of the head waters' anlamına gelir. 
** *Gwichya Gwich’in*. Kuzeybatı Topraklarında Tsiigehtchic (eski adı: Arctic Red River) yöresinde konuşulur. Adları 'people of the flats' anlamına gelir. 
** *Edhiitat Gwich’in*. Kuzeybatı Topraklarında Aklavik yöresinde konuşulur. Adları 'delta people' anlamına gelir. 
** *Nihtat Gwich’in*. Kuzeybatı Topraklarında İnuvik yöresinde konuşulur. Adları 'mixed people' anlamına gelir.

## Eğitim

1987-1988 döneminde Alaska okul bölgelerinde Guçin öğrencilerin sayısı :

## Örnekler

* **łuk** balık
* **vadzaih** rengeyiği
* **dzhiig** kuş
* **kʼaii** söğüt
* **shin** yaz
* **khaii** kış
* **zhoh** kar
* **tshin** yağmur
* **kʼoh** bulut
* **ihłak** bir
* **neekaii** iki
* **tik** üç
* **daang** dört
* **ihłoogwinlìʼ** beş
* **shizheh** evim
* **nizheh** evin
* **vizheh** evi
* **nakhwazheh** evimiz, eviniz
* **guuzheh** evleri
* **Drin gwiinzii** İyi günler
* **Dinjii Zhuh kʼyùu lèe ginįįkhìi ?** Yerlice biliyor musun ?
* **Ąhą̀, Dinjii Zhuh kʼyùu lèe ginihkhìi** Evet, Yerlice biliyorum.
* **Neenjit dàgòonchʼùu ?** Nasılsın ?

Guçince ay adları

***shreedrin** takvim
***shreenanh** ay
***Ch'anjaa / Ahtr'aii Shree Choo** Ocak
***Veegwaadhat / Ahtr'aii Shree Tsal** Şubat
***Ch'izhin Zhrii** Mart
***Ch'ikee Zhrii** Nisan
***Gwiluu Zhrii** Mart
***Vanan Ch'iighoo** Haziran
***Òuk Choo Zhrii** Temmuz
***Khii Zhrii** Ağustos
***Dinjik Zhrii** Eylül
***Vadzaih Zhrii** Ekim
***Divii Zhrii** Kasım
***Ch'atsal** Aralık

## Ayrıca bakınız
* Alaska Yerli Dil Merkezi
* Yukon Yerli Dil Merkezi

## Dipnotlar

## Dış bağlantılar
* https://web.archive.org/web/20070501154420/http://www.ynlc.ca/languages/gw/gw.html
* https://web.archive.org/web/20100203114106/http://www.uaf.edu/anlc/langs/ga.html
*Khaii Ts’ia / An Athapaskan fall, 1978