Aksu-Zhabagly Tabiatı Koruma Alanı

**Aksu-Zhabagly Tabiatı Koruma Alanı** , *Aqsu-Jabağyly Qoryğy*; **', ''Aksu-Zhabaglinskiy zapovednik''), [[Orta Asya|Orta Asya'nın]] en eski [[tabiatı koruma alanı]]dır. [[Kazakistan|Kazakistan Cumhuriyeti'nin]] güney eyaletinde yer almaktadır. [[Tanrı Dağları|Tanrı Dağları'nın]] kuzey-batı sıradağlarını kapsar. Adı, bölgenin en büyük nehri olan Aksu'dan ve bölgenin kuzey kesiminde yer alan Zhabagly sıradağlarından gelmektedir.

== Coğrafya ==
Aksu-Zhabagly Tabiatı Koruma Alanı, batı [[Tanrı Dağları|Tanrı Dağları'nda]], Talasskiy Alatau'nun batı kesimleirnde yer almaktadır. Doğu sınırını [[Kırgızistan]], güney sınırını Maidantal nehri vadisi ve [[Özbekistan]] ile sınırlandırmaktadır. Batıda bölge [[Kızılkum Çölü|Kızılkum]], kuzeyde Karatau Dağları ile çevrilidir. [[Tanrı Dağları]]doğuya ve güneye doğru uzanır. Bölge, [[Türkistan Eyaleti|Güney Kazakistan Eyaletindeki]] Tyul'kubaskiy- ve Lengerskiy-Rayon idari bölgesi içinde yer almaktadır. Tabiatı Koruma Alanı 131.934 hektarlık bir alana yayılmıştır. Tabiatı Koruma Alanı'nın rakımı 1100 – 4236 m arasında değişmektedir. Başlıca sıradağlar kuzeyde Zhabagly, orta kısımda Talasskiy Alatau, güneyde Baldybrektau ve Ugamskiy Alatau'dur. Budağlar, eğimsiz platolardan yükselen dik yamaçlar oluştururlar. Güney bölgesindeki Sayram Zirvesi, Koruma Alanı'nın en yüksek zirvesidir. Dağlık alan Jabaglı, Aksu ve Baldırbek nehirleri tarafından bölünmüştür ve bu nehirlerin hepsi batı yönünde [[Seyhun|Seyhun'a]] doğru akar ve ardından [[Aral Gölü|Aral Denizi'ne]] boşalır. Aksu Nehri, 500 m derinliğindeki Aksu Kanyonu'nu oluşturur. Kanyona koruma alanının güney kısmında yer alan dar bir yaya köprüsünden yürüyerek ulaşılabilmektedir.

== Jeoloji ==
Tabiatı koruma alanındaki en baskın anakaya paleozoik [[kireç taşı]], [[dolomit]] ve karbonlu tüftür. Yaylalarda ve eteklerinde kalın [[Lösler|lös]] birikmiştir. Perm dönemine ait silisli magmatik ana kaya çok daha az sıklıkta görülür.

== Flora ve bitki örtüsü ==
Aksu-Zhabagly Tabiatı Koruma Alanı, 1312 damarlı bitkiye vsahipliği yapar. En büyük cinslerden bazıları ''Astragalus'', ''Gagea'', ''Allium'', ''Carex'' ve ''Oxytropis'<nowiki/>''tir. Yerli yabani elma (''[[Malus sieversii]],'' yabani üzüm (''[[Vitis vinifera]]'') ve birkaç yabani [[lale]] türü (örn. ''Tulipa greigii'') gibi Kazakistan'ın kırmızı kitabında nesli tükenmekte olarak listelenen 44 nadir bitki türü bulunmaktadır. Koruma alanının alçak rakımları, ilkbaharda renkli bir geofit örtüsü oluşturan yarı çöl, maki ve bozkır ile kaplıdır. Dağ kuşağı, ''Juniperus seravshanica'' ve ''[[Orta Asya ardıcı|Juniperus semiglobosa]]'' ile seyrek [[ardıç]] ormanlarının ve Avrupa Sibirya ve Orta Asya bitkilerinin geliştiği çayırların bir mozaiğidir. Aksu Kanyonu, Malus sieversii ve Türkistan akçaağacı (''[[Çınar yapraklı akçaağaç|Acer turkestanicum]]'') ile bazı orman parçalarını barındırır. Daha yüksek rakımlarda, alpin-altı ve alpin kuşağında, ''Onobrychis'' echidna'lı çayırlar, uzun bitki örtüsü ve küçük çim toplulukları ile ''Carex melanantha'' ve ''Kobresia'' persica'lı kısa çim alanları görülür. Ana nehirler boyunca söğüt ve huş ormanları görülür. Bölgede kayrak bitki örtüsü sık görülür ve nadir soğan türleri ''Allium karataviense''<nowiki/>'ye ev sahipliği yapar, ayrıca bu bölgelerde ''Iris willmottiana'' ve ''Tulipa kaufmanniana'' da görülebilir.

== Fauna ==
Koruma alanında, Kazakistan'ın kırmızı kitabında yüksek tehlike altında olarak listelenen 44 memeli türü bulunmaktadır. En belirgin tür, nadiren görülen [[kar leoparı]]dır. [[Himalaya boz ayısı]], Tanrı Dağları [[argali]]si (''Ovis ammon karelini''), [[Hint oklu kirpisi]] (''Hystrix indica'') ve Menzbier dağ sıçanı biraz daha sık görülür.

== Kaynakça ==


* [http://aksu-jabagly.kz/eng/ Resmi **Aksu-Zhabagly Doğa Koruma Alanı''' web sitesi]  -