Barok mimari

**Barok mimari**, 16. yüzyılın sonlarında İtalya'da ortaya çıkan ve kademeli olarak Avrupa geneline yayılan oldukça dekoratif ve teatral bir stildir. Başlangıçta Katolik Kilisesi tarafından, özellikle Cizvitler tarafından, Reform hareketine ve Protestan kilisesine karşı şaşkınlık ve hayranlık uyandıran yeni bir mimariyle mücadele etme aracı olarak tanıtılmıştır. Yüksek Barok döneminde (1625-1675) zirvesine ulaşmış ve İtalya, İspanya, Portekiz, Fransa, Bavyera ve Avusturya'daki kilise ve saraylarında kullanılmıştır. Geç Barok döneminde (1675-1750), Rusya'ya, Osmanlı İmparatorluğu'na ve Latin Amerika'daki İspanyol ve Portekiz kolonilerine kadar ulaşmıştır. Yaklaşık 1730'da, Rokoko adı verilen daha da süslü bir varyant ortaya çıkmış ve Orta Avrupa'da gelişmiştir. Barok mimarları Rönesans mimarisinin temel unsurlarını, kubbeler ve kolonat da dahil olmak üzere, alıp onları daha yüksek, daha görkemli, daha süslü ve daha dramatik hale getirmişlerdir. İç mekân etkileri genellikle *quadratura* (yani heykelle birleştirilmiş *[[trompe-l'œil]]* resim) kullanımıyla elde edilmiştir: göz yukarıya çekilir ve kişi göklere baktığı yanılsaması yaratılır. Heykelli melek kümeleri ve boyalı figürler tavanı doldurur. Işık da dramatik etki için kullanılmıştır. Kubbelerden aşağıya akıtılmış ve bol miktardaki yaldızdan yansıtılmıştır. Burmalı sütunlar da sıklıkla kullanılarak yukarı doğru hareket yanılsaması yaratılmış ve kartuşlar ile diğer dekoratif unsurlar mevcut her alanı kaplamıştır. Barok saraylarında görkemli merdivenler merkezi bir unsur haline gelmiştir.

**Erken Barok** (1584-1625) büyük ölçüde Romalı mimarların çalışmalarıyla şekillenmiştir, özellikle Giacomo della Porta tarafından yapılan Gesù Kilisesi (1584'te kutsanmış) cephesi ve Carlo Maderno tarafından yapılan Aziz Petrus Bazilikası sütunlu koridoru (1612'de tamamlanmış) ve Pietro da Cortona tarafından yapılan görkemli Barberini Sarayı iç mekânları (1633-1639) ve Carlo Maderno tarafından yapılan Santa Susanna (1603). Fransa'da, Salomon de Brosse tarafından Marie de' Medici için inşa edilen Lüksemburg Sarayı (1615-45) stilin erken bir örneğiydi.

**Yüksek Barok** (1625-1675) Roma'da Pietro da Cortona tarafından yapılan büyük eserler üretmiştir, bunlar arasında (Santi Luca e Martina Kilisesi) (1635-50), Francesco Borromini tarafından yapılan (San Carlo alle Quattro Fontane (1634-1646)) ve Gian Lorenzo Bernini tarafından yapılan (Aziz Petrus Meydanının sütunlu koridoru) (1656-57) bulunmaktadır. Venedik'te, Yüksek Barok eserleri arasında Baldassare Longhena tarafından yapılan Santa Maria della Salute yer almaktadır. Fransa'daki örnekler arasında Jacques Lemercier tarafından yapılan Louvre Sarayı'nın Pavillon de l'Horloge'u (1624-1645), Jacques Lemercier tarafından yapılan Sorbonne Şapeli (1626-35) ve François Mansart tarafından yapılan Château de Maisons (1630-1651) bulunmaktadır.

**Geç Barok** (1675-1750) stilin Avrupa'nın tüm bölgelerine ve Yeni Dünya'daki İspanya ve Portekiz kolonilerine yayıldığını görmüştür. Ulusal stiller daha çeşitli ve belirgin hale gelmiştir. Fransa'da XIV. Louis dönemindeki Geç Barok daha düzenli ve klasikti. Örnekler arasında Versay Sarayı'nın Aynalar Salonu ve 'in kubbesi yer almaktadır. 18. yüzyılın başlarında özellikle süslü bir varyant ortaya çıkmıştır; ilk olarak Fransa'da Rocaille adıyla anılmış, sonra İspanya ve Orta Avrupa'da Rokoko olarak bilinmiştir. Heykelli ve boyalı süsleme duvarlar ve tavandaki her alanı kaplamıştır. En ünlü mimarı Balthasar Neumann'dı ve On Dört Kutsal Yardımcı Bazilikası ve Würzburg Rezidansı (1749-51) ile tanınmıştır.

## Barok mimarisinin öncüleri ve özellikleri

Michelangelo'nun geç dönem Romen yapıları, özellikle de St. Peter's Bazilikası, Barok mimarisinin dikkate değer öncülerinden sayılabilir. Öğrencisi Giacomo della Porta Roma'da bu eser üzerinde çalışmaya devam etmiş, özellikle de erken dönem Barok'un en önemli kilise dış cephesi örneklerinden sayılan Carlo Maderno'nun Santa Susanna (1603)'sına yol açan Cizvit kilisesi Il Gesu'ya imza atmıştır.

Barok mimarisinin karakteristik özellikleri şöyle sıralanabilir:
*Kiliselerde kimi zaman oval formlu ve daha geniş sahınlar
*Tamamlanmamış veya kasten yarım bırakılmış mimari ögeler
*Işığın dramatik kullanımı; güçlü aydınlık ve gölge kontrastları (chiaroscuro etkileri) veya değişik pencereler aracılığıyla düzenli bir aydınlatma. (bkz. Weingarten Manastırı kilisesi)
*Süs ve renklerin zengin kullanımı (*putti* veya çoğu zaman altınla kaplanmış, ahşaptan figürler)
*Geniş skalalı tavan freskleri
*Sıklıkla dramatik bir merkezi projeksiyonla karakterize edilmiş harici cepheler
*İçeride resim, heykel ve sıva (özellikle geç dönem Barok'ta) için uygun bir kabuk
*Trompe l'oeil (tasvir edilen objelerin 3 boyutlu görsel illüzyon yaratması için fazlasıyla gerçekçi görüntüler içeren resim tekniği) gibi yanıltıcı efektler ve resimle heykelin harmanlanması 
*Bavyera, Çek, Polonya ve Ukrayna Baroku'nda armut şekilli kubbeler
*Katolik ülkelerde özellikle veba salgınının bitişine şükretmek amacıyla dikilmiş Veba Sütunları

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız
* Barok yapı listesi