Dost Olmayan Ülkeler Listesi

**Dost Olmayan Ülkeler Listesi**, Rus hükûmeti tarafından yayınlanan ve "Rusya'ya, Rus şirketlerine ve vatandaşlarına karşı düşmanca eylemlerde bulunan" ülkelerin bir listesidir. Düşman Ülkeler Listesi'ne eklenen ülkeler, ticaret ve para birimi kısıtlamaları ve listelenen ülkelerin Rusya'daki diplomatik misyonlarındaki personel sınırlamaları yer almaktadır.

Liste ilk olarak Mayıs 2021'de Amerika Birleşik Devletleri ve Çek Cumhuriyeti'nden oluşuyordu. 24 Şubat 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin başlaması ve Rusya'ya uygulanan uluslararası yaptırımların ardından liste 49 ülkeye genişletildi. Tüm G7 üye ülkeleri ve 27 Avrupa Birliği üye ülkesinin tamamı listede yer alıyor. Türkiye şu anda listede olmayan tek NATO üyesidir.

## Ülkelerin ve bölgelerin listesi
Listeye Çek Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri Mayıs 2021'de eklenirken, listedeki diğer ülkeler Mart 2022'den itibaren eklendi

## Arka plan
Haziran 2018'de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, hükûmete Rusya'ya karşı "düşmanca" eylemlerde bulunduğu belirlenen ülkelere karşı önlemler alma yetkisi veren bir yasa imzaladı. Listelenen karşı önlemler arasında ithalat ve ihracat kısıtlamaları, uluslararası işbirliğinin askıya alınması veya sona erdirilmesi veya devlet varlıklarının özelleştirilmesi yer alıyordu. RRus devlet medyası tarafından yayınlanan yasanın kabulüne ilişkin bir duyuruda, yasanın hedefi olarak özellikle Amerika Birleşik Devletleri belirtildi.

Nisan 2021'de Rusya dışişleri bakanlığı sözcüsü Maria Zakharova, Rusya'nın ABD'yi içeren bir "Dost Olmayan Ülkeler Listesi" yayınlayacağını duyurdu. Listenin ilk taslakları sızdırıldı ve on kadar ülkeyi içeriyordu. ancak Rusya tarafından yayınlanan nihai liste yalnızca iki ülke yer aldı: ABD ve Çek Cumhuriyeti. Listeyi yayınlarken Rus hükûmeti, Rusya'daki Çek büyükelçiliğini en fazla 19 Rus uyruklu kişiyi işe almakla sınırladı ve ABD'nin Rusya'daki büyükelçiliğinin yerel çalışan istihdam etmesini yasakladı.

Rusya'nın her iki ülke ile ilişkileri o dönemde düşük bir noktadaydı Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya yakın zamanda birbirlerinin diplomatlarını sınır dışı etmişti ve Amerika Birleşik Devletleri, Rusya'nın iddia ettiği siber saldırılara ve Amerikan seçimlerine müdahalesine misilleme olarak Rusya'ya yaptırımlar uygulamıştı. Benzer şekilde Çek Cumhuriyeti, Rus istihbaratını 2014 yılında ülke içinde meydana gelen iki mühimmat deposu patlamasının arkasında olmakla suçladı.

### 2022 liste genişletme
Şubat 2022'de, Rusya'nın komşu Ukrayna'yı tam ölçekli bir şekilde işgal etmesinin ardından dünyanın dört bir yanındaki birçok ülke, Rus ekonomisini felce uğratmak amacıyla işgale misilleme olarak Rusya'ya karşı ekonomik yaptırımlar uygulamaya başladı. Rusya ile diplomatik ilişkileri kesme kararı Buna karşılık Rusya, Düşman Ülkeler Listesi'ni dünya çapında yaptırım uygulayan veya diplomatik ilişkileri koparan 48 ülkeyi içerecek şekilde genişletti.

Mart 2022'de 299 sayılı kararname Rusya'daki fikrî mülkiyet yasalarını değiştirdi. Dost Olmayan Ülkeler Listesindeki ülkeler, telif hakkıyla korunan mallar için karşılıklılık alamayacaktır.

## Listelenen ülke ve bölgelere yönelik kısıtlamalar
Rusya'ya "düşman" olarak görülen ülkelere yaptırım uygulanmasının yasal dayanağı, ilk olarak Haziran 2018'de ithalat ve ihracat kısıtlamaları, uluslararası işbirliğinin askıya alınması veya sona erdirilmesi veya devlet varlıklarının özelleştirilmesi gibi bir dizi karşı önlemle birlikte kabul edilmişti, ancak belirli hedefler listelenmemişti. Nisan 2021'de Amerika Birleşik Devletleri ve Çek Cumhuriyeti listeye eklendiğinde Rusya, iki ülkenin Rusya'daki diplomatik misyonları tarafından işe alınabilecek yerel çalışan sayısını kısıtladı. Çek Cumhuriyeti büyükelçiliği yalnızca 19 Rus çalışanı işe alabilirken, Amerika Birleşik Devletleri büyükelçiliği kimseyi işe alamadı.

Mart 2022'de, Ukrayna'yı işgal etmelerine karşılık Rusya'ya uygulanan yaptırımlara misilleme olarak Rusya, kendisine yaptırım uygulayan 48 ülkeyi daha düşman ülkeler listesine ekledi. Listede yer alan ülkelerden alacaklıların, borç ödemelerini almak için Rus rublesi cinsinden ödeme almak üzere bir Rus bankasında özel bir banka hesabı açmaları gerekiyordu; bu, başka bir uluslararası para birimiyle ödeme almak anlamına gelmiyordu. Ayrıca, Rus şirketleri ile düşman ülkeler listesindeki ülkelerdeki kuruluşlar arasındaki tüm yeni kurumsal anlaşmaların bir hükûmet komisyonundan onay alması gerekiyordu.

Putin birkaç hafta sonra, Rusya'nın Dost Olmayan Ülkeler Listesi'ndeki ülkelere yaptığı doğal gaz ihracatı için Rusya'nın yalnızca rubleyi kabul edeceğini duyurdu. Dost olmayan ülkeler tarafından Rus Merkez Bankası'nın euro ve dolar cinsinden döviz rezervlerinin dondurulması ve Rus bankacılık sektörünün büyük bir bölümüne dolar ve euro transferlerinin SWIFT yasağı getirilmesi sonucunda, Rusya artık yabancı hesaplar üzerinden dolar ve euro ile ödemeyi uygun görmüyordu. Rus Gazprombank ve Rosneftbank, Rus doğalgaz ve petrol ödemelerinin Gazprom ve Rosneft'e işlenmesine izin vermek için SWIFT yaptırımlarından muaf tutuldu.
Ancak Rusya, bu bankalarda saklanan dolar veya euro enerji ödemelerinin gelecekteki bir SWIFT yasağı uzatmasında da dondurulabileceği riskiyle karşı karşıyaydı.
Ruble ile ödeme zorunluluğu ile bu önlendi. Putin, bunun sonucunda diğer para birimlerinde ödeme almanın "mantıklı olmadığını" söyledi. Ayrıca Rusya'ya yönelik uluslararası yaptırımlar rublenin değerinin düşmesine neden oldu. Listeye eklenen Avrupa Birliği, doğal gaz ithalatının %40'ı için Rusya'ya bağımlıydı ve ruble cinsinden ödemelerin zorunlu kılınması, para birimine olan talebi ve değerini artırmaya yardımcı olabilirdi.

Kremlin'in 4 Nisan 2022'de yaptığı açıklamaya göre, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Avrupa Birliği'nin aldığı düşmanca önlemlere misilleme olarak "düşman ülkelerden" gelen vatandaşlar için vize kısıtlamaları getiren bir kararname imzaladı. Kararnameye göre, Rusya, AB üyesi ülkelerle birlikte Norveç, İzlanda, İsviçre ve Lihtenştayn ile olan basitleştirilmiş vize anlaşmalarını kısmen askıya alacaktır. 

Rusya, 31 Mayıs 2022'de neon ve helyum dahil olmak üzere inert gazların "düşman ülkelere" ihracatını yasakladı. Bu, Rusya'ya elektronik ihracatına getirilen yasağa bir yanıttı.

22 Temmuz 2022'de Rusya, Avrupa Birliği'nden ayrı olarak Hırvatistan, Danimarka, Yunanistan, Slovakya ve Slovenya'yı tek tek listeye ekledi. Rusya Başbakanı Mihail Mişustin, listenin artık "Rusya'ya ve özellikle Rusya'nın yurtdışındaki diplomatik ve konsolosluk temsilciliklerine karşı düşmanca tavırlar benimseyen" ülkelerden oluştuğunu belirtti. Rusya'daki Danimarka büyükelçiliği 20 personelle sınırlandırıldı, Yunanistan büyükelçiliği 34'e ve Slovak büyükelçiliği 16'ya. Ayrıca, Hırvat ve Sloven büyükelçilikleri "diplomatik misyonlarında ve konsolosluk ofislerinde işçi çalıştıramayacak".

24 Temmuz 2022'de Rusya, Bahamalar'ın yanı sıra İngiliz Kraliyet Bağımlılıkları olan Guernsey ve Man Adası'nı da listeye ekledi.

5 Eylül 2022'de Rusya, Japonya ile bu adaların eski sakinleri olan Japon vatandaşlarının Kuril Adaları'na kolaylaştırılmış ziyaretlerine ilişkin anlaşmayı feshetti.

30 Ekim 2022'de Rusya, düşman ülkeler listesine 11 İngiliz bölgesini ekledi. Rusya Kabinesinin internet sitesinde, "İngiltere'nin Rusya'ya uyguladığı yaptırımları destekleyen listeye 11 Britanya Denizaşırı Bölgesi daha eklendi. Bunlar: Bermuda, Britanya Antarktika Bölgesi, Britanya Hint Okyanusu Bölgesi, Cayman Adaları, Falkland Adaları, Montserrat., Pitcairn Adaları, St. Helena, Ascension ve Tristan da Cunha Adaları, Güney Georgia ve Güney Sandviç Adaları, Akrotiri ve Dhekelia, Turks ve Caicos Adaları." İngiliz kontrolündeki üç bölgeyle birlikte - Anguilla adası, Britanya Virjin Adaları ve Cebelitarık - bu, listeye dahil edilen 14 İngiliz Denizaşırı Bölgesinin tümü anlamına geliyordu.

Haziran 2023'te Rusya, dost olmayan ülkelerden gelen gazetecilerin St. Petersburg Uluslararası Ekonomik Forumu'nun 26. edisyonuna katılmasını yasakladı. Birçok yabancı gazeteci güvenlik nedenleriyle Rusya'yı çoktan terk etmişti.

## Notlar

## Kaynakça