Ondansetron

Diğerlerinin yanı sıra **Zofran** markası altında satılan **ondansetron**, kanser kemoterapisi, radyasyon tedavisi, migren veya ameliyatın neden olduğu bulantı ve kusmayı önlemek için kullanılan bir ilaçtır. Gastroenterit tedavisinde de etkilidir. Oral (ağız yoluyla), intramüsküler (kas içine enjeksiyon) veya intravenöz (damar içine enjeksiyon) olarak verilebilir.

Yaygın yan etkiler arasında ishal, kabızlık, baş ağrısı, uyku hali ve kaşıntı yer alır. Ciddi yan etkileri arasında QT uzaması ve ciddi alerjik reaksiyon bulunmaktadır. Hamilelik sırasında güvenli gibi görünmektedir ancak bu grupta iyi çalışılmamıştır. Bir serotonin 5-HT<sub>3</sub> reseptör antagonistidir. Dopamin reseptörleri veya muskarinik asetilkolin reseptörleri üzerinde herhangi bir etkisi yoktur.

Ondansetron 1984 yılında patentlenmiş ve 1990 yılında tıbbi kullanım için onaylanmıştır. Dünya Sağlık Örgütünün Temel İlaçlar Listesi'nde yer almaktadır. Jenerik bir ilaç olarak mevcuttur. 2021 yılında, 8 milyondan fazla reçete ile Amerika Birleşik Devletleri'nde en sık reçete edilen 79. ilaç olmuştur.

## Tıbbi kullanımlar
Ondansetron kemoterapiye bağlı bulantı ve kusma ile ameliyat sonrası bulantı ve kusmanın önlenmesinde endikedir.

### Hamilelik
Ondansetron, gebeliğin sabah bulantılarını ve hiperemezis gravidarumunu tedavi etmek için etiket dışı olarak kullanılır. Genellikle diğer bulantı önleyici ilaçlar başarısız olduktan sonra kullanılır.

Çok merkezli büyük bir kohort çalışmasında, diğer antiemetik ilaçlarla karşılaştırıldığında ondansetron maruziyeti ile fetal risk arasında bir ilişki bulunmamıştır.

### Döngüsel kusma sendromu
Ondansetron, döngüsel kusma sendromunun kusma fazı sırasında kullanılan birkaç antiemetik ilaçtan biridir.

### Gastroenterit
Acil servis ortamlarında yapılan çalışmalar, gastroenterit ve dehidrasyonla ilişkili kusma ataklarını sonlandırmak için ondansetron kullanımını desteklemektedir. Muhtemelen viral gastroenteriti olan çocuklarda tek doz oral ondansetron kullanılan randomize kontrollü bir çalışmada, kusmayı durdurmada ve oral rehidrasyon tedavisinin etkinliğini artırmada oldukça etkili olduğu ve böylece hasta memnuniyetini önemli ölçüde artırdığı bulunmuştur. Ondansetron ile tedavi edilen 123 çocuktan sadece 16'sı takip eden 6 saat içinde kusmuştur.

Retrospektif bir inceleme, ondansetronun gastroenterite bağlı kusma için yaygın olarak kullanıldığını ve vakaların %58'inden fazlasında uygulandığını ortaya koymuştur. Kullanımı hastaneye yatışları azaltmış, ancak aynı zamanda acil servise daha yüksek oranlarda geri dönüş ziyaretleri ile ilişkilendirilmiştir. Ayrıca, başlangıçta ondansetron almış olan kişilerin, ilacı almamış olan kişilere kıyasla dönüş ziyaretinde hastaneye kabul edilme olasılığı daha yüksekti. Ancak bu etki, ajanın daha ağır hastalıkla başvuran kişilerde daha sık kullanılmasından kaynaklanıyor olabilir. Kullanımının ciddi tanıları maskelediği tespit edilmemiştir.

### İrritabl bağırsak sendromu (IBS)
İshalli İBS (İBS-D) tanısı konan hastalarda yapılan bir çalışmada ondansetronun dışkı kıvamı, sıklığı, aciliyeti ve şişkinliği üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkileri olduğu, ancak ağrı skorları üzerinde etkisi olmadığı görülmüştür. Bu, daha sonraki bir çalışma ve meta-analizde doğrulanmış ve uluslararası kılavuzlara dahil edilmiştir.

## Özel topluluklar

### Çocuklar
Ondansetron 4 yaşın altındaki kişilerde nadiren çalışılmıştır. Bu nedenle, dozaj önerilerine rehberlik edecek çok az veri mevcuttur.

Çeşitli kemoterapi rejimleri alan çocuklarda ondansetronun güvenliğini ve etkinliğini değerlendirmek için karşılaştırmalı olmayan üç açık çalışma yürütülmüştür.

Ondansetron iyi tolere edilmiş ve hiçbir hastada ekstrapiramidal semptomlar görülmemiştir.

## Advers etkiler
Baş ağrısı en yaygın advers etkidir. Ameliyat sonrası bulantı ve kusma için yapılan bir inceleme, tedavi edilen her 36 kişiden birinin şiddetli olabilen baş ağrısı yaşadığını ortaya koymuştur.

Kabızlık, ishal ve baş dönmesi yaygın olarak bildirilen diğer yan etkilerdir. Hepatik sitokrom P450 sistemi tarafından parçalanır ve bu sistem tarafından parçalanan diğer ilaçların metabolizması üzerinde çok az etkisi vardır.

### QT uzaması
Ondansetron kullanımı, *[[torsade de pointes]]* olarak bilinen potansiyel olarak ölümcül bir kalp ritmine yol açabilen QT aralığının uzaması ile ilişkilendirilmiştir. Bu durum herhangi bir formülasyona sahip herhangi bir kişide meydana gelebilse de, risk en çok ilacın enjekte edilebilir (intravenöz) formunda belirgindir ve dozla birlikte artar. Risk ayrıca QT aralığını uzatan diğer ilaçları alan kişilerde ve konjenital uzun QT sendromu, konjestif kalp yetmezliği ve/veya bradiaritmisi olan kişilerde daha yüksektir. Bu nedenle, enjekte edilebilir ondansetronun tek dozları tek seferde 16&nbsp;mg'ı geçmemelidir. (Oral dozaj önerileri, endike olduğunda tek bir 24&nbsp;mg oral doz önerisi de dahil olmak üzere değişmeden kalır). Enjektabl ondansetron kullanılmadan önce elektrolit dengesizlikleri düzeltilmelidir. Ondansetron alırken düzensiz kalp atışı / çarpıntı, nefes darlığı, baş dönmesi veya bayılma gibi belirtiler ortaya çıkarsa, kişilerin acil tıbbi yardım almaları konusunda uyarılır.

### Doz aşımı
Ondansetron doz aşımı için özel bir tedavi mevcut değildir; insanlar destekleyici önlemlerle yönetilir. Ondansetron için bir panzehir bilinmemektedir.

## Farmakoloji

### Farmakodinamik
Ondansetron, dopamin reseptörlerine düşük afinitesi olan oldukça seçici bir serotonin 5-HT<sub>3</sub> reseptör antagonistidir. 5-HT3 reseptörleri hem periferik olarak vagal sinir terminallerinde hem de merkezi olarak medulladaki area postrema'nın kemoreseptör tetik bölgesinde bulunur. Serotonin, kemoterapötik ajanlara yanıt olarak ince bağırsağın enterokromaffin hücreleri tarafından salınır ve kusma refleksini başlatmak için vagal afferentleri (5-HT3 reseptörleri aracılığıyla) uyarabilir.

Ondansetronun antiemetik etkisinin çoğunlukla vagal afferentlerin antagonizması yoluyla gerçekleştiği ve merkezi reseptörlerin antagonizmasının küçük bir katkısı olduğu düşünülmektedir. *R-* ve *S-*ondansetron izomerleri, *[[ex vivo]]* sıçan vagus siniri üzerinde test edildiğinde serotonin antagonistleri olarak benzer güce sahiptir. Bununla birlikte, *R-*ondansetron enantiyomeri, kobay ileumundan elde edilen uzunlamasına düz kas üzerinde test edildiğinde serotonin ve 2-metil-5-hidroksitriptamin (2-metilserotonin) antagonisti olarak 7,9 kat daha güçlüdür. Bununla birlikte, kobay ileum testi muhtemelen 5-HT3 reseptör antagonizması testi kadar güvenilir değildi, çünkü ondansetron serotoninin etkisini sadece kısmen bloke ederken, 2-metilserotoninin etkisini tamamen bloke etti.

### Farmakokinetik
Ondansetron, P-glikoproteine bağlanması ve kan-beyin bariyerinde beyinden dışarı atılması nedeniyle bir dereceye kadar periferik seçiciliğe sahip olabilir. Ondansetron, *R-(-)-*ondansetron ve *S-(+)-*ondansetronun rasemik bir karışımı olarak pazarlanmaktadır ve iki enantiyomerin önemli ölçüde farklı kinetikleri vardır. Her bir enantiyomerden ayrı ayrı 2&nbsp;mg/kg intravenöz doz verilen sıçanlarda, *R-(-)-*ondansetronun *S-(+)-*ondansetrona kıyasla %37 daha uzun bir yarılanma ömrüne (P 'da bir başyazı konusu olmuştur.

### Kullanılabilirlik
Ondansetron jenerik bir ilaçtır ve birçok ülkede birçok marka adı altında mevcuttur.

## Kaynakça