Şeyh Hasina Vecid

**Şeyh Hasina Vecid** (d. 28 Eylül 1947), Bangladeşli siyasetçidir. Vecid, Asya ülkesi Bangladeş'in kurucu cumhurbaşkanı olan Mucibur Rahman'ın kızı olarak iki farklı dönemde başbakanlık makamında bulunmuştur. 2006-2008 siyasi krizi sırasında Hasina gasp suçlamasıyla gözaltına alındı. Hapisten çıktıktan sonra 2008 seçimlerini kazanarak 6 Ocak 2009'da Bangladeş Başbakanı oldu. 2014'te Bangladeş Milliyetçi Partisi (BNP) tarafından boykot edilen ve uluslararası gözlemciler tarafından eleştirilen bir seçimde üçüncü dönem için yeniden seçildi. 2017'de Myanmar'daki soykırımdan kaçarak ülkeye giren yaklaşık bir milyon Rohingyalı'nın ardından Hasina onlara sığınma ve yardım sağladığı için takdir ve övgü aldı. 2018 ve 2024 seçimlerinin ardından dördüncü ve beşinci dönemlerini kazandı; bu seçimler şiddete bulandı ve hileli olduğu yönünde yaygın bir şekilde eleştirildi.

Hasina'nın başbakanlığı boyunca 15 yıl boyunca, Bangladeş'ten yasadışı yollarla tahmini 150 milyar ABD doları veya 17,6 lakh crore zimmete geçirildi.
Artık başbakanlığı döneminde Bangladeş'in demokratik gerileme yaşadığı yaygın olarak kabul ediliyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü, hükümeti döneminde yaygın zorla  yargısız infazları belgeledi. Çok sayıda politikacı ve gazeteci, görüşlerine meydan okudukları için sistematik ve yargısal olarak cezalandırıldı. 2021'de Sınır Tanımayan Gazeteciler, Hasina'nın 2014'ten bu yana Bangladeş'te basın özgürlüğünü kısıtlamaya yönelik medya politikasına olumsuz bir değerlendirme yaptı. Hasina genellikle Bangladeş'in egemenliği pahasına Hindistan'a çok yakın olmakla eleştirildi. Eleştirmenlerin Hasina'nın gücünün ana kaynağı olarak tanımladığı Bangladeş siyasetine Hindistan'ın müdahalesinin bir tezahürü olarak görülüyor.

Hasina, 2018'de *[[Time 100|Time]]* dergisinin dünyanın en etkili 100 kişisi arasındaydı ve 2015, 2018 ve 2022'de *[[Forbes]]* dergisi tarafından dünyanın en güçlü 100 kadını arasında gösterildi. 2018, and 2022. Dünyanın en uzun süre görev yapan kadın hükümet başkanıydı.

2022'de Hasina'nın istifasını talep eden hükümet karşıtı protestolar patlak verdi. Bunları, Temmuz 2024'te devlet memurluğundaki kotaların reformunu talep eden yeni öğrenci protestoları izledi. Protestolar, kolluk kuvvetleri ve paramiliter güçler tarafından acımasızca bastırıldı ve öğrencilerin katledilmesiyle sonuçlandı. Ağustos ayına gelindiğinde protestolar hükümete karşı kitlesel bir ayaklanmaya dönüştü. Ülkede artan protestoların ardından 5 Ağustos 2024 tarihinde istifa ederek askeri helikopterle Hindistan'a kaçmıştır. Şubat 2025'te yayınlanan BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR) raporuna ɡöre, Hasina'nın baskıyı bizzat yönettiğini ve koordine ettiğini ve bunun insanlığa karşı suç teşkil edebileceğini tespit etti. Kasım 2025'te Bangladeş Uluslararası Suçlar Mahkemesi tarafından insanlığa karşı suçlardan hüküm giydi ve gıyabında idama mahkûm edildi.

## Hayatı
Siyasi hayatı 1960'lı yıllarda Eden Kolejde öğrenci aktivisti olarak başladı. Bu kolejdeyken öğrenci birliği başkan yardımcılığını üstlendi(1966-1967). Dakka Üniversitesi'nde iken Hasina Avami Ligi'nin öğrenci kollarında üyelik yaptı. 1971 yılında özgürlük savaşı sırasında ailesiyle beraber ev hapsine alındı. Ülkesinin bağımsızlığı sonrası politik hayatı alt düzeyde sürdü.

Hayatı 1975 yılında bir anda değişti. Kendisi ve kız kardeşi Batı Almanya'da seyahatteyken babası annesi ve üç kardeşi yapılan bir darbe sonucunda katledildi. Bu olaydan sonra Birleşik Krallık'a iltica etti ardından Hindistan'a sürgüne gitti.

## Otokrasiye Karşı Mücadele
Sürgündeyken Avami Ligi'nin başkanlığına seçildi. Ülkesine döndükten sonra Mayıs 1981'de yapılan bir darbeyle Ziya-ür-Rahman devrildi. Ertesi yıl General Hüseyin Muhammed Erşad kansız bir darbeyle tüm yetkileri ele aldı ve Sıkıyönetim ilan etti. 1983 yılında Şeyh Hasina 15 parti ile beraber bir ittifak oluşturarak yönetimi devirme planını sürdürdü. 1984 ve 1985 yıllarında ev hapsinde yaşadı.

## Ana Muhalefet Lideri
Erşad devrinde 1986 yılında düzenlenen seçimlere katılan Avami Ligi'nin lideri olarak 1987 yılı Aralık ayına kadar -muhaliflerinin eleştirilerine rağmen-muhalefette kaldı. 1991 yılında yapılan ilk demokratik seçimler sonucu Begüm Halide Ziya'nın partisi birinci oldu ve Bayan Ziya ülkesinin ilk kadın başbakanı olarak göreve başladı. Bu dönemde istifa etmek istemesine rağmen parti liderlerinin itirazları sonucu vazgeçerek 1996 yılına kadar Ana Muhalefet Partisi Başkanı olarak görev yaptı. 1996 yılı şubat seçimlerini boykot etti ve diğer muhalefet partilerinin baskısı sonucu Habibur Rahman'ın başkanlığında geçici hükûmet kuruldu ve 30 Haziran tarihinde yeni seçimlere gidildi.

## Başbakan
1996 yılı seçimlerinde 146 sandalye ile seçimi kazandı. Küçük partilerle anlaşarak bir Milli Birlik Hükûmeti oluşturdu. Cumhurbaşkanlığına parti dışından biri olan Şahabeddin Ahmed'i seçtirmesi taraftarları tarafından büyük takdir gördü. Başbakanlık dönemi boyunca gerek Hindistan ile ilişkiler gerekse yolsuzlukla mücadele alanında çok ağır eleştiriler aldı. 2001 yılında yapılan seçimlere kadar Başbakan olarak bir kısım icraatlarda bulundu. Bunlardan Farakka Barajı hakkında Hindistan ile anlaşma önemlidir.

## Yeniden Ana Muhalefet
2001 yılında yapılan seçimler sonucu ağır bir yenilgiye uğrayarak muhalefet devrinde birçok suikast girişimine maruz kaldı. Bunlardan bir kısmında partisinin önemli isimleri hayatını kaybetti. 22 Ocak 2007 seçimlerini boykot edeceğini ilan etti ve Cumhurbaşkanı'nın istifasını talep etti. Bundan sonra seçimler belirsiz bir tarihe ertelendi ve Cumhurbaşkanı Ahmed istifa etti. 2007 temmuz ayında bir dizi soruşturmaya uğradı. 2008 başında tedavi için ABD'ye gitti.

## 2008 Seçimleri
29 Aralık 2008 tarihinde yapılan seçimlerde 299 sandalyeden 230'unu kazanarak ezici çoğunlukla iktidara gelerek ikinci kez Başbakan oldu. Bu seçimlerde yenilgiye uğrayan Begüm Halide Ziya'nın seçim hakkındaki olumsuz iddialarına rağmen uluslararası kamuoyu seçimin adil olduğunu belirtmiştir.

## Beşinci dönemi ve istifası

76 yaşındaki Şeyh Hasina Vecid, ana muhalefetteki Bangladeş Ulusal Partisi'nin (BNP'nin son üç seçimin ikisine) katılmayarak boykot ettiği, 2024 Ocak ayında yapılan genel seçimlerde art arda 4. dönemde ve toplamda 5. kez Başbakan seçildi.
Temmuz 2024'te kamu sektöründeki "ayrımcı" politikalar nedeni ile başlayan protestolar daha büyük hükümet karşıtı gösterilere dönüştü. Hasina protestocuları ve endişelerini reddedip tekrar getirilen kamuda kota ayrılmasını destekledi. 5 Ağustos'ta göstericilerin Başbakanlık konutuna baskını ardından Bangladeş Ordu Komutanı General Waker-Uz-Zaman, Başbakan Şeyh Hasina Vecid'in istifa ettiğini duyurdu ve "Tüm siyasi partilerle verimli bir görüşme gerçekleştirdikten sonra geçiş hükümeti kurmaya karar verdik. Durumu çözüme kavuşturmak için şimdi Bangladeş Cumhurbaşkanı Muhammed Şahabuddin ile görüşeceğiz." diye konuştu. Aynı günün ilerleyen saatlerinde Hasina, önce arabayla, sonra helikopterle ve son olarak uçakla Hindistan'a kaçtı. İstifa konuşması yapmadan ayrıldı.

Hasina, Ağustos 2024 itibarıyla Hindistan'da sıkı güvenlik önlemleri altında gizli bir yerde yaşıyordu. 11 Ağustos'ta Hindistan medyasında yayınlanan bir açıklamada, ABD hükümetini istifasını etkilemekle suçladı. Ancak Wazed, açıklamayı "yanlış ve uydurma" olarak nitelendirdi ve Hasina'nın "Dakka'dan ayrılmadan önce veya sonra herhangi bir açıklama yapmadığını" söyledi. Beyaz Saray da herhangi müdahale iddiasını reddetti. Hasina, 13 Ağustos'ta Wazed Joy tarafından yayınlanan ve devrilmesinden bu yana ilk doğrulanmış açıklamalarını yayınlayarak protestolar sırasında gerçekleşen cinayetlerin soruşturulması çağrısında bulundu ve polisin ve Avami Birliği'nin de "terörist saldırının" kurbanı olduğunu vurguladı.

Dünya Kadın Liderler Konseyi üyesi olup evli iki çocuk annesidir.

## Notlar

## Kaynakça