Merkez Partisi (İsveç)

**Merkez Parti** (İsveççe: *Centerpartiet*, **C**) İsveç'te 1913 yılında kurulmuş liberal bir siyasi partidir.

Parti ekonomi, doğal çevre, siyasi adem-i merkeziyetçilik ve toplumsal bütünleşme konularına odaklanmaktadır. Riksdag'ın tüm parlamento komitelerinde temsil edilmekte ve şu anda 24 sandalyeye sahiptir. Parti, 2019'dan 2021'e kadar Löfven II kabinesine güven ve tedarik sağlamıştır.

Geleneksel olarak Nordik tarımcı siyasi partiler ailesinin bir parçası olan Merkez Parti, giderek artan bir şekilde ekonomik liberalizm, çevre koruma, toplumsal cinsiyet eşitliği ve hükûmet otoritesinin adem-i merkeziyetçiliğine odaklanmıştır. Parti kendisini liberal feminist olarak tanımlamakta ve bireyci bir temelde toplumsal cinsiyet eşitliğini geliştiren politikalar için kampanya yürütmektedir. Çevre politikaları, karşılıklı kabul edilebilir bir çerçevede biyoçeşitliliği teşvik etmek için ormancılar ve özel arazi sahipleri ile çalışmak da dahil olmak üzere rıza ve gönüllü eylemin önemini vurgulamaktadır.

Merkez Parti, toplam üç dönem görev yapan iki İsveç başbakanı çıkarmıştır; Thorbjörn Fälldin son Merkez Parti başbakanıdır ve 1976'dan 1978'e ve daha sonra 1979'dan 1982'ye kadar toplam beş yıl boyunca bu görevi yürütmüştür. Avrupa için Liberaller ve Demokratlar İttifakı, Liberal Enternasyonal ve Renew Europe üyesidir. Başlangıçta **Çiftçiler Birliği** (İsveççe: *Bondeförbundet*; **B**) olarak adlandırılmıştır.

## Tarihçe
Parti 1913 yılında **Çiftçiler Birliği** (İsveççe: *Bondeförbundet*, B) olarak kurulmuştur. 1922 yılında Ulusal Çiftçiler Birliği (İsveççe: *Jordbrukarnas Riksförbund*, JR) ile birleşmiş ve 1957 yılında bugünkü adını almıştır. O dönemde, yirmi beş yıl boyunca merkez sol İsveç Sosyal Demokrat Partisi'nin (SAP) en yakın müttefiki ve 1936 ile 1945 yılları arasında ve 1951 ile 1957 yılları arasında SAP'nin koalisyon hükûmeti ortaklarından biri olmuştur. Ancak daha sonra, 1976-1982 ve 1991-1994 yılları arasında iktidara gelen merkez sağ *borgerlig* (“burjuva” ya da “sosyalist olmayan”) partiler arasında daha yakın ve uzun vadeli bir ittifak kurmak amacıyla bu stratejiyi revize etmiştir.

Thorbjörn Fälldin, 1978 ve 1979 yılları arasında Liberal Halk Partisi lideri Ola Ullsten tarafından yönetilen kısa bir ara dönem dışında 1976'dan 1982'ye kadar Merkez Parti Lideri ve İsveç Başbakanı olarak görev yaptı. Merkez Parti, 1991 genel seçimlerinin ardından Ilımlı Birlik Partisi lideri Carl Bildt liderliğindeki bir başka merkez sağ hükûmete katıldı. Maud Olofsson ve Annie Lööf'ün 2000'li yıllardaki liderlikleri sırasında parti, piyasa liberalizmi politikalarını savunan ve Sosyal Demokratları ana rakibi olarak gören küçük işletme dostu bir parti olarak kendisini açıkça siyasi sağda konumlandırdı.

Merkez Parti 2005 yılında sahibi olduğu gazete grubu Centertidningar AB'yi 1,8 milyar İsveç kronu karşılığında satarak o dönemde dünyanın en zengin siyasi partisi haline gelmiştir. 2022 yılında Annie Lööf Merkez Parti Liderliği görevinden istifa etti.

## İdeoloji ve siyasi pozisyon
Merkez Parti, siyasi yelpazenin merkezden merkez sağa doğru uzanan kısmında yer almaktadır. Parti aynı zamanda ekonomik liberal ve “ekolojik-liberal” olarak da tanımlanmaktadır. Kendisini yeşil liberal bir parti olarak tanımlarken, geleneksel olarak tarımcılık ve İskandinav tarımcı parti ailesi ile ilişkilendirilmiştir. Eski parti lideri Demirok, parti içinde neoliberalizmi sona erdirme sözü vermişti.

### Ulusal ekonomi
Parti liberal, sosyalist ve muhafazakâr medyada İsveç'in en klasik liberal partilerinden biri olarak tanımlanmaktadır. Kendisini “yeşil, sosyal ve ademi merkeziyetçi liberalizme sahip bir parti” olarak tanımlamaktadır. Parti daha düşük vergileri, büyük ölçüde azaltılmış işveren katkılarını, daha serbest bir piyasayı ve artırılmış RUT indirimini savunmaktadır. Parti, küçük işletmelerin, çiftçilerin ve girişimcilerin çıkarlarının önemli bir destekçisidir. Ayrıca, çalışanların büyük şehirlerde çalışıp kırsal bölgelerde yaşamaya devam edebilmeleri için altyapı ve ulaşım yatırımlarını desteklemektedir. Ekonomi politikaları konusunda İsveç Sosyal Demokrat Partisi ve İsveç Demokratlarını rakipleri olarak görmekle birlikte, 2022 yılına kadar Sosyal Demokratların liderliğindeki bir hükûmeti desteklemiştir.

### Göçmenlik
Parti göç konusunda liberaldir ve cömert bir göç politikası ile göçmenlere başlangıçta daha kısıtlayıcı bir katkı politikasını birleştirmeye çalışmaktadır. Avrupa sığınmacı krizinin ardından parti, mevcut kuruluş hibelerinin İsveç'teki öğrenci kredilerine benzer şekilde kuruluş kredileriyle değiştirilmesini önermiştir.

Devletin mültecileri kabul etme sorumluluğu ile mültecilerin İsveç toplumuna entegrasyon sorumluluğu arasındaki denge, parti politikasının merkezinde yer almaktadır. Örneğin Ocak 2016'da parti, tüm göçmenlere hem hakları hem de toplumdan beklentileri konusunda zorunlu yurttaşlık eğitimi verilmesini önermiştir.

### Avrupa Birliği
Parti, Avrupa Birliği'nin Avrupa'da barış, özgürlük ve ticaretin korunması için önemli olduğunu düşünen Pro-Avrupacı adem-i merkeziyetçi bir partidir. Parti aynı zamanda demokrasi, barış, serbest dolaşım, serbest ticaret, iklim değişikliğine karşı güçlü eylem ve organize suçlara karşı işbirliğini teşvik etmeye odaklanan daha küçük ama daha keskin bir Avrupa Birliği'ni savunurken, İsveç'in Avrupa Birliği Ekonomik ve Parasal Birliği'nin dışında kalması ve para birimi olarak İsveç kronunu koruması gerektiğine inanmaktadır.

Parti, ALDE Partisi'nin ve ona bağlı Avrupa Parlamentosu grubu Renew Europe'un üyesidir. Avrupa Bölgeler Komitesi'nde Merkez Parti, 2020-2025 dönemi için bir asil ve bir yedek üye ile Renew Europe CoR grubunda yer almaktadır.

## Yayınlar
Merkez Parti, Centertidningar AB adlı bir medya konsorsiyumuna sahipti. Bu konsorsiyum, partinin kendi kurduğu ya da rakiplerinden aldığı gazeteleri içeriyordu. *Hallands Nyheter*, *Södermanlands Nyheter*, *Länstidningen i Södertälje*, *Nynäshamns Posten*, *Norrtelje Tidning*, *Lidingö Tidning*, *Ljusdalsposten*, *Östersunds-Posten*, *Hälsingekuriren* ve *Hudiksvalls Tidning*'i içeriyordu. Konsorsiyum 2005 yılında bölündü ve toplam 1.815 milyar İsveç kronu karşılığında Mittmedia, Stampen Group ve VLT'ye satıldı.

## Seçmen tabanı
Geleneksel olarak partinin seçmenlerinin çoğu kırsal bölgelerden gelmekte ve aralarında çiftçiler ve tarım üreticileri bulunmaktadır. Son yıllarda Maud Olofsson'un başa geçmesinden bu yana parti, İsveç'in merkezindeki kentsel bölgelerden liberal seçmenleri kendine çekmektedir. Her iki partideki değişiklikler nedeniyle Liberal Halk Partisi seçmenlerinin Merkez Parti'ye geçtiğine inanılmaktadır.

## Merkez Parti Liderleri
Merkez Parti Lideri, partinin en üst düzey siyasi ve örgütsel yetkilisi, yönetim kurulu'ndaki başkanı ve partinin medyada, kamuoyunda ve diğer partiler nezdindeki temsilcisidir. Parti lideri, parti bir koalisyonun parçası olduğunda genellikle önemli bir bakanlığa sahip olmuştur.

## Kaynakça