İzmir ilinde toplu ulaşım

**İzmir'de toplu taşımacılık**, 1880'lerde başladı. O dönem yalnızca atlı tramvaylar ve vapurlar kullanılmaktaydı. Atlı tramvayların yerini 1928'de elektrikli tramvaylar aldı. Otobüsler ise 1932'de işlemeye başladı. 1954'te tramvaylar kaldırılırken aynı yıl hizmete alınan troleybüsler 1992'ye kadar çalıştı. 21. yüzyıla gelindiğinde de metro ve banliyö trenleri kullanıma girdi. 2017'de ise tramvaylar yeniden hizmete alındı.

## Raylı sistemler
### Metro

İzmir Metrosu'nun temeli Aralık 1994'te atıldı. Ağustos 1996'da ilk tren setleri teslim edildi. Nisan 2000'de tamamlanan ilk aşama, 22 Mayıs 2000'de hizmete girdi. Metronun ilk aşamasında on istasyon bulunmaktaydı. 2012 ve 2014'teki genişletmelerle bu sayı on yediye çıktı. Fahrettin Altay-100. Yıl Cumhuriyet Şehitlik arasındaki bölüm 24 Şubat 2024'te, son durak olan Kaymakamlık durağı ise 15 Mart 2024 tarihinde açıldı. Böylece toplam hat uzunluğu 27 kilometre oldu. Gelecekte yapılacak genişletmelerle mevcut tek hattın Bornova'nın merkezine ve batıda Güzelbahçe'ye uzatılması, Buca, Menderes, Kemalpaşa ve Menemen'e ise dört yeni hat inşa edilmesi planlanmaktadır.

Seferler yoğun saatlerde üç dakikada bir düzenlenirken en uzun sefer aralığı yedi buçuk dakikadır. Taşınan yolcu sayısı 2018 yılında 120 milyon seviyesindeydi.

### Banliyö

İzmir Büyükşehir Belediyesi ve TCDD'nin ortaklığında kurulan İZBAN, 30 Ağustos 2010'da faaliyete geçti. Son genişletme 8 Nisan 2019'da tamamlandı. Aliağa-Selçuk arasındaki 136 kilometrelik hat üzerinde kırk bir istasyon bulunmaktadır. Bunlardan dördü yer altında, gerisi yer üstündedir. Hattın 2030'a kadar kuzeyde Bergama'ya, güneydoğuda ise Tire, Ödemiş ve Bayındır'a uzatılması planlanmaktadır.

### Tramvay

İzmir'de ilk tramvay 1 Nisan 1880'de faaliyete geçti. Alsancak'ta, Karşıyaka'da ve Göztepe-Konak arasında atlı tramvay hatları bulunmaktaydı. 18 Ekim 1928'de Göztepe-Konak hattı elektrikli hâle getirildi. 31 Ekim 1928'de ise şehirdeki atlı tramvay seferleri son buldu. İzmir'deki tramvaylar 7 Haziran 1954'te tamamen kaldırıldı.

Nisan 2015'te yapımına başlanan T1 (Alaybey – Flamingo & Mavişehir – Ataşehir) Tramvay Hattı, 11 Nisan 2017'de hizmete girdi. İnşaatı Temmuz 2015'te başlayan T2 (Fahrettin Altay – Halkapınar) Tramvay Hattı 24 Mart 2018'de açıldı. Şubat 2021'de temeli atılan T3 (Flamingo – Çiğli) Ring Tramvay Hattı ise 27 Ocak 2024'te hizmet vermeye başladı. Girne'ye 4,4&nbsp;km uzunluğunda ve on duraklı ve Sarnıç'a metro ile bağlantılı iki yeni hat yapılması planlanmaktadır.

### Füniküler
İzmir'de iki füniküler hattının yapımı planlanmaktadır. Konak'ta Aziziye ile Yeşildere arasında Beştepeler füniküleri, Konak ve Karabağlar arasında ise Karantina Meydanı-Atatürk Eğitim Araştırma Hastanesi füniküleri yapılacaktır.

## Lastik tekerlekli araçlar

### Otobüs
İzmir'de ilk otobüsler 1932 yılında hizmete girdi. İzmir Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı olan ESHOT Genel Müdürlüğü, 1943'te kuruldu. Mart 2022 itibarıyla filosunda 1.700'den fazla otobüs bulunmaktadır. Nisan 2023 itibarıyla hizmet verdiği hat sayısı 395'tir. Nisan 2017'de filosuna 20 adet elektrikli otobüs katarak Türkiye'nin ilk elektrikli otobüs filosunu kurdu. Ulaşım hizmeti veren bir diğer kuruluş da yine belediye bünyesinde bulunan İZULAŞ'tır. Filosunda 306 otobüs bulunmaktadır. Aralık 2019 İtibarıyla taşımacılık kooperatiflerini tek çatı altında toplayan İZTAŞIT projesi devreye girmiş, bünyesindeki araçlarla şu anda Seferihisar, Kiraz, Menemen, Yenifoça, Ödemiş, Bergama, Beydağ ve Bayındır bölgesinde hizmet vermektedir.

### Nostaljik tramvay

Kordon'a nostaljik tramvay hattı yapılacağı Temmuz 2020'de duyuruldu. İzmir Limanı ile Cumhuriyet Meydanı arasında inşa edilen 1.660 metre uzunluğundaki nostaljik tramvay hattı 9 Eylül 2020'de hizmete girdi. Üç adet elektrikli ve lastik tekerlekli aracın çalıştığı hatta İzmir Limanı, Alsancak Vapur İskelesi, Gündoğdu Meydanı ve Cumhuriyet Meydanı olmak üzere dört durak bulunmaktaydı. İki yönünde de sürücü kabini bulunan araçlar 28 koltuklu ve tek vagonluydu. Talebin yetersiz olması nedeniyle hat, 28 Mayıs 2024'te işletmeden kaldırıldı.

### Troleybüs

İzmir'in ve Türkiye'nin ilk troleybüs hattı, 28 Temmuz 1954'te Konak-Güzelyalı arasında işlemeye başladı. Şehirde toplam dokuz farklı troleybüs hattı bulunmaktaydı. Günümüzde Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi'nin olduğu yerde troleybüs garajı vardı. İstanbul'da 1961'de hizmete giren troleybüs hatları 1984'te kaldırılınca araçlar İzmir'e satıldı. Temmuz 1992 tarihinde İzmir'deki troleybüslerin de trafikten çekilmesiyle Türkiye'de troleybüs kullanımı sona erdi. 27 Aralık 2024'te troleybüs yatırımında kullanılmak üzere uluslararası kredi sözleşmesi ön protokolü imzalandı.

## Deniz yolu
### Vapur

İzmir Körfezi'nde ilk vapur seferleri, İzmir Hamidiye Vapur Şirketi tarafından Şubat 1884'te başlatıldı. O yıllarda kullanılan iskeleler ahşaptı. 1915 yılına ait verilere göre Konak-Karşıyaka hattından yıllık 1.100.000 kişi yararlanırken Konak-Güzelyalı arasında 900.000 yolcu taşındı. 1908 yılında şirket hisselerini alan Belçikalılar, şirketin adını da değiştirdi. 1925 yılında İzmir Liman ve Körfez işleri adlı kamu ağırlıklı bir şirket, taşımacılık işini devraldı. Daha sonra Türkiye Denizcilik İşletmeleri körfezdeki ulaşımdan sorumlu hâle geldi. O dönemde altı hatta günlük altmış sefer düzenlenmekteydi. 2000 yılında ulaşım işini İzmir Büyükşehir Belediyesi devraldı. Günümüzde belediyenin kurduğu İZDENİZ adlı şirket körfezdeki ulaşımı sağlamaktadır. 2000'lerin başında sekiz yolcu gemisi ile hizmet verilirken 2020 yılı itibarıyla dördü Turyol'dan kiralanan toplam yirmi gemiyle on bir hatta iki yüzden fazla sefer düzenlenmektedir. Körfezde dokuz iskele bulunmaktadır. Son olarak Ağustos 2015'te Foça, Temmuz 2016'da Mordoğan, Haziran 2017'de de Urla seferleri başladı. Geçmişte Güzelbahçe ve Karaburun'a konan seferler, yolcu azlığı nedeniyle iptal edildi. Mayıs 2018'de Güzelbahçe'ye yeniden vapur seferleri başlatıldı. 2019 yılında 18.018.826 yolcu taşındı.

### Arabalı vapur
Arabalı vapur seferleri Bostanlı-Üçkuyular arasında 20 dakikada bir gerçekleştirilmektedir. İZDENİZ, dört arabalı vapur ile hizmet vermektedir. Vapurlar 78,9&nbsp;metre uzunluğunda olup 71 araç ve 450 yolcu kapasitelidir. Günde yaklaşık 2.500 araç taşınmaktadır. 2019 yılında 1.020.522 araç taşındı.

## Kaynakça