Kays

**Kays Aylân** (), genellikle sadece *Kays* olarak anılan, Mudar grubundan ayrılan bir Arap kabile konfederasyonudur. Kabile, İslam öncesi dönemde (630 öncesi) bir birim olarak işlev görmüş görünmemektedir. Bununla birlikte, Emevi döneminin başlarında (661-750), onu oluşturan aşiretler halifeliğin ana kabile-siyasi hiziplerinden birinde konsolide oldular.

Kays'ın başlıca kurucu kabileleri veya kabile grupları Gatafan, Hevazin, Amir, Sakif, Süleym, Gani, Bahile ve Muharib'di. Bu kabilelerin veya klanlarının çoğu Arap Yarımadası'ndan göç etti ve uzun süre meskenleri haline gelen Suriye ve Yukarı Mezopotamya'nın kuzey bölgesinin askeri bölgesi olan Cund Kinnasrin'e yerleştiler. Oradan halifeler adına yönetim kurdular veya onlara isyan ettiler. Kays'ın birleşik gücü, askerî gücünü yalnızca Arap kabilelerinden almayan Abbasilerin yükselişiyle azaldı. Bununla birlikte, bireysel Kaysi kabileleri bir güç olmaya devam etti ve bazıları güçlerini oluşturdukları Kuzey Afrika ve Endülüs'e göç etti.

## Tarihi
### İslam öncesi dönem
A. Fischer'e göre, Kays'ın kayıtlı tarihi, çoğu Arap kabilesi gibi, Fischer'in "Arapların destanı" olarak adlandırdığı İslam öncesi Eyyām el-Arab'daki (Arapların savaş günleri) angajmanlarıyla başlar. Kays kabileleri, bazıları Kays olmayan kabilelere karşı olmak üzere çok sayıda savaşa ve kan davasına karışmıştı, ancak büyük çoğunluğu Kays içi çatışmalardı. Tarihçi W. Mongtomery Watt, Eyyam al-Arab tarihinde daha büyük konfederasyon yerine yalnızca bireysel Kays kabilelerinin adlandırıldığını ileri sürmektedir. Buna göre, Kays İslam öncesi dönemde bir birim olarak işlev görmemiştir. En bilinen Eyyam savaşları arasında, bir tarafta Kaysi Emir, Abs, Gani, Bahile ve Becile ile diğer tarafta Kaysi Zübyan ve Kaysi olmayan Temim, Beni Esed, Lakhmidler ve Kinditler arasında gerçekleşen Şi'b Cabala Savaşı vardı. Dahis ve el-Ghabra'nın uzun savaşı Abs ve Zübyan arasında yapıldı. Diğer Arap kabileleri gibi Kays da Kindite Krallığı'nın bir parçasıydı.

### Erken İslam dönemi
Başlangıçta Kaysi kabileleri, çok tanrılı dinleriyle çelişen Muhammed'e ve onun İslami öğretilerine düşmandı. Özellikle Gatafan ve Süleym, 622 ile 629 yılları arasında Medine'de Müslümanlarla çatışma içindeydi. Ancak, Gatafan'ın Eşca alt kabilesi 627'de Müslümanlarla bir ittifak kurmuştu. 630'a gelindiğinde, Süleym ve Eşca büyük ölçüde İslam'ı benimsemiş ve Muhammed'in 630'da Mekke'yi fethini desteklemişti. Bu kabileler kısa bir süre sonra Hevazin akrabalarına karşı savaştı. Muhammed'in 632'deki ölümüne kadar, tüm Kaysi kabileleri muhtemelen İslam'a dönmüştü, ancak ölümünden sonra çoğu değilse bile birçoğu dinden çıktı ve Ridde Savaşları'nda Müslümanlarla savaştı. Müslümanlara karşı savaşan en aktif Kaysi kabilesi, Mekke'yi ele geçirmek için birkaç kez girişimde bulunan ve ardından İslam karşıtı lider Beni Esed'in Tulayha'sına katılan Gatafan'dı. Putperest Arap kabileleri sonunda Buzaha Muharebesi'nde yenildi ve ardından bir kez daha İslam'a geri döndüler ve Medine merkezli Müslüman devletine boyun eğdiler.

Ridde Savaşları'ndan sonra Kaysi kabilesi üyeleri, Müsanna el-Şeybani ve Levant yönetimindeki Müslümanların Pers fetihlerinde önemli bir rol oynadı. Halife Osman'ın saltanatı sırasında (644-656), Suriye valisi Muaviye, Banu Kilab, Banu Ukayl (her ikisi de Beni Amir'in alt kabileleri) ve Süleym'dan çok sayıda Kaysi kabilesi üyesini Yukarı Mezopotamya, kuzey Suriye ve Bizans  ve Ermenistan sınır bölgesine getirdi. Kaysi kabilesi üyeleri, sırasıyla 656'daki Camel Muharebesi'nde Ali'nin Kureyş içindeki rakiplerine karşı ve 657'deki Sıffin Muharebesi'nde Muaviye'ye karşı büyük ölçüde onun yanında savaştı.

### Emevi dönemi
Muaviye, Emevi Halifeliğini 661'de kurdu. O zamandan Emevilerin 750'deki çöküşüne kadar, Kays, halifeliğin ana siyasi ve askeri bileşenlerinden birini oluşturdu. Başlıca düşmanları, Beni Kelb liderliğindeki Yemeni kabileleriydi. Siyasi, askeri ve ekonomik güç için rekabetin dışında, Kays-Yeman rekabetini tanımlayan etnik bir bileşen vardı; Kays "kuzey Arapları" iken, Yaman "güney Arapları"ydı. Muaviye ve oğlu Yezid, Kays'ın kızgınlığına rağmen askeri ve siyasi olarak Kelb'e güvendiler. Yezid ve halefi II. Muaviye sırasıyla 683 ve 684'te nispeten kısa bir süre sonra öldüğünde, Kays Emevi otoritesini tanımayı reddetti. Kelb ve Yamani müttefikleri esasen Muaviye II'nin yerine I. Mervan'i seçerken, Kayslar büyük ölçüde Abdullah bin Zübeyr'in isyancı davasına katıldı. İkincisi adına savaşan Amir, Süleym ve Gatafan Kaysi kabileleri, Dahhak bin Kays el-Fihri komutasında 684'teki I. Mervan ve Yamani grubuyla Mervan I'e karşı savaştı. Kayslar ağır bir yenilgiye uğradı ve bu da Kayslar ile Yemenliler arasında yıllarca süren intikam amaçlı misilleme baskınlarına yol açtı.

Marj Rahit'ten sonra Kays, Zufar ibn al-Harith al-Kilabi ve Umayr ibn al-Hubab al-Sulami liderliğine geçti. Al-Qarqisiya ve Ras al-Ayn'daki kendi kalelerinden Yaman'a karşı inatla savaştılar ve Emevi otoritesine direndiler. Kelb'e karşı yapılan savaşların çoğu Suriye ve Irak arasındaki çölde yapıldı. Umayr ayrıca Kays'ı Tağlib'e karşı da kışkırttı ve iki taraf Habur, Balikh ve Dicle nehirleri yakınlarında birkaç savaş yaptı. Umayr 689'da Tağlib tarafından öldürüldü ve Zufar, Emevi sarayında yüksek bir yer karşılığında 691'de Halife Abdülmelik yönetimindeki Emevi otoritesine boyun eğdi. Kays, güçlü Emevi valileri Sakifli Haccac bin Yusuf ve Bahilalı Kutaybe bin Müslim'in güçlü taraftarlarıydı. Kays, II. Yezid ve II. Velid dönemlerinde Emevi hükûmetine egemen oldu. Sonuç olarak, Yemenliler isyan etti ve II. Velid'i öldürdü, ardından tamamen Yemenlilere bağlı olan III. Yezid onun yerine geçti. Kays, Halifeliği III. Yezid'den alan ve Emevi başkentini Şam'dan Kaysi topraklarındaki Harran'a taşıyan Emevi prensi II. Mervan'da yeni bir destek buldu.