Denizli

**Denizli**, Türkiye'nin Ege Bölgesindeki aynı adlı Denizli ilinin merkezi olan bir şehirdir.

Bir sanayi, ihracat ve ticaret merkezi olan Denizli, aynı zamanda altmış beş bine yaklaşan üniversite öğrencisine ev sahipliği yapmaktadır. Bir yılda milyonlarca yerli ve yabancı turisti ağırlayan il, bir turizm kenti olmasının yanı sıra düzenlenen yerel, ulusal ve uluslararası etkinliklerle eğitim, kongre, kültür ve sanat merkezi özelliğindedir. GEKA (Güney Ege Kalkınma Ajansı) merkezi Denizli'dedir.

Akdağ'ın (Babadağ) kuzey yamaçları eteklerinde, Büyük Menderes'in kolu olan Aksu Çayı'na kavuşan derelerle hafifçe yarılmış bir plato üzerinde yer alan Denizli, yeni bir kenttir. Asıl kent buradan 6-7 kilometre kadar kuzeydeki Laodikeia (Laodicaea) adlı yerdeydi. Selçuklular ve Bizanslılar arasındaki savaşlar sonucu yıkıma uğrayan ve özellikle su yolları bozulduğu için zamanla terk edilmeye başlanmış bu yerleşme 11. yüzyıldan başlayarak bol su kaynaklarının bulunduğu Denizli'ye ve Ladik'e doğru yer değiştirmeye başlamıştır. Kent, 1702-1703'teki bir deprem sırasında büyük zarara uğramış ve daha sonra yeniden kurulmuştur. Ege kıyılarından iç kesimlere sokulan doğal bir yol üzerinde bulunan Denizli, özellikle 1950'li yıllarda karayollarının iyileştirilmesinden sonra, bu konumunun ve çevresindeki tarım faaliyetlerinin gelişmesi sonucu hızla kalabalıklaşmış ve 1950'de 22.000 olan nüfusu, aradan geçen 60 yıl içinde yaklaşık 25 kat artmıştır. Sanayisi, turizmi, ticareti ve hizmet sektörü çok gelişmiş olan Denizli, Türkiye'nin en kalkınmış kentlerinden biridir. Denizli, “Anadolu Kaplanları” olarak anılan sanayi açısından gelişmiş kentler arasında yer alır. Denizli, dünya tekstil sektöründe önemli merkezlerden biridir. Ayrıca Serinhisar ilçesi, Türkiye'nin leblebi ve leblebi ürünleri ihtiyacının yaklaşık %85'ini karşılamaktadır. Denizli, Türkiye ekonomisinde önemli bir paya sahip illerden biridir. Kent, havlu, bornoz ve ev tekstili alanında ABD ve AB pazarlarında saygın bir konuma sahiptir. Havası ve doğası, Ege Bölgesi'nin genel özelliklerini yansıtır. Şehrin birkaç noktasında horoz heykeli bulunur. UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Pamukkale şehrin simgelerinden biridir. Karahayıt da öneme sahip bir kaplıca merkezidir.

Denizli'nin en yüksek dağı Honaz Dağı aynı zamanda Ege Bölgesi'nin en yüksek noktasıdır (2.532 m). Denizli ilinin deniz seviyesinden yüksekliği 354 metredir. Şehirde UNESCO'ya giren Hierapolis, Laodikeia, Tripolis, Tabea, Attoudda, Eumenea, Collossea vb. birçok antik kent bulunmaktadır.

## Tarihçe

Denizli, ilk defa  261 - 245 yılları arasında bugünkü şehrin 6&nbsp;km kuzeyinde, Eskihisar köyü civarında, MÖ Seleukos Kralı II. Antiokhos tarafından kurulmuştur. II. Antiokhos kente karısı Laodikeia'nin adını vermiştir. 'Laodike'nin kenti' anlamına gelen "Laodikeia" adını alan kent, MS 7. yüzyılda büyük bir depremle yıkılınca, kent bugünkü Kaleiçi mevkiine taşınmıştır. Türkler Denizli havalisini zapt ettikten sonra, kenti "Ladik" adıyla anmışlardır.

Denizli adına, tarihi kaynaklarda başka adlarla da rastlanır. Şehrin Türkçe adı tarihî metinlerde **Domuzlu** şeklinde geçmektedir. Selçuklu kayıtlarında ve Denizli şer‘iyye sicillerinde şehir, **[[Ladik]]** adıyla anılmaktadır. İbni Battuta'nın Seyahatnâme'sinde **Tunguzlu** adı geçmekte olup bu imla, şehrin eski adının **Domuzlu** olduğu bilgisini desteklemektedir.. Mesalikullebsar'da da *Tunguzlu* olarak kaydedilmiştir. **Mesâlikü'l-ebsâr fî memâlikü'l-emsâr**, 14. yüzyılda Şihâbeddin Ahmed b. Yahyâ b. Fazlullah el-Ömerî tarafından yazılmıştır.

Timuruin  **Zafernâme'sini** yazan **Şerefüddin Yezdî**, **Tenguzlug** ve **Tonguzlug** biçiminde iki addan söz etmektedir. “Tengiz” kelimesi Eski Türkçede “deniz” anlamına gelir; “Tunguzlu” ise bugünkü imlasıyla “Denizli” biçimine karşılık gelir. Sonuç olarak, **Denizli** adı **Tenguzlu** ve **Tunguzlu** biçimlerinin zamanla değişime uğrayarak bugünkü şeklini almıştır. Dilbilimci **Zeynep Korkmaz**, şehrin adındaki dönüşümü “Domuzlu (Eski Anadolu Türkçesi: Toñuzlu > Doñuzlu) → Denizli” biçiminde açıklamaktadır. Denizlili araştırmacı **Mümtaz Başkaya**, konuyla ilgili kitabında **Denizli** adının kökeninin **Tengiz** olduğunu ve bu ismin bir boy adı olarak Orta Asya'dan Anadolu'ya geldiğini ileri sürmektedir. Ayrıca, söz konusu kitabında **Denizli** adının kentteki su bolluğuyla ilgisi bulunmadığını belirtmiştir. Bu yer adının Türkiye'de başka yerleşimlerde de kullanıldığını göstererek konuyla ilgili bilimsel bir açıklama getirmiştir.

### Hierapolis
Hierapolis antik kenti, Denizli'nin 18&nbsp;km kuzeyinde yer alır ve arkeoloji literatüründe “Kutsal Kent” olarak anılır, zira bölgede çok sayıda tapınak ve diğer dinsel yapı bulunmaktadır. Kentin hangi antik coğrafi bölgeye ait olduğu tartışmalı olmakla birlikte, Strabon ve Ptolemaios'un aktardığı bilgilere göre Hierapolis, Karya sınırında bulunan Laodikeia ve Tripolis'e yakınlığı nedeniyle Frigya sınırları içinde kabul edilmiştir. Hellenistik dönem öncesine ait orijinal adıysa günümüze ulaşmamıştır ancak kentte ana tanrıça kültünden kaynaklanan yerleşimin varlığı bilinmektedir. Kuruluşuyla ilgili bilgiler sınırlı olsa da, Bergama Krallığı'ndan II. Eumenes'in MÖ II. yüzyılın başlarında buraya yerleştiği ve şehrin adını, Bergama'nın efsanevi kurucusu Telephos'un eşi, Amazon kraliçesi Hiera'dan esinlenerek Hierapolis olarak koyduğu kabul edilir.

MS 60'ta, Roma İmparatoru Neron dönemindeki büyük deprem öncesine kadar Hierapolis, Hellenistik kentleşme anlayışını koruyarak özgün mimarisini sürdürmüştür. Deprem kuşağı üzerinde yer alan şehir, bu sarsıntıyla ağır hasar görüp yeniden inşa edilmiş; art arda gelen depremler Hellenistik özelliklerini silip kente tipik bir Roma düzeni kazandırmıştır. Roma döneminin ardından da önemini yitirmeyen Hierapolis, Bizans döneminde IV. yüzyıldan itibaren bir Hristiyanlık merkezi (metropolis) hâline gelmiş; bu statüye, Hz. İsa'nın havarilerinden Aziz Philippus'un MS 80 dolaylarında burada öldürülmesi büyük katkı sağlamıştır. Şehrin kontrolü ise XII. yüzyıl sonlarında Türklerin hâkimiyetine girmiştir.

### İlk fetihler

Denizli ve havalisinde Türkler ilk defa 1070 yılında görülmüştür. Afşin Bey bütün Anadolu'yu hedef aldıktan sonra Laodikya'yı yağmalayıp Honaz'ı ele geçirmiştir. 1071 yılından sonra Denizli ve çevresi Kutalmışoğlu Süleyman Şah'in mahiyetindeki beyler tarafından fethedilmiştir.

1097 yılında Bizans İmparatoru I. Aleksios, İoannis Dukas'ı Batı Anadolu'nun fethi için görevlendirdikten sonra bu yöre Bizanslıların eline geçti. Bu sırada Türk kuvvetleri Orta Anadolu'da bulunuyordu. Bizanslıların elinde kısa bir süre kalan bu belde 1102 yılında yeniden Kılıçarslan tarafından zapt edilmiştir. Bu tarihten sonra Türk kuvvetleri Alp Arslan'ın komutasında Bizans topraklarına sürekli akınlar yapıyordu. 1119 yılında Bizanslılar, büyük bir ordu ile Denizli ve havalisine saldırdılar. Bu bölgede az sayıda Türk kuvveti bulunduran birlikler, Bizans ordusunun saldırısı karşısında bölgeden çekilmiştir. Ertesi yıl tekrar gelen Bizanslılar bölgeyi Uluborlu taraflarına kadar istila ettiler. 1147 yılında İkinci Haçlı Seferi orduları, Fransız Kralı VII. Louis'in komutasında, Ege Bölgesi'nden güneye doğru hareket ederek Denizli civarını işgal etmiştir. Buradan Antalya istikametine hareket eden Haçlı Ordusu'nun öncü birlikleri, Acıpayam Ovası'nı geçtikten sonra, ordunun ağırlıkları ve artçı birlikleri aynı yolu takip ederek Kazıkbeli'nden geçmek için hareket etmişlerdir. Fakat orada yapılan çetin çarpışmalarda Haçlı Ordusu ağır kayıplar vermiştir.

1177 yılında Bizans İmparatoru I. Manuil, Selçuklu topraklarına yeni bir sefer düzenleyerek Laodikya ve civarını yağma edip İstanbul'a dönmüştür. Ertesi yıl Türkler Laodikya'ya gelerek şehri zapt etmişlerdir. Manuil Komnenos 1176 yılında büyük bir ordu ile Laodikya ve Honaz civarını geri almışsa da Selçuklular'la yaptığı savaşta yenilmiştir. Bu savaşa Miryokefalon Savaşı adı verilmiştir ve bu savaş Çivril- Gümüşsu (Homa) yakınlarında Düzbel geçidi ve çevresinde gerçekleşmiştir. II. Kılıçarslan bu savaştan sonra sınırlarını genişleterek Bizans topraklarına akınlar düzenlemiştir. Selçuklular, Atabey komutasında yapılan bu akınlardan büyük ganimetler elde etmiştir. Bizanslılar Atabey komutasındaki bu orduyu Sarayköy yakınlarında pusu kurarak mağlup ettiler. Bu savaşta Atabey öldü.

Bu tarihlerden sonra Denizli ilinin doğu kısımlarına Türkler yerleşmeye başladı. Böylece Türk akıncıları, Küçük Menderes Vadisi'ne kadar ilerleme fırsatını bulmuşlardır. 1190 yılında İkinci Haçlı Ordusu Laodikya'ya gelmiştir. Haçlı Ordusu Komutanı I. Friedrich, Bizanslılar tarafından sevinçle karşılanmıştır. Buraya yerleşmiş olan Türk boyları, çadırlarını bırakarak dağlara çekilmişler ve Haçlı ordusuna karşı ani baskınlar düzenlemişlerdir. Denizli ve havalisi, takriben 13. asrın ilk yıllarında Gıyaseddin Keyhüsrev tarafından 4 defa fethedilmiştir. Diğer bir rivayete göre, Laodikyalılar tarafından bir Türk kervanının soyulması üzerine, Selçuklu beylerinden Mehmet ve Servet beylerin komutasında bir Selçuklu ordusu, Laodikya ordusunu yenmiş ve haraç olarak bu bölgeyi antlaşma ile almıştır.

Diğer bir rivayet ise şudur: 12. yüzyıl sonlarında Bizanslıların Burdur'a kadar ilerlemeleri üzerine Konya Sultanı Osman ve Hüsamettin beyleri bu bölgeye göndermiştir. Osman Bey, Acıpayam Ovası'nı, Hüsamettin Bey de, Çal taraflarını zaptetmişlerdir. Denizli ve havalisinin Selçuklulara bağlı bir beylik halinde teşekkülü, Selçuklu hükümdarı Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında, 1207 yılında olmuştur. 1209 yılında İznik'i başkent yapan I. Theodoros ile Selçuklular'ın arası açılmıştır. Gıyaseddin Keyhüsrev, Laskaris'ten, Aleksios'un tahtına iadesini isteyince, İznik Devleti ile Selçuklular, Denizli'nin batısında Alaşehir ile Antiokya arasında savaşa tutuştular. İlk seferde savaşı kazanan Türkler yağmaya dalınca hücuma geçen Rum askerleri, Gıyasettin Keyhüsrev'i öldürdü. Böylece savaşın sonunda galip gelen Bizanslılar, Batı Anadolu'ya bir süre hâkim oldular. Selçuklular ile Bizanslılar arasında Denizli ve yöresi sınır olarak kaldı. Bugünkü Denizli şehri bu sıralarda kurulmaya başlamıştır.

İlk olarak Denizli Kalesi Abdullah oğlu Karasungur tarafından yaptırılmıştır. Ayrıca bu devrede birçok cami, han ve çeşme de inşa edilmiştir. 13. yüzyıl başlarında Denizli ve havalisi yeni göçlerle,"Uç Bölgesi" olarak önceden gelenlerle birlikte yoğun bir Türk topluluğu meydana getirdiler.

1257 yılında Denizli'ye gelen Bizans garnizonu, şehirdeki Türklerin çoğunluğu karsısında uzun süre kalamadı. Böylece 1259 yılında Denizli tekrar Türkmenlerin eline geçmiş oldu. Bu tarihlerde Denizli etrafında kümelenen Türkmenler, Hülagü Han'a müracaat ederek bu bölge için kumandan istediler. Bu konuda İlhanlı Hükümdarı Hülagü de bir ferman çıkararak Kulsak isimli bir zâtı bu bölgeye göndermiştir. Bölgenin merkezi "Asi Karaağaç" diye bilinen Acıpayam yöresidir.

Bu bölgede yaşayan Türkmenlerin manevi önderi olarak Yatağan Baba'nın adı geçmektedir. 1261 yılında bu yöredeki Türkmenler, Selçuklular'a baş kaldırınca, Selçuklu Sultanı Ruknettin ile Moğollar anlaşarak Türkmenleri mağlup ettiler. Bu sırada birçok Türkmen Bizans sınırını geçerek yerleşmişlerdir. Konya'daki Cimri İsyanı'nın bastırılmasından sonra, II. Gıyaseddin Keyhüsrev kendisine yardım etmeyen, Karaağaç bölgesi komutanı Ali Bey'i öldürtmüştür. Bundan sonra Denizli, Germiyanoğulları'nın eline geçer. Bir süre sonra, Konya'ya karşı hareket yapılınca, Denizli çevresindeki Türkmenler, Karaman, Eşref ve Menteşe boylarıyla birlikte ayaklanma başlatmıştır. Bunun üzerine, İlhanlı Sultanı Geyhatu, 31 Ağustos 1291'de Türk kuvvetlerinin üzerine yürümüştür. Böylece, İlhanlı hakimiyeti bu bölgede başlamıştır.

Bu tarihlerde Germiyanlılar, Alsıroğlu'nun kumandasında, bugünkü Buldan olan Tripolis'i zaptettiler (1306). Denizli ve çevresinde Türk yerleşimi büyük ölçüde tamamlanmıştır. 14. yüzyılın ilk yıllarında Denizli arazisinin düzlük kısımlarına İnançoğulları yerleşmişti. Kuzey doğusunda Germiyan Beyliği bulunuyordu. Sucaeddin Bey, bir ara bağımsızlık için hareket edince, öteden beri, Anadolu'da kuvvetli bir birliğin kurulmasını istemeyen İlhanlı Hükümdarı Timur Tas, 1327 yılında Denizli'ye geldi. Sucaettin Bey ona itaat etti. Denizli 1366'da bir deprem ile harap olduğu sırada şehir, Germiyan hakimiyetine geçmiştir.

1391 yılında Yıldırım Bayezid, Denizli'yi Osmanlı topraklarına katmıştır. 1402 yılında Timur, Ankara Savaşı'nı kazandıktan sonra, Denizli'ye gelmiş, burada bir süre kaldıktan sonra, İzmir yöresini fethe gitmiştir. 1403 yılının ilk aylarında tekrar Denizli'ye dönerek çadır kurmuştur. Timur, bu bölgeyi Germiyanlılara bırakarak ayrılmıştır. 1411 yılında bir ara bu bölge Karamanoğulları'nın eline geçmişse de, 1429 yılında tekrar Osmanlılar'a bağlanmıştır.

### Türkmen beylikleri
14. yüzyılın ilk yarısında Türkmenler parçalanmış bir halde bulunuyorlardı. Pek çok yerde bunların izleri kalmıştır.

#### Germiyanoğulları Beyliği
Germiyanoğulları Beyliği, Uşak ve Denizli'yi içine almaktadır.

#### Tavas Beyliği
Babadağ'ın güneyindeki araziyi, şimdiki Tavas ve Kale ilçelerinin sahalarını kapsamaktadır.
Tavas çevresine Türklerin yerleşmesi MS 12. yüzyıla rastlamaktadır. Kesin olmamakla birlikte 1071 Malazgirt Savaşı'ndan sonra 1280-1290 yılları civarında Türklerin bölgeye geldikleri sanılmaktadır. Genellikle gelenlerin Türkmenler olduğu, Selçukluların zayıflayıp yıkılması ile 1300'lü yıllarda Tavas Beyliğinin kurulduğu ve o zamanki Tavas Beyliği'ni İlyas Bey'in yönettiği ve Mevlevi Tarikatı'na girdikleri belirtilmektedir. Tavas Beyliği, Germiyan, Aydın, Hamit ve Menteşeoğulları Beyliği arasında tampon bir bölge olarak kurulmuştur. Denizli'nin Germiyan oğullarına geçişi ile Tavas Beyliği 1365 tarihinde Menteşe Beyliğine bağlanmıştır. Beylik önceleri Horasanlı köyünden sonra da Hırka köyünden yönetilmiştir.

Denizli şehri, Osmanlı hakimiyetine girdikten sonra, yaşantısına sakin bir şekilde devam etmiştir. 1702 - 1703 yıllarında vuku bulunan depremlerde, 12.000 kişi ölmüş, o zamanki Kale civarında bulunan şehir oturulamayacak hâle gelmiştir. Bundan sonra şehir daha yukarıya, şimdiki merkezine doğru çekilmiştir.

#### Ladik Beyliği (İnançoğulları) 1261-1368
Laodikya şehrinin sürekli harpler depremlerle yıkılması üzerine halk Laodikya'nın bağ ve bahçelerinin bulunduğu, bugünkü Denizli'ye gelip yerleşmişlerdir. Türkler Laodikya adını kısaltarak Ladik olarak kullanmıştır. Denizli'nin ilk yöneticilerinden biri Seyfettin Karasungur'dur. 30 yıllık valilik ve komutanlığı sırasında, Denizli Kalesi'ni, Akhan Kervansaray'ını, birçok çeşme, camii, han ve hamamı yaptırmıştır. Karasungur'un, San Kuvvetlerine esir düşmesi üzerine, yerine Ladik ve Honaz emiri olarak Sahip Ataoğulları'ndan Tabettin Hasan Nasreddin Ali gönderilmiştir. Bunların da Cimri İsyanı'nda öldürülmeleri üzerine, Ladik emirliğine Ali Bey gönderilmiştir. Böylece Sahip Ataoğulları'nın 1277 tarihine kadar Ladik ve Honaz emirliğinde kaldıkları anlaşılmaktadır. Bölge, Sahip Ataoğulları'ndan Ladik Germiyanoğulları'na geçmiştir. Fakat halkın Germiyanoğulları'ndan Ali Bey'i, Gıyaseddin II. Keyhusrev'e şikayeti üzerine Ladik tekrar sahip Ataoğulları'na geçmiştir.

Sahip Ata'nın vezirlikten azledilmesi üzerine (1288) Germiyanoğulları Ladik'i tekrar ele geçirmiştir. Ali Sirkin kızının oğlu Bedrettin Murad'ı Ladik emirliğine tayin etmiştir. Mollaya sinirlenen Selçuklu Sultani Ladik'e kuvvetli bir ordu göndermiş ve burası tekrar geri alınmıştır. Bu tarihten sonra Sucaettin İnanç Ladik'te 50 yıla yakın beylik yapmış; adaleti ve iyi idaresi sayesinde halk tarafından sevilmiştir.

Ölümünden sonra yerine geçen oğlu Murat Aslan Bey de memleketi iyi idare etmiş, zamanında Türkçe Fatiha tefsiri yazılmış, 3 çeşit para basılmıştır. Bu paraların biri üzerinde Murat Bey'in adı geçmektedir. Murat Bey'in iktidara geliş ve ölüm tarihleri kesin olarak bilinmemektedir. Hatta Murat Bey'in mezarına bile rastlanmamıştır. Fakat hastane yakınındaki Murat Dede mezarı, halk tarafından Murat Bey'e atfedilmekte ve ziyaret edilmektedir. Bugün Denizli'de Murat Dede adıyla bir mahalle bulunduğundan, bazı kaynaklara göre bu mezar Ladik Beyliği ile ilgi ilgisi tespit edilemeyen ve Hisar Savaşı'nda ölen Murat Bey'e aittir.

Murat Aslan Bey'den sonra oğlu Issak Bey yerine geçmiş kendi adına para bastırmış fakat 1402'de Timur Anadolu'yu istila edince Denizli'nin idaresi Germiyanoğlu Yakup Bey'e geri verilmiştir. Ankara Savaşı'ndan sonra bütün Anadolu'yu ele geçiren Timur, bir müddet sonra Kütahya ve Altıntaş'tan geçip, Ladik'e gelmiş mevsimin sonbahar olması sebebiyle karargahını Denizli'de kurarak askerlerini kışlaklara göndermiştir.

O vakitler Tonguzlu denen Denizli'de askerlerin hastalanması sebebiyle, Timur karargahını havası ve suyu daha iyi olan Karcı ve Hisar köyü sırtlarına çekmiş, Menteşeoğlu Mehmet Bey ile İsfendiyar Bey Timur'u burada ziyaret ederek ona 1.000 at hediye etmişlerdir. Timur bir süre Denizli'de kaldıktan sonra, Serinhisar yoluyla Denizli'den ayrılmıştır. Timur'un Denizli'deki kalış günlerinde Germiyanoğlu Yakup Bey kendisini ziyaret etmiş, Kütahya ve Denizli'nin idaresini üzerine almak için onu ikna etmiştir.

Konya
Ladik, Germiyanoğlu Süleyman Şah idaresinde iken, Osmanlı Devleti günden güne kuvvetlenip sınırları genişlemiştir. Süleyman Sah ergen Osmanlılar tarafından gelecek tehlikeyi sezerek, kendini emniyete almak için kızı Devlet Hatunu, I. Murat'ın oğlu Şehzade Beyazıt'a vererek akrabalık kurmuştu (1381).

Kızına çeyiz olarak verdiği yerler arasında Ladik de vardı. Beyazıt Han Denizli'de hamam ve bahçe satın almıştır. Ladik Ankara Savaşı'na kadar (1402) Osmanlılar'da kalmış, savaştan sonra Germiyanoğulları'nın yeniden hakimiyetine giren Ladik, nihayet yerine geçecek kimsesi bulunmayan Germiyan Hükümdarı Yakup tarafından, II. Murat'a bir vasiyetname ve bütün Germeyen ülkesiyle birlikte verilmiştir (1428). Böylece Ladik kesin olarak Osmanlı Devleti'ne bağlanmıştır.

Ünlü gezgin Evliya Çelebi Denizli'ye uğramış ve 300 yıl öncesinin Denizli'sini şöyle dile getirmiştir: "Şehrin çevresinde pek çok akarsu ve göl bulunduğu için bu isim verilmiştir. Yoksa denizden 4 merhale uzaktadır. Kalesi düz yerde dörtgen seklindedir. Hendeği yoktur. Çevresi 470 adımdır, 4 kapısı vardır. Kuzeyinde boyacılar, doğusunda semerciler, güneyinde Yeni Camii, batısında bağlar kapısı bulunur. Kalede 50 kadar silahlı bekçi vardır ki dükkânları bekler. Asıl şehir kalenin dışında 44 mahalle ve 3600 evlidir. Büyüklü küçüklü 57 camii ve mahalle mescidi, 7 çocuk mektebi, 6 hamamı, 17 tekkesi vardır.

Herkes bağlarda oturduğundan aileler birbirinden uzak kalmaz. Birbirleriyle akraba gibi olmuşlardır. Halk genellikle beyaz ve mavi ferace giyer. Pamuk, pamuk ipliği ve beyaz, ince, sade bezleri Anadolu'ya gönderilir. Halkın kazancı "Beyaz Denizli Bezi"dir.

### Cumhuriyet dönemi
2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı kanun ile Denizli'de sınırları il mülki sınırları olan büyükşehir belediyesi kuruldu ve 2014 Türkiye yerel seçimlerinin ardından büyükşehir belediyesi, çalışmalarına başladı.

### Kronoloji
* MÖ 4000'ler Kalkolitik Dönem
* MÖ 3000-2000 İlk Tunç Çağı
* MÖ 2000-1200/1100 Orta Tunç Çağı ve Son Tunç Çağları
* MÖ 1800 Denizli'nin Arzava Siyasal Birliği içinde yer alması
* MÖ 1200'ler Deniz kavimleri göçü
* MÖ 1100'ler Deniz kavimleri göçüyle Hitit Devleti'nin yıkılması
* MÖ 546 Ahameniş Kralı II. Kiros'un Lidya Krallığı'nı ortadan kaldırılması
* MÖ 360 Hellespontos, Misya, Lidya ve Karya satraplarının Pers Merkezi Yetkesi'ne baş kaldırışı
* MÖ 334 Büyük İskender'in Anadolu seferi ile Denizli yöresindeki Pers etkinliğine son verilmesi.
* MÖ 246 II. Antiokos'un karısı Laodikeia'yı ziyareti sırasında Laodikeia kentinin kurulması.
* MÖ 188 Roma, Bergama, Selevkoslar arasında barış antlaşmasının yapılması.
* 649 Muaviye'nin Kıbrıs seferi
* 1070 Türkler'in Denizli'de ilk kez görülmeleri.
* 1077 Denizli'nin Türkler tarafından fethi
* 1097 Denizli'nin Bizans'ın eline geçmesi
* 1102 I. Kılıçarslan'ın Denizli'yi fethi
* 1119 Denizli'nin yeniden Bizans'ın eline geçmesi
* 1148 Haçlıların Denizli'den geçmeleri
* 1176 Çivril yakınlarında, Kufi Çayı Vadisinde 17 Eylül 1176 tarihinde cereyan eden (Miryakefalon) Miryokefalon Muharebesi. II. Kılıçarslan komutasındaki Türkmen ordusu, bu savaşta Bizans'ı tekrar yenmiştir. Ve ilk kez bu savaşın ardından Avrupalı tarihçiler Anadolu topraklarına Romania yerine Turkia demeye başlamışladır (Dağdaş, S., Dağdaş, F. B., 2001, Denizli-Acıpayam-Dodurgalar Kasabasının Tarihçesi ve Bugünkü Durumu, Türk Yurdu Dergisi, 7. Devre, Cilt 21, (53), Sayı: 171 (533), Aralık 2001, Evren Yayıncılık, Ankara, s. 42-49, 64 s.).
* 1190 Frederik Barbaros komutasındaki bir Haçlı ordusunun Denizli'den geçmesi
* 1207 Denizli'nin yeniden Türklerin eline geçmesi
* 1259 Türkmenlerin, Denizli'nin yönetimini ele geçirmeleri
* 1288 Denizli'nin Germiyanoğulları egemenliğine girmesi
* 1300-1368 Denizli'de İnançoğulları egemenliği
* 1368 Denizli'nin yeniden Germiyanoğulları egemenliğine girmesi
* 1391 Denizli'nin Osmanlıların eline geçmesi
* 1403 Timur'un Denizli'yi Germiyanoğulları'na geri vermesi
* 1429 Denizli'nin kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmesi
* 1874 Denizli'de ilk rüştiye mektebinin (ortaokul) açılması
* 1876 Denizli'de ilk belediyenin kurulması
* 1879 İzmir-Aydın Demiryolu’nun Sarayköy’e dek uzatılmasına ilişkin bir antlaşmanın yapılması
* 1883  Yapılan yönetim değişikliği ile Denizli’nin Sarayköy, Buldan ve Tavas kazalarının bağlandığı bir sancak haline getirilmesi
* 1884  Çal kazasının Denizli sancağına bağlanması
* 1888  Acıpayam Kazası’nın, Denizli sancağına bağlanması, Sarayköy demiryolu hattının Dinar’a dek uzatılmasının kararlaştırılması
* 1910  Denizli’nin ‘Bağımsız Mutasarrıflık’ haline getirilmesi
* 22 Mart 1919 İzmir'de toplanan Redd-i İlhak Kongresi'ne Denizli'den bir kurulun katılması
* 25 Nisan 1919 İstanbul Hükümeti'nin şehzade Abdürrahim Efendi başkanlığındaki bir öğüt kurulunu Denizli'ye göndermesi
* 15 Mayıs 1919 İzmir'in Yunanlarca işgali üzerine, Denizli'de bir protesto mitingi düzenlenmesi
* 16 Mayıs 1919 Yunan işgalinin protesto edilmesi amacıyla Tavas'ta da bir miting düzenlenmesi
* 17 Mayıs 1919 İşgale karşı Çal'da bir miting düzenlenmesi
* 29 Mayıs 1919 Denizli Redd-i İlhak Cemiyeti'nin kurulması
* 8 Haziran 1919 Sarayköy'de bir Kuvâ-yi Milliye Cephesi'nin oluşturulması
* 10 Haziran 1919 Denizli'de Heyet-i Milliye'nin ve Sarayköy cephesinin Oluşturulması
* 3 Ağustos 1919 İstanbul Hükûmetinin Denizli'de incelemelerde bulunmak üzere Jandarma Genel Komutanı Ali Kemal Paşa'yı göndermesi
* 7 Ağustos 1919 Denizli Mutasarrıfı Faik Bey'in Dahiliye Nezareti'ne bir telgraf çekerek, Kuvâ-yi Milliye'nin dağıtılması buyruğunu geri çevirmesi  
* 18 Ağustos 1919 Denizli delegelerinin Sivas Kongresi'ne katılmak üzere kentten ayrılması   
* 12 Ocak 1920 Emin Efendi ve Faik Bey'in İstanbul'da toplanan Meclisi Mebusan'a Denizli milletvekili olarak katılması.
* 21 Haziran 1920 Çopur Musa çetesinin Çivril'i basması
* 5 Temmuz 1920 Yunanların Buldan'a ve Çal'ın bazı köylerine girmesi
* 8 Temmuz 1920 Demirci Mehmet Efe'nin adamlarından Sökeli Ali Efe'nin Denizli'de öldürülmesi
* 9 Temmuz 1920 Denizli'ye giren Demirci Mehmet Efe'nin, Sökeli Ali Efe'nin ölümünden sorumlu tuttuğu 60 kişiyi öldürtmesi
* 29 Temmuz 1920 Yarbay Nazmi Bey'in 57. Tümen Komutanı ve Mutasarrıf vekili olarak Denizli'ye gelmesi
* 18 Ocak 1921 Çivril'in Yunan işgaline uğraması
* 1 Nisan 1921 Çivril'in ikinci kez bir işgale uğraması
* 30 Ağustos 1922 Çivril'in Büyük Taarruz neticesinde Yunan işgalinden kurtarılması 
* 3 Eylül 1922 Güney'in düşman işgalinden kurtarılması   
* 4 Eylül 1922 Buldan'ın işgalden kurtarılması

## Denizli'de yerel medya
Denizli sahip olduğu yerel medya kuruluşlarıyla Ege Bölgesi'nin önemli kentlerinden biridir.

### Yerel televizyon kanalları
* DEHA TV
* DRT Denizli

### Yerel radyo kanalları

* Radyo Net (91.2) - Denizli/Merkez
* Radyo 20 (91.8) - Denizli/Merkez
* Radyo Ses (92.4) - Denizli/Merkez
* Radyo Bizim İller (97.3) - Denizli/Merkez
* Radyo DEHA (103.5) - Denizli/Merkez
* Radyo Horoz (105.0) - Denizli/Merkez
* Radyo Doğuş (106.0) - Denizli/Merkez
* Dostlar FM (106.8) - Denizli/Merkez
* Gurbetçi FM (105.4) - Denizli/Acıpayam

### Yerel gazeteler
* Denizli Güneş Gazetesi

## Nüfus

## İklim

## Kardeş şehirler

## Galeri

Dosya:Pamukkale Hierapolis Travertine pools.JPG|Pamukkale
Dosya:Husameddin Gazi Bey Seljuk tomb Baklan Denizli Turkey.JPG|Husamettin Gazi Bey'in türbesi, Selçuklu dönemi, Baklan
Dosya:Pamukkale University (3).JPG|Pamukkale Üniversitesi
Dosya:Denizli evi.jpg|Eski Denizli Evleri
Dosya:Hancalar Bridge BMenderesRiver Cal Denizli Turkey.JPG|Hancalar Köprüsü,Çal
Dosya:TR Pamukkale Hierapolis asv2020-02 img29.jpg|Hierapolis antik kenti
Dosya:Caglayan Waterfalls Honaz Denizli Turkey.jpg|Honaz yakınlarında bir şelale


## Notlar

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Denizli Büyükşehir Belediyesi