Orontes Hanedanı

**Orontes Hanedanı** veya **Yervanduni Hanedanı** (Ermenice: **Երվանդունիների հարստություն** / *Yervandunineri Harstutrun*), Eruandidler veya Eruanduniler olarak da bilinen Orontes Hanedanı, MÖ 330'a kadar Ermenistan Satraplığı'nı ve MÖ 321'den MÖ 200'e kadar Ermenistan Krallığı'nı yöneten Pers kökenli hanedandır. Orontidler ilk önce Ahameniş İmparatorluğu'nun müvekkil kralları veya satrapları olarak hüküm sürdüler ve Ahameniş İmparatorluğu'nun çöküşünden sonra bağımsız bir krallık kurdular. Daha sonra Oronteslerin bir kolu Sophene ve Kommagene kralları olarak hüküm sürdüler. Bunlar, antik Ermenistan Krallığı'nı (MÖ 321-MS 428) üst üste yöneten üç kraliyet hanedanının ilkidir. MÖ 2. yüzyılın başlarında IV. Orontes'in devrilmesi ve I. Artaşes'in Ermenistan tahtına çıkışı geleneksel olarak yeni bir hanedanın başlangıcı olarak kabul edilse de, Artaşes muhtemelen Orontes hanedanının bir koluna mensuptu. Soyundan gelenler, MS 1. yüzyıla kadar Ermenistan'ı yönetti.

## Tarihi geçmişi

Bazı tarihçiler Oronteslerin Pers kökenli olduğunu belirtirler ve iktidardaki Ahameniş hanedanıyla hanedan aile bağları taşıdığını öne sürerler. Varlıkları boyunca Orontesler, siyasi meşruiyetlerini güçlendirmek için Ahamenişler'den gelen soylarını vurguladılar. Ermenistan'daki varlıkları, MÖ 401'de Ermenistan Satrapı olan I. Orontes'e veya daha da geriye, MÖ 6. yüzyılın son çeyreğinde atası Hydarnes'e kadar uzanır.

Diğer tarihçiler Oronteslerin Ermeni kökenli olduğunu belirtirken, Razmik Panossian'a göre Oronteslerin muhtemelen Pers hükümdarları ve Ermenistan'daki diğer önde gelen soylu hanedanlarla evlilik bağları vardı ve Ermeni etnik kökenlerinin belirsiz olduğunu belirtir. Sovyet Ermeni tarihçi Suren Yeremian, Oronteslerin Urartu Krallığı'nın eski merkezi olan Van Gölü çevresindeki bölgede yerleşik bir Ermeni hanedanı olduğunu yazar. Oronteslerin, MÖ 6. yüzyılda Urartu başkenti Tuşpa'da krallığın çöküşü sırasında yönetimlerini kurduklarını savunur. İlk Ermeni krallığını oluşturmak için Ermenistan'ın diğer bölgelerine yayıldılar. Yeremian'a göre Orontesler aslen Musasir civarından (günümüz Kuzey Irak'ında) gelmişlerdi ancak Urartuların zorunlu yer değiştirme politikaları nedeniyle Van Gölü çevresindeki Hurro-Urartu bölgedesinde bir Ermeni yerleşim bölgesi oluşturdular.

Orontes ismi, Eski Ermenice'de Eruand (Эруанд) olan İran kökenli bir erkek isminin Helenleştirilmiş halidir (Modern Ermenice'de Yervand). İsim yalnızca Yunanca'da (Yunanca: Ὀρόντης) geçmektedir. Eş anlamlıları Avesta Auruuant ('cesur, kahraman') ve Orta Farsça Arwand'dır (Modern Farsça Arvand). İsmin çeşitli Yunanca versiyonları, Orontas, Aroandes ve Oruandes gibi klasik kaynaklarda yer almaktadır.

## Dil
Helenlerin Pers istilasına rağmen, Pers ve yerel Ermeni kültürü toplum ve elitler içinde en güçlü unsur olarak kaldı.

İmparatorluk yönetimi Aramice'yi kullanıyordu ve bu dil yüzyıllar boyunca resmi belgelerde kullanılıyordu. Oysa yazıtların çoğunda Eski Farsça çivi yazısı kullanılıyordu. Xenophon, Ermenilerle konuşmak için bir tercüman kullanırken, bazı Ermeni köyleri Farsça biliyordu.

Armavir'deki Yunanca yazıtlar, üst sınıfların dillerinden biri olarak Yunanca kullandığını göstermektedir. IV. Orontes (yaklaşık MÖ 210-200) döneminde, hükûmet yapısı Yunan kurumlarına benzemeye başlamış ve Yunanca kraliyet sarayının dili olarak kullanılmıştır. IV. Orontes, Helenleşmiş soylularla çevrelenmiş ve Ermenistan Satraplığı başkenti olan Armavir'de bir Yunan okulunun kurulmasını desteklemiştir.

## Ayrıca bakınız
* Ermenistan kralları listesi

## Kaynakça