Hrisippos

**Solili Khrysippos** veya **Hrisippos** (, ;  ), Yunan Stoacı bir filozoftur. Kilikya'nın Soli kentinin yerlisiydi, ancak genç bir adam olarak Atina'ya taşındı ve burada Stoacı okulda Kleanthes'in öğrencisi oldu. Kleanthes, MÖ 230 civarında öldüğünde, Khrysippos okulun üçüncü başkanı oldu. Üretken bir yazar olan Khrysippos, okulun kurucusu Citium'lu Zenon'un temel doktrinlerini genişletti ve ona Stoacılığın İkinci Kurucusu unvanını kazandırdı.

Khrysippos, mantık, bilgi teorisi, etik ve fizik konularında mükemmeldi. Evrenin işleyişini ve insanlığın onun içindeki rolünü daha iyi anlamak için özgün bir önermesel mantık sistemi yarattı. Belirleyici bir kader görüşüne bağlı kaldı, ancak yine de düşünce ve eylemde kişisel özgürlük için bir rol arıyordu. Etik, diye düşündü, evrenin doğasını anlamaya bağlıydı ve ruhu bastıran ve ezen asi tutkuları  bir terapisini öğretti. Yunan ve Roma dünyasında yüzyıllardır en etkili felsefi hareketlerden biri olarak Stoacılığın başarısını başlattı.

Kendisinden sonraki 1500 yıl boyunca mantık tarihine gerçek bir etkide bulunamamıştır. Bu durum yazılarının parçaları dışında kaybolması ve fikirlerinin ikinci ağızdan aktarılması kadar Katolik Kilisesinin Aristotelesçi yaklaşımının da etkisi vardır. Cicero, Lucius Annaeus Seneca, Galenos ve Plutarkhos eserlerinin bazılarında ondan alıntılar yapmıştır. Bu alıntılar sayesinde eserleri ve görüşleri hakkında biraz bilgi sahibi oluruz. Son yıllarda Herculaneum şehrinde, eserlerinin bazı bölümleri Herculaneum papirüsü arasında keşfedildi.

## Hayatı
Fenike (Phoenician) kökenli, Tarsuslu Apollonius'un oğlu Khrysippos, Kilikya'nın Soli kentinde doğdu. Endamı zayıftı ve uzun mesafe koşucusu olarak antrenman yaptığı biliniyor. Hâlâ gençken, kralın hazinesine el konulduğunda miras kalan önemli mülkünü kaybetti. Khrysippos, o zamanlar Stoacı okulun başı (bilgin) olan Kleanthes'in öğrencisi olduğu Atina'ya taşındı. Platon Akademisi'de Arkesilaos ve halefi Lacydes'in kurslarına katıldığına inanılıyor.

Khrysippos hevesle Stoik sistemi incelemeye başladı. Çağdaşları arasında öğrenme konusundaki ünü kayda değerdi. Entelektüel cüreti ve kendine güveni ile dikkat çekiyordu ve kendi yeteneğine güveni, diğer şeylerin yanı sıra, Kleanthes'e yaptığı talepte kendini gösterdi: "Bana ilkeleri verin, kanıtları kendim bulayım." MÖ 230'da Kleanthes öldüğünde Stoacı okulun başı olarak görevini Kleanthes'e devretti.

Khrysippos üretken bir yazardı. Nadiren günde 500 satır yazmadan günü bitirdiği söyleniyor ve 705'ten fazla eser derlemiştir. Kuşatıcı olma arzusu, bir tartışmanın her iki tarafını da ele alacağı anlamına geliyordu ve muhalifleri onu kitaplarını başkalarının alıntılarıyla doldurmakla suçladı. İfadelerinde dağınık, belirsiz ve üslubunda dikkatsiz olarak görülüyordu, ancak yetenekleri büyük saygı görüyordu ve okul için önde gelen bir otorite olarak görülüyordu.

143. Olimpiyatlarda (MÖ 208-204) 73 yaşında öldü. Diogenes Laërtius, ölümünün iki farklı anlatımını verir. İlk anlatımda, Khrysippos bir ziyafette seyreltilmemiş şarap içtiği için baş dönmesine yakalandı ve kısa süre sonra öldü. İkinci anlatımda bir eşeğin incir yemesini izliyordu ve haykırdı: "Şimdi eşeğe incirin üstüne içmesi için saf şarap verin!", bunun üzerine bir kahkaha atarak öldü. Ölümünün kesin nedeni, şimdi Ulusal Roma Müzesi'ndeki 1388 nolu bölümde muhafaza edilen bir el yazması üzerine yazılmıştır. Yeğeni Aristocreon, Kerameikos'ta onuruna bir heykel dikti. Khrysippos yerine öğrencisi Tarsuslu Zeno Stoacı okulun başına geçti.

Yazılı eserlerinden, Cicero, Seneca, Galenos, Plutarkhos ve diğerleri gibi sonraki yazarların eserlerinde alıntılanan parçalar dışında hiçbiri hayatta kalamadı. Son zamanlarda, Herculaneum papirüsü arasında *Mantıksal Sorular* (*Logical Questions)* ve *Sezgi Üzerine (On Providence)* bölümleri keşfedildi. Khrysippos'un üçüncü bir çalışması da bunların arasında olabilir.

## Felsefe
Khrysippos, Akademi'nin saldırılarına direnme konusunda uzun ve başarılı bir kariyere sahipti ve sadece Stoacılığı geçmişin saldırılarına karşı değil, aynı zamanda gelecekteki tüm olası saldırılara karşı savunmayı umuyordu. Zenon ve Kleanthes'in öğretilerini aldı ve onları Stoacılığın kesin sistemi haline gelen şeyde kristalleştirdi. Stoacıların fiziksel doktrinlerini ve bilgi teorilerini detaylandırdı ve onların biçimsel mantığının çoğunu yarattı. Kısacası, Khrysippos, Stoik sistemi olduğu hale getirdi. "Khrysippos olmasaydı Stoa olmazdı" deniyordu.

## Mantık

Khrysippos, mantık konusunda çok şey yazdı ve bir önermesel mantık sistemi yarattı. Aristoteles'in mantık terimi, "Sokrates" veya "insan" ("tüm insanlar ölümlüdür, Sokrates bir insandır, bu nedenle Sokrates ölümlüdür") gibi terimlerin karşılıklı ilişkileriyle ilgiliydi. Stoacı mantık ise, "gündüz" ("eğer gündüzse, aydınlıktır: ama gündüz: öyleyse aydınlıktır") gibi önermelerin karşılıklı ilişkileriyle ilgileniyordu. Daha önceki Megaralı diyalektikçiler -Diodorus Cronus ve Philo&nbsp;- bu alanda çalıştı ve Aristoteles'in öğrencileri -&nbsp;Theophrastos ve Eudemus- varsayımsal kıyasları araştırdı, bu ilkeleri tutarlı bir önermesel mantık sistemine dönüştüren Khrysippos'du.

### Önermeler
Khrysippos bir önermeyi "kendi içinde olduğu gibi reddedilebilen veya onaylanabilen" olarak tanımlamış ve "gündüz" ve "Dion yürüyor" gibi önermelere örnekler vermiştir. Modern terminolojide atomik ve moleküler önermeler olarak bilinen basit ve basit olmayan önermeler arasında ayrım yaptı. Basit bir önerme, "gündüzdür" gibi temel bir ifadedir. Basit önermeler, mantıksal bağlantıların kullanımıyla basit olmayan önermeler oluşturmak için birbirine bağlanır. Khrysippos, kullanılan bağlayıcıya göre beş tür moleküler önermeyi sıraladı:

Böylelikle, modern mantığa aşina olan çeşitli moleküler önermeler Khrysippos tarafından, bağlantı, ayrılma ve koşullu ve Khrysippos, kendi doğruluk kriterlerini yakından inceledi.

### Koşullu önermeler
Koşullu ifadeleri tartışan ilk mantıkçılar Diodorus Cronus ve öğrencisi Philo idi. Beş yüz yıl sonra yazan Sextus Empiricus, Diodorus ve Philo arasındaki bir tartışmaya gönderme yapıyor. Philo, doğru öncülü olanların yanlış bir sonucu olması dışında tüm koşulların doğru olduğunu düşünüyordu ve bu, "gündüzse, o zaman ben konuşuyorum" gibi bir önerme anlamına geliyordu, gündüz olmadıkça ve sessiz kalmadıkça doğrudur. Ancak Diodorus, gerçek bir koşulun, önceki cümlenin hiçbir zaman gerçek olmayan bir sonuca varamayacağı bir koşul olduğunu savundu -bu nedenle, "gündüzse, o zaman konuşuyorum" önermesi yanlış olabilir, geçersizdir. Bununla birlikte, "şeylerin atomik elementleri yoksa, atomik elementler var" gibi paradoksal önermeler hala mümkündü. Khrysippos, bu tür paradoksları imkansız kılan koşullu önermelerle ilgili çok daha katı bir görüş benimsedi: Ona göre, eğer sonucun reddi mantıksal olarak öncül ile bağdaşmıyorsa bir koşul doğrudur. Bu, günümüzün katı koşuluna karşılık gelir.

### Tasımsal
Khrysippos, aksiyomların rolünü oynayan, gösterilemez kıyaslama denen beş tür temel argüman veya argüman formunu ve karmaşık kıyaslamaların bu aksiyomlara indirgenebileceği *temata (themata)* adı verilen dört çıkarım kuralını kullandığı bir kıyaslama veya çıkarım sistemi geliştirdi. Beş gösterilemezliğin biçimleri şunlardı:

Dört çıkarım kuralından sadece ikisi hayatta kaldı. Birincisi, sözde ilk *tema*, antilojizm kuralıydı. Diğeri, üçüncü *tema*, zincir kıyaslamalarının basit kıyaslara indirgenebileceği bir kesme kuralıydı. Stoacı tasvirin amacı sadece biçimsel bir sistem yaratmak değildi. İnsanın da bir parçası olduğu evreni yöneten *ilahi aklın ([[Logos]])*, aklın işleyişinin incelenmesi olarak da anlaşılmıştır. Amaç, insanların yaşamlarında yollarını bulmalarına yardımcı olacak geçerli çıkarım kuralları ve kanıt biçimleri bulmaktı.

### Diğer mantıksal çalışmalar
Khrysippos konuşmayı ve isimlerin ve terimlerin ele alınışını analiz etti. Ayrıca yanlışlıkları ve paradoksları çürütmek için çok çaba harcadı. Diogenes Laertios'a göre, Khrysippos Yalancı paradoksu üzerine 23 kitapta on iki eser; amfiboli üzerine 17 kitapta yedi eser; ve diğer bilmeceler üzerine 26 kitapta dokuz çalışma daha yazdı. Toplamda 28 eser veya 66 kitap bulmacalara veya paradokslara verildi. Khrysippos, dört Stoacı kategorinin üçüncüsünün, yani *bir* *şekilde elden çıkarılan (somehow disposed)* kategorinin onaylandığı ilk Stoacıdır. Hayatta kalan kanıtlarda, Khrysippos sık sık *madde (substance)* ve *nitelik (quality)* kategorilerini kullanır, ancak diğer iki Stoik kategoriden (*bir* *şekilde elden çıkarılan [somehow disposed]* ve *bir* *şekilde bir* *şeyle ilişkilendirilerek elden çıkarılan* *[somehow disposed in relation to something]*) çok az yararlanır. Kategorilerin Khrysippos için özel bir önemi olup olmadığı açık değildir ve net bir kategoriler doktrini daha sonraki Stoacıların eseri olabilir.

### Daha sonraki tepkiler
Khrysippos, antik Yunanistan'ın en önde gelen mantıkçılarından biri olarak ünlendi. İskenderiyeli Klemens, mantıkçılar arasında usta olan birinden bahsetmek istediğinde, Homeros'un şairler arasında ustalaşması nedeniyle, Aristoteles değil, Khrysippos'u seçti. Diogenes Laertios şöyle yazdı: "Tanrılar diyalektiği kullanırlarsa, Khrysippos'unkinden başkasını kullanmazlar." Khrysippos'un mantıksal çalışması ihmal edildi ve unutuldu. Aristoteles'in mantığı, kısmen daha pratik görüldüğü için ve kısmen de Neoplatonistler tarafından ele alındığı için galip geldi. Daha 19. yüzyılda, Stoacı mantık küçümseme ile ele alındı, kısır bir formül sistemi, sadece Aristoteles'in mantığını yeni terminoloji ile donatıyordu. 20. yüzyıla kadar, mantıktaki gelişmeler ve modern önermeler hesabı ile, Stoacı mantığın önemli bir başarı oluşturduğu açıklığa kavuştu.

## Epistemoloji
Stoacılar için hakikat, doğru akla sahip olan bilge tarafından hatadan arındırılır. Khrysippos'un bilgi teorisi ampirikti. Duyular, dış dünyadan mesajlar iletir ve raporları, onları doğuştan gelen fikirlere yönlendirerek değil, zihinde depolanan önceki raporlarla karşılaştırarak kontrol edilir. Zenon, duyu izlenimlerini "ruhtaki bir izlenim" olarak tanımlamıştı ve bu, ruhtaki etkiyi bal mumu üzerine bir mühürle yapılan etkiyle karşılaştıran kleanthes tarafından kelimenin tam anlamıyla yorumlandı. Khrysippos bunu ruhtaki bir başkalaşma veya değişiklik olarak görmeyi tercih etti; yani, ruh aynı anda birçok insan konuşurken havanın sayısız vuru alması gibi, kendisine etki eden her dış nesneden bir değişiklik alır.

Bir etkinin alınmasında, ruh tamamen pasiftir ve etki, yalnızca kendi varoluşunu değil, aynı zamanda nedenini de ortaya çıkarır -tıpkı ışığın kendisini ve içindeki unsurları göstermesi gibi. Nesneyi isimlendirme gücü anlayışta yatar. İlk önce etki gelmelidir ve -ifade gücüne sahip-anlayış nesneden aldığı sevgiyi konuşmada ifade eder. Gerçek sunumlar, bellek kullanımı, sınıflandırma ve karşılaştırma ile yanlış olanlardan ayırt edilir. Duyu organı ve zihin sağlıklıysa -ve bir dış nesnenin gerçekten görülebilmesi ya da duyulabilmesi koşuluyla- açıklığı ve farklılığı nedeniyle sunum, her zaman bizim gücümüzde bulunan  , verme ya da alıkoyma gücüne sahiptir. İnsanların  varlıklar olarak anlaşıldığı bir bağlamda akıl bu kavramlardan geliştirilir.

## Fizik

Khrysippos, evrenin organik birliğinin yanı sıra tüm parçalarının u ve karşılıklı bağımlılığı konusunda ısrar etti. Zenon'un ardından Khrysippos, ateşli nefes veya aetherin evrenin ilkel maddesi olduğunu belirledi. Nesneler hareketsiz, biçimsiz maddeden oluşur ve bilgilendirici bir ruh, "''pneuma''", farklılaşmamış maddeye şekil verir. *Pneuma* tüm maddeyi **' ve evrenin birliğini korur ve insanın [[ruh]]unu oluşturur.

[[Dört unsur|Klasik elementler]], bir [[yoğunlaşma]] ve [[Seyreklik|seyreltme]] süreciyle birbirine dönüşür. [[Ateş (klasik unsur)|Ateş]] önce [[Aer|hava]] içinde katılaşır; sonra [[Su (klasik element)|su]]ya hava; ve son olarak, [[Toprak (klasik element)|toprağa]] su. Çözünme süreci ters sırada gerçekleşir: toprak seyreltilerek suya, su havaya ve hava da ateşe dönüşür.

İnsan ruhu, Khrysippos tarafından sekiz duyuya bölündü: beş duyu, [[üreme]] gücü, [[konuşma]] gücü ve kafadan ziyade göğüste bulunan "yönetici kısım". Bireysel ruhlar bozulabilir; fakat Khrysippos'un ortaya attığı görüşe göre, bilge insanların ruhları ölümlerinden sonra daha uzun süre hayatta kalır. Bununla birlikte, evren [[Palingenesis|yenilendiğinde]], hiçbir bireysel ruh [[Ekpiroz|periyodik yangının]] ötesinde hayatta kalamaz.

=== Kader ===
Khrysippos için her şey [[kader]]e göre gerçekleşir: tesadüfi gibi görünen şeyin her zaman gizli bir nedeni vardır. Dünyanın birliği, bir nedenin başka bir nedene zincir benzeri bağlılığından oluşur. Yeterli bir sebep olmadan hiçbir şey olamaz. Khrysippos'a göre, her önerme ya doğru ya da yanlıştır ve bu, gelecekteki olaylar için de geçerli olmalıdır:



Stoacı kader görüşü, tamamen bir bütün olarak evrenin görüşüne dayanmaktadır. Bireysel şeyler ve kişiler ancak bu bütünün bağımlı parçaları olarak ele alınır. Her şey, her açıdan bu ilişki tarafından belirlenir ve sonuç olarak dünyanın genel düzenine tabidir.

Muhalifleri, eğer her şey kader tarafından belirlenirse, bireysel bir sorumluluk olmadığını, çünkü önceden belirlenmiş olanın ne olursa olsun gerçekleşmesi gerektiğine itiraz ettiyse de, Khrysippos basit ve karmaşık kehanet arasında yapılması gereken bir ayrım olduğunu söyledi. Ne olursa olsun hastalanmak kader olabilir, ancak bir kişinin iyileşmesi bir doktora danışmakla bağlantılıysa, o zaman doktora danışmanın o kişinin iyileşmesiyle birlikte gerçekleşmesi kaderdir ve bu karmaşık bir gerçek haline gelir. Tüm insan eylemleri -aslında kaderimiz- şeylerle olan ilişkimiz tarafından belirlenir veya Khrysippos'un dediği gibi, olaylar meydana gelmek için "birlikte kader" olur:



Bu nedenle eylemlerimiz önceden belirlenir ve nedensel olarak kader ağıyla ilişkilidir, ancak yine de izlenimlere nasıl tepki verdiğimize dair ahlaki sorumluluk bize kalır. Her şeyi belirleyen tek güç her yerde etkindir, ister rasyonel ister irrasyonel yaratıklarda veya inorganik nesnelerde olsun, her bir özel varlığın doğasına göre çalışır. Her eylem, şeylerin doğasına ve failin karakterine bağlı olarak nedenlerin işbirliği ile ortaya çıkar. Eylemlerimiz, yalnızca dış nedenlerle, herhangi bir işbirliği olmaksızın, iradelerimiz adına dış nedenlerle üretilirse istemsiz olur. Fazilet ve ahlaksızlık, gücümüz dahilindeki şeyler olarak belirlenir ve sonuç olarak biz sorumlu oluruz. Ahlaki sorumluluk sadece iradenin özgürlüğüne bağlıdır ve bizim irademizden çıkan şey, bizim için farklı hareket etmemiz mümkün olsun ya da olmasın, bize aittir. Determinizmi insan sorumluluğuyla uzlaştırmaya çalışan bu oldukça ince konum, yumuşak determinizm veya [[uyumluluk]] olarak bilinir.

=== Kehanet ===


Khrysippos ayrıca [[Divinasyon|kehanet]]e dayalı kaderin varlığını savundu ve bunun için iyi kanıtlar olduğunu düşündü. Geleceğin kendisi tesadüfi olsaydı, kahinlerin geleceği tahmin etmeleri mümkün olmazdı. İşaret ve alametlerin, belirli olayların doğal semptomları olduğuna inanıyordu. İnsanlığın sadece birkaç tanesinin bildiği anlamın büyük bir kısmı gözlenmemiş, ihtiyatın gidişatının sayısız göstergesi olmalıdır. Tüm olayların önceden belirlenmiş olması nedeniyle kehanetin gereksiz olduğunu savunanlara, hem kehanet hem de onun verdiği uyarılar altındaki davranışımızın nedensellik zincirine dahil olduğunu söyledi.

=== Tanrı ===
Stoacılar, evrenin [[Tanrı]] olduğuna inanıyordu ve Khrysippos, "evrenin kendisinin Tanrı olduğunu ve ruhunun evrensel dışa vurumu" olduğunu onayladı. Bu, "şeylerin ortak doğası ve tüm varoluşu kucaklayan bütünlük ile birlikte akıl ve akılla işleyen." evrenin yol gösterici ilkesidir. Bu inançlara dayanarak, fizikçi ve filozof [[Max Bernhard Weinstein]], Khrysippos 'u [[Pandeizm|Pandeist]] olarak tanımladı.

Khrysippos, bir [[teleolojik argüman]]dan yararlanarak [[Tanrının varlığı|Tanrı'nın varlığı]]nı kanıtlamaya çalıştı:



Khrysippos birbirinin yerine Tanrı ve tanrılardan söz etti. [[Yunan tanrıları|Geleneksel Yunan dininin tanrıları]]nı, onları tek bir gerçekliğin farklı yönleri olarak görerek yorumladı. [[Cicero]], "insanların [[Zeus]] dedikleri şeyin eter olduğunu, denizlere nüfuz eden havanın [[Poseidon]] olduğunu ve yeryüzünün [[Demeter]] adıyla bilinen şey olduğunu" ve diğer tanrıların isimlerinin de benzer tarzda işlediğini söylüyor." Ek olarak, evren evrensel tanrının yararına vardır:



=== Tanrıbilim (Teodise) ===
[[Şer|Kötülüğün]] iyi bir evrende nasıl var olabileceği sorusuna yanıt olarak Khrysippos, "ne kötülük ortadan kaldırılamaz ne de kaldırılması gerekir." demiştir. Birincisi, [[Platon]]'u izleyerek iyinin kötülük olmadan var olmasının imkansız olduğunu, çünkü adaletin adaletsizlik olmadan, korkaklık olmadan cesaretin, ölçülülük olmadan ölçüsüzlüğün veya aptallık olmadan bilgeliğin bilinemeyeceğini savundu. İkincisi, doğanın iyiliğinin bir sonucu olarak görünen kötülükleri vardır, örneğin insan kafatasının yararlı nedenlerle küçük ve ince kemiklerden yapılması gerekliydi, ancak bu üstün fayda, kafatasının darbelere karşı savunmasız olduğu anlamına geliyordu. Üçüncüsü, kötüler ya kötüleri cezalandırmak için ya da bir bütün olarak dünya düzeni için önemli oldukları için Zeus'un rasyonel iradesine göre dağıtılır. Bu nedenle kötülük, kılık değiştirmiş durumda iyidir ve nihayetinde en iyiye yardımcı olur. Khrysippos, kötülüğü [[Antik Yunan komedyası|komedi]]deki kaba şakayla karşılaştırdı; çünkü şakanın kendi içinde saldırgan olmasına rağmen parçayı bir bütün olarak geliştirmesi gibi, "bu yüzden de kendi başına kötülüğü eleştirebilir, ancak diğer her şeyle birlikte olmasına izin verebilirsiniz."

== Matematik ==


Khrysippos [[Fiziksel cisim|cisim]]leri, yüzeyleri, [[Doğru (geometri)|doğru]]ları, [[Konum|yer]]leri, [[Boşluk|boşluğu]] ve [[zaman]]ı [[Sonsuz bölünebilirlik|sonsuzca bölünebilir]] olarak görüyordu. [[Sonsuz küme]]nin temel özelliklerinden birini belirledi: Bir insan ve bir parmak, evren ve bir insan gibi [[sonsuz]] sayıda parçaya sahip olduğundan, bir insanın parmağından daha fazla parçaya sahip olduğu veya evrenin bir insandan daha fazla parçaya sahip olduğu söylenemez.

Khrysippos, ilk olarak [[Demokritos]] tarafından ortaya konan bir soruna da yanıt verdi. Bir [[koni]], tabanına paralel bir [[düzlem]]e bölünürse, bölümlerin yüzeyleri eşit mi yoksa eşit değil mi? Eşit iseler, koni [[silindir]] olur; Eşit değillerse, koninin yüzeyi [[Basamak fonksiyonu|basamak]]lanmalıdır. Khrysippos'un cevabı, yüzeylerin hem eşit hem de eşit olmamasıydı. Gerçekte, Khrysippos, eşit ve eşitsizlik açısından [[Dışlanmış orta kanunu|dışlanmış orta yasası]]nı geçersiz kılıyordu ve bu nedenle, modern [[Kalkülüs|sonsuz küçük hesabın]] önemli bir ilkesini, yani [[Yakınsak seriler|bir limite doğru yakınsama]] ve [[limit]]i öngörmüş olabilir.

Khrysippos, "[[1 (sayı)|bir]]"in bir [[sayı]] olduğunu iddia etmesiyle dikkat çekiyordu. Eski Yunanlar, biri her şeyin ölçüldüğü bir şey olarak gördüklerinden, her zaman bir sayı olarak görülmezlerdi. [[Aristoteles]] ''[[Metafizik (Aristoteles)|Metafizik]]'' adlı kitabında, "... ölçü ölçülen şeyler değildir, ölçü veya Bir sayının başlangıcıdır" diye yazmıştır. Khrysippos birinin "büyüklük bir" olduğunu iddia etti (), bu genel olarak Yunanlar tarafından kabul edilmese de, [[Iamblichus]] "büyüklük bir" in bir çelişki olduğunu yazdı.

== Etik ==


Khrysippos, [[Etik|etiğin]] fiziğe bağlı olduğunu öğretti. ''Fiziki Tezleri (Physical Theses)'' adlı eserde, "çünkü iyilik ve kötülük konusuna erdemler veya mutluluk üzerine yaklaşmanın, her şeyin doğasından ve evrenin idaresinden başka veya daha uygun bir yolu yoktur" demiştir. Khrysippos, yaşamın amacının, kişinin doğanın gerçek gidişatına ilişkin deneyimine göre yaşamak olduğunu söyledi. Bir kişinin bireysel doğası, tüm evrenin doğasının bir parçasıdır ve bu nedenle yaşam, kişinin kendi insan doğasına ve evrenin doğasına uygun olarak yaşanmalıdır. İnsan doğası etiktir ve insanlık İlahi olana benzer, ilkel ateşten veya eterden yayılan, maddi de olsa aklın somutlaşmışıdır; ve insanlar buna göre davranmalıdır. İnsanlar özgürlüğe sahiptir ve bu özgürlük irrasyonel arzulardan (şehvet, zenginlik, mevki, tahakküm vb.) Kurtulmayı ve iradeyi akla tabi tutmayı içerir. Khrysippos, bireyin değerine ve haysiyetine ve iradenin gücüne en büyük vurguyu yaptı.

Stoacılar, iyi ve kötü arasında üçüncü bir sınıf şeyi kabul ettiler -kayıtsızlık ([[Adiafora|''adiaphora'']]). Ahlaki açıdan kayıtsız olan şeylerden en iyisi sağlığı, zenginliği ve şerefi içerir ve en kötüsü hastalık ve yoksulluğu içerir. Khrysippos, sıradan kullanımda tercih edilen kayıtsız şeylere "iyi" demenin normal olduğunu kabul etti ancak bilge kişi, Khrysippos, bu tür şeyleri onlara gerek duymadan kullandığını söyledi.  Bireyde erdemi mükemmel kılmak için pratik ve alışkanlık gereklidir -başka bir deyişle, ahlaki ilerleme diye bir şey vardır ve karakter inşa edilmelidir.

=== ''On Passions'' ===

Stoacılar, doğaya aykırı olarak gördükleri [[Stoacı tutkular|asi duygular]]dan kurtulmaya çalıştılar. Tutkular veya duygular (''yol, pathe''), doğru yargıda rahatsız edici unsurdur. Khrysippos, ''On Passions (**', Tutkular Üzerine)* adında duyguların tedavisi ile ilgili bir kitap yazdı. Tutkular, ruhu bastıran ve ezen hastalıklar gibidir, bu yüzden onları yok etmeye ([[apatheia]]) çabaladı. Yanlış yargılar, kendi kendilerine bir ivme kazandıklarında tutkulara dönüşür, tıpkı biri koşmaya başladığında durmanın zor olması gibi. Kişi sevgi ya da öfkenin sıcaklığında yani etkisinde olduğunda duyguları ortadan kaldırmayı umut edemez: Bu ancak sakin olduğunda yapılabilir. Bu nedenle kişi önceden hazırlanmalı ve zihnindeki duygularla sanki varmış gibi ilgilenmelidir. Açgözlülük, gurur veya şehvet gibi duygulara sebep arayarak, bunların neden olduğu zararı anlayabilirsiniz.

== Ayrıca bakınız ==
* [[Apokatastaz#Stoizim|Apokatastaz]] (Tüm ruhların nihayetinde kurtuluşa ulaşarak cennete gittiği inancı)
* [[Dış-bağlamsal yapı]] (Deixis)
* [[Mantık tarihi]]

== Notlar ==


== Kaynakça ==
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* &nbsp;[[Laertios Diogenes|Laërtius, Diogenes]] (1925). &nbsp;. [[Lives of the Eminent Philosophers]]. 2:7. Translated by [[Robert Drew Hicks|Hicks, Robert Drew]] (Two volume ed.). [[Loeb Classical Library]].
* &nbsp;[[Laertios Diogenes|Laërtius, Diogenes]] (1925b). &nbsp;. [[Lives of the Eminent Philosophers]]. 2:7. Translated by [[Robert Drew Hicks|Hicks, Robert Drew]] (Two volume ed.). [[Loeb Classical Library]].
* &nbsp;[[Laertios Diogenes|Laërtius, Diogenes]] (1925c). &nbsp;. [[Lives of the Eminent Philosophers]]. 2:7. Translated by [[Robert Drew Hicks|Hicks, Robert Drew]] (Two volume ed.). [[Loeb Classical Library]].
* 
* 
* 
* 

== Konuyla ilgili yayınlar ==
* 
* Susanne Bobzien, (1999), *Chrysippus' Theory of Causes*. In K. Ierodiakonou (ed.), *Topics in Stoic Philosophy*, Oxford: OUP, 196-242. 
* [[Émile Bréhier]], (1951), *Chrysippe et l'ancien stoicisme*. Paris. 
* Richard Dufour, (2004), *Chrysippe. Oeuvre philosophique*. Textes traduits et commentés par Richard Dufour, Paris: Les Belles Lettres, 2 volumes (logic and physics), 
* D. E. Hahm, *Chrysippus' solution to the Democritean dilemma of the cone*, Isis 63 (217) (1972), 205–220.
* H. A. Ide, *Chrysippus's response to Diodorus's Master Argument*, History and Philosophy Logic 13 (2) (1992), 133–148.
* Christoph Jedan (2009) *Stoic Virtues: Chrysippus and the Theological Foundations of Stoic Ethics*. Continuum Studies in Ancient Philosophy. 
* Teun L. Tieleman (1996) *Galen and Chrysippus on the Soul: Argument and Refutation in the "De Placitis" Books II–III*. Philosophia Antiqua. Brill. 
* Teun L. Tieleman (2003) *Chrysippus' "on Affections": Reconstruction and Interpretation''. Philosophia Antiqua. Brill. 

## Dış bağlantılar

* 
* 
*