Çakıllar, Ardanuç

**Çakıllar**, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Çakıllar köyünün eski adı **Norgieli** veya **Norgiali**'dir. Nitekim Giorgi Merçule'nin Gürcü din adamı Grigol Hantsteli'nin yaşamını konu alan 951 tarihli elyazması eserinde Norgiali (ნორგიალი) şeklinde geçer. Norgieli, 9. yüzyılda yaşamış ve Parehi Manastırı'nın kurucusu olan Gürcü din adamı Mikel Pareheli'nin doğduğu köy olarak da bilinir. Bu yer adı 1574 ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterleri ile Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde, Gürcüce yazılışa uygun olarak Norgiyel (نوركيل) biçiminde yazılmıştır.

Norgieli köyünün bulunduğu Klarceti bölgesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biridir. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Norgieli Kalesi de bu dönemden kalmış olmalıdır.

Norgieli, 1574 tarihli *[[Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan]]* adlı Osmanlı tahrir defterine göre Ardanuç livasına bağlı Ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu  18 haneden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 17 hane Hristiyan kalmış, 1 hane Müslüman olmuştu. Sonraki yirmi yıl içinde hane sayısı açısından köyün nüfusu aynı kalmış olmakla birlikte, 1595 tarihli ve *Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç* adlı Osmanlı tahrir defterine göre Müslüman olan hane sayısı ikiye çıkmıştı.

Norgieli köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterine göre, Ardanuç livasının Ardanuç nahiyesi bağlıydı. Köyün hasılası Hicri 1121 (1709/1710) ve  Hicri 1122 (1710/1711) tarihlerinde 4.000 akçe idi.

Norgieli köyü, 1835 nüfus defterine göre Çıldır Eyaleti'nin Ardanuç livasına bağlıydı. Askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusun tespit edildiği bu tarihte köyde 20 hanede 56 erkek yazılmıştır. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün yaklaşık nüfusunun 112 kişi olduğu ortaya çıkar. Köyün halkının Gürcülerden oluştuğu, 1886 tarihli Rus nüfus sayımından anlaşılmaktadır.

Norgieli köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sona, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımında Norgieli (Норгіель) şeklinde kaydettiği köy, Artvin sancağının Ardanuç kazasına bağlı Samtzkali nahiyesinin dört köyünden biriydi. Köydeki 52 hanede, 64'ü erkek ve 55'i kadın olmak üzere, 119 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu.

Dilbilimci ve araştırmacı Nikolay Marr, Şavşeti ve Klarceti bölgelerinde 1904 yılında gerçekleştirdiği araştırma gezisinde bir gece Norgieli köyünde kalmış ve köyün fotoğrafını çekmiştir. Bu arada, kale olduğu tahmin edilen bir yapının kalıntılarından söz etmiştir. Norgieli köyünde ayrıca kvacvari tespit etmiş ve fotoğrafını çekmiştir. Köylüler haç formundaki bu eski mezar taşını "kollu taş" olarak adlandırıyordu.

Norgieli köyü, Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından bağımsız Gürcistan sınırları içinde yer aldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti kuvvetleri tarafından Artvin ile Ardahan bölgeleri ve geçici olarak da Batum fiilen Türkiye’ye katıldı. 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Norgieli'nin de içinde yer aldığı Artvin ve Ardahan bölgeleri Türkiye’ye bırakıldı.

Norgileli köyü, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespitinde, bu livaya bağlı Ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi. Köyün nüfusu 27 hanede yaşayan 164 kişiden oluşuyordu. Norgieli veya veya Norgiyel Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Çakıllar olarak değiştirilmiştir. Çakıllar köyü, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinde Artvin kazasına bağlı Ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 230 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Ardanuç ilçesinin Aşağıırmaklar bucağına bağlı olan köyde 333 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 103 kişi okuma yazma biliyordu.

Norgieli köyünde varlığı bilinen tek tarihsel yapı eski bir kaledir. Kare planlı bir yapı olan kale, köyün 700 metre güneyinde, 1270 metre yükseklikte kayalık bir yamaçta yer alır. Geriye kalmış kalıntılardan Norgieli Kalesi’nin kireç harcı kullanılarak inşa edilmiş olduğu anlaşılmaktadır. 1904 yılında Nikolay Marr’ın Norgieli köyünün yakınlarında ne olduğuna karar veremediği kalıntıların Norgieli Kalesi’ne ait olduğu anlaşılmaktadır.

Norgieli, Ardanuç ilçesinde, Gürcü Kolu olarak adlandırılan bölgede Gürcü dilinin konuşulduğu son köylerden biri olarak bilinir.

## Coğrafya
Çakıllar köyü, Artvin il merkezine 60&nbsp;km, Ardanuç ilçe merkezine 42&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*