Dayton Anlaşması

**Bosna Hersek'te Barış için Genel Çerçeve Anlaşması**, bilinen adıyla **Dayton Anlaşması** veya **Dayton Anlaşmaları** (Hırvatça: *Daytonski sporazum*, Boşnakça ve Sırpça: *Dejtonski mirovni sporazum* / Дејтонски мировни споразум) ABD'nin Ohio eyaletindeki Dayton kenti yakınlarındaki Wright-Patterson Hava Kuvvetleri Üssü'nde 21 Kasım 1995 tarihinde anlaşmaya varılan ve 14 Aralık 1995 tarihinde Paris'te Bosna-Hersek Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç, Yugoslavya Federal Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Slobodan Milošević ve Hırvatistan Cumhurbaşkanı Franjo Tuđman tarafından resmen imzalanan barış anlaşmasıdır. Bu anlaşmalar, çok daha büyük Yugoslav Savaşları'nın bir parçası olan ve üç buçuk yıl süren Bosna Savaşı'na son verdi.

Bosna-Hersek, iki entiteye ayrılarak ülkenin %51'i Boşnaklar ile Hırvatlar arasında kantonlara bölünerek oluşturulan Bosna-Hersek Federasyonu'na (FBiH) ve %49'u da Sırp Cumhuriyeti'ne verilmiştir.

## Bölge değişiklikleri

Anlaşmadan önce Bosnalı Sırplar, Bosna-Hersek'in yaklaşık %46'sını (23.687&nbsp;km&nbsp;km2), Boşnaklar %28'ini (14.505&nbsp;km&nbsp;km2) ve Bosnalı Hırvatlar %25'ini (12.937&nbsp;km&nbsp;km2) kontrol ediyordu.

Bosnalı Sırplar dağlık bölgelerin büyük bir kısmını geri aldılar (%4'ü Bosnalı Hırvatlardan ve bir kısmı da Boşnaklardan) ancak Saraybosna'yı ve bazı hayati önem taşıyan Doğu Bosna/Hersek mevzilerini teslim etmek zorunda kaldılar. Yüzdeleri %49'a yükseldi (24.526&nbsp;km2'lik Brčko Bölgesi hariç tutulduğunda %48).

Boşnaklar, Saraybosna'nın çoğunu ve doğu Bosna-Hersek'teki bazı önemli mevkileri ele geçirirken, Özren Dağı ve batı Bosna'da yalnızca birkaç yeri kaybettiler. Yüzdeleri %30'a çıktı ve arazinin kalitesini büyük ölçüde artırdılar. Savaş öncesi Boşnakların (ve Bosnalı Hırvatların) yaşadığı toprakların büyük bir kısmı Bosnalı Sırpların kontrolü altında kaldı.

Bosnalı Hırvatlar çoğunu (Bosna-Hersek topraklarının %4'ü) Bosnalı Sırplara (bugünkü Sırp Cumhuriyeti'nin %9'u) geri verdi ve daha sonra Una-Sana Donji Vakuf'tan (Merkez Bosna'da) çekildi. Posavina'nın küçük bir genişlemesi (Odžak ve Domaljevac'ın bazı kısımları), Dayton'dan sonra Bosnalı Hırvatların Bosna-Hersek'in (10.640&nbsp;km2) yalnızca %21'ini kontrol ettiği gerçeğini değiştirmedi; Dayton öncesinde bu oran %25'ten fazlaydı. En önemli Bosnalı Hırvat bölgelerinden biri (Bosanski Brod ile Posavina, Bosanski Šamac, Derventa) Bosnalı Hırvat kontrolü dışında bırakıldı.

### Sırp Cumhuriyeti'nin Kontrolü
* Yaklaşık %89,5'i (22.059&nbsp;km2) Bosnalı Sırpların kontrolü altındaydı.
* Bugünkü Sırp Cumhuriyeti topraklarının yaklaşık %9'u (2.117&nbsp;km2) Bosnalı Hırvat güçleri tarafından kontrol ediliyordu; esas olarak Šipovo, Petrovac, Istočni Drvar, Jezero, Kupres (RS) belediyelerinde ve Banja Luka belediyesinin bir bölümü
* Bugünkü Sırp Cumhuriyeti topraklarının yaklaşık %1,5'i (350&nbsp;km2), başta Özren (Doboj ve Petrovo), batı Bosna (Krupa na Uni ve Novi Grad ve Oštra Luka'nın bazı kısımları) olmak üzere Boşnak güçleri tarafından kontrol ediliyordu.

### Bosna-Hersek Federasyonu'nun Kontrolü
* Bosna-Hersek Federasyonu'nun yaklaşık %53'ü (13.955&nbsp;km2) Boşnak kontrolü altındaydı.
* Bosna-Hersek Federasyonu'nun yaklaşık %41'i (10.720&nbsp;km2) Bosnalı Hırvatların kontrolü altındaydı.
* Yaklaşık %6'sı (1.435&nbsp;km2) Bosnalı Sırpların kontrolü altındaydı.

#### Kantonlar
Kanton 10:
* Neredeyse tamamen Bosnalı Hırvatların kontrolündeydi (4.924&nbsp;km2)
* Kupres'in doğusundaki bazı noktalar (10&nbsp;km2) Boşnaklar tarafından kontrol ediliyordu.

Una-Sana Kantonu:
* Neredeyse tamamen Boşnakların kontrolündeydi (3.925&nbsp;km2)
* Bosnalı Hırvatlar, Bosanski Petrovac ve Bihać belediyelerinin (200&nbsp;km2) güney kısımlarındaki bazı dağ geçitlerini kontrol ediyordu.

Batı Hersek Kantonu:
* Tamamen Bosnalı Hırvatların kontrolü altındaydı (1.362&nbsp;km2)

Hersek-Neretva Kantonu:
* Bölünmüştü, yarıdan fazlası Bosnalı Hırvatların kontrolü altındaydı (2.525&nbsp;km2)
* Kuzey ve orta kısımlar Boşnak kontrolü altındaydı (1.666&nbsp;km2)
* Doğu dağları Bosnalı Sırpların kontrolündeydi (210&nbsp;km2)

Merkez Bosna Kantonu:
* Bölünmüştü, üçte birinden biraz fazlası Bosnalı Hırvatların kontrolü altındaydı (1.099&nbsp;km2)
* Geri kalanı Boşnakların kontrolündeydi (2.090&nbsp;km2)

Zenica-Doboj Kantonu:
* Büyük ölçüde Boşnak kontrolü altındaydı (2.843&nbsp;km2)
* Bosnalı Hırvat kontrolü altında Žepče, Usora gibi bazı küçük yerleşim bölgeleri vardı (400&nbsp;km2)
* Doğu dağları Bosnalı Sırpların kontrolündeydi (100&nbsp;km2)

Tuzla Kantonu:
* Büyük ölçüde Boşnak kontrolü altındaydı (2.544&nbsp;km2)
* Gradačac belediyesinde Bosnalı Hırvat kontrolü altında bazı köyler vardı (5&nbsp;km2)
* ve Bosnalı Sırpların kontrolü altındaki Doboj ve Gračanica belediyelerindeki bazı köyler (100&nbsp;km2)

Posavina Kantonu:
* çoğunlukla Bosnalı Hırvat kontrolü altındaydı (205&nbsp;km2)
* Bosnalı Sırplar Odžak'ı ve Domaljevac belediyelerinin bazı kısımlarını kontrol ediyordu (120&nbsp;km2)

Bosna-Podrinje Kantonu:
* Çoğunlukla Boşnak kontrolü altındaydı (405&nbsp;km2)
* Bosnalı Sırplar, Saraybosna'ya bağlanan bölgeleri kontrol ediyordu (100&nbsp;km2)

Saraybosna Kantonu:
* Çoğunlukla Bosnalı Sırpların kontrolü altındaydı (800&nbsp;km2)
* Boşnaklar bazı güney banliyölerini ve şehrin çoğunu (477&nbsp;km2) kontrol ediyordu.

Brčko Bölgesi bölündü;
* Güney kısımlarının çoğunu (200&nbsp;km2) Boşnaklar kontrol ediyordu
* Bosnalı Sırplar kuzey kısımlarını (193&nbsp;km2)
* Gerisini Bosnalı Hırvatlar kontrol ederken, Orašje belediyesinin yakınındaki bir kısım ve belediyenin güney kısımlarındaki iki yerleşim bölgesi (100&nbsp;km2)

## Kaynakça