Monte Kristo Kontu

***Monte Kristo Kontu*** (Fransızca: *Le Comte de Monte-Cristo*), Fransız yazar Alexandre Dumas tarafından 1844'te yazımı tamamlanan macera romanıdır. *[[Üç Silahşorlar]]* ile birlikte yazarın en önemli eserlerinden biridir. Yazarın pek çok romanı gibi, gölge yazar Auguste Maquet ile birlikte yazılmıştır. 1844 yılında yazımının bitmesinden sonraki 2 yılda 18 bölümlü bir seri olarak yayımlanmıştır.

Romanda yer alan olaylar 1815-1839 yıllarında Fransa, İtalya ve bazı Akdeniz adalarında geçer; her şeyi bilen, her şeyi gören ve her yerde olan bir anlatıcı tarafından verilir. Düşmanlarının hazırladığı bir tuzakla suçsuz yere hapse atılan Edmond Dantés'nin 14 yıllık mahkûmiyetten sonra, felaketine neden olanlardan intikam almasını konu edinir. Olay örgüsü Monte Kristo Kontu, Edmond Dantés, Morrel, Mercedes, Villefort, Caderousse, Fernand adlı roman kişileri ve çocukları etrafında gelişir.

Pek çok dile çevrilen ve dünya edebiyatında pek çok yazarı etkileyen romanda o dönemde Avrupa'daki Türk algısı hakkında bazı küçük ipuçları da yer almaktadır. Bir zamanlar Osmanlı İmparatorluğu'nu epey meşgul etmiş Tepedelenli Ali Paşa'nın romanda adı sık geçer. Eserin Türkçeye çevirisine 1871'de başlayan Teodor Kasap, otuz kadar kişinin yardımıyla 3 yılda tamamlamıştır Çevrilmesine katkıda bulunanlar arasında yer alan Ahmet Mithat'ın, yazdığı Hasan Mellah (1874) adlı eserinde Monte Kristo Kontu romanından ilham aldığı düşünülür.

## Konu
Morrel firmasına ait Pharaon gemisinin yardımcı kaptanı Edmond Dantes, dönüş yolunda birinci kaptanın hastalanıp ölmesi üzerine onun görevini devralır. Kaptan, ölmeden önce, kendisine bir şey olursa Elba Adası'na uğramasını tembihlemiş ve orada kendisi için birtakım işler yapmasını istemiştir. Dantes bu istekleri yerine getirmek üzere Elba Adası'na gidip sürgündeki Napolyon ile görüşüp ondan Paris'teki arkadaşlarına iletilecek bir mektup alır. Ardından fırtınalı bir havada gemisini Marsilya'ya getirmeyi başarır. Bu başarısından ötürü gemi sahibi kendisine bir sonraki seferde geminin kaptanı olmayı teklif eder. Böylece maddi sıkıntılarını aşan Dantes, yıllardır sevdiği ve evlenmek istediği Katalan nişanlısı Mercedes ile evlenmek üzere düğün hazırlıkları yapar.

Fernand'ın Mercedes'e karşı ilgisi vardır ve onları kıskanır. Gemide çalışan ve aralarında geçen bir tartışma yüzünden Dantes'den nefret eden muhasebeci Danglars ile birlik olur. Dantes'in Napolyon ajanı olduğunu bildiren bir ihbar mektubu yazarlar. Dantes'in terzi komşusu Gaspar Caderousse da istemeden bu işe girmiştir.

Dantes düğün günü tutuklanır. Krala karşı Napolyon taraftarları ile işbirliği yapmakla suçlanmaktadır. Dantes, Napolyon'dan aldığı mektubu savcıya teslim eder. Savcı, eski bir Napolyon destekçisinin(Noirtier) oğlu Villefort'dur. Kendisi, Krala hizmet etmeyi tercih etmiş ve krala yakınlığıyla bilinen Saint-Meran ailesinin kızı Renee ile evlenmiştir. Dantes'in teslim ettiği mektubun babası Noirtier'e hitaben yazılmış olduğunu görünce hemen mektubu yok eder. Napolyon, mektupta yapacağı askerî darbe için Noirtier'in başında olduğu komiteye hazırlık yapmalarını emretmiştir. Dantes'i bu mektubu ortadan kaldırarak ona iyilik yapmış olduğu konusunda ikna eden savcı, mektuptan kimseye bahsetmemesini tembihler. Ancak kendisi Napolyon'un harekete geçtiği haberini gidip bizzat krala ileterek Kralın güvenini kazanır. Dantes'i ise duruşmaya bile çıkarmadan İf Şatosu'na attırır.

Hapishanede Abbe Faria adında bir rahiple tanışan Dantes, onun sayesinde her şeyi daha berrak görmeye başlar ve intikam hırsıyla dolar. Patronu Morrel 'in ve Mercedes'in tüm çabalarına rağmen 14 yıl boyunca adadan kurtulamaz ve adada tutuklu kalmaya devam eder. Birlikte hücrede geçirdikleri sürede Faria tarafından pek çok konuda eğitilir. Faria ona Monte Kristo adasındaki hazineden söz eder. Tünel kazıp kaçmayı ve hazineyi bulmayı kurarlar. 14 yıl sonra tüneli kazıp bitirdikleri gün Faria ölür.

Faria'nın ölümünden sonra Faria yerine geçip İf Şatosu mezarlığına(denize) atılan ve bu sayede kaçmayı başaran Dantes, Faria'nın kendisine sözünü ettiği hazineyi bulur ve intikam almak için Monte Kristo kontu kimliğine bürünür. Dantes hapisteyken babası intihar etmiş(açlıktan öldü,yemeği varken); Fernand Yanya valisi Tepedelenli Ali Paşa'ya ihanet ederek zengin olmuş; Mercedes ile evlenmiş,Morcerf Kontu ünavnını almış ve bir oğulları olmuştur(Albert de Morcerf). Onu hapse attıran Villefort Paris'te başsavcılığa kadar yükseldiğini; Danglars'ın banka işleriyle uğraşarak üst sınıfa tırmandığını(Baron olmuştur) gören Kont, bütün ailelerle yakınlık kurar, zaaflarını bulup cezalandırmaya başlar. Eski patronu Mösyö Morrel'i ise iflastan kurtarır. Bütün düşmanlarından intikamını aldıktan sonra bir mektup bırakarak bir gemiye binip ortalıktan kaybolur.

## Karakterler

### Edmond Dantès ve takma adları

* '''Edmond Dantès''' (d. 1796), Beklentileri olan bir denizci, Mercédès ile nişanlı (1815). Monte Kristo Kontu'na dönüştükten sonra (1830'lar), her intikamı tamamlandığında düşmanlarına gerçek adını açıklar. Roman boyunca Haydée'ye aşık olur.
* **Monte Kristo Kontu:** Dantès'in hapisten çıktığında ve büyük servetini elde ettiğinde büründüğü kimlik. Sonuç olarak, Monte Kristo Kontu genellikle yalnızca intikam üzerine kurulu bir varoluştan gelen bir soğukluk ve acılıkla ilişkilendirilir. Bu karakter Lord Wilmore'u bir rakip olarak görmektedir.
* Bankacılık firması Thomson & French'in Baş Katibi, bir İngiliz.
* **Lord Wilmore:** Bir İngiliz ve Dantès'in rastgele cömertlik eylemleri gerçekleştirdiği kişilik.
* **Denizci Sinbad:** Dantès'in Morrel ailesini kurtarırken ve kaçakçılarla ve haydutlarla iş yaparken büründüğü kişilik.
* **Rahip Busoni:** Dini otoriteye sahip bir İtalyan rahibin kişiliği.
* **Mösyö Zaccone:** Dantès, Abbé Busoni kılığında ve yine Lord Wilmore olarak, bir araştırmacıya Monte Cristo Kontu'nun gerçek adının bu olduğunu söyler.
* **34 numara:** İf Şatosu'nun yöneticisi tarafından kendisine verilen isim. Dantès'in gerçek adını öğrenmenin çok sıkıcı olduğunu düşündü ve onu hücresinin numarasıyla çağırdı.
* **Maltalı Denizci:** Tiboulen adasından kaçakçılar tarafından kurtarıldıktan sonra bu isimle tanındı.

### Dantes'in müttefikleri

* **Rahip Faria:** İtalyan rahip, bilge ve Kardinal Spada'nın eski sekreteri, İf Şatosu'na hapsedilmiş (1815). Edmond'un en yakın arkadaşı ve hapisteyken akıl hocası ve öğretmeni. Ölüm döşeğindeyken Edmond'a Monte Kristo'da saklı olan gizli hazineyi açıklar.
* **Giovanni Bertuccio:** Monte Kristo Kontu'nun kâhyası ve sadık hizmetkârı. Kont onunla ilk kez, geçmişi M. de Villefort ile bağlantılı olan Bertuccio'nun günah çıkaran Rahip Busoni rolünde tanışır. Bertuccio'nun baldızı Assunta, Benedetto'nun üvey annesidir.
* **Luigi Vampa:** Ünlü İtalyan haydut ve kaçak.
* **Peppino:** Eskiden bir çoban olan Peppino, Vampa'nın çetesinin bir üyesi olur. Kont, Roma'daki idam cezasının hafifletilmesini sağlayarak onun Kont'a sadık kalmasını sağlar.
* **Ali:** Monte Cristo'nun dilsiz Nubyeli kölesi.
* **Baptistin:** Monte Cristo'nun uşağı.
* **Jacopo:** Dantès'in hapisten kaçtıktan sonra hayatta kalmasına yardım eden fakir bir kaçakçı. Jacopo sadakatini kanıtlayınca Dantès onu kendi gemisi ve mürettebatıyla ödüllendirir.
* **Haydée:** Monte Kristo'nun genç ve güzel kölesi, Tepedelenli Ali Paşa'nın kızı. Babası öldürüldükten sonra Morcerf tarafından köle olarak satıldı. Onu satın almak Dantès'in Fernand'dan intikam alma planının bir parçasıdır. Romanın sonunda, Monte Kristo ile birlikte, muhtemelen sonunda evlenmek üzere ayrılırlar.

### Morcerf ailesi

* **Mercédès Mondego** (bekarlık soyadı Herrera): Edmond Dantès ile nişanlı (1815) Katalan bir kız. Daha sonra Fernand ile evlenir ve Albert adında bir oğulları olur. Edmond'un ortadan kaybolmasından dolayı suçluluk duygusuna kapılır ve (1830'larda) tekrar karşılaştıklarında onu tanıyabilir. Sonunda Marsilya'ya döner, Kont'un sağladığı bir evde yaşar ve Albert için dua eder. Kendisinden çok sevdiklerini düşünen, şefkatli, nazik ve sevecen bir kadın olarak tasvir edilir.
* **Fernand Mondego:** Morcerf Kontu, kuzeni Mercédès'in sevgisi için Dantès'in rakibi. Marsilya yakınlarındaki bir İspanyol köyünde Katalan bir balıkçı olan Fernand (1815), Danglars'ın Edmond'u Mercédès'ten ayırmak için umutsuz ama başarılı bir girişimle ihbar göndererek onu mahvetmesine yardım eder. Onunla evlenir, Fransız ordusunda general rütbesine ulaşır ve Chambre des Pairs'de bir asalet unvanı satın alır. Tepedelenli Ali Paşa'ya ihanetini ve hem kızı Haydée'yi hem de annesi Vasiliki'yi köle olarak sattığını gizli tutar. Kitap boyunca karısına ve oğluna karşı derin bir şefkat ve özen gösterir. Gizli suçlarını keşfettiklerinde onu reddeden Mercédès ve Albert'i kaybetmenin çaresizliği içinde (1830'larda) intihar ederek sonunu getirir.
* **Albert de Morcerf:** Mercédès ve Fernand'ın oğlu. (1830'larda) iyi kalpli, neşeli ve kaygısız bir genç adam olarak tanımlanır ve bir arkadaş olarak gördüğü Monte Kristo'ya düşkündür. Babasının işlediği savaş suçlarının ve denizci Edmond Dantès'e yönelik asılsız suçlamaların gerçekliğini kabul ettikten sonra, Mercédès ile birlikte evini terk etmeye ve “Herrera” (annesinin bekarlık soyadı) adı altında bir asker olarak yeni bir hayata başlamaya karar verir, servet arayışı ve soyadına yeni bir onur kazandırmak için Afrika'ya gider.

### Danglars ailesi

* **Baron Danglars:** Dantès'in kıskanç muhasebecisi (1815) ve hapse atılmasının arkasındaki beyin, Fernand'ın postaladığı ihbar mektubunu yazan kişi. Daha sonra (1830'larda) zengin bir banker olur, ancak iflas eder ve 5.000.000 frank çaldıktan sonra sadece 50.000 frankla kalır. 
* **Madam Hermine Danglars** (eski adıyla Barones Hermine de Nargonne née de Servieux): Dul kaldıktan sonra evli bir adam olan Gérard de Villefort ile bir ilişki yaşadı. Benedetto adında gayrimeşru bir oğulları oldu.
* **Eugénie Danglars:** Baron Danglars ve Hermine Danglars'ın kızı. O (1830'lar) özgür ruhludur ve bağımsız bir sanatçı olmayı arzulamaktadır.

### Villefort ailesi

* **Gérard de Villefort:** Kariyerini korumak için Dantès'i hapseden (1815) kraliyet savcısı. Suçları ortaya çıktıktan sonra delirir (1830'lar).
* **Renée de Villefort** (bekarlık soyadı de Saint-Méran): Gérard de Villefort'un ilk eşi, Valentine'in annesi.
* **Marki ve Markiz de Saint-Méran:** Renée'nin ebeveynleri.
* **Valentine de Villefort:** Gérard de Villefort ve ilk karısı Renée'nin kızı. Kestane rengi saçları, koyu mavi gözleri ve “uzun beyaz elleri” ile (1830'larda) 19 yaşındadır. Baron Franz d'Épinay ile nişanlı olmasına rağmen Maximilien Morrel'e aşıktır.
* **Noirtier de Villefort:** Gérard de Villefort'un babası ve Valentine, Édouard ve bilmeden Benedetto'nun büyükbabası. Kendini kraliyet karşıtlığına adamış olan Dantès'in Napolyon'u geri getirme planına (1815) karışır. Felçlidir (1830'lar) ve sadece gözleriyle iletişim kurabilmektedir, ancak zihinsel yetilerini korumakta ve Valentine'in koruyucusu olarak hareket etmektedir.
* **Héloïse de Villefort:** Gérard de Villefort'un ikinci karısı, Édouard'ın annesi.
* **Édouard de Villefort:** Gérard de Villefort'un tek meşru oğlu.
* **Benedetto:** de Villefort ve Barones Hermine Danglars'ın (Hermine de Nargonne) Rogliano'da Bertuccio ve baldızı Assunta tarafından büyütülen gayrimeşru oğlu. O ve hödük arkadaşları, Assunta'ya işkence edip onu soymaya çalışırken yanlışlıkla onu öldürürler. Kaçar ve daha sonra Paris'te “Andrea Cavalcanti” olur.

### Morrel ailesi

* **Pierre Morrel:** Dantès'in işvereni, Morrel ve Oğulları şirketinin sahibi. Dantès'in özgürlüğünü elde etmeye çalışır (1815), ancak başarısız olur. Daha sonra, iflasın eşiğindeyken (1830'lar), o ve ailesi Kont tarafından mahvolmaktan kurtarılır.
* **Maximilien Morrel:** Dantès'in arkadaşı olan ordu yüzbaşısı Pierre Morrel'in oğlu. Valentine de Villefort'a aşık (1830'lar).
* **Julie Herbault:** Pierre Morrel'in kızı, Emmanuel Herbault'un karısı.
* **Emmanuel Herbault:** Julie Morrel ile evlenen ve şirketin başına geçen Morrel ve Oğulları çalışanı.

### Diğer karakterler

* **Gaspard Caderousse:** Marsilya'da terzilik yapan Caderousse, Dantès'in komşusu ve arkadaşıdır (1815); Danglars ve Fernand'ın komplosundan haberdardır ama korkaklıktan sesini çıkarmamıştır. Hancı olduktan sonra (1830'lar), ihbar komplosunu açıkladığı için “Rahip Busoni” tarafından değerli bir elmasla ödüllendirilir. Daha sonra suça yönelir, hapishanede zaman geçirir ve Andrea Cavalcanti tarafından öldürülür.
* **Madeleine Caderousse** (bekarlık soyadı Radelle): Caderousse'un Yahudi bir kuyumcuyu öldürmesi için onu kışkırtan karısı. Caderousse daha sonra paranın mülkiyetini ele geçirmek için onu öldürdü.
* **Louis Dantès:** Edmond Dantès'in, oğlunun hapsedilmesi sırasında açlıktan ölen babası.
* **Baron Franz d'Épinay:** Albert de Morcerf'in arkadaşı, (1830'lar) Valentine de Villefort ile nişanlı. Başlangıçta Dumas, Roma'daki olaylar ve Albert de Morcerf ile Franz d'Épinay'in Paris'e dönüşü de dâhil olmak üzere hikâyenin bir kısmını Franz d'Épinay'in bakış açısından birinci şahıs olarak yazmıştır.
* **Lucien Debray:** İçişleri Bakanı'nın sekreteri, Albert de Morcerf'in arkadaşı ve Madam Danglars'ın gizli sevgilisi; Danglars'a içeriden yatırım bilgileri sağlıyor, o da bunları kocasına aktarıyor.
* **Beauchamp:** Gazeteci ve *l'Impartial*'ın Baş Editörü ve Albert de Morcerf'in arkadaşı.
* **Raoul, Chateau-Renaud:** Soylu bir ailenin üyesi ve Albert de Morcerf'in arkadaşı.
* **Binbaşı Bartolomeo Cavalcanti:** Prens Andrea Cavalcanti'nin babası rolünü oynayan yaşlı adam.
* **[[Tepedelenli Ali Paşa]]:** Fernand Mondego'nun ihanet ettiği Arnavut milliyetçisi bir lider, Yanya valisi. İhanet sonrası Türklerin eline geçer ve öldürülür. Karısı Vasiliki ve kızı Haydée, Fernand tarafından köle olarak satılır.
* **Kontes Teresa Guiccioli:** Adı aslında romanda belirtilmemiştir. Kendisinden “Kontes G-” olarak bahsedilir. 
* **Mösyö d'Avrigny:** Villefort ailesini tedavi eden aile tabibi. 
* **Louise d'Armilly:** Eugénie Danglars'ın müzik öğretmeni ve yakın arkadaşı. 
* **Mösyö de Boville:** Başlangıçta hapishane müfettişi, daha sonra Paris kuvvetlerinde dedektif ve daha sonra da yardım kurumlarının Genel Sekreteri. 
* **Barrois:** Mösyö Noirtier'in eski, güvenilir hizmetkarı. 
* **Üstat Pastrini:** Roma'daki Londra Oteli'nin sahibi. Otelde konaklayan Franz ve Albert'e rehberlik yapan Üstat Pastrini, daha sonra iki genci Monte Kristo Kontu'yla tanıştırır.
* **Baron General Flavin de Quesnel d'Épinay:** Baron Franz d'Épinay'ın babası. Noirtier(Bonapartçı kulüp sahibi, Gérard de Villefort'un babası) tarafından kulübe çağrılıp Napolyon Bonapart'ın dönüşüne (Yüz Gün) büyük savaşçılığı ile yardım etmesi bekleniyordu.Ancak general krala yemin ettiğini hatırlayınca yolcu etmekle yetineceklerdi ki,General arabada Bonapartçılara hakaret edinceye kadar.Durum böyle olunca Noirtier onu düelloya davet etti ve onu öldürdü.Oğlu Franz d'Épinay ise bunu Noirtier'in torunu Valentine ile nişanlanacağı gün, bizzat Noirtier tarafından,o günün tanıkları tarafından yazılmış mektup ile öğrendi ve evlenmekten vazgeçti.

## Etkiler
Alexandre Dumas, eserini yazarken birçok olay ve kaynaktan etkilenmiştir. Romanda hâkim olan "Binbir Gece Masalları'ndaki" gibi serüvenden serüvene devam eden, bir maceracının hiç eksilmeyen intikam duygusudur. Elde ettiği eşsiz zenginlik ve yaşadığı lüks hayat bile onu bu duygudan asla uzaklaştırmaz. Sadece yıllarını çalan ve ona unutamadığı kabuslar yaşatan insanları değil tüm aileleriyle birlikte cezalandırmadan kaçınmaz. Tüm olup bitenin, kendisini o kadar sene kaldığı hapisten, aklını koruyarak çıkaran Tanrı'nın isteğinin tecellisi olarak düşünmektedir. Romanda Monte Kristo dışında yaratılan karakterler, çıkarları için savaşan güçlü karakterlerdir. Ancak hiçbiri Monte Kristo Kontu kadar iradeli ve etkileyici değildir. Kont'un hikâyeleri dönemin birçok yazarını etkilemiş ve oyunlara konu olmuştur. Monte Kristo Kontu, serüvenlerinin ilgi çekiciliği yüzünden birçok kez televizyon ve sinema filmi olarak çekilmiştir.

### Modern etkiler

* 2009 ile 2011 yılları arasında yayınlanan Türk televizyon dizisi ''Ezel'''in ilham kaynağıdır. Yakın arkadaşının onu haksız yere hapse attırıp sevgilisiyle evlenmesi, hikâyenin önemli yanının bir adaya bağlı olması, baş karakterin hapishanede yaşlı bir adamla tanışıp kaçış planları yapması iki hikâyedeki paralelliklerdendir.
* 2011 ile 2015 yılları arasında yayınlanan Amerikan televizyon dizisi *[[Revenge (dizi)|Revenge]]*'in ilham kaynağıdır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Alexandre Dumas'nın hayatı ve eserleri (Fransızca)