2006 Riga zirvesi

**2006 NATO Riga zirvesi**, 28-29 Kasım 2006 tarihlerinde Riga, Letonya'da düzenlenen bir NATO zirvesi. NATO üyelerinin devlet ve hükûmet başkanları, Afganistan Savaşı, ittifakın rolü ve genişlemesi gibi konuları ele aldılar. Ayrıca zirve ittifakın devam eden dönüşümü üzerine yoğunlaştı. 2006 Riga zirvesi, eski bir SSCB ülkesinde düzenlenen ilk NATO zirvesi oldu.

## Güvenlik önlemleri

Zirve, Riga'daki Olimpiyat Spor Merkezi'nde gerçekleştirildi. Riga merkezindeki yollar kapatıldı ve bombalı düzenekler için alınan önlemlerde havaalanında ve birkaç yolda arabaların park edilmesine izin verilmedi. Yaklaşık 9000 Letonyalı polis memuru, Zirve'nin güvenliğini sağladı, aynı zamanda yedi NATO ülkesinden 450'den fazla hava personeli, "Barışçıl Zirve Operasyonu" adı verilen bir operasyonla zirvenin üzerinde uçuşa yasak bölgeyi sağlamak için göreve çağrıldı. Baltık Hava Polisliği faaliyetlerini ek uçaklar, iletişim ve bakım desteği ile güçlendirildi.

## Zirve
Zirve sırasında ele alınan anlaşamalar aslında Kuzey Atlantik Konseyi toplantısında yapılmadı, İstanbul Zirvesi'nde yapıldı, sadece füze savunma sözleşmesinin imzalanması 28 Kasım'da gerçekleşti. Konsey toplantısı 29 Kasım'da yapıldı.

### Ana konular
Irak'ın işgalinin ardından NATO üyeleri arasındaki gerilimler azalmış olsa da, NATO zirvesi ve zirveye katılan liderlerin bulunduğu süre boyunca, bir tarafta Amerika Birleşik Devletleri, Türkiye ve Birleşik Krallık ile diğer tarafta Fransa, Almanya, İtalya ve İspanya arasında görüş farklılıkları görüldü. Görüş ayrılıklarının iki ana nedeninden birincisi Afganistan'daki savaşa askeri katkılarla ilgiliydi ve ikincisi NATO'nun daha genel bir rol üstlenip üstlenmemesi konusundaydı.

#### Afganistan savaşı

Zirve öncesinde ve sırasında ABD Başkanı George W. Bush, İngiltere Başbakanı Tony Blair, Kanada Başbakanı Stephen Harper ve Hollanda Başbakanı Jan Peter Balkenende, NATO üyelerine daha fazla askerî birliklerini Afganistan'a göndermek, yasal kısıtlamaları kaldırmak ve birliklerini ülkenin çatışma bölgesi olan güneye göndermeleri için bir çağrıda bulundular. Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'nün Müttefik Yüksek Komutanı Avrupa (SACEUR) General James L. Jones'a göre sorun, savaş birliklerinin eksikliği ve kısıtlamalar değil, helikopterlerin ve askeri istihbaratın yetersizliği idi, bu da hava taşımacılığını ve yer operasyonlarını desteklemek için gerekiyordu.

NATO ülkeleri, güneydeki çatışmalara katılmayı reddetmelerine rağmen, bazı yasal kısıtlamaları kaldırmayı kabul ettiler ve acil bir durumda tüm ulusal kısıtlamaların ortadan kalkması gerektiği, yani her müttefikin yardıma ihtiyaç duyan birliklere yardım etmesi gerektiği anlamına gelir. Bir dizi NATO üye ülkesi, Afgan Ulusal Ordusu'na rehberlik edecek eğitim ekipleri dahil olmak üzere ek askeri kaynaklar sağlama sözü verdi, bunlar arasında savaşçılar, helikopterler, piyade birlikleri de bulunuyordu. NATO Genel Sekreteri Jaap de Hoop Scheffer, bazı kısıtlamaların kaldırılmasının, ISAF'daki 32.000 NATO askerinin 20.000'inin savaş görevleri için "daha kullanılabilir" hale getirildiği anlamına geldiğini ve resmî görev gereksinimlerinin %90'ının artık karşılandığını söyledi. Ancak askeri kaynaklar, zirvede gazetecilere, bu kısıtlamaların acil durumlarda hiç var olmadığını, ekleyerek, acil bir durumda bir ülkenin askerlerinin müttefiklerini desteklemeyi reddettiği garip bir ittifak olacağını söylediler. NATO liderleri ayrıca Afganistan ile ilgili eylemleri koordine etmek için bir "temas grubu" kurma önerisini desteklediler, ancak Amerika Birleşik Devletleri, İran'ı önerilen temas grubuna dahil etme konusunda Fransa'nın nükleer programı konusundaki anlaşmazlık nedeniyle çekinceleri vardı. Bu grup, 1990'ların Yugoslav Savaşları için kurulan modele dayanıyordu.

Siyaset bilimci Joseph Nye, "Riga zirvesinin bazı bu kısıtlamaları rahatlattığını ve müttefiklere acil durumlarda yardımı mümkün kıldığını" belirterek, "Ancak Britanya, Kanada, Hollanda ve ABD güney Afganistan'da çoğu savaşı yapıyor, Fransa, Almanya ve İtalya gibi ülkeler ise daha sakin olan kuzeyde görev yapıyor. NATO'nun daha fazla asker göndermeye ve komutanlara daha fazla esneklik tanımaya istekli olmadığı sürece Afganistan'ı istikrara kavuşturmak için nasıl başarılı olabileceğini görmek zordur" dedi. Zirve sonrası katkılardaki farklarla ilgili tartışma gerçekten de devam etti. Örneğin, Mart 2007'de Britanyalı komutanlar, savaşın yoğun olduğu güneyde (acil durumlar dışında) savaşmayı reddeden NATO üyelerini "büyük bir hoşnutsuzluk" ve ihanet duygusu yaratmakla suçladı ve ittifakın güvenilirliğini zayıflattı. Önceden takviye istemelerine veya "operasyonel kısıtlamaların" kaldırılmasına ilişkin yapılan çağrılara rağmen bazı ülkelerin, özellikle Fransa ve Almanya'nın, taleplerini hala dinlemediklerini eklediler.

Yukarıda bahsedilen katkılar ve kısıtlamalar konusundaki tartışmanın ötesinde, zirve Afganistan'daki savaş ve Afganistan'ın geleceği konusunda iyimser bir tablo çizdiği şeklinde dikkat çekti. Örneğin, NATO Genel Sekreteri Jaap de Hoop Scheffer, Afganistan'da "gerçek ilerleme" kaydedildiğini ve bunun zirvenin ana vurgusu olduğunu belirtti. "Kötümserlik ve felaket vizyonlarına" kesinlikle katılmadığını ifade etti ve Taliban rejiminin yenilgisinden beş yıl sonra Afganistan'ın artık dünyaya bir tehdit olmadığı demokratik bir toplum haline geldiğini ekledi. Ayrıca isyancılığın yenilgisi sadece zaman meselesi olduğunu, Afganistan'daki savaşın "kazanılabilir, kazanılıyor ama henüz kazanılmadığını" belirterek, bu mücadelenin askeri katılımın yanı sıra başta yeniden inşa ve kalkınma çalışmaları olmak üzere birçok zorluğa sahip olduğunu düşündüğünü söyledi.

#### NATO'nun rolü
Daha temel bir ikinci görüş ayrılığı ise NATO'nun sınırlarının çok ötesindeki ülkelerle yakın ilişkiler kurup kurmaması konusundaki tartışmayla ilgiliydi, özellikle Avustralya, Japonya ve Güney Kore gibi ülkelerle. ABD ve bazı diğer NATO üyeleri, bu ülkelerle daha yakın bir ilişki kurma konusunda baskı yapmışlardı. Siyasi İşler Alt Sekreteri R. Nicholas Burns, ABD'nin önerisini şöyle açıkladı: "Daha yoğun bir şekilde eğitim yapabilmek ve onlara daha yakın olabilmek için bir ortaklık arıyoruz (...) ve onlarla birlikte konuşuyoruz çünkü onlarla birlikte görev yapıyoruz. Avustralya, Güney Kore ve Japonya Afganistan'da bulunuyorlar. Hepsi Irak'ta (...) [ve] Balkanlar'da." Ancak bu planın pratikte ne kadar ilerleyeceği net değildi, ancak ABD'nin NATO'yu küresel bir ittifak haline dönüştürmeyi amaçlamadıklarını vurguladılar: yeni potansiyel ortaklara üyelik teklif edilmeyecekti. Ancak "küresel" bir NATO fikri, NATO'yu bir bölgesel savunma ittifakı olarak gören ve kanatlarını dünyanın çok ötesine uzatmamalıdır düşüncesinde olan Fransa tarafından kesin bir şekilde karşı çıkıldı. Fransız Savunma Bakanı Michele Alliot-Marie, Fransa'nın pozisyonunu şu şekilde özetledi: "Küresel bir ortaklığın geliştirilmesi... Avrupalılar ve Kuzey Amerikalılar arasındaki doğal dayanışmayı belirsiz bir varlık içinde sulandırabilir [ve] kötü bir siyasi mesaj gönderirdi, Batı'nın fikirlerini paylaşmayanlara karşı başlatılan bir kampanyanın mesajı. Uygarlıklar arası çatışma fikrini teşvik edenlere hangi bahanei sunarız ki." Zirve, NATO'nun gelecekteki rolü konusunda tatmin edici bir uzlaşıya ulaşamadı ve daha çok "çatlakları örtme" bir egzersiz olarak kabul edildi, asıl amaçların gelecekteki sınırları ve temel amaçları üzerinde karar vermek için ciddi bir çaba olmaktan daha çoktu. Bu nedenle zirve sonrası tartışma devam etti.

### Diğer konular

#### Kosova
Riga zirvesinde NATO üyeleri, istikrarlı bir güvenlik ortamını sağlama rolünü üstlenen NATO öncülüğündeki KFOR'un rolünü onayladı. Bu, olası Birleşmiş Milletler kararına bağlı olarak Kosova'nın bağımsızlığı lehine bir referans olarak algılanmaktadır. Sırbistan'ın Kosova'nın ayrılmasına kesin bir şekilde karşı çıkmasının sonucu olarak, Sırbistan ve Kosova arasındaki gerginlikler bölgede istikrarsızlık yaratabilir.

#### Üye olmayanlarla gelişmiş işbirliği

#### Kapsamlı siyasi rehberlik

#### Enerji güvenliği

#### 2008 üyelik değerlendirmeleri

#### NATO mukabele gücü

## Kaynakça