Camili Biyosfer Rezervi

**Camili** **Biyosfer Rezervi**, Artvin'in Borçka ilçesine bağlı Camili köyü ile çevresindeki altı köyü de içine alan 25.395 hektarlık bir havzadır. Havza içerisinde 1998'de orman Bakanlığınca tabiat koruma alanı ilan edilmiş iki adet ormanlık saha, Maral Şelalesi ve iki önemli vadi mevcuttur. 29 Haziran 2005'te UNESCO tarafından İnsan ve Biyosfer Ağı'na Türkiye'nin ilk biyosfer rezervi olarak dâhil edilmiştir. 2024'te sahada terapi ormanı açılmıştır.

Yıl boğu yağış alan nemli bir iklimi vardır, kışları çok soğuk geçer.

Bölgenin %65'i ormanlıktır ve 110 familya ve 432 cinse ait toplam 990 bitki taksonu kaydedilmiş olup bunların 23'ü endemik türdür. Yırtıcı göçmen kuşların rotasındadır ve özellikle Kafkas arı ırkının yaşam alanıdır.

## Bölge

### Rezerv sahası
Saha; Borçka Belediyesine bağlı olup ilçe merkezinin 55&nbsp;km uzağındadır. Doğusu, güneyi ve batısı yüksek dağlarca çevrelenmiş, 27.152 hektarlık bir alandır. Bir tarafı Türkiye Gürcistan sınırına dayanmakta olup bu kısmı birinci derece askerî yasak bölge olarak tanımlanmıştır. Söz konusu yasak bölge 2004 öncesinde sınır boyunca 600 m genişliğinde iken 2004'te Bakanlar Kurulu Kararı ile 100 m'ye düşürülmüştür. Saha, Tarım Bakanlığınca 2001'de Gen Koruma Alanı ilan edilmiş, 29 Haziran 2005'te UNESCO'nun İnsan ve Biyosfer Ağı'na Türkiye'nin ilk biyosfer rezervi olarak dâhil edilmiştir. 2024'te sahada terapi ormanı oluşturuldu.

1921'de Maçahel bölgesi olarak anılan alanda yerleşik 18 köyde bir referandum yapıldı. Böylece 12 köy Sovyetler Birliği'nde 6 köy (Camili, Maral, Düzenli, Efeler, Kayalar ve Uğurlu) de Türkiye'de kaldı. 6 köyün merkezi niteliğindeki Camili köyüne atfen Maçahel'in Türkiye'deki bölgesine Camili Havzası denildi.

Rakım Camili Köyü'nde 350 m iken Karçal Tepesi'nde 3414 m'ye ulaşmaktadır. Dağlık alanlar akarsular tarafından derin bir şekilde parçalanmıştır. Bu da jeomorfolojik bağlamda dağlar, tepeler, vadiler, sırtlar ve yamaçlardan mürekkep bir saha yaratmıştır. Öyle ki rezerv içerisindeki arazinin yaklaşık %88'i dik, sarp ve çok sarp alanlardan oluşmaktadır.

İçerisinde iki adet tabiat koruma alanı, Maral Şelalesi ve iki önemli vadi mevcuttur. Vadi tabanları tamamen kızılağaçlarla kaplıdır. Burada 3 ila 6 yıl süresinde 7–8 m boyunda kızılağaç ormanları oluşmaktadır. Saha içerisinde akan iki dere Camili'de birleşerek Çoruh'a dökülür.

Sahaya girişler, 1815 rakımlı Küçükyayla geçidine yapılmış giriş kontrol ve bilgilendirme binası vasıtasıyla sağlanır.

### Camili-Efeler tabiat koruma alanı
Orman Bakanlığı tarafından 1998 yılında tabiat koruma alanı olarak ilan edilmiştir. 1453 hektar genişliğindedir. Orman ekosistemleri çok tabakalı, tam kapalı ve genel olarak geniş yapraklı türlerin özellikle de doğu kayınının egemen olduğu karışık bir yapı göstermektedir. Yer yer de gürgen ve ıhlamur, Anadolu kestanesi, akçaağaç bulunmaktadır.

### Camili-Gorgit tabiat koruma alanı
Orman Bakanlığı tarafından 1998 yılında tabiat koruma alanı olarak ilan edilmiştir. 490.5 hektar genişliğindedir. Anıtsal özelliklere sahip doğu ladini, doğu kayını ve akçaağaçların bulunduğu ormanlarla kaplıdır. Bölgede yaşayan ayı, karaca, geyik, porsuk, yaban kedisi ve vaşak; kafkas ve Baran engerekleri Klark ve Kafkas kertenkeleleri ile kara hayalet ve Kafkas zümrütü türündeki kelebekler tehlike altındaki türlerdendir. Bölge, yırtıcı kuşların göç yolu üzerindedir. Bu özelliği sebebiyle de huştavuğu, ortanca ağaçkakan, aksırtlı ağaçkakan, çalış kamışçını, çizgili ötleğen ile alaca sinekkapan sık görülür.
Dosya:Macahel- Efeler Köyü- Gorgit Yaylası.webm
Dosya:Macahel- Efeler Köyü- Gorgit Yaylası.webm.1080p5.jpg
Dosya:Macahel- Efeler Köyü- Gorgit Yaylası.webm.1080p4.jpg
Dosya:Macahel- Efeler Köyü- Gorgit Yaylası.webm.1080p2.jpg
Dosya:Macahel- Efeler Köyü- Gorgit Yaylası.webm.1080p3.jpg 
Dosya:MARAL ŞELLALESİ . ARTVİN.jpg|


## Coğrafyası

### Oluşumu
Araziyi, Alp orojenezi ve çağdaşı volkanizma ürünleri oluşturur. En yaşlı birimler Üst Kretase yaşlı asit ve bazik nitelikteki denizaltı volkanizmasının ürünleridir. Bu birimler, Paleosen'den Eosen sonlarına kadar devam eden volkanizmayla birlikte aynı ortamda sedimantasyonun sürmesine bağlı olarak kalın volkano-sedimanter istifler meydana getirmişlerdir. Üst Pliyosen'de yatay ve dikey yönde tektonik hareketlere maruz kalan sahada Kuaterner esnasında epirojenik tarzda yükselmeler etkili olmuştur. Yine bu dönemde özellikle Karçal Dağları'nın olduğu arazide düşük açılı bindirmelerle kendini gösteren ekay tipi yapılar ve ters faylar meydana gelmiştir. 4. dereceden deprem bölgesi statüsüne sahip olup deprem riski oldukça azdır.

### İklimi
Havza, dört mevsim bol yağışlı ve nemlidir. En çok kışın ve güzün olmak üzere yıllık ortalama 1564&nbsp;mm yağış alır. Yıllık sıcaklık ortalaması 11.9&nbsp;°C olmakla birlikte kışın 0&nbsp;°C'nin altına düşer ve kar kalınlığı yer yer 2–3 m'yi geçer. Mayıs sonuna değin karın kalkmadığı yerler bulunur. Hâkim toprak tipi kahverengi kireçsiz asit orman topraklarıdır. 50–100 m mesafede bir kaynak görülür. Yükseltisi 350 m ila 3415 m arasında değişir.

## Bitki örtüsü ve hayvan varlığı
Bölgenin %65'i ormanlıktır ve 110 familya ve 432 cinse ait toplam 990 bitki taksonu kaydedilmiştir. Bu taksonların 953'ü tohumlu bitki, 37'si de eğrelti bölümüne aittir. 145 bitki taksonu tıbbi ve ticari değere sahiptir. 23'ü endemik türdür. Doğu ladini, doğu kayını, kestane ve Kafkas ıhlamuru gibi doğal yaşlı ve karışık ılıman kuşak yağmur ormanları, alpin ve subalpin ekosistemler, sucul toplulukların koruma önceliği vardır. Orman altı diri örtüsünde tipik yer bitki örtüsü olarak ise cehri ve karayemiş, orman gülü, ayı üzümü, bodur ardıç, eğreltiotu, kara yosunu, böğürtlen, ahududu ve otsu bitkiler yer alır. Bölgede 150 yaşında bir Doğu Göknarı ortalama 33–35 m boy vermektedir. Ancak bunlar arasında 40 m'yi aşanları da tespit edilmiştir.
Başlıca endemik türler şunlardır: *Doronicum balansae, Helichrysum artvinense, Inula helenium orgyalis, Hieracium karagolense, Tanacetum coccineum Scorzonera seidlitzii* ve *S. Tomentosa.*

Saha; Kafkas arı ırkı, boz ayı, Kafkas engereği, çengel boynuzlu dağ keçileri, Kafkas semenderi ve kırmızı benekli alabalık için yaşam alanıdır.

## Yerleşim
Vadi içerisindeki düzlükler, az eğimli yamaç ve sırtlar ile heyelan düzlüklerinde yayılış göstermişlerdir. Güney, güneydoğu ve güneybatı yamaçlar yerleşim yeri olarak tercih edilmiştir. Havzadaki köyler, birkaç evin oluşturduğu birbirinden uzak mahallelerden oluşan dağınık yerleşimlerdir. Evler birbirlerinden 5 ila 20 dakikalık yürüme mesafesiyle ayrılırlar.

Efeler, Uğur ve Düzenli Vadilerine doğru ve bu vadilerin birleştiği noktalarında meskun Efeler, Kayalar, Düzenli, Uğur, Maral ve Camil isminde altı köy ve Karçal Dağları'nın eteklerinde de yaylalar bulunmaktadır. Köylerin toplam alanı 1870,70 ha'dır. Yöre insanının başlıca geçim kaynağı fındık üretimi, hayvancılık ve arıcılıktır.

Kasımda yağan kar yolları kapatır ve bölgenin Türkiye tarafını iki ila üç ay ulaşılamaz hâle sokar. Bölge halkı da bu aralıkta Artvin Valiliğinin Gürcistan ile imzaladığı protokol çerçevesinde ihtiyaçlarını Gürcistan tarafından karşılar.

## Galeri

Dosya:Macahel- Şahankaya- Mağara- Camili- Düzenli.webm|Bölgede kaydedilmiş bir video. (üreten: Şenol Kös)
Dosya:Macahel- Şahankaya- Mağara- Camili- Düzenli.webm.1080p14.jpg
Dosya:Macahel- Şahankaya- Mağara- Camili- Düzenli.webm.1080p12.jpg
Dosya:Macahel- Şahankaya- Mağara- Camili- Düzenli.webm.1080p9.jpg
Dosya:Macahel- Şahankaya- Mağara- Camili- Düzenli.webm.1080p12.jpg


## Konuyla ilgili yayınlar
*Teksöz, G., & Yıldıray, L. (2014). Sürdürülebilir Kalkınma Eğitimi İçin Biyosfer Rezervleri Camili'de Yaşam. 
* Afsar, M., Ayaz, D., Afsar, B., Çiçek, K. & Tok, C. (2012). CAMİLİ BİYOSFER REZERV ALANI’NIN (BORÇKA, ARTVİN, TÜRKİYE) HERPETOFAUNASI  . Anadolu University Journal of Science and Technology C - Life Sciences and Biotechnology, 2 (1), 41-49 .
* 

## Dış bağlantılar
* Kültür Portali'nde Camili Biyosfer Rezervi

## Kaynakça