Efrem

**Suriyeli Efrem** (; ), aynı zamanda **Aziz Efrem**, **Aziz Efraim** (), **Edessalı Efrem** veya **Nusaybinli Aprem** olarak da bilinir, Doğu Hristiyanlığının en dikkat çekici ilahi yazarlarından biri olarak saygı gören önde gelen bir Hristiyan teolog ve yazardı. Nusaybin'de doğdu, diyakoz olarak hizmet etti ve daha sonra Edessa'da yaşadı.

Efrem, tüm geleneksel Kiliseler tarafından bir aziz olarak kutsanır. Özellikle Süryani Hristiyanlığı'nda, hem Doğu Süryani geleneğinde hem de Batı Süryani geleneğinde saygı görür ve ayrıca Doğu Ortodoks Kilisesi'nde, özellikle Slovak geleneğinde, Kutsal ve Saygıdeğer Peder (yani aziz mertebesine erişmiş bir keşiş) olarak kabul edilir. 1920'de Katolik Kilisesi'nde Kilise Doktoru ilan edildi. Efrem ayrıca, sonraki yüzyıllarda Doğu Kilisesi'nin öğrenim merkezi olan Nusaybin Okulu'nun kurucusu olarak da kabul edilir.

Efrem, çok çeşitli ilahiler, şiirler, manzum vaazlar ve düzyazı tefsirler yazmıştır. Bunlar, sıkıntılı zamanlarda Kilise'nin eğitimi için yazılmış pratik teoloji eserleriydi. Bu eserlerden bazıları, metinlerindeki dişil imgelerin kullanımını analiz eden feminist akademisyenler tarafından incelenmiştir. Ayrıca, tamamı kadınlardan oluşan koroların onun madrāšê'lerini (öğretici ilahilerini) seslendirme pratiğini de incelerler. Efrem'in eserleri o kadar popülerdi ki, ölümünden sonra yüzyıllarca Hristiyan yazarlar onun adına yüzlerce psödepigrafik eser yazmıştır. Süryanice konuşan kilise geleneğinin tüm babaları arasında en önemlisi olarak adlandırılmıştır. Süryani Hristiyanlığı geleneğinde, Süryani halkının (Aramiler, Asuriler, Keldaniler) koruyucu azizi olarak kabul edilir.

## Hayatı
Efrem, Roma İmparatorluğu'nun yeni aldığı Mezopotamya eyaletindeki Nisibis şehrinde (günümüzde Nusaybin, Türkiye) yaklaşık 306 yılında doğdu. Efrem'in ilahilerindeki iç kanıtlar, her iki ebeveyninin de şehirde büyüyen Hristiyan topluluğunun bir parçası olduğunu gösterse de, daha sonraki hagiograf yazarlar babasının bir pagan rahibi olduğunu iddia etmiştir. O dönemde Nisibis bölgesindeki dini kültür, yerel çoktanrıcılık, Yahudilik ve çeşitli Erken Hristiyanlık türlerini içeriyordu. Nüfusun çoğu Aramice konuşurken, Yunanca ve Latince idari dillerdi. Şehir, "Asurlular, Araplar, Yunanlılar, Yahudiler, Partlar, Romalılar ve İranlılar"dan oluşan karmaşık bir etnik yapıya sahipti.

Nisibis'in ikinci piskoposu olan Nusaybinli Yakup, 308'de atandı ve Efrem, topluluğun onun liderliği altında büyüdü. Yakup'un 325'te Birinci İznik Konsili'ne imza atanlar arasında olduğu kaydedilmiştir. Efrem genç yaşta vaftiz edildi ve neredeyse kesinlikle Süryani proto-keşişliğinin alışılmadık bir biçimi olan "ahit oğlu" (Members of the Covenant) oldu. Yakup, Efrem'i bir öğretmen (Süryanice *malp̄ānâ*, Süryani Hristiyanlar için hâlâ büyük saygı gören bir unvan) olarak atadı. Diyakon olarak ya vaftizinde ya da daha sonra atandı. Eğitim görevinin bir parçası olarak ilahiler bestelemeye ve Kutsal Kitap yorumları yazmaya başladı. İlahilerinde bazen kendisini "çoban" (, **allānâ''), piskoposunu "kılavuz" (, ''rā'yâ'') ve topluluğunu bir 'ağıl' (, ''dayrâ'') olarak anar. Efrem, sonraki yüzyıllarda [[Doğu Kilisesi]]'nin öğrenim merkezi olan [[Nusaybin Okulu]]'nun kurucusu olarak kabul edilir.

337'de, Roma İmparatorluğu'nda Hristiyanlığın uygulanmasını yasallaştıran ve teşvik eden İmparator [[I. Konstantin]] öldü. Bu fırsatı değerlendiren Pers Kralı [[II. Şapur]], Roma'nın kuzey [[Mezopotamya]]sına bir dizi saldırı başlattı. Nisibis 338, 346 ve 350'de kuşatıldı. İlk kuşatma sırasında Efrem, Piskopos Yakup'un şehri dualarıyla savunduğunu yazar. 350'deki üçüncü kuşatmada Şapur, Nisibis surlarını zayıflatmak için Mygdonius Nehri'nin yatağını değiştirdi. Nisibisliler hızla surları onarırken, Pers fillerinin süvarileri ıslak zeminde sıkışıp kaldı. Efrem, şehrin mucizevi kurtuluşunu, Nisibis'i [[Nuh'un Gemisi]] gibi sel üzerinde güvenle yüzen bir şehir olarak betimlediği bir ilahide kutladı.

Efrem'in yaşamına dair önemli bir fiziksel bağlantı, Nisibis'in [[vaftizhane]]sidir. Yazıt, 359'da Piskopos Vologeses döneminde inşa edildiğini belirtir. O yıl Şapur yeniden saldırdı. Nisibis çevresindeki şehirler bir bir yıkıldı ve vatandaşları öldürüldü veya sürgün edildi. [[II. Konstantius]] yanıt veremedi; [[Julianus]]'un 363'teki seferi savaşta ölümüyle sonuçlandı. Ordusu [[Jovianus|Jovian]]'ı yeni imparator seçti ve ordusunu kurtarmak için Nisibis'i Perslere teslim etmek (ayrıca 363'te) ve tüm Hristiyan nüfusun sınır dışı edilmesine izin vermek zorunda kaldı. Efrem, kendisini bu göreve layık görmediği için [[ruhbanlık|piskopos olarak atanmayı]] reddetti ve delilik taklidi yaptı.

Efrem, diğerleriyle birlikte önce Amida'ya ([[Diyarbakır]]), sonunda 363'te [[Urfa|Edessa]]'ya (Aramice Urhay) yerleşti. Elli yaşlarının sonundaki Efrem, yeni kilisesindeki hizmetine adandı ve muhtemelen [[Edessa Okulu]]'nda öğretmenlik yapmaya devam etti. [[Urfa|Edessa]], Aramice konuşan dünyanın önemli bir merkezi ve [[Orta Aramice]]nin bir lehçesi olarak bilinen [[Süryanice]]nin doğum yeriydi. Şehir, birbirleriyle rekabet eden felsefe ve dinlerle doluydu. Efrem, Ortodoks İznik Hristiyanlarının Edessa'da eski bir piskoposun ardından basitçe "Palutianlar" olarak adlandırıldığını belirtir. [[Aryanizm|Aryanlar]], [[Markionizm|Markionistler]], [[Maniheizm|Maniheistler]], [[Bardesanes]] taraftarları ve çeşitli [[Gnostisizm|gnostik mezhepler]] kendilerini gerçek kilise olarak ilan ettiler. Bu kargaşada Efrem, İznik Ortodoksluğunu savunan çok sayıda ilahi yazdı. Daha sonraki bir Süryani yazar olan Suruçlu Yakup, Efrem'in, Süryani halk melodilerine ayarladığı ilahilerini söylemeleri için tamamı kadınlardan oluşan koroları Edessa forumunda çalıştırdığını yazdı. 370'te [[Kayserili Basilius|Basileios]]'u Caesarea'da ziyaret etti ve ardından Mısır'daki keşişlere gitti. 379'da ölen Aziz Basileios hakkında bir [[methiye]] okuduğuna göre, kendi ölümü daha sonraki bir tarihte gerçekleşmiş olmalıdır. Edessa'da on yıllık bir ikametten sonra, altmışlı yaşlarında Efrem, veba kurbanlarına hizmet ederken hastalığa yenik düştü ve 373'te öldü.

==Dil==
Efrem, yazılarını yalnızca anadili olan [[Aramice]] ile, yerel Urhaya (Edesa) lehçesini kullanarak yazmıştır. Bu lehçe, daha sonra [[Klasik Süryanice]] olarak bilinir hale gelmiştir. Efrem'in eserlerinde, diline (''Aramice''), vatanına (''Aram'') ve halkına (''Aramiler'') dair birçok [[Egzonim ve endonim|endonimik]] (yerli) referans bulunur. Bu nedenle, "Arami Hristiyanlığının otantik sesi" olarak tanınır.

Modern akademik çalışmaların erken dönemlerinde, ''[[Hazine Mağarası]]''<nowiki/>'nda bulunan ve Aramice'yi "Süryanice" olarak etiketleme gibi uzun süredir devam eden Yunan uygulamasının bazı örneklerinin Efrem'e atfedilebileceği düşünülüyordu. Ancak sonraki akademik analizler, söz konusu eserin çok daha sonraları (yaklaşık 600 yılında) bilinmeyen bir yazar tarafından kaleme alındığını göstermiş, böylece Efrem'in orijinal eserlerinin hâlâ [[Egzonim ve endonim|egzonimik]] (yabancı) etiketlemeden etkilenmemiş geleneğe ait olduğunu ortaya koymuştur.

Efrem'in eserlerinin erken dönem hayranlarından biri olan teolog [[Suruçlu Yakup]] (ö. 521), artık dillerini yalnızca Aramice (''Ārāmāyā'') olarak değil, aynı zamanda "Süryanice" (''Suryāyā'') olarak da adlandırma geleneğini benimseyen nesle mensuptu. Yakub, Efrem'e adadığı bir [[homilya]]sında (''memrā'') onu ''Aramilerin tacı'' veya ''çelengi'' () olarak övmüş ve bu övgü erken dönem litürjik metinlerde de tekrarlanmıştır. Ancak daha sonraları, 5. yüzyıl ortalarında yaşamış yazar [[Kirroslu Theodoretus|Theodoret]]'in eserlerinde de görülen Yunan etkisiyle, Efrem'in Süryani kimliğiyle ilişkilendirilmesi ve yalnızca "Süryani" () olarak etiketlenmesi adet haline gelmiş, böylece kendi yazıları ve diğer Aramice konuşan yazarların eserleriyle kanıtlanan Arami [[öz kimliği]] ile en erken dönem litürjik geleneğinden örnekler bulanıklaştırılmıştır.

Bu sorunlardan bazıları, [[tarihsel kaynak|kaynak]] düzenleme alanındaki çeşitli metodolojik problemlerin bir sonucu olarak, akademik literatürde bile yakın zamana kadar devam etmiştir. [[Süryaniyat|Süryani çalışmaları]] kapsamında kaynakların eleştirel düzenleme ve çeviri sürecinde, bazı akademisyenler orijinal terimlerin önemini göz ardı ederek, Aramiler ve dilleri (''ārāmāyā'') için kullanılan endonimik (yerli) adlandırmaları çok anlamlı Suriyeli/Süryani etiketleriyle değiştirme gibi çeşitli keyfi (ve genellikle açıklanmayan) müdahalelerde bulunmuşlardır. Bu durum, özellikle çeviri ve yorumlarda kendini göstermiştir. Daha önce bahsedilen ve Efrem'e adanan ''memrā''<nowiki/>'da, ''Arami halkı'' için kullanılan terimlerden biri ( / Aramilik) kaynağın orijinal yazısında doğru bir şekilde yayınlanmış olsa da, aynı zamanda İngilizceye "Süryani milleti" olarak çevrilmiş ve ardından kaynaktaki Arami ile ilgili terimlerden hiç bahsedilmeksizin "Suriyeli/Süryani" kimliğiyle ilgili alıntılar arasında listelenmiştir. Bazı akademisyenler tarafından fark edilip düzeltilse bile, bu tür terim değişimleri diğerleri için sorun yaratmaya devam etmektedir.

Yazılarının [[Klasik Ermenice]], [[Kıptîce]], [[Eski Gürcüce]], [[Koini Yunancası]] ve diğer dillere çevirileri mevcuttur. Bazı eserleri yalnızca çevirilerde (özellikle Ermenice) günümüze ulaşmıştır.

== Çalışmaları ==
Efrem çeşitli ilahiler, şiirler ve vaazlar yazmış, bir yorumlama kitabını da kaleme alarak [[Birinci İznik Konsili|İznik ortodoksluğu]]nu savunmuştur. Onun tarafından yazılmış dört yüzden fazla ilahi korunmuştur. İlahileri İncil kaynaklarından, popüler geleneklerden ve diğer din ve felsefelerden alınmış zengin bir görselliğe sahiptirler.

Özellikle etkili olmuş olanlar ''Sapkınlıklara Karşı İlahiler**dir. Efrem kendi cemaatini, erken Kilise'yi bölme riskini taşıyan sapkınlıklara karşı uyarmak için bu ilahileri kullanmıştır. *Sapkınlıklara Karşı İlahiler*de renkli metaforlarla Mesih'in enkarnasyonu tam olarak insan ve tam olarak ilahi biçimde betimlenmiştir. Efrem Mesih'in insan ve ilahi birliğinin barışı, mükemmelliği ve kurtuluşu temsil ettiğini savunmuştur.

Efrem'e çoğunlukla daha sonraki yüzyıllarda Süryani Hristiyan geleneğinin eğitim merkezi haline gelen Edessa'nın (Urfa) Yorumcu Okulu'nun kuruculuğu atfedilmektedir.

Çoğu döneminin Hristiyan yazarı gibi, ölümü bedenin dirilişine kadar ruhun girdiği bir çeşit uyku olarak görmüştür. Bakire Meryem'e büyük bir bağlılığı vardı ve Meryem'in dünyaya günahsız geldiğine inanmaktaydı, bu inancın dogma haline gelmesi ancak 19. yüzyılda olmuştur.

Efrem eserlerini sadece orta Aramice'nin bir diyalektiği olan Süryanice'de yazmıştır, Bazı eserleri günümüze sadece çeviri olarak ulaşmıştır (ağırlıklı olarak Ermenice).

## Notlar

## Kaynakça

## Bibliyografi

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Hanspeter Tiefenbach (2012). Anadolu'nun Azizleri. ss 196-204. Arkeoloji ve Sanat Yayınları. ISBN 9756053962052