Vezir Gambiti (roman)

***Vezir Gambiti (The Queen's Gambit)***, Walter Tevis'in 1983 tarihli Amerikan romanı olup, Beth Harmon adında bir satranç dâhisi kadının hayatını anlatır. Bir oluşum romanı veya olgunlaşma hikâyesi; evlat edinme, feminizm, satranç, uyuşturucu bağımlılığı ve alkolizm temalarını kapsar. Kitap, aynı adlı 2020 Netflix mini dizisi için uyarlandı.

## Epigrafi
Romanın epigrafı, WB Yeats'in yazdığı "The Long-Legged Fly" şiiridir. Bu şiir, romanın ele aldığı ana konulardan birini vurguluyor: bir kadındaki dehanın içsel işleyişi. Tevis bu konuyu ölümünden bir yıl önce, 1983'teki bir röportajda tartıştı.

## Gelişim
Tevis, kitabının yayınlandığı sırada yayınlanan bir *New York Times* röportajında, hikâyenin "zeki kadınlara bir övgü" olduğunu belirtti. Bruce Pandolfinii, televizyon mini-dizinin yayınlandığı sırada, yönetmeni Scott Frank ile yaptığı bir röportajda Walter Tevis'in hiçbir zaman Amerikalı genç satranç dahisi, (birçok yorumcunun tahmin ettiği üzere, on yıl önce Dünya Satranç Şampiyonasını kazanan ana kahramanı için açık bir ilham kaynağı olan ) Bobby Fischer'i referans gösterme niyetinde olmadığını açıkladı.

Pandolfini yayından önce satranç pozisyonlarına danıştı ve kitabın nihai başlığı bir satranç açılışı olan "Vezir Gambiti"nden esinlenildi. Otuz sekiz yıl sonra kitap Netflix'e uyarlandı ve *[[The Queen's Gambit (dizi)|The Queen's Gambit]]* adlı dizi vizyona girdi.

## Konu
*Vezir Gambiti,* satranç dehası Beth Harmon'un, yetimhanedeki çocukluğundan, sakinleştirici ve alkol bağımlılığı ile mücadele verdiği; Büyük Usta rütbesine yükselişine kadar izini sürüyor.

Sekiz yaşındaki öksüz Beth Harmon, sessiz, somurtkan ve görünüşe bakılırsa önemsizdir -ta ki ilk satranç oyununu oynayana kadar. Duyguları keskinleşir, düşünceleri daha netleşir ve hayatında ilk kez kendini tamamen kontrol altında hisseder. On altı yaşına geldiğinde, ABD Açık şampiyonası için yarışır. Ancak profesyonel çevrede becerilerini geliştirdikçe, riskler yükselir, izolasyonu daha da korkutucu hale gelir ve kaçma düşüncesi daha da çekici hale gelir.

## Edebi önemi ve kabulü
Roman, gerilim, spor/oyun romanı ve oluşum romanı arasında bir yer kaplaması sebebiyle sınıflandırmak zordur.

Ayrıca satranç tasvirlerinin teknik doğruluğu için de büyük övgüler almıştır:

Tevis, satranç sahnelerini "C sınıfı" bir oyuncu olarak kendi deneyimlerine ve oyunla ilgili uzun çalışmasına dayandırdı. Bunu, romanı için Yazarın Notunda şöyle açıklamıştır:

Edward Winter'dan bazı eleştiriler:

## Ekran uyarlaması: ''The Queen's Gambit'' mini dizisi
Mart 2019'da Netflix, yine Vezir Gambiti adlı romandan uyarlanan yedi bölümlük sınırlı bir dizi sipariş etti. Dizinin başrolünü Anya Taylor-Joy oynamış, Scott Frank ise yazar, yönetmen ve yönetici yapımcı olarak görev yapmıştır. Yaygın ilgi ve eleştirmenlerin beğenisini kazanmak için 23 Ekim 2020'de yayınlandı.

2020'deki Netflix mini dizisinden önce, kitabı uyarlamak için iki başarısız girişimde bulunuldu. 1983'te *[[The New York Times]]* muhabiri Jesse Kornbluth senaryo haklarını almıştı fakat 1984'te Tevis'in ölümüyle proje iptal edildi. 1992'de İskoç senarist Allan Scott, hakları Tevis'in dul eşinden satın aldı ancak planladığı sanat evi filminden hiçbir şey gelmedi. Scott, 2007'de, Ocak 2008'deki ölümünden önce Heath Ledger ile onun ilk yönetmenlik denemesi üzerine çalışıyordu. Scott, 2020 Netflix serisinin ortak yaratıcısı ve ortak yapımcılığını üstlendi.

Eserin Kasım 2023 tarihinde müzikale uyarlanacağı açıklanmıştı. Yapımın söz ve müziği Mitski Miyawaki'ye, senaryosu ise Eboni Booth'a aittir. Broadway müzikalinin yönetmenliği ise Whitney White imzasını taşımaktadır.

## Yayın tarihi

* 1983, ABD, Random House
* 2003, ABD, Vintage

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Kongre Kütüphanesi