Sonchus

**Sonchus**, Asteraceae familyasının Cichorieae oymağına ait çiçekli bitki cinsidir ve genellikle **yabani deve dikeni** olarak bilinir (daha az yaygın olarak **tavşan dikeni, eşekgevreği**  veya **eşek** **marulu** olarak da adlandırılır). Yabani deve dikenleri, rizomlu veya rizomsuz, bir veya iki yılda bir biten veya çok yıllık otsu bitkilerdir, bazıları ise odunsu bile olabilir (alt cins Dendrosonchus, yalnızca Kanarya Adaları ve Madeira'da bulunur).

## Tanım
Hepsi, gövdeyi saran ve en azından başlangıçta bir taban rozeti oluşturan yumuşak, biraz düzensiz loblu yapraklara sahiptir. Gövdede sütlü bir lateks bulunur. Sarı renkli çiçek başları çap olarak yarım ila bir inç arasında değişir; tüm çiçekler ligül tipine aittir. Sonchus meyveleri tek tohumlu, kuru ve açılmayan meyvelerdir . Yabani deve dikenleri yol kenarlarında sıkça rastlanan bitkilerdir ve Avrasya ve tropikal Afrika kökenli olsalar da neredeyse tüm dünyada ılıman bölgelerde bulunurlar 

Olgun yabani deve dikeni gövdeleri, türe ve büyüme koşullarına bağlı olarak 30&nbsp;cm ila 2 m (1 ila 6 fit) uzunluğa ulaşabilir. Renkleri yeşil ila yaşlı bitkilerde mor arasında değişir. Yabani deve dikenleri herhangi bir yeri kesildiğinde veya hasar gördüğünde sütlü bir lateks salgılar. Bitkilerin "yabani deve dikeni" adını almasının nedeni de budur. Eski zamanlarda dişilerin süt üretimini artıracağına inanılarak emziren domuzlara yedirilmiştir. Bazı bölgelerde yabani deve dikenlerine "deve dikeni" denilse de, deve dikeni daha çok Silybum cinsini ifade eder.

## Türler
Aşağıdaki 106 tür, Mart 2023 itibarıyla Plants of the World Online tarafından kabul edilmektedir.

* *[[Sonchus acaulis]]* 
* ''Sonchus'' x ''aemulus'' 
* *[[Sonchus afromontanus]]* 
* *[[Sonchus araraticus]]* 
* *[[Sonchus arboreus]]* 
* *[[Sonchus arvensis]]* 
* *[[Sonchus asper]]* 
* ''Sonchus'' x ''beltraniae'' 
* *[[Sonchus berteroanus]]* 
* *[[Sonchus bipontini]]* 
* *[[Sonchus bornmuelleri]]* 
* *[[Sonchus bourgeaui]]* 
* *[[Sonchus brachylobus]]* 
* *[[Sonchus brachyotus]]* 
* *[[Sonchus brassicifolius]]* 
* *[[Sonchus briquetianus]]* 
* *[[Sonchus bupleuroides]]* 
* *[[Sonchus camporum]]* 
* *[[Sonchus canariensis]]* 
* *[[Sonchus capillaris]]* 
* *[[Sonchus cavanillesii]]* 
* *[[Sonchus congestus]]* 
* *[[Sonchus crassifolius]]* 
* *[[Sonchus daltonii]]* 
* *[[Sonchus dregeanus]]* 
* *[[Sonchus erzincanicus]]* 
* *[[Sonchus esperanzae]]* 
* *[[Sonchus fauces-orci]]* 
* *[[Sonchus fragilis]]* 
* *[[Sonchus friesii]]* 
* *[[Sonchus fruticosus]]* 
* *[[Sonchus gandogeri]]* 
* *[[Sonchus gigas]]* 
* *[[Sonchus gomeraensis]]* 
* *[[Sonchus grandifolius]]* 
* *[[Sonchus gummifer]]* 
* *[[Sonchus heterophyllus]]* 
* *[[Sonchus hierrensis]]* 
* *[[Sonchus hotha]]* 
* *[[Sonchus hydrophilus]]* 
* *[[Sonchus integrifolius]]* 
* *[[Sonchus jacottetianus]]* 
* *[[Sonchus jainii]]* 
* ''Sonchus'' x ''jaquiniocephalus'' 
* *[[Sonchus kirkii]]* 
* *[[Sonchus laceratus]]* 
* *[[Sonchus latifolius]]* 
* *[[Sonchus leptocephalus]]* 
* *[[Sonchus lidii]]* 
* *[[Sonchus lobatiflorus]]* 
* *[[Sonchus luxurians]]* 
* *[[Sonchus macrocarpus]]* 
* *[[Sonchus maculigerus]]* 
* *[[Sonchus malayanus]]* 
* *[[Sonchus marginatus]]* 
* *[[Sonchus maritimus]]* 
* *[[Sonchus masguindalii]]* 
* *[[Sonchus mauritanicus]]* 
* ''Sonchus'' x ''maynari'' 
* *[[Sonchus megalocarpus]]* 
* *[[Sonchus melanolepis]]* 
* *[[Sonchus micranthus]]* 
* *[[Sonchus microcarpus]]* 
* *[[Sonchus microcephalus]]* 
* *[[Sonchus nanus]]* 
* *[[Sonchus neriifolius]]* 
* *[[Sonchus novae-zelandiae]]* 
* ''Sonchus'' x ''novocastellanus'' 
* *[[Sonchus obtusilobus]]* 
* *[[Sonchus oleraceus]]* 
* *[[Sonchus ortunoi]]* 
* *[[Sonchus palmensis]]* 
* *[[Sonchus palustris]]* 
* *[[Sonchus parathalassius]]* 
* *[[Sonchus pendulus]]* 
* *[[Sonchus phoeniciformis]]* 
* *[[Sonchus pinnatifidus]]* 
* *[[Sonchus pinnatus]]* 
* *[[Sonchus pitardii]]* 
* *[[Sonchus platylepis]]* 
* ''Sonchus'' x ''prudhommei'' 
* *[[Sonchus pruinatus]]* 
* *[[Sonchus pustulatus]]* 
* *[[Sonchus radicatus]]* 
* *[[Sonchus regis-jubae]]* 
* *[[Sonchus regius]]* 
* ''Sonchus'' x ''rokosensis'' 
* ''Sonchus'' x ''rotundilobus'' 
* ''Sonchus'' x ''rupicola'' 
* *[[Sonchus saudensis]]* 
* *[[Sonchus schweinfurthii]]* 
* *[[Sonchus sinuatus]]* 
* *[[Sonchus sosnowskyi]]* 
* *[[Sonchus splendens]]* 
* *[[Sonchus stenophyllus]]* 
* *[[Sonchus suberosus]]* 
* *[[Sonchus sventenii]]* 
* *[[Sonchus tectifolius]]* 
* *[[Sonchus tenerrimus]]* 
* *[[Sonchus transcaspicus]]* 
* *[[Sonchus tuberifer]]* 
* *[[Sonchus ustulatus]]* 
* *[[Sonchus webbii]]* 
* *[[Sonchus wightianus]]* 
* *[[Sonchus wildpretii]]* 
* *[[Sonchus wilmsii]]* 

## İşgalçi tür olarak
Birçok bölgede yabani deve dikenleri, geniş bir yelpazede hızla büyüdükleri ve rüzgarla savrulan tohumlarının hızla yayılmasına izin verdiği için zararlı otlar olarak kabul edilir . Çok yıllık yabani deve dikeni olan Sonchus arvensis, en ekonomik açıdan en zararlı türü olarak kabul edilir, çünkü tarladaki bitkileri sıkıştırabilir, topraklarda önemli miktarda azot tüketir, nadasa bırakılan arazilerin toprak suyunu tüketebilir ve sürünücü kökleri sayesinde yeniden büyüyüp sürgün verebilir. Bununla birlikte, yabani deve dikenleri elle kolayca sökülebilir ve yumuşak gövdeleri kesilmeye veya biçilmeye karşı çok az direnç gösterir.

Çoğu hayvan ot yerine yabani deve dikenini tercih ederek kolayca yer. Marul akrabası olan bu bitki insanlar için de yenilebilir ve besleyicidir. Herbisit kullanımıyla yabancı ot kontrolüne yönelik girişimler, diğer yöntemlerin ihmal edilmesi nedeniyle, bu türlerin bazı ortamlarda çoğalmasına neden olmuş olabilir.

## Yetiştirme
Yabani deve dikenleri, yaprak bitleri için yaygın bir konakçı bitkidir. Bahçıvanlar bunu fayda veya dezavantaj olarak görebilir; yaprak bitleri yabani deve dikeninden diğer bitkilere yayılabilir, ancak diğer bir yandan yabani deve dikeni, uğurböceği gibi faydalı böceklerin çoğalmasını teşvik edebilir. Bu bakımdan yabani deve dikenleri mükemmel birer fedai bitkidir. Sonchus türleri, tırtıl formunda olan bazı Lepidoptera böceklerinin (örneğin Celypha rufana, *[[Hecatera bicolorata]]*, *[[Antitype chi]]* ve *[[Cucullia umbratica]] güveleri*) larvaları tarafından besin bitkisi olarak kullanılır. *[[Tephritis formosa]]* sineğinin de bu bitkinin çiçek kısmına saldırdığı bilinmektedir.

Yabani deve dikenleri özellikle tavşanlar için yem olarak kullanılmıştır, bu nedenle "tavşan dikeni" veya "tavşan marulu" gibi diğer yaygın isimleri de buradan gelir. Ayrıca insanlar tarafından da yapraklı sebze olarak yenilebilirler; yaşlı yapraklar ve saplar acı olabilir ancak genç yaprakların tadı marula benzer. Yeni Zelanda'da Maori halkı tarafından geleneksel olarak tüketilen bir yemeği *pūhā* veya *rareke* isimleriyle bilinir. Pişirildiğinde tadı pazıya benzer.

## Kullanımı
Kuzey Amerika'nın yerli halkları da yabani deve dikenlerinin yeşil kısımlarını tüketirdi. Gençken çiğ olarak yenilebilen bu bitkinin yaşlı yaprakları da kısa süre pişirildikten sonra yenebilir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
*