Mafya devleti

**Mafya devleti,** hükûmet yetkililerinin, polisin ve/veya ordunun organize suçun bir parçası haline geldiği, büyük ölçüde hükûmetin organize suçla bağlantılı olduğu bir devlet sistemidir. ABD'li diplomatlara göre, "mafya devleti" terimi Alexander Litvinenko tarafından ortaya atılmıştır.

## Örnekleri

### İtalyan mafyası ve Yakuza

*[[Foreign Affairs]]* dergisinde Moisés Naím'in makalesine yapılan eleştirel bir değerlendirmede, Peter Andreas, İtalyan mafyası ve Yakuza'nın uzun süredir var olduğunu ve bu illegal örgütler ile ilgili hükûmetler arasında yakın ilişkiler olduğunu belirterek, bu örneklerin mafya devletlerinin tarihsel olarak yeni bir tehdit olmadığına işaret etti.

İtalya'da 19. yüzyılda ortaya çıkan üç ana mafya örgütü bulunmaktadır: Sicilya bölgesinden köken alan Cosa Nostra, Campania bölgesinden köken alan Camorra ve Calabria bölgesinden köken alan 'Ndrangheta.

İtalya eski Başbakanı Giulio Andreotti, 27 Mart 1993 tarihinde Palermo şehrinde mafya örgütüne ilişkin bir dava ile yargılandı. Savcılık, eski başbakanı "[Cosa Nostra adıyla bilinen mafya örgütüne, çıkarlarının savunulması ve suç hedeflerinin gerçekleştirilmesi için lideri olduğu siyasi bir fraksiyonun lideri olarak sahip olduğu etki ve gücü] mafia birliği için kullanmakla" suçladı. Savcılar, Salvo Lima'nın seçim desteği ve Andreotti'nin düşmanlarının suikastlerini sağlama karşılığında, mafyanın onu korumasını beklediğini ve Maxi Davası'nı düzeltmesini beklediğini iddia etti. Andreotti'nin savunması, mafya ile ilişkili olan savcılığın ana tanıklarına karşı karakter saldırılarına dayanıyordu. Andreotti sonunda 23 Ekim 1999 tarihinde beraat etti. Bununla birlikte, Mani pulite'nin büyük yolsuzluk davalarıyla birlikte Andreotti'nin davaları, İtalya'nın siyasi sisteminin temizlenmesini ve yenilenmesini işaret etti.

Camorra Casalesi klanı, 1980'lerde yükseldi ve yerel ekonominin büyük bölgelerini "kısmen siyasetçileri manipüle ederek ve yargıçları tehdit ederek" kontrol altına aldı. Klan, 1990'ların ve 2000'lerin başında Campania bölgesine toksik atık döken Napoli atık yönetimi krizinde büyük ölçüde yer aldı. Klanın lideri Gaetano Vassallo, toksik atık dökme konusunda yerel siyasetçileri ve yetkilileri rüşvet vermek suretiyle 20 yıl boyunca sistematik olarak çalıştığını itiraf etti ve onların bu durumu göz ardı etmelerini sağladı.

### Mafya devletleri olarak tanımlanan ülkeler

#### Eski Yugoslavya'nın cumhuriyetleri, çeteleri ve bölgeleri

Kosova, esasen Sırbistan'ın bir parçası olan kısmen tanınan bağımsız bir devlettir. İtalyan Avrupa Parlamentosu üyesi Pino Arlacchi tarafından 2011 yılında ve Moisés Naím'in 2012 tarihli "Mafia Devletleri" adlı makalesinde "mafya devleti" olarak adlandırılmıştır. Naím, Kosova Başbakanı Hashim Thaçi'nin iddia edilen şekilde eroin ticaretiyle bağlantılı olduğunu belirtmiştir. Thaçi'ye karşı birçok diğer suç iddiası ortaya atılmış ve birçok ülke tarafından soruşturulmuştur.

Naím, aynı makalesinde Karadağ'ı da "mafya devleti" olarak tanımlamış ve sigara kaçakçılığı için bir merkez olarak nitelendirmiştir.

#### Transdinyester
Transdinyester, Moldova'dan kopmuş tanınmayan bir ayrılıkçı devlet olarak uzun süredir gazeteciler, araştırmacılar, siyasetçiler ve diplomatlar tarafından bir nevi devlet olarak tanımlanmıştır. Ekonomisi kaçakçılık ve silah kaçakçılığına dayanan Transdinyester, bazıları tarafından doğrudan bir mafya devleti olarak adlandırılmıştır.

Örneğin, 2002 yılında Moldova'nın devlet başkanı Vladimir Voronin, Transdinyester'i "uluslararası mafyanın ikametgahı", "kaçakçılık merkezi" ve "İslam savaşçılarının karakolu" olarak nitelendirmiştir. Bu iddiaların ardından gümrük ablukası girişimleri gerçekleşmiştir. İddialara tepki olarak, Rusya'ya ait RTR kanalı, Transdinyester firmalarının Ukrayna'nın Odessa limanı aracılığıyla amaçlı olarak yasa dışı ticarete yönelik küçük silahların endüstriyel düzeyde üretildiğini ortaya koyan bir soruşturma programı yayınlamıştır. Programa göre, ticaret Transdinyester'in kurucusu ve o dönemdeki lideri Igor Smirnov tarafından kontrol edilmekte ve ona fayda sağlamaktadır.

Ancak, daha yeni yapılan araştırmalar ve gözetim misyonları, silah kaçakçılığı endişelerinde süreklilik kanıtlamamıştır. Moldova ve Ukrayna'ya Avrupa Sınır Yardım Misyonu'nun (EUBAM) düzenli raporlarına göre, Transdinyester'den önemli ölçüde silah kaçakçılığına dair bir işaret bulunmamıştır. EUBAM başkanı Ferenc Banfi'nin 30 Kasım 2006'daki basın toplantısında resmi olarak ifade ettiği gibi, Transdinyester'de organize silah kaçakçılığı bulunmamaktadır. 2013 yılında Ukrayna Dışişleri Bakanı ve Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (OSCE) geçici başkanı Leonid Kozhara, El País gazetesine verdiği röportajda, Transdinyester'deki durumu ve EUBAM misyonunun çalışmalarının sonuçlarını değerlendirerek, silah kaçakçılığına dair herhangi bir olaya rastlanmadığını belirtmiştir.

Rusya ve Transdinyester'deki bazı uzmanlar, Transdinyester'in "mafya devleti", "Avrupa'nın kara deliği", "silah kaçakçılığı için cennet" gibi iddialarının, Moldova hükûmeti tarafından özenle planlanmış bir karalama kampanyası olduğunu ve Transdinyester'in olumsuz bir imaj oluşturmayı hedeflediğini söylemektedir. Avrupa Birliği ve OSCE yetkilileri ise Tiraspol rejiminin hiçbir zaman silah veya nükleer madde kaçakçılığı yaptığına dair herhangi bir kanıt olmadığını belirtmektedir. Endişenin büyük bir kısmı, Moldova hükûmetinin Transdinyester üzerindeki baskıyı artırmak için yaptığı çabalara atfedilmektedir.

#### Rusya
Terim, öldürülen Rus muhalif Alexander Litvinenko ve medya tarafından Vladimir Putin'in yönetimi altındaki Rusya'nın siyasi sistemi için kullanılmıştır. Mafya devleti ifadesi, Amerika Birleşik Devletleri'nin diplomatik belgelerinin sızdırılması sonrasında öne çıkmıştır. Bu belgelerde, Amerikan diplomatların Rusya'yı "Vladimir Putin'in liderliğindeki yolsuzluk, otoriter bir kleptokrasi üzerine kurulu, yetkililerin, oligarkların ve organize suç örgütlerinin bir araya gelerek 'sanal bir mafya devleti' oluşturduğu" şeklinde değerlendirdiği ortaya çıkmıştır. Gazeteci ve yazar Luke Harding'in "Mafia State" adlı kitabında, Putin'in "kendisi gibi eski KGB ve FSB görevlilerinden oluşan, her şeyden önce para kazanmaya odaklanan bir devlet yarattığını" savunduğu belirtilmektedir. Amerikan diplomatların tahminine göre, "Rusya'da hükümet etkili bir şekilde mafya gibidir." Rus-Amerikalı gazeteci Masha Gessen de Rusya'yı bir "mafya devleti" olarak tanımlamıştır.

New Statesman'e göre, "terim, diplomatik belgelerin sızdırılmasından birkaç yıl önce, "hafif bir mecaz olarak değil, uzman tartışmalarının sözlüğüne girmişti. Ülkeye en aşina olanlar, Vladimir Putin'in capo di tutti capi rolünde olduğu bir kleptokrasi olarak görmeye başlamışlardı. Vladimir Putin, aslında suçla ilişkili bir elitin rakip klanları arasındaki savaşları engelleyerek paylaşımı yapmakla görevli olan bir lider olarak tanımlanmaktadır." 2008 yılında Stephen Blank, Putin döneminde Rusya'nın "Avrupa yetkililerinin gizlice bir mafya devleti olarak adlandırdığı bir devlet" olduğunu ve "doğal olarak mafya benzeri davranışlara eğilimli olduğunu" belirtmiştir.

Carnegie Moskova Merkezi'nde analist olan Nikolay Petrov, "Rus imajını dünyada zaten pek iyi değil, bu yüzden onu zedelemek oldukça zor" dedi.

#### Suriye
Yarım asırdan fazla bir süredir Suriye, Esad ailesinin sıkı kontrolü altında bulunmakta ve yönetim sistemi bir mafya devleti olarak tanımlanmaktadır. Suriye ekonomisi, Assad ailesine bağlı işadamlarının hakimiyeti altındadır ve sadık savaş ağalarının elektrik gibi çeşitli hizmetleri kontrol etmesi sebebiyle Suriyelilerin %90'ından fazlası yoksulluk içinde yaşamaktadır. Rejim aynı zamanda milyarlarca dolarlık bir captagon endüstrisinden kar elde etmektedir. Bu endüstri, "Sendika" olarak bilinen 35'in üzerinde üretim merkezi ve fabrikadan oluşan bir ağa sahiptir. Assad'ın eşi Asma, Esad yanlısı milyarder Rami Makhlouf'un varlıklarını elinden alarak tüm yabancı yardım kuruluşları ve BM yardım paralarının kontrolünü ele geçirdi ve böylece Assad ailesinin doğrudan gelir kaynaklarına sahip olmasını sağladı. Rami Makhlouf'un düşüşü, Assad'ın kendisini ve ailesini zenginleştirmek amacıyla tasarlanmış bir suç sendikasının başında suç lideri gibi davrandığı geniş çaplı karakterizasyonlara yol açtı ve çıkarlarını ilerletmek için şiddeti kullanmaktadır. Sürgünde yaşayan Bashar al-Assad'ın kuzeni olan işadamı Ribal al-Assad, durumu şu şekilde özetlemektedir:"Her şey kaynadığında, aile hala sorumlu. . İç sorunlara karşı çok hassastırlar ve bunları nasıl yöneteceklerini bilirler. Bir deyişleri vardır: "Kuzenlerini dinlemek zorunda olmayabilirsin ama annelerini dinlemen gerekir." Farklı akademisyenler, Assad'ın yönetimini kabile hükûmetine benzetmekte; sistem tarafından yüceltilen ve kurtarıcı olarak övülen Assad'ı kabile reisi olarak nitelendirmektedir. Suriyeli-Fransız Sosyoloji Profesörü Burhan Ghalioun, Beşar Esad'ın Suriyelileri bağımsız bir halk olarak değil, ailesinin mülkünde konuklar gibi gördüğünü iddia etmektedir. Bu nedenle, Ghalioun'a göre Assad'ın diktatörlüğü, işgalci bir imparatorluğun sömürge projesine benzer. Suriyeli tarihçi Rana Kabbani ise Assad'ın hanedan yönetimini "içsel sömürgecilik" olarak nitelendirir. Bu nitelendirme, rejimin sömürge sonrası yönetici sınıflarının yerli halktan derin kopukluğuna ve Suriye'nin zenginliklerine ve yaşamlarına açıkça kayıtsız kalmasına dayanmaktadır. Baas ideologları ve Assadist güvenlik aygıtının, Assad hanedanına kişilik kültü etrafında inşa edilmiş totaliter bir devlet oluşturduğunu anlatan Rana Kabbani şöyle yazmaktadır:"Beşar Esad'ın babası Hafız, 1970'teki darbesine yol açan bir başka şiddetli ordu çekişmesiyle iktidara geldiğinde, onun etrafında sistematik olarak Çavuşesku'yu örnek alan ürkütücü bir lider kültü oluştu. Rumen diktatör, Esad'ın siyasi müttefiki, halk baskısı meselelerinde stratejik danışmanı ve yakın kişisel ve aile dostuydu. 1971-1974 yılları arasında Şam'da okuduğum devlet okulunda toptan bir beyin yıkama süreci başlamıştı. Benim çocuklarımın neslinde, işi ve gücü en kaba propaganda makineleriyle ve en ölümcül güvenlik önlemleriyle tekeline alan kinci bir aile mafyası haline gelecek olanın başı dışında, hiçbir siyasi kişiliği veya bağlantısı olmayan bir nüfus yaratmak için tasarlandı." 

#### Diğer örnekler
Hugo Chávez dönemindeki Venezuela'nın, siyaset bilimciler tarafından "mafya devleti" olarak nitelendirilerek, Devlet Politikaları Araştırmaları'nda (Policy Studies) 2021 yılında yayınlanan bir makalede Nicolás Maduro'nun iktidarını pekiştirmek için koşullar yaratıldığı değerlendirilmiştir. Moisés Naím, Venezuelalı yazar ve *"Illicit: How Smugglers, Traffickers, and Copycats Are Hijacking the Global Economy"* kitabının yazarı, Amerikan dergisi *[[Foreign Policy]]* için bir makalesinde şunları yazmıştır: "Bulgaristan, Gine-Bissau, Karadağ, Myanmar, Ukrayna ve Venezuela gibi mafya devletlerinde, ulusal çıkarlar ile organize suç çıkarları artık ayrılmaz bir şekilde birbirine karışmış durumda."

1990'ların başında, Hollanda Krallığı'nın bir denizaşırı bölgesi olan Aruba, o dönemdeki Başbakan Henny Eman yönetiminde bir mafya devleti olduğu iddialarına maruz kaldı. Sicilya kökenli Cuntrera-Caruana Mafya çetesi, otel yatırımları, kumarhaneler ve Eman'ın seçim kampanyasına yapılan bağışlar aracılığıyla adanın %60'ına "sahip olduğu" iddia edildi. Ancak daha sonra bu iddiaların abartılı olduğu ortaya çıktı.

Gazeteci Masha Gessen'e göre, 2016 yılında sosyolog Bálint Magyar, "mafya devleti" terimini Viktor Orbán'ın yönetimini tanımlamak için popüler hale getirdi. Magyar, Orbán'ın Macaristan'da iktidarı ele geçirme yöntemi, rakipleri ortadan kaldırma ve kişisel güç için kurumları politikleştirme şeklinin, "mafya devleti" olarak bilinen bir rejim yarattığını savundu. Magyar, Macaristan'ın yanı sıra 2016 itibarıyla Azerbaycan, Rusya ve Kazakistan gibi diğer böyle devletlerin de bulunduğunu belirtti.

2010 yılında Libya lideri Muammer Kaddafi, İsviçre'yi bir mafya devleti olarak nitelendirmiş ve "İsviçre, suç örgütü gibi davranıyor ve para aklama, suikastlar ve terörizmle ilişkilidir" demiştir.

Birleşik Krallık'taki bir yolsuzlukla mücadele ajansının eski başkanı Jonathan Benton, Malta'yı "mafya devleti" olarak nitelendirdi. Her yıl yüz milyonlarca avroluk kara para aklama işlemlerinin sorunsuz bir şekilde gerçekleştirildiği Malta hakkında bu açıklamayı, araştırmacı gazeteci Daphne Caruana Galizia'nın cinayeti sonrasında BBC radyosunda konuşurken yaptı.

## Ayrıca bakınız

* Polis devleti
* Başarısız devlet
* Devlet terörü
* Kleptokrasi

## Kaynakça

### Daha fazlası için

* 
* Naím, M. (2012). "Mafia states: Organized crime takes office." *Foreign Affairs*, 91, 100.
* Wang, P. & Blancke, S. (2014). "Mafia State: The Evolving Threat of North Korean Narcotics Trafficking." *The RUSI Journal*. 159 (5). 52–59.