Haplogrup C-M130 (Y-DNA)

**Haplogrup C**, tümü SNP mutasyonları olan UEP M130 / RPS4Y711, P184, P255 ve P260 tarafından tanımlanan majör bir Y kromozom haplogrubudur. Haplogrup F ile birlikte Haplogrup CF'nin iki ana kolundan biridir. Haplogrup C, Afrika dışındaki her kıtanın antik popülasyonların görülmekteydi. Günümüz Doğu Asya, Orta Asya ve Sibirya halklarında sık olarak görülmektedir. Kuzey Amerika ve Avustralya'nın yanı sıra Avrupa, Doğu Akdeniz ve Japonya'da da görülmektedir. 

Haplogrup ayrıca Güneydoğu Asya, Güney Asya ve Güneybatı Asya'nın günümüzdeki pek çok popülasyonunda orta ila düşük sıklıkta bulunur.

## Kökeni
C-M130 haplogrubu, modern insanların Afrika’dan çıkışı sırasında gerçekleşen bir göç dalgasıyla ortaya çıkmış olup, Güneybatı Asya’dan doğuya doğru yayılmış ve zamanla Güney Asya, Doğu Asya ve Okyanusya’nın kolonizasyonuna katkıda bulunmuştur. Bu göçün hangi güzergâh üzerinden gerçekleştiği konusunda araştırmacılar arasında görüş ayrılığı vardır; çalışmaların çoğu Sibirya üzerinden kuzey rotasını desteklerken, bazıları güney rotası hipotezini savunmakta ve bu görüşe göre C haplogrubunun taşıyıcıları Hindistan ve Güneydoğu Asya kıyıları boyunca ilerleyerek Çin’e ulaşmıştır.

Haplogrup C-M130, en yoğun olarak Kazakistan, Moğolistan, Uzak Doğu Rusya, Polinezya ve Avustralya'daki belli halklar arasında, orta sıklıkta ise Kore ve Mançu halklarında görülmektedir. Bu nedenle, Haplogroup C-M130'un ya Orta Asya'da ya da Güneydoğu Asya'da ortaya çıktığı veya bu bölgelerde en uzun evrimleşme döneminden geçtiği varsayılmaktadır. Hapolgrubun Doğu Asya'da yayılmasının yaklaşık 40.000 yıl önce başladığı öne sürülmektedir.

C-M130 taşıyan erkeklerin yaklaşık 6.000-8.000 yıl önce Amerika'ya göç ettiğine ve Na-Dené konuşan halklar tarafından Kuzey Amerika'nın kuzeybatı Pasifik kıyılarına taşındığına inanılıyor.

Asya aynı zamanda Haplogroup D-M174'ün yoğunlaştığı alandır. Bununla birlikte, D-M174, Haplogrup E ile C-M130'dan daha yakından ilişkilidir ve Haplogrup C-M130 ve D-M174'ün coğrafi dağılımları tamamen ve tamamen farklıdır, çeşitli Haplogroup C-M130 alt tipleri arasında yüksek sıklıkta bulunur. Günümüz Kazakları ve Moğolların yanı sıra Amerika'nın bazı Yerli halkları, Mançular, Koreliler, Rusya'nın Uzak Doğu halklarında, Avustralya'daki Aborjin halklarında ve Asya ve Okyanusya'nın başka yerlerinde orta sıklıkta görülmektedir. Japonya'daki Jōmonlar ve bazı Paleolitik ve Neolitik Avrupalılar arasında Haplogroup C'nin C1a, C1b ve C1a2 dalları görülmekteydi. Haplogrup D ise sadece Tibetliler, Japon halkları ve Andaman Adalıları arasında yüksek oranlarda bulunur ve Hindistan, Amerika ve Okyanusya'nın yerli halkları arasında görülmez.

Sakitani ve arkadaşlarına göre, Haplogrup C-M130 Orta Asya'da ortaya çıktı ve oradan Avrasya'nın diğer bölgelerine ve Avustralya'nın bazı bölgelerine yayıldı. C-M130'un Doğu Avrasya avcı toplayıcılarının yanı sıra Doğu ve Güneydoğu Asya ve Avrupa'nın eski örneklerinde bulunduğu öne sürülmektedir.

## Yapısı

**C* (M130/Page51/RPS4Y711, M216)**
***C1 (F3393)** 
****C1a (CTS11043)**
*****[[Haplogroup C-M8|C1a1]] (M8)**
******C1a1a (P121)**
*******C1a1a1 (CTS9336)**
********C1a1a1a (CTS6678)** *Japonya, Güney Kore (Seul)*
********C1a1a1b (Z1356)** *Japonya*
*******C1a1a2 (Z45460)** Çin *(Liaoning)*
*****C1a2 (eski adı C6) - (V20)**
******C1a2a (V182)**
*******C1a2a1 (V222)**
*******C1a2a2 (Z29329)**
******C1a2b (Z38888)** *Ukrayna*
****C1b (F1370)**
*****C1b1 (K281)**
******C1b1a (B66/Z16458)** 
*******C1b1a1 (eski adı C5) - (M356)**
*******C1b1a2 (B65)**
*****C1b2 (B477/Z31885)**
******C1b2a (eski adı C2) - (M38)**
*******C1b2a1 (M208)**
********C1b2a1a (P33)**
********C1b2a1b (P54)**
******C1b2b (eski adı C4) - (M347)**
*******C1b2b1 (M210)**
***C2 (eski adı C3) - (M217)** 
****C2a (M93)** 
** **C2b (L1373/F1396)**
*****C2b1**
******C2b1a**
*******C2b1a1**
********C2b1a1a (P39)**
*******C2b1a2 (eski adı C3c) - (M48)**
** **C2c (C-F1067)**
*****C2c1 (F2613/Z1338)** 
******C2c1a (Z1300)**
*******C2c1a1**
********C2c1a1a**
*********C2c1a1a1 (M407)**
* Diğer, henüz sınıflandırılmamış alt dallar:
** **C-P343**: C1a1 (M8), C1b2a (M38), C1b1a1 (eski adı C5; M356), C1b2b (eski adı C4; M347) ve C2 (eski adı C3; M217) dallarının dışında yer almakta olup, diğer dallarla olan ilişkisi henüz test edilmemiştir.
****C-P55:** C1b2a (M38) dalının dışında yer almakta olup, diğer dallarla olan ilişkisi henüz doğrulanmamıştır.

(Yukarıda gösterilen C-M130 haplogrubuna ait alt dalların filogenetik yapısı, ISOGG 2015 ağacı, YCC 2008 ağacı ve sonrasında yayımlanan araştırmalara dayanmaktadır.)

## Kaynakça