open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Donau-Einkaufszentrum

**Tuna alışveriş merkezi** (Almanca: **Donau-Einkaufszentrum**, **DEZ**) Almanya'nın Bavyera eyâletinde Regensburg kentinde yer alan önemli bir alışveriş merkezi. Tuna alışveriş merkezi doğu Bavyera'nın en büyük alış veriş merkezi sayılır. Regensburg'un şehir merkezine sadece iki kilometre uzaklıkta edilişinden beri cazip bir alış veriş merkezidir. Avrupa'da ilk modern alış veriş merkezi olarak bilinir.

## Tarihçe
1967 yılında Johann Vielberth tarafından ilk klimalı, iki katlı alışveriş merkezi yaptırılmıştır. Uzun süre Bavreya eyaletinin en büyük alış veriş merkezi olarak kalmıştır ve sonradan inşa edilen alış veriş merkezleri için örnek olmuştur.

Çarşı, 1974, 1982, 1999 ve 2003 yıllarında genişletildi.

1998 yılında restore edilen merkez, 2000 yılında Uluslararası Alışveriş Merkezleri Konseyi tarafından restorasyon dalında Avrupa Alışveriş Merkezleri Ödülleri - mansiyon ödülüne lâyık görüldü.

## Yapısal özellikleri
4 katta 134 dükkânı bulunan çarşının 68.925 m² dükkân alanı bulunmaktadır. Toplam yüzölçümü 82.000 m²'dir. Park yeri 1.800 araç kapasitelidir. Bina işletmesi Donau-Einkaufszentrum GmbH şirketi tarafından yapılmaktadır.

## Ziyaretçi ve çalışan bilgileri
İçinde bulunan bazı mağazalar: Saturn, Kaufhof, Woolworth, P&C, K&L Ruppert, H&M und C&A, Douglas, Hussel, Thalia, Mexx, Esprit, vs.

Regensburg Tuna alışveriş merkezinde günde 30.000 ziyaretçi gelir ve 1800 çalışanı vardır.

## Kaynakça

Regensburg Tuna alışveriş merkezi
Londra Maratonu

**Londra Maratonu**, İngiltere'nin başkenti Londra'da 1981 yılından beri genellikle Nisan ayında yapılan bir yol maratonudur. Uluslararası beş (Londra, Boston, Berlin, Şikago ve New York City) maraton koşusundan biri olmasına ilaveten geleneksel mesafe olan 42.185 metre (42,2&nbsp;km=26 mil 385 yarda) nin üzerindedir. Ayrıca kalabalık ve spor festivali kutlamasıdır.

Yarış organizatörlerine göre, bu yarış halihazırda dünyada en büyük yıllık fon doğurur. 2006 yılında £ 41,5 milyon fon toplandı. 1981 yılıdan beri bu fon £315 milyona ulaştı. 2007 yılında yarışçıların %78 i para sağladı.

Yıllık tutar, New York City Maratonu'nun beş katından fazladır.
ve Boston Maratonu'nundan altı defa fazladır.
2006 yılında Sir Steve Redgrave (arka arkaya beş defa Olimpik madalya kazanan)Sponsor olarak maraton için £1.8 milyon sağlayarak yeni bir Guinness Dünya Rekoru kırdı.Önceki rekor Oasis Trust'ın kurucusu Steve Chalke'nin topladığı £1.25 milyondu.Fakat Steve Chalke 2007 yılında en az £1,85 milyon toplayarak rekoru tekrar elde etti.

## Tarihi
Londra Maratonu, eski Olimpik şampiyon ve dünyaca ünlü gazeteci Chris Braster tarafından organize edildi. Kendisi New York Maratonu'nundan etkilenerek bu ölçülerde bir yarış oluşturmayı şiddetle arzu ediyordu.1908 yılı Olimpiyatlarda
yarış mesafesi Beyaz Şehir'e (White City: Londra'da Hammersmith ve Fulham kasabalarını kapsayan yer) kadar 26 mil 385 yarda idi. Londra Maratonu 29 Mart 1981 yılında varlık haline geldi. O zaman yaklaşık 7.500 atlet bu yarışa katıldı.
Onun popüleritesi düzenli olarak gelişti. 2007 yılında 36.396 kişi start aldı. Bu yarış tarihinde en büyük alanı kaplıyordu.
2005 yılında yapılan maratonda 35.557 koşucu start almış ve bunların da 35.256 sı yarışı tamamlamıştı.

## Sonuçlar

Rekor zamanlar aşağıdaki tarihsel tabloda koyu renkle göşterilmiştir. 
* **2:05:38** Erkekler (Khalid Khannouchi, Birleşik Devletler) 2002'de ve
* **2:15:25** Kadınlar (Paula Radcliffe, Birleşik Krallık) 2003'te.

### Erkekler

### Kadınlar

### Erkekler tekerlekli sandalye yarışı

### Kadınlar tekerlekli sandalye yarışı

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* www.london-marathon.co.uk: Resmî websitesi
* www.42k195.com
Alfa-laktalbumin

**Alfa-laktalbumin** yenidoğan bir bebeğin fizyolojik ve besinsel gereksinimlerine uygun dengeli amino asit dağılımı ile büyüyen bebekler için ideal, bir protein kaynağıdır. Alfa-laktalbumin'in bileşiminde yer alan triptofan, yenidoğanda beyin gelişimi gerekli seratonin ve melatoninin öncüsüdür.
Kaşkaval (peynir)

**Kaşkaval** (Osmanlıca:penir-i kaşkaval) sarı renkli, özel bir koyun peyniridir. İtalyanca *caciocavallo* kelimesinden türemiştir. TDK Sözlükte tanımı "Tekerlek biçiminde, sarı renkte, kaşara benzeyen bir tür peynir" olarak verilmiştir. Osmanlı şenlik ziyafetlerinde tüketilen bir peynir çeşididir. Evliya Çelebi Seyahatnamesinde İstanbul'da peynir üretimi yapan 400 tane esnafın olduğunu ve Kaşkaval Peyniri ile birlikte kesme peyniri ve Teleme peyniri ürettiklerinden bahsetmektedir.Evliya Çelebi Seyahatnamesinde ayrıca Çatalca'da kaşkaval peyniri üretildiğinden bahsedilmektedir.

## Osmanlı Dönemi Kaşkaval Peyniri Çeşitleri

Tekfurdağı kaşkavalı, Eflak kaşkavalı, Çorlu kaşkavalı, Limni kaşkavalı, Karadeniz kaşkavalıdır.
## Kaynakça
Bilge Ebiri

**Bilge Ebiri** (d. 1973, York), Amerikalı gazeteci, sinema eleştirmeni ve film yönetmeni.

## Yaşamı
Bilge Ebiri 1973 yılında İngiltere'nin York kentinde dünyaya geldi. Birkaç aylık iken Türkiye'ye dönen ailesi o yedi yaşındayken Amerika'ya taşındı. ABD'de Yale Üniversitesi'nde sinemacılık dalında eğitim gördü.

## Filmleri
* *Bad Neighborhood* (1995)
* *Infernal Racket* (1996)
* *New Guy* (2003)
* *Purse Snatcher* (2006)
* Görünmeyen (2011)

## Dış bağlantılar
* 
*Kişisel bloğu https://ebiri.blogspot.com/ 
## Kaynakça
The Georgia Straight

**The Georgia Straight** ; Kanada Vancouver'de yayımlanan haftalık haber ve eğlence dergisi. Araştırma şirketi Ipsos-id tarafından sirkülasyonu; 117.000 ve haftalık tirajı neredeyse 534.000'dir.

1966 yılında yeni kurulmaya başlayan Greenpeace aktivistleri, o sıralarda gizli olarak yayımlanan Georgia Straight'de kendilerini ifade ediyorlardı.

Bob Geldof İrlanda'ya müzik çalışmaları için dönmeden önce bir süre bu dergide müzik eleştirmeni olarak çalıştı.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* The Georgia Straight resmi sitesi
Cennet balığı

**Cennet balığı** (*Macropodus opercularis*), Osphronemidae familyasından küçük bir balık türü.Cennet gurami olarak da adlandırılmaktadırlar. 8-11 cm'ye kadar büyüyebilirler. Sağlıklı koşullar altında tutulduklarında 10 yıla kadar yaşayabilirler.

Yabani bölgede yırtıcıdırlar. böcekler, omurgasız hayvanlar ve yavru balıkları yerler.

## Türleri
* Macropodus opercularis
* Macropodus chinensis
* Macropodus cupanus

## Dış bağlantılar
Kedi (anlam ayrımı)

**[[Kedi]]**, evlerde beslenebilen, küçük, memeli, avcı ve etçil hayvan. Şu anlamlara da gelebilir:
* ''Kedi'' (film), Türk filmi
* Kedi (köy), Dağıstan Cumhuriyeti'nde bir köy
Ciğer

* Akciğer - Hava soluyan omurgalılardaki temel solunum organı
* Karaciğer - İnsan organı
* Ciğer otu - Hodangiller (Boraginaceae) familyasından bir bitki türü (Pulmonaria officinalis)
* Ciğer tava - Özellikle Edirne'de yapılan bir ciğer yemeği
* Ciğer kebabı - Bir ciğer yemeği
Ömür Geçiyor & Zerrin Özel

**Zerrin Özer**, "Ömür Geçiyor" adlı albümde yeni pop şarkılarını yorumlarken, "Zerrin Özel" adlı albümde rock müzik şarkıları seslendirmiştir.

## Şarkı listesi
**Ömür Geçiyor**
# "Ömür Geçiyor" (Söz & Müzik: Şehrazat, Bülent Yetiş - Düzenleme: Volga Tamöz)
# "Bir Yolun Ardından" (Söz & Müzik: Murat Ak - Düzenleme: Sezgin Gezgin)
# "Hata" (Söz & Müzik: Bülent Yetiş)
# "Anamın Ak Sütü" (Söz & Müzik: Bülent Yetiş - Düzenleme: Sezgin Gezgin)
# "Yolun Açık Olsun" (Söz & Müzik: Emre Uzunca)
# "Çok Mutluyum" (Söz: Bülent Yetiş - Müzik: Salvatore Cutugno)
# "Gözlerinde Son Gece" (Söz: Aysel Gürel - Müzik: Volkan Gücer)
# "Katmer Katmer" (Söz: Şehrazat - Müzik: Garo Mafyan)
# "İhanetin Rengi" (Söz: Habib Ceylan - Müzik: Murat Güneş)
# "Yazıklar Olsun" (Söz: Zeynep Talu - Müzik: Garo Mafyan)
# "Sorma" (Söz: Zeynep Talu - Müzik: Gövher Hasanzadeh)

Düzenlemeler: Garo Mafyan

**Zerrin Özel**
# "Aşkın Izdırabı" (Söz & Müzik: Murat Ak)
# "Hara" (Söz & Müzik: Murat Ak)
# "Ama Bazen" (Söz & Müzik: Sevtap Ünal - Düzenleme: Sezgin Gezgin)
# "Sergüzeşt" (Söz & Müzik: Murat Ak)
# "Damga" (Söz & Müzik: Murat Ak)
# "Halim Öyle" (Söz: Murat Ak - Müzik: Anonim)
# "Yara" (Söz & Müzik: Murat Ak)
# "Derviş" (Söz & Müzik: Murat Ak)
# "Yok" (Söz & Müzik: Murat Ak)
# "Leylim Ley" (Şiir: Sabahattin Ali - Müzik: Zülfü Livaneli - Düzenleme: Cihan Akyıldız)
# "Giderim" (Söz: Yusuf Hayaloğlu - Müzik: Ahmet Kaya - Düzenleme: Osman İşmen)

Düzenlemeler: Çağatay Kadı
Gaius Valerius Catullus

**Gaius Valerius Catullus** ( MÖ 84 -  MÖ 54), Romalı şair.

## Hayatı
Hayatı hakkında pek az şey bilinmektedir. Suetonius, Ovidius da dahil olmak üzere önemli kaynaklara göre Verona, İtalya'da doğmuştur. Verona'nın önemli ailelerinden birinden birine mensuptur. Verona'daki nüfuzuna rağmen hayatının en önemli kısmını Roma'da geçirmiştir.

Catullus'un ailesinin (babasının Julius Sezar'ı ve Vali Gaul'ü ağırladığı) Garda Gölü mevkiinde Sirmio'da bir kırevleri vardı. Burada Sezar ve Namurra hakkında yazdıkları için, sonraları özür dileyecektir, hatta pişmanlık duyacaktır.

Catullus'un şair arkadaşları C. Licinius Macer Calvus, Marcus Furius Bibaculus ve C. Helvius Cinna hatip Hortensius ve tarihçi Nepos kitaplarının adandığı kişilerden bazılarıdır.

## Notlar
İş etüdü

**İş etüdü**, gelişme olanağı yaratabilmek amacıyla, belirli bir olayı ya da etkinliği ekonomiklik ve etkenlik yönünden etkileyen tüm kaynakları ve etmenleri dizgesel olarak araştırmaya yönelik ve insan çalışmasını geniş kapsamda inceleyen bir teknik olup özellikle İş Ölçümü ve Zaman Etüdü teknikleri için kullanılan genel bir terimdir.

İş etüdü verimlilikle doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle mevcut kaynaklardan sağlanacak üretimi, çok az ya da hiç yatırım gerektirmeksizin, artırmak amacıyla çok yaygın olarak kullanılmaktadır. İş etüdü bilen ve uygulayan meslek gruplarının başında endüstri mühendisleri ve işletme mühendisleri gelmektedir.

## Amacı
İş etüdünün temel amacı, insanların, makinelerin ve malzemelerin verimliliğini artırmak ve her bir işlemi gerçekleştirmenin en iyi yöntemini belirlemektir. İş etüdü, kalifiye bir işçinin normal bir yerde çalışırken işlemi gerçekleştirmek için alması gereken standart süreyi belirlemede de kullanılmaktadır. Diğer amaçları şu şekilde sıralanmaktadır:

* Bir görevi yürütmek için mevcut mevcut yöntemlerin bilimsel ve kontrollü analizi.
* Zihinsel ve fiziksel olarak kalifiye çalışanların performansını ölçmek, performans ölçümü için standart olarak belirlemek.
* Minimum maliyetle işçi, tesis, makine ve diğer kaynakların optimum kullanımını sağlamak
* Geliştirilmiş üretkenlik ve çalışan ruh halini iyileştirmek
* Organizasyonun verimliliğini artırmak

## Avantajları
Çalışanlar verimli bir şekilde çalışıyor ve odak sorunu yaşamıyorsa bir kuruluş için üretkenlik belirli bir süre içinde artırılabilir bir durumdur. Bu nedenle, iş etüdünün avantajları şunlardır:

* Üretim verimliliğinde artış.
* Daha yüksek üretim seviyeleri ve kaynakların optimum kullanımı.
* Verimli malzeme ve ürün akışı.
* Malzemenin verimli kullanımı ve daha iyi yerleşim.
* İşe harcanan zamanın ve bununla birlikte üretim maliyetinin azalması.
* Güvenlik ve verimlilik artışı ile çalışanların morali artması.
* Daha iyi iş tatmini ve teşvik planlaması
## Kaynakça
Metot Etüdü

**Metot etüdü**, daha kolay ve daha etken yöntemlerin geliştirilmesi, uygulanması ve maliyetlerin düşürülmesi amacıyla, bir işin yapılışındaki mevcut ve önerilen yolların dizgesel olarak kaydedilmesi ve eleştirilerek incelenmesidir. Zaman Etüdü ile birlikte İş Etüdü'nün bir bileşenidir. Metot geliştirmede Ergonomi biliminden de yararlanılır.

Bu tanımlama ile metot etüdüne ilişkin bazı sonuçlar şu şekilde belirlenebilir:
* Metot etüdü, olayları bilimsel yönetim prensipleri ile değerlendirir. 
* Metot etüdü bir yaratıcı problem çözme tekniğidir. 
* Metot etüdü içerisinde emek faktörü bulunan her düzeydeki faaliyet için uygulanabilir. 
* Metot etüdü bir işin optimal yapılış biçimini bulan bir teknik değildir. Dolayısıyla aynı işin her zaman daha kolay bir yapılış şekli bulunabilir. 
* Metot etüdü doğrudan verimlilik artırma tekniğidir.

Metot etüdünün verimi, insanca çalışma koşulları altında en yüksek seviyede tutma amacına ulaşmak için gereken ara hedefler aşağıdaki şekilde sayılabilir: 
* İşçinin boş bekleme süresini azaltmak. 
* İşçinin gereksiz hareketlerini ortadan kaldırmak. 
* İşçiler üzerinde adil iş yükü dağılımını sağlamak. 
* İşçinin çalışma hızını yükseltmek. 
* Daha iyi çalışma koşulları geliştirmek. 
* Üretim süresi boyunca iş akışını dengelemek. 
* Makinelerin boş bekleme sürelerini azaltmak. 
* Malzeme firelerini azaltmak. 
* Kalite bozukluklarını azaltmak.
Bu amaçları, üretim sistemlerinin özelliklerine göre daha da artırmak ve detaylandırmak mümkündür.
Üretkenlik

**Üretkenlik** veya **verimlilik**, girdileri çıktıya dönüştürme ölçüsü. Verilmiş girdiler çıktıya ne ölçüde dönüştürülebilirse üretkenliğin de o ölçüde yüksek olduğu dile getirilmektedir. Üretkenlik formülü çıktının girdiye oranı biçimindedir.

## Kaynakça
İftira ve İnkârla Mücadele Birliği

**İftira ve Karalama ile Mücadele Birliği** (, kısa adıyla: **ADL**), *İftira ve Karalama ile Mücadele Birliği* anlamına gelir. 1913 yılında B'nai B'rith örgütü tarafından ABD'de kurulmuştur. Kuruluş senedinde açıklanan gayeleri, *" Yahudi toplumuna karşı yapılan karalamaları durdurmak, karalama sebeplerine ve inanışlarına itiraz etmek ve gerekiyorsa karalamala eylemlerini kanun önüne getirmektir."*

2007 yılı yıllık bütçesi 50 milyon ABD doları olan derneğin ABD çapında 29, dünyada 3 temsiliği vardır. Genel direktörlüğünü Abraham Foxman, ABD genel sekreterliğini Glen Lewy'nin yaptığı kuruluşun genel merkezi ABD'nin New York şehrindedir.

ADL, antisemitizm, bağnazlık ve aşırılıklara karşı ABD'de ve ülke dışında savaşım vermektedir. Kuruluş gayesinin Yahudiler'e karşı karalamala ve iftiralarla mücadele olmasına rağmen din ve ırk ayrımcılığı ile mücadele konusunda da faaliyetler yaptığı vurgulanmaktadır. Temel amaçlarının, *Yahudi* haklarını ve *Yahudi Devletini* savunmak, devletin vatandaşların dinlerine bakmaksızın hepsine eşit muamele etmesini sağlamak, diğer dini inanç mensuplarına baskı yapılmasıyle mücadele etmek, aşırı fikirleri ve şiddet yanlılarını izlemek, Musevi soykırımını, eski soykırımları ve modern soykırımları telin etmek ve araştırmak olduğu beyan edilmiştir.

Yahudilerin haklarını savunan ABD'deki en büyük lobi kuruluşlarından biri olduğu kabul edilir. Neonazi veya antisemitik sloganların kullanılmasına ve açıkça propagandaların yapılmasına karşı hukukî mücadeleler verirler. Antisemitik ve neonazi propaganda yapan yayınları, bunları yapan kuruluşların ve kişilerin faaliyetlerini yıllık raporlarında afişe ederler ve bu kişi ve kuruluşlarla mücadele ederler.

## İnançlar arası diyalog kampı
ADL, New England Bölgesi Şubesi, *Hristiyan*, *Yahudi* ve *Müslüman* gençleri bir haftalığına birbirlerini tanımaları ve kültürlerini öğrenip tanışmaları için bir araya geldiği *inançlara Arası Kamp* ismi verilen bir organizasyon düzenlemektedir. Bu organizasyon, İbrahimî inanca mensup genç üyeler arasında iyi ilişkileri geliştirmek fikriyle doğmuştur.

## Önemsemeyi cesaretlendirme ödülü
Yahudi Soykırımı ve Yahudiler'e karşı önyargı ve karalamalarla mücadele etmiş kişilere verilen ödüldür. II. Dünya Savaşı'nda Türk diplomatları adına, 11 Haziran 2005 tarihinde Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'a verilmiştir.

## Ayrıca bakınız
* AJC
* B'nai B'rith

## Kaynakça
Igor Tudor

**Igor Tudor** (d. 16 Nisan 1978, Split), Hırvat teknik direktör ve eski futbolcu. 

Stoper ve defansif orta saha pozisyonlarında oynayabilen Tudor, futbol kariyerinin büyük bölümünü Juventus'ta geçirdi. 2 kez Serie A şampiyonu oldu ve 2 kez Supercoppa Italiana'yı kazandı. Daha sonra yetiştiği kulüp olan Hajduk Split'e geri döndü ve kariyerini burada sonlandırdı. Uluslararası düzeyde Tudor, 1997'den 2006'ya kadar Hırvatistan'ı temsil etti ve ülkesi adına 55 karşılaşmada oynadı. 1998 FIFA Dünya Kupası'nda üçüncü olan takımın parçasıydı. 2002 FIFA Dünya Kupası'nı sakatlıklar sebebiyle kaçırdı. Daha sonra 2004 Avrupa Futbol Şampiyonası ve 2006 FIFA Dünya Kupası'nda ülkesini temsil etti. Tudor, sağ ayak bileğindeki problemlerin tekrar ortaya çıkmasının ardından 22 Temmuz 2008'de 30 yaşındayken emekliliğini açıkladı.

Teknik direktör olarak Tudor, 2013 ile 2015 yılları arasında Hajduk Split'i çalıştırdı ve burada Hırvatistan Kupası'nı kazandı. Sekiz ay PAOK'ta çalıştıktan sonra, 2016'da Süper Lig ekiplerinden Karabükspor'un teknik direktörü oldu ve sezonun ikinci yarısında, Şubat ayında Galatasaray ile anlaştı. Sonraki sezonun Aralık ayında görevden ayrıldı. Nisan-Haziran 2018 arasında Serie A ekiplerinden Udinese'yi yöneten Tudor, bu süre içinde kulübü Serie B'ye düşmekten kurtardı ve Mart 2019'da Udinese'ye geri döndü. Ocak 2020'de Hajduk'a döndükten sonra Andrea Pirlo, Tudor'u Ağustos 2020'de Juventus'taki antrenör kadrosuna katılmaya davet etti ve Tudor bu teklifi kabul etti. Daha sonra sırasıyla Hellas Verona, Marsilya ve Lazio takımlarını çalıştırdı.

## Futbolculuk kariyeri
1995 yılında Hajduk Split'te stoper mevkiinde oynamaya başladı. 58 maçta 5 gol attı. 1998 yılında Juventus'un dikkatini çekti ve bu takıma transfer oldu. 2004'te Siena'ya kiralandı. 2006 yılında tekrar Juventus'a döndü. 1997 yılında ilk kez Hırvatistan millî futbol takımına seçildi. Juventus tekrar Serie A'ya yükselince takımdan ayrılarak Hajduk Split'e transfer oldu ve orada kariyerini noktaladı.

### Uluslararası golleri

## Teknik direktörlük kariyeri
2013-2015 yılları arasında Hajduk Split, 2015-2016 yılları arasında da PAOK teknik direktörlüğü yaptı. 2016-2017 sezonu öncesinde Kardemir Karabükspor ile anlaşmaya vardı.

2016-17 sezonunun 20. haftasında lig devam ederken Galatasaray ile anlaştı. Galatasaray bu anlaşma neticesinde, Karabükspor'a 150.000 EUR fesih bedeli ödedi.

2017-18 sezonunun 16. haftasında Yeni Malatyaspor'a alınan 2 - 1 yenilgi nedeniyle Galatasaray yönetimi tarafından kovuldu.

23 Mart 2025'te Tudor, Thiago Motta'nın yerine Serie A kulübü Juventus'un baş antrenörü oldu.

## İstatistikleri

### Futbolculuk istatistikleri

### Teknik direktörlük istatistikleri

### Detaylı lig karnesi
* *Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir.*

## Başarılar
### Futbolcu
;Juventus
*Serie A: 2001-02, 2002-03
*Serie B: 2006-07
*Coppa Italia İkincilik: 2001-02, 2003-04
*Supercoppa Italiana: 2002, 2003
*UEFA Şampiyonlar Ligi İkincilik: 2002-03
*UEFA Intertoto Kupası: 1999
;Hırvatistan
*FIFA Dünya Kupası Üçüncülük: 1998

### Teknik Direktör
;Hajduk Split
*Hırvat Kupası: 2012-13

## Kaynakça
Ziusudra

**Ziusudra**, Sümer mitolojisinde Tufandan kurtulan kişidir. Üç büyük dine göre Ziusudra'nın karşılığı Nuh Peygamberdir. Babilcede karşılığı Utnapiştim'dir. Ziusudra aslen Şuruppak Kralıdır, bu nedenle ismi başka yerlerde de geçer.

Ziusudra, Tufandan kurtularak tanrılar tarafından ölümsüzlükle ödüllendirilmiştir. Karısıyla birlikte Tilmun Adası'nda yaşar. Tilmun Adası ulaşılması neredeyse imkânsız bir yerdedir. Bazı tahminlere göre Tilmun Adası, Sina Yarımadası olabilir. Gılgameş Destanı'na göre Gılgameş bu adaya varana kadar ne ölümlerden döner. O kadar yorulmuştur ki, Ziusudra'nın evine gelir gelmez çok derin bir uykuya dalar, bir hafta boyunca deliksiz uyur. Bu nedenle Ziusudra, Gılgameş'in ölümsüz olamayacağını söyler; ancak ona gençleştiren otu bulup alabileceğini anlatır.

## Ayrıca bakınız
*Nuh
*Utnapiştim
Zaman etüdü

**Zaman etüdü** (İngilizce Time Study), gelişme olanağı yaratabilmek amacıyla, belirli bir faaliyeti ekonomiklik ve etkenlik yönünden etkileyen tüm kaynakları ve etmenleri dizgesel olarak araştırmaya ve insan çalışmasını geniş kapsamda incelemeye yönelik bir teknik olan iş etüdünün; bir çalışanın, belirli bir işi, belirli bir çalışma hızıyla yapması için gereken zamanı saptamak amacıyla gerçekleştirilen iş ölçümü tekniklerinden bir tanesidir.

Zaman etüdü çalışmasının adımları şu şekildedir:

#İş, çalışan, çevre koşulları konusunda tüm bilgilerin derlenip kaydedilmesi,
#İşin öğelerine ayrılarak süreç tanımlamasının yapılması,
#Örnek büyüklüğünün belirlenmesi,
#Çalışanların, işin her bir öğesinin tamamlamaları için gereken zamanın ölçülerek, belirlenen tempo ile birlikte kaydedilmesi,
#Gözlenen zamanın temel zamanlara dönüştürülmesi,
#Çalışma için temel zaman dışında tanınacak toleransların belirlenmesi,
#Çalışma için standart zamanın belirlenmesi

Gözlenen zamanın temel zamana dönüştürülmesindeki tolerans değerleri için literatürde, Dinlenme Payları Tablosu kullanılır.

Tempo değeri, çalışanın işi gerçekleştirirken sarf ettiği efordur. Standart olarak %100 olarak kabul edilirken, işçi yavaş bir tempoda çalışıyorsa 100 ‘ün altında, yüksek tempoda çalışıyorsa da 100 ‘ ün üzerinde bir değer seçilir. Ayrıca koşullar, beceri gibi faktörler de bu değerin belirlenmesinde önemlidir.

İşçinin çeşitli faktörlere bağlı olarak, işini gerçekleştirirken harcadığı süreye bazı toleranslar dahil edilir. Bu tolerans değerleri için Dinlenme Payları Tablosu ‘ndan yararlanılır.

Bu açıklamalara göre,

:Ölçülen Zaman: tc
:Tempo: e
:Kişisel İhtiyaç Payı: n
:Kişisel Dinlenme Payı: r
:Temel Zaman: tb
:Standart Zaman: tz 
:::olmak üzere,

:tb = ( tc * e ) / 100			
:tz = tb * ( 1 + n + r )	
:::hesaplamalarıyla bir işlem için standart zaman bulunur.
Floransa İsyanı

**Floransa İsyanı**, 1343 yılında Floransa'da çıkmış ekono-politik halk isyanı.

Floransa'da seçimle yönetime gelen Gualtieri di Brienne (VI. Walter)'ın ağır vergilendirme sistemi halkın hoşnutsuzluğuna sebep oldu. Halkın yaptığı darbe planlarından haberdar edilen lord, Toskana, Bologna gibi yerlerden gelen destekler sayesinde komploculardan 300 kişiyi yakalattı ve idam kararı verdi. Halk ise bu idamları engellemek için isyan başlattı. İsyancılar karşısında lordun destek birlikleri kendisini terk edince lord, sarayda hapis kaldı ve reform yapmayı kabul etti.

Reform kararı alınmasına rağmen öfkesi dinmeyen halk büyük bir saldırıya geçti ve binlerce lord destekçisi katledildi. Lord şehri terk etti ve Floransa'da yeni bir demokratik cumhuriyet ilan edildi.

## Kaynakça
Fredonia İsyanı

**Fredonia İsyanı**, 1826-1827 yılları arasında Meksika'da çıkmış bağımsızlık ayaklanması.

1821 yılında İspanya, Teksas'ı Amerikalı yerleşimcilere açtı ve bağımsızlığına yeni kavuşan Meksika hükûmetinin politikası burada da uygulandı. Bir Amerikalı olan Hayden Edwards, Meksika'dan imtiyaz alınca yaklaşık 200 Amerikalıyı Nacogdoches yakınlarına yerleştirdi. Buraya resmi olarak sahip olmasalar da, bu topraklar üzerinde hak iddia etmeye başladılar. Son derece gergin bir zamanda başlayan bu tartışma, Meksika hükûmetinin Edwards'a baskı uygulamasına ve sınır dışı etmesine sebep oldu. Edwards destekçileri daha sonra söz konusu bölgede bir isyan başlattılar ve birkaç Cherokee kızılderilisi ile birleşen isyancılar Meksika'da "Fredonia Cumhuriyeti" ilan ettiler. Bunun üzerine Meksika üzerlerine ordu gönderdi ve Ocak 1827 yılında mağlup edildiler.
Mert Irmağı

**Mert Irmağı**, Samsun ilindeki akarsudur. Canik Dağları'nın yükseklerinden doğar, güneybatı-kuzeydoğu doğrultusunda akar, Samsun merkezin doğusundan Karadeniz'e dökülür. Uzunluğu 67,8&nbsp;km, yükselti farkı 1300 m, ortalama akım 5,28 m3/sn'dir.

## Ulaşım
Üzerinde 3'ü otoyol köprüsü, 1'i yaya köprüsü olmak üzere toplam dört köprü bulunmaktadır. Üçüncü otoyol köprü inşaatının temeli, kısa zamanda atıldı ve 2. Bulvar Mert Köprüsü inşası tamamlanarak hizmete açılmıştır. Böylece hastaneye, merkez ilçelere ve mahallelere geçişin daha kolay ve güvenli olması sağlanmıştır.
*Bu ırmağın 1. köprüsü Karadeniz sahil şeridinde bulunur ve şehirler arası ulaşımda kolaylık sağlar.
*İkinci köprü, Mert Bulvar Köprüsü, Canik ve İlkadım ilçeleri arasındaki ulaşıma alternatif bir güzergâh kazandırmıştır.

## Su Kirliliği ve Projeler

Mert Irmağı'ndan balık avlanmaktaydı, fakat ırmağın zamanla kanalizasyon atıkları, katı ve sıvı atıklarla kirletilmesi sonucunda avlanma yasaklanmıştır. Irmağın çevresinde turistlerin ve halkın ilgisini çekecek güzel projeler uygulanmaya başlanmıştır. 2003 yılında 3&nbsp;km'lik bir yürüyüş yolu yapılmıştır. Bununla beraber, akarsuyun karşı yakasına (Canik) da iki yakayı eşdeğerli kılacak projeler yapılmaktadır. Gelecekte temizlenmesi düşünülen ırmak, kano ve benzeri su araçlarıyla da görülmeye değer bir akarsuya dönüşecektir.

## Şehir Açısından Konumu ve Etkileri

*İlkadım ve Canik ilçelerini birbirine bağlar ve bu ilçelerin arasında yer alır.
*90'lı yılların başına kadar ırmak temiz, avcılığa ve kullanıma müsait bir durumda iken zamanla, nüfus artışına bağlı olarak kirlenmiş, kullanılamaz hale gelmiştir.
*Genel olarak ırmağın debisi ve akış hızı yazın ve kışın farklılık göstermekle beraber, olağanüstü durumlar haricinde ırmağın yazın ortalama derinliği 1,5 m, kışın ise yağmur ve kar yağışlarının etkisiyle yaklaşık 2,5 m'dir.

## Taşkın

*4 Temmuz 2012 yılının gece yarısında başlayan yağmurda metrekareye 48.8&nbsp;kg yağış düşmüş olup, sel süresince akıntı hızıyla beraber Mert Irmağı'nın su seviyesi 15 metreye kadar yükselmiştir. Bunun devamında ırmağı besleyen diğer küçük derelerin de etkisiyle büyük bir doğal afet meydana gelmiştir. Aşırı yağış ırmağı taşırarak büyük maddi hasara ve can kayıplarına neden olmuştur. Bu tarihte yaşanan selde ırmağın doğu kıyısında bulunan ve Canik ilçesinde yer alan Kuzey Yıldızı TOKİ konutlarında yaşayan, 4'ü çocuk olmak üzere 5 kişi ölmüştür.

## Kaynakça
B'nai B'rith

**B'nai B'rith ("İttifak Evlatları")** (; ), dünyadaki en eski Yahudi hizmet organizasyonudur. ABD'nin New York şehrinde Henry Jones dahil olmak üzere 12 kişi tarafından 13 Ekim 1843 tarihinde kurulmuştur.

Dünya çapında *Yahudi* örgütlerini koordine eden, *Yahudi* sorunları ve menfaatleri ile ilgili uluslararası ilişkiler kuran organizasyondur. B'nai B'rith genel merkezi ABD'nin başkenti Washington'dadır. BM'de temsil edilmektedir. Organizasyon, aralarında Yahudi haklarının ilerletilmesinin, doğal âfetlerin kurbanlarına yardımın, başarılı Yahudi öğrencilerin ödüllendirilmesinin, anti-semitizm karşıtı insan hakları eylemlerinin de bulunduğu refah eylemleri ve geniş toplum servisleri ile ilgilenir. Ayrıca İsrail Devleti'nin güvenliğini ve devam etmesini destekler. Dünya çapında yüzlerce ülkede temsilcilikleri ile faaliyetlerini yürütmektedir.

II. Dünya Savaşı'nda zarar gören Yahudiler için Alman Hükûmetinden 13 milyar mark tazminat almayı başarmıştır. Dünyada 60 farklı ülkede üyeleri ve şubeleri bulunmaktadır.

## Ayrıca bakınız
* İftira ve İnkarla Mücadele Birliği
* AJC

## Notlar
A dicto secundum quid ad dictum simpliciter

***A dicto secundum quid ad dictum simpliciter***, özel bir durumdan hareketle tüm durumlar için genel yargılara varma hatası, başka bir deyişle tümevarım yanılgısıdır. Söz gelimi "Murat elmayı sevmez" ifadesinden yola çıkarak "Murat meyve sevmez" yanılgısına varmak.

## Ayrıca bakınız
* A dicto simpliciter ad dictum secundum quid
* Mantık
A dicto simpliciter ad dictum secundum quid

***A dicto simpliciter ad dictum secundum quid***, genel durumlar için geçerli olandan hareketle özel bir duruma yönelik yargıya varma hatası, başka bir deyişle tümdengelim yanılgısıdır.

## Ayrıca bakınız
* A dicto secundum quid ad dictum simpliciter
* Mantık
İskoç Ortakgörü Okulu

İskoç felsefeci Thomas Reid'in kurduğu, kısaca "İskoç Okulu" kendini, David Hume'un kuşkuculuk anlayışına karşı ortakgörü temelli bir felsefe geliştirmeye adamıştır. Okulun Reid'den sonraki en önemli temsilcisi, Reid'in öğrencisi de olan Dugald Stewart'tır. Okulun felsefesi her insanın doğruyu ve gerçeği ortakgörü vasıtasıyla şüpheye, sorgulamaya ve araştırmaya gerek duymadan kavrayabileceği üzerine temellenmiştir.

## Ayrıca bakınız
* Ortakgörü felsefesi
* İskoç felsefesi
Gabriel Prosser

**Gabriel Prosser** (d. 1776- ö. 1800), Afrikalı-Amerikalı bir köleydi. ABD'de çıkmış etnik kökenli isyanı başlattı.

## İsyan

Dindar bir siyah köle olan Gabriel Prosser 1776'da doğdu. Gabriel Prosser'in, büyük bir Siyahi Devlet kurma amacı vardı. Bu uğurda Henrico ilçesinde bir isyan başlatmayı umuyordu. Aylar süren çalışmalardan sonra 30 Ağustos 1800'de yaklaşık 1.000 köleden oluşan kılıçlı ve sopalı "ordusu", şehirden altı kilometre uzakta bir buluşma noktasına gitmek üzere, Behemont, Virginia'dan harekete geçtiler. Kalabalığın ilerleyişi bir süre sonra başlayan fırtına nedeniyle, olanaksız hale geldi. Köylüler dağılmak zorunda kaldılar.

Bir daha toplanma kararı alan köylüler, Virjinya valisi James Monroe bu durumu öğrenince, bölgeye gönderilen bir birlik tarafından durduruldular. Aralarında Gabriel'in de bulunduğu grup tutuklandı ve daha sonra haklarında idam kararı alındı.

Grup Eylül 1800'de asıldı.

## Konuyla ilgili yayınlar

* Aptheker, Herbert. *American Negro Slave Revolts*. New York: International Publishers, 1983 (1943).
* Egerton, Douglas R. *Gabriel's Rebellion: The Virginia Slave Conspiracies of 1800 and 1802*. (Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1993).
* Rodriguez, Junius P., ed. *Encyclopedia of Slave Resistance and Rebellion*. Westport, CT: Greenwood, 2006.
* Sidbury, James. *Ploughshares into Swords: Race, Rebellion, and Identity in Gabriel's Virginia, 1730-1810*. New York: Cambridge University Press, 1997.

## Dış bağlantılar
* PBS article
Fries İsyanı

**Fries İsyanı**, 1799 yılında ABD'de çıkmış sosyo-ekonomik ayaklanmadır.

Temmuz 1798'de ABD kongresi, Fransa ile girilebilecek olası bir savaş için para toplamak amacıyla, özel bir vergi kanunu yayınladı. Bucks, Montgomery, Northampon gibi ilçelerde Pensilvanyalı çiftçiler, önemli bir seyahat mezatçısı olan John Fries önderliğinde, Şubat 1799'da vergi memurlarına karşı silahlı bir direniş başlattılar. Bucks ilçesindeki kadınlar vergi memurlarının üzerine kızgın su döktüler. Resmi görevliler, daha sonra Bethelem'de yakalanan ve iki kez hainlikle suçlu bulınan Fries komutasındaki isyancılar tarafından bölgeden uzaklaştırıldılar.

İsyan sonunda, Fries suçlu bulundu ve idam kararı verildi. Fakat daha sonra Başkan John Adams tarafından affedildi.

## Dış bağlantılar
* John Fries Rebellion Part 1: The House Tax Rebellion
* John Fries Rebellion Part 2: The Trial 

## Konuyla ilgili yayınlar
* T. Carpenter, *Two Trials of John Fries...Taken in Shorthand* (Philadelphia, 1800)
* W. W. H. Davis, *The Fries Rebellion* (Doylestown, Pa., 1899).
* Adams, Charles, *Those Dirty Rotten Taxes: The Tax Revolts That Built America* (Free Press, March 1998) ISBN 0-684-84394-3
* Paul Douglas Newman, *Fries's Rebellion: The Enduring Struggle for the American Revolution* (University of Pennsylvania Press, April 2005) ISBN 0-8122-1920-1
Doğal yöntem

**Doğal yöntem** veya **direkt yöntem**, ikinci bir dil öğretimi öğrencinin anadiline hiç başvurulmaksızın yalnızca öğretilmesi hedeflenen dilin kullanımı ile gerçekleşebilir. 1900'lü yılların başlarında Almanya ve Fransa'da ortaya atılan bu metodun başlıca özellikleri:

* Kelime bilgisinin jest, mimikler, resimler, gerçek objeler ve diğer görsel varlıklar kullanılarak öğretilmesi.
* Dil bilgisi kurallarının tümevarım yöntemi ile öğretilmesi. (Kuralları listeler halinde vermek yerine öğrencilerin inceledikleri bir konudaki gramer kurallarını kendilerinin keşfetmesinin sağlanması gibi.)
* Kusursuz telaffuz da dahil olmak üzere konuşulan dilin temel alınması.
* Derslerde daha çok soru-cevap yönteminin kullanılması ve öğrencinin öğrenim sürecinde aktif olmaya teşvik edilmesi.
* Öğretmen merkezlilik.

## Prensipler
* Sınıfta tüm etkinlikler yalnızca öğretilmesi hedeflenen dilin kullanılması ile gerçekleşir, öğrencilerin anadiline hiçbir şekilde başvurulmaz.
* Yalnızca günlük hayatta kullanılan kelimeler ve cümleler öğretilir. (Dil hayata geçirilir.)
* Sözlü iletişim becerileri, kalabalık olmayan sınıflarda öğretmen ve öğrenciler arasında özenle hazırlanmış soru ve cevaplar ile sağlanır.
* Dil bilgisi tümevarım yöntemi ile öğretilir.
* Yeni öğretilen konular sözel olarak sunulur.
* Somut kelimeler gösteri, cisimler ve resimler ile; soyut kelimeler ise zihinsel çağrışımlar ile öğretilir.
* Hem konuşma hem de dinleme becerileri öğretilir.
* Öğrencilerden doğru telaffuz ve dil bilgisi beklenir.

## Tarihçe
Bu metot, dil öğretiminin çeviri yapılarak öğretilmesinin amaçlandığı, konuşma ve dinlemeden ziyade okuma ve yazma üzerine yoğunlaşmış olan Klasik metottan kaynaklanan tatminsizlik neticesinde oluşmuştur. Doğal metodun dil bilgisi öğretiminde yetersiz kalması sonucunda audio-lingual metodu geliştirilmiştir.

## Ayrıca bakınız
* Dil öğretimi
* İkinci dil edinimi

## Kaynakça
Ortakgörü felsefesi

**Ortakgörü felsefesi**, 18. yüzyılda Thomas Reid'in temellerini attığı, ardından İskoç Ortakgörü Okulu tarafından geliştirilen, başta bilgi felsefesi ve etik olmak üzere felsefenin tüm alanlarında etkili olmuş gerçekçi felsefe akımıdır.

## Şekillenmesi
Akımın şekillenmesinde en önemli katkıyı Reid'in tanrıbilimci George Campbell'le birlikte kurduğu Aberdeen Felsefe Topluluğu yapmıştır. David Hume'un kuşkucu görüşlerinin çürütülmesi amacı üzerine kurulan topluluk tam karşıtı öne sürülemeyen, sorgulanıp araştırılmaya gerek duyulmadan üzerinde hemfikir olunan ve teorilere öncülük eden genel düşünceleri "ortakgörü" kavramı altında toplamıştır.

## Dünyada Gelişimi
19. yüzyılın başlarında Büyük Britanya'nın felsefe iklimine egemen olan Ortakgörü felsefesi Royer Collard'ın aracılığıyla Fransa'ya yayılmış; İskoç George Campbell ve John Witherspoon ile Fransız Victor Cousin ve Thèodore Jouffroy gibi düşünürlerin aracılığıyla ABD'ye kadar ulaşmıştır. Yakın dönemde ise Wittgenstein, Wilfrid Sellars ve John Langshaw Austin'in bu konuda çalışmaları olmuş; ortakgörü, dil felsefesinde kullanılmaya başlanmıştır.

## Savunumu
Bilgikuramında her insanın ortakgörü yoluyla doğruluğu ve gerçekliği doğrudan kavrayabilme yetisine sahip olduğunu savunan ortakgörü öğretisinin ahlak felsefesindeki uzantısı da sıradan insanın kuramlara önsel olan ahlaki yargılarına göndermede bulunarak, bunları başarılı bir ahlak kuramının dizgeleştirmesi, açıklaması ya da temellendirmesi gereken "olgular" olarak görür. Nitekim Reid, ahlaki usyürütmenin ahlakın doğrudan kavrayabileceğimiz açık ilk ilkelerinden başlaması gerektiğini savunur. Aynı oranda doğru olan ama çelişen pek çok temel ahlak ilkesinin bulunduğunun da çok iyi farkında olan Reid, bir ilkenin yap dediği şeyi bir diğerinin yasakladığı durumlarda ahlak ilkeleri arasındaki kendiliğinden açık, sezgisel önceliğe dayanmamız gerektiğini savunur.

## Ayrıca bakınız
* İskoç felsefesi
* Thomas Reid
* İskoç Ortakgörü Okulu
* Aberdeen Felsefe Topluluğu
* David Hume
* Kuşkuculuk
* Bilgi felsefesi
* Etik

## Notlar ve Kaynaklar
Elektromanyetik darbe

**Elektromanyetik darbe** *([[İngilizce]]: Electromagnetic pulse, EMP)*',**' bazen geçici bir elektromanyetik bozulma olarak da adlandırılır. Kısa bir elektromanyetik enerji patlamasıdır. Böyle bir darbenin kaynağı doğal bir olay veya insan yapımı olabilir ve kaynağa bağlı olarak yayılan elektromanyetik alan, manyetik alan veya iletilen bir elektrik akımı olarak oluşabilir.

EMP en temel halinde geniş bantlı, yüksek yoğunluklu elektromanyetik radyasyonun ani patlamasıdır. Nükleer füzyon veya füzyon bombası ile oluşan yüksek enerjili Gama ışınlarının radyal olarak yayılması sırasında atmosfer ile reaksiyona girerek atmosferdeki Compton elektronlarını hareketlendirmesi, hareketlenen elektronların dünyanın manyetik alanı tarafından hızla çekilmesi ile yeryüzünde elektromanyetik etki oluşturması şeklinde gerçekleşir.

EMP paraziti genellikle elektronik eşyalara zarar verir. Daha yüksek enerji seviyelerinde, yıldırım çarpması gibi güçlü bir EMP olayı, binalar ve uçak yapıları gibi fiziksel nesnelere zarar verebilir. EMP etkilerinin yönetimi, elektromanyetik uyumluluk mühendisliğinin önemli bir dalıdır.

Silahlar, yüksek enerjili EMP'nin zarar verici etkilerinden faydalanmak için geliştirilmiştir.

## Genel özellikleri
Elektromanyetik darbe, kısa bir elektromanyetik enerji dalgalanmasıdır. Kısa süresi, bir dizi frekansa yayılacağı anlamına gelir. Dalgalar tipik olarak şu şekilde karakterize edilir:

* Enerji türü (yayılan, elektrik, manyetik veya iletilen).
* Mevcut frekansların aralığı veya spektrumu.
* Darbe dalga formu: şekil, süre ve genlik.

Bunların son ikisi, frekans spektrumu ve darbe dalga formu, Fourier dönüşümü yoluyla birbiriyle ilişkilidir ve aynı darbeyi tanımlamanın iki yolu olarak görülebilir.

## Kaynakça
Soğdya

**Soğdya** (Özbekçe: Sugʻd; Tacikçe: Суғд - Eski Farsça: *Suguda*; Farsça: سغد; Antik Yunanca: Σογδιανῆ; Eski Türkçe:𐰽𐰆𐰍𐰑𐰴; Karahanlıca: سغداق), Orta Asya'da geniş tarihî ve coğrafi bir alan.

MÖ 6. yüzyılda yazılı olarak belirlenen *Soğdiana* adı İran halklarından Soğdlar'ın yerleşik oldukları bölgeyi niteler. Behistun yazıtlarında, I. Darius MÖ 552 - 485 yılları arasında İran'ı yönetmiş olan imparator zamanında Soğdlar eski bir İran dini olan Zerdüştlüğe inanırlardı.

Divân-ı Lügati't-Türk'te Soğd: "Balasagun ile Buhara ve Semerkand arasında Türkleşmiş bulunan bir ulus." diye geçer.

4. yüzyıldan sonra Soğdlar İpek yolu boyunca doğuya doğru Lop Nur bölgesine, Tarım Havzası'na, Sha Chau, Liangzhou, Ling (Xiazhou'nun güneyinde) şehirlerine hatta Orta(İç) Moğolistan'a kadar kendi ticari koloni, yerleşim birimlerini ve birçok küçük prenslikleri kurdular; böylece İpek Yolu ticaretini kontrol ettiler. Sasaniler zamanında İslam dininin İran ve Orta Asya'da genişlemesi sonucu Soğdlar İslam'a çevrildiler. 10. yüzyıldan itibaren Türk Hanedanlıklarının etkisi ve baskısı altında Türk kültürünü benimsediler.

## Kültür
### Giyim

Erken Orta Çağ Soğd kostümleri iki döneme ayrılabilir: Ak Hun (5. ve 6. yüzyıllar) ve Türk (7. ve 8. yüzyıl başları). İkincisi Göktürklerin siyasi hâkimiyetinin hemen ardından yaygınlaşmadı, ancak MS 620 yılında, özellikle Batı Türk Kağanı Tong Yabgu'nun reformlarından sonra Soğd Türkleştirildi ve yerel soylular resmi olarak Kağanlığın yönetimine dâhil edildi.

Her iki cinsiyet için de kıyafetler dardı ve dar bel ve bilekler takdir ediliyordu. Yetişkin erkeklere ve genç kızlara yönelik silüetler geniş omuzları vurguluyor ve bele kadar daralıyordu; kadın aristokratların silüetleri daha karmaşıktı. Soğd kıyafetleri sonraki yüzyıllarda kapsamlı bir İslamlaşma sürecinden geçti ve orijinal unsurların çok azı kaldı. Bunların yerine türbanlar, kaftanlar ve kollu kabanlar yaygınlaştı.

## Notlar

## Kaynakça
* F. Grenet: Zhang Guangda, The Last refuge of the Sogdian Religion: Dunhuang in the Ninth and Tenth Century, in: Bulletin of the Asian Institute, 10, 1996, 175-186.

## Dış bağlantılar
* The Peoples of the Red Book - The Yaghnabis
Mintimer Şeymiyev

**Mintimer Şerif oğlu Şeymiyev** (; ), İdil Tatar siyasetçi, Tataristan'ın ilk cumhurbaşkanı. 20 Ocak 1937'de Aktanişski ilinin Anyakovo adlı köyünde doğdu. 12 Haziran 1991 tarihinde Tataristan cumhurbaşkanı oldu.

## Dış bağlantılar
* Mintimer Şeymiyev'in resmi biyografisi (İngilizce)
Çocukluğum

***Çocukluğum***, Maksim Gorki'nin hayatını yazdığı üç kitaptan birincisidir. Daha 5 yaşındayken babasının ölümüyle başlar ve anneannesinin yanına yerleşmeleriyle devam eder. Çocukluk anıları üzerine yazdığı kitabın devamı olan kitap ise Ekmeğimi Kazanırken'dir.

## Özeti
Maksim Gorki beş yaşında iken babasını kaybeder. Anneannesi ve annesi ile annesinin doğdukları eve göç ederler... Dayıları, kuzenleri, büyükbaba ve anneannesiyle beraber yaşamaya başlar. Büyükbabası dayılarını pek sevmez. Büyükbabası çok disiplinlidir, kumaş boyama işleri yapan bir zengindir fakat paralarını çocukları harcamıştır. Her cumartesi kuzenleriyle Leksey'i döver. En sonunda atölyeleri yanar ve adam da yavaş yavaş iflasa gelir.

Maksim'e dedesi okuma-yazma öğretmiştir. Maksim de bu sayede Zebur'u okuyup, bazı şiirler ezberlemeye başlamıştır. Çok çalışkandır. Annesi başka birisine kaçmıştır. Artık büyükailesi ile birlikle yaşamaya başlar Maksimoviç. Çeşitli arkadaşlar edinir ve hayata atılmaya çalışır. Bir süre sonra annesi geri gelir ve tekrar evlenerek gider. Evlendiği adamla gittiği şehirdeki evleri yanar ve geri döner. Bir süre sonra ise ölür. Maksim bundan sonra hepten öksüz kalmıştır ve daha 8 yaşındadır. Okuma merakı içindedir ve dedesi ona "Artık sana bakamam git çalış,"der. O da 8 yaşında iken evden ayrılır ve kendi başının çaresine bakmaya gider.
İskit dilleri

**İskitçe**, doğuda Saka, batıda İskit adlarıyla tanınan ve antik dönemde Avrasya'da geniş bir alana yayılmış kurgan kültürünü temsil eden atlı toplulukların ortak bir iletişim diline sahip oldukları varsayımı ile varlığı ileri sürülen bir dil grubudur. Günümüzde sadece Osetçe konuşulmaktadır. Avrupa merkezli akademisyenler; bazı dolaylı kanıtlar üzerinden bu varsayımsal dil öbeğini, kendi Hint-Avrupa dil teorilerinin bir parçası olarak Doğu İran dili grubu içinde sınıflandırırlar.

Bu sınıflandırma hipotezi için kullanılan en yaygın argümanlar, antik dönemdeki yazarlar tarafından alıntılanmış İskit özel isimleridir. Bu isimlerin analizleri üzerinden İskitçenin Hint Avrupa dil ailesi'nin İrani diller koluna üye olduğu öne sürülür. İskitçeyi temsil ettiği öne sürülen bu özel isimler ile Yunan, İran ve Çin antik kaynaklarından günümüze taşınan sınırlı sayıdaki diğer bazı sözcüklerin, günümüze ulaşabilen İskit söz dağarcığını oluşturduğu kabul edilir.

## Sınıflandırılması
Avrupalı akademisyenlerin çoğunluğu, İskit dillerinin Doğu İran dil grubunun bir alt kolu, dolayısıyla da Hind-Avrupa dil ailesinin bir parçası olduğunu iddia ederler ve ısrarla bunu ispatlamaya çalışırlar. Bugün hakkında neredeyse hiçbir şey bilinmeyen bu dillerin, İran dillerinden olma hipotezini, temel olarak İskitlerle eşleştirdikleri Sarmatlar üzerinden kurgulamaya çalışırlar.

Tezlerini Kuzey Karadeniz Kıyısındaki Yunan yazıtlarında geçen Sarmat isimlerin Osetçe ile yakın bir ilişki içerisinde olmasına dayandırırlar. Oysa ne Sarmatlarla İskitlerin ilişkisi ne de İran dillerinin sınıflandırılması henüz tam olarak çözülememiştir ve Doğu İran dillerinin gerçek bir genetik alt grup oluşturduğu kanıtlanmamıştır.

Bazı akademisyenler, İskitçe olduğunu varsaydıkları Sarmat dilinin iki ayrı lehçesinin olduğunu tespit etmiştir: daha muhafazakâr bir lehçeye sahip olan batı lehçesi ve daha yenilikçi olan doğu lehçesi. Sarmat dilleri kalıcı lehçeler oluşturmuş olabilir:
* Batıda konuşulan **Alan dilleri** veya **Sarmat** dilleri: M.Ö. 8. ve 7. yüzyıldan itibaren Ukrayna, Güney Rusya ve Kazakistan bölgelerinde aslen İranlı insanlar tarafından konuşulurdu. Modern Osetçe, Sarmatyalı yazıtlarıyla *muhtemelen* dil ailesinin devam etmesini sağlamıştır. Ancak Sarmatyalı dil ailesi aynı Osetçe dilini temsil etmemektedir.

* Doğuda konuşulan **[[Sakaca|Saka dilleri]]**: Hotan Krallığında (günümüzde Sincan, Çin) birinci yüzyılda Hotan'da konuşulan **Hotanca** ve Tomşuk'da konuşulan **Tomşukça**nın dahil olduğu grup.

İskit dilleriyle ilişkilendirilmeye çalışılan diğer Doğu İran dilleri Harezmşah dili ve Soğdcadır.

## Kaynakça
Siklopropan

**Siklopropan**, C3H6 molekül formüllü bir sikloalkan molekülüdür. Ayrı ayrı ikişer hidrojen atomuna bağlı üç karbon atomunun birbiri ile oluşturduğu bir halkadan ibarettir. Anestezik olarak ilk defa 1930 yılında Henderson ve Lucas tarafından kullanılmıştır. Renksiz, suda çözünmeyen bir gazdır ve kısa sürede etkili olan bir anesteziktir. Cerrahî anestezi için kanda %26 oranında bulunması yeterlidir. Düşük konsantrasyonda verildiği zaman hasta bilincini kaybetmeden anestezi edilebilir. Başlıca sakıncası oksijenle karıştığı zaman çok kolay yanması ve patlayıcı olmasıdır. Doğalgazdan elde edilen propanın klorlandırılmasıyla sentezlenen 1,3-dikloropropanın metalik sodyum veya alkollü ortamda çinko (Zn) ile reaksiyonu sonucu elde edilir.
Süheyla Altmışdört

**Süheyla Altmışdört** (1926, Trabzon - 2 Kasım 2025, İstanbul), Türk müziği eğitimcisi ve koro şefidir.

## Hayatı
1948'de İstanbul'a geldi. İstanbul Belediye Konservatuvarı Türk Müziği bölümünü 1954 yılında bitirdi. Hocaları arasında Fulya Akaydın, Şefik Gürmeriç, Münir Nurettin Selçuk ve Mesud Cemil anılabilir. Konservatuvarı bitirdikten sonra aynı yerde eğitimci olarak görev aldı. Hem Türk Halk Müziği hem de Klasik Türk müziği alanlarında hocalık ve koro yöneticiliği yaptı. 1963 yılından itibaren İstanbul Üniversitesi Klasik Türk müziği Korosu yani kısa adıyla Üniversite Korosu'nu çalıştırdı ve yönetti. Bu koro ile çok sayıda konser verdi. İstanbul Radyosu'nda uzun yıllar boyunca aylık radyo konserleri verdi. Çok sayıda televizyon konserini de idare etti. Yükseköğrenim gören binlerce Türk gencinin sağlam bir Klasik Türk Mûsikîsi bilgi, kültür ve zevkine sahip olmasını sağladı.  Yetiştirdiği öğrenciler, Türkiye'nin her yanında konservatuvar kuruluşlarına önayak oldu ve devlet korolarında solist, şef ve idareci olarak önemli görevler üstlendi. Piyasayı tercih eden öğrencileri arasında, Bülent Ersoy, Onur Akay ve Coşkun Sabah gibi ünlü isimler yer almaktadır. Süheyla Altmışdört, 2005 yılında Üniversite Korosu'nda 42 yıldır sürdürdüğü görevinden ayrılarak görevi Elif Ahıs'a devretmiştir.

Süheyla Altmışdört, ayrıca Kuruluşundan beri Müjdat Gezen Sanat Merkezi'nde Türk Müziği Bölüm Başkanı olarak görev yapmakta, öğrenciler yetiştirmektedir. Çeşitli dönemlerde Kadıköy Halk Eğitim Merkezi, Eyüp Mûsıkî Vakfı, Beşiktaş Mûsıkî Derneği korolarını çalıştırmıştır. Bir süre Florence Nightingale Yüksek Hemşirelik Okulu'nda Türk Müziği dersleri vermiştir.

2 Kasım 2025'te İstanbul'da doğal nedenlerden 99 yaşında ölen Altmöşdört'ün cenazesi Feriköy Mezarlığı'nda defnedildi.

## Kaynakça
Bayağı kuyrukkakan

**Bayağı kuyrukkakan** (*Oenanthe oenanthe*), önceden karatavukgiller (Turdidae) familyasının bir üyesi olarak sınıflandırılan küçük ötücü kuşlara ait bir kuş olup şimdi sinekkapangiller (Muscicapidae) familyasına yerleştirilmiştir.

Avrupa ve Asya'da kuyrukkakan cinsinin en yaygın üyesidir.

Avrupa'da açık taşlı ülkelerde yayılış gösteren, göçmen, böcekçil bir türdür. Asya ile Doğu Kanada ve Grönland garantili yerleridir.

Kaya çatlakları ve tavşan çukurlarında yuva yapar. Kızılgerdandan biraz daha büyük olup yaklaşık 14.5–16&nbsp;cm kadardırlar.

Her iki eşeyin, beyaz bir kıçı ve kuyruğu var. Kuyruğun sonunda siyah ters T-deseni görülür.

## Dış bağlantılar
* Bayağı kuyrukkakan videosu on the Internet Bird Collection


Dosya: Diverse kleden van tapuit-4961907.webm|küçükresim|sol|Oenanthe oenanthe
Dosya:Oenanthe oenanthe oenanthe MHNT.ZOO.2010.11.192.21.jpg|küçükresim|*Oenanthe oenanthe oenanthe*
Kara sırtlı kuyrukkakan

**Kara sırtlı kuyrukkakan** (*Oenanthe lugens*), önceden karatavukgiller (Turdidae) familyasının bir üyesi olarak sınıflandırılan küçük ötücü kuşlara ait bir kuş olup şimdi sinekkapangiller (Muscicapidae) familyasına yerleştirilmiştir.

Palearktik biyocoğrafik bölgesinde bulunan 14 türden biridir. İlk olarak Lichenstein tarafından 1823 yılında tanımlanmıştır.

Eşeysel dimorfizm görülür. Dişilerin tüyleri daha incedir. Bu zarif, göze çarpan güzellikteki kuş kuzey Afrika ve Orta Doğu'da yarı-çöl alanlarda bulunur.

Şu ülkelerde kaydedilmiştir: Cezayir, Bahreyn, Kıbrıs, Mısır, Eritre, Etiyopya, İran, Irak, İsrail, Ürdün, Kenya, Kuveyt, Lübnan, Libya, Moritanya, Fas, Nijer, Umman, Pakistan, Katar, Suudi Arabistan, Somali, Sudan, Suriye, Tunus, Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri ve Yemen.
Mehdi Ordusu

**Mehdi Ordusu** (), Mukteda es-Sadr tarafından Haziran 2003'te kurulan ve 2008'de dağıtılan Iraklı bir Şii milis gücüydü.

Mehdi Ordusu, 4 Nisan 2004'te Irak'taki Şii toplumunun ABD güçlerine karşı ilk büyük silahlı çatışmasına öncülük etmesiyle uluslararası alanda öne çıkmıştır. Es Sadr'ın gazetesinin yasaklanmasını ve ardından tutuklanmaya çalışılmasını izleyen bu ayaklanma 6 Haziran'daki ateşkese kadar sürdü. Ateşkesin ardından grubun dağıtılması ve Es Sadr'ın hareketinin 2005 seçimlerine katılacak bir siyasi partiye dönüştürülmesi için harekete geçildi; Mukteda Es Sadr Mehdi Ordusu savaşçılarına ilk saldırıya uğramadıkları sürece ateşi kesmelerini emretti. Mehdi Ordusu'nun provokatif eylemlerinin ardından Ağustos 2004'te ateşkes bozuldu ve yeni çatışmalar patlak verdi. Grup 2008 yılında Irak güvenlik güçlerinin baskısının ardından dağıtıldı.

En güçlü olduğu dönemde Mehdi Ordusu'nun popülaritesi yerel yönetimleri, polisi ve Sünni Iraklılar ve destekçileriyle işbirliğini etkileyecek kadar güçlüydü. Grup Irak polis güçleri arasında da popülerdi. Irak'ta 2005 seçimlerinde aday olan Ulusal Bağımsız Kadrolar ve Elitler partisi ordu ile yakından bağlantılıydı. Mehdi Ordusu ölüm mangaları işletmekle suçlanıyordu.

Grup, el yapımı patlayıcılarda dahil olmak üzere çeşitli hafif silahlarla donatılmıştı. Irak güvenlik güçlerine ve Koalisyon güçlerine yönelik saldırılarda kullanılan EYP'lerin birçoğunda tetikleyici olarak kızılötesi sensörler kullanılmıştır; bu teknik 1990'ların başından ortalarına kadar Kuzey İrlanda'da IRA tarafından yaygın olarak kullanılmıştır.

Grup 2014 yılında Irak Şam İslam Devleti'ne karşı savaşmak üzere Seraya es-Selam adıyla yeniden canlanmıştır ve 2016 yılı itibarıyla hâlâ aktiftir.  Curf el-Nasr'ın geri alınmasına ve İkinci Tikrit Muharebesi'ne katılmıştır.

## Kaynakça