Türkiye'de iklim değişikliği

**Türkiye'de iklim değişikliği**, Türkiye iklimindeki değişiklikleri, bu değişikliklerin etkilerini ve ülkenin bu değişikliklere nasıl uyum sağladığını kapsamaktadır. Türkiye'nin yıllık sıcaklıklarının yanı sıra en yüksek sıcaklıkları da yükselmektedir. 2020 yılı, Türkiye'de kayda geçmiş en sıcak üçüncü yıldı. Türkiye, iklim değişikliğinden büyük ölçüde etkilenecek olmakla beraber, şimdiden sert hava koşullarıyla karşı karşıya kalmaktadır. Bu durumun başlıca tehlikeleri kuraklık ve sıcak hava dalgalarıdır. Türkiye'nin mevcut sera gazı emisyonları, küresel toplamının yaklaşık %1'ine karşılık gelmektedir ve kömüre yoğun bir şekilde devlet desteği yapılması, Türkiye'nin enerji politikası kapsamındadır.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Türkiye'nin iklim değişikliğine uyum sağlamasını koordine etmektedir. Nehir havzasındaki su kaynakları ve tarım için iklim değişikliğine uyumu, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından planlanmıştır.

Türkiye, 2009 yılında Kyoto Protokolü'nü ardından da Aralık 2015'te Paris Anlaşması'nı imzalamıştır. 4 Kasım 2016 tarihinde yürürlüğe giren anlaşma, Türkiye tarafından ancak 6 Ekim 2021 tarihinde onaylandı. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin onayının hemen ardından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Türkiye'nin konu ile ilgili hassasiyetinin uluslararası çevrelere ve Türk toplumuna anlatabilmek için "Türkiye'nin Yeşil Kalkınma Devrimi" adında yeni bir siyaset gütmeye başladı. Söz konusu siyaset, T.C Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı vasıtasıyla bir yayına dönüştürülerek gerek yurtiçinde gerekse de yurtdışında Türkiye Cumhuriyeti'nin konu ile ilgili duruşunu özetlemek için kullanıldı. Nitekim 31 Ekim 2021 tarihinde Cumhurbaşkanı Erdoğan söz konusu yayını Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Joe Biden'a G20 zirvesi sırasında hediye etti.

Kitapta "Uluslararası Süreçler ve Sürdürülebilir Kalkınma", "Yeşil Kalkınma, Yeşil Büyüme ve Yeşil Ekonomi", "Küresel Isınma", İklim Değişikliği ve Uluslararası Sözleşmeler", "Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ve Türkiye", "İklim Değişikliği ve Türkiye" ve "Türkiye'nin 2053 Yeşil Kalkınma Vizyonu" başlıklı bölümler yer almıştır.

Türkiye yukarıda zikredilen Paris Antlaşmasını onaylamasından dolayı Dünya Bankası'ndan 3.1 Milyar Euro tutarında kredi almaya da hak kazanmıştır.

## Sera gazı emisyonları

Kömür ve kamyonlar Türkiye'nin beş yüz milyon tonluk yıllık sera gazı emisyonunun (bir kısmı metan, büyük çoğunluğu karbondioksittir) neredeyse yarısını oluşturmaktadır ve bu emisyonlar Türkiye'deki iklim değişikliğinin sebepleri arasındadır.

Türkiye'de enerji üretiminin üçte biri kömür yakıtlı enerji santralleri tarafından karşılanmaktadır. Ülkede atmosfere salınan karbondioksitin büyük bölümü ülkenin kömürlü termik santralleri kaynaklıdır. Benzin ve dizel yakıtlı araçlar, Türkiye'de yüksek düzeyde karbondioksit yayan bir başka kaynaktır. Kömür ve petrolden sonra en çok kirleten üçüncü yakıt, Türkiye'deki doğalgaz enerji santrallerinde, evlerde ve iş yerlerinde yakılan doğalgazdır. Türkiye'de fosil yakıt tüketimi ve CO2 salınımında geçmişe oranla daha hızlı bir artış olması beklenmektedir.

Türkiye, ormanları yoluyla emisyonlarının beşte birini yeniden absorbe etmektedir. Hükûmet yeniden ağaçlandırmayı, elektrikli araç üretimini ve düşük karbonlu elektrik üretimini desteklemekle beraber 2053'e kadar net sıfır karbon emisyonu hedeflemektedir. Türkiye'nin iklim ve enerji politikaları değişmediği sürece, yüksek düzeyde karbondioksit emisyonuna yol açan çimento ve elektrik üretim sektörleri karbon vergisi ödemek zorunda kalabilir.

## Doğal çevre üzerindeki etkileri

Tunç Çağı'nda 2 önemli iklim değişikliği dönemi vardı. İklim Değişikliği ve Politika Çalışmaları Boğaziçi Üniversitesi Merkezî Yönetim Kurulu Üyesi  Murat Türkeş'e göre, Türkiye'de insan kaynaklı iklim değişikliği 1970'lerde başlamıştır.

### Sıcaklık ve hava değişiklikleri

2020 itibarıyla, en sıcak yıl rekoru 2010, daha sonra 2018 ve daha sonra 2020 idi. 2011 Ulusal İklim Değişikliği eylem Planı'ndaki iklim değişikliği senaryosu, yıllık ortalama sıcaklıktaki artışın 2.5&nbsp;°C ila 4&nbsp;°C olacağını tahmin etti ve 2021'de Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı, bu süre ile yüzyılın sonu arasında 1 ila 2 derece arasında olacağını söyledi. Türkiye'nin diğer birçok ülkeden daha ciddi şekilde etkileneceği tahmin edilmektedir, ancak etkiler ülkenin bölgelerine göre önemli ölçüde değişmektedir, yaz aylarında Güney ve Batı bölgeleri için en büyük sıcaklık artışları tahmin edilmektedir. En kötü durum, 2100 yılına kadar sıcaklıkta 7 derecelik bir artıştır.

21. yüzyılda sıcaklıkların ortalama 2-3&nbsp;°C artacağı ve yağışların önemli ölçüde azalacağı tahmin edilmektedir. Bununla birlikte, kuzeyde yağışlar artabilir ve yağışların karla yer değiştirmesi nedeniyle daha fazla sel olacağı tahmin edilmektedir. Mevsimsel olarak, kışın daha fazla yağış olabilir, ancak ilkbahar ve sonbaharda %50 daha az olabilir.

İklim değişikliği nedeniyle Türkiye'de orman yangınları arttı ve rüzgar hızının Marmara Bölgesi genelinde artması bekleniyor.

İklim değişikliğinin bir sonucu olarak ortaya çıkabilecek bir başka etki de ani yağışlara bağlı sellerdir. Kuraklık, sivrisinek kaynaklı hastalıklar riski taşır.

Kentsel ısı dalgaları (özellikle güney ve doğuda), kuraklık, fırtınalar, ve sel, artabilir.

### Deniz seviyesinin yükselmesi
Tektonik yükselme, Samsun ve Alanya arasındaki deniz seviyesinin yükselmesini azaltırken, birkaç büyük nehir Deltası azalmıştır. Deniz seviyesinin 1 metre yükselmesi riski taşıyan bölgelerde 200 binden fazla insan yaşamaktadır. İstanbul deniz seviyesinin yükselmesi riski altındadır, örneğin Kadıköy metro İstasyonu sel tehdidi altındadır.

### Su kaynakları
Türkiye "su fakiri" bir ülkedir, çünkü kişi başına düşen su miktarı yılda yaklaşık 1.500m³'tür Kuzey nehir havzalarındaki su kaynakları için çok az değişiklik olduğu, ancak Güney nehir havzalarında önemli bir azalma olduğu tahmin edilmektedir. 2024 yılı itibari ile, geçen son 50 yılda 36 göl tamamen kurudu, 14 gölde ise kuruma tehlikesi olduğu öngörülmüştür.

## Azaltım
Türkiye'nin 2018 yılında yürürlüğe giren Enerji Verimliliği Yasası, verimliliğe yaklaşık 11 milyar ABD doları taahhüt ediyor ve emisyonları önemli ölçüde sınırlayabilir. Bununla birlikte, 2019 itibarıyla, enerji verimliliği politikaları henüz ölçülebilir hedeflere ve önlemlere çevrilmemiştir. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) enerji verimliliğine yatırım yapmaktadır. 2015 yılında İstanbul'da İslam İklim Değişikliği Beyannamesi  yayıldı.

## Olası çözümler ve alınabilecek önlemler

### Resmi Kurumlar
Birleşmiş Milletler nezdinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı İklim Değişliği Ulusal Odak Noktası olarak tanınmıştır.
2001 yılında Başbakanlığın 2001/2 sayılı Genelgesi ile kurulan İklim Değişikliği koordinasyon Kurulu (İDKK), 2013 yılında İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu (İDHYKK) adıyla yeniden düzenlenmiştir.

### Gelecekteki Olası Etkileri

Bu senaryolara göre yapılan bilgisayar destekli simülasyon çalışmaları yapılmaktadır. HİDP (IPCC) A2 senaryosu baz alınarak yapılan bir çalışmada Türkiye'de 2071-2100 yılları arasındaki ortalama sıcaklıklar 1961-1990 yıllarının ortalamasına göre iç bölgelerde 5-6 oC, kıyı bölgelerinde ise 4-5 oC artış olacağı öngörülmüştür. Bu derecede büyük bir artış ekolojik dengeleri oldukça olumsuz yönde etkiyebilecektir.

Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınin İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Ulusal Seragazı Emisyon Envanter Sistemi yapar. Paris Anlaşması imzalandı ve Ekim 2021'de onaylandı.

## Notlar

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız
* 2021 Türkiye orman yangınları
* 2021 Batı Karadeniz sel felaketi

## Dış bağlantılar
* İklim Masası basına bilimsel temelli iklim haberleri servis
* 
* İklim Değişikliği MGM 
* İklim Değişikliğinin Su Kaynaklarına Etkisi Projesi 
* Türkiye’de Yenilenebilir Enerjiyle Sanayi Gelişimi, Ticaret Firsatlari Ve Inovasyon 
* Türkiye’de Yenilenebilir Enerjiyle Beceri ve İstihdam Gelişimi Elektrik Sektörünü Karbonsuzlaştırmanın Yan Faydalarının Analizi 
* Sabancı Üniversitesi:TÜRKİYE’DE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ 
* Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (iklimBU) 
* İklimAdaleti.org 
* Climate Volunteers 
* 350 Türkiye 
* Greenpeace 
* [Türkiye 2050 İklim Politikası Diyaloğu Projesi [Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı|TEPAV]]
* BBC 
* İklim için Kampanyacılık Rehberi 
* Türkiye - Country Climate and Development Report - World Bank