open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
632

## Olaylar
* 27 Ocak - Bir Halkalı Güneş tutulması meydana geldi.
* 23 Şubat - Muhammed, Veda Hutbesini gerçekleştirdi.
* 8 Haziran - Ebu Bekir ilk halife seçildi.
* 16 Haziran - 8 yaşındaki III. Yezdicerd, Sasani İmparatorluğu'nun kralı (şahı) olarak tahta çıktı. Sasani hanedanlığının (İran) son hükümdarı olacaktır.
* Ağustos - Raşidin Halifeliği ile isyancı Arap kabileleri arasında Abrak Muharebesi gerçekleşti.
* Büyük Bulgar Hanlığı kuruldu (dağılışı 668).
* Râşidîn Halifeliği kuruldu (dağılışı 661).

## Doğumlar
* Muhammed bin Ebû Bekir, Ebu Bekir'in oğlu, Mısır valisi (ö. 658)

## Ölümler
* 3 Haziran - Esved el-Ansî, kahin, İslam'a göre sahte peygamber
* 8 Haziran - Muhammed, İslam dininin peygamberi (d. y. 570)
* 5 Ağustos - Fatıma bint Muhammed, İslam peygamberi Muhammed'in kızı, Ali bin Ebu Talib'in eşi
* *tarihi bilinmeyen*
** VI. Hürmüz, Sasani hükümdarı
** Muhsin bin Ali, Ali bin Ebu Talib ile Fatıma Zehra'nın oğlu
** Müseylime, 7. yüzyılda Arabistan'da peygamberliğini ilan etmiş din kurucusu, İslam'a göre sahte peygamber
634

## Olaylar
* Ocak - Firaz Muharebesi: Halid bin Velid komutasındaki Râşidîn Halifeliği ordusu (15.000 asker), Mezopotamya'da (Irak) Bizans İmparatorluğu, Pers İmparatorluğu ve Arap Hristiyanların (Halid'in ordusundan en az 10 kat daha büyük) birleşik güçlerini yendi.
* Şubat - Dathin Muharebesi: Yezid bin Ebu Süfyan komutasındaki Raşidun kuvvetleri, Gazze çevresinde Bizans kuvvetlerini yendi. Müslümanların zaferi, Bizans içinde zulüm gören bir azınlık olan yerel Yahudiler tarafından kutlandı.
* Haziran - Karyeteyn Muharebesi gerçekleşti.
* 30 Temmuz - Ecnadeyn Muharebesi: Theodore komutasındaki Bizans kuvvetleri (Müslüman kaynaklara göre 90.000 asker), Beit Shemesh (günümüz İsrail) yakınlarında Raşidun Halifeliği tarafından yenildi. Emesa'da bulunan İmparator Herakleios savaşın sonucunu duyunca Antakya'ya kaçtı.
* Köprü Muharebesi: Bahman Jadhuyih komutasındaki Pers kuvvetleri (10.000 asker) Müslüman Arapları Fırat nehrinde (Kufe yakınlarında) yendi. Fillerin görüntüsü Müslümanları paniğe kaptırdı ve birçoğu öldürüldü. Bahman, kaçan Arap ordusunu takip etmedi.

## Doğumlar
* I. Germanos, Rum Ortodoks patriği (ö. 732)
* II. Clovis, Neustrasya ve Burgonya Kralı (ö. 657)

## Ölümler
* 23 Ağustos - Ebû Bekir, İslam peygamberi Muhammed'in sahabesi ve Dört Halife'nin ilki (d. 573)
* *tarihi bilinmeyen*
** Fadl bin Abbas, sahabe
** İl Kağan, Doğu Göktürk Kağanlığı'nın son hükümdarı
635

## Olay
* Ocak - Fahl Muharebesi: Halid bin Velid komutasındaki Raşidun ordusu (30.000 asker), Ürdün Vadisi'ndeki (Ürdün) Pella'da Theodore Trithyrius liderliğindeki Bizans kuvvetlerini yendi.
*İmparator Herakleios, Balkan Yarımadası'ndaki Avarların gücünü kırmak için Büyük Bulgaristan'ın hükümdarı (kağan) Kubrat ile ittifak yapar.

## Doğumlar
* Papa II. Benedictus, papa (ö. 685)

## Ölümler
* Hind bint Utbe, sahabe
637

## Olaylar
* Nisan - Kudüs'ün Fethi gerçekleşti.
* Temmuz-Ekim - Halep Kuşatması gerçekleşti.
* Ekim - Demirköprü Muharebesi gerçekleşti.
* Kadisiye Savaşı sonrasında Tizpon, Dört büyük halife ordusu tarafından ele geçirildi.

## Doğumlar
* Said bin Müseyyeb, hadis, tefsir ve fıkıh alanında tabiin'in önde gelen müçtehidlerinden biri (ö. 715)
* Muhammed bin Hanefiyye, Ali'nin oğlu (ö. 700)

## Ölümler
638

## Olaylar
* Arap-Bizans Savaşı: Halid bin Velid komutasındaki Raşidun ordusu Anadolu'ya girerek güçlü bir Bizans direnişi olmadan Kahramanmaraş, Caesarea Cappadociae, Sebastia ve Malatya (Toros Dağları'nın batısı) şehirlerini fethetti. Arap kuvvetleri Ermenistan'a girerek Ağrı ovasına kadar Edessa ve Amida şehirlerini ele geçirdi.
* Maraş Kuşatması gerçekleşti.
* İli Nehri Antlaşması yapıldı.
* Amvâs Veba Salgını
* Tang Hanedanı Çin'iyle evlilik yoluyla ittifak arayan Tibet İmparatorluğu, Songzhou'ya bir saldırı düzenledi ancak saldırı Çin kuvvetleri tarafından püskürtüldü. Ancak bu saldırı Çin Prensesi Wencheng'in Tibet hükümdarı Songtsän Gampo ile evlenmesiyle sonuçlandı.

## Doğumlar
* Hui Neng, Zen Budizmin altıncı ve son piri (ö. 713)
 
## Ölümler
* 12 Ekim - I. Honorius, papa
* 9 Aralık - I. Sergios, Rum Ortodoks patriği
* *tarihi bilinmeyen*
** Ebu Ubeyde bin Cerrah, sahabe (d. 583)
** Kubrat, Büyük Bulgarya Hanı (d. 584)
636

## Olaylar
* 15-20 Ağustos - Yermük Muharebesi: Hâlid bin Velîd komutasındaki Raşidun Halifeliği'nin ordusu, Bizans İmparatorluğu ordularını kesin bir şekilde yenerek Müslümanların Suriye'yi fethini etkili bir şekilde tamamladı. Bu, askeri tarihin en kesin savaşlarından biri olarak kabul edilecek ve Muhammed'in ölümünden sonra Müslümanların ilk büyük fetih dalgasını başlatacaktır.
* 16-19 Kasım - Kadisiye Muharebesi: Raşidun ordusu, Rüstem Ferruhzâd komutasındaki Sasani kuvvetlerini Kadisiye'de (Güney Mezopotamya) bozguna uğrattı.
* Kasım - Kudüs Kuşatması başladı.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* Abdullah bin Ümmü Mektum, sahabe
639

## Olaylar
* 19 Mayıs - Kürşad yani Chieh-she-shuai ve yandaşları Tang imparatoru Tai Tsung'un yaz sarayı Chiucheng Sarayını bastılar.
* 16 Temmuz - Hicretin gerçekleştiği sene 1 kabul edilerek, Hicri takvim oluşturuldu.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* 19 Mayıs - Kürşad yani Chieh-she-shuai, Göktürk tigini
633

## Olaylar
* 18 Mart - Arap Yarımadası, Ebû Bekir'in merkezi otoritesi altında birleştirildi. Bu olay, İran'ın fethi ve Sasani Hanedanlığının düşüşüne zemin hazırladı.
* Nisan - Zincirler Muharebesi gerçekleşti.
* Mayıs - Hîre Muharebesi gerçekleşti.
* Ridde Savaşları: Râşidîn Halifeliğiğinin halifesi Ebu Bekir, Necran (Yemen) bölgesinde yaşayan Arap Kinde kabilesine karşı askeri bir sefer başlatır.
* Hristiyan misyonerler Çin'e yerleşmeye başladı. Doğu Süryani Kilisesi'nin piskoposu Alopen, Tang Hanedanlığı'na Nasturi Hristiyanlığı vaaz ediyor.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* Ebû Dücâne, sahabe
* Ebu Huzeyfe, sahabe
640

## Olaylar
* Kubrat Han'ın kurduğu ilk Bulgar hanlığı, Hazarlar tarafından mağlup edildi ve Bulgarlar ikiye ayrıldı.

## Doğumlar
* Musa bin Nusayr, Emevî Hâlifesi (ö. 716)

## Ölümler
* Muâz bin Cebel, sahabe, fıkıh bilgini, vahiy kâtibi (d. 605)
* Safiyye bint Abdülmuttalib, sahabe (d. 567)
641

## Olaylar
* Numan bin Mukkarin komutasındaki Raşidin kuvvetleri Sasani İmparatorluğu'nun Ahvaz ve Ramhürmüz kaleleriyle çevresini fethetti. 
* Mayıs - Babil Kalesi Kuşatması: Raşidin kuvvetleri, Nil Deltası'ndaki (Kahire yakınında) Babil Kalesi'ni kuşattı. Sonraki iki ay süren çatışmalar sonuçsuz kaldı, Bizanslılar her Müslüman saldırısını püskürterek üstünlük sağladı. 
* 6 Temmuz - Heliopolis Muharebesi : Amr bin As komutasındaki Raşidin kuvvetleri (15.000 adam), Heliopolis (Mısır) yakınlarında Bizans kuvvetlerini yendi. 
* 21 Aralık - Raşidin kuvvetleri yedi aylık bir kuşatmanın ardından Babil'i ele geçirdi; Bir gece saldırısı sırasında Arap savaşçılar şehrin kapılarını açtı. Thebaid bölgesi (Yukarı Mısır) Rashidun Halifeliği tarafından ilhak edildi.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* 11 Şubat - Herakleios, Bizans imparatoru (d. 575)
* 24 Mayıs - III. Konstantinos, Bizans İmparatoru (d. 612)
* 17 Kasım - İmparator Jomei, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 34. imparatoru (d. 593)
* *tarihi bilinmeyen*
** Bilâl-i Habeşî, İslam'ın ilk müezzini (d. 581)
** Heraklonas, Bizans İmparatoru (d. 626)
642

## Olaylar
* 29 Eylül - Amr İbnü'l-As İskenderiye'yi ele geçirdi.
* Nihâvend Muharebesi gerçekleşti.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* Halid bin Velid, Seyfullah olarak da bilinen Arap komutan (d. 592)
643

**643** (**DCXLIII**), çarşamba günü başlayan yıl.

## Olaylar
* Bizans İmparatoru II. Konstans, Müslümanlara karşı başarılı seferinin ardından Theodore Rshtuni'yi Ermenistan hükümdarı olarak tanıdı ve Ermeni ordusunun komutanı (nakharar) olarak atadı.
* Maurikios kendini Roma dükü ilan etti.
* Son Sasani kralı III. Yezdigirt'in oğlu III. Fîrûz, Çin'deki Tang Hanedanı'nın kontrolündeki topraklara kaçtı (yaklaşık tarih).
* Arap-Bizans savaşları: Arap orduları Kuzey Afrika'ya askeri yayılmalarını sürdürdü ve Trablus'u kuşattı. Şehir bir ay sonra ele geçirildi.
* Amr bin Âs, Sabratha'ya (günümüzde Libya) bir müfreze gönderdi. Şehir zayıf bir direniş gösterdi ancak kısa süre sonra teslim oldu ve cizye ödemeyi kabul etti.

## Doğumlar

## Ölümler
* Wei Zheng, Tang Hanedanı şansölyesi (d. 580)
644

## Olaylar
* 1 Kasım - 2. halife Ömer ibn Hattab, kendisinden alınan verginin azaltılmasını isteyen, ancak talebi kabul edilmeyen Ebû Lü'lüe tarafından Medine'de sabah namazında hançerle saldırıya uğradı. Saldırgan intihar ederken Ömer ibn Hattab 3 gün sonra öldü.
 
## Doğumlar
 
## Ölümler
* 3 Kasım - Ömer bin Hattab, sahabe, halife (d. 581)
* *tarihi bilinmeyen*
** Ebu Lü'lüe, Halife Ömer'i öldüren İranlı köle
645

## Olaylar
* Koguryo-Tang Savaşları başladı (bitişi 668).

## Doğumlar
* İmparatoriçe Jitō, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 41. hükümdarı (ö. 703)
* Mücâhid bin Cebr, ünlü hadis ve tefsir bilgini (ö. 723)

## Ölümler
* 21 Ekim - Yinçü Bilge Kağan, Orta Asya bozkırlarının kuzeyinde hüküm süren bir Sir-Tartuş kağanı
* *tarihi bilinmeyen*
** El-Hansa, Arap şair (d. 575)
646

## Olaylar
### Bizans İmparatorluğu
* Arap-Bizans Savaşları: İskenderiye, Bizans'ın Mısır'ı geri alma girişiminin (bkz. 645) başarısız olması ve şehirdeki Greko-Romen devletlerinin yaklaşık 1000 yıllık yönetimine son vermesinin ardından Müslüman Araplar tarafından yeniden ele geçirildi.
* Gregory, Bizanslı Afrika Eksarhlığı, II. Constans'a karşı bir isyan başlatır ve kendisini imparator ilan eder; isyan halk arasında geniş bir destek buluyor.
* Nikiû Muharebesi: Amr bin el-As komutasındaki Raşidun ordusu (15.000 asker), müstahkem Nikiou (Mısır) kasabası yakınlarında daha küçük bir Bizans kuvvetini yendi.

## Doğumlar
* I. Yezid, Emevîlerin ikinci halifesi (ö. 683)
* Abdülmelik, Emeviler'in beşinci halifesi (ö. 705)
* Bilge Tonyukuk, İkinci Göktürk Kağanlığı tarkanı (ö. 726)

## Ölümler
647

## Olaylar
* Harşa İmparatorluğu dağıldı (kuruluşu 606)
* Arap-Bizans Savaşları: Abdullah bin Sa'ad komutasındaki bir Arap ordusu (20.000 kişilik), Afrika'nın Bizans Eksarhlığı'nı işgal eder. Tripolitania'yı ve Kartaca'nın 240&nbsp;km. güneyindeki Sufetula şehrini fetheder.

## Doğumlar
* Atâ bin Ebu Rebah - İslam'ın Tabiin döneminden fıkıh, tefsir ve hadis alimi (ö. 732)

## Ölümler
* 16 Nisan - Çelebi Kağan, Doğu Göktürk kağanı (d. 583)
* *tarihi bilinmeyen*
** Gregori, Bizans İmparatorluğu gaspçısı
648

## Olaylar
* Bizans İmparatoru II. Konstans, Monotelitizm doktrininin neden olduğu yoğun tartışmayı susturmak için Monotelitizm'in tartışılmasını yasaklayan bir imparatorluk fermanı çıkarır. II. Paul tarafından Konstans'ın adına dağıtılan bu ferman, Typos olarak bilinir.
* Papa I. Theodore, Konstantinopolis Kralı II. Paul'ü aforoz eder.

## Doğumlar
* İmparator Kōbun, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 39. imparatoru (ö. 672)
* Ubeydullah bin Ziyâd, Emevi valisi (ö. 686)

## Ölümler
649

## Olaylar
* Arap-Bizans Savaşları: Abdullah ibn Saad komutasındaki Arap donanması kısa bir kuşatmanın ardından Kıbrıs'ı fethetti. Araplar başkent Salamis'i ve adanın geri kalanını yağmaladı. Kıbrıslılar, İmparator II. Constans'a ödedikleri gelirin aynısını ödemeyi kabul ederler.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* 14 Mayıs - I. Theodorus, papa
* 10 Temmuz - Li Shimin, Çin imparatoru (d. 599)
* *tarihi bilinmeyen*
** İoannis Klimakos, Hristiyan aziz, kilise babası ve keşiş (d. 579)
650

## Olaylar
* Hırvatlar ve Sırplar, Balkanlara göç etti .
* Hazar Kağanlığı, Dinyeper'den Hazar Denizi'ne kadar uzanır ve Hazar kıyısında İtil şehrini başkent yapar. Kuzeye doğru Volga'nın kaynaklarına kadar uzanır. Yöneticileri, görünüşe göre hem Müslümanlardan hem de Hıristiyanlardan bağımsızlıklarını iddia etmek için Yahudi dinini kabul ediyor (yaklaşık tarih).
* Abdurrahman bin Rabia komutasındaki bir Raşidun ordusu, Balanjar (Kuzey Kafkasya) şehri yakınlarında Hazarlar tarafından yok edildi. Savaş sırasında her iki taraf da birbirine karşı mancınık kullandı (yaklaşık tarih).

## Doğumlar
 
## Ölümler
651

## Olaylar
### İran
* Pers Kralı III. Yezdigirt, Merv yakınlarındaki bir değirmenci kulübesinde müritleri tarafından öldürüldü ve hem Arap fethine karşı Pers direnişini hem de Sasani İmparatorluğu'nu sona erdirdi.

### Arap Halifeliği
*Abdullah bin Amir komutasındaki Raşidun ordusu Afganistan'ı işgal eder ve Horasan'daki (modern İran) ana kaleleri ele geçirir. Müslüman Araplar, barışçıl bir şekilde teslim olan Belh ve Herat şehirlerini işgal eder.
*Sad bin Abi Vakkas liderliğindeki bir elçilik, denizaşırı bir yoldan başkent Chang'an'a varır. İlk Çin camisinin kurulmasını emreden İmparator Gao Zong tarafından karşılanırlar.
*Kuran, Halife Osman ibn Affan tarafından günümüzdeki biçiminde derlendi. Metin, kopyalarının yapıldığı ve Arap dünyasının şehir merkezlerinde ilan edildiği model haline gelir.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* III. Yezdicerd, Sasani İmparatorluğu'nun yirmi dokuzuncu ve son kralı
* Aşina Po-luo-men, Doğu Göktürk Kağanlığı'nın son kağanı olan İl Kağan'ın oğlu (d. 610)
* Ériş Kül Kağan, Batı Göktürk Kağanı
652

## Olaylar
* Büyük Vahşi Kaz Pagodası, Tang hanedanlığı zamanında yapıldı. 
*Arap-Bizans savaşları: Abdullah ibn Sa'ad komutasındaki bir Arap filosu, İskenderiye kıyılarında Bizans filosunu (500 gemi) yendi. 
* Dongola Kuşatması: Abdullah ibn Sa'ad komutasındaki bir Raşidun ordusu (5.000 erkek), Makuria Krallığı'nda (modern Sudan) Dongola'yı kuşattı. 
*Osman ibn Affan, Mısır'daki Hıristiyan Nübyeliler ile Müslümanlar arasında altı asır süren bir antlaşma yaptı. 
*Muhammed'in sahabisi Abdurrahman bin Avf, ölümünde (yaklaşık tarih) 30.000 köleyi azat etti.
 
## Doğumlar
* IV. Konstantinos, Bizans imparatoru (ö. 685)
 
## Ölümler
* Abbas bin Abdülmuttalib, sahabe (d. 566)
* Abdurrahman bin Avf, sahabe (d. y. 580)
* Ebu Süfyan, Mekke'nin fethi sırasında Müslüman olmuş olan sahabe (d. 565)
* Ebu Zer el-Gıfârî, İslam'ı ilk kabul eden sahabelerden biri
653

## Olaylar
### Bizans İmparatorluğu
*İmparator II. Constans, Suriye valisi Muaviye ile yaptığı ateşkesin ardından Ermenistan'ı gönüllü olarak Araplara teslim etti. Muaviye Ermenilere fiili özerklik verir ve nakharar Theodor Rshtuni'yi Ermenistan'ın hükümdarı olarak atar.
* Muaviye, Rodos Heykeli'nin (Antik Dünyanın Yedi Harikasından biri) dağınık parçalarını alarak ve madeni para yapmak için bronz hurdayı yok ettiği Suriye'ye geri göndererek Rodos'a bir baskın düzenler.

## Doğumlar
* Kâsım bin Muhammed, Ebu Bekir'in torunu (ö. 721/725 civarı)
* Tâvûs bin Keysân, Fars müfessir, muhaddis ve düşünür (ö. 724)

## Ölümler
* Abdullah bin Mesud, sahabi ve ilk dönem din alimi
* Yukuk Kağan, Batı Göktürk Kağanlığı'nın son dönemlerinde ülkeye hükmeden Türk kağanı
654

## Olaylar
* İslam Devleti orduları Rodos'u fethetti

## Doğumlar

## Ölümler
* 24 Kasım - İmparator Kōtoku, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 36. imparatoru (d. 596)
* *tarihi bilinmeyen*
** Arfaja al-Bariqi, sahabe (d. 598)
** Ubade bin Samit, sahabe (d. 583)
** Ubeyy bin Kâb, sahabe ve ilk dönem müfessir, muhaddis ve fakihlerinden
655

**655** (**DCLV**) perşembe günü başlayan bir yıldır.

## Olaylar
* Zâtüssavârî Muharebesi gerçekleşti.

## Doğumlar
* Papa VI. Ioannes (ö. 705)

## Ölümler
* 16 Ekim - Papa I. Martinus
* Lübabe bint Haris, sahabi (d. 593)
656

## Olaylar
* 7 Kasım - Cemel Savaşı gerçekleşti.
* Ali bin Ebu Talib halife oldu.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* 17 Haziran - Osman bin Affan, Dört Büyük Halife'den üçüncüsü (d. 574/576)
* *tarihi bilinmeyen*
** Huzeyfe bin Yeman, sahabe
** Selman-ı Farisî, İslamiyet'i kabul eden İran asıllı ilk sahabe (d. 568)
** Talha bin Ubeydullah, sahabe (d. 598)
** Zübeyr bin Avvâm, sahabe (d. 594)
658

## Olaylar
* İmparator II. Constans, Balkan Yarımadası'na bir sefer düzenledi ve Makedonya'da Avarları yenilgiye uğrattı. Geçici olarak Bizans egemenliğini yeniden tesis etti ve bir kısmını Raşidun Halifeliğine karşı savaşmak üzere Anadolu'ya yerleştirdi.
* İslam orduları, Erivan şehrini ele geçirdi.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* İl-Kullıg İşbara Kağan, Batı Göktürk Kağanlığı hükümdarı (d. 620'den önce)
* Mâlik el-Eşter, Yemenli Arap komutan
* Muhammed bin Ebû Bekir, Ebu Bekir'in oğlu, Mısır valisi (d. 632)
660

## Olaylar
* Baekje krallığı yıkıldı (kuruluşu MÖ 18).

## Doğumlar
* 23 Nisan - İmparatoriçe Gemmei, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 43. hükümdarı (ö. 721)

## Ölümler
* 9 Temmuz - Gye baek, Baekje generali
* *tarihi bilinmeyen*
** Lebid bin Rebia, sahabe, şair
661

## Olaylar
* İslam Halifesi Ali, Hariciler tarafından Kufa'da düzenlenen bir suikastte ağır yaralandı, birkaç gün içinde öldü.
* 29 Temmuz - Ali'nin yerine halife olarak biat alan oğlu Hasan Kufe şehrinde Muaviye lehine halifelikten feragat etti. Hasan ve Kufe halkı buraya gelen Muaviye'ye biat etti. Böylelikle Emevi Devleti resmen kurulmuş oldu.

## Doğumlar
* II. Muâviye, Emeviler'in üçüncü halifesi (ö. 684)
* Haccâc bin Yûsuf es-Sekafî, Emevî valisi (ö. 714)

## Ölümler
* Ali bin Ebu Talib, İslam halifesi
* İmparatoriçe Kōgyoku, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 35. ve 37. hükümdarı (d. 594)
* Temîm ed-Dârî, sahabe
662

## Olaylar
### Emevî Halifeliği
* Müslümanların İran'ı fethi: Emevi Halifeliği orduları, Sasani topraklarındki İran platosunun doğu ve kuzeyindeki topraklara, Horasan'a ve Maveraünnehir boyunca İpek Yolu'na doğru ilerlemeye başlıyor.
* Müslüman general ve Emevi hanedanı üyesi olan Ziyad bin Ebu Süfyan, Irak (Basra) ve eski İran eyaletlerinin valisi olarak atandı.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* 13 Ağustos - Maksimos, Hristiyan keşiş, teolog ve bilgin (d. 580)
663

## Olaylar
* Şirvan kenti, Halife Osman zamanında Araplar tarafından fethedildi.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* Abdullah bin Selam, Yahudi alimiyken Müslüman olan ünlü sahabe (d. 550)
664

## Olaylar
*Emevi kuvvetleri Kabil'i aldı.

## Doğumlar
* Kapgan Kağan, İkinci Göktürk kağanı (ö. 716)
 
## Ölümler
* 6 Ocak - Amr bin Âs, Arap komutan
* *tarihi bilinmeyen*
** Xuan Zang, Erken Tang döneminden tanınmış bir Çinli Budist rahip, bilgin, gezgin ve çevirmen (d. 602)
657

## Olaylar
* Sıffın Savaşı gerçekleşti.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* 31 Ekim - II. Clovis, Neustrasya ve Burgonya Kralı (d. 634)
* *tarihi bilinmeyen*
** Ammar bin Yasir, sahabe (d. 570)
** Veysel Karani, Yemenli Müslüman ve mistik (d. 594)
659

## Olaylar
* Arap-Bizans Savaşı: İmparator II. Constans, Raşidin Halifeliği ile bir barış anlaşması imzaladı. Bu anlaşmayı savunmasını güçlendirmek için kullandı ve Bizans'ın Ermenistan üzerindeki kontrolünü sağlamlaştırdı. Constans, Anadolu'daki bölgesel komutayı bölen temaları kurdu.
*Constans II, oğlu Herakleios'u kardeşi Tiberius ile birlikte ortak imparator (Augustus) rütbesine yükseltti.
* Nehrevan Muharebesi: Irak'taki Nehrevan şehrinde halife Ali bin Ebu Talib ile Hariciler arasında gerçekleşti.
* Batı Göktürk Kağanlığı, Çin yönetimi altına girdi.

## Doğumlar
* Zeynelâbidîn, İslam peygamberi Muhammed'in torunu olan Hüseyin'in oğullarından biri (ö. 713)

## Ölümler
* III. İşoyab, Doğu Asur Kilisesi Katolikosu olarak görev yapmış din adamı
665

## Olaylar

## Doğumlar

## Ölümler
* Hafsa bint Ömer, İslam peygamberi Muhammed'in eşi, Ömer bin Hattab'ın kızı (d. y. 605)
* Zeyd bin Sabit, İslam peygamberi Muhammed'in vahiy kâtiplerinden olan sahabe (d. 612)
666

**666** (**DCLXVI**) Jülyen takvimine göre perşembe günü başlayan bir yıldır.

## Olaylar
* Roma imparatoru II. Konstans Ravenna Eksarhlığı'na din işlerinde özerklik tanıdı.

## Doğumlar

## Ölümler
667

**667** (**DCLXVII**) cuma günü başlayan bir yıldır.

## Olaylar
* Halife I. Muâviye Afrika ve Sicilya'daki Bizans topraklarına karşı saldırıya geçti.

## Doğumlar

## Ölümler
* Severus Seboht, piskopos (d. 575)
668

## Olaylar
* Koguryo-Tang Savaşları sona erdi ve Goguryeo yıkıldı.

## Doğumlar
* I. Velîd, Emevilerin altıncı halifesi (ö. 715)
* İbrahim en-Nehaî, Tabiun dönemi hadis ve fıkıh bilgini (ö. 715)
 
## Ölümler
* 15 Eylül - II. Konstans, Bizans imparatoru (d. 630)
* *tarihi bilinmeyen*
** Brahmagupta, Hint matematikçi ve gök bilimci (d. 598)
669

## Olaylar
* Konstantinopolis Kuşatması gerçekleşti.

## Doğumlar
* II. Justinianos, Herakleios Hanedanı mensubu son Bizans imparatoru (ö. 711)
* II. Gregorius, papa (ö. 731)
* Kuteybe bin Müslim, Emevilerin en önemli Arap komutanlarından biri ve Emevilerin Horasan valisi (ö. 715)
* Süddî, Tabiin dönemi tefsir ve hadis bilgini (ö. 744)

## Ölümler
* 7 Nisan - Hasan bin Ali, İslam peygamberi Muhammed'in torunu, halife (d. 624)
* *tarihi bilinmeyen*
** Mizizios, Sicilya'da imparatorluk ilan etmiş bir gaspçı Bizans İmparatoru (d. 622)
670

## Olaylar
* Emevi kuvvetleri, Bizans toprağı olan Kyzikos (Kapıdağ) yarımadasını aldı. Buradan İstanbul kuşatmalarını yapacaklardır.
* Arap-Bizans Savaşı: Arap filosu Ege Denizi'ne hakim olarak ve stratejik adalar olan Rodos, İstanköy ve Sakız Adası'nı fethetti. 
* Emevilerin İfrikiyye valisi Ukbe bin Nafi, askerî bir üs şehri olarak Kayrevan'ı kurdu.

## Doğumlar
* Tarık bin Ziyad, Endülüs'ü fetheden Emevi komutanı (ö. 720)

## Ölümler
* Mugire bin Şu'be, sahabe, vahiy katibi ve Emevi devlet adamı (d. 600)
672

## Olaylar
* 27 Temmuz - 24 Ağustos arasında Asuka Dönemi'nde Prens Ōama ve Prens Ōtomo arasında meydana gelen bir veraset savaşı olan Jinshin Savaşı gerçekleşti.

## Doğumlar
* Bede, Anglosakson dünyasının ilk tarih yazarı, teolog, tarihçi ve kronolog (ö. 735)
 
## Ölümler
* 7 Ocak - İmparator Tenji, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 38. imparatoru (d. 626)
* 27 Ocak - Vitalianus, papa
* 21 Ağustos - İmparator Kōbun, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 39. imparatoru (d. 648)
673

## Olaylar
 
## Doğumlar
 
## Ölümler
* Erkam bin Ebü'l Erkam, İslam peygamberi Muhammed'in ilk Müslüman olan sahabelerinden (d. 574)
* Fîrûz ed-Deylemî, sahabe
674

## Olaylar
* Konstantinopolis Kuşatması başladı (bitişi 678).
* Emevi kuvvetleri Toharistan, Kuhistan, Buhara'yı aldı.

## Doğumlar
 
## Ölümler
675

## Olaylar

## Doğumlar
* Huoching, Alamanyalı asilzade (ö. 744)
* Süleyman bin Abdülmelik, Emeviler devleti halifesi (ö. 717)
 
## Ölümler
* 24 Mayıs - Aşina Zhong, Sol Bilge Prensi (d. 611)
* *tarihi bilinmeyen*
** Sa'd bin Ebû Vakkas, sahabe (d. 592)
Fıtrat

**Fıtrat**, İslam dininde bir kavram, özellikle tasavvufta önemli bir yer tutar.

Bir şeyi başlangıcında yarmak, kazmak anlamına gelen ve “fatr” kökünden türemiş olan fıtrat kelimesi, “ilk yaratılış” manasına gelir. Yani, mutlak yokluğun yarılarak içinden varlığın çıkmasıdır. Fıtrat, bu yarma sonucu ortaya çıkan ilk varlık halidir. İbn Manzur, Lisânü'l-Arab adlı eserinde “fıtrat”ı şöyle tanımlar: *Yaradılış, yapı, karakter, tabiat, mizaç, Peygamberlerin sünneti, Kâlb-i selim, adetullahtır.*

Sadece Allah’ı tanıma değil, belki genel manada din ve dini ayinleri tanıma da fıtridir. İnsanın fıtratı sabit, payidar ve değişiklik kabul etmez. Ayrıca Rum suresinin 30. ayeti Fıtrat Ayeti olarak bilinmektedir.

Ayrıca hilkat, tabii eğilim, hazır olmak, huy, cibilliyet, içgüdü, istidât gibi manalara da gelir. Terim olarak fıtrat: "Allahu Teâlâ'nın mahlûkatını kendisini bilip tanıyacak ve idrak edecek bir hal, bir kabiliyet üzere yaratmasıdır." Muhyiddin İbn Arabi ise “fıtrat” sözcüğüne "bir şey üzerine yaratılmak" mânâsı vermektedir. “Fıtrilik” fıtrat kelimesinden türetilmiştir ve fıtrata yani yaradılış maksadına uygun olan anlamına gelmektedir.

## Kaynakça
671

## Olaylar
 
## Doğumlar
 
## Ölümler
* I. Grimoald, Benevento Dükü ve Lombard kralı
* Hucr bin Adiy, Ali taraftarlığından dolayı Muaviye tarafından öldürtülen sahabe
* Said bin Zeyd, sahabe (d. 593 / 594)
680

## Olaylar
* 10 Ekim - Kerbelâ Olayı yaşandı.
* 7 Kasım - Üçüncü Konstantinopolis Konsili başladı.
* Trakya (thema) kuruldu.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* 6 Mayıs - I. Muâviye, İslam Devleti'nin Ali'den sonraki halifesi ve Emevi Hanedanı'nın kurucusu (d. 602)
* 10 Ekim
** Ali el-Ekber, Hüseyin'in Kerbela'da öldürülen büyük oğlu (d. 662)
** Hüseyin bin Ali, Muhammed bin Abdullah'ın torunu, Ali bin Ebu Talib'nin oğlu (d. 626)
* *tarihi bilinmeyen*
** Alkame bin Kays, Tabiun dönemi fıkıh, hadis, kırâat ve tefsir bilgini (d. 591)
** Müslim bin Akil, Hüseyin bin Ali'nin kuzeni
681

## Olaylar
* 16 Eylül - Üçüncü Konstantinopolis Konsili'nin son oturumu yapıldı.
* 5 Aralık - başta Aşide Beŋü ve Aşina Funian olmak üzere 54 Göktürk Ch'ang-an'ın Doğu Pazarında halka açık bir alanda idam edildi.
* Birinci Bulgar Devleti kuruldu (dağılışı 1018).

## Doğumlar
 
## Ölümler
* 10 Ocak - Agatho, papa
* 5 Aralık
** Aşide Beŋü, Göktürk Kağanlığı'nın yıkılmasından sonra Göktürklerin 50 yıllık bağımsızlık isyanının azmettiricisi olan Göktürk asilzadesi
** Aşina Funian, Doğu Göktürk Kağanı
* *tarihi bilinmeyen*
** Cavanşir, Kafkas Albanyası hükümdarı (d. 616)

## Kaynakça
682

## Olaylar
* Kutluk Devleti (İkinci Doğu Göktürk Kağanlığı) kuruldu (dağılışı 745).

## Doğumlar
* Ömer bin Abdülazîz, Emevî Halifesi (ö. 720)
 
## Ölümler
* Hassân bin Sâbit, Arap şair (d. 563)
* Ukbe bin Nafi, Arap komutan ve Emevi valisi (d. 621)
683

## Olaylar
 
## Doğumlar
* Bilge Kağan, İkinci Göktürk Kağanlığı'nın kağanı (ö. 734)
* İmparator Mommu, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 42. hükümdarı (ö. 707)
* İmparatoriçe Genshō, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 44. hükümdarı (ö. 748)

## Ölümler
* 28 Haziran - II. Leo, papa (d. 611)
* 27 Aralık - İmparator Gaozong, Çin'in Tang Hanedanı'nın üçüncü imparatoru (d. 628)
* *tarihi bilinmeyen*
** I. Yezid, Emevîlerin ikinci halifesi (d. 646)
** Mesrûk el-Kûfî, tabiun dönemi hadis ve fıkıh bilgini
** Ümmü Seleme, İslâm peygamberi Muhammed'in eşlerinden biri (d. 597)
684

## Olaylar
* Halley kuyruklu yıldızı, Dünya'nın yakınından geçti (önceki: 607 ; sonraki : 760).

## Doğumlar
* Kül Tigin, İkinci Doğu Göktürk Kağanlığı'nı ağabeyi Bilge Kağan ile birlikte yöneten devlet başkanı (ö. 731)

## Ölümler
* II. Muâviye, Emeviler'in üçüncü halifesi (d. 661)
* Abdullah bin Amr, sahabe
685

## Olaylar
 
## Doğumlar
* 8 Eylül - İmparator Xuanzong, Çin'in Tang Hanedanı'nın yedinci imparatoru (ö. 762)
* III. Leon, Bizans imparatoru (ö. 741)

## Ölümler
* 7 Mayıs - I. Mervân, Emevîlerin dördüncü halifesi (d. 623)
* 8 Mayıs - Papa II. Benedictus, papa (d. 635)
* Eylül - IV. Konstantinos, Bizans imparatoru (d. 652)
* *tarihi bilinmeyen*
** Ebu Berze Eslemi, sahabe
678

## Olaylar
* Konstantinopolis Kuşatması, Bizans zaferi ile sona erdi.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* 11 Nisan - Donus, papa
* 12 Temmuz - Ayşe, İslam peygamberi Muhammed'in üçüncü eşi
* *tarihi bilinmeyen*
** Ebu Hureyre, Yemen asıllı sahabe
686

## Olaylar
 
## Doğumlar
* 23 Ağustos - Charles Martel, Franklar Krallığı'nda devlet adamı ve askerî komutan (ö. 741)
 
## Ölümler
* 5 Ağustos - Ubeydullah bin Ziyâd, Emevi valisi (d. 648)
* 1 Ekim - İmparator Temmu, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 40. imparatoru (d. 631)
* *tarihi bilinmeyen*
** Ömer bin Sa'd, Sahabelerden ve Aşere-i Mübeşşere'den Sa'd bin Ebû Vakkas'ın oğlu (d. 620)
687

## Olaylar

## Doğumlar
* II. Yezîd, Emevî halifesi (ö. 723)

## Ölümler
* Mart - Muhtar es-Sekafî, Muhtariyye hizibinin kurucusu (d. 622)
* 21 Eylül - Papa Konon, 1 yıl papalık yapan Katolik din adamı (d. y. 630)
* *tarihi bilinmeyen*
** Abdullah bin Abbas, İslam peygamberi Muhammed'in amcasının oğlu olan sahabe (d. 619)
688

**688** (**DCLXXXVIII**) çarşamba günü başlayan bir artık yıldır.

## Olaylar
* Suikast sonucu yaşamını yitiren Lombardiya kralı Pertarito'nun yerine oğlu Cunipert geçti.

## Doğumlar
* Jianzhen, Çinli Budist keşiş (ö. 763)

## Ölümler
* Pertarito, Lombardiya kralı
689

**689** (**DCLXXXIX**) cuma günü başlayan bir yıldır.

## Olaylar
* Bizans-Bulgar Savaşı: İmparator II. Justinianos Makedonya'daki Bulgarları yenerek Selanik'i ele geçirdi.

## Doğumlar

## Ölümler
690

**690** yılı (**DCXC**),Jülyen takviminde Cumartesi günü başlayan yaygın bir yıldı. Bu yıl için 690 adı, Anno Domini takvimi döneminin Avrupa'da yıl adlandırmada yaygın yöntem haline geldiği erken orta çağ döneminden beri kullanılmaktadır.

## Olaylar

### Yere göre

#### Britanya

* Kent Kralı Oswine, iki yıllık saltanatının ardından merhum Kent Kralı Eadric'in kardeşi Wihtred tarafından devrilir. Doğu Saksonlardan intikam almak için Thames Nehri'nin kuzeyindeki topraklarını ele geçirir (yaklaşık tarih).

#### Asya

* 16 Ekim - Wu Zetian, Tang Hanedanlığı tahtına oturur ve kendini "Kutsal ve İlahi İmparator" olarak Çin İmparatorluğu'nun hükümdarı ilan eder. 5.000 yıllık Çin tarihindeki ilk ve tek kadın "imparator" olur. Hanedanlığın adını Zhou Hanedanlığı olarak değiştirir ve kendisine karşı çıkmaya çalışan taht taliplerini ve papazları öldürmeye başlar. Hükümdarlığı sırasında Budizm'i Taoizm'in üstüne çıkarır .

### Konuya göre

#### Eğlence

* Bilinen en eski göz bağlı satrancın Said ibn Cübeyr tarafından oynandığı tarih 

#### Din

* Anglo-Sakson misyoner Willibrord, putperest Frizleri Hıristiyanlaştırmak amacıyla York'tan 12 Benediktin rahibiyle birlikte Westkapelle'ye (günümüz Hollanda'sı ) seyahat eder .
* 19 Eylül – Tarsuslu Theodore, 88 yaşında Canterbury'de öldü. Yerine Berhtwald, Canterbury'nin 9. Başpiskoposu oldu (yaklaşık tarih).

## Doğumlar
* III. Gregorius, papa (ö. 741)

## Ölümler
* Batbayan, Bulgar hükümdar
* Bera bin Azib, sahabe (d. 600)
692

**692** (**DCXCII**) pazartesi günü başlayan bir artık yıldır.

## Olaylar
* Sebastopolis Muharebesi: Leontius komutasındaki Bizans ordusu, Muhammed bin Mervan komutasındaki Arap güçleri tarafından Sebastopolis'te yenildi. Savaş sırasında, Neboulos komutasındaki Slavlardan oluşan yaklaşık 20.000 kişilik bir birlik Bizans hatlarını terk edip Arapların tarafına geçti.

## Doğumlar

## Ölümler
* Abdullah Bin Zübeyr, İslam Devleti komutanı ve devlet adamı (d. 624)
693

## Olaylar
* , Batı Göktürk hanedanlığı toprakları üzerinde hak iddia etti.

## Doğumlar
* II. Mervân, Emevi halifesi (ö. 670)

## Ölümler
* Abdullah bin Ömer, ikinci İslâm Halifesi Ömer'in oğlu, sahabe (d. 614)
695

## Olaylar
* Bizans halkı, Anatolikos Theması'nın strategos'u (askeri valisi) Leontios'un önderliğinde ayaklandı ve onu imparator ilan etti. II. Justinianus tahttan indirildi ve burnu kesildi (sonradan kendisine "Kesik Burunlu" lakabı takıldı). İmparator, Cherson'a (Kırım) sürüldü ve tahtı geri almak için bir girişim planlamaya başladı.

## Doğumlar
* Edessalı Theofilus, Orta Çağ astroloğu ve âlimi (ö. 785)
* Kibi no Makibi, Nara Dönemi'nde yaşamış bir Japon bilgini ve asili (ö. 775)

## Ölümler
696

**696** (**DCXCVI**) cumartesi günü başlayan bir artık yıldır.

## Olaylar
* Kapgan Kağan, Kitanlar'ı büyük bir yenilgiye uğrattı.

## Doğumlar

## Ölümler
697

**697** (**DCXCVII**) pazartesi günü başlayan bir yıldır.

## Olaylar
* Venedik Cumhuriyeti kuruldu (dağılışı 1797)
* Irak valisi Haccac bin Yusuf komutasındaki Suriye kuvvetleri, Musul şehrini ele geçiren ve Mezopotamya'nın büyük bir bölümünü işgal eden İranlı Haricileri'ni yendi (yaklaşık tarih).

## Doğumlar

## Ölümler
698

## Olaylar
* Kartaca Muharebesi gerçekleşti.
* Balhae Krallığı kuruldu (dağılışı 926)

## Doğumlar
* Küçlüğ Bilge Hatun, Kapgan Kağan'ın kızı, Göktürk hatunu (ö. 723)
 
## Ölümler
691

## Olaylar
* Kubbetü's-Sahre'nin inşası tamamlandı.
 
## Doğumlar
* III. Yezîd, Emevi halifesi (ö. 744)
* Hişâm bin Abdülmelik, onuncu Emevî halifesi (ö. 743)
 
## Ölümler
699

## Olaylar
* Türkeş Devleti kuruldu (dağılışı 766)

## Doğumlar
* İmam-ı Azam Ebu Hanife, hanefi mezhebinin kurucusu, islam alimi (ö. 767)
* Vâsıl bin Atâ, Mutezile mezhebinin kurucusu olarak tanınan ilahiyatçı, hukukçu (ö. 748)
* Wang Wei, Tang döneminde yaşamış Çinli şair, müzisyen, ressam ve devlet adamı (ö. 759)
* Zeyd bin Ali, Zeydiyye mezhebinin kurucusu, Tabiin'den fıkıh alimi (ö. 740)

## Ölümler
700

## Olaylar
 
## Doğumlar
* I. Hadrianus, papa (ö. 795)
* Papa Aziz I. Paulus, papa (ö. 767)
 
## Ölümler
* Asparuh, Bulgar komutan
701

## Olaylar
 
## Doğumlar
* İmparator Shōmu, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 45. imparatoru (ö. 756)
* Li Bai, Tang dönemi'nde yaşamış Çinli şair (ö. 762)

## Ölümler
702

## Olaylar
 
## Doğumlar
* Ca'fer es-Sâdık, Caferilik fıkhının kurucusu (ö. 765)
* Mukâtil bin Süleyman, Tabiin dönemi hadis alimi ve müfessir (ö. 767)
 
## Ölümler
* Liutpert, Lombard kralı
703

## Olaylar
 
## Doğumlar
* An Luşan, Yan Hanedanı hükümdarı (ö. 757)
 
## Ölümler
* 13 Ocak - İmparatoriçe Jitō, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 41. hükümdarı (d. 645)
704

## Olaylar
* Büyük Vahşi Kaz Pagodası, Ming hanedanlığı zamanında yeniden yapıldı.

## Doğumlar
* İbn-i İshak, Meğazi ilminin kurucusu olarak kabul edilen tarihçi (ö. 767)
 
## Ölümler
706

**706** (**DCCVI**) cuma günü başlayan bir yıldır.

## Olaylar
* 15 Şubat - Konstantinopolis patriği I. Callinicus görevden alındı.

## Doğumlar
* II. Velîd, Emevi halifesi (ö. 744)

## Ölümler
* 15 Şubat
** Leontios, Bizans imparatoru
** III. Tiberios, Bizans imparatoru
705

## Olaylar
 
## Doğumlar
 
## Ölümler
* 8 Ekim - Abdülmelik, Emeviler'in beşinci halifesi (d. 646)
* 16 Aralık - Wu Zetian, Çin imparatoriçesi (d. 624)
* *tarihi bilinmeyen*
** Leontios, Bizans imparatoru
708

**708** (**DCCVIII**) pazar günü başlayan bir artık yıldır.

## Olaylar
* Tarık bin Ziyad, Tanca valisi oldu.
* Arap-Bizans Savaşları: Mesleme bin Abdülmelik yönetimindeki Emevi kuvvetleri, uzun bir kuşatmanın ardından Bizans'ın Kapadokya eyaletindeki Tyana'yı ele geçirip yağmaladılar. Mesleme ayrıca yaz aylarında Amorium'a baskın yapıp fethederek başka bir sefere komuta etti. 
* Kuteybe bin Müslim komutasındaki Emevi kuvvetleri Buhara'yı aldı. 
 
## Doğumlar

## Ölümler
* 4 Şubat - Papa Sisinnius
709

## Olaylar
* Arap-Bizans Savaşları: Mesleme bin Abdülmelik komutasındaki Emevi ordusu günümüzde Konya'nın Bozkır ilçesi olan İsaurya kentine saldırdı.
* İki yıl uğraştan sonra, Kuteybe bin Müslim, Buhara'yı ele geçirdi. Toharistan prensi Emeviler'e karşı ayaklandı fakat ayaklanma süratle bastırıldı.

## Doğumlar
* 18 Kasım - İmparator Kōnin, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 49. imparatoru (ö. 782)

## Ölümler
* Enes bin Mâlik, sahabe (d. 612)
* Gotfrid, Bavyera'ya hükmeden Agilolfing Hanedanı'na mensup Almanya dükü
* Nizek Tarhan, Kuteybe bin Müslim'in emriyle boynu vurularak öldürülen Türk beyi

## Kaynakça
710

## Olaylar
* Bizans ileri karakolu olan Kırım'da II. Justinianos'a karşı Hazar destekli isyan çıktı. İmparator gönderdiği bir donanmayla şehri geri aldı ve Bizans otoritesini yeniden tesis etti. Dönüşte donanma fırtınaya yakalandı ve pek çok gemi kaybedildi.
* Bizans generali Leo, Abhazya bölgesini Araplardan geri aldı.
* Ak Hun İmparatorluğu dağıldı (kuruluşu 440)
* Vizigotlar kralı Roderick'in rakibi olan valisi Julian Arapları Septe'ye çağırarak onları İber Yarımadası'nı işgal etmeye teşvik eder. Tarık bin Ziyad, Tanca'ya (Fas) vali olarak atanır ve 1.700 kişilik bir Mağribi garnizonu kurar.

## Doğumlar
 
## Ölümler

## Kaynakça
711

## Olaylar
* Guadalete Muharebesi gerçekleşti.
* Endülüs kuruldu: Tarık Bin Ziyad İspanya'ya çıkıp gemilerini yaktı. Vizigot kralı Rodrik'i kendi eliyle öldürerek Vizigot Devleti'ni yıktı. Avrupa'da 1492 senesine kadar sürecek islam hakimiyetini kurdu. Ünlü gemileri yakmak deyimi buradan gelir.
* Bolçu Savaşı gerçekleşti.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* Aralık - II. Justinianos, Herakleios Hanedanı mensubu son Bizans imparatoru (d. 669)
712

## Olaylar
* Emevilerin İberya'yı fethi: Musa bin Nusayr, Kuzey Afrika'dan 18.000 Arap ve Berberi ordusuyla İberya'ya çıkar. Fetihlere başlar ve 3 ay süren kuşatmanın ardından sert bir direnişle karşılaştığı Sevilla şehrini ele geçirir.
* Kuteybe bin Müslim komutasındaki Emevi kuvvetleri Harezm ve Semerkant'ı fethetti.

## Doğumlar
* Du Fu, Çinli şair (ö. 770)
* Mâlik bin Enes, Mâliki mezhebinin kurucusu, müctehid ve muhaddis (ö. 795)

## Ölümler
* Ansprand, Lombard kralı
* Aripert II, Lombard kralı
* Rodrigo, Vizigot kralı
713

## Olaylar
 
## Doğumlar
* Bayan Çor Kağan, Uygur Kağanlığı kağanı (ö. 759)
 
## Ölümler
* Filippikos, Bizans imparatoru
* Hui Neng, Zen Budizmin altıncı ve son piri (d. 638)
* Zeynelâbidîn, İslam peygamberi Muhammed'in torunu olan Hüseyin'in oğullarından biri (d. 659)
707

## Olaylar
 
## Doğumlar
 
## Ölümler
* 18 Temmuz - İmparator Mommu, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 42. hükümdarı (d. 683)
* 7 Ağustos - Çaça Sengün, Tang Hanedanlığı döneminde yaşamış Çinli general
714

## Olaylar
 
## Doğumlar
* 23 Ağustos - Mansûr, Abbasi halifesi (ö. 775)
* *tarihi bilinmeyen*
** III. Pepin, Franklar Krallığı'nda bir devlet adamı ve sonra kral (ö. 768)

## Ölümler
* Haccac, Emevi valisi (d. 661)
715

## Olaylar
* Konstantinopolis Kuşatması gerçekleşti.
* Terette'de Jolet şifresi çözüldü.
* 23 Şubat - Emevi Halifesi I. Velid, 10 yıllık hükümdarlığın ardından Şam'da öldü ve yerine kardeşi Süleyman bin Abdülmelik geçti. Onun yönetimi sırasında Emevi Halifeliği, Maveraünnehir (Orta Asya), Sind (Pakistan), Hispania'da ve Bizans İmparatorluğu'na karşı gerçekleştirilen başarılı seferlerle en yüksek noktasına ulaşır.
* Emevilerin İberya'yı fethi: Tarık bin Ziyad liderliğindeki Araplar, La Rioja bölgesinden (günümüz İspanya'sı) ilerleyerek kale şehri Leon'u fetheder.

## Doğumlar
* II. Stephanus, Papalık Devletlerinin ilk hükümdarı (ö. 757)
* Ōtomo no Yakamochi, Japon şair ve devlet adamı (ö. 785)
 
## Ölümler
* I. Velîd, Emevilerin altıncı halifesi (d. 668)
* Constantinus, papa
* İbrahim en-Nehaî, Tabiun dönemi hadis ve fıkıh bilgini (d. 668)
* Kuteybe bin Müslim, Emevilerin en önemli Arap komutanlarından biri ve Emevilerin Horasan valisi (d. 669)
* Muhammed bin Kasım es-Sekafî, Sind'i fetheden Emevî kumandanı (d. 691-92)
* Said bin el-Müseyyeb, hadis, tefsir ve fıkıh alanında tabiin'in önde gelen müçtehidlerinden biri (d. 637)
716

## Olaylar
*Ağustos - Konstantinopolis Kuşatması: Mesleme bin Abdülmelik komutasındaki Emevi ordusu Bizans'ın başkenti Konstantinopolis'i kuşattı.
* Bilge Kağan'ın göktürklerin başına geçişi, sulu Kağan'ın onokların başına gelişi.
* Bizans-Bulgar Antlaşması gerçekleşti.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* 22 Temmuz - Kapgan Kağan, İkinci Göktürk kağanı (d. 664)
* *tarihi bilinmeyen*
** Aşina Duoxifu, İkinci Türk Kağanlığı'nın doğu topraklarının idarecisi
** Bavyeralı Theodo, Bavyera Dükalığı dükü (d. y.625)
** Musa bin Nusayr, Emevî Hâlifesi (d. 640)
717

## Olaylar
* Konstantinopolis'in İkinci Arap Kuşatması başladı.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* Paolo Lucio Anafesto, Venedik Cumhuriyeti "Doçe" unvanı ile devlet başkanı seçilen ve Venedik Dukası unvanını ilk kez taşıyan kişi
* Süleyman bin Abdülmelik, Emeviler devleti halifesi (d. 675)
718

## Olaylar
* 15 Ağustos - Konstantinopolis Kuşatması sonlandı.
* Endülüs Emevî orduları Pireneler'i aşarak Fransa'ya girdi.

## Doğumlar
* V. Konstantinos, Bizans imparatoru (ö. 775)
* Ebû Müslim Horasânî, İranlı bir Müslüman siyasetçi (ö. 755)
* Halil ibn Ahmed el-Ferahidi, Arap dil ve edebiyat bilgini (ö. 786)
* İmparatoriçe Kōken, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 46. ve 48. hükümdarı (ö. 770)

## Ölümler
* II. Anastasios, Bizans imparatoru
720

## Olaylar
* Kuteybe bin Müslim komutasındaki Emevi kuvvetleri Kaşgar'ı aldı. 
* Irak'ın eski valisi Yezid bin Muhallab isyan başlattı ve Basra'da Abbas bin Velid ve Mesleme bin Abdülmelik komutasındaki Emevi güçleri tarafından yenilgiye uğratılır. Tutuklandı ve daha sonra idam edildi. 
* Emevi Halifeliği, kuzeyde Asturias Krallığı tarafından kontrol edilen küçük bir bölge dışında tüm İspanya'yı hakimiyeti altına alarak en geniş sınırlara ulaştı.

## Doğumlar
 
## Ölümler
* 10 Şubat - Ömer bin Abdülaziz, Emevî halifesi (d. 682)
* *tarihi bilinmeyen*
** Tarık bin Ziyad, Endülüs' ü fetheden Emevi komutanı
721

## Olaylar
 
## Doğumlar
* Câbir bin Hayyan, Farsî çok yönlü bir fen bilgini; simyacı, kimyacı ve eczacı (ö. 815)
* Seffâh, Abbasi halifesi (ö. 754)
 
## Ölümler
* 29 Aralık - İmparatoriçe Gemmei, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 43. hükümdarı (d. 660)
722

**722** (**DCCXXII**) perşembe günü başlayan bir yıldır.

## Olaylar
* Vikingler Hehil Muharebesi'nde Wessex Krallığı'nı yendi.

## Doğumlar

## Ölümler
* Divaştiç, Soğd lideri
723

## Olaylar
 
## Doğumlar
 
## Ölümler
* II. Yezîd, Emevî halifesi (d. 687)
* Küçlüğ Bilge Hatun, Kapgan Kağan'ın kızı, Göktürk hatunu (d. 698)
* Mücâhid bin Cebr, ünlü hadis ve tefsir bilgini (d. 645)
724

## Olaylar
 
## Doğumlar

## Ölümler
* Altun Tamgan Tarkan, İkinci Göktürk Kağanlığı döneminde yaşamış bir Göktürk beyi
* Tâvûs bin Keysân, Fars müfessir, muhaddis ve düşünür (d. 653)
725

## Olaylar
 
## Doğumlar
 
## Ölümler
* Bavyeralı Grimoald, Bavyera Düklüğü'nü yöneticisi
* İkrime, Tabiin döneminde yaşamış muhaddis ve müfessir.
* Kâsım bin Muhammed, Ebu Bekir'in torunu (d. 653)
719

**719** yılı, Pazar günü başlayan bir ortak yıldır (artık olmayan yıl). 

## Olaylar

### Mekana Göre

#### Bizans İmparatorluğu

* Eski imparator II. Anastasios, mevcut imparator III Leo'ya karşı dikkate değer bir destekle isyan başlattı. II. Anastasios'u destekleyenler arasında Bulgaristan İmparatorluğu'nun hanı Tervel de vardı. II. Anastasios'un Konstantinapolis'e karşı olan saldırısı başarısız sonuçlandı, Anastasios esir alındı ve Leo'nun emriyle kafası gövdesinden koparıldı.

#### Avrupa

* Emevi Devleti'nin Galya'yı işgali gerçekleşti (Fransa'nın güneyindeki Vizigot Krallığı'na ilk büyük Müslüman saldırısı). Emevili devlet adamı Al-Samh, Toulouse bölgesine saldırmadan önce Narbonne'un (Araplara göre Arbon) yönetimini aldı. Şehrin birçok savunucusu ve sakini, Emevili askerler tarafından olay esnasında öldürüldü.
* Friz-Frenk Savaşları: Charles Martel, Frizlerin Kralı Radbod'u mağlup etti. Martel böylece kolay bir şekilde Frizya'yı (günümüz Hollanda'sı) işgal etti. Bununla yetinmeyip Ren Nehri'nden ilerleyen Charles, Frizya'yı Vlie Nehri'ne kadar işgal etti.
* Dük Grimoald; kardeşleri Theodbert, Theobald ve II. Tassilo'nun ölümüyle birlikte Bavyera Dükalığı'nın tek yöneticisi oldu. Grimoald, dükalığı sivil savaştan sonra tekrar tek bir çatı altında topladı ve başkentini Salzburg yaptı.
* Mayıs ayında II. Chilperic, IV. Chlothar'ın ölümünden sonra Charles Martel tarafından Frenklerin kralı olarak tanındı. Bununla birlikte Charles, kraliyet makamları arasında tekel oluşturdu.

### Konuya Göre

#### Dini

* Nubia Kilisesi; bağlılığını Doğu Ortodoks Kilisesi'nden çekti, Kıptî Ortodoks Kilisesi'ne bağlandı (yaklaşık tarih).

## Doğumlar

* İsmail bin Ca'fer es-Sâadık, Şii imam ve bilgin (veya 722)

## Ölümler
* Bilge İşbara Tamgan Tarkan, İkinci Göktürk Kağanlığı Dönemi'nde yaşamış olan bir Göktürk devlet adamı
* Muhammed bin Mervân, Arap general (veya 720)

## Kaynakça
726

## Olaylar
 
## Doğumlar
* Grifo, Charles Martel'in çocuğu (ö. 753)

## Ölümler
* Bilge Tonyukuk, İkinci Göktürk Kağanlığı tarkanı (d. 646)
* Marcello Tegalliano, Venedik Cumhuriyeti'ne "Doçe" unvanı ile devlet başkanı seçilen ve Venedik Dükası unvanını taşıyan ikinci kişi
728

**728** (**DCCXXVIII**) perşembe günü başlayan bir artık yıldır.

## Olaylar
* Lombard kralı Liutprand, Ravenna Eksarhlığının tümünü ele geçirdi.

## Doğumlar
* Züfer bin Hüzeyl, Hanefi fıkıh ve hadis bilgini (ö. 774)

## Ölümler
* Hasan-ı Basri, Arap din bilgini
729

**729** (**DCCXXIX**) cumartesi günü başlayan bir yıldır.

## Olaylar
* Baykend Muharebesi gerçekleşti.
* Kamarca Kuşatması gerçekleşti.

## Doğumlar

## Ölümler
* Farkad Sabahi, Müslüman Ermeni vaiz (d. 650)
730

**730** (**DCCXXX**) pazar günü başlayan bir yıldır.

## Olaylar
* Frank kralı Charles Martel Alamannia'yı ele geçirdi.

## Doğumlar
* Tarasios, Rum Ortodoks patriği (ö. 806)
 
## Ölümler
* 9 Aralık - Cerrah bin Abdullah, Arap general
731

## Olaylar
 
## Doğumlar
* I. Abdurrahman, Endülüs Emevi Devleti'nin kurucusu ve ilk hükümdarı, Kurtuba emiri (ö.788)
* Ebû Yûsuf, Hanefî fıkıh ve hadis bilgini (ö. 798)

## Ölümler
* 11 Şubat - II. Gregorius, papa (d. 669)
* 27 Şubat - Kül Tigin, İkinci Doğu Göktürk Kağanlığı'nı ağabeyi Bilge Kağan ile birlikte yöneten devlet başkanı (d. 684)
* *tarihi bilinmeyen*
** Muhammed el-Bakır, On İki İmâmlar'ın beşincisi (d. 676)
733

## Olaylar
 
## Doğumlar
* İmparator Junnin, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 47. imparatoru (ö. 765)

## Ölümler
734

## Olaylar
 
## Doğumlar
* Hasan bin Ziyad, Hanefi fıkıh bilgini (ö. 814)

## Ölümler
* Bilge Kağan, İkinci Göktürk Kağanlığı'nın kağanı (d. 683)
735

## Olaylar

## Doğumlar

## Ölümler
* 25 Mayıs - Bede, Anglosakson dünyasının ilk tarih yazarı, teolog, tarihçi ve kronolog (d. 672/673)
736

## Olaylar
 
## Doğumlar
* Abdullah bin Mübarek, Türk asıllı Hanefî fıkıh, hadis ve tefsir bilgini (ö. 794)
 
## Ölümler
737

## Olaylar
 
## Doğumlar
* İmparator Kammu, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 50. imparatoru (ö. 806)

## Ölümler
740

## Olaylar
* İstanbul'da çok sayıda ölüm ve yaralanmaya neden olan bir deprem meydana geldi.
* Akroinon Muharebesi gerçekleşti.

## Doğumlar
* Abdulmelik el-Esmaî, Arap zooloji ve filoloji bilgini (ö. 828)

## Ölümler
* Battal Gazi, hakkında çeşitli inanışlar bırakmış bir lider, Malatya Serdarı Hüseyin Gazi'nin oğlu
* Zeyd bin Ali, Zeydiyye mezhebinin kurucusu, Tabiin'den fıkıh alimi (d. 699)
676

## Olaylar
* Emevi kuvvetleri Semerkant'ı aldı.

## Doğumlar
* Aziz İoannis, Suriyeli Hristiyan azizi, kilise babası ve teolog (ö. 749)
* Muhammed el-Bakır, On İki İmâmlar'ın beşincisi (ö. 731)

## Ölümler
732

## Olaylar
* 10 Ekim - Puvatya Muharebesi gerçekleşti.

## Doğumlar
* Fransalı Auda, Charles Martel'in kızı
 
## Ölümler
* I. Germanos, Rum Ortodoks patriği (d. y. 634)
* Atâ bin Ebu Rebah – İslam'ın Tabiin döneminden fıkıh, tefsir ve hadis alimi. (d. 647)
741

## Olaylar
 
## Doğumlar
 
## Ölümler
* 18 Haziran - III. Leon, Bizans imparatoru (d. 685)
* Temmuz - Bilge Kutluk Tengri Kağan, İkinci Göktürk Devleti'nin altıncı kağanı
* 22 Ekim - Charles Martel, Franklar Krallığı'nda bir devlet adamı ve askerî komutan (d. 686)
* *tarihi bilinmeyen*
** III. Gregorius, papa (d. 690)
742

## Olaylar
*Arap-Bizans Savaşları: Süleyman bin Hişam komutasındaki Arap kuvvetleri Anadolu'yu işgal ederek Herakleia'ya kadar ulaştı ve büyük bir ganimetle geri döndüler.
*Emevilerin İberya'yı fethi: Endülüs valisi Abdülmelik bin Katan el-Fihri komutasındaki Arap güçleri, Mértola (modern Portekiz) bölgesindeki Berberi isyanını bastırdı.
* Teodato Ipato, babası Orso Ipato'nun yerine Venedik'in dördüncü dükası oldu. Başkenti Heraklea'dan Malamocco'ya taşıdı.

## Doğumlar
* 2 Nisan - Şarlman, Frank ve Lombard kralı (ö. 814)
 
## Ölümler
* Kutluk Yabgu Kağan, II. Doğu Göktürk Kağanlığı'nın son kağanlarından
743

## Olaylar
Emevî İmparatorluğu 
* 6 Şubat - Halife Hişam ibn Abdülmelik, Avrupa'daki Arap yayılmasının durdurulduğu ve Emevi Halifeliğinin Orta Asya'daki Türklerin ve Kuzey Afrika'daki Berberilerin baskısına maruz kaldığı 19 yıllık saltanattan sonra öldü. Yerine, Irak'ın eski valisi Halid el-Kasri'yi hapse attıran ve işkence gören yeğeni II. Velid geçti.

## Doğumlar
* İbrahim el-Mevsılî, şarkıcı, müzikolog ve Arap klasik musikisinin önemli bir temsilcisi (ö. 804)
 
## Ölümler
* Artabasdos, Bizans imparatoru
* Hişâm bin Abdülmelik, onuncu Emevî halifesi (d. 691)
744

## Olaylar
* 17 Nisan - Halife II. Velid, Şam şehrinin dışındaki kalesinde Süleyman bin Hişam komutasındaki Arap güçleri tarafından kuşatıldı ve mağlup edilerek öldürüldü. Velid'in yerine, beyin tümöründen kısa bir süre sonra ölen kuzeni III. Yezid geçer.
*2 Ekim - III. Yezid'in ölümü üzerine İbrahim bin Velîd Emevi halifesi oldu.
*18 Kasım - Aynülcer Muharebesi: Bir isyan başlatan Emeviler'in Azerbaycan ve İrminiye Valisi Mervan bin Muhammed ile halife İbrahim bin Velîd'in ordusu arasında yapılan savaşta Mervan, halife ordusunu yenerek Şam'a girdi ve halifeliğini ilan etti.
* Göktürk Kağanlığı dağıldı (kuruluşu 552)
* Uygur Kağanlığı kuruldu (dağılışı 840)

## Doğumlar
 
## Ölümler
* 6 Ocak - Ozmış Kağan, Göktürk Kağanlığı'nın son kağanı
* *tarihi bilinmeyen*
** II. Velîd, Emevi halifesi (d. 706)
** III. Yezîd, Emevi halifesi (d. 691)
** Huoching, Alamanyalı asilzade (d. 675)
** Süddî, Tabiin dönemi tefsir ve hadis bilgini (d. 669)
745

## Olaylar

## Doğumlar
* 8 Kasım - Musa el-Kâzım, 12 İmam'dan yedincisi (ö. 799)

## Ölümler
* Cehm bin Safvan, Cehmiyye mehzebinin kurucusu
* Kulun Beg, Özmiş Kağan'ın ölümüyle yıkılan İkinci Göktürk Kağanlığı'nı yeniden canlandırmak isteyen Türk asilzadesi
746

## Olaylar
* Arap-Bizans Savaşları: Müslüman Araplar arasındaki karışıklıklardan yararlanan İmparator V. Konstantin, Suriye'yi işgal etti ve Germanikeia'yı (modern Türkiye) ele geçirdi. 
* Arap-Bizans Savaşları - Keramaia Muharebesi: Bizans donanması, Emevi Mısır filosunu mağlup etti.
* Ağustos veya Eylül - Kafartuta Muharebesi: Halife II. Mervan, Yukarı Mezopotamya'da Haricilerin lideri Dahhak bin Kays al-Şaybani'yi yendi ve onu öldürdü. İsyancılar Dicle Nehri'ni geçerek imhadan kurtuldu.
* Ahdü Mervân ilâ İbnihi Ubeydillâh isimli, Arap edebiyatının ilk siyasetnamesi yazıldı.

## Doğumlar
* Aikanaka, antik Hawaii asilzadesi
* Mehdi veya Muhammed el-Mehdî bin Abdullâh Mansûr, Abbasi halifesi (ö. 785)
 
## Ölümler
* Hammâd bin Ebu Süleyman, Tabiun dönemi hadis ve fıkıh bilgini