Dachau toplama kampı

**Dachau toplama kampı,** Nazi Almanyası tarafından 22 Mart 1933'te inşa edilen ve en uzun süre faaliyette kalmış olan toplama kampıdır. Kamp başlangıçta Hitler'in komünistler, sosyal demokratlar ve diğer muhaliflerden oluşan siyasi muhaliflerini tutuklamayı amaçlıyordu. Almanya'nın güneyinde, Bavyera eyaletindeki  Münih'in kuzeybatısına, yaklaşık 16&nbsp;km uzaklıkta olan Orta Çağ kenti Dachau'nun kuzeydoğusunda, terk edilmiş bir mühimmat fabrikasının arazisinde bulunuyor. Heinrich Himmler tarafından açıldıktan sonra amacı, önce zorla çalıştırma ve daha sonra Yahudilerin, Romanların, Alman ve Avusturyalı suçluların ve son olarak Almanya'nın işgal ettiği veya istila ettiği ülkelerden gelen yabancı uyrukluların hapsedilmesini kapsayacak şekilde genişletildi. Dachau kamp sistemi, çoğu çalışma kampı olan yaklaşık 100 alt kampı içerecek şekilde büyüdü. Güney Almanya ve Avusturya'nın her yerinde bulunuyorlardı. Ana kamp 29 Nisan 1945'te ABD güçleri tarafından kurtarıldı.

Mahkumlar, sürekli olarak, ayakta hücreler, kırbaçlama, ağaca veya direğe asma ve çok uzun süreler boyunca hazır bekletilme dahil olmak üzere acımasız muamele ve terör nedeniyle gözaltında tutulma korkusuyla yaşadılar. Kampta 32.000 belgelenmiş ölüm vardı ve binlercesi belgesizdi. Kurtuluş sırasında 30.000 mahkûmun yaklaşık 10.000'i hastaydı 

Savaş sonrası yıllarda Dachau tesisi, yargılanmayı bekleyen SS askerlerini barındırıyordu. 1948'den sonra Doğu Avrupa'dan kovulan ve yeniden yerleştirilmeyi bekleyen etnik Almanları barındırıyordu ve işgal sırasında bir süre ABD askeri üssü olarak da kullanıldı. Nihayet 1960 yılında kapatıldı. Halka açık olan Anıt Alanı'nda çok sayıda dini anıt bulunmaktadır.

Dachau, daha sonra gelen diğer Alman toplama kampları için bir prototip ve model görevi gördü. Almanya'daki hemen hemen her topluluğun üyeleri bu kamplara götürüldü. Gazeteler sürekli olarak "Reich'ın düşmanlarının toplama kamplarına götürüldüğünü" bildirdi. 1935 gibi erken bir tarihte halk arasında bir şarkı bile uyduruldu *"Lieber Herr Gott, mach mich stumm, Das ich nicht nach Dachau komm'"* ("Sevgili Tanrım, beni aptal yap [sessiz], Dachau'ya gelmeyeyim").

9 Mart 1933'te, o zamanlar Münih Polis Şefi olan Heinrich Himmler, kullanılmayan bir barut ve mühimmat fabrikasının yönetimiyle görüşmeye başladı. Koruyucu gözaltındaki mahkûmların bölümlere ayrılması için kullanılıp kullanılamayacağını görmek için bölgeyi gezdi. Dachau'daki toplama kampı, 22 Mart 1933'te, Münih'teki Stadelheim Hapishanesi'nden ve Hitler'in tutukluluğu sırasında *[[Kavgam|Mein Kampf'ı]]* yazdığı yer olan Landsberg kalesinden yaklaşık 200 mahkûmun gelmesiyle açıldı. Himmler *, Münchner Neueste Nachrichten* gazetesinde kampın 5.000 kişiye kadar kapasiteli olduğunu duyurdu ve burayı Almanya'da sükunetin sağlanması için kullanılacak "siyasi mahkumlara yönelik ilk toplama kampı" olarak nitelendirdi. Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi (Nazi Partisi) ve 6 Temmuz 1933'te feshedilen Alman Ulusal Halk Partisi'nin koalisyon hükûmeti tarafından kurulan ilk düzenli toplama kampı oldu.

Kampın yerleşim planı ve inşaat planları Komutan Theodor Eicke tarafından geliştirildi ve daha sonraki tüm kamplara uygulandı. Komuta merkezinin yakınında yaşam alanları, yönetim ve ordu kamplarından oluşan ayrı, güvenli bir kampı vardı. Eicke, tüm toplama kamplarının baş müfettişi oldu ve diğerlerini kendi modeline göre organize etmekten sorumlu oldu.

Dachau kompleksi, yaklaşık 5 dönümlük bir alanı kaplayan mahkûm kampını ve kışlalar, fabrikalar ve yaklaşık 20 dönümlük diğer tesisleri içeren çok daha geniş SS eğitim okulunu içeriyordu. Mahkûmların kullandığı giriş kapısında "Arbeit macht frei" (Çalışmak [birini] özgür kılar) yazıyordu. Bu yazı aynı zamanda Prag yakınlarındaki Theresienstadt  ve Auschwitz I gibi diğer toplama kamplarında da kullanıldı.

Irk ayrımcılığını kurumsallaştıran Nürnberg Yasalarının 1935'te kabul edilmesinin ardından Yehova Şahitleri, eşcinseller ve göçmenler Dachau'ya gönderildi. 1937'nin başlarında SS, mahkûm emeğini kullanarak 6.000 mahkûmu barındırabilecek büyük bir kompleksin inşaatına başladı. İnşaat resmi olarak 1938 Ağustos ayının ortalarında tamamlandı  1938'de Avusturya ve Sudetenland'ın ilhakından sonra daha fazla siyasi muhalif ve 11.000'den fazla Alman ve Avusturyalı Yahudi kampa gönderildi. 1939'da yüzlerce Sinti ve Roman kampa gönderildi ve 1940'ta Polonya'dan 13.000'den fazla mahkûm kampa gönderildi  Uluslararası Kızılhaç Komitesi temsilcileri 1935 ve 1938'de kampı denetledi ve zorlu koşulları belgeledi.

Dachau, Mart 1933'ten Nisan 1945'e kadar, neredeyse on iki yıl boyunca Nazi rejiminin en uzun süre faaliyette olan toplama kampıydı. Dachau'nun, Hitler'in iktidara geldiği ve Nazi Partisi'nin resmi merkezinin bulunduğu Münih'e yakınlığı, Dachau'yu uygun bir konum haline getirdi. 1933'ten 1938'e kadar mahkûmların çoğu siyasi nedenlerden dolayı tutuklanan Alman vatandaşlarıydı.*[[Kristal Gece|Kristallnacht'tan]]* sonra 30.000 erkek Yahudi vatandaş toplama kamplarına sürüldü. Bunlardan 10.000'den fazlası yalnızca Dachau'da gözaltına alındı. Alman ordusu diğer Avrupa devletlerini işgal ederken, Avrupa'nın dört bir yanından vatandaşlar toplama kamplarına gönderildi. Daha sonra kamp, Üçüncü Reich güçlerinin işgal ettiği her ülkeden her türden mahkûm için kullanıldı. 

SS'nin Dachau kampını denetleyen Bavyera polisine destek sağlamak üzere görevlendirilmesinden kısa bir süre sonra, Dachau'daki mahkûm ölümlerine ilişkin ilk raporlar ortaya çıkmaya başladı. Nisan 1933'te, Bavyera Adalet Bakanlığı'ndan bir yetkili olan Josef Hartinger ve yarı zamanlı tıp doktoru olan doktor Moritz Flamm, Bavyera ceza kanununa uygun olarak ölümleri araştırmak için kampa geldi. Cesetlerdeki yaralar ile kamp muhafızlarının ölümlere ilişkin açıklamaları arasında birçok tutarsızlık olduğunu fark ettiler. Birkaç ay içinde Hartinger ve Flamm cinayete dair açık deliller ortaya çıkardılar ve Dachau'nun SS komutanı Hilmar Wäckerle, kamp doktoru Werner Nürnbergk ve kampın baş yöneticisi Josef Mutzbauer aleyhine bir suçlama dosyası hazırladılar. Haziran 1933'te Hartinger, davayı amiri Bavyera Eyalet Savcısı Karl Wintersberger'e sundu. Başlangıçta soruşturmayı destekleyen Wintersberger, giderek SS'nin etkisi altına girerek ortaya çıkan iddianameyi Adalet Bakanlığı'na sunma konusunda isteksiz hale geldi. Hartinger dosyanın kapsamını en açık dört vakaya indirdi ve Wintersberger, önce Himmler'e nezaketen bilgi verdikten sonra dosyayı imzaladı. Dachau'daki cinayetler aniden geçici olarak durdu, Wäckerle Stuttgart'a transfer edildi ve yerine Theodor Eicke getirildi. İddianame ve ilgili deliller Bavyera Adalet Bakanı Hans Frank'ın ofisine ulaştı, ancak Gauleiter Adolf Wagner tarafından durduruldu ve bir masaya kilitlendi ve ancak ABD Ordusu tarafından keşfedildi. 1934'te hem Hartinger hem de Wintersberger eyalet görevlerine transfer edildi. Flamm artık adli tabip olarak çalışmıyordu ve aynı yıl şüpheli ölümünden önce iki suikast girişiminden sağ kurtulacaktı. Flamm'ın, Hartiger'in iddianamesindeki kapsamlı bir şekilde toplanmış ve belgelenmiş delilleri, 1947'deki Nürnberg duruşmalarında üst düzey Nazilerin mahkûm edilmesini sağladı. Wintersberger'in suç ortağı davranışı, Pohl Davası'nda sunduğu kendi ifadesinde belgelenmiştir.

1941/1943 yıllarında, ana kamptan iki kilometre uzakta, Hebertshausen'de bulunan SS atış poligonunda 4.000'den fazla Sovyet savaş esiri, Dachau komutanının muhafızları tarafından öldürüldü. Bu cinayetler, Cenevre Sözleşmesi'nin savaş esirleri için belirlediği hükümlerin açık bir ihlaliydi. SS, bu suç infazları için alaycı bir terim olan *Sonderbehandlung* (özel muamele) kullandı. Sovyet savaş esirlerinin Hebertshausen atış poligonunda ilk infazları 25 Kasım 1941'de gerçekleşti.

1942'den sonra kampta tutulan mahkûmların sayısı 12.000'i aşmaya devam etti. Dachau, 1933'te başlangıçta komünistleri, önde gelen sosyalistleri ve diğer "devlet düşmanları" denilen kişileri elinde tutuyordu, ancak zamanla Naziler, Alman Yahudilerini kampa göndermeye başladı. Hapsedilmenin ilk yıllarında Yahudilere, Hitler'in kamu hazinesini geliştirmek için mülklerini gönüllü olarak vermeleri halinde yurtdışına göç etme izni veriliyordu. Avusturya ilhak edildikten ve Çekoslovakya dağıldıktan sonra, her iki ülkenin vatandaşları da Dachau'daki bir sonraki mahkûmlar oldu. 1940 yılında Dachau, resmi olarak özgürleştirilene kadar mahkûm nüfusunun çoğunluğunu oluşturmaya devam eden Polonyalı mahkûmlarla doldu.

Ağustos 1944'te Dachau'da bir kadın kampı açıldı. Savaşın son aylarında Dachau'daki koşullar kötüleşti. Müttefik kuvvetler Almanya'ya doğru ilerledikçe Almanlar, mahkûmları cepheye yakın toplama kamplarından daha merkezi konumdaki kamplara taşımaya başladı. Çok sayıda mahkûmun serbest bırakılmasını engellemeyi umuyorlardı. Tahliye edilen kamplardan gelen nakliye araçları sürekli olarak Dachau'ya ulaştı. Çok az yiyecek ve su ile veya hiç yiyecek ve su olmadan günlerce süren yolculuktan sonra mahkûmlar, çoğu zaman ölümün eşiğinde, zayıf ve bitkin bir şekilde geldiler. Aşırı kalabalık, kötü sağlık koşulları, yetersiz erzak ve mahkûmların zayıf durumu nedeniyle tifüs salgınları ciddi bir sorun haline geldi.

Cepheden defalarca yapılan taşımalar nedeniyle kamp sürekli olarak aşırı kalabalıklaşıyordu ve hijyen koşulları insan onurunun altındaydı. 1944'ün sonundan kurtuluş gününe kadar 15.000 kişi öldü, bu sayının yaklaşık yarısı KZ Dachau'da tutuldu. Beş yüz Sovyet savaş esiri idam mangası tarafından idam edildi.

19 Nisan 1945 gibi geç bir tarihte mahkûmlar KZ Dachau'ya gönderildi, o tarihte Buchenwald'dan yaklaşık 4.500 kişilik bir yük treni Nammering'e yönlendirildi. SS birlikleri ve polisi, yerel kasaba halkının mahkûmlara vermeye çalıştığı yiyecek ve suya el koydu. Yaklaşık üç yüz cesedin trenden alınarak bir vadiye taşınması emredildi. Ölüleri bu bölgeye taşımak zorunda kalan 524 mahkûm daha sonra gardiyanlar tarafından vuruldu ve trende ölenlerle birlikte gömüldü. Bu toplu mezara 800'e yakın ceset girdi ve tren KZ Dachau'ya doğru yola devam etti.

Nisan 1945'te ABD birlikleri Bavyera'nın derinliklerine doğru ilerlerken, KZ Dachau komutanı Himmler'e kampın Müttefiklere devredilmesini önerdi. Himmler imzalı yazışmalarında böyle bir hareketi yasakladı ve şunu ekledi: "Hiçbir mahkumun canlı olarak düşmanın eline düşmesine izin verilmeyecektir."  24 Nisan 1945'te, ABD birliklerinin kampa gelmesinden sadece birkaç gün önce, komutan ve güçlü bir muhafız, hayatta kalan 6.000 ila 7.000 mahkûmu Dachau'nun güneyinden Eurasburg'a, ardından doğuya, Tegernsee'ye doğru bir ölüm yürüyüşüne çıkmaya zorladı. Hitler'in ölümünden iki gün sonra ''Nisei'' kökenli ABD Ordusu topçu taburu tarafından kurtarıldı. Altı gün süren yürüyüşe ayak uyduramayan tutuklular vuruldu. Pek çok kişi yorgunluktan, açlıktan ve maruz kalmaktan öldü. Aylar sonra yol üzerinde 1.071 mahkûmun bulunduğu toplu bir mezar bulundu.

Kurtuluş sırasında ölüm oranı günde 200 ile zirveye ulaşmış olsa da, ABD güçleri tarafından kurtarıldıktan sonra bu oran sonunda yetersiz beslenme ve hastalıktan dolayı günde 50 ila 80 ölüm arasına düştü. SS'lerin doğrudan istismarına ve zorlu koşullara ek olarak insanlar tifüs salgınlarından ve açlıktan öldü. Mahkûmların sayısı 1944'te doğudaki Auschwitz gibi boşaltılan kamplardan yapılan nakillerle zirveye ulaştı ve bunun sonucunda ortaya çıkan aşırı kalabalık, ölüm oranının artmasına neden oldu.

Savaş sonrası yıllarda kamp kullanıma devam etti. Kamp, 1945'ten 1948'e kadar Müttefikler tarafından yargılanmayı bekleyen SS subayları için bir hapishane olarak kullanıldı. 1948'den sonra yüzbinlerce etnik Alman Doğu Avrupa'dan sınır dışı edildiğinde, Çekoslovakya'daki Almanları yeniden yerleştirilinceye kadar alıkoydu. Aynı zamanda ülkedeki güçlerini koruyan ABD için askeri üs görevi de görüyordu. 1960 yılında kapatıldı. Hayatta kalanların ısrarı üzerine burada çeşitli anıtlar inşa edildi ve yerleştirildi. 

Demografik istatistikler farklılık gösterse de aynı genel aralıktadırlar. Tarih, kesinti dönemleri nedeniyle orada kaç kişinin gözaltına alındığını veya öldürüldüğünü muhtemelen hiçbir zaman bilemeyecek. Bir kaynak, Nazi yönetimi sırasında 30'dan fazla ülkeden 200.000'den fazla mahkûmun genel bir tahminini veriyor. Bunların üçte ikisi, birçok Katolik rahip de dahil olmak üzere siyasi mahkûmlardı ve neredeyse üçte biri Yahudiydi. Kampta en az 25.613 mahkûmun, alt kamplarda ise yaklaşık 10.000 mahkûmun, hastalık, yetersiz beslenme ve intihar nedeniyle öldürüldüğüne inanılıyor. 1944'ün sonlarında, kampta yetersiz temizlik ve aşırı kalabalık nedeniyle 15.000'den fazla kişinin ölümüne neden olan bir tifüs salgını meydana geldi. Bunu çok sayıda mahkûmun öldüğü bir tahliye izledi. Savaşın sonlarına doğru kampa gidiş-dönüş ölüm yürüyüşleri çok sayıda kayıt dışı tutuklunun ölümüne neden oldu. Serbest bırakıldıktan sonra, açlık koşulları nedeniyle iyileşemeyecek kadar zayıflayan mahkûmlar ölmeye devam etti. 3 Mayıs itibarıyla iki bin siyah tifüs vakası zaten tespit edilmişti ve ABD Yedinci Ordusu kamptaki korkunç koşulları hafifletmek için gece gündüz çalışıyordu. Kuluçka süresi 12 ila 18 gün olan, bit kaynaklı bir hastalık olan tifüs hastası mahkûmlar 116'ncı Tahliye Hastanesi'nde tedavi edilirken, 127'nci hastane ise diğer hastalıkların genel hastanesi olacaktı. 127'nci hastanede 2.252 hasta arasında 227 belgelenmiş ölüm meydana geldi.Toplama kampı olarak kullanıldığı 12 yıl boyunca Dachau yönetimi, kampa 206.206 mahkûmun alındığını ve 31.951 kişinin öldüğünü kaydetti. Ölülerin imhası için krematoryumlar inşa edildi. Ziyaretçiler artık binaların arasında dolaşabilir ve birçok ölümün kanıtını gizleyen, cesetleri yakmak için kullanılan fırınları görebilir. 1942'de 3.166'dan fazla zayıf durumdaki mahkûmun Linz yakınlarındaki Hartheim Kalesi'ne nakledildiği ve uygun olmadıkları gerekçesiyle zehirli gazla idam edildikleri iddia ediliyor.&hairsp;

Ocak ve Nisan 1945 arasında, ABD Ordusu'nun 1945 tarihli raporuna göre KZ Dachau'da 11.560 tutuklu öldü  Dachau yönetimi aynı dönemde kampta tifüsten 12.596 ölüm kaydetti. Dachau, İngiliz veya Amerikan Müttefik kuvvetleri tarafından kurtarılan üçüncü toplama kampıydı.

Nazilerin Sovyet savaş esirlerine karşı işledikleri suçlar kapsamında çok sayıda kişi burada infaz edildi.

## Ayrıca bakınız

* Karl von Eberstein
* Nazi toplama kamplarının listesi

## Kaynakça