Radyo frekans

**Radyo frekansı** (*Radyo frekans* da denilir)  yayıncılıkta bir bilgi sinyali ile modüle edilmiş olan taşıyıcı sinyal anlamına gelir. Ancak, bu isim zamanla modüle edilsin, edilmesin, yüksek frekans anlamına da kullanılmaya başlanmıştır.

## Modülasyon

Yayıncılıkta ses, görüntü ve veri gibi bilgiler daha yüksek frekanslı bir elektromanyetik dalga yardımıyla yayınlanırlar. Yüksek frekanslı dalgaya radyo frekans denilir. Bu dalga *RF* kısaltmasıyla gösterilir. (*RF* yardımıyla taşınan bilgi de ses ise *AF*, görüntü ise *VF* kısaltmasıyla gösterilir.)

*RF* bir vericide oluşturulur. Radyo frekans üreten devrelere *osilatör* denilir. Bu sinyal modüle edildikten, mikser ve yükselteçlerden geçtikten sonra yayınlanır; yani alıcılara gönderilir. Yayın;

*1.* Yer vericileri ile yapılan karasal yayıncılık,

*2.* Yayın uydularıyla yapılan uydu yayıncılığı (*DBS*) veya TVRO/RRO

*3.* Kablo yardımıyla yapılan kablo yayıncılığı

olabilir. Genellikle, antenden yayınlanan *RF* dalga olarak, kablodaki *RF* ise sinyal olarak nitelendirilir.

## RF hızı

**RF** hızı boşlukta ışık hızına eşittir.

:  \mathbf{c}= 299792458 \approx 3 \cdot 10^8 \mbox{m/s}

Madde içinde ise hız, maddenin dieletrik özelliğine veya manyetik geçirgenliğine bağlı olarak biraz daha düşük olabilir.

: \mathbf{v} =c \cdot \frac{1}{\sqrt{\mu_b \cdot \varepsilon_b}}

Burada **є<sub>b</sub>** ve **μ<sub>b</sub>** bağıl dielektrik katsayısını ve manyetik geçirgenliği göstermektedir. Yayıncılıkta kullanılan kablolarda genellikle **RF** boşluktakinin **% 70 - 80** i kadar bir hıza sahiptir. Kablo üreticileri bu faktörü veya dielektrik bağıl katsayısını verirler.

## RF sinyalinin frekans ve dalga boyu

**RF** için frekans spektrumu kuramsal olarak sonsuz sayılabilir. Yani her frekansta **RF** sinyali olabilir. Ancak, uygulamada frekans yükseldikçe bu sinyalleri üretmek güçleşmekte, ayrıca gerek atmosfer ve gerekse kabloların sınırlayıcı etkileri sebebiyle bu spektrumun ancak bir bölümünden yararlanılmaktadır.

Dalga boyu ile frekans arasında şu ilişki vardır.

Boşlukta,

 
  
:  \mathbf{\lambda} = \frac{c}{f} 
  


Burada **f** ile frekans, **λ** ile de dalga boyu gösterilmiştir. MKS siteminde frekans birimi **hertz** (**Hz**.) dalga boyu birimi ise **metre**dir. (**m.)**

Madde içinde ise

:  \mathbf{\lambda} = \frac{v}{f}= \frac{c}{f\cdot \sqrt{\mu_b \cdot \varepsilon_b}}

Burada **c** boşluktaki hız, **v** madde içindeki hız, **λ** dalga boyu ve **f** de frekanstır. MKS sisteminde birimler hız için **m/s**, dalga boyu için **m.** ve frekans için de **Hz.** dir. **Hz.** birimini üst katları, **10<sup>3</sup>** **Hz.** için **khz.**, **10<sup>6</sup>** için **Mhz.**. ve **10<sup>9</sup>** için de **GHz**.dir.

Yukarıdaki ilişkilerden dielektrik madde içinde hız azalırken, dalga boyunun da kısaldığı görülmektedir. Buna karşılık frekans boşlukta ve dielektrik madde içinde aynıdır.

## Yayıncılıkta kullanılan frekanslar

Yayıncılıkta kullanılan **RF** sinyalleri uluslararası anlaşmalarla saptanmıştır.

Kullanım alanları karasal radyo ve televizyon yayıncılığının yanı sıra, uydu yayıncılığı, kablo yayıncılığı, halk bandı telsiz, avigasyon (hava trafik), navigasyon (deniz trafik), radyolink vb. çeşitli alanları kapsamaktadır.

Yayıncılıkta kullanılan bantlar tabloda gösterilmiştir. Tabloda yer alan VHF ya da UHF gibi kısaltmalar bandın kullanım alanından bağımsız olarak, bantlara verilen isimlerdir. Mesela **VHF** (*very high frequency*) **30-300&nbsp;MHz.** arasını, **UHF** (*ultra high* frequncy) **300 Mhz.-3&nbsp;GHz.** arasını ifade etmektedir.

## Millî servet değerlendirmesi

Yayıncılık ve elektromanyetik dalgalarla yapılan her türlü iletişimin büyük bir süratle artması, fakat kullanılabilen **RF** spektrumunun aynı kalması bu spektrumun **millî servet** (ulusal zenginlik) olarak değerlendirilmesine yol açmaktadır. Hemen hemen her ülkede, yayına tahsis edilen bantlar dolmakta ve yeni yayıncılara uygun **RF** bulmak giderek zorlaşmaktadır. Bu durum Türkiye'de de en fazla büyük kentlerdeki **FM** radyo yayıncılarını sıkıntıya sokmaktadır. Ayrıca, çeşitli hizmetlere tahsis edilen frekansların uluslararası kongrelerde saptanması sırasında anlaşmazlıklar çıkmaktadır. Bu sebepten, frekans spektrumu da tıpkı su ya da yer altı kaynakları gibi titizlikle korunması gereken bir kaynak olarak düşünülmelidir.

## Örnek (İletken içinde RF)

**UHF** bandı **24**. kanalda yayın yapan bir televizyon vericisinin yayınladığı **RF** sinyalin frekansı **494-502&nbsp;MHz.** arasındadır (yaklaşık **500&nbsp;MHz.**.). Bu sinyal bağıl dielektrik sabiti **1.44** olan bir kablo içinden geçerken, hızı ve dalga boyu şu şekilde hesaplanır:

: \mathbf{v} =c \cdot \frac{1}{\sqrt{\mu_b \cdot \varepsilon_b}}=\frac{3\cdot 10^8}{ \sqrt{1\cdot 1.44 }}= 2.5 \cdot 10^8 \mbox{ m/s} 

:  \mathbf{\lambda} = \frac{c}{f\cdot \sqrt{\mu_b \cdot \varepsilon_b}}=\frac{3\cdot 10^8}{5 \cdot 10^8\cdot \sqrt{1\cdot 1.44 }}= 0.5 \mbox { m.}  

## Ayrıca bakınız

* Modülasyon
* Frekans
* Radyo dalgaları
* Ara Frekans
* Mikser