Susam

**Susam** ya da **küncü**, Pedeliaceae familyasına ait, (*Sesamum indicum*)*[[Sesamum]]* cinsinden anavatanı Afrika olan çiçekli bir bitki türüdür. Afrika'da çok sayıda vahşi akrabası vardır ve Hindistan'da ise daha az sayıdadır. Dünya'da tropik bölgelerde yaygın olarak doğallaştırılmış ve tohum kapsüllerinde yetişen yenilebilir tohumları için yetiştirilir. 
2018'deki dünya üretim miktarı, Sudan, Myanmar ve Hindistan'ın en büyük üreticiler olduğu 6 milyon ton idi. 
Susam tohumu bilinen en eski yağlı ürünlerden biridir ve 3000 yıldan uzun bir süre önce evcilleştirilmiştir. "Sesamum"un çoğu vahşi ve Sahra-altı Afrika'ya özgü birçok başka türü vardır. *S. indicum,* ekilen türü, Hindistan'da doğdu ve diğer mahsullerin başarısız olduğu yerlerde yetişen kuraklık benzeri koşullara toleranslıdır. Susam, en yüksek yağ içerikli tohumlardan biridir. Zengin, cevizimsi tada sahip, dünya çapında mutfaklarda yaygın kullanılan bir malzemedir. Diğer tohumlar ve gıdalar gibi, bazı insanlarda alerjik reaksiyonları tetikleyebilir.

Asya, Avrupa ve Türkiye'nin sıcak bölgelerinde tarımı yapılır. Kapsül meyvelerinin içinde çok sayıda tohum bulunur ve bunlar baharat olarak kullanılır. Simit, çörek üzerlerine konur. Susam, tahinin ana maddesidir.

## Kökenleri ve tarihi
Susam tohumu, insanlık tarafından bilinen en eski yağlı tohum mahsulü olarak kabul edilir. Cinsin birçok türü vardır ve çoğu vahşidir. "Sesamum" cinsinin çoğu vahşi türü, Sahra altı Afrika'ya özgüdür. *S. indicum,* ekili tipi, Hindistan kökenlidir.

Arkeolojik kalıntılar, susamın ilk kez 5500 yıl önce Hint alt kıtasında evcilleştirildiğini gösterir. 
Arkeolojik kazılarda ele geçen kömürleşmiş susam kalıntıları MÖ 3500-3050 yıllarına tarihlendirilmiştir. Fuller, Mezopotamya ile Hindistan alt kıtası arasında susam ticaretinin MÖ 2000'de gerçekleştiğini iddia eder. İndus Vadisi Uygarlığı'nın susam yağını Mezopotamya'ya ihraç etmiş olması mümkündür, burada Sümerce'de *ilu* ve ' Akad dili'nde 'ellu* denirdi.

Bazı raporlar susamın Mısır'da [[Ptolemaios Krallığı|Ptolemaios dönemi]] sırasında ekildiğini iddia ederken, diğerleri [[Mısır'ın Yeni Krallığı|Yeni Krallık]]'ı öne sürer.

Mısırlılar buna *sesemt* adını verdiler ve 3600 yıldan daha eski tarihli *Ebers Papyrus' parşömenlerinde tıbbi ilaçlar listesine dahil edildi. Kral Tutankamon'un kazıları, diğer mezar eşyalarının yanı sıra susam sepetlerini ortaya çıkardı, bu da susamın MÖ 1350'ye kadar Mısır'da bulunduğunu düşündürür. Arkeolojik raporlar, susamın en az 2750 yıl önce Urartu imparatorluğunda yağ çıkarmak için yetiştirildiğini ve preslendiğini gösterir. Diğerleri bunun Etiyopya kaynaklı olabileceğine inanır.

Susamın tarihi kökeni, diğer mahsullerin büyümesini desteklemeyen alanlarda yetişme kabiliyeti ile desteklenmiştir. Aynı zamanda çok az çiftçilik desteğine ihtiyaç duyan sağlam bir mahsuldür - kuraklık koşullarında, yüksek sıcaklıkta, musonlar geçtikten sonra veya hatta yağmurlar azaldığında veya yağmurlar aşırı olduğunda toprakta kalan nem ile büyür. Başka hiçbir ürünün yetişmediği çöllerin kenarında, geçimlik çiftçiler tarafından yetiştirilebilecek bir üründü. Susam hayatta kalan bir ürün olarak adlandırılmıştır.

## Botanik

Susam,  boyunda büyüyen yıllık bitkidir, zıt yaprakları  tüm kenar boşluğuyla uzun; bunlar geniş hançer şekillidir ve  genişliğinde, bitkinin tabanında, çiçekli gövdede genişliği 'eye düşer.

Çiçekleri boru şeklinde,  uzunluğundadır ve dört loblu ağzı vardır. Çiçeklerin rengi değişebilir, bazıları beyaz, mavi veya mor olabilir. Susam tohumları, çeşidine bağlı olarak birçok renkte bulunur. En çok ticareti yapılan susam çeşidi kirli beyaz renklidir. Diğer yaygın renkler devetüyü, ten rengi, altın, kahverengi, kırmızımsı, gri ve siyahtır. Gövde ve meyve rengi aynıdır.

Susam meyvesi, normalde tüylü, dikdörtgen kesitli ve tipik olarak kısa, üçgen gagalı bir yivli bir kapsüldür. Meyve kapsülünün uzunluğu 2 ila 8&nbsp;cm, genişliği 0.5 ila 2.0&nbsp;cm arasındadır ve lokuli sayısı 4 ila 12 arasında değişir. Meyve çeşidine bağlı olarak doğal şekilde (dehisces))'i bölüp açar, tohumlar septa boyunca yukarıdan aşağıya ya da iki apikal gözenek vasıtasıyla ayrılarak serbest bırakılır. İlk kapsülün yerleştirme yüksekliği kadar açılma derecesi de mekanize hasat için yetiştirmede önemlidir.

Susam tohumları küçüktür. Boyutları bilinen binlerce çeşide göre değişir. Genellikle, tohumlar yaklaşık 3 ila 4&nbsp;mm uzunluğunda, 2&nbsp;mm genişliğinde ve 1&nbsp;mm kalınlığındadır. Tohumlar ovaldir, hafifçe basıktır ve tohumun gözünde (hilum) karşı uca göre biraz daha incedir. 100 tohumun kütlesi 0.203 g'dır.

Tohum kabuğu (testa) düz veya nervürlü olabilir.

## Susam yağı

Türün yağından yemeklik yağ olarak yararlanıldığı gibi, küspesi de hayvan yemi olarak kullanılır. Susam yağı, soluk sarı renkli, kokusuz, alkolde az, eter ve petrol eterinde kolayca çözünen bir sıvıdır. Yağ, tohumların %50'sini oluşturur. Tıpta bazı preparatların hazırlanmasında zeytinyağı gibi çok eskiden beri çözücü olarak kullanılır.

### Dermatolojide susam yağı
Susam yağı, bakım için kaş, kirpik ve saçlara uygulanabilir. Saç kırılmalarını engeller ve selülit için oldukça faydalıdır.

## Resim galerisi

Resim:Simit-2x.JPG|Susamlarla kaplı bir simit.
Resim:Sesame(zbior).jpg|Tayland'da susam hasatı
Resim:Sesame-Seeds.jpg|Kurumuş susam tohumları


## Kaynakça

## Dış bağlantılar