Jean Landry

**Jean Baptiste Octave Landry de Thézillat** (10 Kasım 1826, Limoges - Kasım 1865, Paris), Fransız tıp doktoru ve nöroloji uzmanıdır.

Jean Landry, günümüzde Guillain-Barré sendromu olarak bilinen nörolojik hastalığın temel klinik görünümünü 1859'da ve ilk kez tanımladığı için tıp literatürüne geçmiştir.

## Hayatı
Limoges, Fransa'da doğan ve büyüyen Landry, bir psikiyatri ve nöroloji uzmanı olan tıp doktoru amcasından etkilenerek tıp öğrenimine yönelmiştir. 1850'de, 24 yaşında, Paris'te stajyer doktor olarak görev yapmaktayken, Oise İli nüfusunun yaklaşık onda birinin kırılmasında neden olan kolera epidemisine karşı çalışmalara katılmak için, gönüllü olarak bu ile gitmiştir. Burada yapmış olduğu özverili çalışmaları nedeni ile kendisine minnettar kalan Oise halkı, görevini tamamlayarak Paris'e dönen Landry'yi madalya ile ödüllendirmiştir.

1852'de, Claude-Marie-Stanislas Sandras (1802-1856) ve Adolphe-Marie Gubler (1821-1879) gözetiminde, Hôtel-Dieu de Paris ve Hôpital Beaujon isimli Paris hastanelerinde intörn doktor olarak çalışmalarını sürdüren Landry, tıp öğrenciliği yıllarından itibaren özellikle ilgilendiği sinir sistemi hastalıkları üzerine çalışmaya bu dönemde de devam etmiş ve doktora tezini de bu konu üzerine yapmıştır. Yine bu dönemde hem etken (aktif), hem de edilgen (pasif) kas hareketleri için duysal (aferent) sinir uyarılarının gerekliliğini öne süren Landry, arka sütun (posterior column) ataksisinin tanımını da Moritz Heinrich Romberg'den (1795-1873) bağımsız olarak ama ondan dört yıl sonra yapmıştır.

Landry, 1859'da, daha sonra *"Landry'nin yükselici felci (Landry'nin asendan paralizisi)"* olarak anılacak olan felç tipini tanımlamıştır. Bu konudaki çalışmaları, Landry'nin tıp literatürüne yaptığı son ve en büyük katkı olmuştur.

Landry, 1857'de, toplum içindeki duruşu itibarı ile saygın ama parasal varlığı açısından mütevazı Claire Giustigniani (1832-1901) ile evlenmiştir. Babasının ölümüyle birlikte onun zor durumda kalan ailesine de bakmak zorunda kalan Landry, böylece bilimsel araştırmalarına son vermek zorunda kalmış ve sinir sistemi hastalıklarının tedavisi üzerine özelleşmiş bir kaplıcada çalışmak üzere Auteuil'e taşınmıştır. Burada oldukça varlıklı bir hayat sürmüş ve öne çıkan bir kişi olmuştur.

Cömert ve mütevazı bir kişiliğe sahip olan Landry, sosyal açıdan çok yönlü oluşu ile de dikkat çekmiştir: binicilik, avcılık, dağcılık, dans ve neredeyse profesyonel kalitede bir şarkıcı gibi müzikle uğraşmıştır; jeoloji ve kristallere özel ilgi duymuştur. Ancak, 1864'te, henüz 38 yaşındayken bir beyin hastalığına yakalanınca, tüm bu etkinliklerinden giderek uzaklaşmak zorunda kalmıştır.

Landry, 1865'te, Paris varoşlarında patlak veren kolera epidemisine karşı çalışmak üzere Paris'e gitmiştir. Ancak, kendisi de koleraya yakalanmış ve kısa bir süre sonra da kendisi gibi bir nöroloji uzmanı olan Jean-Martin Charcot'nun (1825-1893) gözetiminde ölmüştür.

## Landry'nin yükselici felci
Landry, daha sonraları *"Landry'nin yükselici felci (Landry'nin asendan paralizisi)"* olarak anılacak olan felç tipini 1859'da tanımladığında, tanımı içinde şu üç belirti tipine yer vermiştir:
* Duysal belirti ve bulguların eşlik etmediği yükselici felç
* Duyu yokluğu (anestezi) ve ağrı yokluğu (analjezi) eşliğindeki yükselici felç
* Duysal belirti ve bulguların eşlik ettiği, ilerleyici (progresif) ve tüm bedene yayılan (jeneralize) felç.
Aynı yıl Adolf Kussmaul'un (1822-1902) da benzer iki hasta bildirdiği bu klinik tablolardan sadece yükselici felç tipi Landry'nin ismi ile ilişkilendirilmiştir.

Landry tanımını, beşi kendi hastaları ve beşi de tıp literatüründe dikkatini çekmiş olan hastalar olmak üzere, toplam on hastaya dayandırmıştır ve solunum yetmezliği nedeniyle ölen vakalarından birini özellikle ayrıntılı anlatmıştır. Kıdemlisi Dr. Glauber'in histeri tanısıyla kendisine danıştığı bu hastada, Landry hastalığın oldukça erken bir evresinde doğru tanıyı koymuş ve sonucunu da öngörebilmiştir. Hastanın otopsisinde herhangi bir anormallik bulunamadığı için, Landry hastalığın nedenine yönelik bir açıklama yapmamıştır. Buna mukabil, Glauber bu vaka ile difteri sonrasında gelişebilen felç arasında yakın bir bağlantı olabileceğine değinmiştir. İlerleyen dönemde difteri ile *Guillain-Barré sendromu* arasında bir neden-sonuç ilişkisinin olmadığı gösterilmişse de Glauber'in gözlemi iki hastalıktaki felcin de demiyelinize edici nöropati zemininde geliştiğinin değerlendirilmesini sağlamıştır.

*Landry’nin yükselici felci* terimi ilk olarak 1876'da Westphal tarafından kullanılmıştır. O dönemde uygulanması genellikle tercih edilen ilaç striknin olmuştur ama bu da hastaya yarardan çok zarar getirebilen bir uygulamadır.

### Landry’nin makalesinden bölümler
*"Duyu ve hareket sistemleri eşit düzeyde etkilenebilir. Ancak, [[kas]]larda herhangi bir [[refleks]] hareketin, sürekli kasılı olma durumunun ([[kontraktür]]) ya da sarsılıcı kasılmanın ([[konvülsiyon]]) bulunmadığı gevşek durumdaki [[kol]] ve [[bacak]]larda kas gücünün evreli olarak azalmasına bağlı [[hareket bozukluğu]] temel sorunmuş gibi durmaktadır. Hemen tüm vakalarda [[idrar yapma]] ve [[dışkılama]] normal kalmaktadır. Merkezi sinir sistemine bağlanabilecek herhangi bir belirti, [[omurga]] [[ağrı (tıp)|ağrısı]] ya da [[hassasiyet]]i, [[başağrısı]] ya da [[deliriyum]] gözlenmemektedir. Hastalığın son aşamasına gelinmedikçe, zihinsel fonksiyonlar korunmaktadır. Genel bir halsizlik hali, [[el]] ve [[ayak]]larda iğnelenme ya da karıncalanma ve hatta hafif [[kramp]]lar felç başlangıcının öncülü olabilir. Farklı olarak, hastalık ani ve beklenmedik bir şekilde de başlayabilir. Her iki durumda da kas güçsüzlüğü bedenin alt kısımlarından yukarı doğru hızla yayılır ve istisnasız tüm bedeni tutma eğilimi gösterir."*

*"İlk belirtiler, özellikle bacaklar için geçerli olmak üzere, kol ve bacakların uç kısımlarını etkiler. Tüm bedenin etkilenişine giden süreçte, ilerlemenin sırası az-çok aynıdır: (1) ayak parmakları, [[baldır]]lar, [[uyluk]] arkası ve [[gluteal bölge]] (popo bölgesi) kasları ve sonunda da uyluğun ön ve iç bölgesindeki kaslar; (2) el parmakları ve el, kol ve sonunda da [[omuz]] kasları; (3) gövde kasları; (4) solunum, [[dil]], [[yutak]], [[yemek borusu]] vb. kasları. Bundan sonra felç tüm bedene yayılmış olur ama kol ve bacakların uç kısımlarında en şiddetli haldedir. İlerleme az-çok hızlıdır. Felç bir vakada 8 günde, bir diğerinde ise 15 günde gelişmiş olsa da daha sıklıkla 2-3 gün, hatta bazen de saatler içinde gelişmektedir. Bu haliyle de hastalığın [[ivegen]] (akut) bir hastalık olarak sınıflanabileceğini düşünüyorum."*

*"Felcin en üst yoğunluğuna ulaştığı durumda her an solunum yetmezliği gelişebilme tehlikesi daima vardır. Buna mukabil, yetkin tıbbi müdahale ya da kendiliğinden gerileme ile bu evreye ulaşmış on hastadan sekizi ölümden kurtulmuştur; diğer iki hasta ise kaybedilmiştir."*

*"Felcin çözülmesi gelişiminin tam tersi sırayla olur. Bedenin en geç etkilenen üst bölgeleri hareketliliklerini geri kazanan ilk bölgeler olur ve sonra de felç yukarıdan aşağı doğru çözülür."*

## Kaynakça
#  Bu makaleye kaynaklık eden temel metin olan ve whonamedit.com'da yer alan Jean Baptiste Octave Landry de Thézillat maddesinde *"externe des hôpitaux"* şeklindeki Fransızca ifadeye yer verilmektedir. Bu ifade içinde yer alan *"externe"* sözcüğünün anlamı için bakınız: Sözlük.NET.
#  Bu makaleye kaynaklık eden temel metin olan ve whonamedit.com'da yer alan Jean Baptiste Octave Landry de Thézillat maddesinde *"Département de l'Oise"* şeklindeki Fransızca ifadeye yer verilmektedir. Bu ifade içinde yer alan *"département"* sözcüğünün anlamı için bakınız: Sözlük.NET. Ayrıca bakınız:
#  Bu makaleye kaynaklık eden temel metin olan ve whonamedit.com'da yer alan Jean Baptiste Octave Landry de Thézillat maddesinde *"decimating its population"* şeklindeki İngilizce ifadeye yer verilmektedir. Bu ifade içinde yer alan *"decimate"* sözcüğünün anlamı için bakınız: seslisozluk.com. Ayrıca bakınız:
#  *"Hôtel-Dieu"* teriminin Türkçe karşılığı *"Tanrı(nın) konağı"* şeklindedir (Sözlük.NET'de "hôtel" ve "Dieu"). (seslisözlük.com'da "hostel"). Bu terim, hastanelerin kökeninin eski dini kurumlar olduğuna atıfta bulunan ve Fransız şehirlerindeki ana hastaneyi tanımlayan, eski bir Fransızca terimdir. Ayrıca bakınız:
#  whonamedit.com'da *"Westphal"* aratıldığında, bu soyadı taşıyan iki Alman nörolog listelenmektedir: Karl Friedrich Otto Westphal (1833-1890) ve onun oğlu olan Alexander Karl Otto Westphal (1863-1941). Doğum tarihleri göz önünde bulundurulduğunda, *"Landry'nin yükselici felci"* terimini ilk kullanan baba Westphal olmalıdır.

## Dış bağlantılar
* '''whonamedit.com''''daki Jean Landry sayfası 
* '''Guillain-Barré Syndrome Support Group''''un sitesindeki tarihçe sayfası