Tskaltsitela Boğazı Doğa Anıtı

**Tskaltsitela Boğazı Tabiat Anıtı** (), batı Gürcistan'da Tkibuli ve Terjola belediyelerinde bir nehir geçididir. Gürcistan'ın bu bölgesinin tarihi ve coğrafi adı *Okriba*'dır. Okriba'daki ana nehir aynı zamanda Tsqal-Tsitela () olarak da adlandırılan Tskaltsitela Nehri'dir. Nehir, adını suyun kırmızımsı renginden almıştır: Gürcücede *Tsqal* *su* ve *Tsitela* *kırmızı* anlamına gelir. Su, demir pası içeren killeri yıkayarak rengini alır. **Tskaltsitela Boğazı Tabiat Anıtı**, Tskaltsitela Nehri Kanyonu'nun Gelati Manastırı Köprüsü'nden Godagani Köprüsü'ne kadar, deniz seviyesinden 130–200 metre yükseklikteki uzantısıdır.

## Coğrafya
Tskaltsitela Nehri, Nakerala bölgesinin güney yamaçlarından yükselir, Kvirila Nehri ile birleşene kadar Okriba'nın tüm bölgesini geçer. Nehir kaynağı, deniz seviyesinden 1080 m yüksekte Nakerala Racha dağ sırtı üzerinde yer almaktadır. Tskaltsitela Nehri'nin uzunluğu 49&nbsp;km, havza alanı 221&nbsp;km²'dir. Ana kolu, Chala Nehri'dir. Ağırlıklı olarak yağmur suyundan beslenir. Seller yıl boyunca karakteristiktir. Ortalama yıllık debisi 7.56 m³/s'dir. Tskaltsitela Nehri doğudan Kutaisi şehri ile sınırlıdır.

## Jeoloji
Tskaltsitela vadisi, çoğunlukla dolomit ve dolomitleşmiş kireçtaşlarıyla temsil edilen Jura çökelme çağının karbonat oluşumunun ana kayasını kesmektedir. Kretase sisteminin en alt aşamasına aittirler ve Neocomian çökeltileri olarak adlandırılırlar. Litolojik olarak, bu çökeltiler kristal kalkerler ve bazen de dolomitlerdir. Küçük alanlarda da Senomaniyen dönemine ait çökeller bulunur. Litolojik olarak bu sedimanlar kalker, marn, glokonitik kumtaşları ve nadiren kil ve çakıltaşlarıdır. Tskaltsitela Nehri çevresinde kalsedon, barit, kuvars kumu, mermer, bazalt, akik, çimento üretimi için kullanılan yanmaz killer,  ve diğer mineraller içeren birçok doğal ocak bulunmaktadır. XIX yüzyılın ortalarından beri Tkibuli civarında kömür madenciliği yapılmaktadır. Ancak arkeolojik kazılar, cevherin burada MÖ 2. bin yıl gibi erken bir tarihten beri çıkarıldığını göstermektedir.

## Bitki örtüsü
Tsaltsitela Kanyonu, güzel bir şekilde korunmuş Euxine-Kolşik yaprak döken ormanlara sahiptir. Tskaltsitela vadisinde yaygın porsuk (*Taxus baccata*), *Imereti* fındığı (*Corylus imeretica*), kırlangıçotu (*Cheli donium majus*), kara alıç (*Crataegus pentagina*), kırmızı alıç (*Crataegus microphyllaum*), *Dorycum* gibi birçok şifalı bitki ve yonca (*Oxalis acetocella*), İran *çileği* veya kızılağaç (*Frangula alnus*), cüce ebegümeci (*Malva neglecta*), kayagülü (*Cistus salviifolius*) ve limon otu (*Melissa officinalis*) görülür. Birçoğu Gürcistan'ın endemik türleridir ve Gelati Manastırı yakınındaki Tsaltsitela Boğazı'nın kalkerli ekotoplarında bulunabilir.

## Fauna
Nehir zengin balık türlerine sahiptir: alabalık, Bulatmai barbeli (Barbus capito carpito), Terek barbeli (Barbus ciscaucasicus), Luciobarbus mursa, Avrupa kefali (Squalius cephalus), Kolşik nasesi (Chondrostoma colchicum), Hazar kasvetlisi (Alburnus chalcoides) ve diğerleri. Nehrin kıyılarında koypu (Myocastor coypus) yaşar. Kış aylarında nehir su kuşlarına ev sahipliği yapar. Bölgede çeşitli memeliler de yaşar - altın çakal (Canis aureus), kızıl tilki (Vulpes vulpes) ve Avrupa porsuğu (Meles meles).

## Kültürel tarih
Tskaltsitela Boğazı, tarihi ve kültürel açıdan ilgi çekici bir dizi anıta ev sahipliği yapmaktadır: Gelati Manastır Kompleksi, Motsameta Aziz Şehitler Manastırı ve Konstantin Manastırı. 1757'de ünlü Khresili Savaşı burada meydana gelmiştir. Efsaneye göre, *tskaltsitela (tszulitela)* adı, Hresili Savaşı'ndan sonra vadiye verildi, çünkü ölen savaşçıların kanı nehir kayalarını kırmızıya boyadı.

## Turizm ve tatil köyleri
*Okriba* topraklarında **Tskaltsitela Boğazı Tabiat Anıtı**'na yakın bölgede alerji, bronşit, zatürre, doğal kalp hastalığı ve bronşiyal astımı olan çocuklar için tıbbi bir tatil beldesi olan *Satsire* dahil olmak üzere bazı önemli tatil beldeleri vardır. Tatil yerinde balneoterapi nitrik, hafif sülfit, hidro-karbonat, magnezyum-kalsiyum içeren maden sularının uygulanmasını içerir.

## Ayrıca bakınız

* Motsameta manastırı

## Kaynakça