İsmail Hakkı Uzunçarşılı

**İsmail Hakkı Uzunçarşılı** ya da **İsmail Hakkı Uzunçarşılıoğlu** (23 Ağustos 1888 – 10 Ekim 1977), Türk akademisyen, eğitimci, siyasetçi ve tarihçi. Yaptığı çalışmalarla Osmanlı tarihine önemli katkılarda bulunan isimlerden biri olarak kabul edilir.

## Hayatı
23 Ağustos 1888'de Eyüp-Acıçeşme Sokağı, 8 numaralı evde doğdu.

İsmail Hakkı Uzunçarşılı, ilkokul eğitimini Nişancı Mahalle Mektebi'nde ve Eyüpsultan'daki İplikhane Mektebi'nde gördü. Sonra açılan giriş sınavını geçerek Soğukçeşme Askerî Rüştiyesi'nde orta eğitimine başladı. İki yıl sonra Bayezid Merkez Rüştiyesi'ne geçti ve Ağustos 1904'te buradan mezun oldu. Lise eğitimi için aynı yıl içinde Mercan İdadisi'ne kaydoldu. Lise öğrenciliği İkinci Meşrutiyet'in ilan edildiği dönemde geçti. O zaman bu okul müdürü gazeteciliği ile isim yapmış Hüseyin Cahit Bey idi. Yerine müdür olarak tarihçi Ali Reşad Bey geçti. İsmail Hakkı, tarihçi Ali Reşat Bey'den gayet etkilenmiştir. 1909 yılında Mercan İdadisi'nden mezun oldu. 1909'da İstanbul Dârülfünûn'un Edebiyat Bölümü'ne meccani burslu olarak kayıt oldu. 1912'de imtihanlarda başarılı olup yüksek eğitim diploması aldı.

Üniversite mezunu olan İsmail Hakkı, öğretmenlik tayini için Maarif Nezaretine müracaat etti ve aylık altı yüz kuruş maaşla Kütahya İdadisi tarih öğretmeni olarak Kütahya'ya gönderildi ve Kütahya İdadisi'nde sekiz sene öğretmenlik yaptı. Buradayken Kütahya şehrinin tarihi belgelerini toplayıp, Kütahya şehri tarihine dair bir kitap hazırladı ve bu kitap İstanbul'daki Maarif Vekâleti tarafından bastırıldı. Bu çalışmasından dolayı İsmail Hakki'ya Kütahya Vilayeti Meclis-i Umumisi tarafından Kütahya fahri hemşehriliği verildi. Ancak Milli Mücadele başladığı zaman okullar tatil oldu ve sınıflarda öğrenci kalmadı. İsmail Hakkı Kuvâ-yi Seyyâre'de fahri hizmette bulundu. Aynı zamana Kütahya'daki milli direniş hakkında Ankara'ya raportörlük yaptı. Yunan Ordusu'nun Ankara'ya doğru ilerleyişi sırasında, 30 Temmuz 1921'de Kütahya, Yunan Ordusu tarafından işgal edildi. Bu nedenle İsmail Hakkı önce Eskişehir ve sonra da Ankara'ya geçti.

1921'de Ankara'daki Ulusal Hükûmet Maarif Vekaleti tarafından Trabzon Sultanisi'ne tayin edildi. Bu göreve İnebolu üzerinden gitmekte iken Kastamonu'da çıkartılan yerel Açıksöz gazetesine yazdığı yazılarla yeni Kastamonu Valisi Refet Bey'in ilgisini çekti ve onun Ankara merkezden isteği ile "Kastamonu İdadisi"nde tarih öğretmenliği görevine atandı. Eylül 1922'de Kütahya Sultanisi Müdürlüğü'ne atandı. Ama bu göreve başlamadan geçici olarak Balıkesir Mebusu Vehbi Bey tarafından Karesi (Balıkesir) Maarif Müdürlüğü'ne tayin oldu. Cumhuriyet'in ilanından sonra 1924'te Karesi Maarif müdürü, sonra Balıkesir İlköğretim Okulu müdürü olarak atandı. Bu dönemde araştırma ve yayınlama ile de uğraşan İsmail Hakkı, *Karesi Lisesi Salnamesi*, *Karesi Tarihçesi* ve *Karesi Meşahiri* adlı eserler hazırlayıp yayımlattı. Bu eserlerden dolayı Kütahya Vilayeti Meclis-i Umumi kararı ile "Vilayet Fahri Hemşehriliği" verildi.

1952'de Ankara merkeze bağlı Maarif Vekâleti genel müfettişi yapıldı. İsmail Hakkı, teftiş için gittiği vilayet merkezlerinde vilayet arşivleri ve diğer tarihsel yapıtlar üzerine çalışmalarını sürdürdü. Özellikle *Kitabeler* adıyla hazırladığı iki ciltlik eser yayımlandı. Ayrıca bu araştırmalara dayanarak hazırladığı *Sivas Şehri* adlı kitabı Maarif Vekaleti tarafından bastırıldı.

14 Ocak 1926 tarihinde ilk defa &nbsp;Balıkesir Milletvekili oldu. Balıkesir Milletvekilliği görevini 1950'ye kadar sürdürmüştür.

Meclis çalışmalarının yanı sıra 1932-1938 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümünde dersler verdi. Üniversite Reformu'ndan sonra, Ordinaryüs Profesör olarak Edebiyat Fakültesinde öğretim görevlisi olarak yer aldı.

Ayrıca Türk Tarih Kurumu'nda da görev yaptı. 1950'de milletvekilliğinden ayrılarak yalnızca tarih çalışmalarına devam etti.

İlk çalışmalarını Kastamonu tarihi, Balıkesir tarihi, Kütahya Şehri (1932) gibi yerel tarih araştırmalarına ayırdı. Daha sonra Anadolu Beylikleri'ni inceleme konusu edindiyse de Osmanlı İmparatorluğu'nun siyasal tarihine ve devlet örgütüne ilişkin kitaplarıyla tanındı. 89 yaşında arşivde çalışırken vefat etti. Edirnekapı Şehitliğine defnedildi.

## Eserleri
* 19?: Kastamonu tarihi
:*Kastamonu Meşâhiri* Ankara:Kastamonu Eğitim Yüksekokulu Yayınları, 1990.

* 1924: Balıkesir tarihi
:*Karesi Meşahiri (Balıkesir Meşhurları* Balikesir:Zağnos Kültür ve Eğitim Vakfı. 1999, ISBN 975-94473-2-0.
:*Karesi Vilâyeti Tarihçesi* (haz. Abdülmecid Mutaf), Balıkesir:Zağnos Kültür ve Eğitim Vakfı; 2000, ISBN 975-94473-3-9.

* 1929: Afyon Karahisar, Sandıklı, Bolvadin, Çay, İsaklı, Manisa, Birgi, Muğla, Milas, Peçin, Denizli, Isparta, Atabey ve Eğirdir deki Kitabeler ve sahip, Saruhan, Aydın, Menteşe, İnanç, Hamit Oğulları hakkında malûmat
:*Afyon Karahisar, Sandıklı, Bolvadin, Çay, İsaklı, Manisa, Birgi, Muğla, Milas, Peçin, Denizli, Isparta, Atabey ve Eğirdir deki Kitabeler ve sahip, Saruhan, Aydın, Menteşe, İnanç, Hamit Oğulları hakkında malûmat*, Devlet Matbasi 1929

* 1932: Bizans ve Selçukilerle Germiyan ve Osman Oğulları zamanında Kütahya Şehri
:*Bizans ve Selçukilerle Germiyan ve Osman Oğulları zamanında Kütahya Şehri*, İstanbul:Maarif Matbaası 1932

* 1937: Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri
:*Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1988 (? Baskı) ISBN 975-16-0044-8

* 1942: Meşhur Rumeli Ayanları
:*Meşhur Rumeli Ayanlarından Tirsinikli İsmail, Yılık Oğlu Süleyman Ağalar ve Alemdar Mustafa Paşa* İstanbul:Türk Tarih Kurumu Yayınları; 1942

* 1945: Osmanlı Devleti Saray Teşkilatı
:*Osmanlı Devleti Saray Teşkilatı* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1988 (3. Baskı) ISBN 975-16-0011-1.

* 1965: Osmanlı Devletinin İlmiye Teşkilatı
:*Osmanlı Devletinin İlmiye Teşkilatı* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1988 (1. Baskı) ISBN 975-16-0043-X

* 19?: Osmanlı Devletinin Merkez ve Bahriye Teşkilatı
:*Osmanlı Devletinin Merkez ve Bahriye Teşkilâtı* Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayınları VIII. Dizi 1988 (3. Baskı) ISBN 975-16-0042-1

* 19?: Osmanlı Devleti Teşkilatında Kapukulu Ocakları 
:*Osmanlı Devleti Teşkilâtında Kapukulu Ocakları. Cilt 1. Acemi Ocağı ve Yeniçeri Ocağı*, Ankara: Türk Tarih Kurumu 1988 (. Baskı) ISBN 975-16-0057-X
:*Osmanlı Devleti Teşkilatından Kapukulu Ocakları. Cilt 2. Cebeci, Topçu, Top Arabacıları, Humbaracı. Lağımcı Ocakları ve Kapukulu Süvarileri*. Ankara:Türk Tarih Kurumu 1988 (. Baskı) ISBN 975-16-0058-8

* 19?: Osmanlı Devletinin Teşkilatına Medhal
:*Osmanlı Devleti Teşkilatına Medhal: Büyük Selçukîler, Anadolu Selçukîlerî, Anadolu Beylikleri, İlhânîler, Karakoyunlu ve Akkoyunlularla Memlûklerdeki Devlet Teşkilâtına Bir Bakış.* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1988 (4. Baskı) ISBN 975-16-0040-5

* 1972-1978: Osmanlı Tarihi IV. Cilt 
:*Osmanlı Tarihi I. Cilt: Anadolu Selçukluları ve Anadolu Beylikleri Hakkında bir Mukaddime ile Osmanlı Devleti'nin Kuruluşundan İstanbul'un Fethine Kadar*, Ankara:Türk Tarih Kurumu 2003 (8. Baskı) ISBN 975-16-0011-1.
:*Osmanlı Tarihi II. Cilt: İstanbul'un Fethinden Kanunî Sultan Süleyman'ın Ölümüne Kadar* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1998 (8. Baskı) ISBN 975-16-0012-X
:*Osmanlı Tarihi III. Cilt 1. Kısım: II. Selim'in Tahta Çıkışından 1699 Karlofça Andlaşmasına Kadar* Ankara:Türk Tarih Kurumu 2003 (6. Baskı) ISBN 975-16-0013-8
:*Osmanlı Tarihi III. Cilt 2. Kısım: XVI. Yüzyıl Ortalarından XVI. Yüzyıl Sonuna Kadar* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1995 (6. Baskı) ISBN 975-16-0014-6
:*Osmanlı Tarihi IV. Cilt 1. Kısım:Karlofça Antlaşmasından XVIII. Yüzyılın Sonlarına Kadar* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1995 (5. Baskı) ISBN 975-16-0015-4
:*Osmanlı Tarihi IV. Cilt 2. Kısım: XVIII. Yüzyıl* Ankara:Türk Tarih Kurumu 2003 (5. Baskı) ISBN 975-16-0016-2

* 19?: Çandarlı Vezir Ailesi
:*Çandarlı Vezir Ailesi *Ankara:Türk Tarih Kurumu 1988 (1. Baskı) ISBN 975-16-0441-9

* 19?: Midhad Paşa ve Yıldız Mahkemesi 
:*Midhad Paşa ve Yıldız Mahkemesi* Ankara:Türk Tarih Kurumu 2000 (2. Baskı) ISBN 975-16-1345-0

* 19?: Hürriyet Kahramanı Resneli Niyazi Hatıratı: Hürriyet Kahramanı
:*Hürriyet Kahramanı Resneli Niyazi Hatıratı : Hürriyet Kahramanı* İstanbul:Örgün Yayınevi 2003 ISBN 975-7651-25-7

* 1972: Mekke-i Mükerreme Emîrleri
:*Mekke-i Mükerreme Emîrleri* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1984 (2. Baskı) ISBN

* 19? : Topkapı Sarayı Müzesi Osmanlı Saray Arşivi Kataloğu: Fermanlar (İbrahim Kemal Baybura, İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Ülkü Altındağ)
: *Topkapı Sarayı Müzesi Osmanlı Saray Arşivi Kataloğu: Fermanlar* Ankara:Türk Tarih Kurumu 1985 (2. Baskı)

## Kaynakça