Hükûmet biçimleri listesi

Bu liste, hükûmet biçimlerini ve siyasi sistemleri farklı kategorilere ayırma şekillerine göre listelemektedir. Listelenen sistemler birbirleriyle örtüşebilir ve sıklıkla çakışan tanımlamalara sahip olabilir.

Yale profesörü Juan José Linz'e göre günümüzde üç ana siyasi sistem türü bulunmaktadır: demokrasiler, totaliter rejimler ve bu iki türün arasında yer alan otoriter rejimler ile hibrit rejimler. Başka bir modern sınıflandırma sistemi, monarşileri ayrı bir varlık veya ana üçün hibrit bir sistemi olarak içermektedir. Akademisyenler genellikle diktatörlüğü otoriterlik veya totaliterlik biçimi olarak nitelendirir.

Antik Yunan filozofu Platon, Devlet adlı eserinde aristokrasi, timokrasi, oligarşi, demokrasi ve tiranlık olmak üzere beş tür rejimi tanımlamaktadır.

## Temel hükûmet biçimleri

**Hükûmet Biçimleri Dizini:**

## Bölgesel kontrole göre hükûmet biçimleri
Bu liste, siyasi sistemlerin egemenlik ve devlet içinde bölgelerin yönetimi konusundaki farklı yaklaşımlarına dayanmaktadır.
Dosya:Map of unitary and federal states.svg|Üniter ve federal devletlerin haritası.
Dosya:Autonomous areas.svg|En az bir özerk bölgesi olan devletler haritası.


## İktidar kaynağına göre hükûmet biçimleri

### Demokrasi türleri

### Oligarşi türleri
Oligarşi, ayrıcalıklı bir azınlık sınıfınca kontrol edilen ve düzenlenen toplumlardır ve çoğunluk tarafından herhangi bir müdahale olmaksızın yönetilirler; bu küçük seçkin grup, ortak bazı özellikleri paylaşanlar olarak tanımlanır.

*[[De jure]]* demokratik hükûmetler, de facto oligarşi ile, genellikle benzer çıkarları veya aile ilişkilerini paylaşan, ayrıcalıklı veya etkili bir küçük grup tarafından yönetilirler. Bu kişiler gücü yayabilir ve adayları eşit veya eşit olmayan şekilde seçebilirler. Oligarşi, çok az sayıda insanın şeyleri değiştirme şansı verilen bir gerçek demokrasiden farklıdır. Oligarşinin miras veya monarşik olması gerekmez. Oligarşide tek bir belirgin yönetici olmaz, ancak birden fazla yönetici bulunur.

Tarihsel örneklerinden bazıları, sadece soylulardan gelen erkeklerin görev için aday olabildiği ve yalnızca varlıklı erkeklerin oy kullanabildiği Roma Cumhuriyeti ve adayları seçmek için kura çekimini kullanan Atina demokrasisidir; neredeyse her zaman erkek, Yunan, eğitimli yurttaşların, belirli bir toprak, servet ve statü sahibi olmaları gerekiyordu. Kapitalizm ve/veya temsilî demokrasi eleştiren bazı kişiler, Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık'ı oligarşi olarak düşünürler.

*Not: Bu kategoriler birbirinden bağımsız değildir.*

### Otokrasi türleri
Otokrasiler, mutlak güce sahip olan ve kararları ne dışsal yasal kısıtlamalara ne de düzenli halk denetim mekanizmalarına tabi olan tek bir varlık tarafından yönetilen sistemlerdir. Bu varlık, bir diktatörlükte olduğu gibi bir birey olabilir ya da bir parti devleti gibi bir grup olabilir. Despotizm terimi, "despotların tarzında yönetmek" anlamına gelir ve genellikle otokrasiyi tanımlamak için kullanılır.

Tarihsel otokrasi örnekleri arasında Roma İmparatorluğu, Kuzey Kore, Afganistan İslam Emirliği, Eritre ve Nazi Almanyası bulunmaktadır.

### Aşağılayıcı nitelikler
Hangi hükûmet şekli olursa olsun, gerçek yönetim, resmi hükûmetin bir parçası olmayan siyasi güce sahip sektörler tarafından etkilenebilir. Bu terimler, yöneticilerin belirli eylemlerini vurgular; örneğin, yolsuzluk, demagogluk veya korku gibi durumlar, yeterince yaygınsa, hükûmetin çalışma şeklini bozabilir. Bu etkiler, hükûmetin amaçlanan işleyişini olumsuz yönde etkileyebilir.

### Diğer terimler

## Rejim biçimlerine göre hükûmet biçimleri

### Monarşi türleri
Monarşiye sahip ülkeler, kraliyet adı verilen bir aile veya aile grubunun (nadiren başka türden bir grup) ulusal kimliği temsil ettiği ve gücün geleneksel olarak bir bireyine verildiği ülkelerdir. Bu bireye kral veya kraliçe genellikle krallıkları yönetirler. Kralın ve diğer kraliyet üyelerinin gerçek rolü, sembolik (taç giymiş cumhuriyet) ile kısmi ve kısıtlanmış (anayasal monarşi) arasında değişebilir ve tamamen despotik (mutlak monarşi) olabilir. Geleneksel olarak ve çoğu durumda, kralın görevi veraset yoluyla devralınır, ancak kralın seçildiği seçimli monarşiler de vardır.

### Cumhuriyet türleri
Halkın veya önemli bir kısmının, hükûmetin üst kontrolüne sahip olduğu ve devletin makamlarının seçildiği veya seçilmiş kişiler tarafından belirlendiği bir yönetim biçiminde hükûmet. Bir cumhuriyetin yaygın ve basitleştirilmiş bir tanımı, devlet başkanının monark olmadığı bir hükûmet biçimidir. Montesquieu, halkın tamamının yönetimde pay sahibi olduğu demokrasileri ve sadece bazı kişilerin yönetimde pay sahibi olduğu aristokrasiler veya oligarşileri, cumhuriyet biçimleri olarak içermiştir.

*Not: Bu kategoriler münhasır değildir.*

## Sosyo-ekonomik özelliklere göre hükûmet biçimleri

### Sosyo-ekonomik özelliklere göre
Birçok siyasi sistem, sosyoekonomik ideolojiler olarak tanımlanabilir. Bu akımların iktidardaki deneyimleri ve belirli hükûmet biçimleri ile güçlü bağları, onları kendileri de birer hükûmet biçimi olarak kabul edilmesine neden olabilir.

*Not: Bu kategoriler münhasır değildir.*

### Jeo-kültürel özelliklere göre
hükûmetler ayrıca boyutlarına ve etki alanlarına göre de sınıflandırılabilir:

## Diğer özelliklere göre hükûmet biçimleri

### Önemli anayasal niteliklere göre
Bazı belirli özellikler, belirli türleri tanımlayan niteliklere sahiptir; diğerleri ise tarih boyunca belirli hükûmet türleriyle ilişkilendirilmiştir.

* Sivil ordu ve stratokrasi
* Çoğunluk veya parlamenter egemenlik ve haklar beyannamesi veya keyfilik ile güçler ayrılığı ve üstünlük, Çoğunluğun tiranlığı ve azınlık haklarını korumak için alınan önlemler
* Yüksek yasalara göre hukuk (yazılı olmayan etik ilkeler) ve anayasacılık
* Din ve devletin ayrılması ve devlet dini
* Totalitarizm veya otoriteryanizm ve liberteryenizm

### Bölgesel yönetimlere göre
Bu liste, siyasi sistemlerin egemenlik dağılımına ve devlet içindeki bölgelerin şekillerine yönelik farklı yaklaşımlara odaklanmaktadır.

* Egemenlik, münhasıran siyasi yargı yetkisinin merkezinde yer almaktadır.
** İmparatorluk
* Merkezde ve çevre bölgelerde egemenlik
** Federal monarşi
** Hegemonya
* Farklı egemenlik dereceleri
** İttifak
** Asimetrik federalizm
** Ayrıcalıklı şirket
** Bağımlı devlet
*** İlişkili devlet
*** Bağımlı toprak
*** Himaye
*** Kukla devlet
*** Uydu devlet
*** Vasal devlet
** Koloni
*** Taç kolonisi
** Milletler Topluluğu
** *[[Corpus separatum]]*
** Ademi merkeziyetçilik ve yetki devri (merkezi yönetimden bölgesel veya yerel yönetimlere yeniden dağıtılan yetkiler)
** Federelik
** Manda
** Askeri sınır
** Tarafsız bölge
** Kendi kendini yönetemeyen bölgeler
** İşgal edilmiş bölge
** Geçici hükûmet
** Talassokrasi
** Tanınmayan devletler
*** Sürgündeki hükûmet
*** Mikro ulus
*** Ayrılıkçı hareket
*** Sınırlı tanınan devletler

### Teorik ve spekülatif özellikler
Bunların, spekülasyon ve bilimsel tartışma dışında kesin tarihsel veya güncel örnekleri yoktur.

## Ayrıca bakınız

* Yönetim biçimlerine göre ülkeler listesi
* Siyasi ideolojiler listesi
* Cybersyn Projesi, 1970'lerde Şili'de, vatandaşlarla hiçbir etkileşimi olmayan, ancak gerçekleri yalnızca yöne karar vermek için kullanan veri akışları ve teknolojiyi kullanarak kamusal ve özel hayatın yönlerini düzenleyen, veriyle beslenen, gözlerden uzak bireylerden oluşan bir grup.
* Toprak anlaşmazlıkları listesi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Phrontistery Kelime Listesi: Yönetim Türleri ve Liderlik 
* 20. Yüzyıl Tarih Atlası'ndan hükûmet Türleri 
* 20. Yüzyıl Tarihsel Atlası'ndan diğer sınıflandırma örnekleri 
* Dünya İşleri: hükûmet Türleri 
* CBBC Newsround: hükûmet türleri