Başak Süperkümesi

**Başak Süperkümesi** (**Virgo SC**) veya **Yerel Süperküme** (**LSC** veya **LS**), Samanyolu ve Andromeda gökadaları ile diğerlerini de içeren Başak Kümesi ve Yerel Grup'u barındıran süperkümedir. Çapı yaklaşık 33 megaparsek (110 milyon ışık yılı) olan bu süperkümede en az 100 adet gökada grubu ve kümesi bulunmaktadır. Gözlemlenebilir evrendeki yaklaşık 10 milyon süperkümeden biri olan Başak Süperkümesi, Balıklar-Balina Süperküme Kompleksi adı verilen bir gökada iplikçiği içinde yer alır.

2014 yılında yapılan bir araştırma, Başak Süperkümesi'nin daha büyük bir süperküme olan Laniakea'nın bir parçası olduğunu göstermektedir. Laniakea, Büyük Çekici'nin merkezinde yer alan ve "Yerel Süperküme" teriminin daha kapsamlı bir karşılığı olarak kullanılmaktadır.

## Arka plan
William ve John Herschel tarafından 1863 yılında yayımlanan ilk büyük bulutsu örneklerinden itibaren, kuzey galaktik kutbu yakınlarındaki Başak takımyıldızında belirgin bir şekilde fazla sayıda bulutsu alanı olduğu biliniyordu. 1950'lerde Fransız-Amerikalı gök bilimci Gérard de Vaucouleurs, bu fazlalığın büyük ölçekli gökada benzeri bir yapı olduğunu savunan ilk isim oldu. 1953'te "Yerel Süpergalaksi" terimini kullandı ve daha sonra 1958'de bunu "Yerel Süperküme" (LSC) olarak değiştirdi. Harlow Shapley ise 1959 tarihli *Of Stars and Men* adlı kitabında *Metagalaksi* terimini önerdi.

1960'lar ve 1970'ler boyunca, Yerel Süperküme'nin (LS) gerçek bir yapı mı yoksa gökadaların tesadüfi bir hizalanması mı olduğu konusunda tartışmalar devam etti. Bu sorun, 70'lerin sonu ve 80'lerin başında yapılan geniş çaplı kırmızıya kayma araştırmalarıyla çözüme kavuşturuldu. Bu araştırmalar, gökadaların süpergalaktik düzlem boyunca basık bir şekilde uzanmış yoğunlaşma sergilediğini ikna edici bir şekilde gösterdi.

## Yapı
1982 yılında R. Brent Tully tarafından kaleme alınan kapsamlı bir makalede, Yerel Süperküme'nin temel yapısı hakkındaki araştırmasının sonuçları sunuldu. Yerel Süperküme iki bileşenden oluşur: Süperkümenin parlak gökadalarının üçte ikisini içeren, belirgin şekilde basık bir disk ve geri kalan üçte birini içeren kabaca küresel bir hale. Diskin kendisi, uzun eksen / kısa eksen oranı en az 6'ya 1 ve muhtemelen 9'a 1 olan ince (~1 Mpc) bir elipsoittir. Haziran 2003'te yayınlanan 5 yıllık "İki Derece Alanlı Gökada Kırmızıya Kayma Araştırması (2dF)" (*Two-degree-Field Galaxy Redshift Survey*) verileri, gök bilimcilerin LS'yi diğer süperkümelerle karşılaştırmasına imkan sağladı. LS, nispeten küçük boyutlu tipik olarak fakir (yani, yüksek yoğunluklu çekirdekten yoksun) bir süperkümeyi temsil eder. Merkezde zengin bir gökada kümesi, çevresinde ise gökada iplikçikleri ve fakir gruplar bulunur.

Yerel Grup, Ocak Kümesi'nden Başak Kümesi'ne uzanan ipliksi bir yapı içerisinde Yerel Süperküme'nin eteklerinde yer alır. Başak Süperkümesi'nin hacmi, Yerel Grup'tan yaklaşık olarak 7000 kat, Samanyolu'ndan ise 100 milyar kat daha fazladır.

## Gökada dağılımı

Yerel Süperküme'nin merkezine yakın Başak Kümesi civarında, gökadaların sayısal yoğunluğu merkeze olan uzaklığın karesiyle azalır. Bu da, kümenin rastgele konumlanmadığını gösterir. Genel olarak, parlak gökadaların (mutlak büyüklüğü -13'ten daha az) ezici çoğunluğu, az sayıdaki bulutlarda (gökada kümesi grupları) yoğunlaşmıştır. Bu bulutların %98'i, parlak gökada sayısına göre azalan sırayla sıralandığında şu 11 bulutta bulunur: Av Köpekleri, Başak Kümesi, Başak II (güney uzantısı), Aslan II, Başak III, Kupa (NGC 3672), Aslan I, Küçük Aslan (NGC 2841), Ejderha (NGC 5907), Pompa (NGC 2997) ve NGC 5643.

Diskte bulunan parlak gökadaların üçte biri Başak Kümesi'ndedir. Geri kalan kısım ise Av Köpekleri Bulutu, Başak II Bulutu ve ayrıca nispeten önemsiz olan NGC 5643 Grubu'nda bulunur.

Haledeki parlak gökadalar az sayıda bulutta yoğunlaşmıştır (%94'ü 7 bulutta). Bu dağılım, "süpergalaktik düzlem hacminin çoğunun büyük bir boşluk" olduğunu gösterir. Gözlemlenen dağılıma uyan faydalı bir benzetme, sabun köpüğü benzetmesidir. Basık kümeler ve süperkümeler, uzayda 20-60 Mpc çapında büyük, kabaca küresel boşluklar olan kabarcıkların kesişme noktalarında bulunur. Uzun ipliksi yapılar hakim gibi görünmektedir. Buna bir örnek, Başak Süperkümesi'ne en yakın süperküme olan Suyılanı-Erboğa Süperkümesi'dir. Bu süperküme yaklaşık 30 Mpc mesafeden başlayıp 60 Mpc'ye kadar uzanır.

## Kozmoloji
### Büyük ölçekli dinamikler
1980'lerin sonlarında keşfedilen, sadece Yerel Grup'un değil aynı zamanda en azından 50 Mpc mesafedeki tüm maddenin, Cetvel Kümesi (Abell 3627) yönünde yaklaşık 600&nbsp;km/s mertebesinde kitlesel bir akış yaşadığı görülmektedir. Lynden-Bell ve ark. (1988), bunun sebebini "Büyük Çekici" olarak adlandırdı. Büyük Çekici'nin, Başak Süperkümesi (Yerel Grup dahil) ile birlikte Suyılanı-Erboğa Süperkümesi'ni, Pavo-Indus Süperkümesi'ni ve Ocak Grubu'nu da içeren ve "Laniakea" olarak adlandırılan daha büyük bir süperküme yapısının kütle merkezi olduğu anlaşılmıştır.

Büyük Çekici'nin, tüm süperküme ile birlikte Shapley Çekicisi'nin merkezinde bulunan Shapley Süperkümesi'ne doğru hareket ettiği görülüyor.

### Karanlık madde
Başak Süperkümesi'nin (LS) toplam kütlesi *M* ≈ 1015  ve toplam optik aydınlatma gücü *L* ≈ 3 <var>L</var><sub>&#x2609;</sub>'dir. Bu da, Güneş kütlesi ile karşılaştırıldığında yaklaşık 300 kat daha fazla kütle-ışık oranını (/L☉ = 1) gösterir ve diğer süperkümeler için elde edilen sonuçlarla tutarlıdır. Karşılaştırma yapmak gerekirse Samanyolu için kütle-ışık oranı, 4,83 Güneş mutlak büyüklüğü, -20,9 Samanyolu mutlak büyüklüğü ve  Samanyolu kütlesi varsayıldığında 63,8'dir. Bu oranlar, evrende büyük miktarlarda karanlık madde varlığı lehine ana argümanlardan birini oluşturur. Eğer karanlık madde olmasaydı, çok daha küçük kütle-ışık oranları beklenirdi.

## Haritalar

Dosya:Başaksupk.gif|frame|orta|Bu harita, Dünya'dan 100 milyon ışık yılı mesafedeki yakın evreni göstermektedir. Süpergalaktik koordinatlarda, alt solda Güney Süperkümesi'nin bir kısmı, sağda ise Başak Süperkümesi (daha fazla bilgi için özellik isimlerine tıklayın)

circle 473 220 33 Başak kümesi
circle 339 230 16 Centaurus A/M83 Grubu
circle 349 252 15 M81 Grubu
circle 326 264 15 Maffei Grubu
circle 289 292 20 NGC 1023 Grubu
circle 370 236 13 M101 Grubu
circle 347 299 20 NGC 2997 Grubu
circle 405 238 20 M94 Grubu
circle 426 203 19 NGC 5033 Grubu
rect 445 247 508 276 Büyük Ayı Kümesi
circle 391 270 18 M96 Grubu
circle 277 197 25 NGC 6744 Grubu
circle 236 314 22 Kılıçbalığı Grubu
circle 518 87 40 Başak III Grupları
circle 526 225 20 NGC 4697 Grubu
circle 546 331 34 Aslan II Grupları
circle 165 194 27 NGC 7582 Grubu
poly 180 356 178 325 252 345 242 378 Ocak Kümesi
poly 176 357 239 379 214 413 162 381 Irmak Kümesi
rect 295 213 324 239 Yerel Grup
rect 252 235 304 257 Heykeltraş Grubu

desc bottom-left



Dosya:Gokadagrp.gif|frame|orta|Süpergalaktik düzleme yansıtılan en yakın gökada grupları (daha fazla bilgi için özellik isimlerine tıklayın)

circle 333 283 20 NGC 55
rect 399 299 419 325 Samanyolu
circle 385 294 14 Büyük Macellan Bulutu
circle 429 267 20 NGC 3109
circle 395 338 16 Messier 31
circle 365 335 15 Messier 33
circle 278 311 20 NGC 247
circle 388 119 28 Pergel gökadası
circle 456 124 17 NGC 5128
circle 494 161 20 NGC 5253
poly 475 149 500 133 483 113 463 137 NGC 5102
circle 440 165 28 NGC 5128 Grubu
circle 368 206 27 IC 4662
circle 520 105 20 Messier 83
rect 699 183 774 265 Başak kümesi
circle 433 65 22 ESO 274-01
circle 266 177 22 NGC 1313
circle 214 255 20 NGC 625
circle 235 282 16 NGC 7793
rect 435 80 472 107 NGC 4945
circle 184 301 20 NGC 45
circle 217 311 17 NGC 253
circle 265 260 22 Heykeltraş Grubu
rect 368 268 412 284 Yerel Grup
circle 409 379 25 NGC 1569
circle 296 280 17 NGC 300
circle 424 418 20 IC 342
rect 383 429 415 451 Maffei Grubu
circle 325 442 20 NGC 404
circle 272 508 20 NGC 784
circle 397 510 20 Maffei 1 Kümesi
rect 353 456 413 478 Maffei 2 Grubu
rect 371 526 434 553 Dwingeloo 1
circle 444 481 22 NGC 1560
rect 510 417 537 434 Messier 81
rect 527 433 578 443 IC 2574
rect 500 434 515 450 Messier 82
poly 516 434 521 456 554 456 552 447 533 445 523 435 NGC 3077
circle 549 476 18 NGC 2976
circle 604 440 22 NGC 4605
circle 513 479 19 NGC 6503
circle 583 410 13 NGC 5204
circle 559 389 16 NGC 3738
circle 512 401 14 NGC 4236
rect 452 442 485 461 NGC 2366
rect 451 420 484 440 NGC 2403
rect 485 433 502 465 NGC 4305
circle 659 382 20 NGC 5023
rect 634 344 658 364 Messier 94
circle 618 355 15 NGC 4244
circle 594 337 13 NGC 4214
circle 577 361 19 NGC 4449
circle 615 319 17 NGC 4395
rect 591 280 640 304 M94 Grubu
poly 528 393 542 392 558 411 525 414 M81 Grubu

desc bottom-left


## Ayrıca bakınız
* Abell Kataloğu
* Evrenin geniş ölçekli yapısı
* Abell kümeleri listesi
* Süperküme
* KBC Boşluğu

## Kaynakça

## Daha fazla bilgi
* 
* 

## Dış bağlantılar
* The Atlas of the Universe, astrofizikçi Richard Powell tarafından oluşturulan ve yerel evrenimizin bir dizi farklı ölçekte haritalarını gösteren bir web sitesi (yukarıdaki haritalara benzer).