Poğaça

**Poğaça**, bir çörek türüdür. Balkan, Levant ve Macaristan mutfaklarında bulunur, mayalı veya mayasız yapılabilir. Genellikle buğday unundan yapılır, ancak arpa ve bazen çavdar eklenebilir. Poğaçanın içi haşlanmış patates, pişmiş kıyma, zeytin veya peynirle doldurulabilir. Poğaça hamurunda susam, siyah çörek otu veya kurutulmuş dereotu gibi tahıllar ve otlar bulunabilir veya üstüne serpilebilir.

## Etimoloji
İtalyancada "külde pişmiş küçük hamur işi" anlamına gelen *focaccia* kelimesinden Türkçeye geçmiştir.

Kelimenin kökeni, temelde Latince **', yani ocakta veya şöminede (**') pişirilen ekmek (**') kelimesinden, [[Orta Çağ Yunancası|Bizans Yunancası]] πογάτσα (pogátsa) yoluyla, [[Güney Slav dilleri]]ne ''pogača'' / погача'' olarak girmiştir.

Bir çeşidi ''pogačice'' (küçültme hali) olarak bilinir, [[Bosna Hersek]], [[Bulgaristan]], [[Hırvatistan]], [[Kosova]], [[Karadağ]], [[Kuzey Makedonya]], [[Sırbistan]], [[Slovenya]] ve [[Türkiye]]'de (burada **poğaça** denir) yenen bir tür [[puf böreği]]dir; ''karaköy'' gibi çeşitleri de vardır. Avusturya'da ''pogatschen'' ve Slovakya'da ''pagáče'' denir.

Diğer dillerde de benzer isimlerle bilinir: **pogácsa** ([[Macarca]]), **pogace** ([[Rumence]]),  μπουγάτσα **bughátsa**, [[Bulgarca]], [[Makedonca]] ve [[Sırpça|Sırp Kiril Alfabesi]]: , [[Arapça]] بغاجة (baghajah).



Sloven pogačası, yerel olarak "''belokranjska pogača''", "''ocvirkovca''", "''gerpa''", "''oprešak''" ve "''postržjača''" gibi çeşitli isimlerle bilinen Beyaz Carniola ve Prlekija'dan gelen bölgesel bir yiyecektir. Doldurulmuş tuzlu hamur işi yerine bu yiyecek genellikle ocvirki ile kaplı geleneksel bir [[yassı ekmek]] türüdür.

==Tarihçe==
İlknur Haydaroğlu'nun 2009 yılında yayınlamış olduğu Osmanlı Saray Mutfağından Notlar kitabında Sultan III. Murat döneminden poğaçanın önemli konuklar için hazırlandığı, sofralarda yer aldığını ve bohça olarak adlandırdığını bildirmektedir. Bunun yanı sıra çeşitli, yörelerde çeşitli şekilde poğaçaların hazırlandığını belirtmiştir.

==Hamur işi==

Farklı yöreler poğaçanın biraz farklı çeşitlerini yapar ve bu nedenle çok çeşitli dokular ve tatlar vardır. Bazıları sadece yaklaşık 22&nbsp;mm çapında, bazıları da daha büyüktür. Diğerlerinin içinde ufalanan [[scone]] benzeri kıvam vardır, diğerleri ise taze bir akşam yemeği ekmeği veya kruvasan gibi daha yumuşaktır.

Hamurun içine birçok farklı malzeme konulabilir, fırına verilmeden önce orta sertlikte taze [[peynir]]ler, yaşlandırılmış kuru sert peynir (ler), çıtır [[domuz eti]] (''tepertő''), [[lahana]], [[karabiber]], tatlı veya acı [[Paprika|kırmızı biber]], [[sarımsak]], [[kırmızı soğan]], kimyon tohumu, [[susam]] tohumu, [[ayçiçeği]] veya haşhaş tohumu poğaçanın üzerine serpilebilir veya her ikisi de yapılabilir:



[[Macaristan]]'da kültürel bir spesiyalite ve Hungarikum olarak kabul edilir. Küçük yassı ekmeklerden evrilmiştir. Hamur işi Türklerden alınmış olsa da, domuz kabuklu pogácsa (tepertős pogácsa) gibi birçok çeşidi Macaristan'da doğmuştur ve [[Orta Çağ]]'dan beri popüler bir yiyecek olmuştur. Popüler tatlar arasında patates, peynir, domuz pastırması, [[Smetana|tejföl]], túró, juhtúró, Haşhaş tohumu (mákos pogácsa), kırmızı biber (paprikás pogácsa), kabak çekirdeği, [[Allium ursinum|ramson]] ve lahana bulunur.

[[Macarlar|Macar]] Piarist rahibi Kristóf Simai'nin 1795-1799 yılları arasında [[Banská Štiavnica|Selmecbánya]]'da yazdığı yemek kitabında ballı pogácsa, tereyağlı pogácsa, baharatlı çörekler ve çikolatalı çörekler gibi çok çeşitli pogácsalar yer almaktadır.

Macaristan'da ''boszorkánypogácsa'' (cadıların pogácsa'sı) da popülerdir, küçük, tatlı, genellikle yaban mersini veya şeftali reçeli veya vanilya dolgulu bir bisküvidir.

[[Suriye mutfağı|Suriye]] ve [[Türk mutfağı]]nda ''poğaça'', [[beyaz peynir]] veya siyah zeytin, patates, soğan veya kıyma gibi diğer dolgularla doldurulabilir.

Mayasız poğaça, yumuşak poğaça, kuru poğaça gibi çeşitleri bulunmaktadır.

[[Mücebbene]] Endülüs mutfağında yapılan bir çeşit poğaçadır.

=== Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri ===
**Karaköy** **poğaçası**, İstanbul [[Karaköy]]'de yapılan poğaça çeşitidir.

== Kültürde ==
Macaristan'da çoğu pastanede ve metro istasyonunda bulunur. Ayrıca Macar kültürünün önemli bir parçasıdır. Örneğin **Hamubasűlt Pogácsa*', açık ateşin közlerinde yapılan bir pogácsa, kahramanın çantasında bu tek şeyi taşıyarak bir yolculuğa çıktığı Macar halk masallarında sıklıkla görülür. Aynı zamanda yetişkinliğin sembolüdür çünkü mezunlara hayat yolculuklarına başlamaları için benzer bir çanta (tarisznya) verilir. Bunlar Mezuniyet sırasında verilir (*Ballagás,'' kelime anlamıyla: gezinme) ve bunu bütün gün yanlarında taşırlar.

## Ayrıca bakınız

* Boyoz
* Kumru (yiyecek)
* Nokul
* Pirojki

## Kaynakça