Demokratik gerileme

**Otokratikleşme** olarak da adlandırılan **demokratik gerileme**, bir siyasi sistemin demokratik özelliklerinin azalmasıdır ve demokratikleşmenin tam tersidir. Demokrasi en popüler yönetim biçimidir ve 2020 yılında yapılan bir araştırmaya göre dünyadaki ulusların yarısından fazlası demokrasidir. Bu çalışmada 165 ülke incelenmiş ve bunların 98'inin demokrasi olduğu tespit edilmiştir. 2010'lardan bu yana dünya daha da otoriterleşti ve 2020'lere gelindiğinde dünya nüfusunun dörtte biri demokratik olarak gerileyen hibrit rejimler altında yaşıyor.

Demokratik gerilemenin öne sürülen nedenleri arasında demokrasiye yönelik halk desteğinin eksikliği, ekonomik eşitsizlik ve sosyal gerilimler, popülist veya kişiselci politikalar ve büyük güç politikalarından kaynaklanan dış etkiler yer almaktadır. Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana askeri darbeler yoluyla rejim değişikliği azalırken, daha incelikli gerileme biçimleri artmıştır. Yirminci yüzyılın sonlarındaki üçüncü demokratikleşme dalgası sırasında birçok yeni, zayıf kurumsallaşmış demokrasi kurulmuştur. Tam da bu rejimler demokratik gerilemeye karşı en savunmasız olanlardır. Üçüncü otokratikleşme dalgası, liberal demokrasilerin sayısının tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığı 2010 yılından bu yana devam etmektedir.

Demokrasilerde demokratik gerileme, iktidarın barışçıl yollarla el değiştirmesi veya özgür ve adil seçimler gibi demokratik sistemi ayakta tutan siyasi kurumların devlet öncülüğünde zayıflamasından kaynaklanır. Bu siyasi unsurların gerilemenin başlamasına yol açtığı varsayılsa da demokrasinin temelini oluşturan bireysel hakların, özellikle de ifade özgürlüğünün ihlal edilmesi, demokratik sistemlerin zaman içindeki sağlığını, etkinliğini ve sürdürülebilirliğini sorgular. Ulusal krizler sırasında, demokratik gerilemenin kendine özgü riskleri vardır. Bu durum, liderlerin olağanüstü haller sırasında krizin ciddiyetiyle orantısız otokratik kurallar dayatması ya da durum düzeldikten sonra da bu kuralların yürürlükte kalması halinde ortaya çıkabilir.

## Belirtiler
Demokratik gerileme, demokrasinin temel bileşenleri tehdit edildiğinde ortaya çıkar. Demokratik gerileme örnekleri şunlardır:

* Özgür ve adil seçimler geriler;
* İfade, basın ve örgütlenme özgürlüğü gibi liberal haklar azalır, siyasi muhalefetin hükûmete meydan okuma, hesap sorma ve mevcut rejime alternatifler önerme kabiliyeti zayıflar;
* Hukukun üstünlüğü (yani hükûmet üzerindeki yargısal ve bürokratik kısıtlamalar) zayıflar, örneğin yargının bağımsızlığı tehdit edilir veya kamu hizmeti kadroları zayıflatılır veya ortadan kaldırılır.
* Terör eylemlerine veya algılanan düşmanlara yanıt olarak ulusal güvenliğe aşırı vurgu yapılır.

## Formlar

Demokratik gerileme birkaç yaygın şekilde ortaya çıkabilir. Gerileme genellikle "devrimci" taktiklerden ziyade "aşamalı" taktikler kullanan demokratik olarak seçilmiş liderler tarafından yönetilir. Steven Levitsky ve Daniel Ziblatt'ın vurguladığı gibi, bu gerileme süreci "yavaş yavaş, zar zor görülebilen adımlarla" ortaya çıktığı için, bir hükûmetin artık demokratik olmadığı tek bir anı belirlemek zordur. Ozan Varol, otoriter bir liderin (ya da potansiyel otoriter bir liderin) "anti-demokratik amaçlar için görünüşte meşru yasal mekanizmaları kullanması... anti-demokratik uygulamaları hukuk maskesi altında gizlemesi" pratiğini tanımlamak için gizli otoriterlik ifadesini kullanmaktadır. Juan Linz (1996) ile birlikte Levitsky ve Ziblatt, otoriter davranışın dört temel göstergesi olduğuna inandıkları "turnusol testi "ni geliştirmiş ve üzerinde anlaşmışlardır. Bu dört faktör şunlardır: demokratik oyun kurallarının reddi (ya da bunlara zayıf bağlılık), siyasi muhaliflerin meşruiyetinin inkârı, şiddetin hoş görülmesi ya da teşvik edilmesi ve medya da dahil olmak üzere muhaliflerin sivil özgürlüklerini kısıtlamaya hazır olma. Varol, hakaret yasalarının, seçim yasalarının ya da "terörizm" yasalarının siyasi muhalifleri hedef almak ya da itibarsızlaştırmak için araç olarak kullanılmasını ve demokratik söylemlerin anti-demokratik uygulamaların dikkatini dağıtmak için kullanılmasını gizli otoriterliğin tezahürleri olarak tanımlamaktadır. Samuel P. Huntington, liderlerin davranışlarından elde edilen bu temel işaretlere ek olarak, kültürü de demokratik gerilemeye ana katkıda bulunan bir unsur olarak tanımlamakta ve bazı kültürlerin demokrasiye özellikle düşman olduğunu, ancak demokratikleşmeyi mutlaka engellemediklerini ileri sürmektedir. Fabio Wolkenstein ayrıca, demokrasiyi zayıflatmak için alınan bazı önlemlerin, gücü bir sonraki seçimde kolayca tersine çevrilemeyecek uzun süreli yollarla değiştirebileceği veya yoğunlaştırabileceği konusunda da uyarıda bulunmaktadır.

### Vaat darbesi
Vaat darbesinde, görevdeki seçilmiş bir hükûmet, demokrasiyi savunduğunu iddia eden ve demokrasiyi yeniden tesis etmek için seçimlere gidileceği sözünü veren darbe liderleri tarafından bir darbe ile devrilir. Bu durumlarda darbeciler, gelecekte demokrasiyi sağlamak için müdahalelerinin geçici ve gerekli olduğunu vurgularlar. Bu, Soğuk Savaş sırasında meydana gelen daha açık uçlu darbelerden farklıdır. Siyaset bilimci Nancy Bermeo, "Başarılı darbeler arasında vaat kategorisine girenlerin oranı 1990 öncesinde yüzde 35 iken sonrasında yüzde 85'e çıkarak önemli ölçüde artmıştır" diyor. 1990 ve 2012 yılları arasında demokratik ülkelerde gerçekleşen 12 vaat darbesini inceleyen Bermeo, "Çok az vaat darbesinin hemen ardından rekabetçi seçimlerin geldiğini ve daha azının da gelişmiş demokrasilerin yolunu açtığını" tespit etmiştir.

### Yürütmenin yüceltilmesi
Bu süreç, seçilmiş yöneticiler tarafından yapılan bir dizi kurumsal değişikliği içermekte ve siyasi muhalefetin hükûmete meydan okuma ve hesap sorma kabiliyetini zayıflatmaktadır. Yürütmenin yüceltilmesinin en önemli özelliği, kurumsal değişikliklerin yasal kanallar aracılığıyla yapılması ve böylece seçilmiş yetkilinin demokratik bir yetkiye sahipmiş gibi görünmesidir. Yürütmenin güçlenmesinin bazı örnekleri medya özgürlüğünün azalması ve hukukun üstünlüğünün (yani hükûmet üzerindeki yargı ve bürokratik kısıtlamaların) zayıflamasıdır, örneğin yargı özerkliğinin tehdit edilmesi gibi.

Zaman içinde aktif darbelerde (güç peşinde koşan bir bireyin ya da küçük bir grubun mevcut bir hükûmeti zorla, şiddet kullanarak ortadan kaldırarak iktidarı ele geçirmesi) ve kendi kendine darbelerde ("özgürce seçilmiş bir yürütme başkanının iktidarı tek bir hamlede toplamak için anayasayı tamamen askıya alması") azalma ve yürütmenin güçlenmesinde artış olmuştur. Siyaset bilimci Nancy Bermeo, yürütmenin güçlenmesinin zaman içinde, yeni kurucu meclisler, referandumlar veya "mevcut mahkemeler veya yasama organları... yürütme destekçilerinin bu tür organlarda çoğunluk kontrolü elde ettiği durumlarda" gibi yasal yollarla meşrulaştırılan kurumsal değişiklikler yoluyla gerçekleştiğini belirtiyor. Bermeo, bu yöntemlerin yürütmenin yüceltilmesinin "demokratik bir yetkiden kaynaklanıyormuş gibi gösterilebileceği" anlamına geldiğini belirtiyor. Yürütmenin yüceltilmesi, kurumsal ya da yatay hesap verebilirlik ve yürütme ya da söylemsel hesap verebilirlik gibi demokrasi eksenlerinde sıkıntıların varlığıyla karakterize edilir.

### Kademeli seçim yıkımı
Demokratik gerilemenin bu biçimi, örneğin medyaya erişimin engellenmesi, muhalif adayların diskalifiye edilmesi ve seçmenlerin baskı altına alınması yoluyla özgür ve adil seçimlerin alt üst edilmesini içerir. Bu tür gerileme genellikle seçim gününden önce gerçekleşir ve artık daha yavaş ve aşamalı bir şekilde yapılma eğilimindedir, öyle ki değişikliklere karşı koymak acil değilmiş gibi görünebilir, bu da medya gibi gözlemcilerin çoğunlukla küçük ama önemli olan tüm suiistimallerin kümülatif tehdidini bulmasını ve yayınlamasını zorlaştırır. Güç birikiminin bu daha yavaş doğrusal ilerlemeyle başlaması daha muhtemel olsa da seçmen gücü kurumlara verilen tüm zararı onaramayacak kadar bölünmüş veya zayıflamış göründüğünde hızlanabilir.

## Sebepleri ve özellikleri
V-Parti Veri Seti, çok yüksek popülizm, yüksek çoğulculuk karşıtlığı, demokratik sürece bağlılık eksikliği, siyasi şiddetin kabulü, kültürel olarak aşırı sağ veya aşırı sol ekonomik özelliklere sahip muzaffer partiler için otokratikleşmenin daha büyük bir istatistiksel anlamlılık gösterdiğini ortaya koymaktadır.

### Popülizm
Harvard Kennedy School ve Sidney Üniversitesinden Pippa Norris, iki "ikiz kuvvetin" Batı liberal demokrasileri için en büyük tehdidi oluşturduğunu savunuyor: "Güvenlik duygusunu zedeleyen, ülke topraklarında meydana gelen münferit ve rastgele terör saldırıları ve bu korkulardan asalakça beslenen popülist-otoriter güçlerin yükselişi." Norris popülizmi "üç belirleyici özelliği olan bir yönetim tarzı" olarak tanımlıyor:

* "Meşru siyasi otoritenin halk egemenliğine ve çoğunluk yönetimine dayandığı" fikrine yapılan retorik vurgu;
* Yerleşik "siyasi, kültürel ve ekonomik güç" sahiplerinin onaylanmaması ve meşruiyetlerine meydan okunması;
* "*[[Vox populi]]* adına konuştuğunu ve sıradan insanlara hizmet ettiğini" iddia eden "başına buyruk yabancıların" liderliği.

Hepsi olmasa da bazı popülistler aynı zamanda otoriterdir ve "sivil özgürlükler ve azınlık hakları pahasına bile olsa, geleneksel yaşam tarzlarını 'yabancılardan' algılanan tehditlere karşı korumanın önemini" vurgulamaktadırlar. Norris'e göre, "ikiz kuvvetlerden" kaynaklanan güvensizliklerin güçlenmesi popülist-otoriter liderlere daha fazla destek verilmesine yol açmıştır ve bu ikinci risk özellikle Donald Trump'ın başkanlığı sırasında ABD'de belirginleşmiştir. Örneğin Norris, Trump'ın "müesses nizam"a duyulan güvensizlikten faydalandığını ve sürekli olarak medyanın meşruiyetine ve mahkemelerin bağımsızlığına olan inancı zayıflatmaya çalıştığını savunmaktadır.

2017 yılında Cas Mudde ve Cristóbal Rovira Kaltwasser şöyle yazdı:Popülizm demokratikleşme sürecinin her aşamasında aynı etkiye sahip değildir. Aslında, popülizmin seçimsel veya minimal demokrasinin teşvik edilmesinde olumlu bir rol oynama eğiliminde olduğunu, ancak tam teşekküllü bir liberal demokratik rejimin gelişimini teşvik etmek söz konusu olduğunda olumsuz bir rol oynadığını öne sürüyoruz. Sonuç olarak, popülizm otoriter rejimlerin demokratikleşmesini destekleme eğilimindeyken, liberal demokrasilerin kalitesini düşürme eğilimindedir. Popülizm halk egemenliğini destekler, ancak yargı bağımsızlığı ve azınlık hakları gibi çoğunluk yönetimine getirilen sınırlamalara karşı çıkma eğilimindedir. İktidardaki popülizm anti-demokratikleşme süreçlerine (örneğin Macaristan'da Viktor Orbán veya Venezuela'da Hugo Chávez) ve hatta bazı aşırı durumlarda demokratik rejimin çökmesine (örneğin Peru'da Alberto Fujimori) yol açmıştır.Siyaset bilimciler Yascha Mounk ve Jordan Kyle tarafından 2018 yılında yapılan bir analiz, popülizm ile demokratik gerileme arasında bağlantı kurarak 1990'dan bu yana "13 sağ popülist hükûmetin seçildiğini ve bunlardan beşinin önemli demokratik gerilemeye yol açtığını" gösteriyor. Aynı zaman diliminde 15 sol popülist hükûmet seçilmiş; bunlardan beşi önemli demokratik gerilemelere yol açmıştır.

Tony Blair Küresel Değişim Enstitüsü tarafından Aralık 2018'de yayınlanan bir rapor, ister sol ister sağ görüşlü olsun, popülist yönetimlerin önemli bir demokratik gerileme riskine yol açtığı sonucuna varmıştır. Yazarlar popülizmin demokrasinin üç ana unsuru üzerindeki etkisini incelemektedir: genel olarak demokrasinin kalitesi, yürütme gücü üzerindeki denge ve fren mekanizmaları ve vatandaşların anlamlı bir şekilde siyasi katılım hakkı. Popülist hükûmetlerin demokratik kurumlara zarar verme olasılığının popülist olmayan hükûmetlere kıyasla dört kat daha fazla olduğu sonucuna varmışlardır. Ayrıca, popülist liderlerin yarısından fazlası, sıklıkla yürütme gücü üzerindeki denge ve fren mekanizmalarını aşındıracak şekilde, ülkelerin anayasalarını değiştirmiş veya yeniden yazmışlardır. Son olarak, popülistler basın özgürlüğü, sivil özgürlükler ve siyasi haklar gibi bireysel haklara saldırmaktadırlar.

Licia Cianetti, James Dawson ve Seán Hanley adlı akademisyenler, 2018 yılında demokratik gerileme üzerine yazdıkları bir makalede, Çekya'da Andrej Babiš'in ANO'su gibi Orta ve Doğu Avrupa'da ortaya çıkan popülist hareketlerin "siyasi reform için gerçek toplumsal talepleri dile getiren ve iyi yönetişim konularını merkeze taşıyan, ancak komünizm sonrası demokrasiyi karakterize eden zayıf denetim ve dengeleri daha da gevşeten ve özel çıkarları devletin merkezine yerleştiren potansiyel olarak belirsiz bir olgu" olduğunu ileri sürdüler.

Shawn Rosenberg, 2019 yılında Uluslararası Politik Psikologlar Derneğine sunduğu bir makalede, sağ popülizmin demokratik yapılardaki bir kırılganlığı ortaya çıkardığını ve "demokrasinin muhtemelen kendi kendini yiyip bitireceğini" savunuyor.

Dünyanın dört bir yanında vatandaşlar, değer verdiklerini iddia ettikleri demokrasileri oylarıyla ortadan kaldırmaktadırlar. Akademisyenler bu davranışın kısmen rakiplerinin önce demokrasiyi baltalayacağı inancından kaynaklandığına dair kanıtlar sunuyor. Deneysel çalışmalarda, partizanlara rakiplerinin demokratik normlara düşündüklerinden daha bağlı olduklarını gösterdiler. Sonuç olarak, partizanlar demokratik normları sürdürme konusunda daha kararlı hale gelmiş ve bu normları çiğneyen adaylara oy verme konusunda daha az istekli olmuşlardır. Bu bulgular, müstakbel otokratların rakiplerini demokrasiyi yıkmakla suçlayarak demokratik gerilemeyi teşvik edebileceklerini ve partizanları diğer tarafın demokrasiye bağlılığı konusunda bilgilendirerek demokratik istikrarı teşvik edebileceğimizi göstermektedir.

"Popülizm" terimi, yerlicilik ve siyasi elitler tarafından otoriterliğin kasıtlı olarak teşvik edilmesi gibi olgular için yanıltıcı bir terim olarak eleştirilmektedir.

### Ekonomik eşitsizlik ve sosyal hoşnutsuzluk
Daron Acemoğlu ve James A. Robinson gibi birçok siyasi ekonomi uzmanı, gelir eşitsizliğinin demokratik çöküş üzerindeki etkisini araştırmıştır. Demokratik çöküş üzerine yapılan çalışmalar, sonunda daha otoriter bir modele doğru ilerleyen ülkelerde ekonomik eşitsizliğin önemli ölçüde daha yüksek olduğunu göstermektedir. Macaristan, özellikle 2007-2008 finansal krizinden sonra büyük bir işsiz ve düşük eğitimli kitlenin yüksek eşitsizlik seviyelerinden memnun olmadığı bir ülke örneğidir. Viktor Orbán, nüfusun nispeten büyük bir kesiminin bu memnuniyetsizliğini kendi lehine kullandı ve ulusal-popülist retoriği kullanarak halkın desteğini kazandı. Latin Amerika üzerine yapılan son araştırmalar, genellikle krizler sırasında yapılan kurumsal reformların bazen demokratik gerilemeyi daha da kötüleştirdiğini göstermektedir. Başkanlık yetkilerini güçlendirmeyi veya halkın hoşnutsuzluğunu gidermeyi amaçlayan reformlar, siyasi manzaraları parçalayarak demokrasileri istikrarsızlığa ve popülist baskılara karşı savunmasız bırakabilir.

### Kişiselcilik
2019 yılında yapılan bir çalışma, kişiselciliğin Latin Amerika'da demokrasi üzerinde olumsuz bir etkisi olduğunu ortaya koymuştur: "kendi zayıf örgütlü partilerine hakim olan başkanların, bağımsız bir liderliğe ve kurumsallaşmış bir bürokrasiye sahip partilere başkanlık eden başkanlara kıyasla gücü elinde toplama, yatay hesap verebilirliği baltalama ve hukukun üstünlüğünü ayaklar altına alma olasılığı daha yüksektir."

### COVID-19

Dünya çapında birçok ulusal hükûmet, hem ulusal hem de ulusaltı hükûmet düzeylerinde çeşitli demokratik seçimleri erteledi veya iptal etti ve bu da COVID-19 pandemisinin demokrasi üzerinde boşluklar açmasına neden oldu.

V-Dem Enstitüsüne göre, bütün ülkelerin yalnızca %39'u COVID-19'a yanıt olarak demokratik standartları hiç ihlal etmemiş veya çok az ihlal etmiştir. Aralık 2019'daki ilk koronavirüs ölümünden önce liberal demokrasinin savunmada olduğu ve dünyanın birçok yerinde otokratların ve otoriter rejimlerin yükselişine tanık olunduğu gerçeğinden bağımsız olarak, pandeminin demokratik gerileme üzerinde büyük bir etkisi olmuştur.

### Büyük güç siyaseti
Büyük güç geçişleri demokratik gerilemeye ve otoriterliğin yayılmasına iki şekilde katkıda bulunmuştur: "Birincisi, otokratik büyük güçlerin ani yükselişi, 1930'ların faşist dalgası veya 1945 sonrası komünist dalgada olduğu gibi, fetihle ama aynı zamanda kişisel çıkar ve hatta hayranlıkla yönlendirilen otokrasi dalgalarına yol açmıştır. İkinci olarak, demokratik hegemonların ani yükselişi demokratikleşme dalgalarına yol açmış, ancak bu dalgalar kaçınılmaz olarak aşırı genişlemiş ve çökmüş, başarısız konsolidasyon ve geri dönüşe yol açmıştır."

### Otoriter değerler
Demokrasideki küresel değişkenlik temel olarak halkın otoriter değerlere bağlılığı ile özgürleştirici değerlere bağlılığı arasındaki farkla açıklanmaktadır. 1960'tan bu yana her yıl ülkeler arasındaki demokrasi değişkenliğinin yaklaşık yüzde 70'i bu farkla açıklanmaktadır. Dünya Değerler Anketi ile ölçülen özgürleştirici değerler, artan ekonomik refaha karşılık olarak zaman içinde sürekli olarak yükselmektedir.

Dünya Değerler Anketi verilerini kullanan 2020 tarihli bir çalışma, kültürel muhafazakarlığın Batı demokrasilerinde otoriter yönetime en açık ideolojik grup olduğunu ortaya koymuştur. İngilizce konuşulan Batı demokrasilerinde, kültürel muhafazakarlık ve sol ekonomik tutumları birleştiren "koruma temelli" tutumlar, otoriter yönetim biçimlerine verilen desteğin en güçlü belirleyicisi olmuştur.

Profesör Jessica Stern ve siyaset psikoloğu Karen Stenner, uluslararası araştırmaların demokrasilerin otoriterleşmesini açıklamada "sosyokültürel tehdit algılarının" (artan etnik çeşitlilik, LGBT bireylere yönelik hoşgörü gibi) ekonomik eşitsizlikten (küreselleşme ve diğer etnik grupların artan refahı gibi ekonomik tehditleri de içermesine rağmen) daha önemli olduğunu ortaya koyduğunu yazıyor. Stern ve Stenner, Batı ülkelerindeki nüfusun yaklaşık üçte birinin çeşitlilik ve özgürlük yerine homojenliği, itaati ve güçlü liderleri tercih etmeye yatkın olduğunu söylüyor. Onlara göre otoriterlik, liberal demokrasiyi statüko olarak savunabilen muhafazakarlıkla sadece gevşek bir ilişki içindedir.

Siyaset bilimci Christian Welzel, üçüncü demokratikleşme dalgasının bazı ülkelerdeki demokrasi talebini aştığını savunmaktadır. Bu nedenle Welzel, mevcut otokratikleşme eğilimini ortalamaya gerileme olarak görmekte, ancak bunun da değerlerdeki uzun vadeli değişimlere yanıt olarak tersine döneceğini beklemektedir.

### Kutuplaşma, yanlış bilgilendirme, artımcılık ve çok faktörlü açıklamalar
Göteborg Üniversitesi V-Dem Enstitüsünün 2019 Yıllık Demokrasi Raporu, küresel demokrasinin karşı karşıya olduğu üç zorluğu tespit etti: (1) "Hükûmetin medyayı, sivil toplumu, hukukun üstünlüğünü ve seçimleri manipüle etmesi"; (2) "toplumun güvensiz, düşman kamplara bölünmesi"; siyasi elitler arasında "muhaliflere, gerçeklere dayalı muhakemeye ve toplumla etkileşime saygının" azalması ve siyasi liderler tarafından nefret söyleminin giderek daha fazla kullanılması dahil olmak üzere artan "zehirli kutuplaşma"; ve (3) çoğunlukla Tayvan, Amerika Birleşik Devletleri ve Letonya gibi eski Sovyet bloğu ülkelerini etkileyen, başta dijital olmak üzere yabancı dezenformasyon kampanyaları.

Suzanne Mettler ve Robert C. Lieberman'a göre, dört özellik tipik olarak demokratik gerilemenin koşullarını (tek başına veya birlikte) sağlar: Siyasi kutuplaşma, ırkçılık ve yerlicilik, ekonomik eşitsizlik ve aşırı yürütme gücü. Stephen Haggard ve Robert Kaufman gerilemenin üç temel nedenini vurgulamaktadır: "Kutuplaşmanın zararlı etkileri; seçilmiş otokratların yasama gücünü elde etmesini sağlayan parti sistemlerinin yeniden düzenlenmesi; ve muhalefetleri bölen ve dengede tutan derogasyonların artan doğası." 2022 yılında yapılan bir çalışma kutuplaşmayı demokratik olmayan politikacılara verilen destekle ilişkilendirmiştir.

### Yargı bağımsızlığının etkileri
2011 yılında yapılan bir çalışma, yargı bağımsızlığının demokratik gerilemeyi önlemedeki etkilerini incelemiştir. 1960-2000 yılları arasında 163 ülkeyi inceleyen çalışma, yerleşik bağımsız yargıların demokrasilerin otoriterliğe kaymasını önlemede başarılı olduğu, ancak yeni kurulan mahkemelere sahip devletlerin "hem demokrasilerde hem de demokrasi dışı ülkelerde rejim çöküşleriyle pozitif ilişkili olduğu" sonucuna varmıştır.

## Yaygınlık ve eğilimler

Göteborg Üniversitesi V-Dem Enstitüsünün Demokrasi Çeşitleri Projesi (V-Dem) tarafından yapılan ve 2016 sonu itibarıyla 174 ülkede 350 adet son derece spesifik göstergeyi ölçerek demokrasiyle ilgili on sekiz milyondan fazla veri noktası içeren bir çalışma, dünyadaki demokrasi sayısının 2011'de 100'den 2017'de 97'ye mütevazı bir düşüş gösterdiğini; bazı ülkelerin demokrasiye doğru ilerlerken diğer ülkelerin demokrasiden uzaklaştığını ortaya koymuştur. V-Dem'in 2019 Yıllık Demokrasi Raporu otokratikleşme eğiliminin devam ettiğini, "Brezilya, Bangladeş ve Amerika Birleşik Devletleri gibi kalabalık ülkelerin yanı sıra bazı Doğu Avrupa ülkelerinin (özellikle Bulgaristan ve Sırbistan) de aralarında bulunduğu 24 ülkenin 'üçüncü otokratikleşme dalgası' olarak adlandırılan durumdan ciddi şekilde etkilendiğini" ortaya koymuştur. Rapor, dünya nüfusunun giderek artan bir bölümünün otokratikleşme sürecindeki ülkelerde yaşadığını ortaya koymuştur (2018'de 2,3 milyar kişi). Rapor, ülkelerin çoğunluğu demokrasi olsa da liberal demokrasilerin sayısının 2018 itibarıyla 39'a düştüğünü (on yıl önce 44 iken) ortaya koymuştur. Araştırma grubu Freedom House, 2017 ve 2019 raporlarında dünyanın çeşitli bölgelerinde demokrasinin gerilediğini tespit etmiştir. Freedom House'un *Geri Çekilen Demokrasi* başlıklı 2019 *[[Freedom House Dünya Özgürlük Raporu|Dünya'da Özgürlük]]* raporu, ifade özgürlüğünün önceki 13 yıl boyunca her yıl azaldığını ve 2012'den bu yana daha keskin düşüşler yaşandığını gösterdi.

2010'lu yıllardaki akademik çalışmalar Macaristan ve Polonya, Çekya, Türkiye, Brezilya, Venezuela ve Hindistan'da çeşitli biçimlerde ve çeşitli boyutlarda demokratik gerilemeyi ayrıntılı olarak ele almıştır. Demokratik gerileme kavramının akademik olarak tanınması, "oldukça zengin bir devlette bir kez elde edilen demokrasinin kalıcı bir demirbaş haline geleceğini" savunan eski görüşlerden bir geri dönüşü yansıtmaktadır. Bu eski görüşün hatalı olduğu 2000'li yılların ortalarından itibaren anlaşılmaya başlanmış, birçok akademisyen görünüşte istikrarlı olan bazı demokrasilerin son zamanlarda kalitesinde bir düşüşle karşı karşıya kaldıklarını kabul etmiştir. Huq ve Ginsburg akademik bir makalede "savaş sonrası dönemde 25 farklı ülkede demokratik kalitenin önemli ölçüde düştüğü (ancak tamamen otoriter bir rejimin ortaya çıkmadığı) 37 örnek" tespit etmişlerdir; bunlar arasında "görünüşte istikrarlı, makul ölçüde zengin" demokrasiler de bulunmaktadır.

Demokrasi Çeşitleri Enstitüsünün 2020 raporu, demokrasilerin küresel payının 2009'da %54 iken 2019'da %49'a gerilediğini ve küresel nüfusun daha büyük bir kısmının otokratikleşen ülkelerde yaşadığını ortaya koymuştur (2009'da %6, 2019'da %34). 2009-2019 yılları arasında en fazla demokratikleşen 10 ülke Tunus, Ermenistan, Gambiya, Sri Lanka, Madagaskar, Myanmar, Fiji, Kırgızistan, Ekvador ve Nijer; 2009-2019 yılları arasında en fazla otokratikleşen 10 ülke ise Macaristan, Türkiye, Polonya, Sırbistan, Brezilya, Bangladeş, Mali, Tayland, Nikaragua ve Zambiya olmuştur. Bununla birlikte enstitü, demokrasi yanlısı kitlesel seferberlikteki artışlara yansıyan "demokrasi için eşi benzeri görülmemiş derecede seferberlik" konusunda umut işaretleri buldu; "önemli ölçüde demokrasi yanlısı kitlesel protestolara" sahip ülkelerin oranı 2019'da %44'e yükseldi (2009'da %27 idi). 2020 yılında yapılan bir araştırmaya göre, "Demokratik gerileme, tüm demokratik kurumların paralel bir şekilde aşınmasını gerektirmemektedir... seçimlerin iyileştiğini ve hakların aynı zaman diliminde ve aynı vakaların çoğunda gerilediğini tespit ediyoruz."

### Orta ve Doğu Avrupa
2010'lu yıllarda, Orta ve Doğu Avrupa bölgesinde, özellikle Macaristan ve Polonya'da demokratik gerileme yaşandığına ve Avrupa Birliği'nin (AB) diğer bazı üye ülkelerde demokratik gerilemeyi önleyemediğine dair akademik bir fikir birliği oluşmuştur. Rutgers Üniversitesi siyaset bilimci R. Daniel Kelemen, AB üyeliğinin "otoriter bir denge" sağladığını ve hatta AB'nin parti siyaseti sistemi, iç siyasi meselelere müdahale etme konusundaki isteksizliği, AB fonlarının gerileyen rejimler tarafından tahsis edilmesi ve vatandaşların gerileyen rejimleri terk etmesine ve rejimleri güçlendirirken muhalefeti tüketmesine olanak tanıyan memnuniyetsiz vatandaşlar için serbest dolaşım nedeniyle otoriter fikirli liderlerin demokrasiyi aşındırmasını kolaylaştırabileceğini savunuyor. Dalia Research'ün 2020 anketine göre, Polonya vatandaşlarının sadece yüzde 38'i ve Macaristan vatandaşlarının yüzde 36'sı ülkelerinin demokratik olduğuna inanırken, geri kalanlar ülkelerinin daha demokratik olmasını istediklerini söylüyor.

### Amerika Birleşik Devletleri

Demokratik gerileme Amerika Birleşik Devletleri'nde 2010'ların sonundan bu yana devam etmektedir. V-Dem Enstitüsünün ABD için seçim demokrasisi endeksi puanı 2015'te zirve yapmış ve 2016'dan sonra keskin bir düşüş göstermiştir; bu yıl aynı zamanda Economist Intelligence Unit tarafından yıllık Demokrasi endeksi raporunda "kusurlu demokrasi" seviyesine düşürülmüştür. Hem V-Dem hem de Freedom House 2018 yılında ABD'nin notunu düşürmüştür. Ulusal düzeyin ötesinde, Demokrat Parti kontrolündeki ve bölünmüş eyaletler daha demokratik hale gelirken, birleşik Cumhuriyetçi Parti kontrolü altındaki Amerikan eyaletlerinde demokratik gerileme meydana gelmiştir.

## Ayrıca bakınız

* Totalitarizm

## Notlar


## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Jee, Haemin; Lueders, Hans; Myrick, Rachel (2021). "". *Democratization*
* 
* 
* 
* Przeworski, Adam. 2019. *Crises of Democracy*. Cambridge: Cambridge University Press.
* 
* 

## Dış bağlantılar

* *[https://www.democratic-erosion.com/ Democratic Erosion] ,* üniversitelerden oluşan bir konsorsiyum tarafından hazırlanan bir site