1965-1966 Endonezya katliamları

**1965–1966 Endonezya katliamları**, Endonezya'da 30 Eylül hareketinin başarısızlıkla sonuçlanan darbe girişiminin ardından gerçekleşen, komünistleri tasfiye etmeye yönelik katliamlardır. 1965 ve 1966 yılları arasında en yaygın tahminlere göre 500.000'den fazla kişi öldürüldü. Tasfiyeler, "Yeni Düzen" rejimine geçiş sürecinde önemli bir aşama teşkil etti. Endonezya Komünist Partisi (PKI), siyasi bir güç olarak ortadan kaldırıldı. Meydana gelen ayaklanmalar, Devlet Başkanı Sukarno'nun düşüşüne ve Suharto'nun otuz yıllık başkanlığının başlamasına yol açtı. Araştırmalar ve gizliliği kaldırılan belgeler, Endonezyalı yetkililerin ABD ve İngiltere gibi yabancı ülkelerden destek aldığını gösteriyor.

Başarısız darbe girişimi Endonezya'da bastırılmış toplumsal nefretleri açığa çıkardı. Bunlar Endonezya Ordusu tarafından körüklendi ve hemen PKI'yı suçladı. Ayrıca Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere ve Avustralya'nın istihbarat teşkilatları Endonezyalı komünistlere karşı kara propaganda kampanyaları yürüttü. Soğuk Savaş sırasında ABD, hükûmeti ve Batılı müttefikleri komünizmin yayılmasını durdurma ve ülkeleri Batı Bloku nüfuz alanına sokma hedefindeydi. Britanya ise İngiliz Milletler Topluluğu üyesi Malezya ile savaş çıkaran Sukarno'nun görevden alınmasını istiyordu.

Komünistler siyasi, sosyal ve askeri hayattan arındırıldı ve PKI dağıtıldı ve yasaklandı. Kitlesel katliamlar Ekim 1965'te darbe girişimini takip eden haftalarda başladı ve yılın geri kalanında zirveye ulaştı ve 1966'nın ilk aylarında azaldı. Başkent Jakarta'da başlayıp Orta ve Doğu Java'ya ve daha sonra Bali'ye yayıldılar. Binlerce yerel kanunsuz ve Ordu birimi gerçek ve iddia edilen PKI üyelerini öldürdü. Cinayetler ülke çapında meydana geldi. En yoğun olanı PKI'nın kaleleri olan Orta Java, Doğu Java, Bali ve kuzey Sumatra'da gerçekleşti.

Mart 1967'de Endonezya'nın geçici parlamentosu, Sukarno'nun kalan yetkisini elinden aldı ve Suharto, Başkan Vekili olarak atandı. Mart 1968'de Suharto resmen başkan seçildi.

Cinayetler Endonezya tarih ders kitaplarının çoğunda atlanıyor ve Suharto rejimi altında bastırılmaları nedeniyle Endonezyalılar tarafından çok az ilgi görüyor, ayrıca uluslararası alanda da çok az ilgi görüyor. Şiddetin boyutu ve çılgınlığı konusunda tatmin edici açıklamalar bulma arayışı engellendi. Benzer çalkantıların yeniden yaşanma ihtimali, "Yeni Düzen" yönetiminin siyasi muhafazakarlığı ve siyasi sistemi sıkı kontrol altında tutmasında etken olarak gösteriliyor. Algılanan bir komünist tehdide karşı uyanıklık ve damgalama, Suharto'nun doktrininin ayırt edici özelliği olmaya devam etti ve bugün bile hala yürürlüktedir.

ABD ve Britanya hükûmetlerinin en üst düzeylerinde Merkezi İstihbarat Teşkilatı'nın (CIA) 1962 tarihli bir muhtırasında aktarıldığı gibi "Sukarno'nun tasfiye edilmesinin" gerekli olacağı yönündeki fikir birliğine ve  1.200'den fazla subaya eğitim ve silah ve ekonomik yardım sağlanmasına rağmen  CIA, cinayetlere aktif katılımını reddetti. 2017'de gizliliği kaldırılan ABD belgeleri, ABD hükûmetinin başından beri toplu katliamlar hakkında ayrıntılı bilgiye sahip olduğunu ve Endonezya Ordusu'nun eylemlerini desteklediğini ortaya çıkardı. Endonezyalı ölüm mangalarına PKI yetkililerinin kapsamlı listelerinin sağlanmasını da içeren ABD'nin cinayetlerdeki suç ortaklığı daha önce tarihçiler ve gazeteciler tarafından ortaya konmuştu.

1968 tarihli çok gizli bir CIA raporu, katliamların "1930'lardaki Sovyet tasfiyeleri, İkinci Dünya Savaşı sırasındaki Nazi toplu katliamları ve Maocu katliamlarla birlikte 20. yüzyılın en büyük toplu katliamlarından biri" olduğunu belirtiyordu. ABD'nin desteği sonucu "ABD destekli en büyük soykırım" olarak anılmıştır.

## Kaynakça