İsmail Kaani

**İsmail Kaani** (; d. 8 Ağustos 1957) İran Devrim Muhafızları Ordusu’nda İranlı bir tuğgeneraldir ve sınır ötesi operasyonlardan sorumlu seçkin Özel kuvvetler birimi olan Kudüs Gücü’nün komutanı olarak görev yapmaktadır. Kaani, Ocak 2020’de suikasta uğrayan Kasım Süleymani’nin yerine Kudüs Gücü komutanı olmuştur.

## Erken yaşamı
İsmail Kaani, hac merkezi ve İran’ın en kalabalık ikinci şehri olan Meşhed’de doğmuştur. 1980’te İran Devrim Muhafızları Ordusu’na katılmıştır.

## Askeri kariyeri
Irak-İran Savaşı sırasında Kaani, 5. Nasr Tugayı ve 21. İmam Rıza Zırhlı Tugayı’nı komuta etmiştir. 1981’de Tahran’daki İmam Ali Subay Akademisi’nde askeri eğitim almıştır. Savaş sırasında, o zaman 41. Sarallah Tümeni’nin komutanı olan merhum İran Devrim Muhafızları generali Kasım Süleymani ile ilk kez tanışmıştır.

Savaştan sonra İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü’ne katılmış ve faaliyetlerini Afganistan, Türkmenistan ve Pakistan ile sınırı olan Horasan Eyaleti’nde yürütmeye başlamıştır. Süleymani batıda görevliyken, Kaani doğudaki İran önceliklerine odaklanmış; bunlar arasında uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele ve Üçüncü Afgan İç Savaşı sırasında Afganistan’ın Kuzey İttifakı’na Taliban’a karşı destek sağlamak yer almıştır.

Kaani, Kudüs Gücü’nde önceki görevleri sırasında, 2015’e kadar on yılı aşkın süreyle Pakistan’ın güneydoğusunda faaliyet gösteren bir ağ yürütmekle suçlanmıştır. Bu ağın iddia edilen amacı, İran Belucistanı’ndaki muhalefeti bastırmak, sınır ötesi terörist ağları hedeflemek ve Pakistan Belucistanı ile Afganistan’da yaşayan İranlı Beluç muhaliflerini etkisiz hale getirmekti.

1997’de Kaani, Kudüs Gücü’nde başkomutan Rahim Safevi tarafından, Kasım Süleymani’nin komutan olduğu dönemde yardımcısı olarak atanmıştır. Yardımcı komutan olarak Kaani, Hizbullah'da dahil olmak üzere paramiliter gruplara yapılan mali ödemeleri denetlemiştir. Ekim 2010’da Gambiya’ya gönderilmesi planlanan bir silah sevkiyatı Nijerya’da ele geçirilmiştir.

### Afganistan'da Taliban'a karşı savaş
Kudüs Gücü’ne katıldıktan sonra Kaani, doğu İran’da Kuzey İttifakı’na destek sağlamayı kolaylaştıran askeri operasyonlara başladı.

1990’larda Afganistan ile İran arasındaki sınırda Afgan uyuşturucu kartellerine karşı savaştı. 9 Ocak 2018’de, İran’ın Afganistan’daki finansmanıyla inşa edilmekte olan bir hastaneyi İran'ın temsilcisi olarak ziyaret etti.

### Suriye iç savaşı
25 Mayıs 2012’de, Suriye’nin Hule bölgesindeki iki köy saldırıya uğradı; bu saldırılar sonucu 49 çocuk dahil 108 kişi hayatını kaybetti. Birleşmiş Milletler müfettişleri, kurbanların Esad yanlısı Şebbiha’lar tarafından “iki ayrı infaz dalgasında” öldürüldüğünü sonucuna vardı. ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Victoria Nuland, 29 Mayıs’ta, Kaani’nin iki gün önce yaptığı bir röportajda, Kudüs Gücü’nün Hule saldırısından sorumlu Şebbiha güçlerini eğitmesine yardım ettiğini iddia ettiğini belirtti.

27 Mayıs’ta Kaani, İranlı Öğrenciler Haber Ajansı’na verdiği bir röportajda şöyle dedi: "İran’ın Suriye’deki varlığı sayesinde hem fiilen hem de fiilen olmadan büyük katliamlar önlendi. Eğer İslam Cumhuriyeti Suriye’de bulunmasaydı, Suriye halkına yönelik katliam kat kat artmış olacaktı." Röportaj İranlı Öğrenciler Haber Ajansı’nın sitesinden birkaç saat içinde silindi, ancak kopyaları diğer haber sitelerinde kaldı.

İran asıllı İsrailli Orta Doğu uzmanı Meir Cavedanfar'a göre, Kaani'nin açıklaması, “İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun üst düzey bir subayının Kudüs Gücü'nün Suriye'de faaliyet gösterdiğini ilk kez kabul ettiği an” oldu. İran Genelkurmay Başkanı Hasan Firuzabadi, Press TV'ye yaptığı açıklamada, “Suriye'nin iç işlerine karışmıyoruz, ancak Filistin meselesi ilkelerimizden biri olduğu için Suriye'yi İsrail'e karşı direniş cephesi olarak destekliyoruz. Suriye hükûmetini reformlar yapması ve halkının taleplerine kulak vermesi için teşvik ettik” dedi.

Kudüs Gücü komutanı olarak atanmasından önce, Kaani, Suriye’de faaliyet gösteren Fatımiyyun Tugayı ve Zeynebiyyun Tugayı’ndaki Şii savaşçıları toplamasıyla en çok tanınan kişi durumundaydı. Bu savaşçıların İran’a taşınmasını ve eğitimlerini de o organize etti. Bunun nedeni, Kaani’nin bölgede zaten geniş ağlar geliştirmiş olması ve bölgeyi iyi tanıyor olmasıydı.

### İran ile ABD Arasındaki Gerginliğin Tırmanması
2017 gibi erken bir tarihte, İsmail Kaani’nin, muhtemelen ABD’nin bölgedeki müdahalesinden kaynaklanan nedenlerle, Donald Trump’a yönelik saldırgan bir söylem kullandığı aktarılmıştır.

5 Temmuz 2017’de şehitleri anma töreninde yaptığı konuşmada, ABD’nin İran’a saldırma girişimleri kapsamında Irak ve Afganistan’da boşuna 6 trilyon dolar harcadığını ileri sürdü. Konuşmasını şu sözlerle bitirdi: “Amerika, bizden gördüğü kayıplar nedeniyle bizim onlardan gördüğümüz kayıplardan daha fazlasını yaşamıştır.”

13 Ekim 2017’de Başkan Trump, daha çok İran nükleer anlaşması olarak bilinen Ortak Kapsamlı Eylem Planı’nı yeniden onaylamayı reddetti.

22 Ocak 2020’de ABD, “Amerikalıları öldürerek benzer bir yol izlerse” Kaani’yi ölümle tehdit etti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Abbas Musevi ise şu açıklamayı yaptı:
“Bu sözler, Amerika’nın hedefli ve devlet destekli terörizminin resmî bir ilanı ve açık bir ifşasıdır.”

Ocak 2020’de, selefi Kasım Süleymani’nin bir insansız hava aracı saldırısıyla öldürülmesinin ardından Kaani, Al Jazeera’ya verdiği demeçte şöyle dedi: “Herkese söylüyoruz: sabırlı olun ve Orta Doğu’nun her yerinde Amerikalıların cesetlerini görün.”

### Kudüs Gücü Komutanlığı
Ocak 2020’de İran yüce lideri Ali Hamenei, General Kasım Süleymani’nin Bağdat Uluslararası Havaalanı yakınlarında ABD’nin hedefli bir insansız hava aracı saldırısıyla öldürülmesinin ardından Kaani’yi Kudüs Gücü komutanı olarak atadı. Hamenei onu “Kutsal Savunma sırasında en önde gelen askeri komutanlardan biri” olarak tanımladı.

ABD'deki Tennessee Üniversitesi'nde siyaset bilimi profesörü ve Chicago Küresel İlişkiler Konseyi'nde İran politikası konusunda misafir araştırmacı olan Said Golkar, Hamaney için yeni komutanın kendisine ve Devrim Muhafızları'na “sadık” ve “bağlı” olması, Kudüs Gücü'nü, kuvvetlerin yönetimini ve İran'ın vekil güçlerini iyi bilmesi gerektiğini düşünüyordu. Kaani bu kriterlere tam olarak uyuyordu.

İranlı sürgün ve siyaset uzmanı Dr. Kerim Abdian Beni Said, bu atamanın aceleci olduğunu ve Kaani’nin uzmanlığının Süleymani’nin gerisinde kaldığını belirtti. Kaani’nin nispeten düşük profilli olmasına rağmen onlarca yıllık yurt dışı askeri deneyime sahip olduğunu vurgulayan uzman, bu atamanın Kudüs Gücü’nün İran dış politikası üzerindeki etkisini azaltmayacağını veya İran’ın bölgedeki etkisini değiştirmeyeceğini ima etti.

### İsrail ve ABD ile yeniden tırmanan gerginlikler
On İki Gün Savaşı öncesinde Kaani, İran'ın her türlü askeri saldırıya karşı hazır ve donanımlı olduğunu vurgulayarak Trump ve ABD'yi sert bir şekilde eleştirdi.

## Casusluk iddiaları ve kamusal yaşamdan çekilme
2024 yılının Ekim ayı başlarında, Kaani'nin nerede olduğu konusunda endişeler ortaya çıktı. Ayetullah Ali Hamaney'in Hizbullah lideri Hasan Nasrallah'ın anısına düzenlediği dua töreni de dahil olmak üzere önemli kamu etkinliklerine katılmaması üzerine spekülasyonlar arttı. Kaani, Beyrut'ta Hizbullah'a yardım ederken görüldü, ancak İran Devrim Muhafızları Ordusu onun durumu hakkında herhangi bir resmi açıklama yapmadı. İsrail ve Arap medyası, Kaani'nin Beyrut'ta bir İsrail hava saldırısında yaralanmış veya öldürülmüş olabileceğini bildirdi. İranlı yetkililer onun durumunu doğrulamadı. Middle East Eye'ın Ekim ayında yayınladığı bir raporda, Kaani'nin güvenlik ihlalleri nedeniyle sorgulandığı belirtildi. Kaani'nin, 2024 yılında İsrail'in Hizbullah'ı yerle bir etmesini sağlayan olası bir istihbarat sızıntısı nedeniyle şüpheli olduğu söylentileri dolaşıyordu. İsrail'in Hizbullah lideri Hasan Nasrallah'ı suikastının ardından, İran Devrim Muhafızları üyelerinin Kaani'yi İsrail istihbarat faaliyetleriyle bağlantılı olabileceği endişesiyle sorguladıkları bildirildi. Bu rapora göre, Kaani'nin ev hapsine alındığı ve İsrail casusu olduğu suçlamasıyla sorgulandığı iddia edildi. Ancak 15 Ekim 2024'de Abbas Nilforuşan'ın Tahran'daki cenaze törenine katıldı. 

## Ölüm iddiaları
Haziran 2025'te The New York Times, İran devlet medyası ve yetkililerinden aldığı bilgilere dayanarak, On İki Gün Savaşı'nın ilk aşamalarında gerçekleştirilen İsrail hava saldırılarında İsmail Kaani'nin de aralarında bulunduğu bazı kişilerin öldürüldüğünü bildirdi.

Bu, Kaani'nin ölümüyle ilgili doğrulanmamış haberlerin ilk örneği değildi. Ekim 2024'te, Beyrut'ta Hizbullah'ın üst düzey yetkilisi Hâşim Safiyüddin'i öldüren bir İsrail hava saldırısının ardından, resmi bir teyit olmamasına rağmen bölgesel medya kuruluşlarında Kaani'nin de öldürüldüğü veya yaralandığına dair spekülasyonlar ortaya çıktı. Sonraki haberler, Kaani'nin Safiyüddin'nin ölümünün ardından güvenlik ihlalleriyle ilgili olarak İranlı yetkililer tarafından sorgulandığını öne sürdü.

24 Haziran 2025'te sosyal medyada yayınlanan bir videoda Kaani'nin Tahran'da bir halk gösterisine katıldığı görüldü; bu da ölüm haberlerini yalanladı ve o tarihte kamu hayatında aktif olduğunu doğruladı.

## Yaptırımlar
Mart 2012'de Kaani, ABD Hazine Bakanlığı'na bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi tarafından “Özel Olarak Belirlenmiş Vatandaşlar ve Engellenen Kişiler Listesi”ne eklendi; bu kararla, kendisine ait olduğu varsayılan varlıklar donduruldu ve ABD'deki kuruluşlarla işlem yapması yasaklandı. ABD, Kudüs Gücü'nün bölgesel müttefiklere sağladığı fonların dağıtımını denetlediği gerekçesiyle Kaani'ye yaptırım uyguladı.

Ekim 2017'de Trump yönetimi, terörist grupların destekçisi olduğu gerekçesiyle Devrim Muhafızları'na karşı yeni yaptırımlar uygulayacağını duyurdu. Kaani buna şu şekilde yanıt verdi: “Biz savaş çığırtkanı bir ülke değiliz. Ancak İran'a karşı yapılacak herhangi bir askerî harekât pişmanlık doğuracaktır... Trump'ın İran'a yönelik tehditleri Amerika'ya zarar verecektir... Trump gibi pek çok kişiyi toprağa gömdük ve Amerika'ya karşı nasıl savaşılacağını biliyoruz.”

Ekim 2022'de Kaani, 9 İranlı kuruluş ve 25 üst düzey yetkilinin yer aldığı Kanada yaptırım listesine dahil edildi. Yaptırımlar, Mehsa Emini'nin ölümü ve ardından gelen geniş çaplı protestolarda protestoculara yönelik zulme tepki olarak getirildi.

31 Mayıs 2024'te Avrupa Birliği Bakanlar Konseyi, Kaani'ye kişisel yaptırımlar uyguladı ve Kudüs Gücü komutanı olarak, İran destekli milisler ve Yemen'deki Husi Hareketi de dahil olmak üzere Orta Doğu'da faaliyet gösteren diğer vekil güçlere İran silahları sağlama sorumluluğunu gerekçe gösterdi.

## Kaynakça