Zhuchengtyrannus

***Zhuchengtyrannus*** (anlamı: "Zhucheng tiranı"), Çin'in Shandong Eyaletinde, Geç Kretase'nin Kampaniyen döneminden bilinen bir tyrannosaurid teropod dinozor cinsidir. Tyrannosaurinae alt familyasına aittir ve tek bir türü, ***Zhuchengtyrannus magnus***, içerir.

## Keşif ve adlandırma

*Zhuchengtyrannus* ilk olarak 2011 yılında David W. E. Hone, Kebai Wang, Corwin Sullivan, Xijin Zhao, Shuqing Chen, Dunjin Li, Shuan Ji, Qiang Ji ve Xing Xu tarafından tanımlanmış ve adlandırılmıştır ve tip türü *Zhuchengtyrannus magnus'<nowiki/>*tur. Cins adı, örneğin toplandığı yere atıfta bulunan *Zhucheng* sözcüğünden ve bir tyrannosaurid olarak filogenetik konumuna atıfta bulunan *tiran* sözcüğünden türetilmiştir. Latincede "büyük" anlamına gelen *magnus* tür adı, *Zhuchengtyrannus*'un görece büyük boyutuna atıfta bulunur.

*Zhuchengtyrannus* yalnızca, 2010 yılı dolaylarında *Sinankylosaurus* holotipi ile keşfedilen neredeyse tam bir sağ maksilla ve bağlantılı sol mandibula (alt çene, her ikisi de dişli) olan holotip ZCDM V0031'den bilinmektedir ve şu anda Zhucheng Dinozor Müzesi'nde muhafaza edilmektedir. IVPP FV 1794 holotipin kalıpları, Omurgalı Paleontoloji ve Paleoantropoloji Enstitüsü'nde tutuluyor. ZCDM V0031, Zhucheng Şehri, Zangjiazhuang taş ocağındaki Wangshi Grubundan, en az 73,5 milyon yıl önce Kampaniyen evresine tarihlenen Hongtuya Formasyonunda toplanmıştır. Zangjiazhuang taş ocağında ikinci bir tyrannosaurid mandibulası (ZCDM V0030) ve üst çene (ZCDM V0032) de toplandı. Birbirleriyle ilişkili olmasalar da, her iki örnek de *Zhuchengtyrannus* da dahil olmak üzere diğer tyrannosauridlerden farklıdır ve bu da taş ocağından en az bir ek tyrannosauridin varlığına işaret eder. Tyrannosaurid materyalinin yanı sıra *[[Sinoceratops]]*, hadrosaurids (olasılıkla *[[Shantungosaurus]]*) ve *Sinankylosaurus* gibi ankylosaurların örnekleri de buradan elde edildi. *Zhuchengtyrannus*, Kretase döneminde bir taşkın yatağı olan ve dünyadaki en yüksek dinozor kemiği yoğunluklarından birini içeren bir bölgede bulundu.

## Tanım

*Zhuchengtyrannus* büyük bir etçil teropoddu ve holotipin "boyut ve brüt morfoloji açısından *[[Tarbosaurus|Tarbosaurus'a]]* benzediği, yaklaşık 10 metre uzunluğunda olduğu ve 4,5-5 ton geldiği tahmin edildi. Holotip mandibula, en büyük *[[Tyrannosaurus]]* örneklerinden birinin ("Sue") karşılık gelen kemiklerinden önemli ölçüde daha küçüktü.

*Zhuchengtyrannus* diğer tüm tyrannosaurinlerden tek bir autapomorfi ile ayırt edilebilir: Maksillanın yükselen çıkıntısının tabanının yan yüzeyindeki yatay bir sığlığın ve maksiller fenestranın ön kenarındaki yuvarlak bir çentiğin varlığı. *Zhuchengtyrannus* ayrıca, antorbital fossanın ventral kenarının oldukça üzerinde yer alan antorbital fenestranın ventral kenarına sahiptir. Ek olarak, maksiller fenestranın toplam uzunluğu, antorbital fossa ve fenestranın ön kenarları arasındaki mesafenin yarısından fazladır. Çağdaşı *[[Tarbosaurus|Tarbosaurus'<nowiki/>]]*tan farklı olarak, *Zhuchengtyrannus*'ta maksillanın elmacık kemiği çıkıntısının posterodorsal kısmında deri altı bir flanş ve medial görünümde arka dişlerin köklerinin çıkıntılarını örten ventral olarak dışbükey bir palatal sığlık yoktur.

## Sınıflandırma

Daha önce *Tyrannosaurus zhuchengensis* adı verilen Zhucheng dinozor ocaklarından birinden çıkan izole edilmiş birkaç dişin bu veya ilgili bir türe ait olması olasıdır. *T. zhuchengensis* dişleri, diğer tyrannosaurine türlerinde görülmeyen bir özellik olarak, diş tacının tabanına kadar uzanan çentiklerle karakterize edilir. *Zhuchengtyrannus*'un bilinen tüm dişleri, bu alanda *T. zhuchengensis* ile karşılaştırılamayacak kadar zayıf bir şekilde korunmuştur, ancak daha fazla buluntu, aralarındaki ilişkiyi açıklığa kavuşturabilir.

Loewen ve *ark[[Lythronax|.]]*'nın (2013) *PLOS One* dergisinde yaptığı tyrannosaurin *[[Lythronax]]*'ın tanımlanmasında yayınlanan bir filogenetik analiz *Zhuchengtyrannus*'u *[[Tarbosaurus|Tarbosaurus'<nowiki/>]]*un kardeş taksonu olarak buldu. Ayrıca, *Zhuchengtyrannus* ve şu anda bilinen diğer Asya tyrannosauridlerinin, bilinen en yakın akrabaları olarak bulunan *[[Tyrannosaurus|Tyrannosaurus'<nowiki/>]]*a sonradan yol açan aynı Kuzey Amerika kökünden inen evrimsel bir yayılımın parçası olduğunu öne sürüyor. Filogenetik analizlerinde elde edilen sonuçlar aşağıdadır:

## Ayrıca bakınız

* Tyrannosaur araştırmasının zaman çizelgesi
* Asya dinozorlarının listesi

## Kaynakça