Kaya sanatı

Arkeolojide **kaya sanatı**, doğal yüzeylere, tipik olarak dikey taş yüzeylere yerleştirilen insan yapımı işaretlerdir. Hayatta kalan tarihi ve tarih öncesi kaya sanatının büyük bir kısmı mağaralarda veya kısmen kapalı kaya sığınaklarında bulunur; bu tip aynı zamanda **mağara sanatı** veya **paryetal sanatı** olarak da adlandırılabilir. Küresel bir fenomen olan kaya sanatı, dünyanın kültürel açıdan farklı birçok bölgesinde bulunur. İnsanlık tarihi boyunca birçok bağlamda üretilmiştir. Teknik açıdan ana gruplar şunlardır: kaya yüzeyine oyulmuş veya kazınmış petroglifler, mağara resimleri ve oyulmuş kaya kabartmaları. Başka bir teknik, zeminde oluşan jeogliflerdir. Bilinen en eski kaya sanatı, Avrupa, Avustralya, Asya ve Afrika'da bulunan Üst Paleolitik dönemden kalmadır. Bu sanat eserlerini inceleyen antropologlar, bunların muhtemelen büyülü-dini önemi olduğuna inanmaktadır.

Kaya sanatı çalışmalarının arkeolojik alt disiplini, ilk olarak 19. yüzyılın sonlarında Batı Avrupa'nın bazı bölgelerinin mağara sistemlerinde bulunan Üst Paleolitik kaya sanatını inceleyen Frankofon bilim adamları arasında gelişti. Kaya sanatı, onları hem kutsal öğeler hem de kültürel miraslarının önemli bileşenleri olarak gören dünyanın çeşitli yerlerindeki yerli halklar için önemli olmaya devam ettiğini gösterdi. Bu tür arkeolojik alanlar kültürel turizm için önemli kaynaklar haline gelebilir ve estetik nitelikleri nedeniyle popüler kültürde kullanılmış olabilir.

Kaya sanatı örnekleri Türkiye'de de bulunmaktadır. Bunlardan biri, tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı Pırnallı köyünde bulunan ve Dahatula olarak bilinen mevkideki kaya resimleridir. Dahatula (დახატულა), Gürcüce bir kelime olup "resimlenmiş" anlamına gelir.

## Etimoloji
*Kaya sanatı* terimi, 1940'ların başlarında yayınlanmış literatürde yer almaktadır. Aynı zamanda "kaya oymaları", "kaya çizimleri", "kaya gravürleri", "kaya yazıları", "kaya resimleri", "kaya fotoğrafları", "kaya kayıtları", ve "kaya heykelleri olarak tanımlanmıştır.

## Kaynakça

## Kaynakça

* 
*Bahn, Paul (ed), *The Cambridge Illustrated History of Prehistoric Art*, 1998, Cambridge University Press, , 9780521454735, google books 
*
*Harmanşah, Ömür (ed) (2014), *Of Rocks and Water: An Archaeology of Place*, 2014, Oxbow Books, , 9781782976745
*
*Rawson, Jessica (ed). *The British Museum Book of Chinese Art*, 2007 (2nd edn), British Museum Press, 
*Schaafsma, Polly, 1980, *Indian Rock Art of the Southwest*, School of American Research, Santa Fe, University of New Mexico Press, Albuquerque NM, . Scholarly text with 349 references, 32 color plates, 283 black and white "figures", 11 maps, and 2 tables.
*Sickman, Laurence, in: Sickman L., & Soper A., *The Art and Architecture of China*, Pelican History of Art, 3rd ed 1971, Penguin (now Yale History of Art), LOC 70-125675
*
* 

## Konuyla ilgili yayınlar

* David, Bruno, *Mağara Sanatı*, 2017, Thames ve Hudson,
* Malotki, Ekkehart and Weaver, Donald E. Jr., 2002, *Stone Chisel ve Yucca Brush: Colorado Plateau Rock Art*, Kiva Publishing Inc., Walnut, California, (kumaş). "Genel halk" için; bu kitabın, fotoğrafların çekildiği her sitede yorum içeren 200'den fazla renkli baskı var; organizasyon erken sanatla başlar ve modern zamanlara gider.
* 
* Rohn, Arthur H. ve Ferguson, William M, 2006, *Puebloan Ruins of the Southwest*, University of New Mexico Press, Albuquerque NM, (pbk, : alk. kağıt). Harabelerin birincil tartışmasına ek olarak, sitelerde kaya sanatının renkli baskıları ve yorumları içerir.
* Zboray, András, 2005, *Libya Çölü Kaya Sanatı*, Fliegel Jezerniczky, Newbury, Birleşik Krallık (1. Baskı 2005, 2. genişletilmiş baskı 2009). Orta Libya Çölü'ndeki (Arkenu, Uweinat ve Gilf Kebir platosu) bilinen tüm tarih öncesi kaya sanatı alanlarının resimli bir kataloğu ve bibliyografyası. İkinci baskı, siteleri belgeleyen 20000'den fazla fotoğraf içeriyor. DVD-ROM'da yayınlanmıştır.

## Dış bağlantılar

* Bradshaw Foundation  Dünyanın her yerinden rock sanatı üzerine kapsamlı arşiv.
* Altarockart.no  Alta, Norveç Kaya Sanatının dijital arşivi
* Global Rock Art Database (RADB)  rockartdatabase, Global Rock Art Database (RADB) uluslararası rock sanatı arşivleri için arama aracı
* Maira Vadisi, Piedmont, Maira Vadisi'ndeki İtalya Kaya Sanatı, Piedmont, İtalya
* Chauvet Mağarası  Avrupa Tarih Öncesi Sanatı Veritabanı
* İngiltere'nin Web'deki Rock Sanatı  Resimleri ve 3B modelleriyle 1500'den fazla rock sanat paneli kaydı içeren ERA veritabanına erişim.
* Tassili N'Ajjer, Merkezi Tassili N'Ajjer Kaya Sanatı (Tamrit, Sefar, Tin Tazarift, Jabbaren)
* Uweinat ve Gilf Kebir , Jebel Uweinat'ın Kaya Sanatı ve Gilf Kebir platosu ("Yüzücüler Mağarası")
* Upper Brandberg , Yukarı Brandberg'in  kaya resimleri, Namibya
* Libya Çölü , Libya Çölü  Kaya Sanatı ve merkezi Libya Çölü'nün tarih öncesi kaya sanatının resimli kataloğu ve bibliyografyası
* Rupestreweb.info , Latin Amerika rock sanatı. Makaleler, Bölgeler, Haberler, Kaya sanatı araştırmacıları dizini
* Tanums Hällristningsmuseum  Kaya Sanatı Araştırma Merkezi ve Dünya Mirası Arşivi, Tanum, İsveç'te bulunmaktadır.
* Rock Art Studies (RAS)  - Bancroft Kütüphanesi'nde dünya rock sanatı literatürüne 18.000'den fazla alıntı içeren bir Bibliyografik veritabanı.
* Kaya Sanatı Örnekleri ve Görüntü Yakalama  - Portekiz'deki Côa Vadisi ve Magdalenian Kaya Sanatı'ndan örnekler.
* Rock Art Foundation  - Güneybatı Teksas'ın Aşağı Pecos bölgesindeki Kızılderili Kaya Sanatı
* Afrika Rock Sanatına Güven 
* Beckensall Arşivi 6000 ila 3500 yıl önce İngiltere'nin kuzeydoğusundaki Northumberland'de Neolitik ve Erken Tunç Çağı insanları tarafından yapılmış kaya oymaları.
* British Rock Art Collection Birleşik Krallık'taki 1200'den fazla rock sanatı sitesinin 16.000'den fazla fotoğrafı, ilgili bilgiler ve bağlantılar ile.
* Kırık Kaya  Galerisi ve Petroglyph Tasarımları.
* ARARA  Amerikan Kaya Sanatı Araştırma Derneği.
* Rupestre.net  Esas olarak Valcamonica ve Alpine Rock Art'a ayrılmış bir kaya sanatı sitesi.
* EuroPreArt  Avrupa Prehistorik Sanatı veritabanı.
* Murujuga Kaya Sanatı (Burrup Yarımadası) Batı Avustralya 
* Güney Afrika'da Kaya Sanatı
* UNESCO Dünya Mirası: Bhimbetka'nın Kaya Barınakları 
* Bundelkhand Kaya Resimleri, Hindistan 
* ''SpiralZoom.com'' , desen oluşumu bilimi, doğadaki spiraller, efsanevi hayal ''gücündeki''  spiraller ve spiral kaya sanatı hakkında bir eğitim sitesi.
* Dünya Çapında Rock Sanatı Seçkisi
* İsrail'de Kaya Sanatı 
* İran'da Tarih Öncesi Kaya Sanatı 
* İran'da Petroglifler (Farsça)
* Sidney Rock Sanatı 
* Oregon'da Kaya Sanatı