Aydın (il)

**Aydın**, Türkiye'nin bir ilidir. Merkezi Efeler olan il, 2024 itibarıyla 1.161.702 kişilik nüfusuyla Ege Bölgesi'nin üçüncü büyük şehridir. Aydın'ın güncel nüfusu 1.165.943'tür. 17 ilçesi vardır.

Aydın'ın plaka kodu 09'dur.

## Tarihçe
Aydın, tarih boyunca yetiştirdiği filozoflar, bilim insanları ve tarihçiler açısından zengin bir geçmişe sahiptir. Ünlü tarihçi Herodotos, Aydın ili için "Gökyüzünün altındaki en güzel yeryüzü." demiştir. Karacasu ilçesinde, Unesco Dünya Mirası Listesi'nde olan Afrodisias Antik Kenti bulunmaktadır.

## Coğrafya
Aydın 37°K 27°D koordinatlarında yer alır. Aydın ilinin yüzölçümü 8.116&nbsp;km2'dir. Kuzeyinde İzmir, kuzeydoğusunda Manisa, doğusunda Denizli, güneyinde Muğla ve batısında Ege Denizi yer alır. Ortalama deniz seviyesi 64 metredir.

Aydın'da 395.494 hektar alanda sulu tarım yapılmaktadır. Zeytin ve meyvelikler en geniş alanı kaplar.

### Yer şekilleri
Ege Denizi'ne doğru dik uzanan dağlar ve bunları ayıran ovalardan oluşur.

### Bitki örtüsü
Aydın'da bitki örtüsü, Akdeniz ikliminin özelliklerini yansıtır. İl yüzölçümünün büyük bir kısmında maki ve orman örtüsü vardır. Makilik alanlar bodur ağaç ve çalılar ile kaplıyken ormanlarda ise piynar, meşe, çınar, karaçam, kızılçam, fıstık çamı, ıhlamur, kestaneve defne gibi türler yer alır.

### İklim
Aydın ilinde yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen Akdeniz iklimi (Köppen: *Csa*) etkilidir. Bu iklim şartları ve topoğrafik yapı Aydın ve çevresinde iki ayrı bitki topluluğunun (maki ve orman) gelişmesine neden olmuştur. Kar yağışı ender görünür.

### Su kaynakları

Doğu-batı ekseninde kıvrımlar çizerek boydan boya akan ve Ege Bölgesi'nin önemli akarsularından biri olan Büyük Menderes, bölgenin en önemli nehirlerinden biridir. Diğer küçük akarsular arasında Çine Çayı, Karpuzlu Çayı ve Büyük Menderes'in kollarından olan Akçay ve Dandalaz Çayları bulunmaktadır. İlde 14 baraj (Kemer Barajı, Topçam Barajı, Yaylakavak Barajı, İkizdere Barajı, Adnan Menderes Barajı, Karacasu Barajı, Gökçeburun Barajı, Katrancı Barajı, Hamzabali Barajı, Başçayır Barajı, İsabeyli Barajı, Güvendik Barajı, Karacahayıt Barajı ve Koyunlar Barajı) ve 10 adet gölet bulunmaktadır. DSİ tarafından ilde inşa hâlinde bulunan baraj, gölet, sulama, taşkın ve içme suyu tesis projeleri de bulunmaktadır.

## Nüfus

**<big>Güncel Nüfus Değerleri</big>** (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Aydın İl Nüfusu: **1.172.107**(2025 sonu). İlin yüzölçümü 8.117&nbsp;km²dir. İlde km²ye 144 kişi düşmektedir. (Yoğunluğun en fazla olduğu ilçe: 534 kişi ile **Kuşadası**'dır.)

İlde yıllık nüfus artış oranı %0,53 olmuştur. 69Şubat 2026 TÜİK verilerine göre 17 ilçe ve belediye, bu belediyelerde toplam 671 mahalle bulunmaktadır.

Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Kuşadası (%3,22) - Yenipazar (-%2,01).

### Yıllara göre istatistikler

## Kaynakça
* TÜİK – Türkiye İstatistik Kurumu Resmî Veritabanı

## Madencilik

Aydın ili madencilik açısından zengindir. Özellikle seramik ve cam endüstrisi için önemli endüstriyel ham maddeler olan feldspat ve kuvars il ekonomisine katkıda bulunmakta ve ihraç edilmektedir. İlde işletilen kömür, mermer, kuvars, feldispat ve zımpara taşı çıkarılan maden sahaları bulunmaktadır. Ekonomik olmaması veya düşük kalitesi nedeniyle henüz çıkarılmayan; potansiyel ve görünür rezervlere sahip altın, asbest, bakır-kurşun-çinko, barit, cıva, demir, diatomit, grafit, kükürt, vermikülit, talk ve uranyum yatakları bulunmaktadır.

İl oldukça zengin jeotermal sahalara sahiptir. Buharkent, Germencik, Sultanhisar, Efeler, Kuşadası'nda işletilen veya potansiyel olarak keşfedilmiş jeotermal kuyular bulunmaktadır. İlde ayrıca 8 jeotermal elektrik santrali bulunmaktadır.

## Spor

2018-2019 sezonu sonunda, Aydın ili spor kulüplerinden bir üst lige yükselen ya da küme düşen olmamıştır. Futbolda Nazilli Belediyespor 2. Ligde play-off maçları sonunda lig 10.su olmuştur. Aydın'ın tek süper lig takımı Aydın Büyükşehir Belediyespor Kadın Voleybol takımı Avrupa'da Challenge Cup'ta final oynayarak 2. olma başarısını elde etmiştir. Aydın PTT SK, Hentbol Erkekler 1. Lig'de 9. olmuştur. Diğer kulüpler 2, 3. ve bölgesel ligdedir.

Aydınspor isimli spor kulübü Aydın ilini temsil etmekteydi. Günümüzde Süper Amatör Lig'de olan Aydınspor 1991-1992 sezonunda Süper Lig'e yükselmişti.

Önemli spor tesisleri: Adnan Menderes Stadyumu (10.988), Mukan Perinçek Stadyumu (10.500), Kuşadası Özer Türk Stadı (8.000), Söke Şehir Stadı (5.000), Atatürk Spor Salonu (2.000), Mimar Sinan Spor Salonu (2.000), Kardeşköy Sentetik Atletizm Pisti ve 3 adet yarı olimpik kapalı yüzme havuzu.

## Yönetim

### Merkezi yönetim
Büyükşehir illerinde merkezi yönetim, vali, il müdürleri ve il danışma kurulundan oluşur. Aydın, bir ‘büyükşehir'dir. Bu özelliğine göre yönetimi belirlenmiştir. Protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir yapılan illerde, İl Genel Meclisi, yetki ve görevlerini Büyükşehir Belediye Meclisi'ne devretmiş ve kaldırılmıştır. Aydın Valisi **[[Yakup Canbolat]]**, Ağustos 2023/376 sayılı kararla Bursa Valisi iken atanmıştır.

### Yerel yönetim
Büyükşehir belediyelerinde yerel yönetim; büyükşehir belediye başkanı, büyükşehir belediye meclisi ve büyükşehir belediye encümeninden oluşur.
Yerel yönetimi temsil eden büyükşehir belediye başkanı, ildeki tüm seçmenlerin oy çokluğu ile seçilir. Yerel seçimlerde ilçe belediye başkanı ve İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanılarak ilçelerin belediye meclisleri oluşur. İlçe Belediye meclislerinden alınan üyelerle (başkan kontenjanı, ilçe nüfusu ve parti oy oranına göre) de Büyükşehir Belediye Meclisi oluşur. Bu mecliste ilçe belediye başkanları da yer alır. Meclisin başkanı büyükşehir belediye başkanıdır. Büyükşehir belediye encümeni, belediye başkanının başkanlığında, belediye meclisinin kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği beş üye ile biri genel sekreter, biri malî hizmetler birim amiri olmak üzere belediye başkanının her yıl birim amirleri arasından seçeceği beş üyeden oluşur. (5216 saylı kanun 16. madde)

Aydın Büyükşehir Belediye Başkanı, **[[Özlem Çerçioğlu]]** (CHP), 31 Mart 2024 seçimlerinde %50,53 oy oranıyla seçilmiştir. Aydın Büyükşehir Belediye Meclisi üye sayısı 82 olup büyükşehir belediye başkanı, 18 ilçe belediye başkanı ve 63 üyeden meydana gelmektedir. Bunların 56'sı CHP,19'u AK Parti, 6'sı MHP ve 2'si İYİ Parti'ye mensuptur.

Özlem Çerçioğlu, 14 Ağustos 2025'te, parti içindeki bazı sorunları beyan ederek Cumhuriyet Halk Partisi'nden ayrılıp iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi'ne katıldı ve "Erdoğan'ın himayesinde" hizmet etmek istediğini belirtti.

İlçe belediyeleri, 2024 Türkiye yerel seçimleri'ne göre, iki değişik parti tarafından yönetilmektedir. Bu ilçelerden 14'ü CHP'li ve 4'ü AK Parti'li belediye başkanıdır.

## Eğitim
İlde bir devlet üniversitesi bulunmaktadır. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, 1992 yılında kurulmuştur. Üniversitede 3 enstitü, 20 fakülte, 1 devlet konservatuvarı, 6 yüksekokul, 19 meslek yüksekokulu ile 35 araştırma ve uygulama merkezi bulunmaktadır. Ayrıca toplam 446 ilköğretim okulu bulunmaktadır.

## Altyapı
### Ulaşım
#### Demir yolu

Osmanlı hükûmetinin İngiliz sermayeli Ottoman Railway Company / Osmanlı Demiryolu Şirketi (ORC)'ne verdiği imtiyaz ile inşa edilen ve Aydın'a kadarki kısmı 1 Temmuz 1866'da hizmete giren İzmir-Alsancak – Eğirdir demiryolu ve bu hattın şubesi olan Ortaklar – Söke şube demiryolu Aydın iline hizmet vermektedir. Anadolu'nun ilk, Osmanlı İmparatorluğu'nun ikinci demiryolu olan bu hat, Ege Bölgesi'nin güney ve güneydoğusunda çıkarılan madenler ile Küçük Menderes ve Büyük Menderes ovalarında yetiştirilen çeşitli tarım ürünlerinin, özellikle incirin İzmir Limanı'na daha hızlı getirilip ihracatının yapılabilmesi amacıyla inşa edilmiştir. 1935 yılında TCDD tarafından satın alınarak kamulaştırılmıştır. Hat üzerinde Göller Ekspresi ve Güller Ekspresi Anahat Trenleri ve Basmane – Denizli, Basmane – Nazilli, Söke – Denizli ve Söke – Nazilli Bölgesel Trenler hizmet vermektedir.

#### Kara yolu
İzmir ile Aydın arasında, İzmir - Aydın Otoyolu olarak bilinen Otoyol 31 bulunmaktadır. Bu otoyol üzerinde de Türkiye'nin en uzun üçüncü tüneli, Türkiye Otoyolları üzerindeki en uzun ikinci tüneli olan 75. Yıl Selatin Tüneli bulunmaktadır. Aydın Büyükşehir Belediyesi Sarı Otobüslerinin 11.12.2015 tarihinde hizmete başlaması ile ilçeler arası ulaşım daha da kolaylaşmış ve Aydın Büyükşehir Belediyesi'nin belirlediği fiyat politikası ile diğer ulaşım seçeneklerine kıyasla biraz daha uygun hâle gelmiştir. İl genelinde toplu taşımada Aykart kullanılmaktadır. Ayrıca yapımı devam eden Otoyol 31'in 140&nbsp;km'lik Aydın-Denizli Otoyolu kısmının inşaatı devam etmektedir. Otoyolun kalan kısmının açılması ile birlikte Ege Bölgesi ile Akdeniz Bölgesi arasındaki ulaşımın kısalacağı, turizm ve ticaret gelirlerinin de pozitif yönde artacağı öngörülmektedir.

#### Deniz yolu

Kuşadası Limanı'ndan deniz yolu ulaşımı sağlanmaktadır. Kruvaziyer turizminin önemli limanlarından biridir. Ayrıca Yunanistan'ın Sisam adasına karşılıklı feribot seferleri düzenlenmektedir.

#### Hava yolu
Aydın'ın Efeler ilçesinde bir havalimanı bulunmaktadır. 1.435 metre uzunluğunda piste sahip olan bu havalimanı yıllarca kullanılmamıştır. 2012 yılında işletme hakkı Devlet Hava Meydanları İşletmesi tarafından 20 yıllığına Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığına devredilmiştir. Günümüzde Türk Hava Yolları Uçuş Akademisi adıyla, 27 eğitim uçağıyla pilotaj eğitimi için kullanılmaktadır.

### Sağlık
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne bağlı bir eğitim ve araştırma hastanesi, Sağlık Bakanlığı'na bağlı 10 tane devlet hastanesi, altı entegre devlet hastanesi, üç ağız ve diş sağlığı merkezi, 128  Aile Sağlığı Merkezi bulunmaktadır. Ayrıca Efeler ilçesi Kuyulu mahallesi sınırları içerisinde 1500 yatak kapasiteli, günlük 20 bin kişiye hizmet verecek olan Aydın Şehir Hastanesi, inşaatı tamamlandıktan sonra 22 Aralık 2025 tarihi itibarıyla hizmet vermeye başlamıştır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*T.C. Aydın Valiliği