2023 Finlandiya parlamento seçimleri

2 Nisan 2023 tarihinde Finlandiya'da Finlandiya Parlamentosu üyelerini seçmek üzere parlamento seçimleri yapıldı. Muhalefetteki Ulusal Koalisyon Partisi (KOK) seçimleri %20,8 oy oranıyla ve parlamentoda 48 sandalye kazanarak parti tarihindeki üçüncü en yüksek sonucu elde etti. Finlandiya tarihinde ilk kez, Merkez Parti (KESK) hiçbir seçim bölgesinde birinci parti olma unvanını elde edemedi. Beş hükûmet partisi 100 milletvekili elde ederken, dört muhalefet partisi ise aynı sayıda milletvekili çıkararak parlamentodaki sandalye sayılarını yarı yarıya paylaşmış oldu. KOK'tan Petteri Orpo'nun elde ettiği çoğunluk ile Paskalya'yı takip eden hafta parlamentonun toplanmasıyla hükûmet kurma görüşmelerine başlanması ve cumhurbaşkanı ile birlikte parlamentonun kendisini hükûmet kurma adayı olarak göstermesi bekleniyor.

2019 Finlandiya parlamento seçimlerinin ardından Antti Rinne liderliğindeki Finlandiya Sosyal Demokrat Partisi (SDP), KESK, Yeşil Birlik (VIHR), Sol İttifak (VAS) ve Finlandiya İsveç Halk Partisi (SFP) ile Rinne Kabinesi'ni kurdu ve Antti Rinne Finlandiya başbakanı olarak görev yaptı. Aynı yılın ilerleyen dönemlerinde Rinne, Finlandiya posta hizmetleriyle ilgili siyasi bir skandala karıştı ve ardından istifa etti. Sanna Marin onun yerine geçerek dünyanın görevdeki en genç başbakanı oldu. Marin başbakan olarak iklim değişikliğiyle ilgili konulara odaklanırken, hükûmeti de COVID-19 salgını ve Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle karşı karşıya kaldı. İşgal, Finlandiya'nın Mayıs 2022'de NATO'ya katılmak için adaylığını sunacağını açıklamasına neden oldu.

Kampanya döneminde ekonomi, iklim değişikliği ve eğitime ilişkin konular tartışılmıştır. Ayrıca haber ajansları seçimi SDP, KOK ve Finler (PS) arasında yakın bir yarış olarak tanımladı. Marin kampanya döneminde eğitim ve kamu sağlığı harcamalarını desteklediğini belirtirken, Petteri Orpo'nun partisi KOK ekonominin dengelenmesi, işsizlik ve konut yardımı harcamalarının azaltılması ve daha fazla nükleer santral inşa edilmesi çağrısında bulundu. PS göçmenlik ve Avrupa Birliği karşıtı bir kampanya yürütürken, VIHR ruh sağlığı ve evrensel temel gelir konularına odaklandı. KESK ise bölgesel politikalar üzerine kampanya yürüttü. Ayrıca Mart 2023 boyunca seçim tartışmaları düzenlenmiştir. Seçmenler, 22-28 Mart tarihleri arasında düzenlenen ön oylama döneminde veya seçim gününde oy kullanma seçeneğine sahipti.

Bu, 1954 Finlandiya parlamento seçimlerinden bu yana sonuçlara göre ilk üç sırada yer alan partilerin parlamentoda sandalye kaybetmediği ilk seçim olmuştur. Ayrıca, 1983 Finlandiya parlamento seçimlerinden bu yana ilk kez sonuçlara göre ilk üç sırada yer alan partiler oy oranlarını yüzde puan olarak kaybetmemiştir.

## Seçim öncesi
Nisan 2019'da yapılan bir önceki parlamento seçimlerinde Sosyal Demokrat Parti oyların %17,7'sini alarak birinci olurken, onu sırasıyla oyların %17,5'ini ve %17'sini alan Gerçek Finler ve Ulusal Koalisyon Partisi takip etti. Görevden ayrılan başbakan Juha Sipilä'nın Merkez Partisi oyların %13,8'ini alarak dördüncü olurken, Yeşil Birliği ve Sol İttifak bir önceki seçimden daha fazla oy aldı. Birkaç ay süren müzakerelerin ardından, Rinne liderliğindeki SDP Haziran 2019'da Merkez Parti, Yeşil Birliği, Sol İttifak ve İsveç Halk Partisi'nin yer aldığı bir hükûmet kurdu.

2019 yılının sonlarında Finlandiya posta hizmetleriyle ilgili siyasi bir skandal patlak verdi. Yerel yönetim ve mülkiyetin yönlendirilmesi bakanı Sirpa Paatero, posta hizmetlerinin çok sayıda çalışanının statüsünü daha düşük ücretli bir sözleşmeyle değiştirme projesinden haberdar olmak ve bunu Finlandiya Parlamentosu üyelerinden gizlemekle suçlandı. Paatero Kasım 2019'da istifa etti, ardından Rinne de posta hizmeti planını bilmekle suçlandı. Merkez Parti daha sonra hükûmetten ayrıldı ve Rinne Aralık 2019'da başbakanlıktan ve SDP liderliğinden istifa ettiğini açıkladı. Yerine Sanna Marin geçti. Marin Aralık 2019'da yemin ettikten sonra dünyanın görevdeki en genç başbakanı oldu.

Marin Kabinesi iklim değişikliğiyle mücadele edeceklerini, çevreyi koruyacaklarını ve sosyal ve ekonomik eşitsizlikleri azaltacaklarını açıkladı. Hükûmet ayrıca sera gazı emisyonlarını azaltarak ve yenilenebilir enerji üretimini artırarak Finlandiya'yı 2035 yılına kadar karbon nötr hale getirmeyi amaçlayan bir program kabul etti. Finlandiya'da COVID-19 salgınının patlak vermesinin ardından Marin'in salgını yönetmesi, partisinin kamuoyu yoklamalarında popülaritesinin artmasına fayda sağladı ve kişisel olumlu görüş oranı %85'e ulaştı. SDP, Nisan 2021'den sonra kamuoyu yoklamalarında Gerçek Finler tarafından geçildi ve Ulusal Koalisyon Partisi Temmuz 2021'e kadar kamuoyu yoklamalarında en popüler parti oldu.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin başlamasının ardından Marin, Finlandiya'nın NATO adaylığını açıklayarak Finlandiya'nın tarihsel askeri tarafsızlığını bozarak Rusya ve Vladimir Putin'e karşı sert bir tavır aldı. Finlandiya adaylığını Mayıs 2022'de resmen sundu. NATO'ya katılma yolu, Mart 2023'te Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Finlandiya'nın NATO üyeliğini onaylayan kararı resmen imzalaması ve onaylamasıyla resmîleşti. Türkiye kararı onaylayan son NATO üyesi oldu.

## Seçim sistemi
Eduskunta'nın 200 üyesi, D'Hondt yöntemine göre ayrılan sandalyelerle 13 çok üyeli seçim bölgesinde orantılı temsil yolu kullanılarak seçilir. Seçilen temsilci sayısı, seçimlerden altı ay önce belirlenen resmi nüfusla orantılı olmalıdır. Åland'ın tek üyeli seçim bölgesi ve kendi parti sistemi vardır.

### Seçim öncesi bakış

## Seçime katılan siyasi partiler

Aşağıdaki tabloda 2023 Finlandiya parlamento seçimlerine katılan partiler ve bağımsız adaylar listelenmiştir. Seçim Bilgi ve Sonuç Servisi de toplam 2,424 adayın seçime katılmak üzere kayıt yaptırdığını açıkladı.

## Kampanya
### Sorunlar

Yle, hükûmetin borçlanması, kamu maliyesinin sürdürülebilirliği, iklim değişikliği ve eğitimdeki gerilemeyi seçim kampanyasının ana konuları olarak gösterdi. BBC News'ten Paul Kirby, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin "kampanya üzerinde çok az etkisi" olduğunu belirtti ve kampanya döneminin bunun yerine ekonomiyle ilgili konulara yoğunlaştığını ekledi. Deutsche Welle, kampanya döneminde işçi açığının önemli bir sorun olduğunu belirtirken, Associated Press ekonomi, iklim değişikliği, eğitim ve sosyal yardımlarla ilgili konuların kampanya sırasında tartışıldığını belirtti. Turku Üniversitesi'nde yardımcı doçent olan Markku Jokisipilä, tartışmalarda Marin'in "en güçlü şekilde öne çıktığını" söyledi. Gerçek Finler'in en güçlü sosyal medya varlığına sahip olduğunu da sözlerine ekledi. Helsinki Üniversitesi profesörlerinden Teivo Teivainen, SDP karşıtlarının temel sorununun kamu harcamaları olduğunu söyledi. Haber ajansları seçimi SDP, Ulusal Koalisyon Partisi ve Gerçek Finler arasında yakın bir yarış olarak tanımladı. Helsinki Üniversitesi'nde çalışan siyasi tarihçi Jenni Karimäki, "önde gelen üç partinin Pazar günü hangi sırada bitireceğini kimsenin bilemeyeceğini" söyledi.

Göç ve Avrupa Birliği (AB) karşıtı bir platformda kampanya yürüten Gerçek Finler, AB üyesi olmayan ülkelerden gelen göçü azaltmaya öncelik verdiklerini belirtti. Ulusal Koalisyon Partisi lideri Petteri Orpo, işsizlik ve konut yardımı harcamalarının azaltılması üzerine kampanya yürüttü. Orpo kampanya sırasında ekonomik büyümeye, kamu ekonomisinin dengelenmesine, "NATO-Finlandiya'nın kurulmasına" ve daha fazla nükleer santral inşa edilmesine destek verdiğini belirtti. Gerçek Finler'in lideri Riikka Purra kemer sıkma çağrısında bulundu ve "Avrupa Birliği'ne karşı tutumumuzu da sıkılaştırmak istiyoruz" dedi. Gerçek Finler'in Marin hükûmeti tarafından getirilen karbon nötrlüğü hedefini erteleyeceğini de sözlerine ekledi. Ulusal Koalisyon Partisi de Marin'in karbon nötrlüğü konusundaki görüşüne katıldı. Marin sağ partileri eleştirmeye devam ederek "hayatı hepimiz için çekilmez hale getiren, hizmetleri kesen, en yoksulların geçim kaynaklarını azaltan bir alternatif" sunduklarını söyledi; ayrıca Finlandiya'nın borçlanmaktan kaçınmasına yardımcı olacağını söyleyerek eğitim ve kamu sağlığı harcamalarını desteklediğini belirtti. Yeşiller Birliği'nin kampanyası ruh sağlığı hizmetleri ve evrensel temel gelir üzerine odaklandı. Merkez Parti bölgesel politikalar üzerine kampanya yürüttü.

### Sloganlar

### Tartışmalar

## Görevden ayrılan Parlamento üyeleri
### Merkez Parti

* Hannakaisa Heikkinen
* Esko Kiviranta
* Jari Leppä
* Juha Pylväs
* Juha Sipilä
* Matti Vanhanen
* Anu Vehviläinen
* Hannakaisa Heikkinen

### Hristiyan Demokratlar
* Antero Laukkanen

### Gerçek Finler

* Teuvo Hakkarainen
* Toimi Kankaanniemi
* Riikka Slunga-Poutsalo
* Veikko Vallin

### Yeşil Birliği

* Outi Alanko-Kahiluoto
* Satu Hassi
* Heli Järvinen
* Emma Kari
* Pirkka-Pekka Petelius

### Sol İttifak

* Juho Kautto
* Markus Mustajärvi
* Jari Myllykoski

### Ulusal Koalisyon Partisi

* Kalle Jokinen
* Jaana Pelkonen
* Ruut Sjöblom
* Kari Tolvanen

### Sosyal Demokrat Parti

* Jukka Gustafsson
* Anneli Kiljunen
* Merja Mäkisalo-Ropponen
* Raimo Piirainen
* Kristiina Salonen
* Katja Taimela
* Erkki Tuomioja

### İsveç Halk Partisi
* Veronica Rehn-Kivi

## Kamuoyu yoklamaları

## Sonuçlar
### Genel
Ön oylama döneminde kayıtlı seçmenlerin %40'ı oylarını kullanmış olup bu oran ön oylamanın uygulanmaya başlamasından bu yana görülen en yüksek orandır. Oy verme yerleri 2 Nisan günü sabah 9:00'dan (UTC+03:00) akşam 8:00'e kadar açık kalmıştır. Seçimlerde oy kullanma hakkına sahip 4.277.487 vatandaş vardı.

### Seçim bölgelerine göre dağılım

## Sonrası

### Hükümet Oluşumu

Seçimlerden önce, Sosyal Demokrat Partisi, Yeşil Birliği ve Sol İttifak, Gerçek Finler'in yer aldığı bir koalisyona katılmayı reddetmişlerdi. İsveç Halk Partisi de aynı şekilde, Gerçek Finler ile ittifak kurmanın mümkün olmadığını belirtti, ancak kesin bir karar vermeden önce hükûmet görüşmelerinin nasıl gelişeceğini görmek istediklerini söyledi. İsveç Halk Partisi lideri Anna-Maja Henriksson'a göre, partisi son kararını hükûmet görüşmelerinden sonra verecek. Sol İttifak'da, Ulusal Koalisyon Partisi'nin yer aldığı bir koalisyona girmeye hazır olmadıklarını belirtti. Mart 2023'ün başlarında, Merkez Parti lideri Annika Saarikko, herhangi bir partiyle koalisyon olasılığını dışlamadığını ancak politika anlaşmazlıkları nedeniyle mevcut koalisyon hükûmetinde devam etmeye istekli olmadığını belirtti, özellikle de Yeşiller ile. Ulusal Koalisyon Partisi lideri Petteri Orpo, seçeneklerini açık tuttuğunu belirtti. Haber ajansları, partisinin en büyük parti olduğu takdirde çoğunluğu sağlamak için Gerçek Finler veya Sosyal Demokrat Parti ile birlikte küçük partilere yönelebileceğini öngördü.

Seçimlerin hemen ardından, mevcut koalisyonun parlamentoda mutlak çoğunluğu yoktu. Sonuçlar, Orpo'nun zor seçeneklerle karşı karşıya olduğunu gösterdi; partisi göç, iklim ve AB üyelik durumu konularında Gerçek Finler'nden farklı düşünüyordu. Ayrıca, Gerçek Finler ile koalisyon kurmanın zor olacağı söylendi çünkü bazı partiler Gerçek Finler ile koalisyon olasılığını önceden reddetmişti. Öte yandan, ekonomi politikasını değiştirmeyi vadetti. Bu noktada, Merkez Parti, Yeşil Birliği ve Sol İttifak'ın muhalefete gitmeyi tercih edeceği öngörüldü, böylece İsveç Halk Partisi ve Hristiyan Demokratlar, olası koalisyon ortakları olarak kaldı. Medya, Orpo'nun ilk olarak Gerçek Finler ile görüşmelere eğilimli olduğunu ancak diğer partilere de çeşitli konulardaki pozisyonlarını değerlendirmek için anket gönderdiğini bildirdi.

4 Nisan 2023 tarihinde Sosyal Demokrat Partisi lideri Sanna Marin, parti başkanlığından istifa ettiğini ancak parlamentoda milletvekili olarak görevine devam edeceğini açıkladı. Seçimlerde yaşanan kayıpların ardından Merkez Parti lideri Annika Saarikko, partisinin muhalefette yer alacağını doğruladı. Yeşil Birliği lideri Maria Ohisalo benzer açıklamalar yaparak eğitim bütçelerinde kesinti ve iklim değişikliği ile doğa kaybına karşı yetersiz önlemleri eleştirdi. İsveç Halk Partisi lideri Anna-Maja Henriksson, Gerçek Finler ile bir koalisyon olasılığına açık olduğunu ancak onların politikaları ve değerlerine karşı olduğunu belirtti. Hristiyan Demokratlar lideri Sari Essayah, iş gücü piyasalarında ve sosyal güvenlik sistemlerinde önemli yapısal reformların uygulanması şartıyla Ulusal Koalisyon tarafından yönetilen bir koalisyona katılmaya hazır olduğunu ifade etti. Tüm partilerle yapılan ilk görüşmeler ve cevaplara dayanarak Petteri Orpo, Gerçek Finler, İsveç Halk Partisi ve Hıristiyan Demokratlar ile bir hükûmet oluşturma görüşmelerine başlayacağını duyurdu.

Petteri Orpo, 15 Haziran'da dört parti arasında bir koalisyon hükûmeti kurulması konusunda anlaşıldığını duyurdu, bu koalisyon, Gerçek Finler'in de yer aldığı bir yapıya sahip olacak. Hükûmetin yapısı ve on dokuz bakanlık görevi, 17 Haziran'da duyuruldu. Ulusal Koalisyon sekiz, Gerçek Finler yedi ve İsveç Halk Partisi üç bakanlık görevi aldı, geriye kalan bir görev de Hristiyan Demokratlara verildi.

## Notlar

## Kaynakça