County (ABD)

Amerika Birleşik Devletleri'nde bir **county**, bir eyaletin (veya federal toprağın) coğrafî bir alt bölümüdür, genelde belli bir idarî otoriteye sahiptir. *"County"* terimi 50 eyaletin 48'inde kullanılır; Louisiana, *parish*lere bölünmüştür, Alaska da *[[Alaska'nın borough ve sayım bölgeleri|borough]]*lara bölünmüştür. *Parish* ve *borough*lar, ayrıca bir county'ye dahil olmayan bağımsız şehirler, ABD Federal Hükûmeti tarafından ''county'' dengi olarak nitelendirilir. Hâlen ABD'de 3.143 *county* ve *county* dengi idarî bölüm bulunmaktadır.

*County* lerin yetkileri eyalet hukukundan kaynaklanır ve eyaletten eyalete büyük çeşitlilik gösterir. Bazı eyaletlerde (Connecticut ve Rhode Island gibi) *county* ler sadece coğrafi birimdir ama yönetimsel bir işlevleri yoktur. Bunun aksine, Maryland ''county'' leri ve Maryland'de bulunan *county*-dengi Baltimore, eğitim dahil tüm kamu hizmetlerine bakarlar.

Eyalet başına düşen ortalama *county* sayısı 62'dir. En fazla *county* si olan eyalet Teksas'tır (245 tane); en az sayılı olan ise Delaware'dir (, sadece üç tane, 2000 yılı Nüfus Sayımı itibarıyla. Ortalama *county* nüfusu 100,000 kadardır. En kalabalık *county* olan Los Angeles County, California'nın nüfüsu 9,880,000'dir (2009 Sayım tahmini), bu rakam 8 tanesi haricindeki diğer tüm eyaletlerin toplam nüfusundan daha fazladır. En düşük nüfuslu *county* olan Loving County, Texas'ta, 2010 itibarıyla 82 kişi yaşamaktaydı.

## ''County'' coğrafi bölgesi
En büyük *county* dengi Unorganized Borough, Alaska'dır, 850,000&nbsp;km²'den fazla bir alana sahiptir. En büyük beş *county* dengi de Alaska'da bulunur; Alaska dışında en büyük olan *county*, 52,000&nbsp;km² ile San Bernardino County, California'dır. En küçük *county* olan Kalawao County, Hawaii sadece 34&nbsp;km²'ye sahiptir. 3.143 county ve 3.794.101 sq miles toplam yüzölçümü ile, ortalama Amerikan *county* büyüklüğü 3.127&nbsp;km²'dir. 2011 ortası itibarıyla toplam 311,8 milyon nüfuslu ABD'de, 3143 county'nin ortalama nüfusu 99.205 kişidir, bu rakam km² başına 31,7 kişiye karşılık gelir.

## Konsolide şehir-''county'' ler
Baltimore gibi bağımsız şehirler, herhangi bir *county* ye ait değildir. Bu şehirler, İndianapolis,İndiana gibi Konsolide şehir-county'lerden farklıdır, çünkü bunlarda bir şehir ve *county* kaynaşıp tek bir kurum meydana getirmiştir. Konsolide şehir-*county* hem belediye işletmesi olan bir şehirdir (yani bir belediyedir) hem de bir eyaletin idarî altbirimidir ve her iki varlığın da yetki ve sorumluluklarına sahiptir.

## ''County'' merkezleri
Bir *county* idaresinin (ve genelde *county* mahkemesinin) bulunduğu yerleşim, ''county'' merkezi (İngilizce *county seat*) olarak adlandırılır; Louisiana ve Alaska'da ise idare merkezine "*parish* merkezi" ve "*borough* merkezi" denir. Bazı Kuzeydoğu eyaletleri resmen *county* merkezi için *"[[shire town]]"* terimini kullanırlar.

## Tarih
ABD'yi oluşturan Onüç Koloni'de ilk oluşan yerel yönetim bölümleri arasında *county* ler bulunur. İlk *county*  ler Virginia'da yaratıldı, Jamestown'un idarî yükünü azaltmak için. 1617'de House of Burgesses Virginia kolonisini önce dört "işletme"ye (*incorporation*), 1634'te ise nihayet sekiz ''shire''a (veya *county* ye) ayırmıştır: James City, Henrico, Charles City, Charles River, Warrosquyoake, Accomac, Elizabeth City ve Warwick River. Amerika'nın en eski *county* kayıtları Northampton (ilk adıyla Accomac) County'ye bağlı Eastville, Virginia'da bulunabilir, bunlar 1632'den kalmadır. 
Maryland ilk *county* si olan St. Mary's, 1637'de oluşturdu ve 1643'te onu Massachusetts izledi. Pensilvanya ve New York eyalet yönetiminden *county* yönetimine önemli güç ve sorumluluklar devrettiler ve ABD'nin diğer eyaletlerindeki benzeri uygulamalara yol açtılar. Ancak, New England bölgesindeki *county* lerin idarî gücü ülke genelindeki *county* lere kıyasla nispeten zayıftır.

## ''County'' adları
*County* isimleri için yaygın kaynaklar, kişiler, coğrafi şekiller, başka eyalet veya ülkelerde yerler, Yerli Amerikalı kabileler ve hayvanlardır. Bazı *county* ler Fransız veya İspanyol kökenli isim taşır.

County adlarının kaynağı genelde kişilerdir, çoğunlukla politik kişiler veya oranın ilk yerleşenleridir (3140 county'nin 2100'den fazlası bu şekilde adlandırılmıştır). En sık rastlanan *county* adı, 31 örneği olan Washington County'dir, ABD'nin ilk başkanı George Washington atfen. 1871'e kadar Columbia Bölgesi içinde bir Washington County vardı ama Columbia Bölgesi Organik Yasası ile feshedilmiştir. Thomas Jefferson'a atfen adlandırılan Jefferson County ikinci en sık rastlanan *county* adıdır, 27 örneği ile. New Mexico ve Arizona'nın 1912'de eyalet olmalarından sonra *county* oluşumunda yavaşlamıştır, bunun bir yansıması olarak, kendisine atfen adlandırılmış bir ''county'' si olan en son başkan Warren Harding olmuştur. Kişilerden sonra, en yaygın *county* adı kaynağı, coğrafi şekiller ve yerler olmuştur ve hatta bazı *county* ler başka eyaletlerdeki veya ülkelerdeki *county* lere atfen adlandırılmıştır. En yaygın coğrafî *county* adı Lake'dir ("göl" anlamına gelir). Yerli Amerikan kabileleri ve yerel hayvanlar da *county* lere adlarını vermiştlerdir. Pek çok *county* Fransız veya İspanyol kökenli isim taşır, Fransız Misyoner Jacques Marquette'in anısına adlandırılan Marquette County gibi.

## Yönetim
Çoğu Ortabatı ve Kuzeydoğu eyalette, *county* ler *[[Civil township|township]]* veya *[[New England town|town]]* olarak adlandırılan daha küçük idarî bölümlere ayrılır ve ayrıca başka bağımsız, otonom belediyeler de içerebilir.

*County* ler genelde seçimle başa gelen bir denetmenler kurulu (*[[board of supervisors]]*), county komsiyonu, *county freeholders*, *county* konseyi veya *county* yasama organı tarafından yönetilir. Bazı *county* lerde bir *county* idarecisi (*[[county executive]]*) bulunur.

Çoğu eyalette *county* den sorumlu olan kurul, yönetimin her üç erkine birden sahiptir. Kurulun, yönetmelik hazırlamasını sağlayan yasama gücü vardır; *county* hükûmetinin yönetim işlemlerini denetleyecek yönetsel gücü vardır; ve bazı sınırlı konularda (örneğin bir planlama komisyonun itiraz duruşmalarına bakmak gibi) yargı benzeri bir gücü vardır.

*County* hükûmetinin gündelik işleyişi bazen *county* idarecisi (*[[county manager (United States)|county manager]]*) veya idarî işler amiri tarafından denetlenir ve bu kişi kurula (veya, bazı durumlarda, belediye başkanına veya her ikisine birden) rapor verir.

Bazı eyaletlerde, *county* yönetim amiri birden fazla kişiden oluşur. Komisyoncular veya denetmenler kurulu üyeleri arasından birkaç önemli yetkili seçilir. Bu şekilde seçilen amirler komisyon tarafından işten atılamaz. Eğer yetkililer kendi işlerini nasıl yerine getirecekleri konusunda anlaşmazlığa düşerlerse bu gerginliklere yol açabilir.

## Gücün kapsamı
*County* yönetiminin gücü eyaletten eyalete çok farklılık gösterir. *County* lerle tüzelleşmiş (enkorpore olmuş) şehirler arasınsaki ilişkinin mahiyeti de çok değişkendir. *County* yönetimi genelde *county* merkezi olarak adlandırılan bir belediyenin içinde yer alır. Ancak, bazı *county* lerin birden çok idare merkezi olabilir, bazılarının ise hiç merkezi olmayabilir. Tüzelleşmiş belediyesi olmayan küçük *county* lerde büyük bir yerleşim yeri, *county* merkezi olarak işlev görebilir.

### Asgari kapsam
New England'da, *county* ler en fazla mahkeme veya şerif (karakol) yetki alanlarını tanımlamaya yararlar. Hâlen Connecticut'ta *county* ler sadece mahkeme yetki alanlarını tanımlamaya yarar, Rhode Island'da ise *county* ler tüm işlevlerini kaybetmiştir. New England bölgesinde eyalet düzeyinin altındaki çoğu yönetim yetkileri kasaba ve şehirlerin elindedir. Maine'deki seyrek nüfuslu bazı *county* lerdeki bazı küçük kasabalar, kanunları uygulatmak için *county* ye dayanırlar, New Hampshire'da ise bazı sosyal hizmet programları eyalet düzeyinde idare edilir. Bazı New England eyaletlerinde (Connecticut, Massachusetts'ın bazı kısımları ve Rhode Island'da) *county* ler sadece coğrafî birer tanımlamadır ve herhangi bir yönetsel güce sahip değildir. Tüm yönetim işlevleri ya eyalet düzeyinde ya da belediye düzeyinde yürütülür. Connecticut ve Massachusetts'ın bazı kısımlarında, feshedilmiş *county* yönetimlerinden arta kalan boşluğu doldurmak için bölgesel konseyler oluşturulmuştur. Bölgesel konseylerin otoritesi *county* yönetiminkinden çok daha sınırlıdır — bölgesel konseylerin vergilendirme veya ruhsat verme yetkisi yoktur; bu güçler kasaba yönetimine verilmiştir. Ancak, bölgesel konseylerin altyapı ve arsa kullanım planlamasında, altyapı projeleri için eyalet ve federal fonlarının dağıtılmasında, felakete hazırlıklılık (sınırlı derecede) ve sınırlı derecede yasa uygulatma (kolluk kuvveti) otoriteleri vardır.

### Sınırlı kapsam
Orta Atlantik ve Ortabatı'daki *county* ler, en azından mahkeme, kamu tesisleri, kütüphane, hastane, halk sağlığı hizmetleri, parklar, yollar, kolluk kuvvetleri ve hapishaneler temin eder. Genelde nüfus bilgilerini toplayan, seçimleri yürüten (bazen ayrı bir seçim dairesi veya kurulu ile ortaklaşa olarak) ve doğum, ölüm, evlilik ve boşanma belgelerini hazırlayan bir sicil memuru veya zabıt katibi (İngilizce *registrar*, *recorder* veya *clerk* gibi unvanlar kullanılır). *County recorder* normalde tüm emlak alışverişlerinin kayıtlarını tutar. Diğer önemli *county* görevlileri arasında adli tabip (*coroner* veya *medical examiner* olarak adlandırılır), haznedar (*treasurer*), emlak kıymet takdircisi (*assessor*), murakıp (*auditor* veya *comptroller*) ve bölge başsavcısı (*district attorney*) bulunur.

Çoğu eyalette, ''county'' şerifi, *county* nin baş kolluk görevlisidir. Ancak, açık bir otorite zincirine gerek duyulabilecek olağanüstü durumlar dışında, *county* şerifi, belediye polis dairelerini doğrudan kontrol etmez, sadece onlarla eşgüdümlü çalışır (örneğin, acil durumlar için karşılıklı yardımlaşma anlaşmaları çerçevesi dahilinde). Yani, *county* ve kasaba kolluk kuvvetleri personeli arasındaki en sık görülen etkileşim, bir kasaba polis memurunun bir zanlıyı gözaltına alınmak veya tutuklanmak üzere *county* hapishanesine teslim etmesi durumudur.

Hemen her ABD eyaletinde, eyalet mahkemeleri ve yerel kolluk kuvvetlerinin yetki alanları *county* sınırlarına göre düzenlenip uygulanır. Ancak, eyalet yargı mahkemelerinde hüküm verilen nerdeyse tüm esasa müteallik hukuk ve usul hukuku, eyalet yasama organları ve eyalet temyiz mahkemelerinden kaynaklanır. Bir diğer deyişle, çoğu sanık, eyalet yasalarını ihlal etmekten dolayı mahkeme edilir, yerel yönetmelikleri değil. *County* mahkemesi sadece eyalet kanunlarını uygular. Tipik bir adi sanığa önce *county* mahkemesinde dava tebliği yapılır ve sonra itham edilir, dava başlayana kadar tutuklanır (eğer kefalet verilmemişse), *county* savcısı tarafından kovuşturulur ve o *county* den seçilmiş bir jüri tarafından yargılanır. Ancak uzun süreli hapsedilme çok ender olarak *county*nin sorumluluğundadır, idam cezası ise hiçbir zaman *county* nin sorumluluğu değildir. Mahpusların temyiz talepleri eyalet başsavcısının sorumluluğudur, bölge savcılarının kovuşturmasını eyalet temyiz mahkemesi önünde eyalet yönetimi adına savunmak, eyalet başsavcısına düşer. Ayrıca, *county* düzeyindeki yargı hakimleri, *county* yönetiminin değil, eyalet hükûmetinin yargı organının memurlarıdır.

Çoğu eyalette, bir *county* nın sınırları içindeki tüm enkorpore olmamış topraklar *county* nin denetimi altındadır. *Township* yönetimi olan eyaletlerde, enkorpore olmamış topraklar *township*ler denetimindedir. Enkorpore olmamış topraklarda yaşayıp *county* veya *township* düzeyinde kaynak tahsisinden tatmin olmayan kişiler, bir şehir, kasaba (*township*leri olmayan eyaletlerde) veya köy olarak enkorpore olmak için oylama yapabilirler.

Az sayıda *county* doğrudan toplu taşımacılık hizmetleri temin eder, bu genelde basit bir otobüs sistemi şeklinde olur. Genelde *county* de toplu taşımacılık şunlardan biri tarafından temin edilir: *county* ile aynı sınırlara sahip olan (ama ondan ayrı bir hukuki varlığı olan) bir özel bölge (*special district*), çok *county* li bölgesel bir toplu taşımacılık idaresi veya bir eyalet idaresi.

### Geniş kapsam
batı ve güney eyaletlerde, çoğu kalabalık *county* pek çok kamu tesisini temin eder, örneğin hava meydanları, toplantı merkezleri, müzeler, rekreasyon merkezleri, plajlar, limanlar, hayvanat bahçeleri, klinkikler, kütüphanler ve kamu lojmanları gibi. Verdikleri hizmetler arasında çocuk ve aile hizmetleri, yaşlılar için hizmatler, ruh sağlığı, kamu yardım hizmetleri, savaş malullerine destek, hayvan kontrolü, şartlı tahliye denetimi, tarihi yapıların korunması, gıda emniyet düzenlemesi ve çevre sağlığı gibi hizmetler bulunur. Bu *county* lerin görevlileri arasında, yukarıda belirtilenlere ek olarak, kamu avukatı, sanat işleri sorumlusu, insan hakları sorumlusu ve planlama memuru gibi kişiler vardır. Ayrıca, bazı *county* lerde itfaiye ve polis daireleri bulunur, bunlar kentler, özel bölgeler veya eyalet hükûmeti tarafından işletilen itfaiye ve polis dairelerinden farklıdır. Örneğin, Albemarle County, Virginia ve onun *county* merkezi olan Charlottesville şehrinin ayrı ayrı polis daireleri vardır. (Bunlardan farklı olan *county* şerif departmanı, *county* mahkemelerinin güvenliği ve *county* hapishanesinin idaresinden sorumludur.)

Özellikle Maryland, *county* lerine geniş yetkiler vermiştir, bunların arasında eğitim sorumlulukları dahi bulunur. Diğer eyaletlerde eğitim, belli kasaba, şehir veya bölgelere ait okul bölgelerinin sorumluluğundadır.

## Eyalet başına ''county'' dengi sayıları
Eyalet başına ortalama 62,8 *county* bulunur, medyan sayı da 62'dir. En az *county* si olan eyalet Delaware'dir (3), bu eyalet diğer eyaletlerden farklı olarak *county* lerini "yüzlük" (*[[Hundred]]*) olarak adlandırılan alt bölümlere ayırmıştır. En çok *county* si olan eyalet Texas'tır (254).

Güney ve Ortabatı eyaletlerde Kuzeydoğu ve Batı eyaletlere kıyasla daha çok sayıda *county* bulunur, çünkü çoğu Kuzeydoğu eyalet çok sayıda *county* gerektirecek kadar büyük değildir, çoğu Batı eyaleti ise *county* leri oluşturulduğunda düşük nüfusa sahiptiler. Connecticut, Massachusetts ve Rhode Island *county* yönetimini kısmen veya tamamen feshetmiştir, ama eski *county* toprakları eyalet düzeyindeki idarî bölgelere karşılık gelmeye devam etmektedir.

## İstatistikler

2000 ABD Sayımı'nda, ABD'nin 3,077 *county* sinin medyan yüzölçümü 1,611&nbsp;km² idi. Bu alan İngiltere'deki bir törensel kontluğun yaklaşık üçte ikisi, Fransa'daki bir *[[département]]*nın dörtte birinden biraz daha büyük, Türkiye'nin ortalama bir ilçesini yaklaşık iki katıdır. Ancak, bu sayı ABD *county* leri birbirinden ne kadar farklı olduğunu göstermez; batı ABD'deki *county* lerin yüzölçümü doğu ABD *county* lerinden çok daha büyüktür. Örneğin Georgia'daki *county* lerin medyan yüzölçümü 888&nbsp;km² iken, Utah'da bu sayı 6.286&nbsp;km²'dir.

Toplam alan bakımından en büyük *county*-dengi, 382.912&nbsp;km² ile Yukon-Koyukuk Sayım Alanı, Alaska'dır, en büyük gerçek *county* ise (Mojave Çölünü de içeren) San Bernardino County, California'dır, 52.071&nbsp;km² ile. İkinci en büyük county (Grand Canyon Milli Park'ı da içeren) Coconino County, Arizona'dır. En küçük *county* dengi, Falls Church, Virginia bağımsız şehridir, 5,7&nbsp;km² ile. En küçük gerçek *county* ise, 34&nbsp;km² toprak alanı olan Kalawao County, Hawaii'dir.

2000 ABD Sayımında, ABD *county* lerinin sadece %16,7'sinin 100.000'den fazla mukimi vardı. Bu istatistik, ABD *county* lerinin kırsal özelliğini yansıtır, çünkü *county* sınırlarının çoğunun belirlendiği 19. yüzyılda, ABD büyük ölçüde kırsal bir ülkeydi ve şehirleşmeden henüz fazla etkilenmemişti. Günümüzde ABD nüfusunun büyük çoğunluğu nispeten az sayıda *county* içinde yoğunlaşmış durumdadır. En kalabalık *county* 2010 itibarıyla 9.818.605 nüfus ile Los Angeles County, California iken, en düşük nüfuslu *county*, 82 nüfuslu (2010 itibarıyla) Loving County, Texas'tır.

En yüksek nüfus yoğunluğuna sahip *county* (veya *county* dengi) New York County, New York'dir. Manhattan Borough'su ile eşsınırlı olan bu *county* de km² başına 25.846 yaşar (2000 itibarıyla). En düşük nüfus yoğunluğu olan *county* ise Lake and Peninsula Borough, Alaska'dır, kişi başına 33,7&nbsp;km² (yani km² başına 0,0296 kişi) ile (2000 itibarıyla). En düşük nüfus yoğunluğu olan *county* dengi ise Yukon-Koyukuk Sayım Alanı, Alaska'dır, kişi başına 57,7&nbsp;km² ile (2000 itibarıyla).

## ''County'' denkleri
*County* dengi (*county equivalent*) olarak adlandırılan yerler, çoğu eyalette bulunan *county* lerden farklı olarak, üç farklı idarî birimi kapsar:

* Alaska sayım alanları: Alaska toprağının büyük kısmı Alaska'nın 18 *[[borough]]* su içinde yer almaz. Bu büyük alan Fransa ve Almanya'nın toplam alanından büyüktür ve Alaska eyalet yönetimi tarafından resmen *[[Unorganized Borough]]* (Organize Olmamış *Borough*) olarak adlandırılır. Bu bölgenin kendine has bir *county* yönetimi yoktur ama onun sınırları içinde bazı enkorpore olmuş (kurumlaşmış) şehir yönetimleri mevcuttur. *Unorganized Borough*nun büyük kısmı Alaska eyalet yönetimi tarafından yönetilir. ABD Nüfus Sayım Bürosu, Alaska eyalet yönetiminin işbirliği ile, milletvekili seçim alanlarının belirlenmesi ve istatistik amaçlar için, bu bölgeyi 11 nüfus sayım alanına bölünmüştür.
*Bağımsız şehirler: Bu şehirler hukuken hiçbir *county* ye ait değildir. 2004 itibarıyla ABD'de bu tip 42 şehir bulunmaktaydı. Bunlar Baltimore, Maryland; Carson City, Nevada; St. Louis, Missouri; ve Virginia'nın 39 şehrinin hepsidir. Virginia kanunlarına göre, kendini "şehir" (İng. *city* )(kasaba, yani *town* değil) olarak tanımlayarak enkorpore olan (kurumsallaşan) her belediye, daha evvelden kendisini içeren *county* den ayrılır.
*Washington, D.C.'nin özel bir statüsü vardır. Hiçbir eyalete ait olmayan bu şehir, ABD Anayasası'nın 1. Maddesinin 8. Bölümü gereği, ABD Kongresi'nin yetki alanı içindedir. Uzun süre Columbia Bölgesi ve Washington Şehri eşsınırlı olmuştur (en başlangıçta böyle olmamakla beraber). Columbia Bölgesi içindeki tüm eski *county* ler feshedilmiştir ve artık sadece tarihi bir önem taşımaktadırlar.

## Şehir ve ''county'' ler
Genelde, şehirler, kasabalar ve diğer belediye yönetimleri, kendilerini kapsayan *county*lerden daha küçük bir alana sahiptir ve sadece o *county* içinde yer alırlar (yani birden fazla county'den toprak almaları yasaklanmıştır). Ancak bununu istisnaları vardır:

#Bir şehir ve onu içeren *county* kaynaşıp bir konsolide şehir-county (*consolidated city-county*) oluşturabilir, eyalet kanununa göre bu varlık hem şehir hem de *county* olarak sayılır. Bunun örnekleri Philadelphia; New Orleans, Louisiana; Denver; Broomfield, Colorado; San Francisco; Indianapolis; Jacksonville, Florida; ve Nashville, Tennessee'dir. Benzer şekilde, Alaska'nın *borough*ları ana şehirleri ile kaynaşıp *birleşik şehir-borough* oluştururlar. Bu birleşmeler sonucu yüzölçümü bakımından dünyanın en büyük şehirleri arasında yer alan şehirler meydan gelmiştir, nüfus yoğunlukları çoğu şehirden çok daha düşük olmalarına rağmen.
#Eyalet anayasası veya kanunlarının buna izin verdiği bazı eyaletlerde, bir şehir bazen *county* sınırlarını aşabilir. 
:*Bazı eyaletlerde bu uygulama rutindir, büyüyen şehirler bitişik *county* lerden toprak alarak belediye sınırlarını yeniden tanımlarlar. Örneğin, bir zamanlar Kane County ile sınırlı olan Aurora, Illinois, sonradan dört *county* ye yayılmıştır.
:* New York durumunda, modern şehir beş *county* yi tamamen kapsayacak şekilde oluşturulmuştur, günümüzde bunlar New York büyük şehrinin beş borough'su ile eşsınırlıdır: Manhattan (New York County), The Bronx (Bronx County), Queens (Queens County), Brooklyn (Kings County) and Staten Island (Richmond County).

## Notlar

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* http://www.census.gov/geo/www/garm.html 
* ABD County'leri Millî Derneği 
* 1617-Günümüze ABD County Oluşum haritaları - Animasyonlu grafikler.
* Tarihî County sınırları atlası