The Last of Us

***The Last of Us***, Naughty Dog tarafından geliştirilen, aksiyon-macera ve hayatta kalma-korku türlerindeki, Sony Computer Entertainment tarafından yalnızca PlayStation 3 için yayımlanan video oyunudur. 10 Aralık 2011'deki Spike Video Oyunu Ödülleri sırasında duyurusu yapılan oyun; dünya çapında 14 Haziran 2013'te, Japonya'da 20 Haziran 2013'te satışa sunulmuştur.

Oyun; tüm dünyayı saran ve bulaşanları birkaç saat içerisinde insanlara saldıran yaratıklara dönüştüren salgın bir hastalığın başlamasından yirmi yıl sonrasını, 2033 yılını konu alır. Hastalık sebebiyle medeniyet büyük ölçüde mahvolmuş ve farklı gruplar hâlinde yaşamak zorunda kalan insanlar, hayatta kalabilmek için birbirleri ve hastalıklılara karşı mücadele etmek zorunda kalmıştır. Bu kıyamet sonrası ortamdaki Amerika Birleşik Devletleri'nde geçen oyun, orta yaşlardaki erkek karakter Joel'un (Troy Baker'ın seslendirmesi ve canlandırması ile), hastalığa karşı bağışıklığı olan genç kız Ellie'yi (Ashley Johnson'ın seslendirmesi ve canlandırması ile) Ateşböcekleri adlı ayrılıkçı bir gruba ulaştırması sırasında ikilinin başından geçenleri konu alır. Oyunun büyük bir kısmında Joel, oyuncular tarafından kontrol edilir ve karşılaşılan çeşitli zorlukların üstesinden gelmeye çalışır.

Oyunun geliştirilmesine 2009'da, Naughty Dog'un geliştirdiği bir önceki oyun olan *[[Uncharted 2: Among Thieves]]*in yayımlanması sonrasında başlandı ve duyurusu Aralık 2011'de gerçekleştirildi. Özellikle karakterizasyon, alt metin, insanlık durumunun araştırılması ve kadın karakterlerin tasvirine yönelik olarak birçok yorumcudan övgü topladı. *The Last of Us*, ilk haftasında 1,3 milyonun üzerinde, on dört ay içinde 8 milyondan fazla satarak en çok satan PlayStation 3 oyunlarından biri haline geldi. Çeşitli oyun yayınları, eleştirmenler ve oyun ödül törenleri tarafından Yılın Oyunu ödülleri de dahil olmak üzere çeşitli ödüller kazandı. Oyunun piyasaya sürülmesinin ardından Naughty Dog, birkaç indirilebilir içerik yayımladı. Ellie ile en iyi arkadaşı Riley'nin yer aldığı *[[The Last of Us: Left Behind]]*, konusu ana hikâye öncesi ve sırasında geçen yeni bir tek oyunculu kısmı oyuna eklemişti. PlayStation 4 için yeniden düzenlenen *[[The Last of Us Remastered]]* adlı sürümü Temmuz 2014'te, PlayStation 5 için yeniden yapılan *[[The Last of Us Part I]]* adlı sürümü ise Eylül 2022 yayımlandı. Aralık 2016'da, devam oyunu *[[The Last of Us Part II]]* duyuruldu.

## Oynanışı

*The Last of Us*, üçüncü şahıs görünümü kullanan aksiyon-macera hayatta kalma-korku türündeki bir video oyunudur. Ana karakterler Joel ve Ellie'nin kıyamet sonrası bir kurguda, Amerika Birleşik Devletleri'nin çeşitli noktalarında ilerlediği oyunda oyuncular Joel'ı kontrol ederken Ellie, yapay zekânın kontrolündedir. Oyuncular ayrıca açılış sekansında Joel'ın kızı Sarah'ı, ilerleyen bölümlerdeki bir kısımda ise Ellie'yi kontrol ederler. Oyun boyunca ikili; bir bölümü doğaçlama üretilen çeşitli ateşli silah, yakın dövüş silahı ve patlayıcıların yanı sıra yakın dövüş ve gizlilik teknikleriyle, salgın hastalıklı insanlar ve hastalık bulaşmamış düşmanlara karşı mücadele verir. Ateşli silahlar arasında çeşitli tabanca, av tüfeği, tüfek, makineli silah, alev makinesi ve yay yer alır. Bu silahların tümü oyunun tamamında yer almaz ve bölümler geçildikçe, hikâyenin akışına göre karşılaşılır. Yakın dövüş silahları ise tahta parçaları, beyzbol sopası, metal boru, pala ve baltadan ibarettir. Yalnızca bir tane taşınabilen bu yakın dövüş silahlarının belli bir kullanım ömrü vardır ve her vuruşta bu ömür azalır. Çevrede bulunan boş cam şişeler ve tuğlalar, düşmanın dikkatini başka yöne çekmek, direkt olarak düşmana atıp onu sersemletmek ya da yakın dövüş sırasında daha fazla hasar vermek amacıyla kullanılabilir.

Oyundaki eşya üretim sistemi sayesinde çevreden toplanan alkol, sargı, paçavra, şeker, patlayıcı ve bıçak birleştirilerek birtakım ekipman ve silah üretmek mümkündür. Toplanan malzemelerle molotofkokteyli, çakı, sağlık çantası, çivi bombası, sis bombası yapılabilmekte veya herhangi bir yakın dövüş silahı geliştirilerek düşmanı tek vuruşta öldürebilen tek kullanımlık bir silah üretmek mümkündür. Tüm bu silah ve ekipmanların üretimi oyun sırasında, karakterin bunlar taşıdığı sırt çantasını çıkarması ve yere çömelmesinin ardından gerçek zamanlı olarak gerçekleşir. Sırt çantasının belli bir kapasitesi olduğundan, toplanan malzeme ve üretilen ekipmanların da belli bir sınırı vardır.

Oyun sırasında toplanan alet kutuları ve dişli biçiminde gözüken alet parçalarıyla birlikte, belli yerlerde karşılaşılan çalışma tezgâhlarında silahların şarjör kapasitesi, atış sıklığı, geri tepmenin düşürülmesi, menzil gibi bazı özelliklerinin geliştirilmesi ve silahlar için kılıf eklemesi yapmak mümkündür. Toplanan eğitim kitapçıkları sayesinde üretilen ekipmanların daha etkili ve verimli çalışması sağlanır. Bunların yanında toplanan hap ve şifalı bitkiler ise Joel'ın can seviyesinin arttırılması, silah değiştirme hızının düşürülmesi gibi bireysel becerilerinin geliştirilmesi için kullanılır.

Oyuncular, düşmanlara doğrudan saldırabilecekleri gibi, gizlice ilerleyerek tespit edilmeden saldırabilir ya da hiç saldırmadan düşmanları geçebilirler. Dinamik gizlilik sistemi sayesinde herhangi bir nesnenin arkasına saklanarak birden fazla strateji ve teknik geliştirebilirken düşmanlar da bunlara göre farklı tepkiler gösterir. Oyunda mevcut olan "Güçlerin Dengesi" adlı yapay zekâ sistemi sayesinde düşmanlar herhangi bir çatışma anında siper alır, ihtiyaç duymaları durumunda yardım çağırır ve Joel'ın mermisinin bitmesi, dikkatinin başka yöne kayması veya başkaları tarafından saldırıya uğraması gibi zayıf anlarında saldırıya geçer. Karakterin herhangi bir anda yere çömelerek geçtiği "dinleme modu" sayesinde çevredeki düşmanların yerleri, duvar gibi engellerin arkasında olsalar dahi çıkardıkları seslere göre tespit edilebilir. Düşmanlarla mücadeleye ek olarak; suyun üstünde yüzen bir tahta yardımıyla yüzme bilmeyen Ellie'yi suyun üzerinden geçirmek, çevrede bulunan çöp kutuları veya merdivenleri kullanarak çeşitli yerlere çıkmak ve yüksek konumdaki iki ayrı yer arasında geçişi sağlamak için yine çevrede bulunan uzun tahta parçaları kullanmak gibi oyun boyunca karşılaşılan küçük çaplı platform engellerini de geçmek gerekir.

Oyunda bulunan hastalıklılar kendi içerisinde dört gruba ayrılır. Hastalığın ilk aşamasında olan "koşucular", insansı duyularının çoğunu korumakta olup görsel veya işitsel olarak hastalığın bulaşmadığı birisinin varlığını sezdiğinde ona doğru koşarak saldırıya geçerler. İkinci aşamada olan "izciler", "koşucular"a ek olarak pusu kurabilir ve daha farklı stratejilerle saldırabilir. Üçüncü aşamadaki "takırdayanlar" tamamen kör olup duyduğu seslere göre hareket eder. "Koşucular"a kıyasla daha yavaş hareket eden bu aşamadaki hastalıklılardan alınan tek ısırık, karakterin ölümüne sebep olur. Hastalığın dördüncü ve son aşamasında olan "şişkinler" ise oldukça uzun bir süredir hastalığa maruz kaldığından büyük boyutludur ve hastalığı yapan mantar tüm vücudu kaplayarak zırh vazifesi görür. Patladığında spor yayan ve yavaşça canı azaltan bombalar fırlatan bu gruptakiler de yakaladığı insanı tek hamlesiyle öldürür.

Oyunda; düşmanlarla mücadele edilen zamanların dışında, oyuncuların çevreyi keşfettiği ve savaş dışında birtakım eylemlerde bulunduğu periyotlar da bulunur. Genel olarak bu bölümlerde karakterler arasında mevcut durumlarını tartıştıkları, çevre hakkında yorumda bulundukları veya birbirlerine şakalar yaptıkları konuşmalar gerçekleşir. Çevrenin keşfedilmesi sırasında, oyunun herhangi bir yerinde kullanılmayan not, poster, harita, mektup gibi nesneler toplanarak içinde bulunulan mekân ve buranın eski yaşayanları hakkında bilgi edinilebilir. Bunlara ek olarak, üzerinde sahiplerinin adının yazılı olduğu Ateşböcekleri künyeleri ile *Savage Starlight* isimli bir çizgi roman serisinin sayıları da toplanabilen nesneler arasındadır.

### Çok oyunculu kısım
Gruplar adını taşıyan çevrimiçi çok oyunculu kısımda, aynı anda en fazla sekiz oyuncu, tek oyunculu kısmın yeniden düzenlenmiş sürümlerinde mücadele eder. Bu kısımdaki Erzak Baskını ve Sağ Kalanlar adlı modların ikisi de takım ölüm karşılaşması olup ikincisinde yeniden doğma yoktur. Sorgulama adlı üçüncü modda ise karşı takımın kasasını bulup ele geçiren ilk takım karşılaşmayı kazanır. Her modda oyuncular, tek oyunculu kısmın hikâyesindeki Avcılar ile Ateşböcekleri adlı gruplardan birini seçerek o grubun bir üyesi olur. Oyuncular, karşılaşmalarda elde edilen erzaklarla gruplarını sağ tutmaya çalışır. Her karşılaşma bir gün sayılırken 12 hafta boyunca grubunu sağ tutanlar iki grup arasında tekrar bir seçim yaparak oyuna yeniden başlayabilir.

Çok oyunculu kısımda da çevreden toplanan malzemeleri, eşya üretim sistemi sayesinde çeşitli ekipmanlara dönüştürmek mümkündür. Karşılaşmalarda çevreden toplanan erzağın yanı sıra düşmanı öldürme, düşmanın öldürülmesine yardım etme, ölen düşmanların üzerindeki malzemeleri alma, takım arkadaşlarını canlandırma ve eşya üretimi yapma sonrasında kazanılan puanlar da karşılaşma sonunda erzağa dönüşür. Elde edilen erzağa göre grubun nüfusu artar ya da azalır. Oyunda sürekli olarak rastgele gerçekleşen olayların, belli bir süre içerisinde oyuncular tarafından yerine getirilmesi gerekir. Maçlar sonrasında bu görevlerin tamamlanıp tamamlanmaması klana olumlu ya da olumsuz yönde yansır.

Oyun tarafından rastgele yaratılan grup üyelerinin isimleri, Facebook bağlantısı kurularak Facebook arkadaşlarının isim ve resimleriyle eşleştirilebilir. Oyuncular; başlık, miğfer, maske ve amblem eklemeleri yaparak karakterlerini kişiselleştirebilir. Oyunun PlayStation 3 sürümünün çevrimiçi sunucuları, 3 Eylül 2019'da kapatılmıştır.

## Konusu

Joel (Troy Baker), on iki yaşındaki kızı Sarah (Hana Hayes) ile birlikte Austin, Teksas'ın banliyölerinde yaşayan bir babadır. 26 Eylül 2003 tarihinde *[[Cordyceps]]* cinsi bir mantarın sebep olduğu ve bulaştığı kişileri birkaç saat içerisinde insan öldüren yaratıklara çeviren salgın bir hastalık yayılmaya başlar. Joel, erkek kardeşi Tommy (Jeffrey Pierce) ve Sarah ile birlikte, oluşan kaos ortamından kaçmaya çalışırken Sarah bir asker tarafından vurulur ve Joel'ın kollarında ölür.

2033 yılına gelindiğinde medeniyetin büyük bir kısmı salgın nedeniyle yok olmuştur. Hayatta kalanlar karantina altına alınmış totaliter bölgelerde, bağımsız yerleşimlerde ya da göçebe bir şekilde yaşamaktadır. Boston, Massachusetts'in North End semtindeki karantina altına alınmış bölgede yaşayan Joel ise, arkadaşı Tess (Annie Wersching) ile birlikte kaçakçılık yapmaktadır. Bir gün silahlarının çalınması üzerine ikili, bir karaborsa tüccarı olan Robert'ın (Robin Atkin Downes) peşine düşer. Yaşanan çatışma ve kovalamaca sonunda ikili, Robert'ı yakalar. Robert, Tess'in kendisini öldürmesinden önce silahları, karantina bölgelerindeki yönetime karşı ayaklanan Ateşböcekleri adlı milis gruba sattığını söyler. Akabinde Ateşböcekleri'nin lideri Marlene (Merle Dandridge), yaralı bir şekilde Joel ve Tess'in yanına gelir ve Ellie (Ashley Johnson) isimli bir genç kızı, Ateşböcekleri'nin karantina bölgesi dışında saklandığı bir yere götürmeleri karşılığında silah ve malzeme verme teklifinde bulunur. Teklif Joel'ın hoşuna gitmese de, silahları almak için başka seçenekleri olmamasından dolayı teklifi kabul ederler.

Karanlık çöktüğünde Ellie ile birlikte karantina bölgesinin dışına çıkmayı başaran Joel ve Tess, Ellie'nin hastalıklılar tarafından ısırılmış olduğunu öğrenir. Normalde iki gün içerisinde dönüşümün başlaması gerekirken Ellie, üç hafta önce ısırıldığını ve bu durumun, hastalığa karşı aşı bulmaya çalışan Ateşböcekleri mensubu doktorlar tarafından kullanılabileceğini söyler. Ertesi günün sabahında buluşma noktasına varan grup, burada yalnızca Ateşböcekleri üyelerinin ölü bedenleriyle karşılaşır. Ne yapacaklarını tartışırlarken Tess'in de hastalıklılar tarafından ısırıldığı ortaya çıkar. Bir saat kadar önce ısırılmasına karşın durumunun Ellie'den daha kötü olduğunu söyleyen Tess Joel'a, önemli olduğuna inandığı Ellie'ye sahip çıkarak onu, uzun süredir görüşmediği, eski bir Ateşböcekleri üyesi olan kardeşi Tommy'ye götürmesini tembihler. Askerlerin binaya doğru harekete geçmesi üzerine Tess, ikiliye zaman kazandırma amacıyla askerlerle girdiği çatışmada öldürülür, Joel ile Ellie ise binayı terk etmeyi başarır.

Bu noktadan sonra Joel, Lincoln, Massachusetts'te yalnız yaşayan ve kendisine bir iyilik borçlu olan eski arkadaşı Bill'e (W. Earl Brown) gider ve kendisinden çalışır durumdaki bir kamyonet temin ederek Ellie ile birlikte Tommy'nin yanına doğru yola çıkar. Pittsburgh, Pensilvanya'dan geçtikleri sırada, haydut çetelerin saldırısına uğrarlar. Kamyonetin kullanılamaz duruma gelmesinin ardından yollarına yaya olarak devam eden ikili, yolculuklarında karşılaştıkları orta yaşlardaki Henry (Brandon Scott) ve onun Ellie'nin yaşlarındaki erkek kardeşi Sam (Nadji Jeter) ile tanışır. Henry ile Sam de daha önceleri birlikte yaşadıkları grubun üyelerini aramak için şehirden çıkmaya çalışmaktadır. Böylelikle bu dört kişi birlikte hareket etmeye karar verirler. Hastalıklılar ve çetelerle girilen mücadeleler sonrasında bu dörtlü şehirden çıkmayı başarsa da Sam, hastalıklılar tarafından ısırılmış ve bunu yanındakilerden saklamıştır. Grup, geceyi bir evde geçirirken sabah olduğunda hastalığın etkisine girmiş olan Sam, Ellie'ye saldırır. Elindeki silahla kardeşini öldürmek zorunda kalan Henry, önce silahını Joel'a doğrultsa da kararını değiştirerek kendi silahıyla intihar eder.

Sonbahara girildiğinde Joel ve Ellie, Jackson, Wyoming'deki bir hidroelektrik santrali yakınlarında eşi Maria (Ashley Scott) ile birlikte bir yerleşim yeri kuran Tommy'yi bulur. Joel, Ellie'nin Ateşböcekleri'ne ulaştırılması görevini Tommy'ye bırakma niyetinde olsa da, bölgenin çeteler tarafından saldırıya uğraması sonrasında Ellie'yi kurtarması ve Sarah konusunda Ellie ile yüzleşmesinin ardından Ellie ile kalmaya karar verir. Tommy'nin, Doğu Colorado Üniversitesinde Ateşböcekleri'nin kullandığı bir laboratuvarın olduğunu söylemesi üzerine ikili, at üzerinde üniversiteye doğru yola koyulur. Ancak buraya vardıklarında laboratuvarın terk edilmiş olduğunu görürler. Bir kayıt cihazından yaşayanların Salt Lake City, Utah'taki bir hastaneye nakledildiğini öğrenmelerinin ardından hastaneye doğru hareket edecekleri sırada haydutların saldırısına uğrarlar. Çatışmada ağır bir şekilde yaralanan Joel'ı at sırtına bindiren Ellie, bölgeden uzaklaşmayı başarır.

Kışa girildiğinde ikili, kar ve tipiden korunmak için dağların arasındaki bir sığınakta saklanıyordur. Ağır yaralı olan Joel'a yiyecek bir şeyler bulmak için avlanmaya çıkan Ellie, okla avladığı geyiği sığınağa götürecekken David (Nolan North) ve James (Reuben Langdon) adlı iki kişiyle karşılaşır. Oku ikiliye doğrultarak yaptığı konuşmalar sonrasında Ellie, bir grupla birlikte yaşadıklarını ve besine ihtiyaçları olduğunu belirten David'e avladığı geyiği, penisilin karşılığında vermeyi kabul eder. James'in penisilini almak için kendi kamplarına gittiği sırada bir binaya girerek burada beklemeye koyulan Ellie ile David, hastalıklıların saldırısına uğrar. Birlikte hareket ederek saldırıların savuşturulmasının ardından David, yiyecek bulmaları için birkaç hafta önce gönderdiği bir grubun, küçük bir kızla birlikte dolaşan bir adam tarafından öldürüldüğünü söyler ve Ellie'ye bu konu hakkında bir şey bilip bilmediğini sorar. Bu ifadelerin ardından Ellie'nin silahını David'e doğrulttuğu esnada, James de penisilinle birlikte ikilinin kaldığı yere varır. David, Ellie'nin penisilini alarak gitmesine izin verir. İlacı Joel'a veren Ellie, onun hemen yanında uykuya dalar. Ertesi günün sabahında uyandığında David'in grubunun kendisini takip ederek bulundukları bölgeye gelmiş olduğunu görür. Joel'a ulaşmamaları için atına atlayarak uzaklaşır ve adamların dikkatini başka yöne çeker. Bir süre kaçan ve grupla çatışmaya giren Ellie, en nihayetinde David tarafından yakalanarak bayıltılır. Uyandığında ise kendisini bulduğu kafesin içindeyken James'in ölü bir insanı parçalara ayırdığını görür. David, Ellie'yi yamyam grubuna katılmaya davet eder, Ellie'nin teklifi reddetmesi üzerine ise onun da öldürüleceği imasında bulunur.

Diğer taraftan ilacın etkisiyle kendine gelen Joel, Ellie'nin ortadan kaybolduğunu görüp onu aramaya çıkar. David'in adamlarıyla girdiği mücadelenin ardından, adamların ikisine işkence yaparak Ellie'nin nerede tutulduğunu öğrenir. Diğer yandan David, Ellie'yi kafesten çıkarmaya çalışırken Ellie tarafından ısırılır. Ellie'nin yarasını göstererek hastalıklılar tarafından ısırıldığını söylemesinin ardından iki adam kısa bir süreliğine şaşkınlık yaşar. Bunu fırsat bilen Ellie, odadaki satırı alarak James'in boğazını keser ve David'in silahını ateşlemesinden de kurtularak odadan kaçar. Bir süre kampta kaçacak yer aramasının ardından bir restoranda David tarafından kıstırılan Ellie'nin David ile boğuşması sırasında restoranda yangın çıkar. Bu yangını gören Joel, restorana girer ve Ellie'nin kendini korumak amacıyla David'i öldürdüğünü görür.

İlkbahara gelindiğinde Joel ve Ellie, Salt Lake City'deki Saint Mary Hastanesi'ne varır. Hastaneye gitmek için su altında kalan tünellerden geçtikleri sırada Ellie boğulma tehlikesi geçirir. Kızı kurtarmaya çalışan Joel, bir anda Ateşböcekleri üniforması giyen birisinin kendisine silah doğrulttuğunu görür. Yapılan dur ihtarına uymamasının ardından silahının dipçiğiyle vurarak Joel'ı bayıltır. Gözlerini hastanede açan Joel, karşısında Marlene'i görür. Ellie'nin hayatta olduğunu, o esnada ameliyat için hazırlandığını, hastalığa karşı aşı üretmek üzere çalışan doktorların Ellie'nin beynindeki mantar dokusunu çıkarması gerektiğini, bu durumda Ellie'nin ameliyat masasında öleceğini öğrenen Joel, buna karşı çıkar. Hastanedekilerle girdiği çatışma sonrasında ameliyathaneye girer ve baygın hâldeki Ellie'yi kucağına alarak otoparka iner. Otoparkta bekleyen Marlene, Joel'ı ikna etmeye çalışır, ama Joel tarafından öldürülür. Arabayla bölgeden uzaklaştıkları sırada Ellie kendine gelir ve olan biteni sorar. Ancak Joel, Ateşböcekleri'nin elinde hastalığa karşı bağışıklığı olan onlarca insan olsa da bir aşı geliştirmeyi başaramadıklarını, bu yüzden denemelere devam etmediklerini söyler. Tommy'nin yerleşim yerinin hemen dışında yaptıkları konuşmada Ellie, sağ kalma suçluluğundan bahseder. Joel ise, Ellie'nin ısrarlı sorularına rağmen Ateşböcekleri ile ilgili söylediklerinin doğru olduğunu vurgular.

## Geliştirilmesi

*[[Uncharted 2: Among Thieves]]*in tamamlanmasının ardından Naughty Dog çalışanları, teki *The Last of Us*, diğeri ise *[[Uncharted 3: Drake's Deception]]* üzerinde çalışan iki gruba ayrıldı. 2009'da başlanan oyunun geliştirilmesinde görevli ekibin yönetmeni Bruce Straley, yaratıcı yönetmeni ise Neil Druckmann'dı.

Oyunun fikrinin temelleri 2004'te, üniversite öğrenimi esnasında Druckmann'ın PlayStation 2 oyunu *[[Ico]]*nun (2001) oynanışına sahip ve *[[Yaşayan Ölülerin Gecesi]]* (*Night of the Living Dead*, 1968) filmindeki zombi kıyametinde geçen, *[[Günah Şehri]]*ndeki (*Sin City*, 1991-2000) John Hartigan'a benzeyen ana karakterin olduğu bir oyun fikrine dayanır. Bu fikre göre bir polis memuru olan ana karakter, genç bir kızı zombilerden korumakla görevli olsa da oyuncular, bu karakterin sahip olduğu kalp rahatsızlığının ortaya çıktığı anlarda kız karakteri kontrol edecekti. Naughty Dog'da programcı olarak çalışmaya başlamasının ardından Druckmann, konsept üzerinde birtakım değişiklikler yaparak hem yazıp hem çizeceği bir çizgi roman oluşturmak istese de bu girişimi de başarılı olmadı.

Druckmann ile Straley, zaman zaman birlikte yedikleri akşam yemekleri esnasında, ileride ne yapacaklarına dair konuşmalar da gerçekleştiriyordu. Druckmann'ın burada bahsettiği fikirlerden biri, narin bir karakter ile onun koruyucusu konumundaki bir karakterin, ilerleyen dönemde rollerini değiştirmesi; bir başkası ise oyuncunun dilsiz bir kız karakteri kontrol etmesi ve bu sayede oyuncuyla konuşamayan karakterin, hareketleriyle iletişim kurabilecek olmasıydı. İkili 2008'de, *Uncharted 2: Among Thieves* üzerine çalıştığı dönemde izlediği doğa belgeseli dizisi *[[Yeryüzü (dizi)|Yeryüzü]]*nün (*Planet Earth*) bir bölümünde, *[[Cordyceps]]* cinsi parazit bir mantarın, karıncaları enfeksiyona uğratarak onların beyinlerini kontrol altına alması ve kafalarından dışarı doğru büyümesinden yola çıkarak bu mantarın insanı da etkileyebileceği fikrini ortaya atmıştı. Druckmann ile Straley'in bu üç konsepti de birleştirerek ortaya çıkardığı oyun taslağı, böceklerden bulaşan ve yalnızca kadınları etkileyen hastalık nedeniyle tehlikeli yaratıklara dönen insanların medeniyeti yok ettiği bir dünyada geçiyor ve hastalığa karşı bağışıklık sahibi tek kadın olan karakter, kendisini koruyan erkek bir karakterle birlikte olası bir tedavinin bulunabileceği laboratuvara doğru yolculuğa çıkıyordu. Ancak bu fikir, Druckmann'ın ifadesiyle "kadın düşmanı olduğu" için Naughty Dog tarafından reddedildi.

Druckmann; *Uncharted 2: Among Thieves*in ana karakteri Nathan Drake'in İngilizce bilmeyen Tibetli rehberi Tenzin ile birlikte ilerlediği kısımdan ilham alınarak *The Last of Us*taki Joel ve Ellie karakterleri arasında da kuvvetli bir bağ kurulduğunu ifade etti. Oyunun atmosferini yaratmak için kıyamet sonrası ve distopik kurgulara sahip çeşitli film, kitap ve televizyon yapımlarını inceleyen ikili, tarihte yaşanan olayları araştırdıklarında bunlardan yararlanmanın daha faydalı olacağı kanaatine vardı. 1918'deki grip salgınını incelediklerinde insanların yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığında kendini koruma isteğini, 1880'lerdeki çocuk felci salgınını incelediklerinde ise toplumsal sınıf farklılıklarının hastalıklılara bakış açısında nasıl bir fark yarattığını gözlemledi. Bu gözlemleri sonucunda Druckmann, *The Last of Us*ta geleneksel bir kötü karakter olmaması kanısına da vardı.

Geliştirme ekibi, oyun için yeni ve özgün bir motor geliştirdi. Yapay zekâ, oyuncularla koordineli davranacak şekilde oluşturuldu. Işıklandırma motoru da yumuşak ışığı kapsayacak biçimde yeniden yaratılarak güneş ışığının boşluklar arasından sızması ve bazı yüzeylerden yansıması sağlandı. Oyunun kullanıcı arayüzü tasarımı, geliştirme esnasında birkaç kez yenilendi.

Oyunda kullanılan müziklerin çoğunda başta gitar olmak üzere çeşitli çalgılarla yer alan Gustavo Santaolalla, müziklerin tamamını kendisi besteledi. Orkestral müzikler ise Nashville Scoring Orchestra tarafından icra edildi ve Nashville'deki Ocean Way Studios'ta kaydedildi. Oyun müziklerinin yer aldığı soundtrack albümü 7 Haziran 2013'te iTunes üzerinden dijital olarak ve Sony Masterworks tarafından CD olarak satışa sunuldu. Albüm ayrıca, oyunu ön sipariş verenlere özel olarak sunulan *Sights and Sounds* adlı indirilebilir içerik paketinde yer aldı.

Oyun ilk olarak 29 Kasım 2011'de, Times Square'deki bir reklam panosunda "gözlerinize inanamayacağınız bir PlayStation 3 oyunu" sloganı ile duyuruldu. Oyunla ilgili ilk video 3 Aralık 2011 tarihinde yayımlandı. 7 Aralık günü site üzerinden oyuna dair ilk görseller sunuldu. 2011 Spike Video Oyunu Ödülleri töreni sırasında, Naughty Dog'un yeni bir fikrî mülkiyet üzerinde çalıştığını belirten Sony Computer Entertainment tarafından resmî duyurusunun gerçekleştirilmesinin ardından, oyun içi görüntülerden oluşan bir fragman gösterildi. 15 Mayıs 2013'te, oyun üzerindeki çalışmanın tamamladığı ve üretim aşamasına geçildiği açıklandı.

## Yayımlanması
İlk olarak 7 Mayıs 2013 günü yayımlanması planlanan oyun, 12 Şubat 2013 günü yapılan duyuruyla 14 Haziran'a ertelendi. Dünya genelinde 14 Haziran 2013 tarihinde yayımlanan *The Last of Us*, istisnai olarak Japonya'da 20 Haziran günü satışa sunuldu. Oyun, Blu-ray Disc'in yanı sıra PlayStation Store üzerinden indirilebilir olarak da yayımlandı. Özel bir yükleme sistemine sahip olan bu sürümde, yarısının indirilmesinin ardından oynanmaya başlanabilmekte ve bu esnada indirme işlemi de devam edebilmekteydi. Öte yandan Avrupa'da yayımlanan sürümde, çok oyunculu oynanıştaki kafanın kesilmesi ve patlaması özellikleri sansürlenmişti. Oyunun normal sürümünün dışında yayımlanan özel paketler ve içerikleri ise şu şekildeydi:

### Güncellemeler
Oyunun ilk gün olan 14 Haziran günü, oyunu 1.01 versiyonuna yükselten ilk güncellemesi çıktı. Bu güncellemeyle birlikte, çalışmayan otomatik kayıt özelliğinde yaşanan hata giderildi. 29 Haziran günü yayımlanan 1.02 güncellemesiyle birlikte, oyunun tek oyunculu kısmında yer alan ve gerçek hayatta bir seks hattının telefon numarası olan numara kaldırıldı. Bunun yanında çok oyunculu kısımda bazı düzenleme ve değişikliklere gidildi. 29 Ağustos günü yayımlanan 1.03 güncellemesinde tek ve çok oyunculu kısımlarda düzenleme ve değişiklikler yapılırken çok oyunculu kısma "Sorgulama" modu eklendi. Küçük değişikliklerin yer aldığı 1.04 güncellemesini yayımlamaktan vazgeçen Naughty Dog, 15 Ekim günü *Abandoned Territories Map Pack* adlı indirilebilir içerik paketiyle birlikte 1.05 güncellemesini çıkardı. Pakete ek olarak bu güncellemede tek ve çok oyunculu bölümlerde birtakım düzenleme ve değişikliklere yer verildi. 13 Şubat 2014'te, yalnızca *Left Behind* paketine sahip olan kullanıcılara sunulan 1.06 güncellemesiyle birlikte oyunda küçük düzenlemeler yapıldı ve oyun, bu pakete uyumlu hâle getirildi. 1.07 güncellemesi, üçüncü indirilebilir içerik paketiyle birlikte 6 Mayıs 2014'te Amerika Birleşik Devletleri'nde, 7 Mayıs'ta ise dünya çapında yayımlandı. Bu güncellemeyle birlikte oyuna "grounded" isimli yeni bir zorluk seviyesi eklenirken çok oyunculu kısma ücretsiz olarak tam otomatik tüfek ilave edildi.

### İndirilebilir içerikler
Ön siparişle satılan sürümlerde iki farklı indirilebilir içerik eklenmişti. *Sights and Sounds Pack*te oyun müzikleri albümü, PlayStation 3 için bir dinamik tema ve Joel ile Ellie kullanıcı resimleri vardı. *Survival Pack* ise oyunun hikâye kısmının tamamlanmasının ardından alınabilen Joel ve Ellie için ekstra kıyafetler ile çoklu oyuncu modu için ekstra tecrübe puanı, oyun parası, değiştirilebilen özel objeler ve yakın dövüşte daha hızlı hareket etmeyi sağlayan bir özellik içermekteydi.

Naughty Dog topluluk stratejisti Eric Monacelli, 28 Mayıs günü PlayStation Blog üzerinden oyunda Season Pass olacağını duyurdu. Bu şifre ile birlikte biri tek oyunculu kısım, diğer ikisi ise çok oyunculu kısım için yayımlanacak olan toplam üç indirilebilir içerik paketi için ödenecek ücret düşürülmüş olacaktı. Ek olarak oyuncular, tek oyunculu kısımda silah ve fiziksel yetenekler bakımından bazı kolaylıklar ile *Grounded: Making of The Last of Us* isimli 90 dakikalık oyunun yapım belgeseline de ücretsiz olarak erişebilme imkânına sahip olmaktaydı.

*Abandoned Territories Map Pack* başlıklı ilk indirilebilir içerik paketi Kuzey Amerika'da 15 Ekim, Avrupa'da ise 16 Ekim'de, oyunun 1.05 güncellemesiyle birlikte yayımlandı. Bu paketle birlikte çok oyunculu kısma Kitabevi, Ana Kasaba, Banliyö ve Otobüs Terminali isimli dört yeni harita eklenmekteydi. Kuzey Amerika'da 5 Kasım, Avrupa'da ise 6 Kasım'da yayımlanan *Nightmare Bundle* isimli indirilebilir içerikle birlikte oyunun çok oyunculu kısmına on yeni maske ve başlık eklenmekteydi. Bu maske ve başlıkların dokuzu ayrı ayrı satın alınabilirken yalnızca Season Pass sahipleri ve paketin tamamını satın alan kullanıcılara verilen maske de dahil olmak üzere içeriğin tamamı, Season Pass sahipleri tarafından ücretsiz olarak elde edilebilmekteydi.

14 Kasım günü yapılan PlayStation 4 tanıtım etkinliğinde *Left Behind* isimli tek oyunculu kısım için hazırlanan paket duyuruldu. Oyunun hikâyesinin öncesindeki bir dönemde Ellie ile arkadaşı Riley'in yaşadıklarını ve ana hikâyede görülmeyen bir zaman dilimini konu alan paketin 14 Şubat 2014'te piyasaya sürüleceği açıklandı. Paket, daha önce açıklanan tarihten iki gün önce, 12 Şubat 2014 tarihinde yayımlandı.

1.07 güncellemesiyle birlikte 6 Mayıs 2014'te Amerika Birleşik Devletleri'nde, 7 Mayıs'ta ise dünya çapında yayımlanan *Reclaimed Territories Map Pack* adlı üçüncü indirilebilir içerik paketiyle birlikte oyunun çok oyunculu kısmına Rıhtım, Su Kulesi, Hükûmet Binası ve Kömür Madeni isimli dört yeni harita eklenmekteydi. *Grounded* paketiyle birlikte ana oyuna ve *Left Behind* ile birlikte gelen kısma yeni bir zorluk seviyesi eklendi. *Professional Survival* ve *Situational Survival Skills* paketleriyle birlikte çok oyunculu kısma 8 yeni karakter özelliği gelirken *Survivalist Weapons* paketiyle birlikte ise aynı kısma dört yeni silah geldi.

### Yeniden düzenlenmiş ve yeniden yapım sürümleri
9 Nisan'da, PlayStation Store'da yer alan bir görselde, oyunun *[[The Last of Us Remastered]]* adıyla PlayStation 4 için yayımlanacağı ortaya çıktı. Aynı gün Sony tarafından yapılan açıklamayla oyunun, *The Last of Us Remastered* adı altında 2014 yazında PlayStation 4 için yayımlanacağı duyuruldu. 1080p çözünürlüğüne sahip olacak oyunun, daha gelişmiş grafikleri barındıracağı, yönetmenin yorumları ile daha önce yayımlanan tüm indirilebilir içerikleri içereceği belirtildi. Bu sürümün geliştirilmesine PlayStation 3 sürümünün tamamlanmasından hemen sonra başlandığı belirtildi. Sony'nin E3 2014'teki basın konferansında oyunun çıkış tarihi 29 Temmuz 2014 olarak açıklandı.

Oyunun *[[The Last of Us Part I]]* adlı 2 Eylül 2022'de PlayStation 5 için yayımlanırken 28 Mart 2023'te Windows için yayımlanacağı duyuruldu.

### ''The Last of Us: Game of the Year Edition''
Sony tarafından Ekim 2014'te yapılan açıklamayla duyurulan *The Last of Us: Game of the Year Edition* adlı "Yılın Oyunu Sürümü", 11 Kasım 2014'te yayımlandı. Bu sürümde, daha önceden yayımlanmış olan tüm içerik yer almaktaydı.

## Tepkiler
### Eleştiri ve incelemeler

Genel olarak olumlu tepkilerle karşılanan *The Last of Us*, Metacritic'te listelenen incelemelerin 42'sinden tam puan alarak 39 incelemeden tam puan almayı başaran *Uncharted 2: Among Thieves*i geride bıraktı ve bu alandaki en başarılı oyun konumuna geldi. Çeşitli oyun incelemelerini derleyen ve ortalama bir puan belirleyen web sitelerinden Metacritic'te 100 üzerinden 95, GameRankings'te ise %95,04'lük ortalamalar yakaladı. Metacritic'teki ortalamasıyla, 97'lik bir ortalama tutturan *[[Grand Theft Auto V]]*ın ardından 2013 yılının en iyi PlayStation 3 oyunu olurken tüm zamanların en iyi PlayStation 3 oyunları listesinde 98 ortalamalı *[[Grand Theft Auto IV]]*, *Grand Theft Auto V*, 96 ortalamalı *Uncharted 2: Among Thieves* ile **nin ardından, kendisiyle aynı ortalamalara sahip *[[LittleBigPlanet]]*, *[[Red Dead Redemption]]* ve *[[Portal 2]]* ile birlikte beşinci sırada yer aldı. GameRankings'te de tüm zamanların en iyi beşinci PlayStation 3 oyunu olarak listelenen *The Last of Us*ın önünde sırasıyla %97,04 ortalamalı *Grand Theft Auto IV*, %97,01 ortalamalı *Grand Theft Auto V*, %96,38 ortalamalı *Uncharted 2: Among Thieves* ve %96,12 ortalamalı *Batman: Arkham City* bulunmaktaydı.

Oyunun tam puan aldığı *[[Edge (dergi)|Edge]]* dergisindeki incelemede "Naughty Dog, bu konsol neslinin en büyüleyici ve duygulara en çok hitap eden oyununu üretmiş. Zaman zaman büyük bütçeli yapımların harika fikirleri mahvettiğine şahit olsak da, *The Last of Us* gibi oyunlar simsiyah bir asfalttan yükselen, yemyeşil bir asmaya benzercesine oyun dünyasının içerisinden yükseliyor." ifadeleriyle duyulan memnuniyet dile getirildi. Oyuna tam puan veren Eurogamer'daki incelemede "Kimi zaman, büyük bir etki yaratması beklenen aksiyon oyunları, ortaya çıkan basit oynanışı ve hikâyesiyle birlikte büyük bir hayal kırıklığı yaratır. *The Last of Us* ise bunları derinlemesine işleyerek bu işin nasıl yapılması gerektiğini ortaya koyuyor. Oldukça güzel bir biçimde harmanlanan duygusallık ve cesaret temaları sayesinde gerçek bir hikâye izlenimi veriyor. *The Last of Us*, ölmek üzere olan kendi türü için adeta bir umut ışığı." ifadeleri kullanıldı. Televizyon programı *[[Good Game]]*in sunucuları Steven O'Donnell ve Stephanie Bendixsen'dan 10 üzerinden 10 puan alan oyun, program tarihi boyunca tam puan almayı başaran dokuzuncu oyun oldu. "*The Last of Us* Naughty Dog'un şimdiye dek çıkardığı en iyi oyun olmakla kalmıyor, bu konsol neslinin en iyi oyunları arasına giriyor. Belki de oyun dünyasının *[[Yurttaş Kane]]*i (*Citizen Kane*), on yıllar boyunca kendisinden söz ettirecek bir baş yapıt olmayı başarıyor." ifadelerinin kullanıldığı *[[Empire (dergi)|Empire]]* dergisindeki incelemede yapıma tam puan verildi. Tam puan veren *[[PlayStation Official Magazine - UK]]*, oyunu "İnsanı duygusal yönden etkileyen harika manzaralar ile sesler içeren ve böyle bir macera yaşamaya iten bir sanat eseri." şeklinde tanımladı. Colin Moriarty'nin IGN'de yer alan incelemesinde oyuna tam puan verilirken "Bir başyapıt, yalnızca PlayStation 3 için çıkan oyunlardan en iyisi ve mutlaka oynanması gereken bir yapım." ifadeleri kullanıldı. Tam puan aldığı Destructoid'deki inceleme yazısında Jim Sterling, "*The Last of Us*ta yalnızca dövüş ve 'duygusal' olaylar yok... *The Last of Us*, benim olmasını istediğim her şeyin aynısını içeren bir yapım." sözleriyle bir bütün olarak oyunu takdir etti. Richard Mitchell, oyuna tam puan verdiği Joystiq'teki incelemesini "*The Last of Us* mutlu bir hikâye olmasa da gerçekten sağlam bir hikâye." cümlesiyle sona erdirdi.

Olumlu tepkilerin yanında, görece az sayıdaki incelemeden bazı olumsuz tepkiler de aldı. 10 üzerinden 7,5 puan verdiği Polygon'daki incelemesinde oyunun biraz üçüncü şahıs nişancı türüne kayarak belli bazı noktalardaki tüm düşmanların öldürülmesini zorunlu kıldığını ve oyunun geri kalan kısmıyla kıyasladığında bu durumun eğreti durduğunu belirten Philip Kollar, oyundaki dövüş sistemini "karmaşık" olarak tanımladı ve bunun da oyuncuları sıklıkla kontrol noktalarından başlamasına sebep olduğunu söyledi. GameSpot'taki incelemesinde oyuna 10 üzerinden 8 puan veren Tom McShea ise kontrol noktalarının çok sık olmasının gerilimi düşürdüğünü ve oyuncuların gerçekten tehlikeli bir macera içinde olduğu hissini kaybetmesine yol açtığını ifade etti.

### Satışlar
Piyasaya çıktığı ilk hafta 1,3 milyon kopya satan *The Last of Us*, üçüncü haftasının sonundaki 3,4 milyonluk satış rakamıyla 2013 yılının en hızlı satılan PlayStation 3 oyunu oldu. Aynı zamanda 2013 yılı içerisinde çıkan oyunlar arasında en yüksek ilk hafta satış rakamına ulaşsa da, elde ettiği bu iki unvanı daha sonraları yayımlanan *Grand Theft Auto V*a kaptırdı. Birleşik Krallık satış listesine birinci sıradan giriş yapan oyun, bu konumunu altı hafta boyunca sürdürerek *[[FIFA 12]]* ve *[[Call of Duty: Black Ops II]]*ya ait olan rekorları kırdı. Amerika Birleşik Devletleri, Fransa, İrlanda, İtalya, Hollanda, İsveç, Finlandiya, Norveç, Danimarka, İspanya, Almanya ve Japonya satış listelerinde de bir numaraya yükselmeyi başardı. *The Last of Us* Ocak 2015 itibarıyla dünya çapında 5,43 milyonun üzerinde kopya satmayı başardı.

Çıktığı hafta 632.000'in üzerinde satan *The Last of Us Remastered* ise ilk haftasındaki satışlar göz önüne alındığında yılın en iyi çıkışını yapan beşinci oyun oldu. Ocak 2015 itibarıyla 2,75 milyon kopyanın üzerinde satışa ulaştı.

### Aday gösterildiği veya kazandığı ödüller

*The Last of Us*, 240'ın üzerinde "Yılın Oyunu" ödülü kazandı. Yayımlanmasından önce, E3'te yer alan önizlemelerinin ardından ödül kazanmaya başladı. Oyun; 41. Annie Ödülleri, *[[The A.V. Club]]*, Britanya Akademisi Video Oyunu Ödülleri, Canada.com, *[[Daily Mirror]]*, *[[The Daily Telegraph]]*, Destructoid, 17. DICE Ödülleri, *[[The Escapist (dergi)|The Escapist]]*, GamesRadar, GameTrailers, 14. Developers Choice Awards, Game Revolution, Giant Bomb, *[[Good Game (televizyon programı)|Good Game]]*, IGN, IGN Australia, *[[International Business Times]]*, Kotaku, National Academy of Video Game Trade Reviewers, VG247 ve VideoGamer.com tarafından 2013'ün en iyi oyunu olarak gösterildi. Oyun ayrıca GameSpot, GameTrailers ve IGN tarafından yılın en iyi PlayStation oyunu seçildi. Naughty Dog ise *The Daily Telegraph*, *Edge*, Golden Joystick Awards ve 2013 Spike VGX tarafından yılın en iyi stüdyosu veya geliştiricisi olarak gösterildi.

Baker ve Johnson'da gösterdikleri performansla çeşitli adaylık ve ödüller elde etti. Baker, 2013 Spike VGX; Johnson ise Britanya Akademisi Video Oyunu Ödülleri, DICE Ödülleri, VGX 2013, ve *The Daily Telegraph* tarafından verilen ödülleri kazandı. Oyunun hikâyesi de Britanya Akademisi Video Oyunu Ödülleri, DICE Ödülleri, Game Developers Choice Awards, Golden Joystick Awards, Writers Guild of America Awards, GameTrailers, Giant Bomb ve IGN tarafından ödüllendirildi. Ses tasarımı ve müzik alanında DICE Ödülleri, Inside Gaming Awards, ve IGN; grafik ve sanat tasarımı alanında ise Destructoid, DICE Ödülleri, Golden Joystick Awards ve IGN tarafından verilen ödüllerin sahibi oldu.

## Uyarlamalar
Druckmann'ın yazıp çizimlerini Faith Erin Hicks'in yaptığı ve Dark Horse Comics tarafından yayımlanan dört sayılık çizgi roman serisi *[[The Last of Us: American Dreams]]*, oyunun ana hikâyesinden bir yıl öncesinde, Ellie ile hemen hemen aynı yaşlardaki Riley'nin yaşadıklarını konu alır. İlk sayısı 3 Nisan 2013'te yayımlanan çizgi romanın, yapılan satışlar sonucu 29 Mayıs günü ikinci baskısı yapıldı. Aynı gün serinin ikinci sayısı da raflardaki yerini aldı. Üçüncü sayı 26 Haziran'da, dördüncü sayı 31 Temmuz'da, dört sayının tamamının yer aldığı paket ise 30 Ekim'de piyasaya sürüldü.

25 Kasım 2013 tarihinde oyunun potansiyel film versiyonunda kullanılabilecek olan bazı alan adlarının hakları, Sony tarafından satın alındı. 6 Mart 2014'te Sony, *The Last of Us*ın film uyarlamasının Screen Gems tarafından dağıtılacağını açıkladı. 25 Temmuz 2014'te yapılan açıklamayla filmin senaryosunun Neil Druckmann tarafından yazılacağı, yapımcılığını ise Sam Raimi'nin üstleneceği duyuruldu. Ocak 2015 itibarıyla senaryonun ikinci taslağının yazımını tamamlayan Druckmann, bazı oyuncularla da okuma provası yapmıştı. Kasım 2016'da Raimi, Sony'nin Druckmann ile bir anlaşmazlık yaşaması sebebiyle filmin beklemede olduğunu belirtti.

Druckmann ile Craig Mazin'in yarattığı oyunun televizyon dizisi uyarlaması, 15 Ocak 2023 itibarıyla HBO ve HBO Max'ta yayımlanmaya başladı.

## Devam oyunu

Şubat 2014'te Eurogamer ile yaptığı bir röportajda *The Last of Us* için bir devam oyunu çıkma olasılığının yarı yarıya olduğunu belirten Neil Druckmann, böyle bir şeyin gerçekleşmesi için Naughty Dog'un "kendini tekrarlamayan ve anlatılmaya değer bir hikâye" bulması gerektiğini söyledi. Temmuz 2014'te Naughty Dog'un topluluk stratejisi uzmanı Arne Meyer tarafından yapılan açıklamada, bir devam oyununun geliştirilmeyeceği ifade edildi.

Haziran 2015'te, bir panelde Naughty Dog ile gelecekteki projeleri hakkındaki konuşması esnasında Nolan North, "*Last of Us 2*yu yaptıklarını biliyorum" ifadelerini kullandı. Bu sözlerle ilgili olarak Druckmann, Eylül'de yaptığı açıklamada Naughty Dog'daki küçük bir ekibin birtakım fikirler ürettiğini ve devam oyunuyla ilgili bazı prototipler oluşturmaya başladığını; ancak bu ekibin 10 Mayıs 2016 tarihinde piyasaya sürülen *[[Uncharted 4: A Thief's End]]*e kaydırılması sebebiyle çalışmaların yarıda kaldığını belirtti.

3 Aralık 2016 tarihinde PlayStation Experience etkinliğinde *[[The Last of Us Part II]]*nun ilk fragmanı yayımlandı. Fragmanla birlikte Ellie ve Joel karakterlerinin oyunda yer alacağı, hikâyenin ilk oyundan yaklaşık olarak beş yıl sonrasını anlatacağı ve Ellie'nin oynanabilir bir karakter olacağı açıklandı. Oyunun müziklerinin ilk oyunun da bestecisi olan Gustavo Santaolalla tarafından bestelendiği duyuruldu.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*  
*