Reşat Nuri Güntekin

**Reşat Nuri Güntekin** (25 Kasım 1889, İstanbul - 7 Aralık 1956, Londra), Türk edebiyatı yazarı ve eğitimcidir. Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı içinde roman, öykü ve tiyatro türlerinde eserler vermiştir. Yazarlık faaliyetlerinin yanı sıra Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde çeşitli görevlerde bulunmuş, bir süre müfettişlik yapmıştır. Eserlerinde Anadolu, toplumsal yaşam, eğitim, aile ve birey–toplum ilişkileri gibi konular yer almıştır. Bazı yapıtları tiyatro, sinema ve televizyon uyarlamalarına konu olmuştur.

## Yaşamı
### İlk yılları
1889'da İstanbul'un Üsküdar ilçesinde dünyaya geldi. Babası, askeri tabip Nuri Bey, annesi Kars valisi Yaver Paşa'nın kızı Lütfiye Hanım'dır. Reşide adlı kız kardeşi çok genç yaşta öldü, tek çocuk olarak büyüdü.

### Eğitim hayatı
Babası askeri doktor olduğu için öğrenim hayatı boyunca birçok il gezen Reşat Nuri, ilk öğrenimine Çanakkale'de başladı. Çocukluk yıllarında okuduğu Fatma Aliye Hanım'ın Udi isimli romanı hayatına iz bırakıp, sanata heveslendiren eserleri arasına girdi. Babasının Çanakkale'deki evlerinde zengin bir kütüphanesinin olması onu kitaplara iten ve yazı yazma kültürünün gelişmesini sağlayan bir araç oldu.

İzmir'deki Saint Joseph Lisesi'nde bir süre öğrenim gördükten sonra İstanbul'da Saint Joseph Lisesi'nde öğrenim gördü. Yükseköğrenimini Darülfünun Edebiyat Şubesi'nde 1912'de tamamladı. Böylece öğrenim hayatını yirmi üç yaşında bitirmiş oldu.

## Kariyeri
1927'ye kadar Bursa ve İstanbul'da çeşitli okullarda Fransızca ve Türkçe öğretmeni ve müdür olarak görev yaptı. Görev aldığı okulların bazıları Bursa Sultanisi, İstanbul Beşiktaş İttihat Terakki Mektebi, Fatih Vakf-ı Kebir Mektebi, Akşemseddin Mektebi, Feneryolu Murad-ı Hâmis Mektebi, Osman Gazi Paşa Mektebi, Vefa Sultanisi, İstanbul Erkek Lisesi, Çamlıca Kız Lisesi, Kabataş Erkek Lisesi, Galatasaray Lisesi ve Erenköy Kız Lisesi'dir.

Güntekin, 1927'de maarif müfettişi oldu ve bu arada Dil Heyeti'yle birlikte bazı çalışmalarda bulundu. Anadolu'yu baştan sona dolaşmasını sağlayan müfettişlik görevi sayesinde ülkenin gerçeklerini yakından görme ve tanıma imkânı buldu. 1939'da ise Çanakkale milletvekili olarak TBMM'de bulundu. Bu görevini 1946'ya kadar sürdürdü. İki dönem vekillikten sonra sonra tekrar müfettişliğe döndü, 1947'de başmüfettiş oldu. 1941'de tek çocuğu olan kızı Ela dünyaya geldi. Kızı Ela oyuncu Mehmet Keskinoğlu ile evlendi. Yine 1947'de, Cumhuriyet Halk Partisi'nin Ankara'da yayımlanan *Ulus* gazetesinin İstanbul kolu olan *Memleket* gazetesini çıkardı. 1950'de Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) Türkiye temsilciliği ve öğrenci müfettişliği görevleriyle Paris'e gitti. Paris kültür ataşeliği yaptı. 1954'te ise yaşından dolayı bu görevden ayrılmak zorunda kaldı. Emekliliğinden sonra bir süre İstanbul Şehir Tiyatrosu edebi heyeti üyeliği yaptı.

Levent’te oturduğu sokağa “Çalıkuşu” ismi, Kadıköy'de ve İzmir'de bir ilköğretim okuluna ve Fatih'te bir tiyatro sahnesine Reşat Nuri Güntekin ismi verilmiştir. *Çalıkuşu* ve *Dudaktan Kalbe* romanlarını yazdığı İzmir'deki evi Reşat Nuri Güntekin Evi adıyla kütüphaneye çevrilmiş ve evin bulunduğu mahalleye Çalıkuşu adı verilmiştir.

## Özel hayatı
1927'de Erenköy Lisesi'nden yeni mezun olan öğrencisi Hadiye Hanım ile evlendi.

## Çalışma yöntemi hakkında
Bütün romanlarının tiyatro halinde senaryoları olduğunu söyleyen Reşat Nuri, Hikmet Feridun'la yaptığı bir konuşmada çalışma yöntemlerini şöyle açıklar:

## Etkileri
Millî Edebiyat akımıyla başlayan, halka ve halkın gerçeklerine edebi yönelişin Anadolu'ya erişen ilk başarılı temsilcisi sayılır. Gözlemci, gerçekçi kalemi ve sevecen yaklaşımı, eğildiği sorunları yansıtmada etkilidir. Bireyselle toplumsalı aynı potada eritebildiği yapıtları ile bu özellikleri öne çıkar. Ayrıca (“Sönmüş Yıldızlar” ve “Bir Yudum Su” adlı hikâyeleri ile Gökyüzü adlı romanında kendi muhitinin ve düşünce dünyasının aksine hüküm vermekten çekinmişse de) kendisinden sonra gelen post modern dönem sonrası yazarlara insan – din ilişkisini irdelemede rahat yazabilmelerinin kapısını açmasıyla öncü olmuştur.Arap alfabesiyle basılmış olan ilk üç hikâye kitabını sonradan Latin alfabesiyle tekrar yayımlanmıştır. Hikâyelerinde genelde aşk, aile, çocuk, ahlak ve buna bağlı olarak gelişen bireysel ve toplumsal konular işlenmiştir. Eserlerde geleneksel karşısında yeniyi sunma, Cumhuriyet ideolojisini yayma çabası görülür, Eğitimci karakterler ideal tipleri olarak belirip (yazarın bu çabasını yerine getirmek için fedakarca) çalışmışlardır.

## Eserleri

Öğretmenlik mesleğinin yanı sıra edebiyatla uğraşan Reşat Nuri, Halit Ziya'nın eserlerinden aldığı ilhamla hikâye yazmaya başladı. Daha sonra tiyatro edebiyatını benimseyerek oyun yazarlığına yöneldi.

Yazı hayatına I. Dünya Savaşı sonlarında başladı. Başlangıçta uzun bir öykü olan “Eski Ahbap” (1917), Diken dergisinde yayımlandı. 1918-1919 yıllarında *Zaman* gazetesinde 'Temaşa Haftaları' adı altında tiyatro eleştirileri ve tanıtım yazıları yazdı.

*Hançer* (1920) ve *Eski Rüya* (1922) gibi sahne eserleri kaleme alan, tiyatro eleştirileri yayımlayan yazar; *[[Çalıkuşu (roman)|Çalıkuşu]]* romanının 1922'de Vakit gazetesinde tefrika edilmesiyle geniş kitlelerce tanındı. 

1923-1924 yılları arasında Mahmud Yesâri, Münif Fehim Özarman ve İbn-ür Refik Ahmed Nuri ile beraber haftalık Osmanlıca mizah dergisi *[[Türkiye'de yayımlanmış mizah dergileri#Osmanlıca dergiler|Kelebek]]*'i çıkardı.

Tristan Bernard'dan *Hakiki Kahramanlık* (1918) adıyla uyarladığı ilk piyesi "Hayreddin Rüşdü" takma adıyla yayımlandı. Émile Zola’nın 1903 yılında yayımlanan ve Dreyfus davasını anlattığı *Gerçek* (Vérité) romanını 1929 yılında “Hakikat” başlığıyla Türkçeye çevirdi. *Türk Kıraati* (1930) ve *Fransızca - Türkçe Resimli Büyük Dil Kılavuzu* (1935) da yayımladığı eserler arasındadır.

### Romanları
Tüm romanlarının güncel ve standart baskıları İnkılâp Kitabevi tarafından yapılmaktadır:
* 1922: *[[Gizli El]]* - (ISBN: 978-975-10-4751-9)
* 1922: *[[Çalıkuşu (roman)|Çalıkuşu]]* - (ISBN: 978-975-10-2768-9)
* 1924: *[[Damga (roman)|Damga]]* - (ISBN: 978-975-10-2672-9)
* 1925: *[[Dudaktan Kalbe]]* - (ISBN: 978-975-10-2645-3)
* 1926: *Akşam Güneşi* - (ISBN: 978-975-10-1543-3)
* 1927: *Bir Kadın Düşmanı* - (ISBN: 978-975-10-2720-7)
* 1928: *[[Yeşil Gece]]* - (ISBN: 978-975-10-0186-3)
* 1928: *[[Acımak (roman)|Acımak]]* - (ISBN: 978-975-10-4737-3)
* 1930: *[[Yaprak Dökümü]]* - (ISBN: 978-975-10-2649-1)
* 1932: *[[Kızılcık Dalları]]* - (ISBN: 978-975-10-0200-6)
* 1935: *Gökyüzü* - (ISBN: 978-975-10-0329-4)
* 1938: *Eski Hastalık* - (ISBN: 978-975-10-4748-9)
* 1942: *Ateş Gecesi* - (ISBN: 978-975-10-0013-2)
* 1944: *[[Değirmen (Türk romanı)|Değirmen]]* - (ISBN: 978-975-10-0182-5)
* 1946: *[[Miskinler Tekkesi]]* - (ISBN: 978-975-10-0228-0)
* 1953: *Harabelerin Çiçeği* - (ISBN: 978-975-10-0304-1)
* 1961: *[[Kavak Yelleri (roman)|Kavak Yelleri]]* (Ölümünden sonra yayımlandı) - (ISBN: 978-975-10-4792-2)
* 1961: *Son Sığınak* (Ölümünden sonra yayımlandı) - (ISBN: 978-975-10-0014-9)
* 1961: *Kan Davası* (Ölümünden sonra yayımlandı) - (ISBN: 978-975-10-2746-7)

### Hikâyeleri
* 1919: *Roçild Bey*
* 1919: *Eski Ahbap*
* 1923: *Sönmüş Yıldızlar*
* 1927: *Tanrı Misafiri*
* 1928: *Leyla ile Mecnun*
* 1930: *Olağan İşler*
* 1932: *Aşk Mektupları*
* 1932: *Boyunduruk*

### Oyunları
* 1920: *Hançer*
* 1922: *Eski Rüya*
* 1924: *Ümidin Güneşi*
* 1925: *Gazeteci Düşmanı, Şemsiye Hırsızı, İhtiyar Serseri* (Üç oyun)
* 1927: *[[Taş Parçası]]*
* 1928: *Yeşil Gece* (Romandan uyarlama)
* 1933: *Hülleci*
* 1933: *İstiklâl*
* 1953: *[[Balıkesir Muhasebecisi]]*
* 1954: *[[Tanrıdağı Ziyafeti]]*
* 1971: *Eski Şarkı* (Ölümünden sonra yayımlandı)
* 1971: *Yaprak Dökümü* (Romandan uyarlama, ölümünden sonra yayımlandı)
* 2007: *Kavak Yelleri* (Ölümünden sonra yayımlandı)
* 2007: *Çalıkuşu* (Ölümünden sonra tiyatro metni olarak yayımlandı)
* 2007: *Bir Köy Öğretmeni* (Ölümünden sonra yayımlandı)

### Gezi Yazısı
* *[[Anadolu Notları]]* (Cilt 1: 1936, Cilt II: 1966) - (Güncel baskı: İnkılâp Kitabevi, ISBN: 978-975-10-0285-3)

## Ölümü ve hatırası

Güntekin'e akciğer kanseri teşhisi konulduktan sonra tedavisi için Londra'ya gitti ve orada, 7 Aralık 1956'da hastalığına yenik düşerek öldü.  13 Aralık 1956 günü, Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi. Büyükada'da yaşadığı üç katlı evin dış cephesi Reşat Nuri Güntekin Evi olarak korunmaktadır.

## Ayrıca bakınız
* MEB 100 Türk edebiyatçısı listesi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
*
*