Türkiye'de 68 kuşağı

**68 kuşağı**, tüm dünyada etkisini hissettiren 1968 kuşağı protestolarının Türkiye'deki yansıması olarak Deniz Gezmiş, Mahir Çayan, Kemal Bingöllü, İbrahim Kaypakkaya, Behice Boran, Sevgi Soysal, Şirin Cemgil, İlkay Demir, Gülten Savaşçı, Hatice Alankuş, Füsun Özbilgen, Necmiye Alpay, Hasan Yalçın, Cihan Alptekin, Hüseyin İnan, Yusuf Aslan, Ertuğrul Kürkçü, Harun Karadeniz, Sinan Cemgil, Teslim Töre, Ali Haydar Yıldız, Rasih Ulaş Bardakçı, Kadir Manga, Ahmet Atasoy, Alpaslan Özdoğan, Hüseyin Cevahir, Ömer Ayna, Taylan Özgür, Doğu Perinçek gibi isimlerin liderliğinde oluşturulan Marksist-Leninist sentezli hareketin adıdır.

1960'lı yılların içinde bulunduğu ve tüm dünyada esen özgürlük akımından ve savaş karşıtlığından etkilenmiş ve Türkiye'de sol görüşlü 60 gençliğinin oluşturduğu bir akım olarak bilinir.

Aynı dönemde kapitalist birçok ülkede ve özellikle ABD'de sisteme aykırı hareketleriyle ön plana çıkan *[[Hippiler]]* gibi özgürlükçü ve antimilitarist akımlar oluşmuştu.

68 kuşağını başlatan olayların ilki Fransa'daki Sorbonne Üniversitesinde meydana gelen öğrenci isyanıdır. Ayrıca Latin Amerikalı devrimci Ernesto Che Guevara'nın La Higuera'da yakalanıp 9 Ekim 1967 tarihinde Bolivya Ordusu'nun elinde öldürülmesi de bu olayların başlangıcına neden olarak gösterilebilir.

68 kuşağının Türkiye'deki uzantısını ise Deniz Gezmiş, Mahir Çayan, İbrahim Kaypakkaya, Hüseyin İnan, Yusuf Aslan gibi sol içinde çeşitli fraksiyonlara ayrılan devrimciler ve eylemci öğrenciler oluşturmuştur.

## Silahlı mücadele
Filistin'den dönen Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu'nun çekirdek kadrosu 1969'da silahlı mücadeleyi başlatma kararı aldı. Mahir Çayan bu grubu mücadeleye erken başlandığı yönünde uyardı ve ortak örgütlenme önerisi verdi. Lakin ileride THKO'yu oluşturacak grubun kır gerillasını ve Çayan ile arkadaşlarının şehir gerillasını benimsiyor olmasından dolayı bu teklif Hüseyin İnan tarafından reddedildi. Fakat silahlı mücadele başlamadan THKO önder kadrolarının tutuklanması sebebiyle silahlı mücadele 1970'te başlamıştır. THKO önderlerinin 1971 baharında yakalanması ve idamla yargılanmaları yüzünden Mahir Çayan'ın grubu olan THKP-C kuruluş eylemi olarak Efraim Elrom'u kaçırdı. THKP-C hapisteki devrimcilerin salınmasını istedi. İstekleri kabul edilmedi. Bunun üzerine Efraim Elrom 22 Mayıs 1971'de öldürüldü. Bu ve içinde Kızıldere Olayı'nın olduğu bir dizi eylem daha düzenlendi ama THKO önderlerinin idamları engellenemedi. 1972'de THKO önderlerinin idam edilmesinden bir süre sonra Malatya Kürecik'te Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist kuruldu. TKP/ML ilk eylemi Sinan Cemgil, Kadir Manga ve Alpaslan Özdoğan'ı jandarmaya ihbar eden Muhtar Mustafa Mordeniz'in İbrahim Kaypakkaya tarafından öldürülmesinden başlayarak arasında Tunceli Kaymakamı'nın evinin yakılıp bombalanması gibi bir dizi eylem düzenlendi. 1973 kışında eylemlerini azaltan ama bitirmeyen TKP/ML 24 Ocak 1973'te Vartinik köyünde bir baskına uğradı ve bu baskında Ali Haydar Yıldız öldürüldü, İbrahim Kaypakkaya ise yaralı olarak kurtuldu. Kısa bir süre sonra Kaypakkaya yakalandı ve 3 ay sonra Diyarbakır'da öldü. Böylece 1974'te afla bir daha yeniden yapılanana kadar illegal sol söndürüldü. '74 affından sonra ise özellikle THKP-C ve TKP/ML birçok fraksiyona bölündü. THKP-C bitse de TKP/ML bugüne kadar devam etmiştir.

## Üniversite olayları

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümünde 4 yıldır asistanlık yapan Oya Baydar (o dönemdeki adıyla Oya Sencer), "Türkiye’de İşçi Sınıfı’nın Doğuşu ve Yapısı" konulu doktora tezini yazdı. Tezini hocaları Prof. Nurettin Şazi Kösemihal ve Prof. Macit Gökberk tarafından onaylandı. Ancak Profesörler Kurulu, tezi iki defa reddetti. Oya Sencer 26 Aralık 1968'de istifa etti.

## Eleştiriler
*Cumhuriyet* gazetesi yazarı Uğur Mumcu, 12 Eylül Darbesi'nden sonra 17 Eylül 1980 günü yayımladığı yazısında, 12 Mart dönemini değerlendirerek Deniz Gezmiş, Mahir Çayan gibi isimlerin gerçekleştirdikleri banka soyma, adam kaçırma, fidye isteme gibi eylemleri *"bireysel [[Terörizm|terör]]"* olarak tanımladı. İsrail Başkonsolosu Efraim Elrom'un kaçırılıp öldürülmesinin, *"Türk soluna, işçi sınıfına, halka hizmet etmediğini; aksine 12 Mart zulmünün başlamasına katkı sağladığını, meşru savunma dışında hiçbir cinayetin haklı olarak görülemeyeceğini"* savundu. Silahlı eylemlere karşı çıkılması gerektiğini ifade etti:*"Solun başvuracağı tek yöntem yasal çizgiler, anayasal çerçevelerdir. Barışçı yollarla oluşmalıdır. Adam öldüren, cinayet işleyen solculuk; hainlik, katillik ve halk düşmanlığıdır!"*Mumcu, Mahir Çayan ve arkadaşlarının kurdukları Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesini *"terör örgütü"* olarak tanımlamıştır.

## Kaynakça