Münir Özkul

**Mustafa Münir Özkul** (15 Ağustos 1925, İstanbul - 5 Ocak 2018, İstanbul), Türk meddâh, tiyatro ve sinema oyuncusu, devlet sanatçısı.

## Hayatı
Münir Özkul, İstanbul Erkek Lisesi'nden mezun oldu. Sanat hayatına henüz lise öğrencisiyken 1939 yılında Bakırköy Halkevi'nde tiyatro ile başladı. Bir süre İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesine ve Edebiyat Fakültesinin sanat tarihi bölümüne devam etti.

1948'de Ses Tiyatrosu'nda sahnelenen "*Aşk Köprüsü*" oyunuyla profesyonel oldu. Daha sonra Muhsin Ertuğrul'un yönetimindeki Küçük Sahne'ye geçti. Bu dönemde John Steinbeck'ten *[[Fareler ve İnsanlar]]* (1951), John Millington Synge'den *Babayiğit*, George Axelrod'dan *[[Yaz Bekarı (oyun)|Yaz Bekarı]]* (1954), John Patrick'ten *[[Çayhane (oyun)|Çayhane]]* (1955) gibi oyunlarda oynadı. Daha sonra İstanbul Şehir Tiyatroları'nda (1958-59), Ankara Devlet Tiyatrosu'nda (1959-60) ve İstanbul Aksaray'daki Bulvar Tiyatrosu'nda arkadaşlarıyla kurduğu kendi topluluğunda (1960-62) çalıştı. 1963-67 arasında çeşitli topluluklarla turnelere çıktı; zaman zaman sahneden uzak kaldığı dönemler oldu. Sahne aldığı özel tiyatrolarda Sadri Alışık, Cahit Irgat, Nevin Akkaya ve Şükran Güngör gibi oyuncularla çalıştı.

1969'da Haldun Taner ile birlikte Bizim Tiyatro'yu kurdu. Aynı yıl Bizim Tiyatro tarafından sahnelenen Taner'in "Sersem Kocanın Kurnaz Karısı" adlı oyununda Tomas Fasulyeciyan tiplemesiyle büyük başarı elde etti.

Özkul 1972'de Sadık Şendil'in araya girmesiyle gazino ve gece kulüplerinde şovmenlik yapmaya başladı. Adile Naşit'le de zaman zaman gazino sahnelerine şovmen olarak çıktı.

1978'de yeniden Şehir Tiyatroları'na döndü. 1983-84'te, daha önce kendi topluluğunda (1961) sahneye konan ve büyük ilgi gören, Jean Anouilh'in "*Generalin Aşkı*" oyunuyla Dormen Tiyatrosu'nda sahneye çıktı. 1980'lerin ortalarında Ferhan Şensoy'un Ortaoyuncular topluluğuna katıldı, aralarında "*İstanbul'u Satıyorum*"un da yer aldığı dört oyunda rol aldıktan sonra sahnelere veda etti.

Özkul 1968'de Altan Karındaş topluluğunda oynanan Sadık Şendil'in *[[Kanlı Nigar (oyun)|Kanlı Nigar]]* oyunundaki rolüyle İlhan İskender Armağanı'nı kazandı. Gene bu başarısı üzerine İsmail Hakkı Dümbüllü, Kel Hasan Efendi'den devraldığı 50 yıllık simgesel kavuğu Özkul'a verdi (Özkul bu kavuğu 1989'da Ferhan Şensoy'a devretti.). Daha önce de oynadığı Haldun Taner'in *[[Sersem Kocanın Kurnaz Karısı]]* (1978) oyunundaki rolüyle Avni Dilligil (1978), Ulvi Uraz (1979), İsmet Küntay (1979) ve İsmail Dümbüllü (1980) ödüllerini kazandı.

Özkul 1950'lerden itibaren sinemada da rol almaya başladı. İlk dönem filmlerinden dikkat çekenleri *[[Edi ile Büdü (film)|Edi ile Büdü]]*, *[[Balıkçı Güzeli]]* ve *[[Kalbimin Şarkısı]]*dır. 1965'ten sonra sinemada canlandırdığı karakterlerle övgü topladı.

1970'li yıllarda, kalabalık kadrolu ve genellikle Ertem Eğilmez'in yönettiği filmlerde önemli roller aldı. En bilinen rollerinden biri, âdeta onunla özdeşleşmiş olan, *[[Hababam Sınıfı]]* serisindeki Özel Çamlıca Lisesi'nin tatlı sert müdür yardımcısı "Kel Mahmut" karakteri oldu. Özkul'un kadrosunda yer aldığı bu dönemde çekilen kalabalık kadrolu aile filmlerinden bazıları *[[Mavi Boncuk (film, 1974)|Mavi Boncuk]]*, *[[Bizim Aile (film)|Bizim Aile]]*, *[[Aile Şerefi]]*, *[[Gülen Gözler]]*, *[[Neşeli Günler (film, 1978)|Neşeli Günler]]*, *[[Gırgıriye]]* ve *[[Görgüsüzler]]* olarak sayılabilir. Bu filmlerin büyük kısmında Adile Naşit'le beraber, Türk sinemasının unutulmaz ikililerinden birini oluşturmuştur. 1980 sonrası ise dönemin akımı olan video için çekilen pek çok filmde rol almıştır.

Kariyeri boyunca 200'den fazla filmde rol alan Özkul, *[[Sev Kardeşim (film)|Sev Kardeşim]]* filmindeki oyunuyla 1972 Altın Portakal Film Festivali'nde "En İyi Erkek Karakter Oyuncu" ödülünü kazandı. "*[[Bizim Aile (film)|Bizim Aile]]*" filminde canlandırdığı "Yaşar Usta" rolüyle de 1977 Azerbaycan Film Festivali'nde özel ödül kazandı. "*[[Süt Kardeşler]]*" filminde yönetmen yardımcılığı da yapmıştır.

Tarık Buğra'nın romanından televizyona aktarılan ve Naşit Özcan'ın yaşam öyküsünden bir kesiti canlandıran "*[[İbiş'in Rüyası (dizi)|İbiş'in Rüyası]]*"nda canlandırdığı İbiş karakteri de unutulmazlar arasındadır. Televizyon dizilerinin yaygınlaşmaya başladığı 90'lı yıllarda dizi oyunculuğundan uzak dursa da *[[Uzaylı Zekiye]]*, *[[Ana Kuzusu]]* ve *[[Şaban ile Şirin]]* gibi dizilerde rol aldı. Son olarak 2000'li yılların başında, Hamdi Alkan'ın canlandırdığı "Yarmagül" karakterinin dedesini oynadığı Reyting Hamdi televizyon programında kamera karşısına geçti.

1980'de yapılan bir jübileyle 40. sanat yılı, 1996 yılında da Atatürk Kültür Merkezi'nde gerçekleştirilen gecede 55. sanat yılı kutlandı. 1998 yılında Kültür Bakanlığı tarafından Münir Özkul'a "devlet sanatçısı" ünvanı verildi.

## Özel hayatı
Özkul dört kez evlendi ve bu evliliklerinden üç çocuğu oldu. İlk eşi Şadan, ikinci eşi Suna Selen, üçüncü eşi Yaşar ve son eşi 1986'da evlendiği Umman Özkul'dur. Oyuncu ve sunucu Güner Özkul'un babasıdır. Güner Özkul'a göre babası "evlilikten korkmazdı ama boşanamamaktan korkardı".Hayatının önemli bir kısmını alkolle savaşarak geçiren Özkul, 1990'lı yılların ortasında alkolü tamamen bıraktı.

## Hastalığı ve ölümü
2002 yılından beri demans ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı ile mücadele eden Özkul, bu tarihten sonra evinden dışarıya çıkmak ve kimseyle görüşmek istemedi. Hastalığına bağlı olarak geçmişe dair hafıza kaybı yaşayan oyuncu, ölmüş birçok tanıdığının hayatta olduklarını sandı.
Uzun süre mücadele ettiği hastalıkları süresince hakkında birçok kez asılsız ölüm haberleri çıktı. 5 Ocak 2018'de Beyoğlu'nun Cihangir semtindeki evinde 92 yaşında hayatını kaybetti. 7 Ocak 2018'de Harbiye Muhsin Ertuğrul Sahnesi'nde düzenlenen anma etkinliğinin ardından Teşvikiye Camii'nde kılınan cenaze namazı sonrası Bakırköy Mezarlığı'ndaki aile kabristanına defnedildi.

## Tiyatro oyunları

# *Aşkımızın Gemisi Fındık Kabuğu*
# *[[Aşk Köprüsü]]*
# *[[Babayiğit]]*
# *[[Çayhane]]*
# *[[Fareler ve İnsanlar]]*
# *[[Generalin Aşkı]]*
# *[[Hababam Sınıfı]]*
# *[[İstanbul'u Satıyorum]]* (1987-88)
# *[[Kanlı Nigar (oyun)|Kanlı Nigar]]*
# *[[Keşanlı Ali Destanı]]*
# *[[Sersem Kocanın Kurnaz Karısı]]*
# *[[Soyut Padişah]]*
# *[[Yaz Bekarı (oyun)|Yaz Bekarı]]*
# *[[Yorgun Matador]]*

## Filmografisi

### Televizyon

## Ödüller
* 1967: İlhan İskender Armağanı (*[[Kanlı Nigar (oyun)|Kanlı Nigâr]]* oyunuyla)
* 1972: 9. Altın Portakal Film Festivali - En İyi Erkek Karakter Oyuncu - Sev Kardeşim
* 1991: İsmail Dümbüllü Ödülü
* 1995: 9. Altın Koza Film Festivali - Yaşam Boyu Onur Ödülü
* 1997: 25. Altın Kelebek Ödülleri - Onur Ödülü
* 1999: Dokuz Eylül Üniversitesi - Güzel Sanatlar Fakültesi Sahne Sanatları Bölümü - "Muhsin Ertuğrul Tiyatro Emek Ödülü"
* 1999: 36. Altın Portakal Film Festivali - Yıldırım Önal Anı Ödülü
* 2004: 37. Sinema Yazarları Derneği Ödülleri - Onur Ödülü
* 2006: İstanbul Tiyatro Festivali - Onur Ödülü
* 2014: 18. Afife Tiyatro Ödülleri - Muhsin Ertuğrul Özel Ödülü
* 2015: T.C. Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü

## Ayrıca bakınız
* Türkiye'deki film festivalleri
* Yeşilçam oyuncuları

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Beyazperde'de Münir Özkul 
* IMDb'de Münir Özkul 
* Sinemalar.com'da Münir Özkul 
* SinemaTürk'da Münir Özkul 
* TSA'de Münir Özkul 
* Babam Münir Özkul - Kızı Güner Özkul'un *Aktör Dediğin Nedir Ki? Münir Özkul Kitabı*'nda yer alan yazısı.
* 1981 yılında SES Dergisinde yayınlanan röportajı