Kariye Camii

**Kariye Camii** (Osmanlı Türkçesi: قعريه جامع شريفى *Ka'riye Câmi-i Şerîfi*) veya eskiden **Azize Kurtarıcı Hora Kilisesi** (Yunanca: Ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Σωτῆρος ἐν τῇ Χώρᾳ *Ekklisía toú Agíou Sotíros en tí Chóra*), İstanbul'un Fatih ilçesinin Edirnekapı semtinde camiye çevrilmiş bir Rum Ortodoks kilisesi ve müze.

Edirnekapı semtinde, hâlâ ayakta duran Theodosius Surları'na yaklaşık yüz metre uzaklıkta bulunan yapı, Doğu Roma İmparatorluğu döneminde büyük bir yapı topluluğu olan Hora Manastırı'nın merkezini oluşturmaktaydı. İstanbul'un Fethi'nden sonra elli sekiz yıl daha kilise olarak işlevini sürdürdü. Mozaikleri ile ünlü kilise, 1511'de cami olarak kullanılmaya başladı. 1945'te ulusal anıt ilan edilen yapı, Bakanlar Kurulu kararı ile 1948 yılında Müzeler İdaresi'ne bağlı bir müze hâline getirildi. Türkiye'nin en çok ziyaret edilen müzelerinden birisi olan Kariye, 2019 yılında Danıştay'ın iptal kararı sonucu Cumhurbaşkanı tarafından Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredilmiş olup, 6 Mayıs 2024 tarihinde ibadete açılmıştır.

Kariye, iyi korunmuş mozaik ve freskleriyle dünya çapında tanınmıştır. Kiliseden camiye dönüştürülmesinden sonra, içindeki Hristiyanlık sembolleri, yazılar, bütün freskolar, mozaikler ince bir boya ve kireç badanası ile yapı tahrip edilmeden örtülmüş, bu sayede günümüze kadar ulaşmıştır.

## Tarihçe
Kariye Kilisesi, 6. yüzyıla kadar giden bir geçmişe sahiptir. Günümüze ulaşmış hali, Osmanlı döneminde ve 20. yüzyılın ikinci yarısında geçirdiği onarımların sonucudur. Daha önceleri kilise çevresinde, manastır kompleksi de ihtiva etmekteyken bu yapılar geçen zamana dayanamamıştır.

### Birinci devre
Yapının tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte kimi kaynaklara göre ilk defa 536 yılında Doğu Roma İmparator I. Justinianus döneminde, eşi Theodora'nın amcası olan ve kimliği hakkında ayrıntılı bilgi bulunmayan Aziz Theodore tarafından yaptırılmıştır. Üzerine inşa edildiği arazi, Hristiyanlığın erken dönemlerinde İzmit (Nicomedia)'te şehit edilen Aziz Babylas’ın röliklerinin 4. yüzyılda gömülmesiyle bir nekropol (kutsal mezarlık alanı) olarak önem kazandığı iddia edilir (Ancak Aziz Babylas’ın Nikomedialı değil Antakyalı olduğunu, bütün bu iddiaların geç dönemlerde ortaya atıldığını iddia edenler de vardır.
ddia edenler de vardır.) Kent surlarının dışında kalması nedeniyle manastıra Grekçe "Kırsal alan" veya "Kent dışı" anlamına gelen *Hora* ismi verildi. Bu ilk yapı henüz bitirilemeden 6 Ekim 557 tarihindeki depremle yıkılınca üzerine imparator tarafından daha büyük bir manastır inşa ettirilmiştir.

Manastır ilk kez, 8. yüzyılda Patrik I. Germanos'un buraya gömülmesiyle, yazılı kaynaklarda yer aldı. İkonakırıcılık döneminde tahribata uğradı ve çeşitli onarımlar gördü.

### İkinci devre
843'te toplanan ve İkinci İznik Konsili'nin kararlarını teyit eden yeni bir konsil ile ikona kültü bir kez daha serbest bırakıldıktan sonra baş rahip olarak atanan Mikhael Synkellos'un gerçekleştirdiği büyük yapım kampanyası ile kilise büyütüldü ve üç yeni şapel eklendi.

### Üçüncü devre
11. yüzyılda Komninos Hanedanı Büyük Saray yerine Edirnakapı'daki Blakernai Sarayı (Tekfur Sarayı)'nı kullanmayı tercih edince Blakernai Sarayı'na yakın olan Hora Manastırı kilisesinin önemi arttı. Harap durumda olan manastırı I. Aleksios'un kayınvalidesi Maria Dukaina himayesine aldı ve yeniden inşa ettirdi. Manastır, Komnenos hanedanının her zaman tercih ettiği gibi, “Kurtarıcı İsa”ya adandı. Manastırın restorasyonundan ardından Patrik I. Kosmas istifa etmiş ve öldüğünde
de bu manastıra gömülmüştür.

### Dördüncü devre
Maria Dukaina'nın yaptırdığı onarımdan yarım yüzyıl kadar sonra bilinmeyen bir sebeple manastırda yeniden büyük çaplı onarım gerekti. I. Aleksios'un küçük oğlu İsaakios Komnenos, manastırın büyük bölümünü 1120 yılında yeniden inşa ettirdi. Yeniden inşa sırasında kapalı Yunan haçı planlı yapı, kiborion planlı bir yapıya çevrildi.

### Beşinci devre
Manastır, 1204-1261 yıllarındaki Latin istilasında harap oldu. Palaiologoslar'ın şehri geri almayı başarmasından; Blakhernai Sarayı imparatorların ikametgâhı oldu ve Hora Manastırı önem kazandı. Kilisenin kubbesinin çökmesi üzerine yapı büyük bir onarım görmüştür II. Andronikos zamanında İmparator'dan sonra devlet bürokrasisi içindeki en yüksek memurluk olan baş hazinedar (Büyük Logothetes) görevine getirilen Bizans aristokratı Teodor Metokhites, yakınında oturduğu manastırı yeniledi. Bizans aristokrasisi arasında dinsel bir kurumu yaptırmak veya onarmak, onlara bu dünyada prestij, öbür dünya için yatırım olarak düşünülürdü. Büyük bir bilgin ve hümanist olan Metokhites, II. Andronikos Palaiologos tarafından manastırın ktetor'u (kurucusu) olarak atandı ve servetini manastırın tamirine harcadı. Dış narteks ve pareklezyon (yan şapel) bu dönemde yapıya eklendi. Bu bölümlerin içi 1310-1317 yılları arasında en güzel fresk ve mozaiklerle süslendi. Metokhites'in çalışmaları 1317 yılının önce tamamlandı. Meşhur kütüphanesini de vakfa bağışlayan Metokhites'in manastırın içinde özel dairesi vardı. 1328 yılı dolaylarında gözden düşüp sürgün edilen Metokhite'in, 1330 yılında *Theoleptos* adıyla, rahip olarak manastıra dönüp orada yaşamasına izin verildi. Metokhites, 13 Mart 1332 tarihinde öldüğünde kendisi için hazırlattığı mezar şapeline gömülmüştür.

Bu kapsamlı restorasyondan sonra şehrin Osmanlılar tarafından ele geçirilmesine kadar Hora Manastırı'ndan önemli bir değişiklik olmadı. Bizans Devri kaynaklarında Kariye'nin bahsedildiği son olay, 1453 kuşatmasında Hodegon Manastırı'nda bulunan ve şehri koruduğuna inanılan Meryem Ana ikonasının buraya getirilmesidir. Kimi kaynaklara göre ikona, fetih sırasında tahrip edilmiştir.

### Osmanlı Devri

Yapı, Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'un fethi sırasında hiçbir zarar görmedi. Fetihten 58 yıl kadar kilise olarak kullanılmaya devam etti. 1511 yılında Sultan II. Bayezid sadrazamlarından olan Atik Ali Paşa tarafından camiye dönüştürüldü. Bu dönüştürme sırasında bu eski kilisenin duvarları üzerinde bulunan mozaik ve freskler sıva ile kaplandı. Camiye dönüştürülürken güneybatı köşesindeki çan kulesinin yerine minare inşa edildi ve güneydoğu köşesine mermer bir mihrap eklendi. Kentteki diğer kiliseden çevrilmiş camilerde olduğu gibi, bu yapı da bir süre "*Kilise Camii*" olarak anıldı. Zamanla "Kahriye" ya da "Ka’riye" Camii adı da kullanılmaya başladı. Atik Ali Paşa'nın Kariye Camii'nin yanına bir de medrese yaptırdığı bilinmektedir. Medrese yapısının 20. yüzyılın ikinci çeyreğinin başlarında ortadan kalktığı düşünülür.

1766 Büyük İstanbul depreminden sonra Mimar İsmail Halife'nin yaptığı bilinen önemli bir onarım geçirdi. Yapı, 1860 yılında Rum mimar Peloppida Kouppas tarafından onarılarak mozaiklerinin bir kısmı temizlendi; ortaya çıkarılan tasvirler ahşap
kapaklar ve perdelerle örtüldü. Yapı daha sonra 1875-1876'da onarım gördü. 1894 yılında depremden hasar gören yapı II. Abdülhamid tarafından restore ettirildi.

### Cumhuriyet Devri
Kariye Camii, Bakanlar Kurulunun 29 Ağustos 1945 tarihinde aldığı karar ile müzeye çevrildi. 1947'de Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Amerikan Bizans Enstitüsü ve Bizans İncelemeleri için Dumbarton Oaks Merkezi, bu camideki sıvalar altında kalmış mozaik ve freskler ile birçok kez depremlerden zarar görüp restore edilmiş yapının restorasyonu için çalışmalara başladı. Bu restorasyon çalışmaları, adı geçen Amerikan akademik kurumları mensupları olan Thomas Whittemore ve Paul A. Underwood idaresi altında başlatılmış; 1948'den 1958'e kadar yapılan çalışmalar sonucunda tüm mozaik ve freskler ortaya çıkarılmış ve müze ziyarete açılmıştır. Kariye, yakın geçmişe kadar İstanbul'un en çok ziyaret edilen müzelerinden birisi haline gelmiştir.

Kariye Camii'nin müze ve müze deposu olarak kullanılmasına yönelik 2 Ağustos 1945 tarihli 2 Ağustos 1945 tarihi Bakanlar Kurulu Kararı 2019 yılında Danıştay tarafından iptal edildi. Danıştay, kararında "Devlet, vakıfları muhafaza edebilir, onlara müdahale edemez," demektedir. Yapı, 21 Ağustos 2020 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararıyla Diyanet İşleri Başkanlığına devredilmiş ve ibadete açıldığı belirtilmişse de açılışına saatler kala restorasyona alındı. Mayıs 2024'e kadar restorasyonu devam etti ve 6 Mayıs 2024'te ibadete açıldı.


Kariye Camii cemaat alanı.jpg|Öğle namazında cemaat yeri
Chora's covered mosaics with curtains 02.jpg|Cemaat yerindeki mozaikleri kapatan açılır-kapanır perde
Chora's covered mosaics with curtains 01.jpg|Cemaat yerindeki mozaikleri kapatan açılır-kapanır perde (ana giriş üstü)

## Mimari özellikleri

Kariye Kilisesi, tipik bir Bizans yapısıdır. Dışarıdan tuğla duvarlarıyla oldukça sade görünmekle birlikte içi en süslü kiliselerden biridir. Güney cephede uzanan dar uzun tek nefli bir şapel olan "pareklezyon" bir bodrum üzerine yapılmıştır. Üstü kısmen kubbe, diğer kısımları tonozla örtülüdür. Tek apsisi vardır. Bütün batı cephesi boyunca uzanan dış narteks bugünkü cepheyi oluşturur. Yapının orta mekanını örten kubbe yüksek kasnaklıdır. Osmanlı döneminde onarım görmüştür ve ahşaptır. Dış cephelerde yuvarlak kemerler, yarım payeler, nişler ve taş tuğla örgü sıraları ile plastik ve hareketli bir görünüm sağlanmıştır. Doğu cephesi dışa taşkın apsislerle bitmektedir. Orta apsis dıştan yarım kemerli bir "payanda" ile desteklenmiştir. Bu payanda, gotik mimarlıkta yaygın olarak kullanılan bir destek ögesidir. Haç tonozları, yük etkisiyle sütun, paye gibi taşıyıcı destekleri iterek yıkılmalarını önleme amaçlıdır. Yarım kemer biçimlidir, dıştan destek sağlar.

Esas ibadet mekanı işlevini gören "naos", yapının merkezinde yer alır. Naos pandantifler ile geçilen bir kubbeyle örtülüdür. Naosun doğu uzantısı, "sunak masası"nın yer aldığı "bema" ya da kutsal mekandır. Bema'nın iki yanında pastoforium odası yer alır. Şükran ayininin hazırlandığı kuzey şapel "prothesis", giyinme odası olarak kullanılmış güney şapel "diakonikon" olarak adlandırılır. 14. yüzyıldan itibaren "diakonikon" özel şapel işlevi görmüştür.

İki katlı kuzey ek bölüm naosa birleşir. Geçiş niteliğindeki alt katı giyinme odası olarak kullanılmış olabilir. Manastır kütüphanesini barındıran ve naosa bir pencere ile açılan üst katı büyük olasılıkla kurucunun çalışma mekanıdır.

Batıda, mozaiklerle süslü iki geniş narteks yer almaktadır. Özgün planında güneybatı köşesinde bir çan kulesinin yer aldığı dış "narteks", kapının bulunduğu revaklı cephesi ile dışa açılır. Nartekslerde mozaikler, mermer kaplamalar ve kabartmalar görünmektedir. Ek şapel konumundaki "pareklezyon" mezar şapeli işlevini görmüştür. Buradaki fresklerin hemen hemen tümü korunmuştur. "Pareklezyon"la "naos" arasında, tamamlanmamış depo ve muhtemelen keşiş odası olarak kullanılan özel bölümü bağlayan geçit bulunmaktadır. Özel bölüm "naos"a bir pencere ile açılmaktadır.

## Mozaikler ve Freskler
Kariye'nin mozaik ve freskleri, mimari mekanla sıkı bir bütünlük gösterir. Sedat Bornovalı ve İlknur Kolay'a (2009) göre, Meryem Ana döngüsündeki "Tapınağa Giriş" sahnesi naos kapısına yerleştirilerek dini anlatının mimari akışla entegre edilmesi sağlanmıştır. Ayrıca, mekanın kuzey-güney yönelimi, fresklerdeki 'sağ-sol' (iyi-kötü) sembolizmini yansıtacak şekilde kullanılmıştır; bu, Bizans ikonografisinde mimari entegrasyonun özgün bir örneğidir.

### Mozaikler
Kariye Camii, Thedoros Metokhites tarafından büyük ölçüde yeniden inşa edildiği 1316-1321 yılları arasında yapı mozaikler ve freskler ile bezenmiştir. Kariye'deki günümüze ulaşan mozaik ve freskolardan oluşan sahneler, Bizans resminde olduğu kadar dünya resim tarihinde de önem taşır. Bizans sanatçılarının bu yapıda gerçekleştirdiği betimleme tarzı ve resimsel özellikler, "*Bizans Rönesansı*" olarak değerlendirilmektedir.

Hristiyanlıkta dini yapılar, okur yazarlığı olmayan Hristiyanlara dini konuları görsel olarak aktarmak, yapıların iç mekanlarını zenginleştirmek ve görkem katmak amacı ile dini sahnelerin betimlendiği mozaik ve fresklerle bezenirdi. Kariye de Portreler, Eski Ahit, Yeni Ahit ve Apokrif İncillerden alınmış sahneler içeren mozaik ve resimler ile bezelidir. Yapı, sanat tarihçileri tarafından içindeki bezemeler bakımından genellikle İtalya'nın Padova kentindeki Arena Şapeli'nde aşağı yukarı aynı tarihlerde Rönesans resminin öncüsü Giotto tarafından yapılan Arena Şapeli ile karşılaştırılır. İkisinde de Meryem Ana'nın annesi Anna, babası Yohakim, Meryem'in kendisi ve İsa'nın yaşamından birçok sahne yer alır. Yüzyıllardır aynı donuk ve cansız şekilde resmedilen dinî sahneler ve yüzler, bu iki yapıda farklı biçimde resmedilmeye başlamıştır. Resimsel biçem olarak antikiteye dönülmüştür. Arena Şapeli'nde sahneler kronolojik olarak sıralanmış; Kariye'deki ise sahneler, kronolojik bir sıra takip etmenin yanı sıra benzer konular ortak alanlarda betimlenecek şekilde düzenlenmiştir. Kompozisyonlarda arka fonlar sahne dekoru gibidir ve kumaş, bitki gibi ayrıntılarla doludur. Seyirciye bakmayan, sahnedeki diğer figürlerle iletişim kuran figürler görülür. İstanbul'daki Arap Camii ve Fethiye Camii üslupsal benzerlikler gösterir.

İsa'nın hayatı ile ilgili sahneler dış nartekste, Meryem'in hayatı ile ilgili sahneler iç nartekste yer alır. Kronolojik sıraya göre, dış narteksteki ilk mozaik Yusuf'un düşünü betimleyen mozaiktir. Solda İsa'nın doğumu, vali Quirinus'un önünde nüfus sayımı, meleğin Yusuf'a görünüp Meryem'i alıp gitmesini öğütlemesi, ekmeğin çoğaltılması, suyun şaraba dönüştürülmesi; sağ tarafta ise haberci kralların İsa'nın doğumunu haber vermesi, felçlilerin iyileştirilmesi ve çocukların katli gibi sahneler vardır.

İç nartekste kronolojik anlatım solda Meryem'in annesi Anna'ya Müjde, Meryem'in babası Yohakim'in İnzivası, Anna ve Yohakim'in Altın Kapı'da Buluşması sahneleriyle başlar, Meryem'in ilk adımları, takdis edilmesi gibi sahnelerle devam eder; Meryem'in Evlenmesi ve Meryem'e İsa'nın Doğumu'nun Müjdelenmesi sahneleri ile tamamlanır. Bu bölümdeki en eski mozaik "deisis"tir. Bu bölümdeki iki kubbeden güneydekinde İsa ve dilimler içinde İsa'nın Ataları, kuzeydekinde Meryem ve Ataları gösterilmiştir.

Ana nefe giriş kapısı üzerinde ortada İsa, sol tarafta kiliseyi onaran ve mozaiklerle süsleyen Theodoros Metokhites kilisenin maketini sunar şekilde gösterilmiştir. Dış narteksten iç nartekse geçilen kapının üzerinde ise bir "Pantokrator İsa" mozaiği vardır. Kilisenin ana ibadet kapısının üzerinde Meryem'in ölümünü betimleyen mozaik, yan duvarlarda ise çocuk İsa'yı taşıyan Meryem ve bir aziz mozaiği yer alır.

Gerek duvarlarda, gerekse tavandaki mozaik betimlemeler günümüze çok az hasarla ulaşmıştır. Mozaiklerin yanı sıra renkli ve desenli mermer süslemeler de vardır.

#### Mozaik Listesi

#### Mozaiklerden Görünümler

Dosya:Chora Church interior March 2008.JPG|Metokhites'in kilise maketini İsa'ya sunması
Dosya:İstanbul 5341.jpg|İsa
Dosya:Saint-Sauveur-in-Chora - Pantocrator de l'ésonarthex.jpg|Güney kubbe tepesinde İsa Pantokrator
Dosya:Koimesis Mosaic at Chora Church.jpg|Koimesis (Meryem’in Ölümü)
Dosya:Genealogy of Jesus mosaic at Chora (1).jpg|İsa ve Ataları
Dosya:Genealogy of Mary mosaic at Chora.jpg|Meryem ve Ataları
Dosya:Journey to Bethlehem mosaic at Chora.jpg|Meryem ve Yusuf'un Beytüllahim'e yolculuğu
Dosya:Istanbul-Saint Sauveur in Chora-Recensement à Bethléem-1981.jpg|Meryem ve Yusuf'un Beytüllahim'deki nüfus sayımı
Dosya:Meister der Kahriye-Cami-Kirche in Istanbul 005.jpg|Nüfus sayımı sahnesi detayı (Meryem)
Dosya:Istanbul-Saint-Sauveur in Chora-La nativité-1981.jpg|İsa'nın Doğumu
Dosya:Istanbul-Saint-Sauveur in Chora-Arc gauche de la Nativité-1981.jpg|Doğum sahnesi sol kemerindeki aziz
Dosya:Istanbul-Saint-Sauveur in Chora-Arc droit de la Nativité-1981.jpg|Doğum sahnesi sağ kemerindeki aziz
Dosya:Herod's Inquiry mosaic at Chora.jpg|Kral Herodes'in kâhinleri sorgulaması
Dosya:Massacre of the innocents mosaic at Chora.jpg|Masumların Katliamı
Dosya:Elizabeth chora.jpg|Azize Elizabet ve kucağında Vaftizci Yahya (Çölde kaçış)
Dosya:Meister der Kahriye-Cami-Kirche in Istanbul 004.jpg|Mısır'a kaçış sahnesi detayı
Dosya:Istanbul-Saint-Sauveur in Chora-Tentation du Christ-1981.jpg|İsa'nın çölde Şeytan tarafından denenmesi
Dosya:HSX Christ temptation.jpg|İsa'nın çölde denenmesi (Alternatif açı)
Dosya:StPeter-mosaic-from-Chora-church-in-Istanbul.jpg|Aziz Petrus
Dosya:Paul in Chora.jpg|Aziz Pavlus
Dosya:Kariye Muzesi (2681429613).jpg|Deisis mozaiğinin sağ alt köşesindeki Maria Dukaina
Dosya:Meister der Kahriye-Cami-Kirche in Istanbul 003.jpg|Tavus kuşu
Dosya:Chora Cana.jpg|Kana'daki Düğün

### Freskler
Kariye'nin süslemelerinde mozaiklerin yanı sıra fresk tekniği de önemli bir yer tutar. Bu teknik, özellikle mezar şapeli olarak kullanılan Pareklezyon (yan şapel) bölümünde yoğunlaşmıştır. Buradaki fresklerin hemen hemen tümü korunmuştur.
#### Anastasis (Diriliş) Sahnesi
Pareklezyon'un apsis yarım kubbesinde yer alan **Anastasis** (Diriliş) freski, Kariye'nin en tanınmış sahnelerinden biridir ve Geç Bizans sanatının (Paleologos dönemi) başyapıtı olarak kabul edilir. Şapelin bir mezar alanı olarak işleviyle uyumlu bir şekilde, sahne ölümden sonraki kurtuluşu ve ebedi hayatı simgeler.

;Kompozisyon ve İkonografi
Sahnenin merkezinde, beyaz ve altın sarısı parlak giysiler içinde, yıldızlarla bezeli badem şeklinde bir ışık halesi (Mandorla) ile çevrelenmiş İsa yer alır. İsa figürü, koyu lacivert arka planla güçlü bir tezat oluşturur ve sahneye hakimdir. İsa'nın duruşu ve uçuşan giysileri, sahneye ilahi bir rüzgar ve dinamizm katar. 

;Figürler ve Anlatım
* **İsa ve İlk İnsanlar:** İsa, cehennemin kapılarını kırmış olarak betimlenir. İki eliyle, mezarlarından (lahitlerden) doğrulan Adem ve Havva'yı güçlü bir şekilde yukarı çekmektedir. İsa'nın onları ellerinden değil, **bileklerinden** kavraması teolojik bir vurgudur; insanlığın kendi çabasıyla değil, ancak Tanrı'nın gücü ve lütfuyla kurtulabileceğini (ölümden dirilebileceğini) anlatır.
* **Şahitler:** İsa'nın sağında (izleyiciye göre sol), Adem'in hemen arkasında Vaftizci Yahya, peygamber krallar Davud ve Süleyman ile diğer dürüst krallar sıralanır. İsa'nın solunda (izleyiciye göre sağ), Havva'nın arkasında ise genellikle insanlık tarihinin ilk kurbanı kabul edilen Habil ve diğer peygamberler yer alır.
* **Hades ve Cehennem:** İsa'nın ayakları altında, cehennemin kırılmış kapıları, parçalanmış kilitler, menteşeler ve zincirler kaotik bir şekilde etrafa saçılmıştır. En altta ise elleri ve ayakları zincirlenmiş, ölümü ve yeraltı dünyasını simgeleyen Hades, koyu tenli ve mağlup bir şekilde yatar vaziyette tasvir edilmiştir.

Bu sahne, Hristiyan inancındaki "Harrowing of Hell" (İsa'nın cehenneme inişi ve ruhları kurtarışı) dogmasının görsel bir anlatısıdır.

#### Fresk Listesi

#### Fresklerden Görünümler

Dosya:Chora Anastasis1.jpg|Pareklezyon apsisinde yer alan Anastasis (Diriliş) 
Dosya:Deesis of the Judgement day mosaic at Chora.jpg|"Son Yargı" freskinin detayında Deisis
Dosya:Istanbul Chora Church 01.jpg|Pareklezyon kubbesinde Meryem ve Çocuk İsa
Dosya:Jacob's ladder and Jacob wrestling an angel.jpg|Yakup'un Merdiveni ve Yakup'un Melekle Güreşi
Dosya:Gregor-Chora.jpg|Teolog Aziz Nenizili Gregor
Dosya:Archangel Michael at Chora.jpg|Büyük Melek Mikâil 


## Galeri

Dosya:Moni tis Horas.jpg|Eskiz, 1877
Dosya:Kariye mosque Istanbul.jpg|Renklendirilmiş fotoğraf (1890-1900)
Dosya:HSX Millingen 1912 pl. LXXXIa.jpg|Ön cephe 1912
Dosya:Sant Salvador de Khora - exterior.JPG|Ön cephe
Dosya:Istanbul - Kariye Camii (s. Salvatore in Chora) - Foto G. Dall'Orto 26-5-2006.jpg|Minare tarafından görünüm
Dosya:Chora Church Constantinople 2007 panorama 002.jpg|Arka cephe
Dosya:San Salvatore Chora Church 2.JPG|İç görünüm
Dosya:Chora Church Constantinople (10).JPG|İç nartekste kuzey kubbe
Dosya:Chora Christ south coupole.jpg|İç nartekste güney kubbe
Dosya:Chora Church Constantinople 2007 010.jpg|*[[Parekklesion]]*
Dosya:View of the naos of Chora Church with the Koimesis Mosaic.jpg|Koimesis mozaiği  bulunan *naos*


## Ayrıca bakınız
* Camiye çevrilen kiliseler listesi

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dış bağlantılar

* T.C. İstanbul Valiliği (Harika İstanbul) / Kariye Müzesi ve Tanıtımı
* Byzantium 1200 | Chora Monastery 
*