Ursus arctos horribilis

***Ursus arctos horribilis***, *[[Ursus arctos]]* türüne bağlı Kuzey Amerika'da yaşayan bir ayı alttürüdür.

## Özellikler
Türün diğer alttürleri arasında *[[Ursus arctos beringianus]]* ve *[[Ursus arctos middendorffi]]*den sonra gelse de en iri olanlar arasındadır. Büyüklükleri zaman aralığı ve popülasyon oranına göre değişkenlik gösterir.

Alaska Yarımadası'nda yüksek popülasyona sahiptir. Yaklaşık olarak erkekler , dişiler  ağırlığındadır.

Kanada'daki popülasyonu daha azdır. Yaklaşık olarak erkekler , dişiler ise  ağırlığındadır. Popülasyon oranı bölgedeki *[[Ursus americanus]]* ile birbirine yakındır.

Ortalama  boyunda,  omuz genişliğinde, arka ayakları  uzunluğundadır. Yeni doğan yavrular  ağırlığından daha hafiftir.

Renkleri sarıdan siyaha çeşitlilik gösterir. Tipik olarak kürkü ayaklarda koyu kahverengi, uçlara ve sırta doğru beyaz veya sarımsıdır.

*[[Ursus americanus]]* ile aynı bölgelerde yaşadıklarından birbirinden ayırt etmek için birçok farklılıkları vardır:
* *Ursus arctos horribilis*in omuzlarında kaslı bir kambur görülebilir, *[[Ursus americanus]]*da bu kambur yoktur.
* Kamburun haricinde yüz profili olarak *Ursus arctos horribilis*in kısa, yuvarlak kulaklara sahipken, *[[Ursus americanus]]'un yüzü daha düz ve uzun kulaklara sahiptir.
* *Ursus arctos horribilis*in arka alt gövdesi omuzlarından daha aşağıda kalır, *Ursus americanus*un ise omuzlarından daha yüksektedir.
* *Ursus arctos horribilis*in pençeleri  uzunluğunda, *Ursus americanus*un ise  uzunluğundadır.

==Dağılım ve habitat==
Önceleri Alaska'dan Meksika'ya, doğusundan batıda Hudson Körfezi'ne kadar dağılım gösterirken; artık Alaska, Kanada'nın batı kısımları, Kuzey Batı Amerika'nın bir kısmından güneye doğru [[Yellowstone Millî Parkı]] ve [[Grand Teton Ulusal Parkı]]da bulunur. Kanada'da; kuzeybatı bölgelerinde, [[Britanya Kolumbiyası]], [[Alberta]], [[Yukon]], [[Nunavut]] ve [[Manitoba]]'da yaklaşık olarak 25.000'e yakın popülasyondadır.

==Ekoloji==
===Yaşam döngüsü===
Ortalama yaş aralığı erkeklerde 22 yıl, dişilerde 26 yıla yakındır. Dişiler daha az tehlikede kaldıklarından ve dönemsel dövüşlere girmediklerinden dolayı erkeklerden uzun yaşarlar. Bilinen en yaşlıları, Alaska içlerinde 34 yaşında, kıyılara doğru 39 yaşındadır. Genel olarak doğumlarından sonraki ilk yılda ölürler. Captive grizzlies have lived as long as 44 years.

*Ursus arctos horribilis*, yılın 5-7 ayını kış uykusuna yatarak (Kaliforniya gibi sıcak bölgeler haricinde)  geçirir. Yavruların annelerinden beslenerek büyüyüp güçlenmelerine olanak sağladığından, dişiler kış uykusu döneminde yavrular. Kış uykusuna hazırlanmak için sığınağa ve yetecek kadar yiyecek yemiş olmaya ihtiyacı vardır. Dönem boyunca dışkılamaz. Erkekler martın ortalarına doğru uyanırken, dişiler nisan beya mayısın başına doğru uyanır.

===Besin kaynağı===
Genel olarak sindirim sistemleri etçiller arasında olsa da, hepçildir. Hem bitki hem de hayvan yer. Geyik, koyun, bizon hatta yaralı veya güçsüz *Ursus americanus* gibi büyük memelileri avlayarak beslenirler. Kıyılarda yaşayanların besinleri balıklardan da oluşur ve diğer besinlere oranla bu bölgelerde beslenenler daha iri olur. [[Salmonidae]] türleri, *Salmo trutta* ve protein açısından yoğun olan diğer balıklar besinleri arasındadır. Alaska kıyılarında kıyıya vuran ölü balinaların leşlerini de yiyebilirler.

Dönemsel ve bölgesel etkenlere göre değişiklik gösterse de besinlerinin % 80-90'ının bitkiler oluşturur. *Rubus fruticosus*, *Rubus spectabilis*, *Vaccinium oxycoccos*, *Shepherdia argentea*, *Shepherdia canadensis*, *Vaccinium parvifolium* gibi birçok seçenekleri vardır bölgeye göre. Coccinellidae türleri, karınca ve arı gibi çoğul gruplu böcekleri de yiyebilir. Heyelan veya çökmeler olduğunda yiyecek bolluğu oluşursa bu bölgelere gider ve gruplar halinde beslenebilir. Yiyecek azalmasında tekrar bireysel beslenmeye döner.

===İletişim ve sosyal davranış===
Amerikan yerli kabileleri ile birbirlerinden korksalarda, yerli kabileler türü korkutarak aynı bölgede yaşadı. *Ursus arctos horribilis*, kabileler tarafından o kadar korkutulmuştu ki tek kalmadıkları sürece avlanılmadılar.

Giderek artan insan-ayı iletişimi, ayıların insan davranışlarına ve yaşam alanlarına adapte olmasını sağladı. İnsanların yaşam alanlarını ayıların dönemsel hareket alanlarına genişletmesi, şiddetin artmasını tetikleyen sebepler arasında.

Genel olarak insanlarla iletişimden kaçınırlar. İnsanlara karşı fiziksel büyüklük avantajları bulunsa da insanları nadiren avlarlar. Saldırıların genelini ani yakınlaşmalar, yiyeceklerini veya yavrularını korumaktan meydana gelir.

*Ursus arctos horribilis* yavrularını veya kendisini koruması gerektiğinde *Ursus americanus*a oranla daha agresiftir. Yavruların aksine yetişkinler tehlike anında ağaca tırmanamaz, oldukları yerde durarak saldırana karşı pozisyonunu korur. Dişiler yavrularını korumakta daha saldırgandır ve insan ölümlerinin % 70'i bu sebepledir.

==Korunma durumu==
İnsanların yaşam alanlarını genişletmesiyle zamanla popülasyonda düşüş yaşayan türün korunması ve popülasyon arttırılması için, Britanya Kolumbiyası'nda odak noktalarından biri park ve koruma alanlarının tekrar düzenlenmesi.

== Galeri ==
<gaLlery>
Resim:Grizzly skull.jpg|Bir grizli [[kafatası]].
Resim:A mother and a cub bears.JPG|Bir anne ve yavrusu.
Resim:Grizzly Bear Yellowstone.jpg|Bir [[dişi]] grizli.
resim:Bear warning sign.jpg|Kampçıları uyaran bir tabela. Yiyeceklerin yükseğe asılması ya da ayı sandıklarına konulması tavsiye edilir.
Resim:Grizzly-cub.jpg|Yavru
File:Jasper Dwayne Reilander-4.jpg|[[Jasper Millî Parkı]]
File:Griffes de grizzli.jpg|Kazmaya adapte olmuş pençeleri
File:A054, Katmai National Park, Brooks Falls, Alaska, USA, bear and salmon, 2002.jpg|
File:Grizzly Bear Family in Glacier National Park.jpg|Aile, [[Glacier Millî Parkı (Amerika Birleşik Devletleri)|Glacier Millî Parkı]], [[Montana]],
File:Grizzlymumcubs-c01.jpg|
File:A mother and a cub bears.JPG|Dişi ve yavrusu
File:Ursus arctos Aug 19 2018.webm|
File:Grizzly Bear Fishing Brooks Falls.jpg|küçükresim|left|upright|Balık avlaması, Alaska
File:To replace picture in 'Ursid hybrid'.jpg|Melez [[Kanada]]
File:Grolar.JPG|Melez
File:Gorgonia, Mescalero medicine man.jpg|Amerikan yerlisi postu tutarken
File:A053, Katmai National Park, Brooks Falls, Alaska, USA, bear and salmon, 2002.jpg|Şelalede balık avlayışı
File:Grizzly Denali Crop.jpg|[[Denali Ulusal Parkı ve Koruma Bölgesi]]
File:Bear trap GTNP1.jpg|Ayıları yakalayıp güvenle doğaya salmak için tuzak, [[Wyoming]], [[Grand Teton Ulusal Parkı]]
File:American Museum of Natural History in Manhattan, New York City, United States of America (9860911314).jpg|Doldurma post, [[Amerikan Doğa Tarihi Müzesi]]
</galLery>

== Konuyla ilgili yayınlar ==
* Wilson, Don E., and DeeAnn M. Reeder, eds., 1992: null. Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, 2nd ed., 3rd printing. xviii + 1207
* Wilson, Don E., and DeeAnn M. Reeder, eds., 2005: null. Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, 3rd ed., vols. 1 & 2. 2142
* Hall, E. Raymond, 1981: null. The Mammals of North America, vol. 2, 2nd ed.. 601-1175.
* 
* 
* [http://www.sararegistry.gc.ca/virtual_sara/files/cosewic/sr_grizzly_bear_e.pdf Committee On The Status of Endangered Wildlife in Canada (COSEWIC) Assessment and Update Status Report on the Grizzly Bear (*'Ursus arctos''') in Canada, 2002] 2.1 MB PDF file.
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## Dış bağlantılar
*Smithsonian National Museum of Natural History species account-Grizzly Bear
* 
* 

## Kaynakça