Çarkıfelek (bitki)

***Çarkıfelek (''Passiflora''), ***çarkıfelekgiller (Passifloraceae) familyasından 550'den fazla türden oluşan asma ya da sarmaşık tipi bitki cinsidir. Cinsin ticari değeri en yüksek olan ve meyvesi (Mararkuya) için yetiştirilen türü Passiflora edulistir.

Değirmen çarkını andıran çiçeklerinden dolayı Türkçede "çarkıfelek" (feleğin çarkı) adını almıştır. Farsçada ise saate benzerliğinden dolayı "saat" (ساعت) adı kullanılır.

Bazı türleri yenilebilir meyveleri nedeniyle tropikal bölgelerde yetiştirilirken, bazıları ise gösterişli çiçekleri nedeniyle bahçe ve kameriye örtü bitkisi olarak kullanılır.

## Besin olarak tüketimi

Yenilebilir meyveleri olan türleri içinde **çarkıfelek** (*[[Passiflora edulis|P. edulis]]* 'in meyvesi) başta olmak üzere *[[Passiflora ligularis|P. ligularis]]*, *[[Passiflora incarnata|P. incarnata]]*, *[[Passiflora quadrangularis|P. quadrangularis]]*, *[[Passiflora foetida|P. foetida]]*, *[[Passiflora caerulea|P.caerulea]]*, *[[Passiflora tripartita var. mollissima|P. tripartita var. mollissima]]* *[[Passiflora tarminiana|P. tarminiana]]*, *[[Passiflora laurifolia|P.laurifolia]]* ve *[[Passiflora maliformis|P. maliformis]]* sayılabilir.

Meyvelerinin herhangi bir zararlı etkisi bulunmamakla birlikte, yenilebilen meyvelere sahip bütün *Passiflora* türleri için günde 2 taneden fazla meyvelerinden yenmesi tavsiye edilmemektedir. Zira çok aşırı tüketimi uyku, halsizlik gibi sorunlara neden olabilmektedir. Bununla birlikte meyvelerinin tamamen olgunlaştıktan sonra yenilip toplanması tavsiye edilir; zira bitkinin yapraklarında bulunan siyanid glikozit maddesi meyvelerinde de bulunmaktadır. Ancak bu oran yapraklarındakinden düşüktür ve olgunlaşmış veya dalından düşmüş meyvelerde en düşük ve zararsız düzeydedir.

Bitkinin yaprakları stres ve endişeyi azaltıcı olduğu düşünülen çay yapımında kullanılsa da, yapraklarında bulunan siyanid glukosit maddesinin toksik ve zararlı etkisi sebebiyle az tüketilmesi gerekmektedir. Ayrıca hamile olanlarda, bebek emzirenlerde, 6 aydan küçük çocuklarda bu konuda çok fazla bir araştırma yapılmadığı için, etkileri bilinmediği için, yapraklarının hiç kullanılmaması meyvelerinin ise bu gruplar için mümkün olduğunca az tüketilmesi tavsiye edilir. Bunun dışında özellikle yapraklarının alkollü içecekler ve reçeteli sedatiflerle (sinirleri yatıştıran ilaçlarla) birlikte doktora danışmadan kullanılması tavsiye edilmez. Zira bitkinin bu ilaçlarla etkileşime geçip etkisini arttırıcı özelliği bulunmaktadır. Ayrıca bitkinin valeria ve kava bitkileri ile birlikte yapraklarının kullanılması halinde bu bitkilerin etkisini arttıracağı ve buna göre kullanılması gereği unutulmamalıdır.

Ayrıca passiflora capsularis gibi bazı türlerin meyvesinin yenilmediği göz önünde tutulmalıdır.

## Üretimi
Tohumdan veya çelikten çoğaltılması yapılır. Asma sülüğü gibi helezonik tutmaçlara tutunarak hızlı büyür. Çoğu sıcak iklim bitkisidir. *P. incarnata* türü soğuğa en dayanıklı türlerden biri olarak kabul edilir.

## Ekolojik Özellikleri
Sarmaşık balözü bezleri yardımıyla karıncaları kendine çekerek savunma sağlar.

## Türler

## Melez Türler

* *[[Passiflora ×allardii]]* Lynch (*P. caerulea × quadrangularis*)
* *[[Passiflora ×belotii]]* Pépin (*P. alata × caerulea*)
* *[[Passiflora ×colvillii]]* Sweet (*P. incarnata × caerulea*)
* *[[Passiflora ×decaisneana]]* G.Nicholson (*P. alata × quadrangularis*)
* *[[Passiflora ×exoniensis]]* Mast. (*P. antioquiensis × tripartita* var. *mollissima*)
* *[[Passiflora ×kewensis]]* Nicholson (*P. caerulea × kermesina*)
* *[[Passiflora ×lawsoniana]]* Mast. (*P. alata × racemosa*)
* *[[Passiflora ×loudonii]]* Loudon (*P. racemosa × kermesina*)
* *[[Passiflora ×smythiana]]* Mast. (*P. manicata × tripartita* var. *mollissima*)
* *[[Passiflora ×violacea]]* Loisel. (*P. racemosa × caerulea*)

## Meyve galerisi

Resim:Passion fruits - whole and halved.jpg|*Passiflora edulis* 
Resim:Sweet granadillas (Passiflora ligularis) - whole and cross section.jpg|*Passiflora ligularis* 
Resim:Passiflora vitifolia Kunth 002.jpg|*Passiflora vitifolia* 
Resim:Badea.jpg|*Passiflora quadrangularis* 
Resim:Passiflora caerulea (2005 10 08) - vrucht open (2).jpg|*Passiflora caerulea* 
Resim:Maliformis.jpg|*Passiflora maliformis* 
Resim:P foetida fruit.jpg|*Passiflora foetida* 
Resim:Curuba.jpg|*Passiflora tripartita* var. *mollissima*  


## Kaynakça
Özellikle bitkinin tıbbi etkileri için bakınız.
* http://www.minddisorders.com/Ob-Ps/Passionflower.html 
* http://www.gardenguides.com/130979-passiflora-remedies.html
* http://www.wisegeek.com/what-are-the-medicinal-uses-of-passiflora-incarnata.htm 
* http://medicinalplants.us/passionflower-clinical-use-dosage 
* http://www.ehow.com/info_8369978_passiflora-dangers.html

## Kaynakça

### Dipnotlar