Yakutsk

**Yakutsk** (Rusça: Яку́тск; Sahaca: Дьокуускай, (D'okuuskay) ), Rusya'nın Yakutistan bölgesinin başkenti ve en büyük şehridir ve Kuzey Kutup Dairesi'nin yaklaşık 450 km (280 mil) güneyinde yer almaktadır. Madencilik endüstrisinin etkisiyle Yakutsk, 2021 nüfus sayımına göre 355.443 nüfusuyla Rusya'nın en hızlı büyüyen bölgesel şehirlerinden biri haline gelmiştir.

Yakutsk'un ortalama yıllık sıcaklığı -8,0 °C (17,6 °F) olup, kış aylarındaki en yüksek sıcaklıklar sürekli olarak -20 °C (-4 °F)'nin oldukça altında seyretmekte ve -64,4 °C (-83,9 °F) ile rekor düşük sıcaklık kaydedilmiştir. 

Sonuç olarak, Yakutsk dünyanın en soğuk büyük şehridir (bölgedeki bazı küçük kasabalar biraz daha soğuk olsa da). Yakutsk aynı zamanda sürekli donmuş toprakta bulunan en büyük şehirdir; diğer tek büyük şehir ise Sibirya'da bulunan Norilsk'tir. Yakutsk, Orta Yakutya Ovası'nda yer alan ve Lena Nehri üzerinde önemli bir liman kentidir. Şehre Yakutsk Havalimanı'nın yanı sıra daha küçük olan Magan Havalimanı da hizmet vermektedir.

## Etimoloji
Başlangıçta Lensky hapishanesi veya Yakut hapishanesi olarak adlandırıldı. Toponym'in ilk versiyonu hidronim "Lena" dan, ikincisi - mezar "Yakutia" dan geldi ve 1708'de, Yakutsk adına dönüştü.

## Tarihçe

Saha halkı olarak da bilinen Yakutlar, 13. ve 14. yüzyıllarda Sibirya'nın diğer bölgelerinden bölgeye göç etti. Geldiklerinde bölgedeki diğer yerli Sibiryalılarla karıştılar. Yakutsk'un Rus yerleşimi 1632'de Pyotr Beketov tarafından bir *ostrog* (kale) olarak kuruldu. 1639'da, *voyvodalık* merkezi oldu. Yakutsk'un Voyvoda'sı kısa süre sonra bölgedeki en önemli Rus yetkilisi olup doğuya ve güneye genişlemeyi yönetti.

25 Eylül 1632'de Lena Nehri'nin kıyılarını keşfeden Yenisei centurion Peter Beketov'un bir müfrezesi, Borogon Yakuts'un karasındaki 70&nbsp;km akış aşağısında nehrin sağ yakasında Yakutsk (Lensky) hapishanesini kurdu. Başından beri hapishane oldukça küçüktü. Garnizonu toplam 30 Kazaktı. 1634'te Yakut kuşatmasından kurtuldu. 1635'te yerel Kazaklar Yakut Kazakları olarak adlandırılma hakkını elde ettiler. 1638'de hapishane yeni kurulan Yakutsk Voyvodalığı'nın merkezi oldu. 1642-1643'te hapishane Tuymaada vadisindeki modern yerine taşındı.

1643'te Yakutsk olarak yeniden adlandırıldı. 
1726'da, 1. Kamçatka seferi Yakutsk'tan geçtiğinde, Teğmen Chirikov dergisinde yazdığı gibi, “300 Rus yardası ve 30.000 kişi şehrin yakınında Yakutov'da yaşıyor” ‘du.

Tüm Lena Bölgesi'nin askeri yönetim ve ticaret merkezi olan Yakutsk, 1708'den beri Sibirya eyaletine ve 1822'den beri Doğu Sibirya Genel Valisine bağlıydı.

1822'de Yakutsk bölgesel şehir oldu ve 1851'den beri Yakutia, Yakutsk'ta merkez ili haklarında bağımsız bölge statüsü kazandı.

Yakutsk'un aktif gelişimi I. I. Kraft (1907-1913) valiliği döneminde oldu. Şehirde elektrik santrali, telefon santrali kuruldu, müze açıldı ve İmparatorluk Coğrafya Derneği'nin bir bölümü kuruldu.

İç Savaşta, Yakutsk bölgesinde 1919 aralığında Yakut Kolçak karşıtı isyan da dahil olmak üzere birçok savaş çıktı. Amga yerleşiminden çok uzakta olmayan Sasyl-Sysyy (Sarı Alan) yolundaki bu savaşın son büyük çatışması Rusya tarihine yazıldı. 
13 Şubat'tan 3 Mart 1923'e kadar şiddetli donlarda Ivan Strod'un komutasındaki Yakutsk'a yaklaşımları savunan kızıl savaşçılar ve Beyaz Muhafız General Anatoly Pepelyaev'in baskın ekibi arasında savaş yapıldı. Savaşın sonucunda, RSFSR'deki son büyük beyaz askerî birlik yenildi ve general ele geçirildi.

İç Savaş'ın sonucunda Yakutsk bölgesinde Sovyet iktidarı kuruldu. Ekim 1921'de Yakut eyalet komitesi başkan yardımcısı (1922'den beri - Yakut Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Halk Komiserleri Kurulu Başkanı) olan Platon Oyunsky, “Yakut Özerk Sovyet Cumhuriyeti işçilerinin hak ve görev beyanı ve Yakton Özerklik Yönetmeliği ”taslağını geliştirdi. 1922 yılının başlarında cumhuriyetin kurulumu tamamlandı ve bu belgelere dayanarak 27 Nisan 1922'de Saha halkının tarihinde ilk devlet olarak Yakut Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. Cumhuriyetin başkenti Yakutsk oldu.

1930'larda ilk olarak Yakutsk'ta araştırma enstitüsü kuruldu, cumhuriyet halk eğitimine ve bilim seviyesine ulaştı.

Büyük Vatanseverlik Savaşında, şehir Alsib hava yolu kontrolüne sahipti, bu arada Lend-Lease uçakları Amerika Birleşik Devletleri'nden alındı.

27 Aralık 1991'de Yakut Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Saha Cumhuriyeti (Yakutistan) olarak yeniden adlandırıldı. Başkenti Yakutsk olarak kaldı.

## İklim
Son derece karasal bir subarktik iklim (Köppen iklim sınıflandırması: *Dfd*) ile Yakutsk, Dünya'nın büyük şehirler arasında en soğuk kış sıcaklıklarına sahiptir.

Yakutsk'ta ortalama aylık sıcaklık Temmuz ayında  ile Ocak ayında  arasında değişir. Yakutsk sürekli permafrost üzerine inşa edilmiş en büyük şehirdir ve birçok ev beton üzerine kazık'la inşa edilmiştir.

Antarktika dışındaki gezegende kaydedilen en düşük sıcaklıklar, Yakutsk'un kuzeydoğusundaki Yana Nehri havzasında olduğundan Yakutsk dünyanın en soğuk şehridir. Kışları aşırı soğuk ve uzun olmasına rağmen Yakutsk'da 10 Kasım ve 14 Mart tarihleri arasında donma noktasının üzerinde bir sıcaklık kaydedilmemiştir.

Yazlar oldukça kısa ama sıcaktır, günlük sıcaklıklar zaman zaman 'yi aşar ve bu sıcaklık değişimi şehri dünyadaki en çok mevsimsel sıcaklık farkı olan yer yapar. Yakutsk'ta kaydedilen en düşük sıcaklık 5 Şubat 1891'de -64.4C idi.

Yakutsk'daki kaydedilen en yüksek sıcaklıklar ise 17 Temmuz 2011'de +38.4 C ve 15 Temmuz 1942'de +38.3 C  idi.

Yakutsk, Pasifik Okyanusu'ndan neredeyse 1000&nbsp;km içeride olmak üzere ayrı bir iç bölgeye sahiptir ve bu yüksek enlem ile birleştiğinden şiddetli kışlar yaşanır. Bu paralelde temmuzun sıcaklıkları normalin üzeri ortalama değerlere çıkar ve ortalama Vladivostok veya Yuzhno-Sakhalinsk gibi daha güneydeki Uzak Doğu şehirlerinden birkaç derece daha sıcaktır. Temmuz gündüz sıcaklıkları bazı deniz alttropikal bölgelerinden bile daha sıcaktır. Sıcak yazlar soğuk kışlar Yakutsk'un ağaç hattı'nın çok güneyinde olmasını sağlar.

İklimi oldukça kuraktır ve kış boyunca çok soğuk kıtasal hava etrafında oluşan yoğun "Sibirya high" nedeniyle yıllık yağışların çoğu en sıcak aylarda olur. Ancak, Pasifik Okyanusu'ndan gelen güneydoğulu nemli rüzgârlar Lena vadisine ulaşmadan önce kıyıdaki dağlarda nemlerini kaybettiklerinden yaz yağışları şiddetli değildir.

Yazın, Lena nehrinin yukarısındaki Lena Sütunları'nı, nehrin aşağılarındaki muhteşem manzaraları ve Lena Deltasının vahşi yaşamı'nı gösteren çeşitli nehir tekne turları vardır.

## Ekonomi

 
Yakutsk, gümüş, elmas, altın gibi zengin maden yataklarına sahiptir.

Yakutia Airlines şirketinin genel merkezi Yakutsk'tadır.

## Kültür

Yakutsk'taki bazı ünlü tiyatrolar şunlardır: 
* Devlet Rus Dram Tiyatrosu
* Saha Tiyatrosu, 
* Suorun Omoloon Genç Seyirci Tiyatrosu
* Devlet Akademik Opera ve Bale Tiyatrosu

Şehirde birçok müze vardır: 
* Saha Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi 
* Yerel Kültür ve Tarih Müzesi 
* Yemelyan Yaroslavski 
* Khomus müzesi
* Permafrost müzesi

Ysyakh yaz festivali her yıl haziranın son hafta sonu yapılır. Geleneksel Yakut yaz gündönümü şenlikleri doğanın canlanması, yenilenmesi, doğurganlık ve yeni yıl başlangıcıdır. Ysyakh yaz festivaline ulusal Yakut ayinleri, törenleri, halk dansları, at yarışı, Yakut etnik müzik ve şarkıları, ulusal mutfağı ve geleneksel Yakut spor yarışmaları eşlik eder.

Yakutsk'ta birçok grubun çıktığı yerel bir punk sahnesi vardır. Gösterilere genç ve yaşlı 300 kişiye kadar kişi katılır.

## Ünlü binalar
* Yakutsk TV kulesi
* İsa Mesih'in başkalaşımının Yakutsk Ortodoks katedrali

## Demografi
2018 nüfus sayımına göre şehrin toplam nüfusu 311,760'dır.

Etnik yapı (2010)
*Yakutlar – %50.6
*Ruslar – %38.4
*Ukraynalılar – %1.4
*Kırgızlar – %1.1
*Evenkiler – %1
*Diğerleri – %7.5

Belediye yetki alanında 295.600 kişi yaşar ve bu cumhuriyet nüfusunun yaklaşık% 30'udur. Büyük Yakutsk (banliyö köyü Zhatay, banliyö Namsky, Ust-Aldansky, Megino-Kangalassky, Khangalassky ve Dağlık alandaki nüfus dahil) - yaklaşık. 410 000 kişi vardır. Son nüfus sayımına göre iki nüfus sayımı (2002 ve 2010) arasında Yakutsk ‘un nüfusu % 20,1 arttı. Buna göre 141.000 Yakut, 113.000 Rus nüfusu vardır.

1990'ların başından beri kırsal bölgelerden cumhuriyet bölgesi Yakutsk'a aktif göç var. 90'lı yılların başından 2000'lerin başına kadar Rusça konuşan nüfus göç etmiştir; şu anda, Rusça konuşan nüfusun payı pek değişmemiştir. 2000'li yıllardan beri Orta Asya, Kafkasya ve Çin’den buraya ziyaretçi göçü var. Yakutsk'un nüfusu doğal büyüme ve göç nedeniyle hızla artmaktadır. Nüfusa uygun konut, kreş, okul ve hastane sağlama konusu ciddi bir konudur.

## İdari ve belediye durumu
Yakutsk, Saha Cumhuriyeti'nin başkent' idir.

## Spor
Şehrin modern bir buz sarayı “Ellay Bootur”, suni çim “Tuymaada”, “Gençlik”, “50 yıllık zafer” spor sarayı “Triumph”, “Sterkh”, “Tandem”, “Nugget”, “ Cholbon ”,“ Dolgun ”,“ Modun ”,“ Dohsun ”(kapalı futbol sahası), cumhuriyet hipodromu ve diğer spor tesisleri vardır.

Rus futbol liginde şehri Zarya mini futbol kulübünü temsil etmektedir. 2008 yılında, takım Rus futbol liginin en güçlü ikincisi Rusya futbol şampiyonasının Premier Ligi'nde 4. sırada yer aldı.
Farklı yıllarda Yakutsk, Dinamo futbol kulübü, Sakha basketbol kulübü, Yakutyanochka kadın voleybol kulübü, Sakhainkas mini futbol kulübü ve Fakel futbol kulübü tarafından temsil edildi.
2011 yılından bu yana Yakutia futbol kulübü, bir kez daha profesyonel seviyeye ulaştı ve Rus futbol şampiyonası Vostok bölgesi ikinci bölümünün üyesidir.
2011 yılında Yakutsk, Rus sporlarına (skeet) ve serbest stil güreşine ev sahipliği yaptı.
4-5 Temmuz 2012 tarihleri arasında Yakutsk, “Rusya bir Spor Gücüdür” forumuna ev sahipliği yaptı.
2014 yılında, şehir birinci mas-güreş dünya şampiyonasına, 2016'da ikinci ve 2019'da da üçüncü defa mas-güreş dünya şampiyonasına ev sahipliği yaptı
1996 yılından bu yana Yakutsk, Asya Çocukları Uluslararası Spor Oyunlarına ev sahipliği yapmaktadır. 
1999 ve 2007'de kadınlar arası uluslararası taslak dünya şampiyonaları Yakutsk'ta yapıldı. 
Şehir genellikle serbest stil güreş şampiyonaları için bir mekan olarak hizmet verir. Yakutsk, serbest stil güreş 1985'te SSCB şampiyonasına ve Rus serbest stil güreş şampiyonalarına ev sahipliği yaptı (2002, 2011, 2014 ve 2016'da).

## Fizikocoğrafi Yapısı

Şehir, orta yolunda Lena Nehri'nin sol kıyısında bulunan Tuymaada Vadisi'ndedir. 
62 derece kuzey enleminin paralelinin biraz kuzeyinde bulunur, bunun sonucunda yaz aylarında uzun "beyaz geceler" görülür ve kış aylarında (Aralık), gün ışığı saatleri sadece 3-4 saat sürer. Yüzölçümü - 122&nbsp;km². Yakutsk, mevsimsel permafrost bölgesindeki en büyük şehirdir. Moskova 8400&nbsp;km uzaklıktadır. 
Yakutsk, Lena Nehri Vadisi'nde (Tuymaada Vadisi) düz bir alandadır. Şehrin topraklarında, en büyüğü Saysary, Teploye, Taloe, Khating-Yuryakh, Sergelyakh olan birçok taşkın yatağı gölleri ve büyükleri vardır. 
Kıyılar, sığlıklarda sığlarla büyümüştür. Lena'nın sol kök kıyısı, yaklaşık yüz metre yüksekliğinde, dik bitki örtüsüyle kaplı dik, pis çıkıntı ile Tuymaada vadisine girer. Şehrin yanından, bu uçurumlar bir dağ aralığına benzer ancak gerçekte çam karaçamı taiga ile kaplı ve Lena Vadisi'nin üzerinde yükselen hafif tepelik bir ovanın kenarıdır. Keskin bir tepe noktası olan bu uçurumun yanal çıkıntılarından biri Chochur Muran dağı'dır.

Yakutsk'un merkezi kısmı, Lena Nehri'nin kanalından geniş bir çimenlik düzlükle - Lena Nehri'nin taşkın yatağı olan ve sellerde sular altında kalan “Yeşil Çayır” olarak ayrılır. Sadece Yakutsk nehir limanına Lena kanallarından biri - 60'lı yıllarda şehir barajının inşasından sonra şehir Kanalıdır.

Sözde nehir limanı kanalı durgun suya dönüştü. Nehir kumlarının birikmesi nedeniyle, bu kanal sürekli sığdır ve navigasyonu sağlamak için tabanı tarak gemileri tarafından düzenli olarak derinleştirilir.

## Kardeş Şehirler
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Resimler

Image:Jakutsk theater.jpg|Oyuunskiy Meydanı. Solda Saha Tiyatrosu.
Image:Lena River near Yakutsk (synchroswimr).jpg|Yakutsk'ta Lena Nehri
Image:Y-ostrog.jpg|1683'te Yakutsk'ta inşa edilen Ostrog Kulesi veya Ostrog Hisarı
Image:kulakovskystreet.jpg|Kulakovskiy Caddesi'nde Gece


## Dış bağlantılar

* Yakutsk şehrinin ilk sosyal şebekesi 
* Yakutsk fotoğrafları 
* Yakutsk Devlet Üniversitesi
* Lena Pillars at Natural Heritage Protection Fund
* Bazı Yakutsk fotoğrafları  
* Yakutsk’un dünü ve bugünü: Saha Cumhuriyeti foto galerisi web sitesi

## Kaynakça