Köpekbalığı

**Köpek balığı** (Selachimorpha), kıkırdaklı balıklar (Chondrichthyes) sınıfının Elasmobranchii alt sınıfını oluşturan iki üst takımdan biri olan **Selachimorpha** (diğeri, Batoidea) içinde sınıflanan balıkların ortak adıdır. Kıkırdaklı balık sınıfında değerlendirilen bir balık türüdür ve hem tatlı sularda hem de tuzlu sularda yaşayabilen canlılar arasında değerlendirilmektedir. Köpek balıklarının 360 tane tespit edilmiş türü bulunmaktadır. En bilinmeyen türü ise Melek Köpek Balığı olmaktadır.

## Özellikler

Köpek balıkları, çok iyi bir avcı olarak bilinir ve keskin dişleri, güçlü yüzgeçleri ve hızlı hareket kabiliyetleri ile tanınır. Bazı türleri, suda saatte 60 km’ye varan hızlara ulaşabilir. Boyutları birkaç santimetreden, büyük beyaz köpek balığı gibi 6 metreye kadar değişebilir. Köpek balıklarının çenelerinde yüzlerce dişi olur. Hatta bazı türlerde üç bine yakın diş vardır. Kırılan dişin yerine yenisi çıkar. Çoğu türde dişler 5 sıra halinde dizilidir. Bilinen yaklaşık 360 türü vardır ve bilinenin aksine ise %90’nından daha fazlası insanlardan uzak durur ve onlara zarar vermez. Yaklaşık 40 türü potansiyel olarak tehlikelidir ve bunların 12’si özellikle insanlara saldırıda bulunan türlerdir. En tehlikeli olan bu türlerin başlıcaları;

* Büyük Beyaz Köpek Balığı (''Carcharodon carcharias''): İstatistiklere göre köpek balığı saldırılarının %30’undan fazlası büyük beyaz köpek balığına aittir. Avını keşfetmek için önce test ısırıkları yapar, bu nedenle saldırılar bazen ölümcül olabilir. Genelde ısırık sonrası bırakır çünkü insan eti yağ açısından yetersizdir. Genelde fok ve yağlı balıklarla beslenen bu tür, insanları da fok sandığı için saldırır.

* Kaplan Köpek Balığı (*Galeocerdo cuvie*): Büyük beyaz köpek balığından sonra en çok saldırı vakasına sahip türdür. İnsanlara yönelik saldırılarda en ölümcül türlerden biridir. Saldırıya uğrayan insanları genellikle bırakmaz ve yemeye devam eder. Genellikle sığ sularda yüzen insanlara saldırır.

* Boğa Köpek Balığı (''Carcharhinus leucas''): Tatlı suya uyum sağlayabilen tek saldırgan köpek balığıdır. Büyük beyaz köpek balığından bile daha agresif kabul edilir, çünkü ısırıp bırakmak yerine saldırıya devam eder.

* Okyanus Beyaz Yüzgeçli Köpek Balığı (''Carcharhinus longimanus''): En çok açık deniz kazalarında veya batık gemilerden kurtulan insanlara saldırmıştır.

* Mako Köpek Balığı (Isurus oxyrinchus) : Dünyanın en hızlı köpek balığıdır (75 km/s hıza ulaşabilir). Genellikle kılıç balıkları ve ton balıkları ile beslenir. İnsanlara yönelik belgelenmiş saldırı sayısı diğerlerine göre daha azdır.

* Zebra Köpek Balığı, Gitar Köpek Balığı, Hemşire Köpek Balığı ve Siyah Yüzgeçli Resif Köpek Balığı olmak üzere dört tür köpek balığı bulunmaktadır. Bu türler genelde zararsız olarak bilinen türlerdir

Köpek balıkları, solungaçlarının çevresindeki kaslar aktif olmalarına rağmen su pompalamak için yeterince güçlü değildir ve su yüzeyinde tutacak hava keselerine sahip değillerdir. Hayatları boyunca yüzen bu canlılar, batmamak için uyurken bile yüzmeye devam ederler Ne kadar hızlı yüzerlerse, solungaçlarından o kadar çok su geçer. Yüzmeyi bırakırlarsa, oksijen almayı bırakırlar. Ya hareket ederler ya da ölürler.

Köpek balıkları arasında en yırtıcı ve tehlikeli olan büyük beyaz köpek balığıdır. Ama onun bile çekindiği bir hayvan vardır. Bunlar başlıca Orka ve Yunuslardır. Yaklaşık 1,5 milyon yıl önce ise soyu tükenmiş Megalodon, gelmiş geçmiş en büyük köpek balığı türüydü.

## Beslenme
Köpek balıklarının yiyecek yelpazesi çok geniştir. Genellikle küçük balıklar ve omurgasızlar, foklar, deniz aslanları ve diğer deniz memelileriyle beslenir. Çoğu köpek balığı beslenmelerine göre üç gruba ayrılırlar;

*Serbest yüzen deniz canlılarıyla beslenenler: Hexanchub, Lamnidae, Alopias, Carcharhinidae, Squalidae, Somniosus
*Tabanda yaşayan deniz canlılarıyla beslenenler: Heterodontida, Scyliorhinidae, Triakidae, Oxynotidae, Echinorhinidae, Pristiophoridae, Squatinoidei
*Planktonlarla beslenenler: Dev köpek balığı (*Cetorhinus maximus*), balina köpek balığı (Rhincodontidae)

## Kan
Vatozlar gibi köpek balıklarının kanında da diğer canlılara nazaran daha fazla üre bulunur (% 05 - 8). Bu oran Teleostei balıklarınkinden yaklaşık yüz misli daha fazladır.

Birim hacimdeki alyuvar sayısı Teleostei balıklarınkine göre yaklaşık 5-8 misli daha azdır. Bu eksiklik her alyuvarın yüzeyinin yaklaşık 5 defa daha büyütülmesi ile giderilmiştir.

## Üreme

Çoğu büyük köpekbalığı türünün doğum ve üreme bölgeleri kıyı yakını sularda bulunur.

## Yaşam Alanları

Hem okyanusta hem de tatlı sularda bulunabilirler. Tropik sularda, kuzey denizlerinde ve Akdeniz'de çoğunlukla derinlerde rastlanırlar.

## Tehlikeler

Akdeniz'de yaşayan köpek balığı ve vatoz türlerinin yarısından fazlası tehdit altında ve neredeyse bu türlerin üçte biri tükenme seviyesine kadar avlanmıştır. Yapılan araştırmalara göre, deniz avcılarının endişe verici durumları, denizel yaban hayatı aşırı avlanma ile azalmış olan Akdeniz'in sağlığının kötüye gittiğinin bir işaretidir.

Aşırı avlanma, Akdeniz köpek balıkları ve vatozları için en büyük tehdit olmakla birlikte her boyutta balıkçılık faaliyeti bunu etkilemekte. Bazı türler doğrudan avlanıp pazara girerken geri kalanlar ise hedef dışı olarak balıkçı ağlarına takılıp zarar görüyorlar. Akdeniz’de trol ağlarına yakalanan 60'tan fazla tür kaydedilirken, bazı bölgelerde paraketelere takılan köpekbalıkları ve vatozlar toplam avın üçte birinden fazlasını temsil etmekte.
Avlanmaya ilaveten, diğer tehditler de Akdeniz'deki köpekbalıklarının durumunu giderek daha da kötüleştirmekte. Bunlar arasında plastik kirliliği yani köpek balıklarının plastikleri yutması veya hayalet ağlar gibi plastik atıklara takılması ve deniz ürünleri dolandırıcılığı da bulunmakta.

## Sınıflandırma
Günümüzde varlığını sürdürmekte olan yaklaşık 360 köpek balığı türü bulunmaktadır ve bunlar sekiz takımda sınıflandırılmaktadır. Köpek balıkları (Selachimorpha) üst takımının kıkırdaklı balıklar (Chondrichthyes) sınıfı içindeki yeri ve içerdiği takımlar aşağıda sunulmuştur:
* Sınıf: Chondrichthyes - Kıkırdaklı balıklar
:* Alt sınıf: Elasmobranchii - Yassı solungaçlılar
::* Üst takım: Batoidea - Vatozlar ve tırpana balıkları
::* **Üst takım**: **Selachimorpha** - **Köpek balıkları**
:::* Takım: Carcharhiniformes
:::* Takım: Heterodontiformes
:::* Takım: Hexanchiformes
:::* Takım: Lamniformes
:::* Takım: Orectolobiformes
:::* Takım: Pristiophoriformes
:::* Takım: Squaliformes
:::* Takım: Squatiniformes
:::* Takım: Xenacanthida
:* Alt sınıf: Holocephali - Deniz kedileri

## Ayrıca bakınız
* Kıkırdaklı Balıklar
* Köpek balığından korunma kafesi
* Büyük Beyaz Köpek Balığı
* Boğa Köpek Balığı
* Okyanus Beyaz Yüzgeçli Köpek Balığı
* Zebra Köpek Balığı
* Siyah Uçlu Resif Köpek Balığı
* Megalodon
* Orka
* Yunus
* Balina Köpek Balığı

## Kaynakça
* Prof. Dr. Ali Demirsoy(1993), Yaşamın Temel Kuralları