Haçlı Yuhanna

**Haçlı Yuhanna** (Asıl adı: Juan de Yepes Álvarez) (d. 24 Haziran 1542, İspanya - ö. 14 Aralık 1591, Úbeda, İspanya), İspanyol Karmelit rahibi, mistik. Reformcu veya Yalınayak Karmelit Manastır Düzen'nin kurulmasına yardım etmiştir. 1675'te kutsanmış, 1726'da Katolik Kilisesi tarafından aziz ilan edilmiştir, 1926'da Kilise doktoru sayılmıştır. Yortusu 14 Aralık'tadır.

Haçlı Aziz Yuhanna, kaleme aldığı mistik eserleriyle tanınmaktadır. Karmelit reformunun öncülerinden Avilalı Azize Teresa ile aynı dönemde yaşamış, onunla birlikte çalışmış ve kendisinden eğitim almıştır. Hem şiirleri hem de ruhun gelişimini konu alan yazıları (özellikle *[[Ruhun Karanlık Gecesi]]*), Hristiyan mistik edebiyatının zirvesi ve İspanyol edebiyatının başyapıtları arasında kabul edilir.

1726 yılında Papa XIII. Benedictus tarafından aziz ilan edilmiştir. 1926'da ise Papa XI. Pius tarafından Kilise Doktoru ilan edilmiş olup "Mistik Doktor" (*Doctor Mysticus*) unvanıyla da anılmaktadır.

## Hayatı
Juan de Yepes y Álvarez, Eski Kastilya'da, Ávila yakınlarındaki yaklaşık 2000 nüfuslu Fontiveros kasabasında dünyaya geldi. Ailesi, İber Yarımadası'nda Katolikliğe geçmiş Yahudi kökenli *[[Konverso]]*lardandı.

Babası Gonzalo, ipek ticaretiyle uğraşan varlıklı akrabalarının yanında muhasebeci olarak çalışıyordu. Ancak Gonzalo, 1529 yılında mütevazı bir aileden gelen yetim Catalina ile evlenince ailesi tarafından reddedildi. Bu evliliğin ardından servetini kaybederek eşiyle birlikte dokumacılık yapmaya başladı.

Babası Gonzalo, Yuhanna henüz üç yaşındayken 1545 yılında vefat etti. Bundan iki yıl sonra, ağabeyi Luis, muhtemelen ailenin yaşadığı yoksulluktan kaynaklanan yetersiz beslenme nedeniyle hayatını kaybetti. Bunun üzerine annesi Catalina, Yuhanna ve hayatta kalan diğer oğlu Francisco ile birlikte önce 1548'de Arévalo'ya, ardından 1551'de iş bulabildiği Medina del Campo'ya yerleşti.

Medina'da, yoksul çocuklar için kurulmuş bir okula başladı. Bu okul, çoğunluğu yetim olan yaklaşık 160 öğrenciye Hristiyan doktrini üzerine temel bir eğitim sunuyor; aynı zamanda yiyecek, giyecek ve barınma imkânı da sağlıyordu. Eğitimi sırasında, yakındaki bir Augustinyen rahibe manastırında sunak görevlisi olarak hizmet etti.

Bu yıllarda bir hastanede çalışmaya başladı ve 1559-1563 yılları arasında Cizvitler tarafından yönetilen bir okulda beşeri bilimler eğitimi aldı. Bu okul, Loyolalı Aziz Ignatius tarafından henüz birkaç yıl önce kurulmuş olan Cizvit tarikatına aitti.

Cizvit okulundaki eğitimini tamamladıktan sonra, 1563 yılında Karmelit tarikatına katıldı ve burada *Aziz Mattiyas'ın Yuhanna'sı* (Juan de San Matías) adını aldı. Ertesi yıl, 1564'te tarikattaki ilk yeminlerini ederek Salamanca Üniversitesi'ne girdi ve burada teoloji ile felsefe alanında öğrenim gördü. Bu üniversitede, ünlü ilahiyatçı Fray Luis de León ile tanıştı ve ondan Kutsal Kitap tefsiri, İbranice ve Aramice dersleri aldı.

### Avilalı Teresa'nın Reformuna Katılması
Yuhanna, 1567 yılında rahip olarak kutsandı. Bu dönemde, katı bir tefekküre dayalı yaşam tarzları nedeniyle Kartüzyen tarikatına katılmayı ciddi olarak düşünüyordu. Tarikatın sessizlik ve duaya adanmış münzevi hayatı, onun ruhani arayışına hitap ediyordu.

Ancak aynı yılın Eylül ayında Salamanca'dan Medina del Campo'ya yaptığı yolculuk, hayatında bir dönüm noktası oldu. Bu şehirde, Karmelit tarikatının karizmatik ve reformcu bir üyesi olan Avilalı Teresa ile tanıştı. Teresa, Yuhanna'ya tarikat içindeki reform planlarından bahsetti. Bu reformun amacı, Papa IV. Eugenius'un 1432 yılında esnettiği tarikat kurallarını, 1209 yılındaki orijinal haline, yani "İlkel Kural"a (*Primitive Rule*) geri döndürmekti.

Teresa, Yuhanna'dan Kartüzyen tarikatına katılma planını ertelemesini ve kendi reform hareketine destek vermesini istedi. Salamanca'daki eğitiminin son yılını tamamlayan Yuhanna, bu teklifi kabul ederek 1568'de Teresa'ya katıldı ve birlikte Medina del Campo'dan Valladolid'e gitti. Burada kısa bir süre kalarak Teresa'dan, Karmelit yaşamının reforme edilmiş hali hakkında doğrudan talimatlar aldı.

Bu eğitimin ardından Yuhanna, Fray Antonio de Jesús de Heredia ile birlikte Ekim 1568'de Valladolid'den ayrıldı. Amaçları, erkekler için ilk reforme edilmiş manastırı kurmaktı. Bu amaçla, kendilerine Teresa tarafından bağışlanan, Duruelo'daki terk edilmiş bir çiftlik evi tahsis edildi. Bu basit yapı, 28 Kasım 1568'de yeni manastır olarak hizmete girdi. Yuhanna, aynı gün *Haçlı Yuhanna* (Juan de la Cruz) adını benimsedi.

Kısa bir süre sonra, Haziran 1570'te, topluluk Ávila ve Salamanca arasında yer alan Mancera de Abajo kasabasına taşındı. Aynı yılın Ekim ayında Yuhanna bu ilk topluluktan ayrılarak önce Pastrana'da, ardından Alcalá de Henares'te akademik eğitim görecek keşişler için yeni bir ev kurdu.

1572'de, bir önceki yıl Ávila'daki Enkarnasyon Manastırı'nın başrahibesi olarak atanmış olan Teresa'nın daveti üzerine bu şehre geldi. Yuhanna burada, hem Teresa'nın ve manastırdaki 130 rahibenin hem de şehir halkından çok sayıda kişinin ruhani yöneticisi ve günah çıkarma papazı olarak görev yaptı.

1574 yılında Segovia'da yeni bir manastırın kuruluşunda Teresa'ya eşlik etti. Orada bir hafta geçirdikten sonra Ávila'ya geri döndü. Bu kısa yolculuk haricinde, 1572'den 1577'ye kadar Ávila'da ikamet etmeye devam etti.

1574-1577 yılları arasında Ávila'daki Enkarnasyon Manastırı'nda dua ettiği bir sırada, çarmıha gerilmiş İsa'nın bir vizyonunu gördü. Bu vizyonda İsa'yı alışılmadık bir perspektiften, yani yukarıdan görmüştü. Bu mistik deneyim, onu gördüğü bu anı resmetmeye yöneltti.

"Yukarıdan İsa" olarak bilinen bu küçük çizim, günümüzde Ávila'daki manastırda küçük bir röliker (kutsal emanet kutusu) içinde muhafaza edilmektedir. Bu eser aynı zamanda, sürrealist ressam Salvador Dalí'nin 1952 tarihli ünlü tablosu *Aziz Haçlı Yuhanna'nın İsa'sı*'na da ilham kaynağı olmuştur.

## Yapıtları

* *Ruhsal Methiye*, bir gelin hakkındaki bir şiirdir, gelin ruhu temsil etmektedir ve İsa Mesih'i temsil eden damadı aramaktadır ve kaybetmiş olduğundan ötürü endişelidir. Her ikisi de yeniden kavuşmaları sayesinde neşe duyarlar. Bu eseri  Ezgiler Ezgisi kitabının bir İspanyol serbest yazım versiyonu olarak da görülebilir.
**[[Ruhun Karanlık Gecesi]]* ruhun bedenden ayrılıp Tanrı ile bir olma yolculuğunu aktarmaktadır. Bu ‘karanlık'ta olur, dünyadan kopuşta yaşanan zorluklar ve sıkıntılardan Yaratıcı ile bir olmaya varan ‘ışık'tır. Bu karanlıkta geçen çeşitli adımlar vardır, bu adımlar Stanza adı verilen mısralar içinde anlatılır. Şiirin ana teması ruhsal olgunluğun sağlanması ve Tanrı ile birlikteliğin sağlanması için, çile çekmeyi kabul etmemiz gerektiğidir.
* *[[Karmel Dağı’na Tırmanış]]*, Tanrı ile mükemmel birlikteliğin arayışında olan ruhun keşişlik gayretinin ve bu yolda başına gelen mistik olayların sistematik bir incelemesidir. Kara Gece'nin bir yorumlaması gibi başlasa da, şiirin ilk iki mısrasından sonra hızla mistik deneyimin doğası üzerine ilmi bir esere dönüşür.

## Kaynakça