Beşşar Esad

**Beşşaru Hafızı'l-Esed** veya kısaca **Beşşaru'l-Esed** (; d. 11 Eylül 1965), Türk medyasındaki adıyla **Beşşar Esad** veya **Beşşar Esed**, Temmuz 2000'den Aralık 2024'te devrilene kadar Suriye'nin 18. cumhurbaşkanı olarak görev yapan Suriyeli siyasetçi, ordu mensubu ve eski diktatördür. Cumhurbaşkanı olarak Esad, Suriye Arap Silahlı Kuvvetleri'nin başkomutanlığını ve Arap Sosyalist Baas Partisi'nin Merkez Komutanlığı'nın genel sekreterliğini yapmıştır. Esad, 1971'den 2000'deki ölümüne kadar cumhurbaşkanlığı yapan Hafız Esad'ın oğluydu.

1965'te Şam'da Arap Alevi inancına mensup bir ailede dünyaya gelen Esad, Şam Üniversitesi'nde tıp eğitimi aldı. 1988'de tıp fakültesinden mezun olmasının ardından askerî tabip olarak Suriye ordusunda görev yaptı. Daha sonra İngiltere'ye gitti ve Londra'da oftalmoloji ihtisasını tamamladı. Abisi Basil Esad'ın 1994'te yaşamını yitirmesinin sonrasında, Esad ailesinin en büyük oğlu olarak Suriye'ye döndü. Bu dönemde eğitimle ilgili çeşitli toplumsal sorumluluk projelerini örgütledi. 2000 yılında üst düzey bankacı Esma Ahras'la evlendi. Aynı yıl babasının ölümüyle boşalan cumhurbaşkanlığı makamına seçildi. Asıl mesleği ve uzmanlık alanı göz doktorluğudur.

Akademisyenler ve analistler, Esad'ın cumhurbaşkanlığını, Suriye'yi totaliter bir polis devleti olarak yöneten ve çok sayıda insan hakları ihlali ve şiddetli baskı ile karakterize edilen son derece şahsileştirilen bir diktatörlük olarak nitelendirdi. Esad rejimi kendisini seküler olarak tanımlasa da, çeşitli siyaset bilimciler ve gözlemciler, Esad rejiminin ülkedeki mezhepsel gerilimleri istismar ettiğini belirtmektedir. İktidardaki ilk on yılına yoğun sansür, yargısız infazlar, zorla kaybetmeler, etnik azınlıklara karşı ayrımcılık ve Baasçı gizli polisin kitleleri kapsamlı gözetimi damgasını vurdu.

2011 yılında Suriye İç Savaşı'na yol açan Suriye devrimi olayları sırasında Arap Baharı protestocularına yönelik baskıların ardından Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği ve Arap Birliği'nin çoğunluğu Esad'a istifa çağrısında bulundu. Suriye İnsan Hakları Gözlemevi'ne göre, Esad yanlısı güçler bu sivil ölümlerin %90'ından fazlasına neden oldu; iç savaş, en az 580.000 kişinin ölümüne neden oldu. Esad rejimi, Suriye İç Savaşı boyunca çok sayıda savaş suçu işledi ve Esad'ın ordusu, Suriye Arap Silahlı Kuvvetleri de kimyasal silahlarla birçok saldırı gerçekleştirdi. En ölümcül kimyasal saldırı 21 Ağustos 2013 tarihinde Guta'da gerçekleştirilen ve 281 ila 1.729 kişinin ölümüne yol açan sarin gazı saldırısıdır.

Aralık 2013'te Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Navi Pillay, BM tarafından yürütülen bir soruşturmadan elde edilen bulguların Esad'ın savaş suçlarıyla ilişkisini açığa çıkardığını ifade etti. OPCW-BM Ortak Soruşturma Mekanizması ve OPCW-BM IIT tarafından yürütülen soruşturmalar, sırasıyla, Esad rejiminin 2017 Han Şeyhun sarin saldırısı ve 2018 Duma kimyasal saldırısından sorumlu olduğu sonucuna vardı. Haziran 2014'te Amerika'daki Suriye Sorumluluk Projesi, Esad'ı rejimi yetkililerinin savaş suçları iddianamesi listesine dâhil etti ve listeyi Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne gönderdi. 2023 yılında Kanada ve Hollanda, Esad hükûmetini BM İşkenceye Karşı Sözleşmeyi ihlal etmekle suçlayarak Uluslararası Adalet Divanı'nda ortak bir dava açtı. 15 Kasım 2023 tarihinde Fransa, Suriye'de sivillere karşı yasaklı kimyasal silahların kullanılması nedeniyle Esad hakkında tutuklama emri çıkardı. Ancak, Esad bu suçlamaları reddetti ve başta ABD olmak üzere yabancı ülkeleri rejim değişikliği girişiminde bulunmakla suçladı.

Kasım 2024'te Suriyeli muhaliflerden oluşan bir koalisyon, Esad'ı devirmek amacıyla ülkeye karşı çeşitli saldırılar düzenledi. Muhalif birlikler, 8 Aralık'ta Şam'a girerken Esad, Moskova'ya kaçtı ve Rusya hükûmeti tarafından kendisine siyasi sığınma hakkı verildi. Aynı günün ilerleyen saatlerinde Şam, muhalif güçlerin eline geçti ve Esad rejimi çöktü.

## İlk yılları, ailesi ve eğitimi

Beşşar Esad, 11 Eylül 1965 tarihinde Şam'da Enise Mahluf ve Hafız Esad'ın ikinci oğlu ve üçüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. "el-Esed" Arapçada ‘aslan' anlamına gelmektedir. Esad'ın baba tarafından büyükbabası Ali Süleyman Esad, statüsünü köylülükten etraflıya çevirmeyi başarmış ve bunu yansıtmak için 1927'de "Vahşi" anlamına gelen "Vahş" olan aile adını "Esed" olarak değiştirmişti.

Esad'ın babası Hafız Esad, Alevi kökenli yoksul bir kırsal ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi ve Baas Partisi saflarında yükselerek Düzeltici Hareket olarak bilinen darbe ile partinin Suriye kolunun kontrolünü ele geçirdi ve Suriye cumhurbaşkanlığına kadar yükseldi. Hafız, çoğu Alevi kökenli olan Baas Partisi içindeki destekçilerini ön plana çıkardı. Darbe sonrasında Sünniler, Dürziler ve İsmaililer ordudan ve Baas partisinden uzaklaştırılırken Alevi liderler göreve getirildi. Hafız Esad'ın 30 yıllık askeri yönetimi Suriye'nin bir aile diktatörlüğüne dönüşmesine neden oldu. Yeni siyasi sistem, Esad ailesine hararetle sadık olan ve orduyu, güvenlik güçlerini ve gizli polisi kontrol eden Alevilerin hakim olduğu Baas partisi elitleri tarafından yönetiliyordu.

Beşşar Esad'ın beş kardeşi vardı ve bunlardan üçü vefat etti. Büşra adında bir kız kardeşi bebekken ölmüştür. Esad'ın en küçük kardeşi Mecd, kamuoyunda tanınan bir kişi değildi ve zihinsel engelli olduğu ve 2009 yılında "uzun bir hastalıktan" sonra öldüğü dışında hakkında çok az şey bilinmektedir.

Kardeşleri Basil ve Mahir'in ve yine Büşra adındaki ikinci kız kardeşinin aksine Beşşar sessiz, içine kapanık ve siyaset ya da orduyla ilgilenmeyen biriydi. Esad'ın çocuklarının babalarını nadiren gördükleri bildirildi ve Beşşar daha sonra babasının cumhurbaşkanlığı sırasında sadece bir kez ofisine girdiğini belirtti. Bir üniversite arkadaşına göre "yumuşak huylu" olarak tanımlanıyordu ve çekingendi, göz temasından kaçınıyor ve alçak sesle konuşuyordu.

Esad ilk ve orta öğrenimini Şam'daki Arap-Fransız el-Hurriye Okulu'nda tamamladı. 1982 yılında liseden mezun oldu ve ardından Şam Üniversitesi'nde tıp eğitimi aldı.

## Tıp kariyeri ve iktidara yükselişi

1988 yılında tıp fakültesinden mezun olan Esad, Şam'ın dış mahallelerindeki Tişrin Askeri Hastanesi'nde ordu doktoru olarak çalışmaya başladı. Dört yıl sonra, Western Eye Hospital'da oftalmoloji alanında lisansüstü eğitime başlamak üzere Londra'ya yerleşti. Londra'da geçirdiği süre boyunca " asosyal bir teknoloji adamı" olarak tanımlanmıştır. Beşşar'ın çok az siyasi beklentisi vardı ve babası Beşşar'ın ağabeyi Basil'i geleceğin cumhurbaşkanı olarak yetiştiriyordu. Ancak 1994 yılında bir trafik kazasında hayatını kaybetti ve Beşar kısa bir süre sonra Suriye Arap Ordusu'na geri çağrıldı. Devlet propagandası kısa süre içinde Beşşar'ın imajını "kitlelerin umudu" olarak yükseltmeye başladı ve onu Esad rejiminin yönetimini sürdürmek üzere Suriye'nin başındaki bir sonraki kişi olarak olarak hazırladı.

Basil'in ölümünden kısa bir süre sonra Hafız Esad, Beşar'ı yeni veliaht yapmaya karar verdi. Sonraki altı buçuk yıl boyunca, 2000 yılındaki ölümüne kadar Hafız, Beşşar'ı iktidarı devralmaya hazırladı. Savunma Şirketlerinde görevli bir subay olan General Behçet Süleyman, yumuşak bir geçiş için üç düzeyde yapılan hazırlıkları denetlemekle görevlendirildi. Birincisi, Beşşar için askeri ve güvenlik aygıtlarında destek oluşturuldu. İkincisi, Beşşar'ın halk nezdindeki imajı oluşturuldu. Son olarak da Beşşar ülkeyi yönetme mekanizmalarına alıştırıldı.

Beşşar orduda kendini kanıtlamak için 1994 yılında Humus'taki askeri akademiye girdi ve Ocak 1999'da Cumhuriyet Muhafızları'nda albay rütbesine yükseldi. Orduda Beşşar'a bir güç tabanı oluşturmak için eski tümen komutanları emekliliğe sevk edildi ve yerlerine ona sadakatle bağlı yeni, genç, Alevi subaylar getirildi.

Beşşar 1998'de, 1970'lerden bu yana Suriye'nin Lübnan dosyasını, o zamana kadar potansiyel bir cumhurbaşkanı adayı olan Başkan Yardımcısı Abdülhalim Haddam'dan üstlendi. Beşşar, Lübnan'daki Suriye işlerinin sorumluluğunu üstlenerek Haddam'ı kenara itmeyi ve Lübnan'da kendi güç tabanını kurmayı başardı. Aynı yıl Beşşar, Lübnanlı siyasetçilerle yaptığı küçük bir istişarenin ardından, sadık bir müttefiki olan Emil Lahud'un Lübnan Cumhurbaşkanı olmasını destekledi ve eski Lübnan Başbakanı Refik Hariri'nin başbakan olarak aday gösterilmesine siyasi ağırlığını koymayarak onu bir kenara itti. Lübnan'daki eski Suriye düzenini daha da zayıflatmak için Beşşar, uzun süredir görevde olan Suriye'nin Lübnan Yüksek Komiseri Gazi Kenan'ın yerine Rüstem Gazali'yi getirdi.

Beşşar, askeri kariyerine paralel olarak kamu işleriyle de uğraştı. Kendisine geniş yetkiler verildi ve vatandaşların şikayet ve başvurularını alan büronun başına geçti ve yolsuzluğa karşı bir kampanya başlattı. Bu kampanyanın sonucunda Beşşar'ın cumhurbaşkanlığı için potansiyel rakiplerinin çoğu yolsuzluktan yargılandı. Beşşar aynı zamanda Suriye Bilgisayar Derneği Başkanı oldu ve internetin Suriye'ye girmesine yardımcı olarak modernleştirici ve reformcu imajını destekledi. Parti, ordu ve Alevi mezhebindeki Baas yanlıları Beşşar Esad'ı destekleyerek babasının halefi olmasını sağladı.

## Cumhurbaşkanlığı (2000-2024)

### İç savaştan önce: 2000-2011

Hafız Esad'ın 10 Haziran 2000'de ölümünden sonra Suriye Anayasası değiştirildi. Cumhurbaşkanlığı için asgari yaş şartı 40'tan 34'e indirildi ki bu yaş Beşşar'ın o zamanki yaşıydı. Tek aday olarak yarışan Esad, 10 Temmuz 2000 tarihinde %97.29'luk bir oy oranıyla cumhurbaşkanı seçildi. Suriye Arap Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı görevine paralel olarak Suriye Arap Silahlı Kuvvetleri Başkomutanlığı ve Baas Partisi Bölge Sekreterliği görevlerine de getirilmiştir. O zamandan bu yana her yedi yılda bir düzenli olarak Esad'ın ezici bir çoğunlukla kazandığı bir dizi devlet seçimleri yapıldı. Seçimler bağımsız gözlemciler tarafından oybirliğiyle sahte bir süreç olarak değerlendirilmekte ve muhalefetin seçimlere katılmasına izin verilmemektedir. 2014'te ve 2021'de yapılan son iki seçim, ülkede devam eden iç savaş sırasında sadece Suriye hükûmeti tarafından kontrol edilen bölgelerde gerçekleştirilmiş ve Birleşmiş Milletler tarafından kınanmıştır.

#### Şam Baharı
Göreve gelmesinin hemen ardından yazarlar, entelektüeller, muhalifler, kültür aktivistleri ve diğerleri tarafından yürütülen ve Şam Baharı olarak bilinen reform hareketi, Mezzeh hapishanesinin kapatılmasına ve Müslüman Kardeşler'e bağlı yüzlerce siyasi mahkûmun serbest bırakılmasını sağlayan geniş kapsamlı bir af ilan edilmesine yol açan temkinli ilerlemeler kaydetti. Ancak yıl içinde güvenlik güçlerinin baskıları yeniden başladı. Yüzlerce entelektüel tutuklandı, hedef gösterildi, sürgün edildi ya da cezaevine gönderildi ve olağanüstü hal devam ettirildi. Otoriter kontrolü sıkılaştırmak için ilk tavizler geri alındı, sansür artırıldı ve Şam Baharı hareketi "ulusal birlik ve istikrar" nedeniyle yasaklandı. Rejimin "sosyal piyasa ekonomisi" politikası, sadece Esad'a sadık olan aktörlerin yararlanıcı haline gelmesiyle yolsuzluğun sembolü haline geldi. Birçok tartışma forumu kapatıldı ve birçok entelektüel Muhaberat tarafından kaçırıldı, işkence gördü ve öldürüldü. Pek çok analist, başlangıçta verilen açılım sözlerinin, hükûmetin yeni yönetimi desteklemeyen Suriyelileri bulma stratejisinin bir parçası olduğuna inanıyor.

İngiltere Başbakanı Tony Blair'in Ekim 2001'de Suriye'ye yaptığı resmi ziyaret sırasında Beşşar, ortak bir basın toplantısında ABD'nin Afganistan'ı işgalini açıkça kınamış ve "Her gün televizyon ekranlarımızda gördüğümüz masum sivillerin öldürülmesini kabul edemeyiz. Her gün yüzlerce kişi ölüyor." demiştir. Esad ayrıca Filistinli grupları "özgürlük savaşçıları" olarak övmüş ve konferans sırasında İsrail ve Batı dünyasını eleştirmiştir. İngiliz yetkililer daha sonra Esad'ın siyasi görüşlerini daha uzlaşmacı olarak tanımlamış, 11 Eylül saldırılarını eleştirdiğini ve İsrail Devleti'nin meşruiyetini kabul ettiğini iddia etmişlerdir.

#### Refik Hariri'nin öldürülmesi ve Sedir Devrimi

Lübnan'ın eski başbakanı Refik Hariri 14 Şubat 2005 tarihinde Beyrut'ta bomba yüklü bir kamyonun patlatılması sonucu 22 kişinin ölümüyle sonuçlanan bir suikasta kurban gitti. ''Christian Science Monitor'''un haberine göre "Hariri'nin öldürülmesinden geniş ölçüde Suriye sorumlu tutuldu. Suikasttan önceki aylarda Hariri ile Suriye Cumhurbaşkanı Beşşar Esad arasındaki ilişkiler tehdit ve gözdağı atmosferinde dibe vurdu."  Beşşar, Hariri'nin ölümünden hemen sonra, terör saldırısını düzenlediğinden şüphelenilen kilit isim olan kayınbiraderi Asıf Şevket'i Suriye Askeri İstihbarat Müdürlüğü'nün başına getirdi.

Cinayetler büyük bir tepkiye yol açarak Lübnan'da bir ''intifadayı'' tetikledi ve yüz binlerce protestocu Suriye askerî güçlerinin tamamen geri çekilmesi talebiyle sokaklara döküldü. Suriye'yi BM Güvenlik Konseyi'nin 1559 sayılı kararını uygulamaya çağıran uluslararası baskının artmasının ardından Beşşar Esad 5 Mart'ta Suriye askerlerinin çekilmesi emrini vereceğini açıkladı. 14 Mart 2005'te Beyrut'ta bir milyondan fazla Lübnanlı protestocu, Hariri'nin öldürülmesinin ay dönümünde gösteri yaptı. BM'nin 7 Nisan'da kabul ettiği 1595 sayılı kararla Hariri suikastının soruşturulması için uluslararası bir komisyon gönderildi. 5 Mayıs 2005'te Birleşmiş Milletler, 29 yıllık askeri işgali sona erdirerek tüm Suriye askerlerinin ülkeyi terk ettiğini resmen teyit etti. Bu aylarda meydana gelen ayaklanmalar Lübnan'ın "bağımsızlık intifadası" ya da "Sedir Devrimi" olarak anılmaya başlandı.

BM soruşturma komisyonunun 20 Ekim 2005'te yayınlanan raporu, Suriye istihbaratının ve Esad ailesinin üst düzey üyelerinin cinayeti doğrudan denetlediğini ortaya koydu. BBC Aralık 2005'te "Şam'ın Şubat ayında Hariri'nin ölümüne yol açan bombalı araç saldırısına karıştığını şiddetle reddettiğini" bildirmiştir.

27 Mayıs 2007'de Esad, cumhurbaşkanlığı için yapılan referandumda yedi yıllık bir dönem için daha onay aldı ve oyların %97,6'sı liderliğinin devamını destekledi. Muhalefet partilerinin seçime girmesine izin verilmedi ve Esad seçimde tek aday oldu. Şam Deklarasyonu çatısı altındaki Suriye muhalefet partileri seçimleri gayrimeşru ve rejimin "totaliter sistemi" sürdürme stratejisinin bir parçası olarak nitelendirdi. Suriye'deki seçimler resmi olarak Esad'lara "bağlılık yeminini yenileme" etkinliği olarak tanımlanıyor ve oy kullanmak her vatandaş için zorunlu bir görev olarak dayatılıyor. Sonuçların açıklanmasını, ülke genelinde düzenlenen ve rejimi öven hükûmet yanlısı mitingler takip etmekte, vatandaşlar Başkan'a "bağlılıklarını" ilan etmekte ve Esad hanedanının "erdemlerini" kutlamaktadır.

Suriye 2000'li yıllarda Kuzey Kore'nin yardımıyla gizli bir nükleer silah programı geliştirmeye başlamış, ancak şüpheli nükleer reaktör Eylül 2007'de İsrail Hava Kuvvetleri tarafından imha edilmiştir.

### Suriye İç Savaşı

#### 2011-2015

Suriye'deki protestolar, siyasi reformlar ve medeni hakların iadesinin yanı sıra 1963 yılından bu yana yürürlükte olan olağanüstü halin sona erdirilmesi çağrısında bulunan Arap Baharı protestolarının ardından 26 Ocak 2011 tarihinde başladı. Protestocular tarafından bir "öfke günü" denemesi 4-5 Şubat tarihleri için ayarlanmış, ancak olaysız bir şekilde sona ermiştir. Ardından gerçekleşen 18-19 Mart'taki protestolar Suriye'de on yıllardır gerçekleşen en büyük protestolardır ve Suriye yönetimi protestocu vatandaşlarına karşı şiddet kullanmıştır. Esad, 30 Mart 2011'de protestolara verdiği ilk kamuoyu tepkisinde, huzursuzluğu "komplolarla" suçladı ve Baas rejimini uluslararası bir komplonun kurbanı olarak gösteren parti politikasını izleyerek Suriye muhalefetini ve protestocuları "''fitne''" ile suçladı. Ayrıca Arap Baharı hareketiyle de alay etti ve protestolara katılanları "mikroplar" ve beşinci kolcular olarak tanımladı.ABD Nisan 2011'de Esad rejimine karşı sınırlı yaptırımlar uygulamış, bunu Barack Obama'nın 18 Mayıs 2011'de özellikle Beşşar Esad'ı ve diğer altı üst düzey yetkiliyi hedef alan kararnamesi izlemiştir. 23 Mayıs 2011 tarihinde Brüksel'de bir araya gelen AB dışişleri bakanları, Esad ve diğer dokuz yetkilinin seyahat yasağı ve mal varlıklarının dondurulmasından etkilenecek kişiler listesine eklenmesini kararlaştırmıştır. 24 Mayıs 2011 tarihinde Kanada, Esad da dahil olmak üzere Suriyeli liderlere yaptırım uygulamıştır.

20 Haziran 2011'de protestocuların taleplerine ve uluslararası baskıya yanıt olarak Esad, reform, yeni parlamento seçimleri ve daha fazla özgürlüğü içeren millî bir diyalog sözü verdi. Ayrıca mültecileri Türkiye'den evlerine dönmeye çağırırken, onlara af güvencesi verdi ve tüm huzursuzluklardan az sayıda sabotajcıyı sorumlu tuttu.

Temmuz 2011'de ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, Esad'ın cumhurbaşkanı olarak "meşruiyetini kaybettiğini" söyledi. 18 Ağustos 2011 tarihinde Barack Obama, Esad'ı "kenara çekilmeye" çağıran yazılı bir açıklama yaptı. Ağustos ayında Esad rejimini eleştiren karikatürist Ali Farzat saldırıya uğradı. Mizah yazarının yakınları medya kuruluşlarına saldırganların Farzat'ı başta Esad olmak üzere hükûmet yetkililerinin karikatürlerini çizmeyi bırakması için kemiklerini kırmakla tehdit ettiklerini söyledi. Farzat her iki elinde kırıklar ve kafasında künt cisim travması ile hastaneye kaldırıldı.

BM Güvenlik Konseyi'nin daimi üyesi olan Rusya, Ekim 2011'den bu yana BM Güvenlik Konseyi'nde Esad hükûmetine karşı BM yaptırımları ve hatta askeri müdahale olasılığını açık bırakacak Batı destekli karar tasarılarını defalarca veto etti.

Ocak 2012 sonu itibarıyla Reuters'in bildirdiğine göre 5.000'den fazla sivil ve protestocu Suriye ordusu, güvenlik güçleri ve milisler (Şebbiha) tarafından öldürülmüş, 1.100 kişi ise "silahlı güçler" tarafından öldürülmüştür.

Esad 10 Ocak 2012'de yaptığı bir konuşmada ayaklanmanın yabancı ülkeler tarafından planlandığını iddia etti ve "zaferin yakın olduğunu" ilan etti. Ayrıca Arap Birliği'nin Suriye'yi askıya alarak artık Arap olmadığını ortaya koyduğunu söyledi. Bununla birlikte Esad, "ulusal egemenliğe" saygı gösterilmesi halinde ülkenin Arap arabuluculuğundaki bir çözüme "kapıları kapatmayacağını" da söyledi. Esad ayrıca Mart ayında yeni bir anayasa için referandum yapılabileceğini söyledi.

27 Şubat 2012 tarihinde Suriye, yeni bir anayasa hazırlanması önerisinin ilgili referandumda %90 oranında destek aldığını iddia etmiştir. Referandum, Suriye cumhurbaşkanı için on dört yıllık bir dönem sınırı getirmiştir. Referandum, aralarında ABD ve Türkiye'nin de bulunduğu yabancı ülkeler tarafından anlamsız ilan edilmiş; AB, rejimin kilit isimlerine yönelik yeni yaptırımlar açıklamıştır. Temmuz 2012'de Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Batılı güçleri Suriye'de bir iç savaşa neden olacak şekilde şantaj yapmakla suçladı. 15 Temmuz 2012 tarihinde Uluslararası Kızılhaç Komitesi Suriye'nin iç savaş halinde olduğunu ilan etmiş ve tüm taraflar için ülke çapında ölü sayısının 20.000'e yaklaştığı bildirilmiştir.

6 Ocak 2013 tarihinde Esad, Haziran ayından bu yana yaptığı ilk önemli konuşmada, ülkesindeki çatışmanın Suriye dışındaki "düşmanlardan" kaynaklandığını ve bu düşmanların "cehenneme gideceğini" ve onlara "bir ders verileceğini" söyledi. Bununla birlikte, siyasi çözüme hala açık olduğunu belirterek, çözüm girişimlerinin başarısız olmasının "siyasi bir çözümle ilgilenmediğimiz anlamına gelmediğini" söyledi. Temmuz 2014'te Esad, muhalefetin boykot ettiği ve Birleşmiş Milletler tarafından kınanan rejim yanlısı bölgelerde yapılan oylama sürecinin ardından üçüncü dönem başkanlığını ilan etti. Joshua Landis'e göre: "(Esad) ‘Ben devletim, ben Suriye'yim ve Batı Suriyelilere ulaşmak istiyorsa benim aracılığımla ulaşmak zorunda' demek istemiştir."

Eylül 2014'te hükûmetin Rakka vilayetindeki son dayanakları olan dört askeri üssün düşmesinin ardından Esad, Alevi destek tabanından ciddi eleştiriler aldı. Beşar Esad'ın kuzeni Dureyd Esad'ın, Tabka Hava Üssü'ndeki IŞİD zaferinin ardından ele geçirilen yüzlerce hükûmet askerinin onlar tarafından katledilmesinin ardından Suriye Savunma Bakanı Fehd Casim el-Freyc'in istifasını talep eden açıklamaları da buna dahildir. Bunu kısa bir süre sonra Humus'ta valinin istifasını talep eden Alevi protestoları ve Esad'ın kuzeni Hafız Mahluf'un güvenlik görevinden azledilerek Belarus'a sürgüne gönderilmesi izlemiştir. Aleviler arasında Esad'a karşı artan kızgınlık, çatışmalarda öldürülen askerlerin orantısız sayıda Alevi bölgelerinden gelmesi, Esad rejiminin kendilerini terk ettiği hissi ve kötü ekonomik durum nedeniyle körüklendiği belirtilmiştir. Ardından Esad'a yakın isimler Şam'ın ayakta kalma ihtimaline ilişkin endişelerini dile getirmeye başlamıştır. 2014'ün sonlarında biri şöyle demiştir: "Mevcut durumu sürdürülebilir görmüyorum... Şam'ın bir noktada çökeceğini düşünüyorum."
2015 yılında Esad ailesinin birkaç üyesi Lazkiye'de belirsiz koşullar altında ölmüştür. 14 Mart'ta Esad'ın nüfuzlu kuzenlerinden ve Şebbiha'nın kurucularından Muhammed Tufik Esad, Esad ailesinin atalarının evi olan Kardaha'da bir nüfuz tartışması sırasında başına beş kurşun sıkılarak öldürülmüştür. Nisan 2015'te Esad'ın kuzeni Munter Esad'ın Lazkiye'nin Elzira kentinde tutuklanması emri verilmiştir. Tutuklamanın gerçek suçlardan kaynaklanıp kaynaklanmadığı belirsizliğini korumaktadır.

Hükûmetin kuzey ve güney Suriye'de aldığı bir dizi yenilginin ardından analistler, artan hükûmet istikrarsızlığı ile birlikte Esad rejimine çekirdek Alevi tabanından verilen desteğin azalmaya devam ettiğini ve Esad'ın akrabaları, Aleviler ve iş adamlarının Lazkiye ve yabancı ülkelere gitmek üzere Şam'dan kaçtıklarına dair haberlerin arttığını belirttiler. İstihbarat şefi Ali Memlük Nisan ayında ev hapsine alınmış ve Esad'ın sürgündeki amcası Rıfat Esad'la birlikte Beşar'ın yerine başkan olmak için komplo kurmakla suçlanmıştır. Birinci Zırhlı Tümen komutanları, Belli askeri hava üssü, ordunun özel kuvvetleri ve Dördüncü Zırhlı Tümen komutanları, Palmira saldırısı sırasında yanlışlıkla düzenlenen bir hava saldırısında hayatını kaybetti.

#### Rus müdahalesi: 2015-2024

## Muhaliflerin taarruzu, rejimin çöküşü ve Rusya'ya kaçması (2024)

Aralık 2024'te ABD, Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık, şiddetin yeniden alevlendiği Suriye'de gerilimin azaltılması çağrısında bulundu. Hey'etu Tahrîri'ş-Şâm (HTŞ) liderliğindeki isyancı gruplar Halep'in kontrolünü ele geçirmiş, bu da Suriye Cumhurbaşkanı Beşşar Esad'ın Rusya'nın desteğiyle misilleme hava saldırıları düzenlemesine yol açmıştı. Beyaz Miğferler kurtarma grubuna göre, muhaliflerin elindeki İdlib kentinde nüfus merkezlerini ve birkaç hastaneyi hedef alan saldırılar en az 25 kişinin ölümüyle sonuçlandı. NATO ülkeleri ortak bir açıklama yayınlayarak daha fazla yerinden edilmenin önlenmesi ve insani erişimin sağlanması için sivillerin ve kritik altyapının korunması çağrısında bulundu. Esad rejimi ile muhalif güçler arasında diyalog kurulmasını öngören Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 2254 sayılı kararı uyarınca Suriye öncülüğünde siyasi bir çözüme acilen ihtiyaç duyulduğu vurgulandı. Halep'in ele geçirilmesinin ardından 27 Kasım 2024 tarihinde başlayan muhaliflerin taarruzu Hama vilayetine doğru ilerlemeye devam etti.

4 Aralık 2024 tarihinde, Esad güçlerinin muhaliflerin kilit şehir Hama'ya ilerleyişini durdurmak amacıyla onlarla çatışmaya girmesi üzerine Hama vilayetinde şiddetli çatışmalar patlak verdi. Hükûmet güçleri hava desteğiyle karşı saldırı başlattıklarını ve aralarında Hey'etu Tahrîri'ş-Şâm'ın (HTŞ) da bulunduğu muhalif grupları şehrin yaklaşık 10 kilometre uzağına kadar geri püskürttüklerini iddia etti. Ancak takviye güçlere rağmen muhalifler 5 Aralık'ta şehri ele geçirdi. Çatışmalar geniş çaplı yerinden edilmelere yol açmış, yaklaşık 50.000 kişi bölgeden kaçmış ve 104'ü sivil olmak üzere 600'den fazla can kaybı rapor edilmiştir. 7 Aralık 2024 tarihinde Esad başkent Şam'dan kaçtı.

Rusya hükûmeti Esad'ın cumhurbaşkanlığından "istifa ettiğini" ve "Suriye'yi tamamen terk ettiğini" söyledi. Interfax haber ajansı, Kremlin'den ismi açıklanmayan bir kaynağa dayandırdığı haberinde, "Suriye Cumhurbaşkanı Esad Moskova'ya geldi. Rusya onlara (kendisine ve ailesine) insani gerekçelerle sığınma hakkı verdi." ifadelerine yer verdi.

## Cumhurbaşkanlığı sonrası
Şam'ın düşmesinin ardından Esad'ın nerede olduğu geçici olarak bilinmiyordu. Daha sonra 8 Aralık'ta Moskova'ya uçtuğu ve burada Rusya hükûmeti tarafından kendisine sığınma hakkı tanındığı öğrenildi.

## Tartışmalar

### Yolsuzluk

### Mezhepçilik

### İnsan hakları

### Sansür

### Baskılar, etnik temizlik ve zorla kaybetmeler
Beşar Esad'ın Suriyeli protestoculara karşı başlattığı baskı, tüm Arap Baharı boyunca yaşanan askeri baskıların en serti olarak kabul edilmektedir. Şiddet arttıkça ve ölü sayısı binlere ulaştıkça; Avrupa Birliği, Arap Ligi ve Amerika Birleşik Devletleri Esad rejimine karşı geniş çaplı yaptırımlar uygulamaya başladı. Aralık 2011 itibarıyla Birleşmiş Milletler Suriye'deki durumu "iç savaş" olarak ilan etti. Gelinen noktada, tüm protestocular ve silahlı direniş grupları Beşar Esad'ın koşulsuz istifasını temel taleplerinin bir parçası olarak görmeye başlamıştı. Temmuz 2012'de Arap Birliği acil bir oturum düzenleyerek Esad'ın "derhal istifa etmesini" talep etti ve teklifi kabul etmesi halinde "güvenli çıkış" sözü verdi. Esad bu teklifleri reddetmiş, bunun yerine İran ve Rusya'dan yabancı askeri destek arayışına girmiş ve rejimini katliamlar, kuşatmalar, aç bırakmalar, etnik temizlik ve diğer yöntemlerle savunmaya çalışmıştır.

Esad rejiminin baskıları ve imha kampanyaları Suriye mülteci krizine yol açmış; yaklaşık 7.2 milyonu mülteci olmak üzere 14 milyon Suriyelinin zorla yerinden edilmesine neden olmuştur. Bu durum, Suriyeli mülteci krizini dünyadaki en büyük mülteci krizi haline getirmiş ve BMMYK Yüksek Komiseri Filippo Grandi bu krizi "zamanımızın en büyük insani ve mülteci krizi ve devam eden bir acı nedeni" olarak tanımlamıştır.

#### Etnik temizlik

Eva Koulouriotis Beşar Esad'ı "21. yüzyılın etnik temizlik ustası" olarak tanımlamıştır. İç savaş sırasında Esad, demografiyi kendi rejimi lehine yeniden şekillendirmek için ülke genelinde nüfus azaltma politikası düzenlemiş ve uygulanan askeri taktikler Bosna savaşında işlenen savaş suçlarıyla sıklıkla karşılaştırılmıştır. Baasçı milislerin 2011-2015 yılları arasında ülkedeki sosyal mühendislik gündemini uygulamak amacıyla 49 etnik-mezhepsel katliam gerçekleştirdiği bildirilmiştir. Şebbiha olarak bilinen Alevi destekçilerden oluşan milisler Sünnilerin köy ve kasabalarına girerek çok sayıda mezhepçi katliam gerçekleştirmiştir. Bunlar arasında Hule, Beyda ve Banyas katliamları, El-Kubeyr Katliamı gibi yüzlerce ölümle sonuçlanan katliamlar yer almaktadır; yüz binlerce bölge sakini rejim zulmü ve cinsel şiddet tehditleri nedeniyle bölgelerinden kaçmıştır. Pogromlar ve sürgünler, Suriye ordusu ve Hizbullah'ın Sünni sakinleri sürerek ve İran destekli Şii militanları getirerek stratejik kontrol kurmayı öncelik olarak gördüğü bölgelerde ve Alevilerin çoğunlukta olduğu kıyı bölgelerinde uygulanmıştır. 2016 yılında BM yetkilileri Beşar Esad'ı, gerilimi azaltma anlaşmaları kisvesi altında Şam'ın Darayya bölgesinde demografik mühendislik ve etnik temizlik uygulamakla suçlamıştır.

Suriye hükûmet güçleri, çatışma boyunca savaş stratejisinin bir parçası olarak sivil nüfusa yönelik toplu katliamlar gerçekleştirmiş ve Suriye iç savaşındaki toplam sivil ölümlerinin %90'ından fazlasından sorumludur. 2011 ile 2021 yılları arasında BM tarafından en az 306.000 sivilin öldüğü tahmin edilmektedir. 2022 yılı itibarıyla toplam ölü sayısı yaklaşık 580.000'e yükselmiştir. 2011-2023 yılları arasında Suriye genelinde 154.000 sivil daha zorla kaybedilmiş veya keyfi gözaltılara maruz kalmıştır. 2023 itibarıyla, aralarında binlerce kadın ve çocuğun da bulunduğu 135.000'den fazla kişi rejimin hapishane ağlarında işkence görmekte, hapsedilmekte ya da ölmektedir.

Esad rejimi 2011'den bu yana çocukları 18 yaşına kadar yargılamadan tutuklamış ve alıkoymuştur, bu kişiler daha sonra Suriye askeri sahra mahkemelerine nakledilmiş ve öldürülmüşlerdir. Suriye Araştırmacı Gazetecilik Birimi (SIRAJ) tarafından 2024 yılında hazırlanan bir araştırma raporunda, 18 yaşına geldikten sonra zorla kaybedilen, mal varlıklarına el konulan, gözaltına alınan ve daha sonra öldürülen 24 Suriyeli çocuk tespit edilmiştir. Esad hükûmeti içindeki kaynaklara, mağdurların aileleriyle yapılan görüşmelere ve kamu kaynaklarına dayanan rapor, Baas askeri polisi içindeki bir görgü tanığının ifadelerine dayanarak, 2014-2017 yılları arasında Seydnaya Cezaevi'nde ve El Dimas kasabasındaki bir Esad askeri sahra mahkemesinde 18 yaşın altında 6.000'den fazla tutuklunun ölüm cezasına çarptırıldığını tahmin ediyor.

### Savaş suçları

### Kimyasal saldırılar
Suriye ordusu, Suriye iç savaşında sistematik bir askeri strateji olarak kimyasal silah kullanmıştır ve çatışma boyunca sivil nüfusu hedef alan 300'den fazla kimyasal saldırı gerçekleştirildiği tahmin edilmektedir. GPPi araştırma enstitüsü tarafından yürütülen araştırmada 23 Aralık 2012 ile 18 Ocak 2019 tarihleri arasında Suriye'de kimyasal silahların kullanıldığı 336 doğrulanmış saldırı belgelenmiştir. Çalışma, doğrulanmış toplam kimyasal saldırıların %98'ini Esad rejimine atfetmiştir. Saldırıların neredeyse %90'ı Ağustos 2013'teki Guta kimyasal saldırısından sonra meydana gelmiştir.

OPCW-IIT tarafından Temmuz 2021'de yayınlanan bir başka araştırma raporunun bulguları, Esad güçlerine atfedilen 77 kimyasal silah saldırısından Suriye rejiminin en az 17 kez doğrulanmış kimyasal saldırı gerçekleştirdiği sonucuna varmıştır. Mart 2023 itibarıyla, bağımsız Birleşmiş Milletler soruşturma komisyonları Esad rejimine bağlı güçler tarafından en az dokuz kimyasal saldırı gerçekleştirildiğini teyit etmiştir.

En ölümcül kimyasal saldırı, Esad rejimine bağlı güçlerin 21 Ağustos 2013 günü erken saatlerde Doğu Guta'ya yönelik kuşatması sırasında sivil bölgelere sinir gazı fırlattığı Guta Katliamı olmuştur. Enfekte olmuş ve ölmekte olan binlerce kurban, köpürme, vücutta kasılmalar ve diğer nörotoksik semptomlar gibi belirtiler göstererek yakındaki hastanelere akın etmiştir. Saldırılarda aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu 1.100-1.500 sivilin öldüğü tahmin edilmektedir. Saldırı uluslararası alanda kınandı ve Irak-İran savaşından bu yana en ölümcül kimyasal silah kullanımı olarak nitelendirildi. 21 Ağustos 2022 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri hükûmeti Guta Kimyasal saldırılarının dokuzuncu yıldönümünü şu ifadelerle kutladı: "Amerika Birleşik Devletleri, Guta saldırısının ve Esad rejiminin gerçekleştirdiğini değerlendirdiğimiz diğer birçok kimyasal saldırının kurbanlarını ve hayatta kalanları hatırlamakta ve onurlandırmaktadır. Herhangi bir yerde, herhangi bir kişi tarafından, herhangi bir koşul altında kimyasal silah kullanılmasını mümkün olan en güçlü şekilde kınıyoruz... Amerika Birleşik Devletleri Esad rejimine kimyasal silah programını tamamen beyan etmesi ve imha etmesi ve rejimin Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü'nün Beyan Değerlendirme Ekibine izin vermesi çağrısında bulunmaktadır."

Nisan 2017'de Han Şeyhun'da 80'den fazla kişinin ölümüne neden olan bir kimyasal saldırı gerçekleşti. Saldırı, ABD Başkanı Donald Trump'ın ABD ordusuna Suriye'deki Şayrat hava üssüne 59 füze fırlatması emrini vermesine yol açtı. Birkaç ay sonra, BM ve uluslararası kimyasal silah denetçilerinin ortak raporu, saldırının Esad rejiminin işi olduğu sonucuna vardı.

Nisan 2018'de Duma'da meydana gelen kimyasal saldırı, ABD ve müttefiklerinin Esad'ı uluslararası yasaları ihlal etmekle suçlamasına ve Şam ve Humus'taki kimyasal silah tesislerine ortak füze saldırıları başlatmasına yol açtı. Hem Suriye hem de Rusya o dönemde Suriye hükûmetinin olaya karıştığını reddetti. OPCW-IIT tarafından 27 Ocak 2023 tarihinde yayınlanan üçüncü rapor, en az 43 sivilin ölümüne yol açan 2018 Duma kimyasal saldırısından Esad rejiminin sorumlu olduğu sonucuna varmıştır.

### Holokost ile ilgili yorumları
Beşar Esad, Aralık 2023'te Baas Partisi'nin merkez komite toplantısında yaptığı konuşmada, Holokost sırasında altı milyon Yahudi'nin öldürüldüğüne dair "hiçbir kanıt" olmadığını iddia etti. Yahudilerin Nazi imha kampanyalarının tek kurbanı olmadığını vurgulayan Esad, Holokost'un Müttefik güçler tarafından Avrupalı Yahudilerin Filistin'e toplu sürgününü kolaylaştırmak için "siyasileştirildiğini" ve İsrail'in kurulmasını haklı çıkarmak için bir bahane olarak kullanıldığını iddia etti. Esad ayrıca ABD hükûmetini savaş arası dönemde Nazizmin yükselişini mali ve askeri olarak desteklemekle suçladı.

## Kamusal imajı

### Yerel muhalefet

Esad yönetimine karşı seküler direniş esas olarak Suriye muhalefetinin merkez sol ve sağ muhafazakâr gruplarının koalisyonunu oluşturan iki siyasi organ olan Suriye Ulusal Konseyi ve Suriye Muhalif ve Devrimci Güçler Ulusal Koalisyonu tarafından temsil edilmektedir. Özgür Suriye Ordusu milislerinin askeri komutanları ve sivil liderleri de bu konseylerde temsil edilmektedir. Koalisyon, Suriye Geçici Hükümeti'nin siyasi kanadını temsil etmekte ve Baas diktatörlüğünü devirmek için tabandan gelen aktivizm, protestolar ve silahlı direniş yoluyla Suriye'nin demokratik geçişini hedeflemektedir. Suriye muhalefeti içinde daha az etkili olan bir grup, Esad ailesinin iktidarına son vermek isteyen ancak sol kanat sosyalist partilerin koalisyonu olan Demokratik Değişim için Ulusal Koordinasyon Komitesi'dir (NCC). Haziran 2011'de kurulan NCC koalisyonundaki başlıca partiler Demokratik Arap Sosyalist Birliği, Suriye Demokratik Halk Partisi ve Komünist İşçi Partisi'dir.

Ulusal Demokratik Birlik (NDR) 1980 yılında kurulan ancak Baas hükûmeti tarafından yasaklanan sosyalist partilerden oluşan eski bir sol muhalefet koalisyonuydu. NDR 1980'lerdeki ülke çapındaki protestolar ve 2000'lerdeki Şam Baharı sırasında aktifti. İç savaşın ilk yıllarında Suriye'deki Dürziler öncelikle tarafsız kalmaya çalışarak "çatışmanın dışında kalmaya çalıştılar". Dürzi-İsrailli siyasetçi Mecelli Vahabi 2016 yılında, Dürzi bölgelerindeki görece zayıflığına rağmen Esad hükûmetini yarıdan fazlasının desteklediğini iddia etti. Tarafsız kalmaya ve Dürzi bölgelerini savunmaya çalışan "Haysiyet Şeyhleri" hareketi, liderleri Şeyh Vahid el-Balus'un suikasta kurban gitmesinin ardından hükûmeti suçladı ve altı hükûmet güvenlik görevlisinin öldüğü geniş çaplı protestolar düzenledi. Dürzi toplumu zaman içinde Esad hükûmetine şiddetle karşı çıkmaya başlamış ve İran'ın Suriye'ye artan müdahalesine karşı olduğunu yüksek sesle dile getirmiştir. Ağustos 2023'te Dürzilerin çoğunlukta olduğu Süveyda kentinde Esad rejimine karşı kitlesel protestolar patlak verdi ve bu protestolar daha sonra Güney Suriye'nin diğer bölgelerine de yayıldı. Suriyeli Dürzi toplumunun dini lideri Dürzi din adamı Hikmet el-Haciri "İran'ın ülkeyi işgaline" karşı savaş ilan etti. Hem Baas rejiminin hem de IŞİD örgütünün şiddetli bir muhalifi olan Suriyeli Sufi alim Muhammed el Yakubi, Esad yönetimini Suriye halkını büyük bir yıkıma ve sefalete sürükleyen bir "terör saltanatı" olarak tanımladı.
Rejimin destek tabanının merkezinde Suriye siyasetine, sendikalara, gençlik örgütlerine, öğrenci birliklerine, bürokrasiye ve silahlı kuvvetlere hakim olan Baas yanlıları yer alıyor. Baas partisi kurumları ve siyasi faaliyetleri "rejimin ayakta kalmasının hayati sütunlarını" oluşturmaktadır. Baas partisi liderliğindeki Ulusal İlerici Cephe'deki (NPF) politikacıların aile ağları ve Esad ailesine sadık işadamları bir başka destek kutbunu oluşturuyor. Seçim listeleri, "yeterince sadık" görülmeyen adayları ihraç eden Baas partisi yönetimi tarafından denetlenmektedir. Suriye iç savaşının çeşitli aşamalarında Suriye'deki Aleviler ve Hristiyanlar gibi dini azınlıkların sekülerliği nedeniyle Esad hükûmetini destekledikleri bildirilmiş olsa da, Esad hükûmetinin kendilerini "kukla" olarak kullanmaya çalıştığını ve Arap olmayan farklı etnik kökenlerini inkâr ettiğini iddia eden Süryani Hristiyanlar arasında muhalif hareketler bulunmaktadır. Suriye'nin Alevi toplumu Beşar Esad'ın temel destek tabanını oluşturmasına ve askeri ve güvenlik aygıtlarına hakim olmasına rağmen, Nisan 2016'da BBC News Alevi liderlerin Esad'la aralarına mesafe koymayı amaçlayan bir belge yayınladıklarını bildirdi.

Suriye'deki Çerkesler de, Suriye genelinde Baasçı baskılar ve katliamlar şiddetle arttıkça rejimin güçlü muhalifleri haline geldi ve Çerkes etnik azınlık üyeleri zulümden korkarak Suriye'den kaçmaya çalıştı. Suriye'deki en büyük Hristiyan örgüt olan Suriye Askeri Konseyi 2014 yılında Özgür Suriye Ordusu ile ittifak kurarak Esad rejimine karşı Suriye muhalefetine katılan Hristiyan gruplardan biri oldu. Hey'etu Tahrîri'ş-Şâm grubunun lideri Ahmed Şara, 2023 Kahramanmaraş depremleri bağlamında Esad rejimini Suriye'yi "son 12 yıldır devam eden bir depreme" dönüştürmekle suçladı.

"Haziran 2014'te Esad, hükûmetin kontrolündeki bölgelerde yapılan tartışmalı cumhurbaşkanlığı seçimlerini %88,7 oy oranıyla kazandı. Muhaliflerin kontrolündeki bölge sakinleri de dahil olmak üzere seçime katılım oranının %73.42 olduğu tahmin edilmektedir. Rejimin seçim komisyonu ülke dışında yerinden edilmiş milyonlarca Suriye vatandaşını da oy kullanmaktan men etmiştir. Bağımsız gözlemciler ve akademisyenler oybirliğiyle bu olayı Esad'ın iktidarını meşrulaştırmak için düzenlenen sahte bir seçim olarak nitelendirmektedir. Beşşar yemin töreninde muhalefeti "teröristler" ve "hainler" olarak suçlarken, "sahte Arap baharı" olarak tanımladığı süreci desteklediği için Batı'ya saldırdı.

''Times of Israel'', "Şam'ın merkezindeki Sünni ağırlıklı, orta sınıf bir mahallede" görüşülen çeşitli kişilerin Esad'a bağlılık göstermesine rağmen, gizli polisin toplumdaki yaygın etkisi ve korkular nedeniyle rejime verilen gerçek desteği ayırt etmenin mümkün olmadığını bildirdi. Hem Hafız hem de Beşar döneminde Suriye Cumhurbaşkanı Yardımcısı olarak görev yapmış olan Baasçı muhalif Abdülhalim Haddam, Beşar Esad'ı İran'ın emperyal planlarının bir piyonu olarak küçümsedi. Her iki otokrat döneminde var olan güç dinamiklerini karşılaştıran Khaddam şunları söyledi:"[Beşar] babası gibi değil. Babası İranlıların Suriye'nin içişlerine karışmasına asla izin vermedi. Hafız Esad döneminde bir İran heyeti Suriye'ye geldi ve Müslüman Alevi Suriyelilerin bir kısmını Şii İslam'a döndürmeye çalıştı... Esad Dışişleri Bakanına İran Büyükelçisini çağırarak bir ültimatom vermesini emretti: Heyetin Suriye'yi terk etmesi için 24 saati var... Beşar'ın onlara [İranlılara] güç ve kontrol vermesinin aksine [Hafız döneminde] hiçbir güçleri yoktu."

### Uluslararası muhalefet

Suriye'ye seyahat eden yabancı gazeteciler ve siyasi gözlemciler ülkeyi Arap dünyasındaki en "acımasız polis devleti" olarak tanımladılar. Esad'ın 2000'lerin başındaki Şam Baharı'nı şiddetle bastırması ve Lübnan Başbakanı Refik Hariri suikastında Esad'ı suçlayan bir BM raporunun yayınlanması, Suriye'nin Soğuk Savaş sonrası izolasyonunu daha da kötüleştirdi. Esad rejiminin Arap Baharı protestocularına karşı uyguladığı ve Suriye iç savaşına yol açan ölümcül baskılar, sivil halka karşı uyguladığı ve yarım milyondan fazla kişinin ölümüyle sonuçlanan yakıp yıkma politikası, toplu katliamlar ve çatışma boyunca sistematik olarak kimyasal silah kullanmasına karşı oluşan küresel öfkenin ardından Beşar Esad uluslararası bir tehdit haline geldi ve çok sayıda dünya lideri kendisini istifaya çağırdı.

Beşşar Esad 2011'den bu yana Arap Birliği, Akdeniz için Birlik ve İslam İşbirliği Teşkilatı gibi birçok uluslararası örgüt tarafından tanınmamaktadır. Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği, Türkiye ve çeşitli ülkeler, Esad'ı istifaya zorlamak ve krize siyasi bir çözüm bulunmasına yardımcı olmak amacıyla 2011 yılından itibaren Suriye rejimine karşı geniş kapsamlı yaptırımlar uygulamaya başladı.  Uluslararası kuruluşlar, çatışma sırasında Esad rejimi tarafından düzenlenen tek taraflı seçimleri eleştirmiştir. Suriye Halkının Dostları Grubu'na üye ülkelerin 2014 Londra konferansında İngiltere Dışişleri Bakanı William Hague, Suriye seçimlerini "demokrasi parodisi" olarak nitelendirmiş ve rejimin Suriye halkına karşı işlediği savaş suçları ve devlet terörü nedeniyle "insan hayatını tamamen hiçe saymasını" kınamıştır. Esad'ın devam eden iç savaş koşulları altında seçimlere gitme politikası BM Genel Sekreteri Ban Ki-moon tarafından da kınanmıştır.

Gürcistan, Beşşar Esad'ın Abhazya ve Güney Osetya'yı tanımasının ardından Suriye ile tüm ilişkilerini askıya aldı ve Esad hükûmetini Rus işgalini ve "etnik temizliği" destekleyen "Rus güdümlü bir rejim" olarak kınadı. Esad'ın Rusya'nın Ukrayna'yı işgalini güçlü bir şekilde desteklemesi ve ayrılıkçı cumhuriyetleri tanımasının ardından Ukrayna, Haziran 2022'de Suriye ile tüm diplomatik ilişkilerini kesti. Esad'ın politikalarını "değersiz" olarak nitelendiren Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Suriye'ye yönelik yaptırımları daha da genişletme sözü verdi. Mart 2023'te Ukrayna Millî Güvenlik ve Savunma Konseyi, Esad rejimi, Rus silah üreticileri ve İranlı insansız hava aracı üreticileriyle bağlantılı 141 firma ve 300 kişiyi hedef alan bir dizi yaptırımı yürürlüğe koydu. Bu karar, Esad'ın Rusya'nın Ukrayna'yı işgalini "eski ve yeni Nazilere" karşı bir mücadele olarak gerekçelendirdiği Moskova ziyaretinden günler sonra alındı. Yaptırım uygulanan kişiler arasında Beşşar Esad, Başbakan Hüseyin Arnus ve Dışişleri Bakanı Faysal Mikdad da bulunuyordu. Yaptırımlar ayrıca Ukrayna'daki tüm Suriye devlet mülklerinin dondurulmasını, parasal işlemlerin kısıtlanmasını, ekonomik taahhütlerin feshedilmesini ve tüm resmi Ukrayna ödüllerinin geri alınmasını da içeriyordu. Suriye, mütekabiliyet ilkesini gerekçe göstererek 20 Temmuz'da Ukrayna ile diplomatik ilişkilerini resmen kesmiştir.

Nisan 2023'te bir Fransız mahkemesi üç üst düzey Baasçı güvenlik yetkilisini insanlığa karşı suç, işkence ve Fransız-Suriye vatandaşlarına karşı çeşitli savaş suçlarından suçlu ilan etti. Bu kişiler arasında Suriye Baas Partisi MillÎ Güvenlik Bürosu Başkanı Ali Memlük ve Suriye Hava Kuvvetleri İstihbarat Müdürlüğü eski başkanı Cemil Hasan da bulunuyordu. Fransa, 2018 yılında bu olayla ilgili olarak üç subay hakkında uluslararası tutuklama emri çıkarmıştır. Mayıs 2023'te Fransa Dışişleri Bakanı Catherine Colonna, Beşşar Esad'ın kimyasal silah kullandığı ve yüz binlerce insanı öldürdüğü için yargılanmasını talep etmiş ve onu "kendi halkının düşmanı" olarak nitelendirmiştir. 15 Kasım 2023 tarihinde Fransa, Suriye'de sivillere karşı kimyasal silah kullandığı gerekçesiyle Esad hakkında tutuklama kararı çıkarmıştır. Bu karar Fransa Yargıtay'ı tarafından 25 Temmuz 2025 tarihinde bozulmuştur. Ancak Fransız yargısı 23 Ekim 2025 tarihinde Doğu Guta bölgesinde yaşanan katliamdan sorumlu olduğu gerekçesiyle Beşşar Esad hakkında 3. kez tutuklama emri çıkarmıştır.

#### Sol siyaset

Dünya çapında solcu aktivistler ve entelektüeller, Beşar Esad'ın, sosyalist ve ilerici sloganları ve sol ideolojileri kendi aile rejimine bir kılıf olarak kullandığı ve sıradan Suriyeliler pahasına sadık bir elit kliğini güçlendirdiği için sıklıkla eleştirilmektedir. Din adamlarının yönetimindeki Humeynici İran ve onun mezhepçi militan gruplarıyla yakın işbirliği yaparken, Esad ailesini eleştiren sol muhalifleri de hapse atma politikası izlemiştir.

Irak Baas hareketinin Mısır kolu Suriye muhalefetine güçlü desteğini ilan etmiştir; Baasçı Suriye'yi "Esad çetesi" tarafından kontrol edilen baskıcı bir diktatörlük olarak tanımlamışlardır. Esad ailesinin Baasçı kimliğine saldıran hareket, Suriye Baas partisini 1966 darbesi sırasında Baasçı Millî Komutanlığı devirmesinden bu yana İsrail'in sınır muhafızları gibi davranmakla suçlamıştır. Beşşar Esad'ı İran gibi düşman güçleri Suriye'ye davet ettiği için utanç verici biri olarak tanımlayan Mısırlı Baasçılar, Suriyeli muhalifleri Esad rejimini devirme ve yabancı emperyalizme direnme çabalarında birleşmeye çağırdı.

Esad rejimini yolsuzluk ve mezhepçilikle beslenen bir mafya devleti olarak tanımlayan Lübnanlı sosyalist akademisyen Gilbert Achcar şunları söylemiştir:"Beşar Esad'ın kuzeni, ülkenin en zengin kişisi haline gelerek – yaygın olarak inanıldığına göre – ekonominin yarısından fazlasını kontrol etti. Ve bu, yalnızca iktidardaki hanedanın bir üyesi... Hanedan, bir mafya gibi işlev görmekte ve onlarca yıldır ülkeyi yönetmektedir. Bu durum, Suriye'deki patlamanın derin köklerini oluşturuyor; özellikle de Suriye rejiminin bölgedeki en despot rejimlerden biri olması gerçeğiyle birleştiğinde. Esad'ın Suriye’siyle karşılaştırıldığında, Mübarek’in Mısır’ı demokrasi ve siyasi özgürlükte bir ışık gibiydi!... Bu rejime özgü olan, Esad’ın babasının devlet aygıtını, özellikle onun sert çekirdeği olan silahlı kuvvetleri, kendisi için bir kalkan oluşturmak amacıyla yeniden şekillendirmiş ve yapılandırmış olmasıdır. Ordu, özellikle seçkin birlikleri, rejime çeşitli yollarla bağlanmıştır; en belirgin olarak mezhepçilik yoluyla. Daha önce Suriye’yi hiç duymamış olan insanlar bile artık rejimin ülkedeki bir azınlığa – nüfusun yaklaşık %10’unu oluşturan Alevilere – dayandığını biliyor."Lübnan'daki İlerici Sosyalist Parti (PSP) Esad karşıtı bir duruş sergilemiş ve Suriye devrimini desteklemek amacıyla kitlesel gösteriler düzenlemiştir. Ağustos 2012'de PSP, Esad rejimini Suriye halkını katleden bir "ölüm makinesi" olarak tanımlamıştır. PSP lideri Eymen Kemaleddin, Suriye büyükelçisinin Lübnan'dan sınır dışı edilmesini talep etti ve onu "katil rejimin Lübnan'daki temsilcisi" olarak tanımladı.

### Aşırı sağ ile ilişkileri

Beşşar Esad rejimi, Avrupa'daki mülteci krizi döneminde İslamcılara karşı "terörle savaş" söyleminden etkilenen Avrupa'daki önde gelen beyaz milliyetçisi, neo-Nazi ve aşırı sağcı figürlerden destek aldı. Esad'ın Suriye şehirlerini bombalaması, Müslümanları medeniyet düşmanı olarak gören aşırı sağcı çevrelerin İslamofobik söyleminde takdirle karşılanmaktadır. Amerikalı beyaz üstünlükçüler sık sık Esad'ı "İslami aşırılık" ve küreselleşme güçleri olarak gördükleri güçlere karşı otoriter bir kale olarak övmektedir. 2017 yılında Charlottesville'de düzenlenen neo-Nazi Sağı Birleştirin mitinginde Esad yanlısı sloganlar atılmıştır.

İngiliz Ulusal Partisi'nin (BNP) eski lideri Nick Griffin, daha önce Suriye hükûmetinin resmi büyükelçisi ve misafiridir; kamuoyundaki tartışmalar nedeniyle Esad rejimi, 2014 yılında Suriye'ye yaptığı gezinin ardından kendisiyle ilişkisini kesmiştir. 2014 Suriye cumhurbaşkanlığı seçiminden sonra Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko Beşşar'a bir tebrik telgrafı göndererek Beşar Esad'ın "liderliğine" olan "güvenini" ifade etti ve Baas rejiminin askeri adımlarını "terörizm ve dış müdahaleye karşı mücadelenin" bir parçası olarak tanımladı.

## Kişisel yaşamı

Şam'daki Franco-Arab al-Hurriyah okulunda eğitim görmüş olan Esad akıcı İngilizce ve temel düzeyde Fransızca konuşmaktadır.

Aralık 2000'de Esad, Acton, Londra'dan Suriye kökenli bir İngiliz vatandaşı olan Esma Ahras ile evlendi. 2001 yılında Esma ilk çocuklarını doğurdu; çocuğun dedesi Hafız Esad'ın adını taşıyan Hafız adında bir oğulları oldu. Beşşar Esad'ın oğlu Hafız 2023 yazında Moskova Devlet Üniversitesi'nden sayılar teorisi alanında yüksek lisans teziyle mezun oldu. Kızları Zeyn 2003 yılında, ikinci oğulları Kerim ise 2004 yılında dünyaya geldi. Esad Ocak 2013'te verdiği bir röportajda eşinin hamile olduğunu belirtmiş, ancak daha sonra dördüncü bir çocuk sahibi olduklarına dair herhangi bir haber gelmemiştir.

Beşar Esad Arap Aleviliği inancına mensuptur. 1999 ve 2000 yıllarında olmak üzere iki kez hacca gitmiştir.

Esad'ın kız kardeşi Büşra Esad ve annesi Enise Mahluf sırasıyla 2012 ve 2013 yıllarında Birleşik Arap Emirlikleri'nde yaşamak üzere Suriye'den ayrılmışlardır. Mahluf 2016 yılında Şam'da ölmüştür.

## Notlar


## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dış bağlantılar

*
*Resmî sitesi
**Özgeçmişi, Etkinlikleri, Konuşmaları, Röportajları, Basın Toplantıları