Tünel (İstanbul)

**Tünel** veya resmî adıyla **F2 (Karaköy – Beyoğlu) Tarihi Tünel Füniküler Hattı**, İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde yer alan ve Karaköy ile İstiklal Caddesi'ni birbirine bağlayan tarihi yeraltı füniküler hattıdır. 1863 yılında hizmete giren Londra Metrosu'nun ardından dünyanın en eski ikinci, Türkiye'nin ise ilk yeraltı raylı toplu taşıma sistemidir.

1871 yılında inşasına başlanan ve 17 Ocak 1875 tarihinde *"Metropolitan Railway of Constantinople"* adıyla hizmete giren hat, 573 metre uzunluğundadır. Galata (Karaköy) ile Pera (Beyoğlu) arasındaki dik yokuşu tırmanma zorluğunu ortadan kaldırmak amacıyla inşa edilen Tünel, 1910 yılında elektrikli sisteme geçiş sürecine başlamış, 1971 yılında ise tamamen yenilenerek lastik tekerlekli sisteme dönüştürülmüştür.

## Tarihçe
### Osmanlı Dönemi ve Kuruluş
19. yüzyılın ikinci yarısında, dönemin finans ve ticaret merkezi olan Galata ile sosyal hayatın kalbi ve yabancı elçiliklerin bulunduğu Pera (Beyoğlu) arasındaki ulaşım, %24 gibi oldukça dik bir eğime sahip olan Yüksekkaldırım Yokuşu üzerinden sağlanmaktaydı. Günde ortalama 40.000 kişinin kullandığı bu yokuş, yayalar için yorucu olduğu gibi ticari malların taşınması için de büyük bir engel teşkil etmekteydi.

1867 yılında İstanbul'u turist olarak ziyaret eden Fransız mühendis Eugène-Henri Gavand, bu iki nokta arasındaki insan akışını gözlemleyerek, iki merkezi birbirine bağlayacak asansör tipinde bir demiryolu projesi geliştirdi. Gavand, projesini Osmanlı hükûmetine ve Padişah Abdülaziz'e sundu. 10 Haziran 1869 tarihinde imzalanan ferman ile Tünel'in inşası ve işletilmesi imtiyazı 42 yıllığına Gavand'a verildi.

Gavand, Fransa'daki Prusya işgali nedeniyle finansman sorunu yaşayınca Birleşik Krallık sermayesiyle "Metropolitan Railway of Constantinople from Galata to Pera" şirketini kurdu. 30 Haziran 1871 tarihinde inşaat çalışmaları başladı. İnşaat sürecinde yaşanan istimlak sorunları ve teknik zorluklara rağmen tünel kazısı 1874 yılında tamamlandı. Deneme seferlerinde, halkın yeraltı ulaşımına karşı olası korkusunu yenmek ve güvenliği kanıtlamak amacıyla vagonlarda eşya ve hayvanlar taşındı.

Tünel, 17 Ocak 1875 tarihinde yerli ve yabancı davetlilerin katıldığı görkemli bir törenle hizmete açıldı. İlk dönemlerde enerji, 150 beygir gücündeki iki buhar makinesiyle sağlanmaktaydı. Vagonlar ahşaptı ve aydınlatma gaz lambalarıyla yapılıyordu.

### Cumhuriyet Dönemi ve Modernizasyon
Tünel şirketi, 1911 yılında imtiyazlarını "Dersaadet Mülhakatından Galata ve Beyoğlu Beyninde Tahtelarz Demiryolu" (İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri) adlı çok uluslu konsorsiyuma devretti. 1939 yılında ise Millî Korunma Kanunu çerçevesinde 2.500.000 TL bedelle millileştirilerek İETT Genel Müdürlüğü'ne devredildi.

II. Dünya Savaşı yıllarında bazı malzemelerin temin edilememesi nedeniyle zaman zaman kesintiye uğrayan işletme, teknolojisinin eskimesi üzerine 1968 yılında kapsamlı bir yenileme çalışması için kapatıldı. Fransız bir firma tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda sistem tamamen elektrikli hale getirildi ve vagonlar lastik tekerlekli modern metal setlerle değiştirildi. Yenilenen Tünel, 2 Kasım 1971'de tekrar hizmete açıldı.

2007 yılında, İstanbul'un deprem riskine karşı tünel yapısı güçlendirilmiş ve istasyonlar restore edilmiştir.

## Teknik Özellikler
Tünel hattı, tek tüp içerisinde işleyen karşılıklı iki vagonun, hattın ortasındaki karşılaşma bölgesinde (makas) birbirini teğet geçmesi prensibine dayalı bir füniküler sistemidir.
* **Hat uzunluğu:** 573 metre
* **Tünel boyutları:** 6,7&nbsp;metre genişlik, 4,9&nbsp;metre yükseklik
* **Kot farkı:** Karaköy ve Beyoğlu istasyonları arasında yaklaşık 61,55&nbsp;metre
* **Eğim:** %2 ile %15 arasında değişmektedir.
* **İstasyon sayısı:** 2
* **Araç sayısı:** 2
* **Vagon kapasitesi:** Tek seferde maksimum 170 yolcu
* **Yolculuk süresi:** Ortalama 102&nbsp;saniye (yaklaşık 1,7&nbsp;dakika)
* **Hız:** Azami 22&nbsp;km/sa (İşletme hızı)
* **Hat açıklığı:** Standart (1435&nbsp;mm) – Lastik tekerlekli sistem ile beton yol üzerinde hareket eder.
* **İşletme saatleri:** 07.00 - 22.45
* **Günlük yolcu sayısı:** 24.000 yolcu/gün
* **Günlük sefer sayısı:** 300
* **Sefer sıklığı:** 5 dakika

## İstasyonlar

## Güzergâh şeması

## Görseller

Dosya:Galata map 1922 showing Tunel.jpg|1922 tarihli haritada Tünel güzergâhı
Dosya:Istanbul asv2020-02 img01 Tünel Karaköy station.jpg|Karaköy İstasyonu girişi
Dosya:Istanbul asv2020-02 img04 Tünel Beyoğlu station.jpg|Beyoğlu İstasyonu bekleme alanı
Dosya:Istanbul asv2020-02 img03 Tünel Beyoğlu station.jpg|Beyoğlu Füniküler İstasyonu'nda bekleyen bir füniküler aracı
Dosya:DSC04485 Istanbul - Funicolare - Foto G. Dall'Orto 29-5-2006.jpg|Eski bir füniküler aracı
Dosya:Beyoğlu Tünel.jpg|Beyoğlu Füniküler İstasyonu'nda bekleyen bir füniküler aracı
Dosya:Tünel.jpg|Tünel'den bir görünüm
Dosya:Istanbul Tunel Karaköy Beyoğlu.jpg|Beyoğlu Füniküler İstasyonu'nda bekleyen bir füniküler aracı
Dosya:İstanbul Beyoğlu-Karaköy Tünel Şubat 2013 video süre 2 dk.ogv|Karaköy'den Beyoğlu'na süren 2 dakikalık yolculuk


## Ayrıca bakınız
* İstanbul ilinde toplu ulaşım
* İstanbul Füniküleri
* İETT
* Le Tünel d’Istanbul ou le plus petit "métro" du monde

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* İETT resmî sitesi