Jante Yasası

**Jante Kanunu**, Danimarkalı - Norveçli yazar Aksel Sandemose tarafından kurgusal olarak oluşturulmuş, bireyselciliğin ve kişisel başarının hoş karşılanmamasına dayanan davranış kurallarıdır ve bazıları tarafından İskandinav ülkelerinin eşitlikçi doğasını açıkladığı varsayılmıştır.

"Kanun" ilk olarak Sandemose'nin satirik romanı *A Fugitive Crosses His Tracks*te (*En flyktning krysser sitt spor* (1933) "Yolunu Şaşıran Bir Kaçak") on kural şeklinde formüle edildi. Ancak kuralların dayandığı tutumlar daha eski zamanlardan kalmadır. Sandemose, kitabında 1930'larda memleketi Nykøbing Mors'u örnek aldığı, herkesin birbirini tanıdığı, küçük kasabalara özgü yaşam özelliği olan hayali küçük Danimarka kasabası Jante'yi canlandırıyor.

Bireysellik ve kişisel başarı ifadelerine yönelik sosyal bir onaylamama tutumunu ifade etmek için sosyolojik bir terim olarak İskandinav ülkelerinde kullanılır.

## Tanım
Kanunda, Sandemose tarafından söylendiği şekliyle, hepsi tek bir temanın varyasyonlarını içeren ve homojen bir birim olarak anılan 10 tane kural vardır: *Özel biri olduğunuzu veya bizden daha iyi olduğunuzu düşünmemelisiniz.*

On kural şunlardır:

# Herhangi bir şekilde *özel olduğunu* düşünmemelisin.
# Bizim kadar *iyi olduğunu* düşünmemelisin.
# Bizden *daha akıllı olduğunu* düşünmemelisin.
# Kendinin bizden *daha iyi olduğunu* düşünmemelisin.
# Bizden *daha fazla bildiğini* düşünmemelisin.
# Bizden *daha önemli olduğunu* düşünmemelisin.
# Hiçbir şeyde *iyi olduğunu* düşünmemelisin.
# Bize *gülmemelisin*.
# Kimsenin *seni umursadığını* düşünmemelisin.
# Bize *bir şey öğretebileceğini* düşünmemelisin.

Bu yazılı olmayan "kanunu" çiğneyen Janteliler, kasabanın uyum, sosyal istikrar ve korumaya yönelik toplumsal arzusuna aykırı olduğu için şüphe ve düşmanlıkla karşılaşırlar.

Romanda "Jante'nin ceza yasası" olarak bilinen 11. kural şudur:

# Belki de senin hakkında birkaç *şey* bilmediğimizi *düşünüyorsun*?

"Belki senin hakkında bir şey bildiğimi düşünmüyorsun" bölümünden:Jante'nin ceza yasası olan o tek cümle içerik açısından zengindi. Bu, her türlü şeye dair bir suçlamaydı ve öyle de olması lazımdı çünkü asla hiçbir şeye izin verilmiyordu. Ayrıca her türlü belirtili olmayan cezanın verilmesinin beklenebileceği ayrıntılı bir iddianameydi. Ayrıca, yorumlandığı ciddiyetin biçimine bağlı olarak, haraç almak yoluyla suça yeltenmeyi tekrar düşünmeye itmekte yararlıydı ve aynı zamanda iyi bir savunma aracı da olabilirdi.Sandemose'nin romanı, kurgusal Jante kasabasındaki işçi sınıfı yaşamını anlatıyordu. 1955'te biraz yaramaz bir şekilde, "Pek çok insan [Jante'de] kendi memleketlerini buldu - bu, Arendal [Norveç], Tromsø [Norveç] ve Viborg [Danimarka]'dan insanların tekrar tekrar tecrübe ettiği bir şeydi" diye yazmıştı.

## Sosyolojik etkiler
Genel olarak toplumun eleştirisi olarak düşünülse de, 1990'larda bazı eleştirmenler, Jante Yasası'nın sosyal gruplarından çıkmak ve daha yüksek bir konuma erişmek isteyen insanların kişisel eleştirisine atıfta bulunmak için değiştiğini savundu.

İskandinavya'da, Jante Yasası'nın özünde Danimarka, Norveç veya İsveç'e ait olduğunu iddia etmek yaygındır. Kurallar, uyum sağlamak için bir davranış şekli olarak ele alınır ve insanların benzer şekilde giyinmeleri ve evleri için benzer ürünleri ve aynı araba türlerini satın almaları ile sonuçlanır. Jante Yasası'nın kırsaldaki insanlar için olduğu yaygın olarak dile getirilse de yorumcular şehirlerin de etkilendiğini öne sürüyorlar.

Asıl amaç hiciv olmakla birlikte, Norveçli bir politikacı ve eğitim danışmanı olan Kim Orlin Kantardjiev, Jante Yasasının okullarda grup davranışını teşvik etmek için daha çok sosyal bir kural olarak öğretildiğini iddia ediyor ve bu iddiasını Kuzey ülkelerinin yüksek mutluluk oranının yükselmesiyle ispatlamak istiyor. İskandinav ülkelerinde tekdüze bir yaşam tarzıyla yetinmenin mutluluğun bir parçası olduğu da ileri sürülmüştür.

Ancak İskandinavya'da, Jante Yasasını yüksek intihar oranlarıyla ilişkilendiren gazete yazıları da vardır. Kurallara karşı tepkiler de oluşmuştur ve Norveç'te bir kişi Jante Yasası için bir mezar bile yapmıştır ve 2005'te onların öldüğünü ilan etmiştir. Bununla birlikte, diğer bazı kişiler, topluma sağlam bir şekilde yerleşmiş oldukları için, kurallardan vazgeçilip geçilemeyeceğini sorgulamıştır.

## İngilizce kaynaklarda görünüm
* İsveçli aktör Alexander Skarsgård, 9 Kasım 2018'de yayınlanan *[[The Late Show with Stephen Colbert|The Late Show with Stephen Colbert'in]]* 646. bölümünde röportaj yaptığında, yakın zamanda övülen bir performans için Emmy ve Altın Küre Ödülü almış olmasına rağmen, Jante Yasasının neden olduğu engellemelerin olduğunu açıkladı. ödülle övünmesine engel oldu.
* Kısmen İngilizce olan 2019 Norveç polis usulü televizyon dizisi  Line karakteri (çevrildi), " *Gazete satış rakamları ve Jante Yasası birleşiyor.* "
* *Anthony Bourdain: Bilinmeyen Parçalar'da* Bourdain ve René Redzepi  *Janteloven'in* Danimarka kültürü üzerindeki etkisini tartışıyor.
* Bazı röportajlarda Greta Thunberg, kendisini toplum içinde gören İsveçliler tarafından görmezden gelindiği için *yasaya* itibar ediyor ve bunu takdir ediyor.

## Ayrıca bakınız

* Hegemonya

* Suskunluk sarmalı
* Uzun gelincik sendromu

## Kaynakça