Cinsel yolla bulaşan hastalık

**Cinsel yolla bulaşan hastalık** (**CYBH**) veya **cinsel yolla bulaşan enfeksiyon** (**CYBE**), daha eski adıyla **zührevi hastalık**, özellikle vajinal seks olmak üzere anal seks, oral seks, bazen de sürtünme yoluyla cinsel ilişkiyle bulaşabilen enfeksiyonların genel adıdır. CYBE'ler genellikle başlangıçta semptomlara neden olmadığından başkalarına bulaştırma riskleri fazladır. İngilizce literatürde *Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon* terimi, semptomatik hastalığı olmayan vakaları da kapsadığından *cinsel yolla bulaşan hastalık* veya *zührevi hastalık* terimlerinin yerine tercih edilmektedir. CYBE'lerin belirti ve bulguları olarak vajinal akıntı, penis akıntısı, cinsel organların üzerinde veya çevresinde ülserler ve pelvik ağrı sayılabilir. Bazı CYBE'ler kısırlığa neden olabilmektedir.

Bakteriyel CYBE'ler arasında klamidya, bel soğukluğu ve frengi yer alırken Viral CYBE'ler arasında genital siğiller, genital herpes ve HIV/AIDS yer almaktadır. Paraziter CYBE olarak ise trikomoniyaz  sayılabilir. CYBE'lerin çoğunun tedavisi bulunmaktadır ve sağaltım mümkündür. CYBE'lerden frengi, bel soğukluğu, klamidya ve trikomoniyaz sağaltılabilirken, HIV/AIDS ve genital herpes için sağaltım henüz mümkün değildir. Bazı aşılar, hepatit B ve birkaç HPV türü dahil olmak üzere belirli enfeksiyonların riskini azaltabilmektedir. Prezervatif kullanımı, az sayıda cinsel partnere sahip olmak ve monogamik bir ilişki içinde olmak gibi güvenli seks uygulamaları ve Kapsamlı cinsel eğitim  CYBE riskini azaltmaktadır.

CYBE tanı testlerine gelişmiş ülkelerde genelde kolaylıkla ulaşılabilmekteyken gelişmekte olan ülkelerde çoğu zaman testlere ulaşım mümkün değildir. CYBE'lerle ilgili sıklıkla utanç ve damgalanma deneyimlenmektedir. 2015 yılında dünya çapında HIV dışındaki CYBE'li birey sayısı yaklaşık 1,1&nbsp;milyar iken aynı yıl CYBE'ler 108.000 ölümle sonuçlanmıştır. Yaklaşık 500 milyon kişide frengi, bel soğukluğu, klamidya veya trikomoniyaz olduğu tahmin edilmektedir. En az 530 milyon kişinin genital herpes ve 290 kişi&nbsp;milyon kadının ise insan papilloma virüsü taşıdığı düşünülmektedir. CYBE'lerin tarihi kayıtları antik çağın tarihsel belgelerı olan Ebers Papirüsü'ne ( ) ve Tanah / Eski Ahit'e (MÖ. 8/7. yy.) kadar uzanmaktadır.

## Belirti ve Bulgular
CYBE'ler her zaman belirti vermeyebilir veya kuluçka süresine bağlı olarak belirtiler enfeksiyondan hemen sonra ortaya çıkmayabilir. Bazı durumlarda hastalık hiçbir semptom göstermeden taşınabilir, bu da hastalığın başkalarına bulaşma riskini artırır. Tedavi edilmeyen bazı CYBE'ler etkene ve hastalığa bağlı olarak kısırlığa, kronik ağrıya veya ölüme neden olabilir.

Ergenlik öncesi çocuklarda CYBE varlığı cinsel istismara işaret edebilir.

## Sebepler

### Bulaş
Hamile bir kadında bulunan cinsel yolla bulaşan bir hastalık, doğumdan önce veya sonra bebeğe geçebilir.

### Bakteriyel

* Şankroid (*[[Haemophilus ducreyi]]* ) 
* Klamidya (*[[Chlamydia trachomatis]]* ) 
* Bel soğukluğu (*[[Neisseria gonorrhoeae]]* ) 
* Granuloma inguinale (*[[Klebsiella granülomatisi|Klebsiella granulomatis]]* ) 
* *[[Mikoplazma genitalyum]]* 
* *[[Mycoplasma hominis|Mikoplazma hominis]]* 
* Frengi (*[[Treponema pallidum]]* ) 
* Ureaplasma enfeksiyonu 
### Viral

* Viral hepatit (hepatit B virüsü )—tükürük, zührevi sıvılar. (Not: hepatit A ve hepatit E fekal-oral yolla bulaşır; hepatit C nadiren cinsel yolla bulaşabilir, ve hepatit D' nin bulaşma yolu (yalnızca Hepatit B ile enfekte bireylere bulaşır) belirsizdir, ancak cinsel yolla bulaşıyor olabilir. )
* Herpes simpleks (Herpes simpleks virüsü 1, 2) cilt ve mukozal, görünür kabarcıklarla veya kabarcıklar olmadan bulaşabilir
* HIV (*İnsan Bağışıklık Yetmezliği Virüsü* )—zührevi sıvılar, meni, anne sütü, kan ile bulaşabilir.
* HPV (*Human Papillomavirus* )—deri ve mukozal temas. 'Yüksek riskli' HPV türleri neredeyse tüm rahim ağzı kanserlerinin yanı sıra bazı anal, penis ve vulva kanserlerine de neden olur. HPV'nin diğer bazı türleri ise genital siğillere neden olur.
* Molluskum kontagiosum (Molluskum Kontagiosum virüsü MCV)—yakın temasla bulaşır 
* Zika virüsü 

### Parazitler

* Kasık biti (*[[Kasık biti|Pthirus pubis]]* )  Enfestasyon ve buna eşlik eden yangı durumuna Pediculosis pubis denir.
* Uyuz (*[[Uyuz böceği|Sarcoptes scabiei]]* )
* Trikomoniyaz (*[[Trikomoniyaz|Trichomonas vajinalis]]* )

## Kaynakça