Atık yönetimi

**Atık yönetimi** veya **atık bertarafı**, atığın oluşumundan nihai bertarafına kadar geçen süreçteki tüm işlemleri ve eylemleri kapsar. Bu, atığın toplanması, taşınması, işlenmesi ve bertaraf edilmesinin yanı sıra atık yönetimi sürecinin izlenmesi, düzenlenmesi ve atıkla ilgili yasalar, teknolojiler ve ekonomik mekanizmaları kapsar.

Atıklar, katı, sıvı veya gaz halinde olabilir ve her türünün farklı bertaraf ve yönetim şekilleri vardır. Atık yönetimi; endüstriyel, kimyasal, organik, biyomedikal ve radyoaktif atıklar ve şehir atıkları dahil olmak üzere tüm atık türleriyle ilgilenir. Bazı durumlarda atık, insan sağlığı için tehdit oluşturabilir. Sağlık sorunları, atık yönetiminin tüm süreçleriyle ilişkilidir. Bu sorunlar doğrudan veya dolaylı olarak ortaya çıkabilir: Doğrudan katı atıkların elleçlenmesi yoluyla veya dolaylı olarak su, toprak ve gıda tüketimi yoluyla. Atık, insan faaliyetleri (örneğin hammadde çıkartılması ve işlenmesi) sonucu oluşur. Atık yönetimi, atığın insan sağlığı, çevre, gezegensel kaynaklar ve estetik üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmayı amaçlar.

Atık yönetiminin hedefi, atıkların çevre ve insan sağlığı üzerindeki tehlikeli etkilerini en aza indirmektir. Atık yönetiminin büyük bir kısmı, endüstriyel, ticari ve evsel faaliyetlerden kaynaklanan evsel katı atıklarla ilgilidir.

Atık yönetimi uygulamaları ülkeden ülkeye (gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler), bölgeden bölgeye (kentsel ve kırsal alanlar) ve konut ile endüstri sektörlerine göre farklılık gösterir.

Atığın doğru yönetimi, sürdürülebilir ve yaşanabilir şehirler inşa etmek için önemlidir, ancak birçok gelişmekte olan ülke ve şehir için hâlâ bir zorluk teşkil etmektedir. Bir rapora göre, etkili atık yönetimi nispeten pahalıdır ve genellikle belediye bütçelerinin %20-50'sini oluşturur. Bu temel belediye hizmetinin işletilmesi, verimli, sürdürülebilir ve toplumsal anlamda desteklenen entegre sistemler gerektirir. Atık yönetimi uygulamalarının büyük bir kısmı, hane halkı, endüstriyel ve ticari faaliyetlerden kaynaklanan evsel katı atıklarla ilgilidir. Hükûmetlerarası İklim Değişikliği Paneli'ne (IPCC) göre, evsel katı atıkların 2050 yılına kadar yaklaşık 3,4 milyar tona ulaşması beklenmektedir ancak politika ve yasal düzenlemeler, dünyanın farklı bölgelerinde ve şehirlerindeki atık miktarını azaltabilir. Atık yönetimi önlemleri arasında döngüsel ekonominin entegre teknolojik-ekonomik mekanizmaları, etkili bertaraf tesisleri, ihracat-ithalat kontrolü ve üretilen ürünlerin optimal sürdürülebilir tasarımı yer alır.

Küresel atık, yönetimi ve insan sağlığı ile yaşam üzerindeki etkilerine dair bilimsel kanıtların ilk sistematik incelemesinde, araştırmacılar tüm evsel katı atıkların yaklaşık dörtte birinin toplanmadığını ve diğer dörtte birinin toplandıktan sonra yanlış yönetildiğini (genellikle açık ve kontrolsüz ateşlerde yakılarak) tespit etti. Bunlar birleştirildiğinde yılda yaklaşık bir milyar ton atığa tekâbül eder. Ayrıca birçok öncelikli alanın her birinin "yüksek kaliteli bir araştırma temelinden" yoksun olduğu ve bunun kısmen bilim insanlarının ihtiyaç duyduğu "önemli araştırma fonlarının" eksikliğinden kaynaklandığı belirtildi.

Elektronik atıklar (e-atık), atılan bilgisayar monitörleri, anakartlar, cep telefonları ve şarj cihazları, CD'ler, kulaklıklar, televizyonlar, klimalar ve buzdolaplarını kapsar. Küresel E-Atık İzleme 2017 raporuna göre, Hindistan yılda yaklaşık 2 milyon ton e-atık üretiyor ve ABD, Çin Halk Cumhuriyeti, Japonya ve Almanya'nın ardından en çok e-atık üreten beşinci ülke konumunda.

Etkili "Atık Yönetimi", "7R" uygulamasından meydana gelir:

* Reddet (Refuse),
* Azalt (Reduce),
* Yeniden Kullan (Reuse),
* Onar (Repair),
* Yeniden Amaçlandır (Repurpose),
* Geri Dönüştür (Recycle),
* Enerjiye Dönüştür (Recover).

Bu 7R içinde ilk ikisi ("Reddet" ve "Azalt"), gereksiz ürünler satın almayı reddederek ve tüketimi azaltarak atık oluşumunu engellemeye yöneliktir. Sonraki ikisi ("Yeniden Kullan" ve "Onar") mevcut ürünün kullanım süresini, ürünün bazı parçalarını değiştirerek veya değiştirmeden uzatmayı hedefler. "Yeni Amaçla Kullan" ve "Geri Dönüştür", üründe kullanılan malzemelerin maksimum düzeyde değerlendirilmesini içerir. "Enerjiye Dönüştür" ise en az tercih edilen ve en verimsiz atık yönetimi uygulamasıdır; atık malzemedeki enerjinin geri kazanılmasını (örneğin, ısı veya elektrik üretmek için yakma) ifade eder.

## Konu ile ilgili sivil toplum örgütleri ve kuruluşlar
* T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı-Atık Yönetimi Dairesi
* Tüm Atık ve Çevre Yönetimi Derneği 
* Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı
* Taşınabilir Pil Üreticileri ve İthalatçıları Derneği
* Elektronik Atıkların Geri Dönüşümünü Destekleme Derneği

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı-Atık Yönetimi Dairesi
* Çevre Mühendislği ve Çevre Mevzuatı
* Atık Yönetim Sistemi
* Atıklar
* Elektronik Atıkların Geri Dönüşümünü Destekleme Derneği
* TAP