Ekmek yoksa pasta yesinler

"**Ekmek yoksa pasta yesinler"** sözünün, 17. veya 18. yüzyılda zengin bir prenses tarafından köylülerin ekmeği olmadığı bildirildiğinde söylendiği varsayılan Fransızca "*Qu'ils mangent de la brioche*" ifadesinden kaynaklandığına inanılmaktadır. Tereyağı ve yumurta ile yapılan bir ekmek olan Brioche, o dönemde lüks bir yiyecek olarak kabul ediliyordu. Bu söz genellikle prensesin açlık çeken köylülere karşı ilgisizliğinin ya da onların mücadelelerini anlamadığının bir sembolü olarak görülür. Genellikle Marie Antoinette'e atfedilir, ancak tarihçiler arasında bu sözü gerçekten söyleyip söylemediği konusunda anlaşmazlık vardır, çünkü Fransız Devrimi'nden önce de bu söze atıfta bulunulmuştur.

## Köken
Bu ifade Jean-Jacques Rousseau'nun ilk altı kitabı 1765 yılında yazılan ve 1782 yılında yayımlanan *İtiraflar* adlı eserinin altıncı kitabında yer almaktadır. Kitapta Rousseau, çaldığı şaraba eşlik etmesi için ekmek aradığı bir olayı anlatır. Sıradan bir fırına giremeyecek kadar şık giyindiğini hissettiğinde, "büyük bir prensesin" sözlerini hatırlar:

Rousseau "büyük prensesin" adını vermemektedir ve İtiraflar tamamen gerçeklere dayanmadığı için bu anekdotu uydurmuş olabilir.

### Marie Antoinette'e Atfedilmesi
"Ekmek yoksa pasta yesinler" sözü genellikle kocası Kral 16. Louis döneminde Fransa kraliçesi olan Marie Antoinette'e atfedilir. Ancak bu söz aslında yarım yüzyıl sonra 1843 yılına kadar ona atfedilmemiştir. Buna rağmen, bu ifade Marie Antoinette ile yoğun bir şekilde ilişkilendirildi ve devrim yanlısı yorumcular tarafından Eski Rejim'in üst sınıflarını temassız ve açgözlü olmakla eleştirmek için kullanıldı. Alt sınıfların temel gıdası olan ekmek, gelirlerinin %50'sini oluştururken yakıt için bu oran sadece %5'ti. Bu ifade Marie Antoinette'e, Fransız Devrimi'ne giden yıllarda giderek artan popülaritesizliği nedeniyle atfedilmiş olabilir; zira Marie Antoinette savurganlığı ve Fransa'nın mali mücadelelerindeki rolü nedeniyle eleştiriliyordu. Buna ek olarak, Avusturyalı doğumu ve cinsiyeti, Fransız siyasetinde yabancı düşmanlığı ve şovenizmin hakim olduğu bir dönemde saygınlığını daha da azaltmış olabilir.

Bu ifade, Alphonse Karr tarafından Mart 1843'te *Les Guêpes'de* Antoinette'e atfedilmiştir.

### Diğer ilişkilendirmeler
Marie Antoinette'in meşhur "ekmek yoksa pasta yesinler" sözünü söylediği efsanesine karşı çeşitli argümanlar vardır. Bunlardan biri, bu hikâyenin aslında Marie Antoinette'ten 100 yıl önce, XVIII. Louis'in anılarına göre XIV. Louis'in eşi Marie-Thérèse'e atfen söylenmiş olduğudur. Ayrıca, Marie Antoinette'in cömert bir hayırsever olduğu ve yoksulların durumundan etkilendiği bilinmektedir, bu da ifadeyi onun karakterine aykırı hale getirmektedir. Ayrıca Kral 16. Louis döneminde gerçek bir kıtlık yaşanmamış, sadece iki kez ciddi ekmek kıtlığı yaşanmıştır. Atfedilen tarihlerle ilgili bir başka sorun da Marie Antoinette'in bu sözü söylemek için çok genç olmasının yanı sıra o sırada Fransa dışında yaşıyor olmasıdır. Bu söz, aralarında 16. Louis'nin kızları Madam Sophie ve Madam Victoire ile Marie Antoinette'in gözdelerinden Polignac Düşesi'nin de bulunduğu Fransız kraliyet ailesinin diğer üyelerine de atfedilmiştir. Bu deyim başka ülkelerde de benzer bağlamlarda kullanılmıştır; örneğin Çin'de Batı Jin İmparatoru Hui'ye halkının açlıktan öldüğü söylenmiş ve etli yulaf lapası yemeleri önerilmiştir. Daha yakın bir tarihte bu deyim, işsiz kalan Kentucky kömür madencilerinin ailelerini geçindirmek için "kod yazmayı öğrenmelerini" öneren makalelere yanıt olarak kullanılmıştır.

## Ayrıca bakınız

* Noblesse Oblige

## Kaynakça