Lazarevski Kuşatması

**Lazarevski kuşatması** (; ), 19 Şubat 1840 gecesi (Eski takvimle 7 Şubat) Rus-Çerkes Savaşı sırasında gerçekleşti. Kuşatmadan önce Çerkesler yoğun istihbarat faaliyetlerinde bulundular. 3 saatlik mücadelenin ardından Lazarevksi tahkimatı Çerkesler tarafından ele geçirildi.

## Tarih

### Öncesi
Rus-Çerkes Savaşı 1763'ten beri devam ediyordu. 1830ların başından beri Ruslar Çerkesya'nın Karadeniz kıyısına çıkarma yapıp tahkimatlar inşa ediyorlardı. 1834 yılında Çerkes komutan Tığujıqo Qızbeç 1.700 askeriyle 14.000 kişilik Rus ordusunu tuzağa düşürerek yok etti. Aynı yılda 1.200 askeriyle 6.000 kişilik bir Rus ordusunu daha tuzağa düşürerek yok etti. Ardından Maryanskaya, Georgie, Afepskaya, Nikolayev ve Apenskaya dahil olmak üzere birçok Rus tahkimatını ele geçirdi. Ruslar bunlara cevap olarak 1839 yılında Karadeniz'in doğu kıyısında, Psezuapse Nehri'nin ağzında Lazarevski tahkimatını inşa etti. Lazarevski Kalesi'nin garnizonu, Tenginsky Piyade Alayı'nın 4. Silahşör Bölüğü ve Azak Kozak Ordusunun bir Kozak Yağmacı Bölüğünden oluşuyordu. Tahkimatta ayrıca 8 farklı top ve savunma silahı vardı.

### Çerkeslerin istihbarat faaliyetleri
Çerkesya, Karadeniz kıyısındaki etkisini kaybetmemek için bu tahkimatı da ele geçirme kararı aldı. Bunun üzerine Aralık 1839 tarihinde, Çerkes casus Musa Şogen, sahte bir kimlikle Rus ordusunun içine sızdı. Çerkes olmasına rağmen kişisel sebeplerden ve kan davalarından ötürü Çerkeslerden nefret eden bir adam rolünü oynadı. Yanında aynı zamanda sahte bir aile (bir kadın) getirmişti. Zamanla Rus komutanın güvenini kazandı ve Rus ordusuna alındı. Çerkes kökenli birisi olarak bu bölgeyi Ruslara hediye ettiğini söyledi. Rusların gözüne girebilmek için Çerkes ordusundan at ve hayvan çalıyormuş gibi yaptı. Musa Şogen üç ay boyunca göreve devam etti ve hem Rus yetkililerin önünde itibarını arttırarak rütbe atladı, hem de bilgi topladı. Sırasıyla Rus kampındaki mevcut durumu ve düşmanın asker ve silah sayısını Çerkeslere iletti.

Bir başka Çerkes ajanı ise uzun süredir görevdeydi ve tahkimatın Rus komutanıyla dostluk kurmuştu. Sık sık ziyafetlere gelir ve etkinliklere katılırdı. Bu sırada tahkimatın içindeki silahlanma hakkında bilgi toplama fırsatı oldu.

Rus ajanları daha sonra tahkimata sızan ve bilgi toplayan başka iki Çerkes ajanı keşfetti. Ancak yakalanmadan önce önemli bilgileri çoktan Çerkeslere ulaştırmışlardı.

### Kuşatma
19 Şubat 1840 gecesi, Musa Şogen Rus tahkimatından gizlice çıktı ve Çerkeslerin yanına döndü. Şafakta İsmail Berzeg komutasındaki Çerkes ordusunu tahkimata kadar yönlendirdi. Tahkimatın içine sızarak sessizce kapıdaki nöbetçileri öldürdü. Ardından içeri sizen başka Çerkeslerle beraber 15 nöbetçi daha öldürdü. Hızla Çerkesler dua okuyarak tahkimata hücum etti ve duvarlara tırmanmaya başladı. Yüzbaşı Marçenko yanına Teğmen Buraçkov ve Fedorov'u da alarak Rus birliklerini üç gruba ayırarak Çerkeslerin işgal ettiği üç cepheye saldırmak için koştu. Çerkesler ağır tüfek ateşi açarak Rusların yarısından fazlasını öldürdü. Kalan Ruslar koşarak kışlanın arkasına saklandı. Çerkesler de onların peşinden koştu ve yakın dövüş başladı. Savaş, 15 dakikadan fazla sürmedi ve tüm Rus garnizonu "oldukları yerde öldürüldü".

Bu sırada karşı tarafta 10 Rus askeri bir grup Çerkesi alt edip aşağı atmayı başarmıştı. Ancak Rus komutan D. V. Rakoviç'e göre bu "geçici bir başarı" idi çünkü Çerkesler çoktan tahkimatın büyük kısmını ele geçirmişti. Rus komutan Marçenko, Çerkesler tarafından kuşatılmamak için kaçmayı planladı ve arka duvardan, tahkimatı koruganla birleştiren apolet kaplı siperin içine atladı ancak orada karşısına Çerkesler çıktı. Ardından Marçenko Çerkeslere saldırmaya çalıştıysa da alt edildi ve Çerkesler tarafından "doğranarak" öldürüldü. Bu sırada Çerkesler stratejik saklanma konumlarını ateşe verdiler. Buralarda saklanan Rus askerlerinin bir kısmı kaçtı, geri kalanı ise yanarak öldü. Bir grup Rus tahkimattaki topların yönünü değiştirerek Çerkesleri top atışına tuttu. Ancak daha sonra Çerkesler tarafından vuruldular.

Azak Kozak ordusuna bağlı Kornet Çerkobayev komutasındaki bir grup Kozak, denizle tahkimat arasında bulunan koruganda uzun bir süre kendilerini savundu. Korugenin mazgallarından tüfeklerle karşılık vererek ve ellerindeki toplarla 10 el ateş etmeyi başararak, Çerkeslerin iki saldırısını püskürttüler. Üçüncü saldırı sırasında Çerkesler koruganı ateşe verdi. Kozakların yarısı öldü, yarısı ise esir alındı.

3 saatlik bir savaşın ardından tahkimat Çerkesler tarafından ele geçirildi. Ardından Çerkes şehitlerinin cesetleri toplanarak gömüldü. Rus cesetleri ise Ruslara bırakıldı.
### Sonuç
Tenginsky Piyade Alayı 4. Silahşör Bölüğünün komutanı Yüzbaşı Marçenko, o sırada Lazarevski Kalesi'nin askeri komutanıydı. Savunma sırasında ölmesine rağmen yenilgi ona yüklendi ve tahkimatın savunmasında aşağılayıcı bir performans gösterdiği için eleştirildi.

Ancak bu sonuçtan Çerkesler de memnun olmadı. Ruslardan artık gelenekselleşmiş bir "cezalandırma seferi" bekleyen çevre köylerin Çerkesleri, sabah erken saatlerde eşyalarını toplayıp dağlara taşınmaya başladılar. 28 Mayıs'ta büyük bir Rus müfrezesi cezalandırma seferi için 12 Çerkes köyünü tamamen katletti, ardından diğer köylerin Çerkesleri daha da dağlara kaçtı.

## Kaynakça