Şeref Han

**Emîr Şeref Han** ya da **Şeref Han Bitlisî** (; 1543, Kerehrud - 1603?, Bitlis), Kürtleşmiş Pers -Türkmen asıllı Safevî ve sonradan Osmanlı devlet adamı, siyasetçisi, edebiyatçısı, şâiri ve tarihçisidir. *[[Şerefname]]*nin yazarıdır. Soyları Sasani hanedanına mensup olup İran Kralı Kisra'ya dayanmaktadır.

Soylarıyla ilgili detaylı bilgiler bizzat Şeref Han tarafından kaleme alınan Şerefname isimli eserde şu şekilde ifade edilmektedir; 

"İran Kisrâlarından olan Camasb henüz kral olmadan önce abisi I. Kubad adına Ermenistan ve Şirvan vilayetlerinde valilik yapıyordu. Camasb öldüğünde geriye 3 çocuk bırakmıştır. Bunlar; Nersî, Surxab (Surhab) ve Behvat. Nersî babasının yerine valilik görevini devam ettirirken, Surhab ise Şirvan vilayetinin idaresini üstlenmiştir. Behvat ise, elindeki az bir miktar para ile Bitlis Ahlat'ta oturmayı tercih etmiştir. Kendisi kardeşlerinin aksine sınır genişletmek ve fetih yapmak gibi arayışlara girmemeyi tercih etmiştir. İşte Bitlis beylerinin soyu bu Behvat'a dayanmaktadır. Bu da bize Bitlis hükümdarlarının Rüstemdar ve Şirvan krallarıyla amca oğulları olduğunu göstermektedir. 

Rozkanlılar (Rojeki/Rozeki/Roseki) Bitlis ve Hazzo bölgelerini ele geçirmelerinin ardından bu iki beldeyi yönetmeye başlamışlardır. Ancak aşiret reisi öldükten sonra yerine bir varis bırakmadığı için yeni liderin kim olacağı sorusu iç karışıklığa sebep olmuş ve iş içinden çıkılmaz bir hal almıştır. çünkü yerel beyler birbirlerine boyun eğmek istememekteydiler. Nihayetinde aşiret büyüklerinin önerisi üzerine Kisra sultanlarının soyundan oldukları bilinen ve ahlat şehrinde yaşayan İzzeddin ve Diyaeddin adındaki iki kardeşe gidilerek kendilerini aralarında yaşamaya davet ederek, yönetim becerisi daha iyi olanı başlarına lider tayin etmek teklif edilmiştir. Bu sayede bütün beyler tam bir bağlılıkla bu kişiyi liderleri olarak kabul edecek ve itaat edeceklerdi. Rozkan aşiretinin ileri gelenlerinden oluşan bir heyet ahlata giderek bu iki kardeşle görüşmüş ve hediyelerini takdim ederek durumu izah etmişlerdir. bunun üzerine kardeşler bu teklifi kabul etmiş ve İzzeddin Bitlis hükümdarı, Diyaeddin ise Hazzo bey'i olmuştur. İşte Şeref Han ve atalarının Bitlis Hükümdarı olmaları bu şekilde olmuştur."

Emir Şerefeddin Han b. Şemseddin b. Şeref Han, 1543 yılında Kum yakınlarında Kerehrûd'da dünyaya geldi. Babası, Bitlis'in beyi iken Safevî Devletine sığınan Şemseddin bey olup, Annesi ise Bayındır boyuna mensup Erzincan hakimi Emir Han Musullu'nun kızıdır. Dedesi Şeref Han, Bitlis ve Çevresinde hakimiyet kurmuş 1515'de Osmanlı egemenliğini kabul etmiş ve 1533'te Tekelü Ulema Han tarafından öldürülmüştür.

Babası Şemseddin, Bitlis'in Ulama Han'a verilmesinden sonra Rojeki (Rozeki/Roseki) aşiretiyle birlikte Safevilere sığınmış, Şah I. Tahmasb tarafından kendisine Serab, Merâga ve Kerehrûd'un idaresi tevdi edilmiştir. Bu dönemde doğan Şeref Han, ilk eğitimini Kerehrûd kadılarından aldı; dokuz yaşına geldiğinde ise Şah Tahmasb'ın Kazvin'deki sarayına gönderildi. Safevi sarayında üç yıl boyunca dinî ilimler tahsil etti. 

1554'te babasının hastalığı nedeniyle idari görevlerden çekilmesi üzerine onun yerine Şirvan'a bağlı Sâliyân ve Mahmudâbâd'ın yönetimi kendisine verildi. Üç yıl sonra Hemedan hâkimi Muhammedî Bey'in maiyetine dahil edildi. 1560'da Şah Tahmasb tarafından Rojeki aşiretinin idaresiyle görevlendirildi. 1568'de yine Şah Tahmasb'ın emri doğrultusunda ahmed Han'ın Gilân'da başlattığı isyanı bastırdı ve yedi yıl boyunca burada kaldı.

Kazvin'e dönüşünün ardından Şirvan ve çevresinin yönetimi kendisine tevdi edildi. Yaklaşık sekiz ay sonra Şah Tahmasb'ın ölmesi üzerine yerine II. Şah İsmail'in geçmesiyle emîrül-ümerâ unvanı verilerek merkeze çağrıldı. ancak yaşanan iç karışıklıklar sırasında, II. İsmail'in yerine geçirilmek istenen kardeşi Sultan Hüseyin Mîrza'yı desteklemekle suçlamdı. Bu durum üzerine kendisine olan güveni sarsılan şah, Şeref Han'ı Nahcıvan'ın idaresiyle görevlendirdi.

Merkeze duyduğu güveni büyük ölçüde yitiren Şeref Han, III. Murad tarafından Van Beylerbeyi Hüsrev Paşa Aracılığıyla Bitlis hâkimlğine dair menşurun kendisine verilmesi üzerine, 3 aralık 1578'de 400 adamıyla birlikte Osmanlı Devletine iltica etti. 1597'de 53 yaşına geldiğinde hükümdarlığını oğlu Ebûl Meâli Şemseddin'e bırakıp târihile ilgilenmeye başlamış ve *[[Şerefname]]* eserini yazmıştır. 1603'te hâlen Osmanlı'ya bağlı olarak Bitlis'te 59-60 yaşlarındayken öldü. Türbesi aile mezarlarının da içinde bulunduğu Şerefiye Külliyesindedir.

## Kaynakça