Maurice Dobb

**Maurice Herbert Dobb** (d. 24 Temmuz 1900 - ö. 17 Ağustos 1976) Cambridge Üniversitesinde görev yapmış bir İngiliz ekonomist, yazar ve Cambridge Trinity College Akademi Üyesidir. 20. yüzyılın önde gelen Marksist iktisatçılarından biri olarak bilinir.

## <span lang="Bengali">Biyografi</span>
Dobb, 24 Temmuz 1900'de Londra'da Walter Herbert Dobb ile Elsie Annie Moir'in oğlu olarak dünyaya geldi. Aile, Londra'nın Willesden banliyösünde yaşıyordu. İngiliz tarzında seçkin bir devlet okulu olan Surrey'deki Charterhouse School'da eğitim gördü.

Dobb, annesinin genç yaşlarındaki ölümünden sonra yazmaya başladı. İçe dönüklüğü, bir arkadaş çevresi oluşturmasını engelledi. İlk romanları kurgusal fantezilerdi. Dobb, tıpkı babası gibi, annesinin ölümünden sonra Hristiyan Bilimi alanıyla ilgilenmeye başladı; aile daha önce Presbiteryen Kilisesi'ne mensuptu.

11 Kasım 1918 Ateşkesi ile zorunlu askerlikten kurtulan Dobb, 1919'da Cambridge'deki Pembroke Koleji'ne ekonomi okumak üzere burslu olarak kabul edildi. 1921 ve 1922'de iktisat dallarında her iki alanda da birincilik elde etti ve lisansüstü eğitim için London School of Economics'e kabul edildi. 1924'te doktora derecesi aldıktan sonra Dobb, üniversite hocası olarak Cambridge'e döndü.

1920'de, Dobb'un Pembroke Koleji'ndeki ilk yılından sonra, John Maynard Keynes onu Politik Ekonomi Kulübü'ne katılmaya davet etti ve mezun olduktan sonra Keynes, Cambridge'deki konumunu güvence altına almasına yardım etti. Dobb, komünist inançları konusunda öğrencilere açıktı. Onlardan biri olan, İngiliz tarihçisi Victor Kiernan, daha sonraları, "*O zamanlar, Marksist teoriyi kabaca özümsemek için zamanımız yoktu; Cambridge'de Maurice Dobb'da bu düşüncenin dikkate değer bir yorumcusu olmasına rağmen, İngiltere'de kök salmaya yeni başlıyordu.*" demiştir. Dobb'un Chesterton Lane'deki evi "St Andrews", yerel olarak "Kırmızı Ev" olarak bilinen Cambridge komünistleri için sık sık buluşma yeriydi.

Dobb, 1920'de Büyük Britanya Komünist Partisi'ne katıldı ve 1930'larda üniversitede gelişen Komünist hareketin merkezinde yer aldı. Yeni üyelerden biri, daha sonra İngiliz istihbaratında üst sıralarda yer alan bir köstebek olan Kim Philby idi. Dobb'un Komintern için bir "yetenek avcısı" olduğu öne sürüldü. Dobb, o zamanlar Britanya'da yüksek mevkilere sahip bir komünist devrimciydi. Politik olarak çok aktifti. Mitingler organize etmek ve tutarlı bir şekilde konferanslar vermek için çok zaman harcadı. Bir iktisatçı olarak, genellikle ekonomik krize karşı savunmasızlığa odaklandı ve Amerika Birleşik Devletleri'ni, bayındırlık işleri yerine askeri gündemlere yardımcı olan kapitalist paranın bir örneği olarak gösterdi.

### Kariyer
Dobb'un Trinity College'daki pozisyonu, onu 50 yıldan fazla bir süre oraya bağladı. 1948'de akademik üye seçildi ve bu sırada İtalyan ekonomist Piero Sraffa ile David Ricardo'nun seçilmiş eserlerini ve mektuplarını bir araya getirmek için ortak çalışmaya başladı. Sonuçlar sonunda on bir cilt halinde yayımlandı. Ancak, 1959'a kadar üniversite okutmanlığı alamadı.

Kariyeri boyunca, on iki akademik kitap, 24'ten fazla kitapçık ve çok sayıda makale yayımladı. Sık sık politik ekonomi üzerine yazdı, sosyal bağlam ve toplumdaki sorunlar ile bunun piyasa alışverişini nasıl etkilediği arasında bir bağlantı kurdu. Marksist iktisat dersinde "*İnsanların ekonomik ilişkileri, insanların sosyal birlikteliklerini belirler*" dedi. Dobb, kapitalist sistemin sınıfları yarattığına ve bu sınıfla birlikte sınıf savaşının geldiğine inanıyordu. Keynes ile 1925'te Rusya'ya yaptığı bir geziden sonra Dobb, siyasi çatışmadaki çıkarlarından kendini biraz geri plana çekti; genelde sadece birkaç öğrencinin ilgi gösterebildiği uzun ve sıkıcı dersleriyle ün saldı.

1928'lerde, Dobb yaz okulunda öğretmenlik yapmak, Büyük Britanya Komünist Partisi İktisat Fakültesi Başkanı olarak hareket etmek ve partinin kendi film şirketini kurmasına yardım etmek gibi faaliyetlerle de ilgilendi. Parti içinde farklı görüşlerle karşılaştı ve zeka ile siyasi faaliyetin birbirini dışlamadığını öne sürdü.

1931'de Dobb, hayatının geri kalanında ikinci eş olarak Barbara Marian Nixon ile evlendi. Barbara hiçbir zaman komünist olduğunu iddia etmedi, ancak İşçi Partisi'nde aktifti ve oyunculuk kariyerine devam ederken Londra İl Meclisi'nde bir koltuk sahibiydi. Dobb'un kişisel hayatı, meslektaşları için özellikle ilgi çekiciydi ve ihtilaflar nedeniyle Pembroke Koleji, Dobb'u Çalışma Direktörü olarak bıraktı ve yemek haklarını elinden aldı. Aynı yıl, Rusya'ya yaptığı son gezi hakkında bir konferans verdi ve bu, bazılarının onu "*Rus hükümetinin ücretli bir memuru*" olarak adlandırmasına neden oldu ve yine Cambridge'de küçük bir skandala neden oldu. Dobb, bu iddialara *The Times*'da yayınlanan ve Sovyetler Birliği ile hiçbir bağlantısı olmadığını iddia eden bir makale ile yanıt verdi.

### The Hogarth Press
Virginia ve Leonard Woolf tarafından kurulan The Hogarth Press, özgür fikir alışverişini teşvik eden öğeler yayınlamayı amaçlayan bir yayıneviydi. Leonard Woolf'un kendisi bir anti-emperyalistti. Ayrıca entelektüel değiş tokuşun maddi formdaki ekonomik değişimle aynı olduğuna inanıyordu; Dobb'un yayınları, hem Marksizm'in tanıtılması ve savunulması hem de satılabilecek iş parçaları yoluyla entelektüel alışverişti. Yayınlar muhtemelen Leonard ve Virginia Woolf'un görüşlerini yansıtıyordu. Leonard Woolf daha sonra *The Political and Social Doctrine of Communism (Komünizmin Siyasi ve Sosyal Doktrini)*'ni hazırlamakla görevlendirildi ki, bu teklif daha önce Maurice Dobb'a ve bir başka yazara daha sorulmuş ve reddedilmişti. "1924 ile 1930'ların sonları arasında, The Hogarth Press, Rusya, komünizm ve Marksizm üzerine sekiz kitapçık yayımladı... Leonard Woolf tarafından desteklenen motifler politik ve eğiticiydi."

Dobb, The Hogarth Press ile iki kitapçık yayımladı. İlki olan, *Russia To-day and Tomorrow (Rusya'nın Bugünü ve Yarını)* (1930), Keynes'le birlikte Rusya'dan dönüşünden sonra yazıldı. Kitapçıkta, 1930'larda güçlü bir satıcı haline gelen Sovyet ekonomisi, siyaseti, endüstrisi ve kültürü hakkında yorumlar yer alıyordu. İkinci kitapçık, *On Marxism To-Day (Günümüzün Marksizmi* *Üzerine)* (1932), genel halka yönelik komünizme ilkel bir giriş olarak tasarlanmıştı.

### Ölümü ve mirası
Cambridge, Trinity College'da 28 yıl boyunca akademi üyesi ve eğitimci olarak görev yapan Maurice Herbert Dobb, 17 Ağustos 1976'da 76 yaşında öldü. O zamana kadar, Rusya ekonomisine olan eski bağlılığını sorgulamaya başlamıştı.

Ancak sosyalist idealleri onunla birlikte ölmedi. Amartya Sen ve Eric Hobsbawm adında iki önemli öğrencisi vardı. Amartya Sen, refah ekonomisi alanındaki çalışmalarıyla 1998'de İktisadi Bilimler alanında Nobel Anma Ödülü'nü ve 1999'da Hindistan Cumhuriyeti'nin en yüksek sivil ödülü olan Bharat Ratna'yı aldı. Ayrıca refah ekonomisi alanındaki çalışmalarıyla ilk Charleston-EFG John Maynard Keynes Ödülü'nü de kazandı. Amartya Sen, Dobb'un kendi koleji olan Trinity College'da (1998-2004) Master olarak görev yaptı. Eric Hobsbawm ise, Cambridge Üniversitesi'ne gitti ve Marksizm üzerine çok sayıda eser üreten ve Komünist Parti Tarihçiler Grubu ve Büyük Britanya Komünist Partisi'nde aktif olan bir Marksist tarihçi haline geldi.

## Ekonomik düşüncesi
Maurice Dobb, öncelikle neoklasik ekonomi teorisini Marksist bir bakış açısıyla yorumlamakla ilgilenen bir ekonomistti. Orijinal ekonomik hesaplama sorunu tartışmasına katılımı, neoklasik statik denge çerçevesine dayanan kapitalist, merkezi olarak planlanmış sosyalist veya piyasa sosyalisti modellerinin eleştirilerinden oluşuyordu.

Neoklasik iktisat içindeki marjinalist düşünceyi de eleştiriyordu. Marx'ın ölümünden bu yana, bu, Dobb'un Marx adına tartışmasıyla sahada popüler hale geldi. Marjinalizmin ana temeli olan marjinal fayda, bir kişi bir malın her ek birimini tüketirken memnuniyet düzeylerini ölçmenin bir yolunu önerir. Memnuniyet düzeyi de kişinin davranışına bağlıdır. Bu fikirler, mallar için belirlenen fiyatların, tamamen olmasa da, bireysel harcama istekliliğinden daha fazla etkilendiğini gösterdi. Bir bireyin bir mala verdiği algılanan değer, Marx'ın bir malın fiyatının üretiminde yer alan toplumsal emek miktarı tarafından belirlendiğini belirten *Değer, Fiyat, Kâr*'da açıklanan emek değer teorisinin tersidir.

Maurice Dobb'un *Theories of Value and Distribution Since Adam Smith: Ideology and Economic Theory (Değer ve Dağıtım Teorileri Adam Smith'ten Beri: İdeoloji ve Ekonomik Teori)'de*, marjinalizmin önerdiği gibi, marjinal fayda ve bireysel tatminin, fiyatları belirleyemeyeceğini savundu. Bir kişinin tercihlerini ve memnuniyet düzeyini, büyük ölçüde bireysel servete bağlı olarak gördü, böylece marjinal fayda, harcama gücü tarafından belirlenir. Dobb'a göre bu, fiyatlar birinin ne kadar harcayacağına bağlı olduğundan, fiyatları tek başına değiştirebilecek olan servet dağılımıydı. Dolayısıyla, emek ve harcama gücü gibi onları etkileyen birçok başka faktör olduğundan, bireysel davranışın fiyatları etkileyemeyeceğini savundu. Dobb, Oskar Lange'nin piyasa-sosyalist modelini ve "neo-klasik" sosyalistlerin katkılarını, "çalışmanın odağını mübadele ilişkileri sorunlarına daraltmak" olarak gördü ve gayri meşru bularak reddetti.

Dobb'un eserlerinin çoğu farklı dillerde de yayımlanmıştır. *Introduction to Economics* adlı kısa kitabı, Meksikalı entelektüel Antonio Castro Leal tarafından Meksika'nın önde gelen yayıncısı Fondo de Cultura Economica için İspanyolcaya çevrildi ve 1938'den beri ondan fazla baskı yaptı.

Maurice Dobb'a göre, sosyalizm için temel ekonomik zorluklar, dinamik yönleriyle üretim ve yatırımla ilgilidir. Planlı ekonomilerin üç ana avantajını belirledi: öncül koordinasyon, dış etkiler ve planlamadaki değişkenler.

### Öncül koordinasyon
Planlı ekonomiler, ekonominin öncül koordinasyonunu kullanırken, bir piyasa ekonomisi, tanımı gereği aktörlerini parçalara ayırır ve kararlarının temelini oluşturan beklentiler her zaman belirsizliğe dayanır. Sıklıkla dengesizliğe yol açan ve yalnızca bir piyasada *sonradan* (olaydan sonra) düzeltilebilen ve böylece kaynakların boşa harcanmasına neden olan bir bilgi yoksulluğu vardır.

Öncül planlamanın bir avantajı*, kaynakların taahhüdünden önce* koordineli ve birleşik bilgi toplama ve karar verme bağlamında belirgin derecede belirsizliğin ortadan kaldırılmasıdır.

### Dış etkiler
Dobb, dış etkilerin piyasa mübadeleleriyle ilişkisini fark eden ilk teorisyenlerden biriydi. Bir piyasa ekonomisinde, bir mübadeledeki her ekonomik aktör, üretim ve tüketimin daha geniş sosyal etkilerini göz ardı ederek, dar bir bilgi yelpazesine dayalı kararlar alır.

Dış etkiler önemli olduğunda, bu, piyasa fiyatlarının bilgi iletme niteliklerini geçersiz kılar, böylece fiyatlar gerçek sosyal fırsat maliyetlerini yansıtmaz. Dobb, ana akım iktisatçıların uygun varsayımlarının aksine, önemli dış etkilerin aslında modern piyasa ekonomilerinde yaygın olduğunu iddia etti. Uygulamadan önce birbiriyle ilişkili kararları koordine eden planlama, daha geniş bir sosyal etki yelpazesini hesaba katabilir. Bunun, sektörler arasındaki eşitsiz gelişmenin dış etkileri ve bayındırlık işlerinin dış etkileri açısından ve bebek sanayilerin gelişimi dahil olmak üzere verimli endüstriyel planlama için önemli uygulamaları vardır; bu, çevre üzerinde geniş çapta duyurulan olumsuz dış etkilere ek olarak yapılır.

### Planlamadaki değişkenler
Faktörlerin karmaşıklığını göz önünde bulundurarak, yalnızca koordineli öncül planlama, statik çerçevelerde "veri" olarak görünen şeylerin bir planlama sürecinde değişkenler olarak kullanılabileceği akışkan tahsisine izin verir. Örnek olarak, eşgüdümlü öncül plan altında koşullara göre planda ayarlanabilecek değişkenler şeklini alacak olan aşağıdaki "veri" kategorileri listelenebilir: yatırım oranı, yatırımın sermaye ve tüketim arasındaki dağılımı, üretim teknikleri seçimleri, yatırımın coğrafi dağılımı ve sanayiye göre ulaşım, yakıt ve güç ile tarımın göreli büyüme oranları, yeni ürünlerin piyasaya sürülme oranı ve bunların özellikleri ve üretimde standartlaşma veya çeşitlilik derecesi ekonomi, gelişme aşamasında, karşılayabileceğini hissediyor.

## Notlar

## Kaynakça

## Çalışmaları

* *Capitalist Enterprise and Social Progress*, 1925
* *Russian Economic Development since the Revolution.* H. C. Stevens yardımıyla. Londra: G. Routledge & Sons, 1928.
* *Wages*, 1928
* *"A skeptical view of the theory of wages"*, 1929, *Economic Journal*
* *Russia To-Day and Tomorrow*, 1930, The Hogarth Press
* *On Marxism To-Day*, 1932, The Hogarth Press
* 
* *Political Economy and Capitalism: Some essays in economic tradition*, 1937
* *Soviet Planning and Labour in Peace and War: Four Studies.* Londra: George Routledge & Sons, 1942
* "How Soviet Trade Unions Work." San Francisco: International Bookshop, n.d. [1942]. broşür
* *Marx as an Economist: An Essay.* Londra: Lawrence & Wishart Ltd., 1943
* *Soviet Economy and the War.* New York: International Publishers, 1943
* **', 1946 - Türkçe baskı: ''Kapitalizmin Gelişimi Üzerine İncelemeler'', çev. F.Akar, Belge Yayınları, 1992, 2007
* **', 1948 - Türkçe baskı: *1917'den Bu Yana Sovyet Ekonomisinin Gelişimi*, çev. Metin Aktan, Özdemir Basımevi, 1968
* *Reply (Paul Sweezy'nin feodalizmden kapitalizme geçiş hakkındaki makalesine)*, 1950, *Science and Society -* Türkçe baskı: *Feodalizmden Kapitalizme Geçiş,* çev: Semih Sökmen; Müge Gürer, Metis Yayıncılık, 1984
* *Some Aspects of Economic Development*, 1951
* **', 1955
* Capitalism Yesterday and Today, Londra: Lawrence & Wishart Ltd., 1958 - Türkçe baskı**:** ''Kapitalizmin Dünü ve Bugünü'', çev. Feyza Kantur, İletişim Yayınları, 2001
* ''An Essay on Economic Growth and Planning'', 1960
* ''.'' New York: International Publishers, 1963
* **', 1967
* *Welfare Economics and the Economics of Socialism*, 1969
* *""The Sraffa System and Critique of the Neoclassical Theory of Distribution"*, 1970, *De Economist*
* *Socialist Planning: Some Problems*. 1970
* *Theories of Value and Distribution Since Adam Smith: Ideology and Economic Theory.* Londra: Cambridge University Press, 1973
* "Some Historical Reflections on Planning and the Market," in Chimen Abramsky (ed.), *Essays in Honour of E. H. Carr*, Londra, Macmillan Press, 1974
* *An Essay on Economic Growth and Planning.* Londra: Routledge & Kegan Paul, 1976
* *The Development of Socialist Economic Thought: Selected Essays.* Londra: Lawrence & Wishart Ltd., 2008
* A Contribution to the Critique of Political Economy, Maurice Dobb tarafından İngilizce dilinde düzenlendi.

## Konuyla ilgili yayınlar

* Dubino, J. (2010). *Virginia Woolf ve Edebiyat Pazarı*. New York, New York: Palgrave Macmillan
* Eatwell, J., Murray Milgate ve Peter Newman, (editörler) (1990) *The New Palgrave.* *Marksist Ekonomi.* New York, NY: WW Norton ve Şirketi
* Feinstein, C. (ed.) (1967). *Sosyalizm, Kapitalizm ve Ekonomik Büyüme: Maurice Dobb'a Sunulan Denemeler*. Cambridge: Cambridge University Press
* Hobsbawm, EJ (1967). Maurice Dobb. Feinstein'da (1967)
* Hollander, Samuel. (2008). *Karl Marx'ın Ekonomisi: Analiz ve Uygulama.* Cambridge: Cambridge University Press
* Howard, MC ve Kral, JE (1992). *Marksist Ekonomi Tarihi, Cilt II: 1929-1990* Princeton, NJ: Princeton University Press
* Maurice Dobb Memorial Sayı. (1978). *Cambridge Ekonomi Dergisi,* 2(2), Haziran
* Meeks, Ronald. (1978). Maurice Herbert Dobb'un ölüm ilanı. *İngiliz Akademisi Tutanakları 1977,* 53, 333-44
* Pollitt, BH (1985). *"Metalar Aracılığıyla Meta Üretimi"nin Önünü Açmak: Piero Sraffa'nın "The Works and Correspondence of David Ricardo" baskısındaki Maurice Dobb'un İşbirliği Üzerine Notlar*. teksir edilmiş
* Şen, Amartya. (1990). "Maurice Herbert Dobb." Eatwell, Milgate ve Newman'da (1990)
* Şenk, Timothy. (2013). *Maurice Dobb: Politik Ekonomist.* Londra: Palgrave Macmillan
* Şenk, Timothy. (2013). "Keynes Mahkemesinde Bir Marksist". *Jakoben Dergisi.* 9 Ekim sayısı
* Sraffa, P. (1960). *Meta Aracılığıyla Meta Üretimi: İktisat Teorisinin Eleştirisine Giriş.* Cambridge: Cambridge University Press
* Sraffa, P., MH Dobb'un işbirliğiyle. (1951–73). *David Ricardo'nun Eserleri ve Yazışmaları.* 11 cilt, Cambridge: Cambridge University Press

## Dış bağlantılar

* Maurice Herbert Dobb'un Kağıtları
* marxists.org de Maurice Dobb Arşivi 
* Maurice Dobb'un "Kapitalizmin Gelişimi" 
* Feodalizmden Kapitalizme Geçiş: Sweezy-Dobb Tartışmasına Bir Katkı HK Takahashi ve Henry F. Mins. *Bilim ve Toplum* Cilt. 16, Sayı 4 (Güz, 1952), s.&nbsp;313–345