Altmetriler

## Altmetriler Neyi Ölçmeye Çalışır?

* Etki
* Dikkat çekme
* İlgi görme
* Alaka düzeyi
* Yayılım
* Yankı
* Popülarite
* Paylaşılma
* Konuşulma
* Bahsedilme
* Etkileşim
* Erişim
* Kullanım
* Görünürlük

## Altmetrik Ölçevlere İhtiyaç Duyulmasının Nedenleri?

* Akademik yayınların dijital dünyada bıraktıkları izlerin takip ve analizi
* Geleneksel ölçevlerin bir noktada bilimsel ürünlerin etkisini ölçmede yetersiz kalması, atıfın bağlamının ve amacının yok sayılarak sadece niceliğe önem verilmesi
* Akademianın en ilgili ve anlamlı bilgiye ulaşırken zorlanması ve eski usul olarak nitelendirilen atıf sayısına, dergi etki faktörüne ve h-indeksine güvenerek filtreleme yapması
* Tek bir ölçeve bağlı kalmayan yeni bir yaklaşım arayışı
* Geleneksel bibliyometrik ölçevlerin statik formüllerine değişebilen dinamik formül yapıları ile destek vermek
* Hacmi günden güne artan bilimsel yayınların dijital ortamlardaki etkisini, hızlı ve doğru bir şekilde ölçmek
* Yayınların akademi dünyası dışındaki etkilerinin görmezden gelinmesi
* Araştırmaların, dijital ortamlarda kitleler üzerinde bıraktığı etkisini ölçmek
* “Pure reader”ların, makaleler hakkındaki daha önce ölçülemeyen görüşlerini öğrenmek
* “Uyuyan güzel” olarak geçen ve yıllar sonra keşfedilip atıf alan makalelerin görünür olmasına katkı sağlayabilmek
* Disiplin, dergi, ana dil veya zaman gibi dezavantajlı durumlarda yayınlara adil bir yayılım ortamı sunmak

## Altmetrilerin Tanımı
Altmetriler (altmetrics), topladıkları nicel (tweet sayısı vb.) ve nitel (tweet içeriği vb.) verilerle çevrimiçi yaşam döngüsüne sahip bilimsel ürün türleri ve akademik yayın süreçleri için etkiyi, dikkati veya ilgiyi ölçmeye çalışan araçlardır. Geleneksel atıf ölçevlerine karşı değil, birer alternatif olarak üretilmiş ve adını da (alternative metrics/alt-metrics) buradan alarak doğmuştur. Altmetrileri; atıf analizi, dergi etki faktörü, yazar h-indeksi gibi geleneksel ölçevlerden ayıran en önemli iki nokta:

# verileri oluşturan kitlenin kullanıcı profili yapısının çeşitli olması
# nicel verilerin yanında bu veriyi destekleyen nitel verileri kullanıcılara sunması

## Altmetrilerin Öne Çıkan Özellikleri

* Erişim, etkileşim, kullanım istatistiklerini vermesi
* Nicel verileri nitel verilerle desteklemesi
* Sanal etkinin gerçek hayata yansıması
* Hız ve dinamizm odaklı olması
* Farklı yayın türleri için fırsat eşitliği sunması
* Altmetriler tek başlarına tüm hikâyeyi anlatamaz
* Altmetriler de atıf tabanlı ölçevler gibi manipülasyon potansiyeline sahiptir
* Yeni olana temkinli yaklaşma dezavantajına sahip olması

## Altmetrilerin Veri Kaynakları

* Haber ve ana akım medya kaynakları (news and mainstream media)
* Kamu politikası belgeleri (public policy documents)
* Patentler
* Blog sayfaları
* Wikipedia maddeleri
* Akran değerlendirmeleri (Publons, PubPeer, F1000Research vb.)
* Akademik soru cevap forumları (Reddit, Q&A vb.)
* Sosyal ağlar (Twitter, Facebook, Youtube vb.)
* Referans yönetim araçları (Mendeley, Crossref vb.) ve
* Kullanıcı istatistikleri (görüntüleme, indirme, tıklama sayısı vb.) altmetrilerin veri kaynaklarını (altmetrics data sources) oluşturmaktadır.

## Altmetrik Araçlar
ScienceCard, PaperCritic, Webometric Analyst, Snowball Metrics ve Crowdometer

ReaderMeter ve DataCite (2010)

Altmetric.com (2011)

Impactstory (2011) | Rozet Sistemi

PlumX Metrics (2012) | “ALLmetrics”

Kudos (2013) | Araştırmacıların LinkedIn'i

PLOS ALM (Article Level Metrics)

Crossref Event Data (Crossref, 2021)

## Altmetrilerin Gelişimi

* Altmetrics Manifesto
* NISO Alternative Assessment Metrics Project
*# 2013-2014 | Potansiyel standardizasyon alanlarının belirlenmesi
*# 2014-2016 | Alternatif değerlendirme ölçütleri için özel tanımların geliştirilmesi, belirli yayın türleri için uygun ölçevler ve hesaplama metodolojileri için tanımlar belirlenmesi, veri kaynakları/sağlayıcıları (data sources/data providers) aracılığıyla veri kalitesini (data quality) artırmak için stratejilerin geliştirilmesi, bilimsel iletişimde kalıcı tanımlayıcıların (örn. DOI) kullanımının teşviki, kolaylaştırılması ve altmetrilerin ana kullanım sebeplerinin farklı paydaş grupları için nasıl geçerli ve değerli olduğuna dair açıklamalar
* Leiden Manifesto for Research Metrics | Bibliyometrik ölçevler için temel 10 ilke
* The State of Altmetrics | Derleyici bir ufuk raporunda başlıca altmetrilerin etik kullanımı, altmetrilerin gelişimi için makine öğrenme yöntemleri, hastalıkların yayılmasını tespit etmek için sensör mekanizması olarak altmetrilerden yararlanma, araştırmacıların altmetrileri kullanma olasılığını artıran sebepler ve altmetrilerin geleceğine yönelik tahminler

## Altmetrilere Kavramsal Bakış

* İlk etapta enformetri ve webometrinin bir alt alanı olarak kabul edilmesi
* Bazı çalışmalarda, Cronin ve Weaver tarafından altmetrileri tanımlamak için önerilen “influmetrics” isminin, “altmetrics” isminden daha iyi olduğu iddiası
* Nihai ismine, Priem ve diğerlerinin manifestosunda tüm dünyaya adlarını ve amaçlarını açıklayıp “alt-metrics” adıyla anılarak kavuşması. “Kimse her şeyi okuyamaz” şeklinde başlayan manifestoda, bilimsel literatürü anlamlandırmak için daha sınırlı ve geleneksel yöntemlere güvenildiği fakat bu yöntemlerin artık yetersiz kaldığının vurgulanması
* Cronin tarafından, “bir bilim insanının zaman içindeki düşüncesine ve araştırmasına atfedilebilecek tüm etkileri yakalamak için bir dizi ölçüm” olarak tanımlanması
* Sosyal ağların yükselişi ve bilim insanları tarafından benimsenmesi ile üretilen bilimsel araştırmaların etkisini ölçmek için sosyal web metrikleri olarak nitelendirilmesi
* Bilimsel çıktıların geniş etkisiyle ilgilenen paydaşlar için altmetriler, bir yayına dair erişimi, sosyal alaka düzeyini ve belirli bir topluluktan gelen ilgiyi hesaplayarak etki hakkında fikir verebilmekte
* Genel anlamda bilimsel çalışmalarla ilgili birçok dijital göstergenin toplanmasını kapsayan şemsiye bir terim. Akademik yayınları değerlendirme süreçlerinde tamamlayıcı birer unsur olarak başvurulan, nicel ve nitel veri sunan yeni nesil bibliyometrik ölçevler

## Altmetri Literatürünün Gelişimi

* Altmetrinin kavramsal tanımı
* Geleneksel ölçevler ile altmetrileri kıyaslama ve aralarındaki olumlu/olumsuz ilişkiyi ortaya çıkarma
* Bütüncül bir yaklaşım izlenmesinin gerektiği sonucuna varılan bazı çalışmalar
* Bilimin asıl ihtiyacı olan günümüz dijital dünyasındaki "etki”sinin ölçülmesine, bu süreçte rol oynayan aktörler arasındaki örtük ilişkilerin ortaya çıkarılmasına ve bunun alt boyutlarına odaklanan araştırmalar
* Araçların yıllar içerisinde çeşitlenmesi, geliştirilmesi, güçlenmesi, güvenilirliğinin artması ile altmetrilerin kabul görmeye, iş süreçlerinde kullanılmaya başlanması
* Altmetrilerin güvenilirliğini veya doğruluğunu sorgulayan çalışmalar
* Bu araçların kabiliyetlerinin geliştirilmesine ve uygulamada nasıl yer bulacağına öneri getiren, buna yönelik standartlar geliştiren çalışmalar

## Altmetrilerin Paydaşları ve Kullanım Alanları

### Kütüphaneci

* Araştırmaların görüntülenme ve indirilme gibi kullanım verilerini kurumsal arşiv yapısına ekleyerek, araştırmacıların çalışmalarını depolamaları için teşvikte bulunmak
* Kurumun/yazarın bilimsel çıktılarının performansını ortaya koymak
* Kurumun/yazarın akademik çıktılarının bilimsel ve toplumsal etkilerine ilişkin farkındalıklarını artırmak
* Kullanıma bakarak kurumun hangi dergilere ve içeriğe abone olması gerektiğine karar vermek
* Etki raporu hizmeti sunarak hem akademisyenlere hem de üniversite yönetimine terfi ve görev süresi konusunda destek vermek
* Araştırmacılara, çalışmalarına gösterilen ilgiyi sunarak erişimi geliştirmek için olası kolay yollar hakkında tavsiyelerde bulunmak

### Araştırma yöneticisi (research administrator)

* Kurumun başarılarını diğer paydaşlara göstermek
* Araştırma çıktılarının başarılarını göstererek araştırmacıları, rekabetçi finansman başvurusunda bulunmaları için desteklemek
* Kurumun bilimsel çıktılarının performansını ve başarısını ölçmek
* Kurumsal araştırmaların yatırım getirisini tahmin etmek ve belirlemek
* Fakültelerin/bölümlerin performanslarını ve başarılarını karşılaştırmak
* Hibe başvurularında ve projelerde diğer kurumlardaki potansiyel işbirliklerini belirlemek

### İşe alım komite üyesi (ember of a hiring committee)

* Potansiyel işe alım süreçlerinde kurumu en iyi şekilde temsil etmek
* Potansiyel adayları, altmetrik verilerden yararlanarak geniş açıyla değerlendirmek
* İşe alınacak yeni yetenekleri belirlemek

### Fon sağlayıcı kuruluş üyesi

* Finansman için başvuran araştırmacıların önceki başarılarını değerlendirmek
* Finanse edilen araştırmaların daha geniş etkilerini (dikkat çekme, etkileşim ve erişim) değerlendirmek
* Araştırma alanına yatırım yapmaya karar verirken kamu yararına ve ihtiyacına yönelik eğilimleri veya yeni ve yükselen konuları belirleyebilmek
* Kurumun fon yatırım getirilerini diğer paydaşlara gösterebilmek

### Akademisyen/Araştırmacı

* Araştırma portföyüne altmetrik göstergeleri de dâhil ederek araştırma çıktılarının erişimini, etkileşimini ve etkisini değerlendirmek
* Akran araştırmacıların bilimsel çıktılarını erişim, etkileşim ve etki açısından değerlendirmek
* Fon sağlayıcılardan, bölüm başkanlarından ve araştırma yöneticilerinden gelen raporlama isteklerine/direktiflerine uymak
* Akademik çalışmaların ilgili kitlelere maksimum düzeyde sergilenmesini sağlayacak bir dergide yayımlanması için dergi seçimi yapmak
* Çalışma alanındaki önemli, ilginç veya etkili araştırmaları keşfetmek
* Potansiyel işbirlikçileri ve araştırmalar arasındaki bağlantıları belirlemek
* Araştırmanın hangi ortamlarda tartışıldığını keşfetmek ve sohbete katılma potansiyeli yakalamak

### Yayıncı/Editör

* Dergide yayımlanan araştırmaların erişimini, etkileşimini ve etkisini göstermek
* Odaklanılacak temalar/konular hakkında editoryal kararlar alırken, altmetrik verilerin değerlendirilmesinden elde edilen içgörüleri kullanmak
* Araştırmalarıyla ilgili altmetrik verileri (dikkat çekme oranı, skor sayısı, nitel bahsetme içerikleri) sağlayarak yazarları, dergide yayın yapmaları için teşvik etmek
* Gelecekteki yayınlarda hangi araştırma alanlarının hedefleneceğine karar verebilmek için halkın ilgilendiği genel eğilimleri belirlemek

### Medya görevlisi, basın ve halkla ilişkiler görevlisi veya gazeteci

* Erişimi ve etkileşimi en üst düzeye çıkarmak için kurumda üretilen araştırmaları tanıtmak
* Kurumun/yayıncının araştırma çıktılarıyla ilgili basın kampanyalarının başarılı olup olmadığını belirlemek
* Kurumun/yayıncının araştırmalarının görünür olmasını artırmanın yollarını keşfetmek
* Ele alınacak popüler veya haber değeri taşıyan makaleleri ve konuları belirlemek

### İçerik platformu sağlayıcısı (content platform provider)

* Okuyuculara akademik çalışmalarla ilgili konuşmaları göstererek ilginç, yararlı veya kendileriyle alakalı olan çalışmayı bulmalarına yardımcı olmak
* Yazarların araştırmalarıyla ilgili tüm dikkat çekme oranlarını, skor sayılarını, nitel bahsetme içeriklerini (mention contents) bütüncül olarak görmelerine ve analizi etmelerine yardımcı olmak

## Altmetrilerin Geleceği
Yeni çıkan bibliyometrik ölçevler eskileri yıkmayı değil, eskilerin eksikliklerini tamamlayarak geliştirmeyi veya yeni koşullara uyum sağlayarak bilimsel iletişimin ve bibliyometrinin karanlık bir noktasını aydınlatmayı hedeflemektedirler. Bilimsel ürünler değerlendirilirken hiçbir ölçev tek başına yeterli bulunmamalı ve bütüncül bir yaklaşım izlenerek birden çok ölçevin potaya girdiği çok katmanlı bir inceleme ve analiz esas alınmalıdır. Altmetrilerin geleceğine dair önemli kavramlar:

* Açık ölçevler (open metrics)
* Açık veri (open data)
* Veri etiği (data ethics)
* Veri kalitesi (data quality)
* Veri doğruluğu (data accuracy)
* Veri madenciliği (data mining)
* Makine öğrenme (machine learning)
* İçerik analizi (content analysis)
* Sosyal ağ analizi (social network analysis)
* Bilim iletişimi (science communication)

## Kaynakça