İmamet

**İmâmet** ya da **İmâmîlik** (; *Imāmah*) 
İslam'ın bir kolu olan Şiiliğin temel ilkelerinden birisidir. Sünnilik imâmeti imanın esaslarından biri olarak saymaz.

## Etimoloji

Etimolojide imamlık (önde durma, önde olma) anlamındadır. Cami ve namaz imamlığından ayrı olan bu kelime ile İslam ümmetinin rehberliği, liderliği ve yöneticiliği kastedilmektedir. Tüm insanlığı doğru yola ulaştırmada öncülük edenlere ise imam denir. İmâmet kelimesi Kur'an-ı Kerîm'de çok yerde geçmektedir. Enbiyâ Suresi'nin 72. ayetinde aşağıdaki şekilde:

*"Ve biz ona [[İshak|İshâk]]'ı ve [[Yakub|Yakûb]]'u bir hediye olarak verdik ve hepsini salih insanlardan kıldık. Ve biz onları bizim emrimizle hidayet eden (doğru yola götüren) imamlar kıldık. Onlara hayır işler yapmalarını, doğrudan [[namaz]] kılmalarını ve [[zekât]] vermelerini [[vahy]]ettik ve onlar bize [[ibâdet]] edenlerdi"* diye buyurulmaktadır.

## Mezhepler
 

 

  
 

## <u>İmâmîlik ''(İmâmîyye)''</u>
Peygamberler Nübüvvet *(Peygamberlik)* makâmının yanında İmâmet (İmâmlık, Liderlik ve Yöneticilik) makâmlarına da sahiptirler. Muhammed'in ahirete irtihâlinden sonra ise, onun Ehl-i Beyt'inden yani soyundan bazı kişiler bu makâma gelmişlerdir. *[[Şiilik|Şiîlik]]* meşrebi içerisinde aşağıda sıralandığı şekilde **[[Köktendincilik|Ghulât]]** *(Kökenciler)*, **[[Zeydilik]]** *(Beşçiler)*, **[[İsmaililik|İsmailîlik]]** *(Yedicilik/Yedi İmamcılık)* ve **[[Caferilik|Câferiyye Şiîliği]]** ya da  **[[Onikiciler|İsnaaşeriyye]]** *([[İmamet (İsnâaşeriyye öğretisi)|Onikicilik]]/[[On İki İmam]]cılık)* olarak dört ana başlık altında sınıflandırılmaktadır.

* **İMAMÎLİK**
** '''Ghulât''' ''(Kökenciler)*</u>
*** Bazighîlik <small>*(İmam Cafer-i Sadık'ın Tanrılığına inanılan mezheb)*</small>
*** Dhammîlik <small>*(Ali bin Ebu Talib'in Tanrılığına inanılan mezheb)*</small> 
*** Ghurabîlik <small>*(Cebrâîl'in hata ile Tanrı'nın buyruklarını Ali bin Ebu Talib'in yerine Muhammed bin Abdullah'a indirdiğine inananların kurduğu mezheb)*</small>
*** <u>*'Hûrrem’îyye**</u> ''[http://tr.wikipedia.org/wiki/Mutas%C4%B1m_(Abbasi)#Babek_isyan.C4.B1 <small>''(Din)''</small>]  <u><small>([[Hürremiyye|Ḵhorrām-Dīnān / Khurrāmīyah]] / Muḥammira / Kızıl-Giyinenler / Kızıllar </small></u>) <small>([[Makdisî|Al-Makdisi]]'den nakledildiği üzere, El-Mukanna tarafından temelleri  atılan, [[Ebû Müslim Horasânî|Ebu Müslim Horasani]]'nin [[Mehdi|Mehdî]]liğine, [[reenkarnasyon]]a, [[Tanrı]]'nın sırasıyla [[Muhammed|Muhammed bin Abdullah]], [[Ali|Ali bin Ebu Talib]], [[Ebû Müslim Horasânî|Ebu Müslim Horasani]] ve en son olarak da El-Mukanna'da vûcud bulduğuna inanan, başkalarına zarar vermemek kaydıyle her şeyden zevk almayı mübah sayan ve kendilerini [[İslam|İslâmiyet]] kisvesi altında gizleyen [[Mazdek]]çıların oluşturduğu dinî ve siyasî [[mezheb]])''</small> 
*** <u>**Keysanîlik** ''(Dörtçüler)''</u> <small>''([[Mehdi]] kavramını ortaya atarak ilk defa [[İmam]] unvanını kullanan, [[Ali|Ali bin Ebu Talib]]'den sonra sırası ile [[Hasan bin Ali]], [[Hüseyin|Hüseyin bin Ali]] ve annesi Bânû Hanife Kabilesinden [[Havle bint Cafer|Havlet bint Câ'fer]] olan [[Muhammed bin Hanefiyye|Muhammed bin el-Hânifîyye]]'nin imamlığı ve [[Mehdi]]liğini kabullenen, El-Mukhtar ibn Abu ‘Ubeydullah el-Taifî'nin kurduğu [[mezheb]])''</small>
**** Berberîcilik <small>''([[Muhammed bin Hanefiyye|Muhammed bin el-Hânifîyye]]'yi [[Tanrı]]sallaştıran ve Hamza ibn ‘Umara el-Berberî'nin [[Peygamber]] olduğuna inananların [[mezheb]]i)''</small>
**** Haşimîlik <small>''([[Muhammed bin Hanefiyye|Muhammed bin el-Hânifîyye]]’nin ölümünü kabullenerek en büyük oğlu Ebu Haşim'i halef olarak kabul edenlerin [[mezheb]]i)''</small>
**** Karibîlik / Kuraybîlik <small>''(Adını imâm Ebu Karib/Kurayb el-Darir'den alan, [[Muhammed bin Hanefiyye|Muhammed bin el-Hânifîyye]]'nin ölmediği ama saklandığı ve bir gün adalet dağıtmak üzere yeryüzüne [[Mehdi|Mehdî]] olarak döneceğine inanılan [[mezheb]])''</small>
**** Sarrajcılık <small>''([[Muhammed bin Hanefiyye|Muhammed bin el-Hânifîyye]]’nin ölümünü kabullenen fakat ileride bir gün adalet dağıtmak üzere yeryüzüne [[Mehdi]] olarak döneceğine inanılan Hayyan el-Sarraj tarafından kurulan [[mezheb]])''</small>
*** <u>**Nusayrîyye** ''([[Arap Alevileri|Arap Aleviliği]])''</u> [http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Nusayriler&stable=0&redirect=no#.C4.B0badet <small>''(Dîn)''</small>]  <small>''(Adını Onbirinci İmam [[Hasan el-Askerî|Hasan El Askeri]]'nin öğrencisi [[Muhammed bin Nusayr|Ebû Şu'ayb Muhammad ibn Nusayr]]'dan alan, [[Caferilik|Câferiyye Şiîliği]] ile [[Alevilik|Anadolu Alevîliği]]nden [[İtikadî mezhep|itikâd]]î yönden ayrılarak, [[İsmaililik|İsmailîyye]], [[Dürziler|Dürzîlik]], [[Hristiyanlık]] ve [[Suriye]]'deki diğer itikâtları da içeren ve [[Kitâb el-Mecmû]] adındaki duâ kitabını dinî eğitimlerinin ana kaynağı olarak kabul eden [[Ehl-i beyt|Ehl-i Beyt]] inancı)''</small>
**** Haydariyye 
**** Şemsiyye / Şimaliyye
**** Kameriyye / Kilaziyye
**** Gaybiyye 
*** Ya'furîlik <small>''(Mu’ammar al-Kufi'in [[Tanrı]]lığına inanılan [[mezheb]])''</small>
** <u>**Zeydîlik** ''(Beşçiler)''</u>
*** Dukeynîlik <small>''([[Muhammed|Muhammed bin Abdullah]]'ın haleflerinin [[Ali|Ali bin Ebu Talib]]'in tarafını tutmamalarından dolayı imânlarını kaybettiğine inananların [[mezheb]]i)''</small>
*** Halefîlik <small>''([[Zeyd bin Ali]]'nin haleflerinin Abd al-Samad adlı bir şahıs ve onun neslinden devam ettiğine inananların [[mezheb]]i)''</small>
*** Heşebîlik / Sûrhabîlik <small>''(İmâmlığın, imâmın bilgisiz ve ahlâksız olması dahil, her hâlükârda [[Hasan bin Ali]] ile [[Hüseyin|Hüseyin bin Ali]]'nin soyundan gelenlerde kalması gerektiğine inananların [[mezheb]]i)''</small>
*** <u>**Jarûdîlik**</u> <small>''(Adını Ebû’l Jarûd Ziyad bin Ebû Ziyad’dan alan, [[Ebû Bekir|Ebu Bekir]], [[Ömer|Ömer ibn Hattab]] ve [[Osman|Osman bin Affan]]'ın her üçünün [[Ali|Ali bin Ebu Talib]]'i halife seçmemekle büyük bir günah işlemiş olmamakla beraber hatalı bir  davranışta bulunmuş olduklarına ve bu nedenle de onların [[Sahabe|Ashab-ı Kiram]]'lıklarının geçerli olamayacağını beyân etmekle beraber alenen suçlamaktan da kaçınan, diğer taraftan ise [[Talha bin Ubeydullah]] ile [[Zübeyr bin Avvâm|Zübeyr bin Avvam]]'ı [[Ali|Ali bin Ebu Talib]]'e başkaldırmış olmalarından ötürü şiddetle kınayanların [[mezheb]]i)'' </small>
**** [[Zeydîler|Alavîler]] 
**** Banu Ukheydhirîler <small>''(Merkezî [[Arap Yarımadası|Arabistan]]'da Jew El-Yememeh'de 867'de kurulan ve 11. yüzyılın ortasına kadar süren devlet.)'' </small> 
**** [[Büveyhîler|Büveyhoğulları]]
**** [[Cüstânîler|Cüstaniler]]
**** El-Mezîdiler
**** [[Hasnaviler|Hasanveyhiler]]
**** ''<u>**İdrisiler**</u>''
***** <u>[[Hammûdî Hanedanı|Hammûdiler]]</u>
**** [[Kâkûyîler|Kakuyiler]]
**** [[Yemen|Yemen İmamları/Kralları]]
*** <u>**Süleymanîlik**</u>  <small>''(Adını Süleyman bin Jarir'den alan, haliferliğin kime gideceğinin istişareler neticesinde karara varılması gereken bir husus olduğuna ve [[Ebû Bekir|Ebu Bekir]] ile [[Ömer|Ömer ibn Hattab]]'ın [[Ali|Ali bin Ebu Talib]]'i halife seçmemekle hata işlediğine fakat günaha girmediğine inananların [[mezheb]]i)'' </small>
**** Butrîlik / Tâbîrilik <small>''(Kathir en-Newa El-Ebter tarafından kurulan, inançları hemen hemen Süleymanîlik ile ayni olmakla birlikte, [[Ebû Bekir|Ebu Bekir]], [[Ömer|Ömer ibn Hattab]] ve [[Osman|Osman bin Affan]]'ın üçününde [[Ali|Ali bin Ebu Talib]]'i halife seçmemekle hatalı olduğuna fakat günaha girmemiş olduklarına inananların [[mezheb]]i)''</small>
**** Salihîlik  <small>''(Hasan ibn Salih tarafından kurulan, inançları hemen hemen Süleymanîlik ile ayni olmakla birlikte, [[Ebû Bekir|Ebu Bekir]], [[Ömer|Ömer ibn Hattab]] ve [[Osman|Osman bin Affan]]'ın üçününde [[Ali|Ali bin Ebu Talib]]'i halife seçmemekle hatalı olduğuna fakat günaha girmemiş olduklarına inananların [[mezheb]]i)'' </small>
*** Vâsîtîlik <small>''([[On İki İmam]]ın tamamını da tanıyan [[Zeydîler]]'in oluşturduğu [[mezheb]])'' </small>
** <u>**İsmailîlik** ''(Yedicilik)''</u>
*** <u>**Fatımiler Halifeliği**</u> <small>''([[İslam tarihi]]ndeki tek Şii Halifelik olan, [[Mehdî (Fâtımî halifesi)|Ubeydullah Mehdi Billah]] tarafından kurulan, Mısır ve Kuzey Afrika'nın çok büyük bir kısmında 909 - 1171 yılları arasında hüküm süren [[Fâtımîler|Fatımi]] hanedanı)'' </small>
**** ***[[Dürziler|Dürzîlik]]*** <small>''([[Sâbiîlik|Dîn]])''</small> <small>''(Muhammed el-[[Dürziler|Derezi]] tarafından, Altıncı [[Fâtımîler|Fatımi]] halifesi [[Hâkim (Fâtımî halifesi)|El-Hakim bi-Emrillah]]'ın [[Tanrı]]sallığı, saklanan [[Mehdi]] olduğu ve [[tenasüh]] inançları üzerine kurulu olan ve Rasa'il al-Hikmah (Hikmet Mekupları) adı verilen kitâbı dinî eğitimlerinin temel kaynağı olarak benimseyen  [[mezheb]])''</small>
**** ***[[Müsta'lîlik|Mustâlîlik]]***
***** <u>Hâfızî</u>
***** <u>Tayyibî</u>
****** <u>''[[Alavî Buhra|Alevî Bohra]]''</u>
****** <u>''[[Davudî İsmailîlik|Davudî Bohralar]]''</u>
******* <small>**Hebtiahs Bohra Cemâati**</small>
******* <small>**Atba-i-Malak Bohra Cemâati**</small>
******* <small>**İleri Davudî Bohra Cemâati**</small>
****** <u>''Süleymanî Bohra''</u>
****** <u>''Sünnî Bohralar''</u> 
******* <small>**Caferî Bohra Cemâati**</small>
******* <small>**Patanî Bohra Cemâati**</small>
******* <small>**Vohra Patel Cemâati**</small>
**** ***[[Nizarîlik]]***
***** <u>Ağa Hanlar</u> 
****** <u>''[[I. Ağa Han]] Cemâati''</u> <small>''(On dokuzuncu yüzyılda [[Hindistan]]'da [[Britanya İmparatorluğu|İngiliz]]lere yardım eden kırk altıncı [[İsmaililik|İsmailî]] [[Nizarîlik|Nizarî]] imamının belirlediği yolu takip edenlerin [[mezheb]]i)'' </small>
****** <u>''[[II. Ağa Han]] Cemâati''</u> <small>''(On dokuzuncu yüzyılın sonlarında [[Mumbai|Bombay]]'da ikâmet eden ve kırkıncı [[Nizarîlik|Nizarî]] imamı Şah Nizar'ın [[Nimetullahilik|Nimetullahî]]ler ile tesis etmiş olduğu akrabalık ve yakınlığı sürdüren kırk yedinci [[İsmaililik|İsmailî]] [[Nizarîlik|Nizarî]] imamı tarafından belirlenen yolu takip edenlerin [[mezheb]]i)'' </small>
****** <u>''[[III. Ağa Han]] Cemâati''</u> <small>''(Salkanot cinsi yarış atları yetiştirmekle ün yapmış olan kırk sekizinci [[İsmaililik|İsmailî]] [[Nizarîlik|Nizarî]] imamının belirlediği yolu takip edenlerin [[mezheb]]i)'' </small>
****** <u>''[[IV. Ağa Han]] Cemâati''</u> <small>''(Kırk dokuzuncu [[İsmaililik|İsmailî]] [[Nizarîlik|Nizarî]] imamı tarafından belirlenen <u>Nizarî Çağdaşlaşma</u> yolunu takip edenlerin [[mezheb]]i)'' </small>
***** <u>[[Alamut Kalesi|Alamut Devleti]]</u>
****** <u>''Ensarîler''</u>  <small>''([[Alamut Kalesi]]'nin yıkımından sağ kurtulanların oluşturduğu [[mezheb]])''</small>
****** <u>''[[Haşhaşîler|Haşhaşiler]]''</u>
******* <small>**Hasan Sabbah Fedayin**</small>
***** <u>Böszörmény</u> <small>''([[Yâkût el-Hamevî|Yakut al-Hamavi]]'ye göre 10-13. yüzyıllar arası [[Macaristan Krallığı]]'ında yaşayanların oluşturduğu [[mezheb]])''</small>
*** <u>**Fatımî Himayeleri**</u>
**** Banu Kanz <small>''(Mısır ve Sudan'a göç etmeleri neticesinde [[Asvan]] çevresinde [[Nil|Nil Nehri]]'in doğusundaki çöle nüfuz etmek suretiyle [[Becalar]]'ı yerlerinden eden ve kendilerine Kanzoğulları adı verilen bir grup Rabi'ah arabının 1004-1173 yılları arasında [[Fâtımîler|Fatımiler]]'in [[Himaye]]sinde oluşturmuş oldukları [[İsmaililik|İsmailî]] hanedanı)'' </small>
**** [[Hamdânîler|Hamdaniler]] <small>''(890-1004 yılları arasında [[Irak]]'ın kuzeyi ile [[Suriye]]'de hüküm süren ve daha sonra da [[Fâtımîler|Fatımiler]]'in [[Himaye]]sinde 1032 yılına kadar [[Halep]]'te hüküm süren [[İsmaililik|İsmailî]] hanedanı)'' </small>
**** [[Kelbîler]] <small>''(917-936 yılları arasında [[Fâtımîler|Fatımiler]]'in [[Sicilya]] Valisi olan Salim bin Ebî Reşid'in damadı Hasan bin Ali ibn'Ebi-l Hüseyin Kelbî'nin kurduğu 1036 yılına kadar [[Fâtımîler|Fatımiler]]'in [[Himaye]]sinde kalan [[İsmaililik|İsmailî]] hanedanı)'' </small>
**** [[Mirdasoğulları|Mirdasiler]] <small>''(1024-1080 yılları arasında [[Halep]] [[Emir (makam sahibi)|Emir]]liği'ni ellerinde bulunduran, hem [[Bizans İmparatorluğu|Bizans]] hem de [[Fâtımîler|Fatımiler]]'in uydusu olarak yaşamış yarı bağımsız kalan [[İsmaililik|İsmailî]] hanedan)'' </small> 
**** Sülâihiler <small>''([[Zeydilik]] karşıtı olan Ali bin Muhammad el-Sülâihi tarafından [[Yemen]]'de kurulan ve 1047-1138 yılları arasında [[Fâtımîler|Fatımiler]]'in uydusu olarak hüküm süren [[İsmaililik|İsmailî]] hanedanı)'' </small> 
*** <u>**Yediciler**</u>  <small>''([[İsmail bin Ca'fer es-Sâdık|İsma'il bin Caʻfer]]'in yedinci ve son imam olduğuna, ayrıca oğlu [[Muhammed bin İsmâil eş-Şâkir|Muħammad bin İsma'il el-Maktum]]'un [[Mehdi]] olarak geri geleceğine inananlar)'' </small>
**** ***[[Karmatîlik|Karmatiler]]*** <small>''(Adını [[Kufe]]’li Hamdan Karmat'tan alan, [[Bahreyn]]'nin başkenti Hajr ile Doğu Arabistan'ın [[Lahsa (eyalet)|Lahsa]] kentlerinin 899 yılında fethini gerçekleştiren ve aslen [[İran]] [[Buşehr (eyalet)|Buşehr Eyaleti]] [[Gunave şehristanı|Ganaveh şehristanı]]ndan olan Ebû-Saʿid Hasan bin Behrâm Cennâbî tarafından [[İsmaililik|İsmailî]] öğretileriyle birlikte [[Zerdüştçülük|Zerdüştlük]] ve İran milliyetçiliğinini harmanlayarak  önceleri [[Mehdî (Fâtımî halifesi)|Ubeydullah Mehdi Billah]]’ın [[Fâtımîler|Fatımiler Devleti]]’ne karşı bir tepki olarak kurulan, daha sonra ise 930'da Cennâbî’nin oğlu Ebû Tâhir Süleyman el-Cennâbî’in devlet başkanlığı döneminde [[Mekke]]’yi yağmaladıktan sonra [[Hacer-ü'l Esved|Hacerü'l-Esved]]’i çalan, ve ardından da bir yıl geçtikten sonra 931'de Ebû’l-Fadl el-[[İsfahan]]î adlı genç bir mahkûmu [[Mehdi]] ilân ederek kurdukları [[Ütopya]] [[Cumhuriyet]]in başına seksen gün süresince geçirerek yüzyıl boyunca devam edecek olan bir [[terörizm]] döneminin kıvılcımını ateşleyenlerin ortaya çıkarmış oldukları [[mezhep]].)''</small>  
***** <u>Jabrîler</u>
****** <u>''Banu Ukaylîler''</u>
******* <small><u>**Uyûnîler**</u></small> 
******** <small>''<u>**Usfurîler**</u>''</small>
********* <small><u>Jarvanîler</u></small>
** <u>**Caferîlik** ''([[İmamet (İsnâaşeriyye öğretisi)|Onikicilik]])''</u>
*** <u>**Ahbârîlik**</u>
**** [[Afşar Hanedanı]]
**** [[Gence Hanlığı]]
**** ***[[İlhanlılar]]***
***** <u>[[Celâyir Sultanlığı|Celayirîler]]</u>
****** <u>''[[Hurûfilik|Hurûfîlik]]''</u>[http://tr.wikipedia.org/wiki/Hurufilik#Hurufi_inan.C3.A7lar.C4.B1 <small>''(Dîn)''</small>]  <small>''([[Tanrı]]'nın her peygamberde aşamalı olarak kendisini açtığına, en son olarak da yedinci [[Şiilik|Şiî]] imâmı [[Musa el-Kâzım]]'ın soyundan gelen ve [[Hurûfilik|Hurûfîyye]] inancının kurucusu olan Fadlallah [[Gürgan|Astarabâd]]î'nin bedeninde vücud bulduğuna ve Fazlallah [[Gürgan|Astara]]bâdi (Nâimî)'nin Câvidân el-Kebir (Câvid-Nâme)'sinin [[Kur'an|Kur'an-ı Kerîm]]'i ilga ettiğine inanan [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)''</small>
******* <small><u>**Nûktâvîlik**</u> ''([[Muhammed|Muhammed bin Abdullah]]'ın daha yüksek seviyede [[reenkarnasyon]]u olduğu iddiasiyle 1397 yılında kendisini [[Mehdi]] ilân eden Mahmud Pasîkhânî tarafından [[İsmaililik|İsmailîyye]]-[[Nizarîlik]] mezhebi ile tanınan [[İsfahan (eyalet)|İsfahan Eyaleti]]'nin [[Kaşan]] şehri yakınlarında Anjudan köyünde [[Hurûfilik|Hurûfîyye]]'in bir yan kolu olarak kurulan ve Pasîkhânî'nin ölümünden sonra da [[I. Tahmasb|Şah Tahmasp]]'ı [[Mehdi]] ilân etmeğe kalkışan [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)''</small>
***** <u>[[Çobanoğulları]]</u>
***** <u>[[Serbedârîler|Serbedâriler]]</u>
**** İnyuiler
**** [[Karabağ Hanlığı]]
**** [[Karakoyunlular]] 
**** ***[[Safevîlik]]*** <small>''([[Safevî Hanedanı|Safevî hanedanı]]'nın son dönemlerinde [[Ahbârilik|Ahbârîlik]] itikâdî ekolü tarafından biçimlendirilen [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î inanç)'' </small>
***** <u>[[Safevîler]]</u>
***** <u>[[Kızılbaş]]lar</u> <small>''(16. yüzyılda [[Azerbaycan]]'da yaşayan ve [[Safevîler|Safevî Devleti]]'nin kurulması için önemli destek sağlamış olan [http://tr.wikipedia.org/wiki/Mutas%C4%B1m_(Abbasi)#Babek_isyan.C4.B1 Hürremîyye (Ḵhorram-Dīnān)]  adlı bir dinî ve siyâsî topluluğun ruhâni torunları)''</small> 
****** <u>''[[Alevilik|Alevîlik]]''</u>  
******* <small><u>**Bektaşîlik**</u> ''(Adını, 13. yüzyılda [[Anadolu]]'nun [[İslam|İslâm]]laşması sürecinde etkin olarak fa'aliyet gösteren ve [[Melamilik|Horasan Melametîliği]]nin önde gelen temsilcilerinden [[Yusuf Hemedanî|Yusuf Hemedani]]'nin öğrencisi [[Ahmed Yesevî|Hoca Ahmet Yesevi]]'nin öğretilerinin [[Anadolu]]'daki uygulayıcısı olan büyük [[Türkler|Türk]] [[mutasavvıf]]ı [[Kalenderilik|Kalenderî]] / [https://web.archive.org/web/20060322164910/http://www.alevibektasi.org/tbaki.htm Haydarî] [[şeyh]]i [[Hacı Bektaş-ı Veli]]'den alan [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)'' </small> 
******** <small>''<u>**Âhiler**</u>''</small>
******** <small>''<u>**Dedebabalık**</u>''</small> <small>''([[Hacı Bektaş-ı Veli]]'nin soyundan gelen [[Balım Sultan]] tarafından, 14. ile 15. yüzyıllarda Azerbaycan ve Anadolu'da etkin olan [[Hurûfilik|Hurûfîlik]] akımının da etkisinde kalarak [[İbahilik]], [[teslis]] (üçleme), [[tenasüh]] ve [[hülul]] anlayışlarını da [[Bektaşîlik]] içine katmak suretiyle 16. yüzyılın başlarında kurumsallaştırılan, özellikle [[Balkan Türkleri|Balkanlar'daki Türkler]] arasında yaygın olan [[On İki İmam]]cı [[tasavvuf]]î yol.)''</small>
********* <small><u>[[Demir Baba Tekkesi|Aliciler]]</u></small>
********* <small><u>[[Harabati Baba Tekkesi|Harabatî]]lik</u></small>
******* <small><u>**Celâlîlik**</u></small> <small>''(Kendini [[Mehdi]] ilân eden Bozoklu Şeyh Celâl taraftarlarının oluşturduğu [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)''</small>
******* <small><u>**Kalenderîlik**</u> ''(8. yüzyıl [[Sâmânîler|Samanîler]] devri öncesi fa'al olan [[Melamilik]] akımından beslenen, [[Budizm]] ve [[Hinduizm]] etkilerini sergileyen, kalça boyu kıl yapımı gömlekler giyinen ya da sadece battaniyeyle örtünen ve her türlü ilacın  kullanımına karşı çıkanların yolu)''</small>
******** <small>''<u>**Haydarîlik**</u> ([[Baba Haydar|Kutb'ûd-Dîn Haydar]] tarafından kurulan, 12. yüzyıldan itibaren [[Kalenderilik|Kalenderî]]liğin en yaygın ve fa'al kolunu oluşturan, kendilerini hâkir görmek ve aşağılamak suretiyle  vücudlarına demirden halkalar takarak yalın ayak dolaşan, keçe ve çuhadan yapılma elbiseler giyerek zillet içerisinde bekâr kalmak suretiyle yaşayanların oluşturduğu yol )'' </small> 
******* <small><u>**Nimetullahîlik**</u> ''(Altıncı İmâm [[Ca'fer es-Sâdık|Cafer-i Sadık]] soyundan gelen ve [[Kadirîlik|Kadiri]] [[Mutasavvıf|Sufi]]lerinden Abdullah Yafî'i'nin müridi olan [[Sünnilik|Sünnî]] [[Ni‘metullāh-ı Velî|Şah Ni'metullah-i Velî ''(Nûr'ed-Dîn Kirmanî)'']] tarafından tarafından kurulan ve daha sonra da [[Ömer|Ömer ibn Hattab]]'ın katledildiği gün olan [[Zilhicce]] ayının yirmialtısını [[karnaval]]ımsı bir resmî bayrama dönüştüren [[I. İsmail|Şah İsmail]]'in [[Şiilik|Şii]]liği mecburî devlet dini ilân etmesiyle [[Şiilik|Şii]]liği benimsemek zorunda kalan [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)'' </small>
******** <small>''<u>**Nurbakşîlik**</u> (Dr. Câvid Nurbakş tarafından 20. yüzyılda yeniden yapılandırılan [[tasavvuf]]î Yeni-[[Nimetullahilik|Nimetullahîlik]] yolu.)'' </small> 
******* <small><u>**Rufailik**</u> ''([[Ahmed er-Rifâi|Ahmed Er Rufai]] tarafından kurulan [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)'' </small>
******** <small>''<u>**Galibilik**</u>'' ''([[Abdülkâdir Geylânî]] ile [[Ahmed er-Rifâi|Ahmed Er Rufai]]'nin [[Tasavvuf]]i prensiplerini benimseyen, [[mezhep]]te [[Hanefilik|Hanefi]] meşrepte ise [[Alevilik|Alevî]] olan [[Mutasavvıf|Sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)'' </small> 
******* <small><u>**Vefâîlik**</u></small> <small>''([[Ebu'l-Vefa el-Bağdadi|Ebu'l Vefâ el-Bağdâdî]] tarafından kurulan, mânevî ve maddi temizliğe çok önem veren, sıklıkla zikir ve [[Semah]] uygulayan [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)''</small>
******** <small>''<u>**Bâbâîlik**</u>''</small> <small>''([[Ebu'l-Vefa el-Bağdadi|Vefâ'îyye]] tarikâtına bağlı [[Baba İlyas|Ebu'l-Baka Baba İlyas bin Ali el-Horasânî]]'nin müridlerinden olan [[Baba İshak|Baba İshak Kefersudî]]'nin geliştirdiği [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol)''</small>
********* <small>[[Barak Baba]]cılık</u></small> <small>''(Başlangıçta [[Ebu'l-Vefa el-Bağdadi|Vefâ'îyye]] tarikâtından [[Baba İlyas|Ebu'l-Baka Baba İlyas bin Ali el-Horasânî]]’nin halifesi Aybek Baba’nın en iyi müridi, daha sonra ise hem [[Hacı Bektaş-ı Veli]]’nin halifesi hem de [[Rufâilik|Rufai]] tarikatına bağlı [[Sarı Saltuk|Sarı Saltuk Baba]]’nın müridi olan [[Barak Baba]]’nın geliştirdiği [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol)''</small> 
****** <u>''[[Işıkçılık|Çınarcılık]]''</u> [http://alevierenler.blogcu.com/yol-tv-de-hasan-kilavuz-skandali/3379211 <small>''(Işık Alevîliği)''</small>] <small>''(Alevîliğin [[Hititler]] ile [[Luviler]]'in dinlerinin devamı olduğu inancı.)''</small>
****** <u>''[[Ehl-i Hak|Yâresânizm]]''</u> <small>''([[Ehl-i Hak|Kürt Alevîliği]])''</small> <small>''([[Musa el-Kâzım]] soyundan geldiği öne sürülen ve [[Hacı Bektaş-ı Veli]] ile özdeşleştirilen Sultan Sahak tarafından 15. yüzyılda [[Zerdüştçülük|Zerdüştlük]] inancından beslenerek kurulan, [[Kur'an|Kur'an-ı Kerîm]]'i ve [[Muhammed|Muhammed bin Abdullah]]'in peygamberliğini kabul etmeyen, fakat [[Ali|Ali bin Ebu Talib]]'in [[Tanrı]]lığı temeli üzerine dayanan ve Kelâm-ı Serencâm adlı kitabı dînî öğretilerinin temeli olarak kabul eden inanç.)''</small>
**** [[Şeki Hanlığı]]
**** [[Şirvan]] Hanlığı
**** [[Zend Hanedanı]] 
*** <u>**Şeyhîlik**</u>
**** ***[[Kaçar Devleti|Kaçarlar]]***
***** [[Babilik|Bâbî]]lik [[Ali Muhammed Şirazi|''(Dîn)'']]
***** [[Bahâîlik|Bahâî]]lik [[Bahaullah|''(Dîn)'']]
*** <u>**Usûlîlik**</u>
**** [[Kaçar Hanedanı]]
**** [[Pehlevî Hanedanı|Pehlevi Hanedanı]] 
**** [[İran]]
** <u>**Sınıflandırılamayanlar**</u> 
*** Eftahîlik / Fethîlik <small>''(Adını Geniş mânasına gelen Eftâh kelimesinden alan ve Altıncı imam [[Ca'fer es-Sâdık|Cafer-i Sadık]]'ın oğlu Abdullah el-Eftah'ın Yedinci imam olduğuna inananların [[mezheb]]i)''</small>
*** Muhammedîlik  <small>''([[Hasan el-Askerî|Hasan El Askeri]]'nin değil de, [[Ali el-Hadî|Ali Naki]]'nin oğlu Muhammad ibn Ali el-Hadi'nin Onbirinci imam olduğuna inananların [[mezheb]]i)''</small>
*** Tavûssîlik <small>''(İmam [[Ca'fer es-Sâdık|Cafer-i Sâdık]]'ın ölmediğine, [[Mehdi|Mehdî]] ve [[gayba]] hâlindeki [[Gayda]] olduğuna inananların [[mezheb]]i)''</small> 
*** Vâkıfîlik <small>''(İmam [[Musa el-Kâzım|Mûsâ el-Kâzım]]'ın son ve [[gayba]] hâlinde [[Gayda]] olduğuna inananların [[mezheb]]i)''</small>
----<br />
=== <small><u>Şiîlikte mevcut başlıca tarikât ve mezhepler ile önemli kişiler arasındaki tarihi yakınlıkların basitleştirilmiş şeması:</u></small> ===


== <u>[[Alevilik|Alevîler]]</u> ==

**Alevîlik Tarikâtı** ise, ''[[Şiilik]]'' meşrebi içerisindeki tarihî oluşumu ve diğer [[sufi]]/[[tasavvuf]]î inançlarla olan karşılıklı etkileşim süreci göz önüne alındığında, aşağıda sıralanan akımlardan beslenmek suretiyle gelişerek ortaya çıkmıştır.
* **A) *[[İslam|İslâm]]î-[[Mutasavvıf|Sufi]]/[[Tasavvuf]]î Kökenliler* **
** 1) [[Zeydîler|Alavîler]]
*** ''[[Melamilik|Horasan Melametîliği]]''
****<small>**Kalenderîlik**</small> <small>''(8. yüzyıl [[Sâmânîler|Samanîler]] devri öncesi fa'al olan [[Melamilik]] akımından beslenen, [[Budizm]] ve [[Hinduizm]] etkilerini sergileyen, kalça boyu kıl yapımı gömlekler giyinen ya da sadece battaniyeyle örtünen ve her türlü ilacın  kullanımına karşı çıkanların yolu)''</small>
***** **''Haydarîlik''** <small>''(Kutb'ûd-Dîn Haydar tarafından kurulan, 12. yüzyıldan itibaren [[Kalenderilik|Kalenderî]]liğin en yaygın ve fa'al kolunu oluşturan, kendilerini hâkir görmek ve aşağılamak suretiyle  vücudlarına demirden halkalar takarak yalın ayak dolaşan, keçe ve çuhadan yapılma elbiseler giyerek zillet içerisinde bekâr kalmak suretiyle yaşayanların oluşturduğu yol )'' </small>
**** <small>**Nakşibendiye**</small> <small>''([[Sünnilik|Sünnî]] [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol)''</small>
***** ''<small>**Mevlevîlik**</small>'' <small>''([[Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî|Mevlânâ Celaleddin-i Rumi]]'nin oğlu [[Sultan Veled|Muhammed Sultan Baha'ed-Dîn Veled]] tarafından 13. yüzyılın sonlarına doğru kurulan [[sünnî]] [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol)''</small>
**** <small>**Yesevilik**</small>  <small>''(Adını, [[Melamilik|Horasan Melametîliği]]nin önde gelen temsilcilerinden [[Yusuf Hemedanî|Yusuf Hemedani]]'nin öğrencisi olan [[Ahmed Yesevî|Hoca Ahmet Yesevi]]'den alan [[Mutasavvıf|Sufi]]/[[tasavvuf]]î yol)''</small>
***** ''<small>**Bektaşîlik** (Adını, 13. yüzyılda [[Anadolu]]'nun [[İslam|İslâm]]laşma sürecinde etkin fa'aliyet gösteren ve [[Ahmed Yesevî|Hoca Ahmet Yesevi]]'nin öğretilerinin [[Anadolu]]'daki uygulayıcısı konumunda olan büyük [[Türkler|Türk]] [[mutasavvıf]]ı, [[Kalenderilik|Kalenderî]] / [https://web.archive.org/web/20060322164910/http://www.alevibektasi.org/tbaki.htm Haydarî] [[şeyh]]i [[Hacı Bektaş-ı Veli]]'den alan [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)''</small>  
****** <small>[[Ahilik]]</small>
** 2) [[Kadirîlik|Kadiriye]] <small>''([[Abdülkâdir Geylânî]] tarafından 12. yüzyılın başlarında kurulan [[Sünnilik|Sünnî]] [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol)''</small>
*** ''[[Nimetullahilik|Nimetullahîlik]]'' <small>''(Altıncı İmâm [[Ca'fer es-Sâdık|Cafer-i Sadık]] soyundan gelen ve [[Kadirîlik|Kadiri]] [[Mutasavvıf|Sufi]]lerinden Abdullah Yafî'i'nin müridi olan [[Sünnilik|Sünnî]] Şah Ni'metullah-i Velî (Nûr'ed-Dîn Kirmanî) tarafından tarafından kurulan ve daha sonra da [[Ömer|Ömer ibn Hattab]]'ın katledildiği [[Zilhicce]] ayının yirmialtıncı gününü [[karnaval]]ımsı bir bayrama dönüştüren [[I. İsmail|Şah İsmail]]'in [[Şiilik|Şii]]liği resmî devlet dini ilân etmesiyle [[Şiilik|Şii]]liği benimsemek zorunda kalan [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)'' </small> 
**** <small>**Nurbakşîlik**</small> <small>''(Dr. Câvid Nurbakş tarafından 20. yüzyılda yeniden yapılandırılan [[tasavvuf]]î Yeni-[[Nimetullahilik|Nimetullahîlik]] yolu.)''</small>
*** ''[[Rufâilik|Rufailik]]''<small>''([[Ahmed er-Rifâi|Ahmed Er Rufai]] tarafından 12. yüzyılda kurulan [[Mutasavvıf|Sufi]]/[[tasavvuf]]î yol)''</small>
**** ''<small>**Galibilik**</small>'' <small>''([[Abdülkâdir Geylânî]] ile [[Ahmed er-Rifâi|Ahmed Er Rufai]]'nin [[Tasavvuf]]i prensiplerini benimseyen, [[mezhep]]te [[Hanefilik|Hanefi]] meşrepte ise [[Alevilik|Alevi]] olan [[Mutasavvıf|Sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)'' </small>
** 3) [[İbrahim Zahid-i Geylanî|Zahidiyye]] <small>''([[İbrahim Zahid-i Geylanî|Tac'ed-Dîn İbrahim Zahid el-Geylânî]] tarafından kurulan [[Sünnilik|Sünnî]] [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol)''</small>
*** ''[[Halvetîlik|Halvetiyye]]'' <small>''(Pîr Ömer el-Halvetî'nin öğrencilerinden olan Seyyid Yahya Şirvanî tarafından kurulan [[Sünnilik|Sünnî]] [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol)''</small>
**** <small>**Bayramiyye**</small> <small>''([[Hacı Bayrâm-ı Velî|Hacı Bayram-ı Veli]] tarafından [[Halvetîlik|Halvetiyye]] ve [[Nakşibendilik|Nakşibendiye]]'nin [[Ekberilik|Ekberî]] [[sufi]] düşünce tarzı altında harmanlanarak birleştirilmesiyle oluşturulmuş [[Sünnilik|Sünnî]] [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol)''</small>
***** ''<small>**Halvetiye**</small>'' <small>''([[Aziz Mahmud Hüdâyî|Aziz Mahmud Hüdayi]] tarafından kurulan [[Sünnilik|Sünnî]] [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol)''</small>
*** ''[[Safevîlik|Safeviyye]]'' <small>''([[Safevîler|Safevî Devleti]]'nin son dönemlerinde [[Ahbârilik|Ahbârîlik]] itikâdî ekolü tarafından biçimlendirilen [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î inanç)'' </small> 
**** <small>**Kızılbaşlar**</small> <small>''(16. yüzyılda [[Azerbaycan]]'da yaşayan ve [[Safevîler|Safevi Hanedanı]]'nın kurulması için önemli destek sağlamış olan [http://tr.wikipedia.org/wiki/Mutas%C4%B1m_(Abbasi)#Babek_isyan.C4.B1 Hürremîyye (Ḵhorram-Dīnān)]  adlı bir dinî ve siyâsî topluluğun ruhâni torunları)''</small>
***** ''<small>**Çepniler**</small>''
***** ''<small>**Tahtacılar**</small>''
* **B) ''Hürremîyye''** [http://tr.wikipedia.org/wiki/Mutas%C4%B1m_(Abbasi)#Babek_isyan.C4.B1 <small>''(Din)''</small>]  ''<small>([[Babek Hürremi|Ḵhorrām-Dīnān / Khurrāmīyah]] / Muḥammira / Kızıl-Giyinenler / Kızıllar ) ([[Makdisî|Al-Makdisi]]'den nakledildiği üzere, El-Mukanna tarafından temelleri  atılan, [[Ebû Müslim Horasânî|Ebu Müslim Horasani]]'nin [[Mehdi]]liğine, [[reenkarnasyon]]a, [[Tanrı]]'nın sırasıyla [[Muhammed|Muhammed bin Abdullah]], [[Ali|Ali bin Ebu Talib]], [[Ebû Müslim Horasânî|Ebu Müslim Horasani]] ve en son olarak da El-Mukanna'da vûcud bulduğuna inanan, başkalarına zarar vermemek kaydıyle her şeyden zevk almayı mübah sayan ve kendilerini [[İslam|İslâmiyet]] kisvesi altında gizleyen [[Mazdek]]çıların oluşturduğu dinî ve siyasî [[mezheb]])''</small> 
** 1) [[Celâlî isyanları|Celâl'îyye]] <small>''(Kendini [[Mehdi]] ilân eden Bozoklu Şeyh Celâl taraftarlarının oluşturduğu [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)''</small>
** 2) [[Ebu'l-Vefa el-Bağdadi|Vefâ'îyye]] <small>''([[Ebu'l-Vefa el-Bağdadi|Ebu'l Vefâ el-Bağdâdî]] tarafından kurulan, mânevî ve maddi temizliğe çok önem veren, sıklıkla zikir ve [[Semah]] uygulayan [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)''</small>
*** ''[[Babailik|Bâbâ'îyye]]'' 
**** <small>**Baba İlyasçılar**</small>  <small>''([[Ebu'l-Vefa el-Bağdadi|Vefâ'îyye]] tarikâtının ruhani önderi ve [[Horasan]] azizlerinden Dede Ğarkın'ın müridlerinden olan [[Baba İlyas|Ebu'l-Baka Baba İlyas bin Ali el-Horasânî]]  tarafından bu tarikatın inançlarını [[Anadolu]]'daki Türkmenler arasında yaymak amacıyla geliştirilen [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol)''</small>
**** <small>**Baba İshakçılar**</small> <small>''([[Ebu'l-Vefa el-Bağdadi|Vefâ'îyye]] tarikâtına bağlı [[Baba İlyas|Ebu'l-Baka Baba İlyas bin Ali el-Horasânî]]'nin müridlerinden olan [[Baba İshak]]'ın geliştirdiği [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol)''</small>
**** <small>**Barak Babacılar**</small> <small>''(Başlangıçta [[Ebu'l-Vefa el-Bağdadi|Vefâ'îyye]] tarikâtından [[Baba İlyas|Ebu'l-Baka Baba İlyas bin Ali el-Horasânî]]'nin halifesi Aybek Baba’ın en iyi müridi, daha sonra ise hem [[Hacı Bektaş-ı Veli]]’nin halifesi hem de [[Rufâilik|Rufai]] tarikatına bağlı [[Sarı Saltuk|Sarı Saltuk Baba]]’nın müridi olan [[Barak Baba]]’nın geliştirdiği [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol)''</small>
***** ''<small>**Hurufîyye**</small>'' [http://tr.wikipedia.org/wiki/Hurufilik#Hurufi_inan.C3.A7lar.C4.B1 <small>''(Dîn)''</small>]  <small>''([[Tanrı]]'nın her peygamberde aşamalı olarak kendisini açtığına, en son olarak da  yedinci [[Şiilik|Şiî]] imâmı [[Musa el-Kâzım]]'ın soyundan gelen ve [[Hurûfilik|Hurûfîyye]] inancının kurucusu olan Fadlallah [[Gürgan|Astarabâd]]î'nin bedeninde vücud bulduğuna ve Fazlallah [[Gürgan|Astara]]bâdî (Nâimî)'nin Câvidân el-Kebir (Câvid-Nâme)'sinin [[Kur'an|Kur'an-ı Kerîm]]'i ilga ettiğine inanan [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)''</small>
****** <small>[[Dedebabalık]]</small> <small>''([[Hacı Bektaş-ı Veli]]'nin soyundan gelen [[Balım Sultan]] tarafından, 14. ile 15. yüzyıllarda Azerbaycan ve Anadolu'da etkin olan [[Hurûfilik|Hurûfîlik]] akımının da etkisinde kalarak, [[ibahilik]], [[teslis]] (üçleme), [[tenasüh]] ve [[hülul]] anlayışlarını da [[Bektaşîlik]] içine katmak suretiyle 16. yüzyılın başlarında kurumsallaştırılan, özellikle [[Balkan Türkleri|Balkanlar'daki Türkler]] arasında yaygın olan [[On İki İmam]]cı [[tasavvuf]]î yol.)''</small>
******* ''<small>[[Demir Baba Tekkesi|Alicilik]]</small>''
******* ''<small>[[Harabati Baba Tekkesi|Harabatîlik]]</small>''
****** <small>Nûktâvîlik</small> <small>''([[Muhammed|Muhammed bin Abdullah]]'in daha yüksek seviyede [[reenkarnasyon]]u olduğu iddiasiyle 1397 yılında kendisini [[Mehdi]] ilân eden Mahmud Pasîkhânî tarafından [[İsmaililik|İsmailîyye]]-[[Nizarîlik]] mezhebi ile tanınan [[İsfahan (eyalet)|İsfahan Eyaleti]]'nin [[Kaşan]] şehri yakınlarında Anjudan köyünde  [[Hurûfilik|Hurûfîyye]]'in bir yan kolu olarak kurulan ve Pasîkhânî'nin ölümünden sonra da [[I. Tahmasb|Şah Tahmasp]]'ı [[Mehdi]] ilân etmeğe kalkışan [[On İki İmam]]cı [[sufi]]/[[tasavvuf]]î yol.)''</small>
* **C) *[[Arap Alevileri|Nusayrî]]yye <small>([[Arap Alevileri|Arap Aleviliği]])</small>* ** [http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Nusayriler&stable=0&redirect=no#.C4.B0badet <small>''(Din)''</small>]  <small>''(Adını Onbirinci İmam [[Hasan el-Askerî|Hasan El Askeri]]'nin öğrencisi [[Muhammed bin Nusayr|Ebû Şu'ayb Muhammad ibn Nusayr]]'dan alan, [[Caferilik|Caferiyye Şiiliği]] ile [[Alevilik|Anadolu Aleviliği]]nden [[itikad]]i yönden ayrılarak, [[İsmaililik|İsmailiyye]], [[Dürziler|Dürzîlik]], [[Hristiyanlık]] ve [[Suriye]]'deki diğer itikâtları da içeren ve Kitâb el-Mecmû adındaki duâ kitabını dinî eğitimlerinin ana kaynağı olarak kabul eden [[Ehl-i beyt|Ehl-i Beyt]] inancı)''</small>  
** 1) Haydariyye
** 2) Şemsiyye / Şimaliyye
** 3) Kameriyye / Kilaziyye
** 4) Gaybiyye
* **D) ''Yazdânizm <small>(Kürt Alevîliği)''</small>*' <small>*(İslâmiyet'e Bahailik'ten de uzak kalan inançlar - Zentçe "Yazata" kelimesi ile aynı mânâya gelen ve Kürtçedeki "Tapılmağa değer" anlamındaki "Yazdân" kelimesinden Zerdüştlük mefhumunu ifade etmek maksadıyla üretilen bir ihtira)*</small> 
** 1) [[Işıkçılık|Çınarcılık]] *(Işık/Kürt Alevîliği)* [http://alevierenler.blogcu.com/yol-tv-de-hasan-kilavuz-skandali/3379211 <small>*(Dîn)*</small>] <small>*(Alevîliğin Hititler ile Luviler'in dinlerinin devamı olduğu inancı.)*</small>
** 2) [[Yezîdîler|Ezidilik]] [http://tr.wikipedia.org/wiki/Yezidilik#Yezidilikte_.C4.B0nan.C4.B1.C5.9Flar <small>*(Dîn)*</small>]  <small>*(Babası El-Hakem bin Ebu el-'As ile birlikte Muhammed'in emriyle Mekke'nin güneyindeki Taif kentine sürülen ve daha sonra da Emeviler'in dördüncü halifesi olan Mervan bin El-Hakem ile ayni soydan gelen Adi bin Musafir tarafından, Zerdüştlük ilkeleri üzerine kurulan; evrenin ve insanların Azda adında bir tanrının  görevlendimiş olduğu Melek Tavus tarafından yaratıldığına inanan, fakat İslam peygamberleri olan İbrahim, Musa, İsa ve Muhammed bin Abdullah'ın peygamberliklerini tanımayan, Kitâbü'l-Cilve adlı kitabı dinî öğretilerinin temel dayanağı olarak kabullenen inanç.)*</small> 
** 3) [[Ehl-i Hak|Yaresan]]îlik <small>*(Dîn)*</small> <small>*(Musa el-Kâzım soyundan geldiği öne sürülen ve Hacı Bektaş-ı Veli ile özdeşleştirilen Sultan Sahak tarafından 15. yüzyılda Zerdüştlük inancından beslenerek kurulan, Kur'an-ı Kerîm'i ve Muhammed bin Abdullah'in peygamberliğini kabul etmeyen, fakat Ali bin Ebu Talib'in Tanrılığı temeli üzerine dayanan ve Kelâm-ı Serencâm adlı kitabı dînî öğretilerinin temeli olarak kabul eden inanç.)*</small>

== Kaynakça ==


== Başvuru kitapları ==

;Genel tanıtım
* Engin, Ismail & Franz, Erhard (2000). *Aleviler / Alewiten. Cilt 1 Band: Kimlik ve Tarih / Identität und Geschichte.* Hamburg: Deutsches Orient Institut (Mitteilungen Band 59/2000). ISBN 3-89173-059-4
* Engin, Ismail & Franz, Erhard (2001). *Aleviler / Alewiten. Cilt 2 Band: İnanç ve Gelenekler / Glaube und Traditionen.* Hamburg: Deutsches Orient Institut (Mitteilungen Band 60/2001). ISBN 3-89173-061-6
* Engin, Ismail & Franz, Erhard (2001). *Aleviler / Alewiten. Cilt 3 Band: Siyaset ve Örgütler / Politik und Organisationen.* Hamburg: Deutsches Orient Institut (Mitteilungen Band 61/2001). ISBN 3-89173-062-4
* Kehl-Bodrogi, Krisztina (1992). *Die Kizilbas/Aleviten. Untersuchungen uber eine esoterische Glaubensgemeinschaft in Anatolien. Die Welt des Islams,* (New Series), Vol. 32, No. 1.
* [[Dimitris Kiçikis|Kitsikis, Dimitri]] (1999). Multiculturalism in the Ottoman Empire: The Alevi Religious and Cultural Community, in P. Savard & B. Vigezzi eds. *Multiculturalism and the History of International Relations* Milano: Edizioni Unicopli.
* Kjeilen, Tore (undated). "[http://lexicorient.com/e.o/alevi.htm Alevism] ," in the (online) *Encyclopedia of the Orient.*
* Shankland, David (2003). *The Alevis in Turkey: The Emergence of a Secular Islamic Tradition.* Curzon Press.
* Shindeldecker, John (1996). [https://web.archive.org/web/20070607084524/http://www.alevibektasi.org/xalevis1.htm *Turkish Alevis Today.*] İstanbul: Sahkulu.
* White, Paul J., & Joost Jongerden (eds.) (2003). *Turkey’s Alevi Enigma: A Comprehensive Overview.* Leiden: Brill.
* Yaman, Ali & Aykan Erdemir (2006). *Alevism-Bektashism: A Brief Introduction*, London: England Alevi Cultural Centre & Cem Evi. ISBN 975-98065-3-3
* Zeidan, David (1999) "[https://web.archive.org/web/20071203091752/http://meria.idc.ac.il/journal/1999/issue4/zeidan.pdf The Alevi of Anatolia.]" Middle East Review of International Affairs 3/4.

;[[Kürtler|Kürt]] [[Alevilik|Alevîler]]i
* Bumke, Peter (1979). "Kizilbaş-Kurden in Dersim (Tunceli, Türkei). Marginalität und Häresie." *Anthropos* 74, 530-548.
* Gezik, Erdal (2000), Etnik Politik Dinsel Sorunlar bağlamında Alevi Kurtler, Ankara.
* Van Bruinessen, Martin (1997). [https://web.archive.org/web/20071128150650/http://www.let.uu.nl/~martin.vanbruinessen/personal/publications/Alevikurds.htm "Aslını inkar eden haramzadedir! The Debate on the Kurdish Ethnic Identity of the Kurdish Alevis."] In K. Kehl-Bodrogi, B. Kellner-Heinkele, & A. Otter-Beaujean (eds), *Syncretistic Religious Communities in the Near East* (Leiden: Brill).
* Van Bruinessen, Martin (1996). [http://www.uga.edu/islam/alevivanb.html Kurds, Turks, and the Alevi revival in Turkey.]  *Middle East Report,* No. 200, pp.&nbsp;7–10. (NB: The online version is expanded from its original publication.)
* White, Paul J. (2003), “The Debate on the Identity of ‘Alevi Kurds’.” In: Paul J. White/Joost Jongerden (eds.) *Turkey’s Alevi Enigma: A Comprehensive Overview.* Leiden: Brill, pp. 17–32.

;[[Alevilik|Alevîlik]] / [[Bektaşîlik]] tarihi
* Birge, John Kingsley (1937). [http://www.hermetics.org/bektashi.html*The Bektashi order of dervishes*] , London and Hartford.
* Brown, John (1927), *The Darvishes of Oriental Spiritualism.*
* Küçük, Hülya (2002) *The Roles of the Bektashis in Turkey’s National Struggle.* Leiden: Brill.
* Mélikoff, Irène (1998). *Hadji Bektach: Un mythe et ses avatars. Genèse et évolution du soufisme populaire en Turquie.* Leiden: Islamic History and Civilization, Studies and Texts, volume 20, ISBN 90-04-10954-4.
* Shankland, David (1994). “Social Change and Culture: Responses to Modernization in an Alevi Village in Anatolia.”In  C.N. Hann, ed., *When History Accelerates: Essays on Rapid Social Change, Complexity, and Creativity.* London: Athlone Press.
* Yaman, Ali (undated). "[https://web.archive.org/web/20131022200049/http://www.alevibektasi.org/dedes.htm Kizilbash Alevi Dedes]." (Based on his MA thesis for Istanbul University.)

;Ghulat tarikâtler
* Halm, H. (1982). *Die Islamische Gnosis: Die extreme Schia und die Alawiten.* Zurich.
* Krisztina Kehl-Bodrogi, Krisztina, & Barbara Kellner-Heinkele, Anke Otter-Beaujean, eds. (1997) *Syncretistic Religious Communities in the Near East.* Leiden: Brill, pp. 11-18.
* Moosa, Matti (1988). *Extremist Shiites: The Ghulat Sects,* Syracuse University Press.
* Van Bruinessen, Martin (2005). "[https://web.archive.org/web/20071127103907/http://www.let.uu.nl/~martin.vanbruinessen/personal/publications/religious_practices_in_the_turco.htm Religious practices in the Turco-Iranian world: continuity and change]." French translation published as: "Les pratiques religieuses dans le monde turco-iranien: changements et continuités", *Cahiers d'Études sur la Méditerranée Orientale et le Monde Turco-Iranien,* no. 39-40, 101-121.

;[[Alevilik|Alevî]] kimliği
* Erdemir, Aykan (2005). "Tradition and Modernity: Alevis' Ambiguous Terms and Turkey's Ambivalent Subjects", *Middle Eastern Studies*, 2005, vol.41, no.6, pp.&nbsp;937–951.
* Koçan, Gürcan/Öncü, Ahmet (2004) “Citizen Alevi in Turkey: Beyond Confirmation and Denial.” *Journal of Historical Sociology,* 17/4, pp.&nbsp;464–489.
* Olsson, Tord & Elizabeth Özdalga/Catharina Raudvere, eds. (1998). *Alevi Identity: Cultural, Religious and Social Perspectives.* Istanbul: Swedish Research Institute.
* Stokes, Martin (1996). “Ritual, Identity and the State: An Alevi (Shi’a) Cem Ceremony.”In Kirsten E. Schulze et al. (eds.), *Nationalism, Minorities and Diasporas: Identities and Rights in the Middle East,*, pp. 194-196.
* Vorhoff, Karin (1995). *Zwischen Glaube, Nation und neuer Gemeinschaft: Alevitische Identität in der Türkei der Gegenwart.* Berlin.

;Avrupa'da [[Alevilik|Alevî]]lik
* Geaves, Ron (2003) “Religion and Ethnicity: Community Formation in the British Alevi Community.” Koninklijke Brill NV 50, pp.&nbsp;52– 70.
* Kosnick, Kira (2004) “‘Speaking in One’s Own Voice’: Representational Strategies of Alevi Turkish Migrants on Open-Access Television in Berlin.” *Journal of Ethnic and Migration Studies,* 30/5, pp. 979-994.
* Massicard, Elise (2003) “Alevist Movements at Home and Abroad: Mobilization Spaces and Disjunction.” *New Perspective on Turkey,* 28, pp.&nbsp;163–188.
* Rigoni, Isabelle (2003) “Alevis in Europe: A Narrow Path towards Visibility.” In: Paul J. White/Joost Jongerden (eds.) Turkey's Alevi Enigma: A Comprehensive Overview, Leiden: Brill, pp.&nbsp;159–173.
* Sökefeld, Martin (2002) “Alevi Dedes in the German Diaspora: The Transformation of a Religious Institution.” *Zeitschrift für Ethnologie,* 127, pp.&nbsp;163–189.
* Sökefeld, Martin (2004) “Alevis in Germany and the Question of Integration” paper presented at the Conference on the Integration of Immigrants from Turkey in Austria, Germany and Holland, Boğaziçi University, Istanbul, February 27–28, 2004.
* Sökefeld, Martin & Suzanne Schwalgin (2000). “Institutions and their Agents in Diaspora: A Comparison of Armenians in Athens and Alevis in Germany.” Paper presented at the 6th European Association of Social Anthropologist Conference, Krakau.
* Thomä-Venske, Hanns (1990). “The Religious Life of Muslim in Berlin.” In: Thomas Gerholm/Yngve Georg Lithman (eds.) *The New Islamic Presence in Western Europe,* New York: Mansell, pp.&nbsp;78–87.
* Wilpert, Czarina (1990) “Religion and Ethnicity: Orientations, Perceptions and Strategies among Turkish Alevi and Sunni Migrants in Berlin.” In: Thomas Gerholm/Yngve Georg Lithman (eds.) *The New Islamic Presence in Western Europe.'' New York: Mansell, pp.&nbsp;88–106.
* Zirh, Besim Can (2008) “Euro-Alevis: From Gasterbeiter to Transnational Community.” In: Anghel, Gerharz, Rescher and Salzbrunn (eds.) The Making of World Society: Perspectives from Transnational Research. Transcript; 103-130.

;Bibliyografya
* Vorhoff, Karin. (1998), “Academic and Journalistic Publications on the Alevi and Bektashi of Turkey.” In: Tord Olsson/Elizabeth Özdalga/Catharina Raudvere (eds.) Alevi Identity: Cultural, Religious and Social Perspectives, Istanbul: Swedish Research Institute, pp.&nbsp;23–50.

;Türkçe eserler
* Ata, Kelime. (2007), Alevilerin İlk Siyasal Denemesi: (Türkiye Birlik Partisi) (1966–1980). Ankara: Kelime Yayınevi.
* Aydın, Ayhan. (2008), Abidin Özgünay: Yazar Yayıncı ve Cem Dergisi Kurucusu. İstanbul: Niyaz Yayınları.
* Balkız, Ali. (1999), Sivas'tan Sydney'e Pir Sultan. Ankara: İtalik.
* Balkız, Ali. (2002), Pir Sultan'da Birlik Mücadelesi (Hızır Paşalar'a Yanıt). Ankara: İtalik.
* Bilgöl, Hıdır Ali. (1996), Alevîler ve Canlı Fotoğraflar, Alev Yayınları.
* Coşkun, Zeki (1995) Aleviler, Sünniler ve ... Öteki Sivas, İstanbul: İletişim Yayınları.
* Dumont, Paul. (1997), “Günümüz Türkiye’sinde Aleviliğin Önemi” içinde Aynayı Yüzüme Ali Göründü Gözüme: Yabancı Araştırmacıların Gözüyle Alevîlik, editör: İlhan Cem Erseven. İsntabul: Ant, 141-161.
* Engin, Havva ve Engin, Ismail (2004). Alevîlik. İstanbul: Kitap Yayınevi.
* Gül, Zeynel. (1995), Yol muyuz Yolcu muyuz? İstanbul: Can Yayınları.
* Gül, Zeynel. (1999), Dernekten Partiye: Avrupa Alevi Örgütlenmesi. Ankara: İtalik.
* Güler, Sabır. (2008), Alevîliğin Siyasal Örgütlenmesi: Modernleşme, Çözülme ve Türkiye Birlik Partisi. Ankara: Dipnot.
* İrat, Ali Murat. (2008), Devletin Bektaşi Hırkası / Devlet, Aleviler ve Ötekiler. İstanbul: Chiviyazıları.
* Kaleli, Lütfü. (2000), “1964-1997 Yılları Arasında Alevi Örgütleri” içinde Aleviler/Alewiten: Kimlik ve Tarih/ Indentität und Geschichte, editörler: İsmail Engin ve Erhard Franz. Hamburg: Deutsches Orient-Institut, 223-241.
* Kaleli, Lütfü. (2000), Alevi Kimliği ve Alevi Örgütlenmeri. İstanbul: Can Yayınları.
* Kaplan, İsmail. (2000), “Avrupa’daki Alevi Örgütlenmesine Bakış” içinde Aleviler/Alewiten: Kimlik ve Tarih/ Indentität und Geschichte, editörler: İsmail Engin ve Erhard Franz. Hamburg: Deutsches Orient-Institut, 241-260.
* Kaplan, İsmail. (2009), Alevice: İnancımız ve Direncimiz. Köln: AABF Yayınları.
* Kocadağ, Burhan. (1996), Alevi Bektaşi Tarihi. İstanbul: Can Yayınları.
* Massicard, Elise. (2007), Alevi Hareketinin Siyasallaşması. İstanbul: İletişim.
* Melikoff, Irene. (1993), Uyur İdik Uyardılar. İstanbul: Cem Yayınevi.
* Okan, Murat. (2004), Türkiye'de Alevîlik / Antropolojik Bir Yaklaşım. Ankara: İmge.
* Özerol, Süleyman. (2009), Hasan Nedim Şahhüseyinoğlu. Ankara: Ürün.
* Şahhüseyinoğlu, H. Nedim. (2001), Hızır Paşalar: Bir İhracın Perde Arkası. Ankara: İtalik.
* Şahhüseyinoğlu, Nedim. (1997), Pir Sultan Kültür Derneği'nin Demokrasi Laiklik ve Özgürlük Mücadelesi. Ankara: PSAKD Yayınları.
* Şahhüseyinoğlu, Nedim. (2001), Alevi Örgütlerinin Tarihsel Süreci. Ankara: İtalik.
* Salman, Meral. 2006, Müze Duvarlarına Sığmayan Dergah: Alevi – Bektaşi Kimliğinin Kuruluş Sürecinde Hacı Bektaş Veli Anma Görenleri. Ankara: Kalan.
* Saraç, Necdet. (2010), Alevîlerin Siyasal Tarihi. İstanbul: Cem.
* Şener, Cemal ve Miyase İlknur. (1995), Şeriat ve Alevilik: Kırklar Meclisi'nden Günümüze Alevi Örgütlenmesi. İstanbul: Ant.
* Tosun, Halis. (2002), Alevi Kimliğiyle Yaşamak. İstanbul: Can Yayınları.
* Vergin, Nur (2000, [1981]), Din, Toplum ve Siyasal Sistem, İstanbul: Bağlam.
* Yaman, Ali (2000) "Anadolu Aleviliği’nde Ocak Sistemi Ve Dedelik Kurumu.” Alevî/Bektaşi.
* Zırh, Besim Can. (2005), “Avro-Alevîler: Ziyaretçi İşçilikten Ulus-aşırı Topluluğa” Kırkbudak 2: 31-58.
* Zırh, Besim Can. (2006), “Avrupa Alevî Konfederasyonu Turgut Öker ile Görüşme” Kırkbudak 2: 51-71.