Physkos

***Physkos***, Marmaris yakınlarındaki antik kent.

## Physkos, Physcus, Fyskos, Fiskos, Fiskus

Physkos yörede ilk Karya liman kenti ve diğer yerleşim birimlerinin merkeziymiş.

Physkos Karya dilinde "Doğakenti" demektir. Bu isme neden de doğanın bütün unsurlarını ve güzelliklerini bünyesinde bulundurmasıdır.

MÖ 3400 yıllarına kadar uzandığına dair izler biliniyor. Antik Karya bölgesinin bu önemli liman kentinin, kalıntıları Marmaris şehir merkezinin kuzeyindeki Asartepe'de görülüyor. Ancak akropol üzerinde sur duvarları günümüze ulaşabildi. Tüm Karya yerleşimleri gibi sarp dağ tepelerinde ve yamaçlarında kurulmuştur. Yerleştiği alan Beldibi ile Cami avlu arasındaki tepeler ile vadi ve yamaçlardır.

Tarihçilerin babası Bodrum´lu Herodot ve ünlü coğrafyacı Amasya´lı Strabon, Physkos'tan antik dönemde, Efes ve Mylasa´nın Doğu Akdenize açılan limanı olarak bahsederler.

Tarih boyunca Batı Anadolu da var olan egemenliklerin, Akdenize özellikle Doğu Akdenize açılan tek ve önemli limanı olmuştur. Mylasa, Alabanda, Truva,

Bergama, Efes ve Miletus gibi önemli antik başkentlerini Physkos'a bağlayan karayolu ağının eskiden beri var olması, limanın denizler aşırı ilişkilerde, özellikle "ülkelerin anası" Mısır´la, önemini yineleyerek vurgular. Önceleri her türlü ticaretle (Köle, mermer, kereste ve şarap) başlayan Mısır ilişkileri sonraları askeri ve uygarlık olarak genişler. Ünlü "Kadeş" savaşına Hitit´lilere karşı Mısır safında katılan Karyalı paralı askerlerin nakli gemilerle Physkos limanından olmuştur. Bu paralı askerlerin bir kısmı Nil Deltasına kendi şehirlerini kurarak yerleşmişlerdir. Nitekim ilk karyaca yazıtlar burada bulunmuştur. Mısır´dan Batı Anadolu´ya ilk defa normal insan boyunda heykel yapabilme sanatı Physkos'tan girmiştir.

Physkos'un kendi adına parası olması da önemli bir merkez olduğunun başka bir kanıtıdır.
Physkos'un çok değerli madeni bir parası, İngiltere'de kolleksiyoncu Mr. Borell´in elinde bulunduğu 1828 yılında tespit edilmiştir. Bu para oldukça geniş, kalın ve olağanüstü uzunluktadır ki yüzeyinde dallanmış boynuzları canlandıran bir kabartma ile 18 karya harfleriyle tek satırda " Phi Upsilon sigma $ Y 2" yazısı vardır.

İskender'in ölümü sonrasında oluşan Mısır-Rodos İmparatorluğuna bağlanan Physkos, bu dönemde önemini bir ticari liman olarak daha da arttırmıştır. Ve bu konumunu daha sonraki Roma ve Bizans dönemlerine de taşıyabilmiştir.

İngiliz Kralı VIII. Henry, bir belgede 1513 yılında Physkos'tan bahsetmesi de enteresan.

Ayrıca Boston müzesinde Marmaris´te (Eski Physkos) bulunduğu belirtilerek sergilenen önemli bir Romalı genç Tiberius´un mermerden bir büstü vardır. Aşağıda büstün müzedeki İngilizce tanıtımı ve müzeye kadar olan yol haritası.

"Provenance/Ownership History: Said to have been found at Marmaris (ancient Physkos) on the southern coast of Caria; by date unknown: with K. J. Hewett, Esq., London (purchased from an English estate); by 1971: purchased by Robert E. Hecht, Jr. from K. J. Hewett; purchased by MFA from Robert E. Hecht, Jr., November 10, 1971"

Milattan önce 4. yüzyıldan kalma sayısız heykelcikler, heykelblokları ve tabletler özellikle Eyiliktaşı civarında bulunmuştur.

Arkeolog George Bean´e göre ezelinden beri çeşitli uygarlıklar boyunca hep önemli bir liman kenti olan Physkos'tan günümüze kalan şehir kalıntıların azlığının izahı, bunların toprak altında gömülü oldukları değildir. Aksine kentin parça parça gemilere yüklenip başka kent projelerinde kullanılmak üzere nakil edildiği olasılığıdır. Çünkü kentin kurulduğu tepe ve yamaçlar günümüzde hala ortadadır ve toprak altında olan Physkos'un ünlü limanı ve denizidir.

## Kaynakça