Salsa (dans)

**Salsa**, Karayipler kökenli olduğu varsayılan, salsa adıyla belirtilen müzik türleri eşliğinde çiftler halinde veya grupça icra edilen, Latin Amerika’nın ve ABD’nin modern bir dansı. Önceleri yalnızca Latin Amerika halkları arasında yaygın olan bu müzik türü, Karayipler’den ABD’ye göçenler sayesinde ABD’de de yaygınlık kazanmış ve salsa dansı özellikle 1980'lerden sonra tüm dünyada tanınır ve uygulanır duruma gelmiştir. Günümüzdeki salsa dansı Afrika, Karayip ve Avrupa stillerinin, dans ve müzik unsurlarının bir karışımı olarak nitelenir.

Salsa’nın kökenlerinin çeşitliliği ve çeşitli stillerden oluşan bir karışım olması adının anlamını da açıklamaktadır. "Salsa" sözcüğü aslında İspanyolca konuşan Latin Amerika ülkelerinde çeşitli baharatların karıştırılmasıyla hazırlanan “sos” anlamına gelir. Söz konusu müzik ve dansa da çok farklı kültürel öğelerin karışımını içermelerinden dolayı bu ad verilmiştir.

Bu karışımın tarihsel oluşumunda *[[Son (müzik)|son]]*, *guaguancó*, *[[rumba]]*, *boogaloo*, *pachanga*, *guaracha*, *plena* ve *bomba* tarzlarının etkileri olmuştur. Günümüzdeki salsanın dans adımları esas olarak Küba *[[Son (müzik)|son]]*undan gelmekteyse de, *mambo*, *cha cha cha*, *guaracha*, *changüí*, *palo monte*, *rumba*,* abakuá*, *comparsa* gibi diğer Küba danslarından etkilenmiş bulunmaktadır.

1950'lerde *[[mambo]]*nun modernizasyonu salsanın oluşumunda önemli bir etken olmuştur. Salsanın kökeni Küba olarak kabul edilmekle birlikte, Küba'nın Kuzey Amerika’daki etkisi Fidel Castro ve Che Guevara’nın Küba’daki devriminden ve Küba’ya ABD ambargosunun uygulanmasından sonra azalmıştır.

Bir “serbest stil” dansı olan salsa, rutin hareketlere bağlı kalınmaksızın doğaçlama olarak yapılır. Salsa, *foxtrot* veya *samba* gibi dans pistini tümüyle kullanmayı gerektiren danslardan değildir. Salsa dansı, Latin dansları kapsamında ele alınır. Diğer Latin dansları içinde en tanınanları merengue, cha cha cha (ça ça), bachata, mambo, samba, rueda ve rumbadır. Tango da Latin Amerika kökenli bir dans olmakla birlikte Türkiye'de "Latin dansları" denildiğinde genellikle, bir salon dansı olan tango haricindeki Latin dansları kastedilir.

## Tarihçe
### Salsa dansının kökenleri

Afrika, Avrupa ve Amerika kültürlerinin alaşımı olarak tam anlamıyla 1930'lu ve 1940'lı yıllarda Küba'da geliştiği sanılan salsanın kökeni esas olarak İngilizce ve Fransızca'da *contredanse*  denilen 17. yüzyıl dansına dayanır. Salsadaki birçok dans figüründe çiftin pozisyonları salon danslarındaki pozisyonları andırır. Toplu olarak yapılan *contredanse* figürlerinin çoğu 4/4 şeklinde iki ölçülü ya da 8 zamanlı hareketler içermekteydi. *Square dance*'ta  olduğu gibi bu dansta da salondaki çiftlere yapacakları figürleri bildiren bir çığırtkan (*caller*, *voceador*) bulunurdu. Bu çığırtkan herhangi bir parça sırasında çekilip çiftleri müzikle baş başa da bırakabiliyordu.

19. yüzyıl sonlarında bu dans, çiftlerin icra ettiği *danzón*  dansında bireyselleşmiş bir hal aldı. Danzon dansını yerlilerin yaşadığı Karayip topraklarına Fransız ve İspanyol koloni şövalyeleri taşıdılar. Bu olayda Fransız ve İspanyol geleneklerinin korunduğu La Española Adası özel bir rol oynamıştır. La Española 18. yüzyıldan itibaren siyasi ve idari bakımdan ikiye bölünmüş; batı kısmı Saint Domingue Francés (şimdiki Haiti) ve doğu kısmı Santo Domingo Español (şimdiki Dominik Cumhuriyeti) adını almıştı. 1791'de Fransız kolonisindeki isyan sırasında toprak sahipleri (Fransızlar) köleleriyle komşu adanın (Küba) Oriente eyaletine kaçtılar ve böylece gelenek, müzik ve danslarını da Küba'ya taşıdılar.

Küba'nın bu kısmında *marimba*, Afrika dans geleneği ve İspanyol çiftçilerin gitara dayalı müziği karışıp kaynaştı. Özellikle bayram gibi zamanlarda icra edilen müzik, burada, farklı grupların katıldığı toplu bir deneyim olarak yorumlanmaktaydı.

Bazı vurmalı çalgılarda ritmin değiştirilmeden tekrar edilmesine karşılık, diğer çalgılarda ritimler çok karmaşık bir yapıyı oluşturacak şekilde değiştiriliyordu. Genellikle, değişmeyen temel ritim, anahtar görevini gören büyük bir vurmalı çalgı (Almanca adıyla *Vortrommler*) ile sağlanıyor, diğer çalgılar bu ritim eksen alınarak çalınıyordu. Parçaların çokritimli olmasına karşın tüm vurmalı çalgılar eşzamanlı (senkronize) olarak çalınıyordu. Dinleyiciler pasif kalmıyor, müziğe bazıları ayakkabılarıyla veya el çırpmalarla sesler çıkarak, bazıları da omuz, kafa, kalça ve diz hareketleri yaparak katılıyorlardı. Bu tür dans unsurları ve vurmalı çalgılar günümüzde salon danslarına girmiş bulunmaktadır. 

Fakat bu dans vaktiyle Küba'nın elit tabakası ya da sosyetesi tarafından aşağılanmaktaydı. Danstaki pek çok Afrika kökenli hareket “aşağı sınıfın dans biçimi” olarak hakir görülmüştü. Bu ayrım Küba'da 19. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkan *[[Son (müzik)|son]]* müzik ve dansında da görülür: *Urbano* (“kentli, kibar, uygar”) türünde erkek sık sık durur ve kadın erkeğin çevresinde dolanır, *montuno* (“dağlı”) türünde ise vücut hareketleri ya da "vücut dili" ağırlık kazanır. *Danzon* dansı ifade hareketleriyle varlığını günümüze kadar sürdürebilmiştir.

Sonuç olarak salsa müziği Küba’nın *son* müziğinden ibaret olmayıp, değişik ülkelerin çeşitli müziklerine verilen ortak bir lakaptır. Salsanın oluşumunda, *country* müziği, *[[rumba]]* ve Latin, Afrika ve Karayip kökenli birçok dansın harmanlanması ve bu karışıma Küba'nın simgesel müzik ve dansı *[[Son (müzik)|son]]*un eklenmesi söz konusudur. Bu karışım küçük değişikliklerle zamanla başka ülkelerde (Dominik Cumhuriyeti, Kolombiya, Porto Riko vs.) de kendini göstermiş ve bu ülkelerdeki orkestraların Meksiko ve New York'ta çalmaya başlamasıyla salsa, ticari bir içerik kazanarak ABD’de de tanınmaya başlamış, özellikle New York ve Miami sokaklarında yaygınlık kazanmıştır.

Günümüzde dünyanın hemen hemen tüm ülkelerinde popüler olan, salsa müziğinin eşliğinde yapılan bu dans, Küba ve Miami'de genellikle "*casino*" adıyla  belirtilmekteyse de, tüm dünyada salsa adıyla bilinmektedir.

Salsada erkek ve kadının yakın teması kaçınılamaz bir koşul değildir, Karayip danslarının birçoğunda erkek ve kadın birbirleri etrafında temas olmaksızın dönerler. Latin Amerika’nın adalar (Karayipler) haricindeki kısmında (kıtada) hemen hemen “açık” (yakın temas olmaksızın) dans edilir, bu yüzden de erkek kadını genellikle yalnızca bir elini kullanarak yönetir.

### Salsa adının ortaya çıkışı

Bu dans müziğinin New York'ta 1940'lı yıllarda ortaya çıkışında Kübalı göçmen Machito'nun (Frank Grillo) ve daha sonra 1960'lı yıllardaki gelişmesinde bir başka Kübalı göçmen Celia Cruz'un önemli katkıları olmuştur. Salsa müziğinin gelişimindeki Porto Riko katkıları konusunda ise Tito Rodríguez, Tito Puente ve Eddie Palmieri'nin isimleri sayılabilir.

1952'de kısmi özerkliğini kazanmasından itibaren Porto Riko'dan ABD'nin doğu kıyılarına, özellikle Manhattan’ın (New York) Spanish Harlem (*El Barrio*) mahallesine büyük göçler yapılmıştır. Bu göçlerle Porto Riko’lu müzisyenler 1950’li yıllarda New York’a yeni bir müzik ve dans tanıtmışlar ve New York’ta büyük ölçüde Küba kökenli Latin ritimlerinin yaygınlaşmasını sağlamışlardır. Daha sonra 1959’daki Küba Devrimi’yle birlikte ABD’ye Kübalı mültecilerin de gelmesiyle bu yaygınlaşma pekişmiştir. Buna karşılık, Küba’ya uygulanan ambargo yüzünden Küba kültürel bakımdan Karayipler’deki merkezî rolünü büyük ölçüde yitirmiş ve bu rolü New York’a kaptırmıştır. New York'ta Küba kökenli müzik Karayipler’in her yerinden gelen müzisyenlerce icra edilmiştir. Böylece New York sırasıyla şu tarzlara sahne olmuştur:

* 1928: Küba *son*u (ya da rumba)
* 1949:* Mambo* (Meksika’dan geçerek)
* 1954: *Cha-cha-cha*
* 1964: *Pachanga* 
* 1966: *Boogaloo* 
* 1967’ye doğru müzisyenler yeniden Latin kaynaklara dönüş yaptılar ve  özellikle *montuno* *son*unu tercih etmeye başladılar.
* 1973’ten itibaren Fania’nın etkisiyle salsa terimi bu yeni akımı belirtmek üzere geniş kitlelerce kullanılmaya başlandı.

1970’li yıllarda Latin müzik ve danslarının rağbet görmesiyle birlikte salsa terimi iyice benimsenmeye başladı. Salsa adının bir terim olarak ortaya çıkışındaki tarihsel sürecin önemli olayları şunlardır:

* 1940’lı yıllarda Kübalılar bu tür parçaları çalan gruplara *salsero*’lar adını verdiler. Fakat salsa, henüz müzik türü olarak  ortaya çıkmamıştı.
* 1961’de Cal Tjader ve Eddie Palmieri “*Salsa Del Alma*” başlıklı bir albüm çıkardılar.
* 1962’de Pupi Legarreta* Salsa Nueva con Pupi Legarreta* başlıklı bir albüm çıkardı.
* 1966’da Richie Ray ve Bobby Cruz bir Venezuela radyosundaki röportaj sırasında, yaptıkları müzik için salsa terimini kullandılar.
* Nihayet 1973’te Fania’dan Izzy Sanabria *Latin New York* dergisinde söz konusu Latin müziği salsa terimiyle belirtti ve terim geniş kitlelerce kullanılmaya başlandı.
* 17 Kasım 1973’ten itibaren salsa televizyonlardan gösterilmeye başlandı. Bu tarihte New York Televizyonu 41. kanalda « SALSA TV SHOW » adlı bir program yayınladı.
* Aynı yılın Ağustos ayında Fania All Stars’ın Yankee Stadium’daki konseri filme alındı ve film 1976’da “salsa” adıyla piyasaya sürüldü.
* 1980'li yıllar salsa için bir çeşitlenme dönemi olmuştur denilebilir. Bu dönemde halkın “popüler salsa”sının yanı sıra, aşk üzerine yazılmış sözler içeren ve yumuşak, hoş, düzgün ve sakin bir salsa müziği olan “salsa romantika” ortaya çıktı.

## Salsa stilleri
Tıpkı tek bir dilin lehçeleri gibi, salsanın da dünyanın farklı bölgelerinde farklı olarak uygulanan stilleri vardır. Her stil, salsa müziğini farklı olarak yorumlar ve ayrıca her bir stildeki salsa ustalarının kendilerince geliştirdikleri bireysel stiller bulunur. Birçok salsa stili bulunmakla birlikte başlıca üç salsa stili mevcuttur: Bunlar Küba stili, Porto Riko stili ve Kolombiya(kumbiya stilidir ):

* Küba'da *casino* denilen Küba stilinin en çok uygulandığı yerler Küba, Miami ve Fransa’dır.
* Porto Riko stili birçok alt stillere ayrılır. Bunlardan New York stili Salsa’nın 1970’li yıllarda New York’ta gitgide popüler olmasıyla yeni müzikle birlikte doğmuştur. Bu, Küba ve Porto Riko dans okullarınca belirlenmiş, çeşitli dans okullarının unsurlarıyla zenginlik kazanmış bir stildir. Los Angeles stili ise 1980’li yılların sonlarında doğmuştur. Los Angeles stili New York ve Palladium stillerine kıyasla adımların numaralandırılmasında farklılık gösterir.

* Kolombiya stili hafifçe sıçramaların olduğu ve nispeten daha hızlı olan bir stildir. Kolombiyalılar salsayı daha çok *boogaloo* denilen müzik türünde hızlı olarak yapmayı severler. Salsa Latin Amerika’nın adalar (Karayipler) haricindeki kısmında (kıtada) tümüyle Kolombiya stilinin etkisinde kalmıştır. Bu etkiye ABD’nin güney eyaletlerinde bile rastlanır ki, “Kolombiya stili” bu eyaletlerde *[[kumbiya]]* (cumbia) olarak adlandırılır.

Bununla birlikte stiller ve hatta ekoller arasında ciddi anlamda, çok keskin farklılıklar yoktur; örneğin bir stili öğrenmiş bir salcacı öteki stilin okullarında yetişmiş bir salsacıyla rahatça dans edebilir. Tüm stillerde temel adımlar ve *cross-body lead* denilen temel hareket aynıdır.

### New York stili
New York stili Porto Riko ve Küba danslarının sentezinden oluştuğu için her iki ülkenin tüm dans öğelerini, özellikle Havana’nın *urbano* türünü yansıtır. Temel adımı  “mambo adımı”dır. Başlangıç adımı olarak müzikteki bir barın ikinci vuruşu kullanılır (1-ON-2, müzikteki ilk vuruş adımsız geçirilir). Dönüşlere ve *[[Salsa (dans)#Shine|shine'lara]] * ağırlık verilir.

Adım tekniklerinin kullanıldığı bu dans düz çizgiler doğrultusunda gelişir, yani hareketler düz bir dans çizgisi esas alınarak uygulanır. Kadının kendi etrafında sıkça dönüşünün söz konusu olduğu ve daha çok gösteriye yönelik bir stildir. Özellikle, *[[Salsa (dans)#Shine|shine]] * adı verilen karmaşık ayak figürleri gibi, bacak oyunları içerir. Mambo'dan türemiştir.

### Mambo stili
Kendisini “mambo’nun kralı” olarak adlandıran Porto Riko kökenli dans öğretmeni ve koreograf olan Eddie Tours 1987'de yeni bir stil ortaya koydu; bu, New York stilinin bir varyantı idi. Salsa ile mambo arasındaki adım benzerliklerine dikkat çeken Eddie Tours'a göre salsa esas olarak mambodan türemişti. Ortaya koyduğu, "mambo stili" olarak adlandırılan yeni stil 1990'lı yıllarda bir hayli ilgi uyandırdı. Eddie Tours ise yeni bir ritim getirdiği kendi stilini “salsanın gece kulübü stili” (*estilo salsa night club*) olarak adlandırmıştı. Bu dönemde dünyanın çeşitli ülkelerindeki birçok dans öğretmeni Eddie Tours'un izinden giderek “gece kulübü stili”ni öğrettiler. Bu “gece kulübü stili”ne yakın bir stil de mambodaki temel adımları kullanan palladium stilidir. Palladium stilini günümüzde öğreten okullardan biri New York'un *Razz'm'tazz Dance Company* okuludur.

### Porto Riko stili

Porto Riko ya da kısa adıyla *porto* stili, Porto Riko’da değil, ABD’de ortaya çıkmış bir stil olup, temel adımları ve dans figürleri bakımından New York stiline benzer; fakat bu stilde daha “açık” olarak (pek fazla yakın temas olmadan) dans edilir. Zaten dans literatüründe New York stili kimi zaman Porto Riko stilinin bir alt stili olarak ele alınır. Porto Riko stilindeki dans figürlerinin gerçekleştirilebilmesi için daha fazla boş alana gerek duyulur.

### Los Angeles stili
Los Angeles stili 1995 ve 2000 yılları arasında eğlence gecelerinde ortaya çıkmıştır, kısaltılmış adı L.A.'dır. Temel adımı paralel sistem “mambo adımı”dır. Başlangıç adımı müzikteki bir barın birinci vuruşunda atılır (1-ON-1). Kadının çizgisel olarak yer değiştirdiği *cross-body lead* hareketlerine, *shine* adı verilen karmaşık ayak figürlerine ağırlık verilir. Akrobatik nitelikleri olup, koreografik öğeleri ve gösteri figürleri New York stilindekilerden daha fazladır. Bu özelliği bu stilin sinema, dans yarışmaları ve turnuva alanında daha popüler olmasını ve salsa festivalleri ve amatör sahnecilik gibi bazı alanlarda diğer stillere kıyasla ön planda tutulmasını sağlamıştır. Avrupa'daki salsa okullarının çoğu bu stile dayanır. Bu dans stilinin önemli temsilcilerinden (dansçılar) bazıları Al Espinoza, Alex da Silva, Josie Neglia ve Melissa Fernandez'dir.

### Küba stili

Küba'nın yanı sıra Miami'de (Miami stili) de yaygın olan ve Havana'nın ünlü gece kulübü Tropicana'nın koreografi uygulamalarında belirgin örnekleri görülen Küba stili 1950'li yılların *casino* dansından çıkmıştır. Kökeni Küba'nın *son* adlı müzik ve dansına dayanır. Öteki stillerin aksine, bu stilde erkeğin, erkek hareketlerinin baskınlığı görülür. Temel adım olarak daha ziyade *guapea* (ters mambo) adımı kullanılır. Kübalılar hafifçe öne eğilerek ve dizleri öne doğru bükerek dans ederler.
 
Afrika özelliği ağır basan, Afrika etkisinin kolayca gözlemlenebileceği bu stilde vücut hareketleri ön planda tutulur, jestler arttırılmıştır. Sıkışık yerlerde de yapılabilecek (geniş boş alana ihtiyaç göstermeyen) bir stildir, bacak oyunları içermez, diğer stillere kıyasla hem partnerler birbirlerine çok daha yakın pozisyonlarda olurlar, hem de adımlar daha küçük atılır. Hareketlerde Los Angeles ve New York stillerindeki çizgisel hatlar yerine dairesel hatlarda uygulanır, yani çift esas olarak art arda daireler çizerek yer değiştirir. Bu stil her şeyden önce halkın yaptığı bir “sokak dansı”dır.

Genellikle, 1 numaralı zaman biriminde duraklamanın olduğu geleneksel Küba *son*unun aksine, 1 numaralı adımla başlanır. Fakat Küba'da adımlar 1-ON-1 ve 1-ON-2 olarak ayrılmaz, bunun yerine  *a tiempo* (tempoya uygun) ve *contra tiempo* (tempoya uymaksızın) terimleri kullanılır; yani ya *[[Salsa (dans)#Clave ritmi|clave ritmi]]* ne uygun olarak ya da melodiye uygun olarak dans edilir. Clave ritmine uyulmadığında, ölçünün 2. ve 4. vuruşlarının belirgin olduğu "tumbao ritmi" esas alınır. "Tumbao ritmi" bass, conga gibi çalgılarla belirlenir ya da kendini belli eder.

Küba'da salsa sözcüğü pek kullanılmaz ve kullanıldığında da genellikle salsa dansını değil, salsa müziğinden söz etmek üzere (turistlere yönelik yapılan* casino* dansından söz ederken) kullanılır. *Casino* ya da *son*, Los Van Van ve Juan Formell'in grubuyla modernleştirilmiş ve önceleri *songo* adıyla, daha sonra, 1980'lerde *timba* adıyla belirtilmiştir. 

Küba salsası özellikle Albita ve Willy Chirino ile temsil edilmiştir. Salsa terimi dünyada çok yaygınlaştığından ve popüler olduğundan, konuya aşina olmayanlar, Los Van Van ve diğerleri tarafından uygulanan *timba*yı belirtmek üzere “Küba salsası” terimini kullanmışlardır.
Ayrıca birçok çiftin birlikte dans ettiği *rueda de casino* ile bir erkeğin birçok kadını dans ettirdiği *casino suelta* Küba stili kategorisindeki türler ya da alt stiller olarak ele alınır.

#### Miami stili

Kimileri Miami stilini Küba stili kategorisi içinde bir alt stil olarak ele alır. 1980'li yılların başında Kübalı göçmenlerin Güney Florida sahillerine taşıdığı Küba stilinden çıkmış bir stildir. Kısaca Küba stilinin modernleştirilmiş bir versiyonudur. Vücudun üst kısmının kullanımı ve karmaşık kol hareketleri ön plandadır. Bazı kombinasyonları çok uzundur. Küba ve Miami stillerinde *[[Salsa (dans)#Tap|tap]] * kullanımı görülür.

#### Rueda de casino

Rueda de casino stili, bir yöneticinin yapılacak hareketleri bildirdiği ve çiftlerin bir veya birkaç halka oluşturacak şekilde bir araya geldikleri, toplu olarak uygulanan bir salsa dans tarzıdır. *Rueda* sözcüğü “tekerlek” anlamına gelir. 1950'li ve 1960'lı yıllarda Küba'da ortaya çıkmıştır. Özellikle 1960'lı yıllarda Guaracheros de Regla isimli grup ve grubun koreografı tarafından Havana'da ortaya çıkarılmıştır. Bir sokak dansı olan *rueda* çok popüler olmuş ve sonradan gazinolarda da icra edilmeye başlanmıştır. Küba ve New York stillerinden farklıdır.
 
*Rueda de Casino*da çiftler bir halka şeklinde dizilir ve *cantantes* adı verilen, bir yönetici tarafından verilen komutlara uyarlar. Yönetici “*cantantes*” adlı komutları yüksek sesle ve gerekirse, müziğin sesi komutların duyulamayacağı kadar baskın olduğunda, el hareketlerinden oluşan mimiklerle de ifade eder; sembolik el hareketlerinden oluşan bu sözsüz iletişim, gürültülü bir müzikte yönetici ile diğer dansçılar arasında iletişimin tek yoludur. Hareketlerin isimleri İspanyolcadır, bazen İngilizce de kullanılır. *Rueda de Casino*da tüm dansçılar herhangi bir düzensizlik yaratmayacak şekilde uyumlu (eşzamanlı) olarak sık sık partner değiştirirler.

Özellikle Küba'da ve ABD'de meşhur olan rueda dansı diğer birçok ülkede de yapılır. *Rueda de Casino* temellerini Küba stilinden almışsa da figür veya kombinasyon denilen hareketlerin birçoğu Miami’de yaratılmıştır. Rueda'daki bu figürlerin bazıları iki kişilik danslarda uygulanabilmekle birlikte, yani diğer salsa stillerinde uygulanabilmekle birlikte, bazıları partnerin değiştirilmesine dayalı olduğundan, ancak *rueda*ya özgüdür ve diğer stillerde kullanılamaz. Günümüzde *rueda de casino*nun iki ana tipi bulunmaktadır. Bunlar *rueda de Cuba* ve *rueda de Miami* olarak bilinir. *Rueda de Cuba* orijinal stildir, *rueda de Miami* ise Küba *rueda*sının Los Angeles stiliyle harmanlanmasından oluşmuş, kuralcı bir stildir.

Dans halkasına katılımcı çiftlerin sayısı bakımından bir sınır yoktur, 10, 20 ya da daha fazla çiftten oluşabilir. Dans sırasında çiftler iç içe birkaç halka oluşturabilecek şekilde de dans edebilirler. Bugüne dek en fazla kişinin katıldığı rueda dansı 17 Ağustos 2007 'de Santiago'da (Cali/Kolombiya) gerçekleştirilmiş olup, bu olay  Guinness Rekorlar Kitabı'na geçmiştir.

### Kolombiya stili (kumbiya)

Kolombiya stili Latin Amerika’da en yaygın olan stildir. Ayaklar tvist gibi daha karmaşık hareketleri uygular. Partnerlerin dairesel hareketlerinin söz konusu olduğu bu stilde daha çok “açık” dans edilir ve erkek kadını bir eliyle yönetir. Figürlerden ziyade estetik ön planda tutulur. Kolombiya'nın Cali kenti salsanın başkenti olarak isim yapmıştır.
Cali kentinden çıkan *caleña* adlı salsa Küba ve New York salsasına kıyasla farklılıklar gösterir, örneğin ritimden çok melodiye dayalı bir zamanlama söz konusudur. Dünyada Beatles rüzgarının estiği dönemde salsa Latin Amerika'da fakir halkın sesi olarak kabul ediliyordu. Dünya Salsa Federasyonu'nun (World Salsa Federation) Miami'de düzenlediği 2003 salsa şampiyonasından itibaren Kolombiya stili özel bir kategori olarak kabul edilmektedir.

## Teknik

Salsa toplu olarak (*rueda*) veya partnersiz olarak da yapılabilen bir dans olmakla birlikte genellikle erkek ve kadından oluşan çiftlerce yapılır. Bu dansta erkek rehberdir, kadını el hareketleriyle yönlendirir ve yönetir.

### Temel adımlar

Salsa öğrencilerine kombinasyon da denilen figürler öğretilmeden önce özellikle temel adımları iyi atabilmeleri öğretilir. Salsada ayaklarla karmaşık hareketler yapılsa da belden yukarısı mümkün olduğunca oynatılmaz ve adımların müziğin ritmine uygun olarak atılması gerekir. Bu yüzden öğrencilere öncelikle müziğin ritmini yakalaması öğretilir. Salsada 8 eş zaman birimi ölçüsüyle dans edilir (hareketlerde genellikle 4 vuruşta 3 adım kullanılır.) Bu zaman birimlerinden ikisinde dansçılar duraklar, yani hiçbir hareket yapmazlar. Bu yüzden salsa öğretiminde 4 ve 8 sayılmaz (1,2,3,stop, 5,6,7,stop). Temel adımlardaki diğer altı zaman biriminde ise öne ve arkaya doğru birer adım atılması söz konusudur. Sol ayağın öne adım atmasını 1 numaralı adım kabul eden salsa stillerinde "mambo adımı" denilen temel adımlarda yapılan hareketler şu sırayı izler: 

* Sol ayakla öne doğru adım atılır ve vücut ağırlığı sol ayağın üzerine verilir (1).
* Herhangi bir adım atılmaksızın vücut ağırlığı sağ ayağın üzerine verilir, yani ağırlık sol ayaktan sağ ayağa adım atmaksızın aktarılır. (2)
* Sol ayak geri çekilip eski yerine getirilir. (3)
* Duraklama anı. Herhangi bir hareket yapılmaz. (4)
* Sağ ayakla geriye doğru adım atılır. (5)
* Herhangi bir adım atılmaksızın vücut ağırlığı sol ayağın üzerine verilir, yani ağırlık sağ ayaktan sol ayağa adım atmaksızın aktarılır. (6)
* Sağ ayak öne, eski yerine getirilir. (7)
* Duraklama anı. Herhangi bir hareket yapılmaz. (8)

Bu temel adımlarda, kısaca, iki adım atılması söz konusudur; adımlar yalnızca 1 ve 5 numaralı zaman birimlerinde olur, sol ayak hep öne, sağ ayak hep geriye atılır. İki adımdan oluşan bu "temel adımlar" dans literatüründe tekil olarak ifade edilir (yani "temel adım" denir). İleri ve geri dikine (çapraz olmayan) adım atmanın söz konusu olduğu bu temel adımlar “mambo adımı” olarak da adlandırılır. Fakat bu temel adımların ana ilkelerden ayrılmaksızın (örneğin 8 zamanlı ölçüden ve iki duraklamadan ayrılmaksızın) uygulanan şu varyantları mevcuttur:

* Rumba (*guaguanco*) adımı: Adımlar, ileri ve geriye değil, yanlara atılır. Sol ayak sol yana atılır, sonra eski yerine getirilir ve durulur; sağ ayak sağ yana atılır, sonra eski yerine getirilir ve durulur.
* Çapraz adım: Adımlar ne ileri-geri dikine, ne de rumba adımındaki gibi yana atılır; çapraz olarak atılır. Çapraz adım öne veya geriye doğru olmak üzere iki çeşittir.
* Sol adım da dikine geri, sağ adım da dikine geri atılır.
* Sağ ayakla başlanır, sağ ayak da dikine ileri, sol ayak da dikine ileri adım atar.

### Tap
Ritmi kaybetmemek için duraklama zamanlarında ayakla yere yapılan darbelere *tap* adı verilir. Daha ziyade Küba stiline ait olmakla birlikte diğer stillerdeki profesyonel salsacılarca da uygulanır. Duraklama anında dansa bir estetik de kazandıran tap darbeleri kurslarda öğrencilere, temel adımları iyice öğrenmelerinden sonra öğretilir.

### Shine
Salsada partner olmaksızın ya da partnerle temas olmaksızın bireysel olarak yapılan adım kombinasyonlarına (ayak figürlerine) *shine* adı verilir. Bu adım kombinasyonlarına şık vücut ve el hareketleri de eşlik edebilir. Daha ziyade müzikteki conga vuruşlarının hızlandığı veya güçlü olarak duyulduğu zamanlarda uygulanır. Adalar (Karayipler) haricindeki Latin Amerika'da kimi zaman *brinco* denilen küçük sıçramalarla birlikte yapılır.

Çiftin birbirlerinden ayrılarak yaptıkları *shine*lar, kişinin kendisini bireysel olarak ifade etmesine ve becerilerini göstermesine olanak sağlar. Doğaçlama olarak yapılabildiği gibi, artistik ayak teknikleri koreografilerini de içerebilir. *Shine* ayrıca ısınma antrenmanı olarak da uygulanır. Shine'lar “aerobik salsa”nın temelini oluştururlar.

## Müzik

Günümüzde salsa denilen müzik caz ve Rock müziği kadar geniş kapsamlı bir müzik türüdür; hatta müzik türünden ziyade müzik türlerinin karışımından oluşan bir müzik stili olarak da adlandırılabilir. *Son*, *mambo*, *guaracha* (Küba), *plena* ,* bomba* (Porto Riko) gibi ritimlerden ve *charanga*, *conjunto*, *sexteto* ve diğer çeşitli müzik stillerinden doğmuştur. Fakat esas olarak *montuno* ile *mambo* karışımı üzerine kuruludur. İlk salsa şarkıları “*Donde estabas anoche*” (1925, Ignacio Pineiro) ve  “*Echale salsita*”dır (1933, Ignacio Pineiro).

Salsanın gelişimine ABD, Porto Riko, Venezuela, Meksika, Kolombiya ve Dominik Cumhuriyeti gibi çeşitli ülkelerin katkıları olmuşsa da salsanın temeli Küba'ya dayanır.
Teknik bakımdansa, salsa terimi *[[Salsa (dans)#Clave ritmi|clave]]* adı verilen ritmik doku etrafında gruplanan tüm müzikleri kapsayan genel bir terimdir. Bu ritmik doku salsanın ritminin diğer ritimlerden ayırt edilmesini sağlar.

Küba müziği Afrika ve Avrupa'nın melodilerinin, ritimlerinin ve çalgılarının bir karışımına dayanır. Afrika unsurları Küba'ya ve Karayipler'e vaktiyle Afrika'dan getirilmiş köleler yoluyla taşınmıştır. Bu unsurların başında vurmalı çalgılar gelir. Salsanın ritmi doğrudan Küba'nın halk müziğine bağlıdır.

Salsa müziği genellikle karmaşık perküsyon ritimleriyle doludur. Salsa dansına uyarlanan en yavaş müzik parçaları dakikada 70 vuruş, en hızlı müzik parçaları ise dakikada yaklaşık 140 vuruş içermekle birlikte, genellikle dakikada 80 ile 120 vuruş içeren müzik parçalarıyla dans edilir.

Tanınmış salsa şarkıcıları arasında Celia Cruz, Oscar d'Leon, Hector Lavoe, Ray Barretto, Eddie Palmieri, Willie Colon, Marc Anthony, Victor Manuel, Grupo Gale, Grupo Niche ile Dark Latin Groove'un isimleri sayılabilir.

### Çalgılar

Salsa müziğinde kullanılan çalgılar yüzyıllar boyunca meydana gelmiş çeşitli yenilenme ve gelişimlerin sonucunda ortaya çıkmış çalgılardır. Yerli kültürlerin Avrupalı sömürgecilerce potansiyel bakımdan yok edilmesi yüzünden bu çalgıların müziğe katkıları ve tarihsel süreçleri hakkında pek fazla kanıt kalmamıştır. Bununla birlikte bazı terim ve çalgılar bu yıkıma rağmen ayakta kalmayı başarabilmişlerdir.
Salsa müziğinin tipik oluşumu, ses, çalgı ve ritim bakımından şöyle kategorize edilebilir:

* Ritmik kısım:
** Bass: Ritmine *tumbao* denir.
** Piyano: *Tres* denilen çalgıda çalınan ritme uyarlanan ritmi *montuno* olarak bilinir.
Vurmalı çalgılar: 
*** Conga: (Küba'daki diğer adıyla *tumbadoras*): Bir rumba çalgısıdır. Özellikle *guaguanco* ritminde çalınır. Ritmine *tumbao* da denilir. *Montuno* haline gelen Küba *son*una Arsenio Rodriguez ‘le girmiştir.
*** Bongos: Küba *son*unda kullanılır. *Montuno son*unda yerini  *conga* alır. Salsada ise hem *conga* hem *bongos* kullanılır.
*** Timbal (*timbal*’ler): Büyük davulu olmayan bir bateriyi andırır. *Danzon* kökenli olup  mamboda kullanılmıştır. Tito Puente sayesinde salsanın temel çalgılarından biri haline gelmiştir.
* Üflemeli çalgılar kısmı: Trompet, trombon ve bazen saksafon kullanılır.
* Flütler ve telli çalgılardan kemanlar Charanga tipindeki parçalarda kullanılır.
* Vokal

Üflemeli ve vurmalı çalgılar belirli bir sayıda değildir. 1970’li yıllarda birçok grup (orkestra) bu parametreleri değiştirerek, başka çalgıları ve yorumlama tarzlarını da katarak çeşitli *son* parçaları yaratmışlardır.


Dosya:Congas.JPG|*Conga* adı verilen vurmalı çalgı.
Dosya:Bongo.jpg| *Bongó*lar
Resim:Timbal.JPG|*Timbal*
Dosya:Claves.jpg|*Clave*ler, Aborijin kökenli, 16. yüzyılda Küba’ya girmiş, sesi birbirlerine çarptırılmak suretiyle elde edilen vurmalı çalgı.
Dosya:Koebel.jpg|Cowbell, Küba müziğindeki, çan benzeri bir vurmalı çalgı.
Dosya:Posaune.gif|Posaune, salsanın karakteristik trombonu.
Dosya:Maracas.jpg|*Maraca*’lar, sesi sallamak suretiyle suretiyle elde edilen vurmalı çalgı.
Dosya:Guiro cubano.jpg|*Güiro*, vaktiyle Quechua dilini konuşanlarca ve Mestizo halklarınca kullanılmış bir vurmalı çalgı. Sesi sürtme yoluyla elde edilir.


### Clave ritmi
 
Küba müziğinin, salsanın ve Brezilya müziği gibi diğer Latin Amerika müziklerinin en ayırt edici özelliği *clave* adı verilen ikili “ritmik hücre” kavramıdır. Bu, üç nota (*tresillo*) içeren bir “kuvvetli” ölçü ile iki nota içeren bir “zayıf” ölçüden oluşur. Bu ritim, aynı adla belirtilen vurmalı çalgıyla (clave) sağlanır; ritim, silindir biçimli iki tahtanın birbirine belirli zaman aralıklarında çarptırılmasıyla sağlanan sesle tutturulur.

 kuvvetli / zayıf
 1 & 2 & | 3 & 4 &
 X X X  X X

Orkestradaki her çalgı, ya clave çalgısının ritmiyle birlikte çalınır (genellikle conga'lar, timbal'ler, piyano, tres gitar, bongo) ya da clavenin ritminden bağımsız olarak çalınır (bass, maraca'lar, güiro, cowbell). Müziğin melodik unsurları ve dansçılar genellikle "clave ritmi"ni esas almakla birlikte herhangi bir anda bu ritmin dışına da çıkabilirler. Dansçılar "clave ritmi"ni doğrudan (adımlarla) uygulamakla birlikte, dolaylı olarak da (örneğin omuz hareketiyle) uygulayabilirler.

## Örgütlenme

Salsa için tekbiçimli yapılar sağlayabilecek hiçbir resmî organ yoktur. Her örgüt, ulusal veya uluslararası kongreler, seminerler veya şampiyonalar düzenleyebilir. En tanınmış kurumlar ABD’de bulunmaktadır. Kısa adı WSF olan Dünya Salsa Federasyonu (World Salsa Federation) Ağustos 2001’de Miami’de kurulmuş olup, o zamandan beri dünya salsa yarışmaları düzenlemektedir. Ayrıca şu farklı kategorilerdeki salsa birincilerine dünya şampiyonu unvanı vermektedir:

* Kolombiya stili
* Mambo
* New York stili
* Şov dansı
* Los Angeles stili
* Küba stili
* Shine
* Takım birinciliği

İlk Dünya Salsa Şampiyonası (WSC) 2005’te Las Vegas’ta düzenlendi. Ayrıca kısa adı IDO olan Uluslararası Dans Organizasyonu (International Dance Organisation) düzenli olarak salsa  turnuvaları düzenlemektedir.

## Salsa kongreleri

Her yıl çeşitli ülkelerede salsa kongre ve festivalleri düzenlenmektedir. Bu kongre ve festivallere dünyanın tüm ülkelerinden salsa öğretmenleri davet edilmektedir. Bu tür toplantılarda usta öğretmenler bilgi ve becerilerini  katılımcılara önce "atölye çalışması" şeklinde, daha sonra da "dans gecesi" şeklinde sunmaktadırlar. Bu tür toplantıların en tanınmış örneklerinden biri Albert Torres'in düzenlediği kongredir (West Coast Salsa Congress) 

## Filmler

* *Salsa – it´s hot* (USA 1988) Robby Rosa, Rodney Harvey – Yönetmen: Boaz Davidson
* *Dance with me* (USA 1998) Vanessa L. Williams, Chayanne – Yönetmen: Randa Haines
* *Salsa y Amor* (Francia 2000) Christianne Gout, Vincent Lecoeur – Yönetmen: Joyce Buñuel
* *Dirty Dancing 2 – Havana Nights* (USA 2004) Diego Luna, Romola Garai – Yönetmen: Guy Ferland

## Ayrıca bakınız

* Merengue
* Cha cha cha
* Bachata
* Mambo
* Samba
* Rumba
* Tango
* Reggaeton

## Kaynakça
* Latin Beat Magazine en anglais et espagnol et ses archives sur le net
* Chatelain, Daniel. Œuvre complète. Dont articles dans Percussions Magazine.
* Rolland, Christian (2008). *Le Mambo et la Salsa Portoricaine*. Éditions Rolland. ISBN 978-2-9526753-4-5
* Hertz, Claire (2007). *Salsa *. Éditions L'Harmattan. ISBN 2-296-02831-4
* Isabelle Leymarie, *La Salsa et le latin jazz*. [Paris], Presses universitaires de France, « Que sais-je ? », 1993, 128 pages
* Saúl Escalona (1998). *La salsa : "pa' bailar mi gente" : un phénomène socioculturel*. Éditions L'Harmattan. ISBN 2-7384-6690-7
* Manuel Gomez, José (traduit par Pelegero Monleau, Christian) (1996). *Guide essentiel de la salsa*. Editorial la Mascara. ISBN 84-7974-543-6
* Aldeguer, Jean-Pierre (2000). *Salsa*. Editeur: J.-P. Huguet, 2000. ISBN 2-907410-41-5
* Dorier-Apprill, Élisabeth.(2001). *Danses latines : le désir des continents*. Paris: Autrement (en français). ISBN 2-7467-0118-9
* Rondón, César Miguel.(1980). *El Libro de la Salsa*. Caracas: Editorial Nato. (en espagnol). ISBN 958-97405-3-7
* Quintero Rivera, Angel G.(2002). *Salsa, Sabor y Control ! : Sociologia de la Musica « Tropical »*. San Juan: Siglo XXI Ediciones (en espagnol)
* Mauleón, Rebeca (1993), *Salsa Guidebook For Piano and Ensemble* : Sher Music CO (en anglais), ISBN 0-9614701-9-4
* Figueroa Hernández, Rafael.(1992). *Ismael Rivera : El Sonero Mayor*. San Juan: Editorial del Instituto de Cultura Puertorriqueña. (en espagnol). ISBN 0-86581-436-8
## Notlar




## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Salsa temel hareketleri