open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bostancı, Yusufeli

**Bostancı**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Bostancı köyünün eski adı **Utavi**'dir. Gürcüce bir yer adı olan Utavi (უთავი), "kanal başı" anlamına gelen Rutavi'den (რუთავი) değişime uğramış olabilir. Nitekim Gürcü arkeolog ve tarihçi Ekvtime Takaişvili 1917 yılında, Parhali vadisinde bulunan eski bir kanalın Utavi köyünde başladığını yazmıştır. Utavi adı Türkçeye Utav (اوطاو) olarak girmiştir.

Utavi'nin bulunduğu Tao, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biridir. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve yerleşimi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Eski Gürcü bölgesinin bir kısmını kapsayan Osmanlı idari birimi Livane sancağının merkezi Utavi köyünde bulunan Utavi Kalesi idi. Livane sancak beyi Mehmed Bey Utavi Kalesi’nde ikamet ediyordu. Bu tarihte Utavi Kalesi yıkık haldeydi. Köy yurtluk ve ocaklık olarak verildiği için 1574 tarihli ve *[[Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan]]* adlı Osmanlı mufassal defterinde yer almamıştır.

Utavi köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus tespiti sırasında Çıldır Eyaleti içinde Livane-i Ulya sancağına bağlıydı. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte Utav köyünde, çevresindeki mahallelerle birlikte, 148 hane ve 548 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun 1.096 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Utavi köyü, uzun süre Çıldır Eyaleti içinde yer aldıktan sonra, 19. yüzyılda önce Trabzon Eyaleti'ne, 1867'den itibaren Trabzon Vilayeti'ne bağlıydı. Bu vilayetin Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının köylerinden biriydi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde köyün nüfusu  126 hane ve 586 kişi olarak kaydedilmiştir.

Ekvtime Takaişvili'nin 1917 yılında Parhali vadisine yaptığı araştırma gezisine dayanarak verdiği bilgiye göre, Parhali vadisinin yüksek köylerinde eski bir su kanalı bulunuyordu. Birkaç kilometre uzunluğundaki bu kanal, Utavi köyünden başlıyor ve Zavrieti köyüne ulaşıyordu. Bu tarihte Utavi köyü, Parhali vadisinde Gürcü dilinin konuşulduğu köylerden biriydi.

Utavi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Utav" (اوطاو) adıyla Erzurum vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında Utav köyü, Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 1.164 kişiden oluşuyordu. Utavi veya Utav Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Bostancı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Bostancı köyünün nüfusu 1.323 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 284 kişi okuma yazma biliyordu.

Utavi köyünde günümüze kalan tek tarihsel yapı, Utavi Kalesi'dir. Bu kaleden geriye yüksek duvarlar kalmış ve kalenin içindeki sarnıç da günümüze ulaşmıştır.

## Coğrafya
Bostancı köyü Artvin il merkezine 131, Yusufeli ilçe merkezine 26&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Boyalı, Yusufeli

**Boyalı**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Boyalı köyünün eski adı **Sacvareti**'dir. Gürcüce bir yer adı olan Sacvareti (საჯვარეთი), haç anlamındaki "cvari" (ჯვარი) kelimesinden türemiş olan "sacvare"den (საჯვარე) gelir. "Sacvare", haç dikili yerlere deniyordu. Köyün adı, eskiden haç dikilmiş yerlerin varlığına işaret etmektedir. Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili eski kiliselerin ve "sacvare" alanların halkın Müslüman olmasından sonra ziyaret yerlerine dönüşmüş olduğu yazar. Sacvareti, Türkçeye Sacvaret ve Sacveret şeklinde girmiştir. Nitekim 1876 Trabzon vilayeti salnamesinde Sacvaret (ساجوارت) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Sacveret  (ساجورت) olarak geçer.

Sacvareti köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki kale de bu dönemden kalmış olmalıdır.

Sacvareti köyü, geç döneme kadar Osmanlı kayıtlarında geçmemektedir. 1876 Trabzon vilayeti salnamesine göre Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlı Livana kazasını köylerinden biriydi. Söz konusu salnameye göre köyün nüfusu 21 hane ve 107 kişiden oluşuyordu. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 3 eşek, 20 öküz, 40 inek, 273 keçi ve 200 koyun kaydedilmiştir.

Sacvareti köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Artvin vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Saçveret" olarak yazılmış olan köy, Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 356 kişiden oluşuyordu. Sacvereti veya Sacveret Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla Boyalı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Balalan köyünün nüfusu 494 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 142 kişi okuma yazma biliyordu.

Bugünkü Boyalı köyü, rakım olarak daha üstte yer alan Kosketi ve daha alt kısımda Balalan Çayı kenarında yer alan Sacvereti olmak üzere Osmanlı döneminde iki ayrı köydü. Birbirine yakın bu iki köy Cumhuriyet döneminde tek bir muhtarlık altında toplanmıştır. Köye Boyalı adı, yakınlarında bulunan kırmızı boyaya ithafen verilmiştir.

Boyalı köyünde günümüze ulaşmış tek tarihi yapı Sacvreti Kalesi'dir. Kale, ulaşımı zor olan bir kaya üzerinde inşa edilmiştir. Yapıdan geriye sadece 2 metre uzunlukta bir duvar parçası ile sarnıç kalmıştır.

## Coğrafya
Boyalı köyü, Artvin il merkezine 140&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 35&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Cevizlik, Yusufeli

**Cevizlik**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Cevizlik köyünün eski adı Çilçim veya Cilcim'dir. Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği Tao bölgesinde yer alan köyün bu adı, Gürcüce Çimçimi'den (ჭიმჭიმი) Türkçeye girmiş olabilir. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Cilcim (جلجم) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çilçim (چلچم) biçiminde yazılmıştır.

Çimçimi, Orta Çağ'da Gürcü devletlerin yönetimindeki Tao bölgesinin bir köyüdür. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Akmeşe mahallesindeki Bedazori Kalesi de buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. 11-12. yüzyıllarda yaşamış olan Yeni Platoncu Gürcü filozof İoane Petritsi'nin "Çimçimeli" lakabından dolayı bu köyden olduğu kabul edilmektedir.

Çimçimi, 1835 Osmanlı Müslim nüfus defterinde "Cilcim" adıyla Çıldır Eyaleti'ne bağlı Livane-i Ulya sancağının köylerinden biriydi. Osmanlı idaresinin vergi ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bu tarihte köyde 57 hanede 158 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 316 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Bugün Varlık adıyla Cevizlik köyünün bir mahallesi olan Keda, bu nüfus tespiti sırasında ayrı bir köydü ve Keda'daki 8 hanede 23 erkek tespit edilmişti. Gürcücede "tepe" anlamına gelen Keda köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 46 kişiden oluştuğu söylenebilir.

Çimçimi, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre, Trabzon Vilayeti'nin Lazistan Sancağı'na bağlı Livana kazasının bir köyüydü. Köyün nüfusu 42 hanede yaşayan 190 kişi olarak kaydedilmiştir. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 nüfusu sayımında "Cilcim" olarak kaydedilmiş olan köy, Yusufeli kazasının bir köyü olarak Erzurum vilyetine bağlanmıştı. Bu tarihte köyün nüfusu 497 kişiden oluluyordu.

Türkçe kaynaklarda Çilçim ve Cilcim olarak geçem Çimçimi adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Cevizlik olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Cevizlik (*Cilcim*)" biçiminde resmî kayıtlarda kullanılmıştır.

## Coğrafya
Cevizlik köyü, Artvin il merkezine 52&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 53&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
Çağlıyan, Yusufeli

**Çağlıyan**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Çağlıyan köyünün eski adı Hostapor'dur. Gürcüce kaynaklarda Hostapori (ხოსტაპორი) olarak geçer. 
Hostapor, Tzklispiri köyünün bir mahallesiyken 1956'da Çağlayan adıyla bağımsız köy haline getirilmiştir. Bu arada Hostapor adının Çağlayan olarak değiştirildiği anlaşılmaktadır. 1965 genel nüfus sayımında Çağlıyan'ın nüfusu 147 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 85 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Çağlıyan köyü, Artvin il merkezine 72&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 33&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Çevreli, Yusufeli

**Çevreli**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Çevreli köyünün eski adı Petereki (პეტერეკი) veya Peterek'tir. Bu yer adı Türkçe kaynaklarda Peterek, Pertekrek olarak geçer. Peterek sadece köyün değil, Osmanlı döneminde sancak, nahiye ve kazanın da adıydı. Peterek köyü 1849 yılına kadar Peterek sancağının ve Peterek kazasının merkeziydi.

Petereki köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde varlığı bilinen kiliseler ve kale, bu dönemden kalmış olmalıdır.

Petereki, 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde iki ayrı köy olarak geçer. Oltu livasının Kuzey nahiyesine bağlı olan "Pertekrek-i Ulya" ve "Pertekrek-i Süfla", bu tarihte boşalmış bulunuyordu. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında köy 93 haneden oluşuyordu. Bu sırada köyde 245 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Peterek köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 490 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Peterek, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Petkerek" (پتكرك) adıyla Artvin vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesindeki köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "Peterek" olarak yazılmış olan köy, Çoruh vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 901 kişiden oluşuyordu. Petereki veya Pertekrek Türkçe olmaduğu için köyünün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla  Çevreli olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Çevreli köyünün nüfusu 1.451 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 492 kişi okuma yazma biliyordu.

Kasım 2022'de su tutmaya başlayan Yusufeli Barajı'nın baraj gölünün altında kalan köy, yeni yerleşim yerine taşındı.

Peterek köyündeki en önemli tarihsel yapı Peterek Kalesi'dir. Bu kale gem Gürcü hem de Osmanlı döneminde idari merkez işlevini görmüştür. Bu kaleden geriye duvarların büyük bölümü ile kapısı kalmıştır. Kale içinde ayrıca Gürcülerden kalan ve temel seviyesine kadar yıkılmış bir kilise bulunmaktadır. Peterek köyünün kilisesi ise 1960'larda yıkılmış, yerinde cami inşa edilmiştir.

## Coğrafya
Köy; Artvin il merkezine 124&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine ise 19&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
* Geçmişten Geleceğe Yusufeli Sempozyumu Bildirileri
Çeltikdüzü, Yusufeli

**Çeltikdüzü**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir  köydür.

## Tarihçe

Çeltikdüzü köyünün eski adı **Göcek** veya **Göçek**'tir. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Göcek, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise Göçek (كوچك) olarak geçer. Günümüzde Yusufeli ilçesinin bir köyü olan Meşecik, 2013 yılından önce Çeltikdüzü'nün bir mahallesiydi.

Göcek veya Göçek köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki eski kilise bu dönemden kalmış olabilir.

Osmanlı idaresinin 1555 yılındaki tahririne göre Göcek köyünde 7 Hristiyan hane, 1574 yılındaki tahririne göre ise 52 Hristiyan hane yaşıyordu. Köyün adı Göcek olarak kaydedilmiş olmakla birlikte, buradaki mezra ve mevkiler Hazugeti (ხაზუგეთი) gibi Gürcüce adlar taşıyordu. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında köyde 60 hanede 119 erkek bulunuyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün nüfusunun yaklaşık 238 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Bu sırada Göcek Çıldır Eyaleti'ne bağlı Kiskim sancağının köylerinden biriydi.

Göcek köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Göçek (كوچك) adıyla Artvin vilayetine bağlı Yusufeli ilçesinin merkez nahiyesindeki köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "Göcek" olarak yazılmış olan köy, Çoruh vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 602 kişiden oluşuyordu. Göcek köyünün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla değiştirilmiş ve Çoruh Nehri kıyısında çeltik yetiştirildiği köye Çeltikdüzü adı verilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Çeltikdüzü köyünün nüfusu 919 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 287 kişi okuma yazma biliyordu.

Göcek veya Göçek köyünde, muhtemelen Gürcü döneminden kalma bir mağara kilise bulunmaktadır. Bu kilise bir kayada oyulmuş mağaradan oluşmaktadır. Kilisenin yuvarlak apsisi bugün de fark delmektedir. Apsisin kuzeyinde, pencereli küçük bir kiler odası vardır. Kilisenin batı tarafından bir açıklık bulunmaktadır. Bu açıklıktan kilisenin üstündeki kiler odasına ulaşılmaktadır. Kilisenin kapısı kuzey tarafta yer alır.

Kasım 2022'de su tutmaya başlayan Yusufeli Barajı'nın suları altında kalan köy, yeni yerleşim yerine taşındı.

## Coğrafya
Çeltikdüzü köyü Artvin il merkezine 122&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine ise 13&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
* 237011 YerelNET]
* Göçekli resmî sitesi
Dağeteği, Yusufeli

**Dağeteği**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Dağeteği köyünün eski adı Vaşkan veya Vaşkani'dir. Köyün yer aldığı Tao bölgesi Gürcülerden ele geçirildiği için bu yer adı Türkçeye Gürcüce Vaşkani'den (ვაშკანი) girmiş olabilir. Çünkü bazı kaynaklarda köyün adı Vaşgan olarak da geçer. Köyün adı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine de Vaşkan veya Vaşgan (واشکان) biçiminde yazılmıştır.

Tarihsel Tao bölgesinde yer alan Vaşkan, 1549'da Gürcistan seferinde Osmanlı Devleti tarafından ele geçirilmiştir.

Başkan veya Vaşkani, 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Oltu livasının Anzavi nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 40 haneden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 1 hane Müslüman olmuş, 39 hane Hristiyan olarak kalmıştı. Vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla Osmanlı idaresinin 1835 tarihinde yaptığı nüfus tespitinde köyde 9 hane ve 22 erkek kaydedilmiştir. Erkek nüfusu kadar kadın nüfusu da eklenince, köyde yaklaşık 44 kişinin yaşadığı ortaya çıkar.

Vaşkan, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının Erkinis nahiyesine bağlı bir köydü. 1935 genel nüfus sayımında Erzurum vilayeti içinde aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 150 kişiden oluşuyordu. Vaşkan ya da Vaşgan adı "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Dağeteği olarak değiştirildi. Bununla birlikte köyün eski adı, bir süre daha yeni adıyla birlikte "Dağeteği (*Vaşkan*)" biçiminde resmî kayıtlarda kullanıldı.

Dağeteği köyünde eskiden bir yeraltı sığınağı veya deposu olduğu bilinmektedir. Ancak bu yapı tamamen çökmüştür.

## Coğrafya
Artvin il merkezine 125&nbsp;km, Yusufeli ilçesine 40&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Demirdöven, Yusufeli

**Demirdöven**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Demirdöven köyünün eski adı Zemvan/Zemevan'dır. Bu adın Gürcüce yer adı olan Zemvani Zemovani'den (ზემოვანი) veya Zemo Ubani'den (ზემო უბანი) değişime uğramıştır. Her iki yer adı da “yukarı mahalle, yukarı köy” gibi bir anlama gelir. Nitekim köy, Parhali vadisinin yukarı (ზემო / zemo: yukarı) kesiminde yer alan köylerden biridir. Demirdöven köyünden sonra daha üst kesimde sadece bir köy, Yaylalar köyü bulunmaktadır.

Yerleşim, Orta Çağ Gürcistan'ının bir parçası olan Tao bölgesinin köylerinden biriydi. Osmanlı kayıtlarında Zemvan (زمون) olarak geçen köyü Osmanlılar 1549 yılındaki Gürcistan seferinde ele geçirdi. Köy, önce Livane sancağına, sonra Çıldır Eyaleti'ne bağlandı. 1835 yılında askerlik ve vergi amaçlı yapılan nüfus sayımında Çıldır Eyaleti'nin Livane kazasına bağlı bir vakıf köyüydü. Köyde, 63'ü Kldistavi mahallesinde olmak üzere, 96 hane bulunuyordu ve toplam 373 Müslüman erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün nüfusunun yaklaşık 746 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Osmanlı Devleti'nin vilayet sistemine geçtiği 19. yüzyılın ikinci yarısında, Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının bir köyüydü. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre köyün nüfusu 82 hanede yaşayan 310 kişiden oluşuyordu. Salnamede belirtilmemiş olmakla birlikte bu tarihte de Osmanlı idaresi sadece erek nüfus tespit ediyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün toplam nüfusunun 620 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Tarımla geçinen köyde hayvan varlığı olarak 30 öküz, 50 inek, 35 at, 600 keçi ve 512 koyun tespit edilmiştir. 93 Harbi (1877-1878) sonrasında Livana kazasının büyük bölümü Rusların eline geçince, köyde Erzurum vilayetinin Kiskim kazasına bağlandı.

Yerleşim, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Zemvan / Zemevan" (زموان) adıyla Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü. 1940 genel nüfusu Çoruh vilayeti bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve adı "Zemevan" olarak kaydedilmişti. Bu sırada köyün nüfusu 1.134 kişiden oluluyordu. Zemovani / Zemevan "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Demirdöven olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Demirdöven köyünün nüfusu 1.281 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 183 kişi okuma yazma biliyordu.

Demirdöven köyünde 2009 ve 2010 yılında yapılan saha çalışmasında köylüler arasında artık Gürcü dilinin konuşulmadığı, ancak köylülerin bir Gürcü geçmişe sahip olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, köyün mezraları, yaylaları, ormanları ve otlakları günümüzde de Gürcüce adlara sahiptir.

## Coğrafya
Artvin il merkezine 143&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine ise 38&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Çamlıca, Yusufeli

**Çamlıca**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Çamlıca köyünün eski adı **Lusuncur** veya **Lusuncuri**'dir. Lusuncur, Ermenicede "parlak su" anlamındaki Lsunçur'dan değişime uğramış olabilir. Lusuncuri (ლუსუნჯური) ise, Gürcü aile adından geliyor olabilir. Nitekim Orta Çağ'da bazı Gürcü aile adları "-uri" (-ური) ekiyle sonlanıyordu. Bu yer adı Türkçeye Lusuncur (لصونجور) şeklinde girmiştir. Çamlıca köyü, 1946 yılında bir mahalleye dönüştürülmüş olan eski Danaleti (bugün Ünlüler) köyünü de kapsamaktadır.

Lusuncuri köyü, Orta Çağ'da  Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar köyün bulunduğu yöreyi 1549 saferiyle Gürcülerden ele geçirmiştir.

Lusuncuri, 1835 tarihli nüfus tespitinde Çıldır Eyaleti'nin Livana-i Ulya sancağına bağlı Bedazor nahiyesinin köylerinden biriydi. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 36 hanede 102 erkek yazılmıştır. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Danaleti köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 204 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Lusuncuri köyü, 19. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon Vilayeti'nin sacaklarından biri olan Lazistan sancağının Livana kazasına bağlıydı. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre köyün nüfusu 32 hanede yaşan 44 kişiden oluşuyordu. Salnamede belirtilmemiş olmakla birlikte bu tarihte de Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusunu tespit ediyordu. Buna bağlı olarak köyün toplam nüfusunun yaklaşık 88 kişiden oluştuğu söylenebilir. Bu salnamede vergiye hayvan varlığı olarak 60 öküz, 50 inek, 11 at, 167 keçi ve 138 koyun kaydedilmiştir.

Artvin vilayetinde 1925 yılında köy adlarının değiştirildiği sırada Lusuncuri Erzurum vilayetine bağlıydı. Bundan dolayı köyün adı değişmeden kalmıştır. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Lusuncur (لوسنجور) şeklinde geçer. Bu sırada Lusuncuri, Artvin vilayetine bağlanmış olan Yusufeli kazasının Ogdem nahiyesinin köylerinden biriydi.

Lusuncuri köyü, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 367 kişiden oluşuyordu. Lusuncuri veya Lusuncur Türkçe olmadığı çin köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Değirmentaşı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Değirmentaşı köyünün nüfusu 562 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 224 kişi okuma yazma biliyordu. Köye daha sonra
Değirmentaşı yerine Çamlıca adı verilmiştir.

## Coğrafya
Çamlıca köyü, Artvin il merkezine 89&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 55&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Demirköy, Yusufeli

**Demirköy**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bir köydür.

## Tarihçe

Demirköy'ün eski adı **Nigzovani**'dir. Gürcüce bir yer adı olan Nigzovani'den (ნიგზოვანი), ceviz anlamına gelen "nigozi" (ნიგოზი) kelimesinden türemiştir. Nigzovani "cevizli" veya "cevizlik" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye Nigzovan veya Nigzevan şeklinde girmiştir. Nitekim 1835 tarihli nüfus defteri ile 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Nigzovan / Nigzevan (نکزوان) olarak geçer.

Nigzovani, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmişti. Eski adı  Heviskari olan Eğritaş mahallesinde yer alan ve Nigzovani Kalesi olarak da bilinen Heviskari Kalesi, buranın önemli bir yerleşim olduğunu göstermektedir. Kalede geleneksel Gürcü şarabının yapımında kullanılan on kadar kvevrinin tespit edilmiş olması, Nigzovani'nin eski bir Gürcü yerleşimi olduğuna işaret etmektedir.

Nigzevani, Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 tarihli nüfus sayımında Çıldır Eyaleti'nin Livane-i Ulya sancağına Bedazor nahiyesine köylerinden biriydi. Nüfusu 52 hanede yaşayan 164 erkek olarak tespit edilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Nigzevan'ın toplam nüfusunun yaklaşık 328 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Nigzevani köyü, 19. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon vilayetine bağlı Lazistan sancağı sınırları içinde yer alıyordu. Bu sancağa bağlı Livana kazasının bir köyüydü. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre köyün nüfusu 48 hanede yaşayan 188 kişiden oluşuyordu. Salnamede belirtilmemekle birlikte Osmanlı idaresinin bu tarihte de sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bilinmektedir. Buradan hareketle Nigzevan'ın nüfusunun yaklaşık 376 kişiden oluştuğu söylenebilir. Bu sırada köyde hayvan varlığı olarak 60 öküz, 50 inek, 13 at, 150 keçi ve 150 koyun kayda geçirilmiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Livana kazası Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılınca, Nigzevan köyü Kiskim kazasına bağlandı.

Nigzevani köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Nigzevan" (نكزوان) adıyla Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Niğzivan" olarak yazılmış olan köy, Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 474 kişiden oluşuyordu. Nigzovani veya Nigzevan Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında  7267 sayılı kanunla Demirköy olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Demirköy'ün nüfusu 545 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 177 kişi okuma yazma biliyordu.

Heviskari Kalesi, Heviskari Deresi (Eğritaş Deresi) vadisinde, köy yollarının birleştiği hâkim bir noktada, kayalık bir tepede inşa edilmiştir. Ulaşımı kolay olmadığı için kale günümüze fazla tahrip olmadan ulaşmıştır.

## Coğrafya

Demirköy Artvin il merkezine 58&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine ise 47&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Dokumacılar, Yusufeli

**Dokumacılar**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe
Eski adı Aşağı Hungamek ya da Aşağı Hengamek'tir. Yusufeli'nin bir başka köyü olan Yüncüler'in eski adı ise, Yukarı Hungamek'tir. Köyün adı 1555 tarihli Osmanlı tahrir defterinde Hungâmek-i Suflâ (حونكامك سفلا) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde  "Hengâmek-i Suflâ" (هنكامك سفلا) biçiminde yazılmıştır. Aşağı Hungamek adını Çoruh Nehri'nin bir kolu olan Hengamek Deresi'nden alır. Hengamek adı Farsça "hengâme"den (gürültü, patırtı) gelir. Farsça'dan Ermeniceye girmiş olan bu kelime, değişime uğrayarak Hungamek ve Hengamek'e dönüşmüştür. Köye bu ad, söz konusu derenin hengame içinde akışından dolayı verilmiş olmalıdır.

Aşağı Hengamek köyü erken ve geç orta çağlarda Gürcü devletleri sınırları içinde bulunuyordu. 16. yüzyılın ilk yarısında Osmanlılar köyü, bu devletlerden biri olan Samtshe Atabeyliği'nden ele geçirdi. 1555 ve 1574 tarihli tahrir defterlerinde  Aşağı Hungamek ile Yukarı Hungamek birlikte Peterek sancağının köyü olarak kaydedilmiştir. 1574 yılında bu iki köyün nüfusu 28 haneden (148 kişi) oluşuyordu. Nüfusun tamamı Hristiyan olarak yazılmıştı. 1652 yılına gelindiğinde Hungamek köyü tamamen Müslümanlaşmıştı. Osmanlı idaresinin gerçekleştirdiği 1835 tarihli nüfus tespitinde, Kiskim sancağına bağlı tek köy olarak kaydedilmiş olan Hungamek'te 168 hanede 385 erkek tespit edilmiştir. Köyün toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın eklenirse, Hungamek'in nüfusunun 770 kişiden oluştuğu ve hane başına ortalama 4,5 kişinin düştüğü ortaya çıkar. Bu tespitten hareketle köyün aile yapısının kalabalık olmadığı söylenebilir. 1848 yılında ayrı bir köy olarak yazılmış olan Hungamek-i Sufla'da 78 hanede 390 kişi yaşıyordu.

Hengamek-i Sufla, 1928 yılında Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü. 1935 genel nüfus sayımında "Hüngemeğisüfla" adıyla kaydedilmiş olan Aşağı Hengamek, bu tarihte Yusufeli'nin merkez nahiyesinde Erzurum vilayetine bağlı bir köydü ve köyde 520 kişi yaşıyordu. Hungamek veya Hengamek adı "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Dokumacılar olarak değiştirildi. Bununla birlikte köyün eski adı, bir süre daha yeni adıyla birlikte "Dokumacılar (*Hüngamegi-Süfla*)" biçiminde resmî kayıtlarda kullanıldı.

## Coğrafya
Dokumacılar Artvin il merkezine 141&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 36&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
* Yusufelim
Esenyaka, Yusufeli

**Esenyaka**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Esenyaka köyünün eski adı Zor'dur. Nitekim 1835 tarihli nüfus defterinde Zor (زور) adıyla geçer. Gürcüce kaynaklarda köyün adı Zari (ზარი) biçiminde de yazılmıştır.

Zor köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirdi. Köyün adı eski Osmanlı kayıtlarında geçmemekle birlikte, buradaki kale ve kilise kalıntıları Zor'un eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir.

Zor köyü, 19. yüzyılın ilk yarısında Çıldır Eyaleti'ne bağlı Livane-i Ulya sancağının köylerinden biriydi. Osmanlı idaresinin vergi belirleme ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği sırada köyde 130 hanede 318 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 636 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Zor veya Zari köyü, 19. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon Vilayeti'nin dört sancağından biri olan Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının köylerinden biriydi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Zor (ظور) biçimde yazılan köyün nüfusu 123 hane ve 350 kişi olarak verilmiştir. Salnamede belirtilmemekle birlikte bu dönemde de Osmanlı idaresinin sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bilinmektedir. Bunun üzerinden köyün toplam nüfusunun 700 kişiden oluştuğu söylenebilir. Söz konusu salnamede Zor köyündeki hayvan varlığı 60 öküz, 30 inek, 120 at, 280 keçi ve 100 koyun olarak kayıt altına alınmıştır.

Zor veya Zari köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Zor" (ظور) adıyla Artvin vilayetine bağlı Yusufeli ilçesinin merkez nahiyesindeki köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "Zor" olarak yazılmış olan köy, Çoruh vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 840 kişiden oluşuyordu. Zor veya Zari Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Esenyaka olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Esenyaka köyünün nüfusu 1.075 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 447 kişi okuma yazma biliyordu.

Esenyaka köyünde eski iki kilise ile bir kalenin varlığı bilinmektedir. Zor Kalesi, köyün merkezinin 1&nbsp;km kuzeybatısında, köylülerin Vanati olarak adlandırdığı yerde, bir kayanın üzerinde inşa edilmişti. Bu kaleden geriye sadece yıkıntılar kalmıştır. Kalenin alt tarafında yamaçta ve büyük bir olasılıkla kalenin içinde birer kilise vardı. Ne var ki bu kiliselerden geriye bir şey kalmamıştır.

## Coğrafya

Esenyaka köyü Artvin ilçe merkezine 76&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 29&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*
Gümüşözü

**Gümüşözü**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Gümüşözü köyünün eski adı Ağcud veya Ağcut'tur. Gürcüce kaynaklarda Ağcuti (აღჯუთი) olarak geçer. Bu yer adının Algeti'den (ალგეთი) değişime uğrayarak Ağceti (აღაჯეთი) ve Ağcuti'ye dönüştüğü tahmin edilmektedir.

Ağcut köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Ancak bu yerleşimin adı eski Osmanlıca kaynaklarda geçmemektedir.

Ağcut, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Ağcud" (آغجود) adıyla Artvin vilayetinin Yusufeli kazasına Erkinis nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 101 kişiden oluşuyordu. Ağcut, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Gümüşözü olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Gümüşözü köyünün nüfusu 155 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde sadece 16 kişi okuma yazma biliyordu.

## Coğrafya
Gümüşözü köyü, Artvin il merkezine 127&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 40&nbsp;km uzaklıktadır. Dağeteği köyüne komşudur.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Günyayla, Yusufeli

**Günyayla**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydüür

## Tarihçe

Günyayla köyünün eski adı Oğdar'dır. Gürcüce kaynaklarda Oğdari (ოღდარი) ve Okdari (ოკდარი) olarak geçer. Osmanlıların köyü Gürcülerden ele geçirmiş olmasına dayanarak bu yer adının Türkçeye Gürcüceden girdiği söylenebilir.

Oğdar, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı topraklarını oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. 

Oğdar, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Ardanuç livasının Kahisi nahiyesine bağlıydı. Nüfusu, tamamı Hristiyan olan 36 haneden oluşuyordu. Vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835 yılında yapılan Osmanlı nüfus tespitinde Oğdar (اوغدار) olarak yazılan köyde 65 hane ve 157 erkek kaydedilmiştir. Erkek nüfusu kadar kadın nüfusu eklenince, köyde 314 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Bu tarihte Oğdar, Çıldır Eyaleti'nin Tavusker sancağına bağlıydı.

1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Oğdar olarak kaydedilmiş olan köy, bu tarihte Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının Erkinis nahiyesine bağlıydı. Oğdar, 1935 genel nüfus sayımında Erzurum vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve köyün nüfusu 844 kişiden oluşuyordu. Oğdar adı "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Günyayla olarak değiştirildi. Bununla birlikte resmî kayıtlarda yeni adıyla birlikte köyün eski adı da "Günyayla (*Oğdar*)" biçiminde bir süre daha kullanıldı.

Günyayla köyünde varlığı bilinen tek tarihsel yapı Oğdar Kalesi'dir. Bugün yıkık durumda olan kaleden geriye 5 metre uzunluğunda duvar ile sarnıç kalmıştır.

## Coğrafya
Günyayla köyü, Artvin il merkezine 72&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 45&nbsp;km uzaklıktadır. Rakım köyün merkezinde Kışları çok soğuk, yazları ise serin geçer.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Havuzlu, Yusufeli

**Havuzlu**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Havuzlu köyünün eski adı Oker veya Okar'dır. Bu adın Gürcüce Oheri'den (ოხერი) geldiğini belirten kaynaklar bulunmaktadır. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği topraklarda Ohera (ოხერა) adını taşıyan başka köyler bulunmaktadır. Havuzlu köyünün adı, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnameside ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Oker / Okar (اوقر) biçiminde yazılmıştır. Oheri, terk edilmiş, virane hale gelmiş yer demektir.

Oheri ya da Okar, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı topraklarında yer alan Tao bölgesinin köylerinden biridir. Birleşik Gürcistan Krallığı'ndan sonra bu bölgeye hakim olan ve bir Gürcü devleti
olan Samtshe-Saatabago yönetimi altındayken 16. yüzyılın ortasında köyü Osmanlılar ele geçirdi. Ardından Oheri Livane sancağına bağlandı.

Oheri, Osmanlı idaresinin vergi tahsil etme ve askere alama amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespiti sırasında, Çıldır Eyaleti'ne bağlı Livane-i Ulya sancağının Kavkaseti nahiyesinin bir köyüydü. Bu tespitte köyde 60 hane ve 156 erkek yazılmıştır. Köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir ve bunun sonucunda köyde 312 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Bu tarihte hane başına ortalama 5,2 kişi düşüyordu.

Oheri, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlı Livana kazının köyü olarak geçer. Köyde 58 hane 180 kişi tespit edilmiştir. Osmanlı idaresinin bu tarihte de sadece erkek nüfusu tespit ettiği bilinmektedir. Kadın nüfusu da eklenince köyde 360 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Hane başına düşen ortalama kişi sayısı bu tarihte 6,2 kişiye yükselmiştir. Hem 1835 tespitine hem de 1876 tespitine göre köydeki aile yapısının kalabalık olmadığı söylenebilir. Tarımla geçindiği bilinen köyde salnamedeki kayıtlara göre kaynak varlığı 30 öküz, 50 inek, 80 at, 100 keçi ve 12 koyundan oluşuyordu. 1878'de Livane kazası Rusya'ya kalınca, Oheri köyü Kiskim kazasına bağlandı.

Oheri, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesinin bir köyüydü. 1940 genel nüfusu sayımında "Okar" olarak yazılmış olan köy, Çoruh vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesinin bir köyü olarak kaydedilmişti ve köyde 578 kişi yaşıyordu. Oheri, Oker ya da Okar adı "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Havuzlu olarak değiştirildi. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte bir süre daha "Havuzlu (*Okar*)" biçiminde resmî kayıtlarda kullanıldı.

## Coğrafya
Havuzlu köyü, Artvin il merkezine 83&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 22&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
* YerelNET
Irmakyanı

**Irmakyanı**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Irmakyanı köyü ile Sebzeciler köyünün eski ortak adı Kolik'tir. Irmakyanı köyü Yukarı Kolik, Sebzeciler köyü de Aşağı Kolik olarak adlandırılır. Kolik adı sonradan Kölik biçimini almıştır.

Yukarı Kolik köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan Tao bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki eski kilise kalıntısı bu dönemden kalmış olabilir. Yukarı Kolik Kilisesi veya Cavrieti Kilisesi'nin kalıntıları, köyün 4,5&nbsp;km güneyinde Cavrieti (İkizkaya) mahallesinin yaylasında bulunmaktadır. Cavrieti, Murzeti gibi yer adları da köyün Gürcü geçmişini göstermektedir.

Yukarı Kolik köyü, Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Çıldır Eyaleti'nin Livana-i Ulya sancağının Kavkaset nahiyesine bağlıydı. Kolik-i Ulyâ (کولٻك علٻا) biçiminde yazılmış olan köyün nüfusu 13 hane ve 42 erkek olarak kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Yukarı Kolik köyünün nüfusunun yaklaşık 84 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Yukarı Kolik köyü, 19. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon Vilayeti'nin dört sancağından biri olan Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının köylerinden biriydi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Kolik-i Ulya (كلك علیا)olarak geçen köyün nüfusu 10 hane ve 42 kişi olarak verilmiştir. Salnamede belirtilmemekle birlikte bu dönemde de Osmanlı idaresinin sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bilinmektedir. Bunun üzerinden köyün toplam nüfusunun yaklaşık 84 kişiden oluştuğu söylenebilir. Söz konusu salnamede Zor köyündeki hayvan varlığı 5 öküz, 6 inek, 200 keçi ve 183 koyun olarak kayıt altına alınmıştır. Ertesi yıl başlayan 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Livana kazası Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılınca, Kolik köyü Kiskim (Yusufeli) kazasına bağlandı.

Kolik-i Ulya köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Kolik-i Kiskim" (كولك كسكیم) adıyla Artvin vilayetine bağlı Yusufeli ilçesinin merkez nahiyesindeki köylerden biriydi. Daha sonra "Köliğikiskim" adıyla kaydedilen köy 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 198 kişiden oluşuyordu. Kolik Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla, akarsu kıyısında bulunmasından dolayı Irmakyanı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Irmakyanı köyünün nüfusu 302 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 97 kişi okuma yazma biliyordu.

Köyün adı geç tarihlerde Irmakyanı olarak değiştirilmiştir. Köy *Ada*, *Bodurlar*, *Kölik* (*Yeniyuva*), *Köyiçi*, *Taşbaşı*, *Zengeller* ve *Zuvar* mahallelerinden oluşmaktadır. Nisan 2020'de Cumhurbaşkanlığı kararıyla köy sakinlerinin Yusufeli Barajı ve Hidroelektrik Santrali Projesi nedeniyle belirlenen yerlere nakledileceği ve yerleştirileceği açıklanmıştır. Kasım 2022'de su tutmaya başlayan Yusufeli Barajı'nın baraj gölünün altında kalan köy, yeni yerleşim yerine taşındı.

## Coğrafya
Irmakyanı köyü, Artvin il merkezine 99&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 5&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
İnanlı, Yusufeli

**İnanlı**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

İnanlı köyünün eski adı İphan'dır. Nitekim 1835 tarihli nüfus defterinde İphan (اپخان) olarak geçer. Ancak fihriste "İbhar" şeklinde yazılmıştır. Bu yer adının Gürcüce İphari (იფხარი) olduğu ve bir tür eğrelti otunun adından geldiği tahmin edilmektedir.

İphan köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1555 yılında Erzurum Eyaleti içinde Tortum sancağının İşhan nahiyesine bağlı olan köyün nüfusu 20 Hristiyan haneden oluşuyordu.

İphan, Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 nüfus sayımında Çıldır Eyaleti içinde Tavusker sancağına bağlı köylerden biriydi. Bu tarihte köyde 26 hanede toplam 79 erkek tespit edilmişti. Erkek sayısı kadar kadın eklenince İphan'ın toplam nüfusunun yaklaşık 158 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

İphani köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "İphan" (ایپخان) adıyla Artvin vilayetine bağlı Yusufeli kazasının Erkinis nahiyesindeki köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 158 kişiden oluşuyordu. İphan veya İphani Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla İnanlı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında İnanlı köyünün nüfusu 217 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 98 kişi okuma yazma biliyordu.

İnanlı köyünün yerleşim alanı baraj suları altında kalmıştır.

## Coğrafya
İnanlı köyü, Artvin il merkezine 83&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 22&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* 
* iphan - inanlı köyü internet sitesi
İşhan, Yusufeli

**İşhan**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

İşhan veya İşhani (იშხანი), köyün bilinen en eski adıdır. Bu yer adı, eski Kolhi dilinden gelen Megrelce bir kelime olan "şhani"den (შხანი) değişime uğramış olabilir. Bu kelime "sert toprak" anlamına da gelir. Bu yer adı Osmanlıca kayıtlarda İşhan (اشخان) olarak geçer.

İşhani, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao bölgesinde yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Öte yandan köyde Gürcü Krallığı döneminde, 9. yüzyılda inşa edilen kiliseler İşhani'nin çok eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir.

İşhani, 1555 tarihli Osmanlı tahrir defterinde Erzurum Eyaleti içinde Tortum sancağına bağlı İşhan nahiyesinin köylerinden biriydi. 1595 tarihli ve *[[Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan]]* adlı Osmanlı mufassal defterine göre İşhani köyü, Ardanuç livasına bağlı İşhan nahiyesinin merkeziydi. Nüfusu 78 haneden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 4 hane Müslüman olmuş, 74 hane Hristiyan olarak kalmıştı. Bu defterde aynı livanın Kahis nahiyesine bağlı olarak kaydedilmiş başka bir İşhan köyünün nüfusu ise, 16 Hristiyan haneden oluşuyordu.

Osmanlı Devleti'nin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 tarihli nüfus sayımında İşhan, Çıldır Eyaleti'nin Tavusker sancağına bağlı bir köydü. Bu tarihte köyde 76 hanede 207 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, İşhan köyünün nüfusunun yaklaşık 414 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından 1878’de imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti Tavusker kazasını  Rusya’ya bırakınca İşhan köyü de Tortum kazasına bağlandı.

İşhani köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde İşhan (ایشخان) adıyla Artvin vilayetine bağlı Yusufeli kazasının Erkinis nahiyesindeki köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 879 kişiden oluşuyordu. İşhani veya İşhan Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Dağyolu olarak değiştirilmiştir. Nitekim köyün adı 1960 genel nüfus sayımında "Dağyolu (*İşhan*)" biçiminde yazılmıştır. 1965 genel nüfus sayımında Dağyolu köyünün nüfusu 1.290 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 499 kişi okuma yazma biliyordu. Köyün adı daha sonra yeniden İşhan'a dönüşmüştür.

Kasım 2022'de su tutmaya başlayan Yusufeli Baraj Gölü'nün altında kalan köy, yeni yerleşim yerine taşındı.

İşhani köyündeki en önemli tarihsel anıtlardan biri İşhani Manastırı’dır. Manastır yapı topluluğu içinde bir ana kilise, 3 veya 4 küçük kilise yer alır. Bunların dışında köyde başka kiliseler de vardır. Eskiden ayrı bir köy olan ve sonra İşhani’nin mahallesine dönüştürülen Avresi’deki köy kilisesi tamamen yıkılmıştır. Bir köy kilisesi olan Avresi Kilisesi ile İşhani köy merkezi arasında İşhani Kalesi yer alır. Suhbeçi Kilisesi de köyün bugünkü sınırları içinde bulunmaktadır.

## Coğrafya
Artvin il merkezine 79&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 30&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Kınalıçam

**Kınalıçam**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Kınalıçam köyünün eski adı **Asparaşeni**'dir. Asparaşeni (ასპარაშენი), erkek adı Aspara'dan (ასპარა) türemiş olup "Aspara'nın köyü" anlamına gelir. Nitekim Aspara adı, 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde de geçer. Asparaşeni, **Aspişeni** (ასპიშენი) olarak da bilinir.

Asparaşeni, Orta Çağ'da Gürcistan'ın oluşturan bölgelerden biri olan Tao bölgesinde yer alır. Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki kale ve kilse bu dönemdem kalmış olmalıdır. *[[Kartlis Tshovreba]]* adlı eski Gürcistan tarihinde köyden Asparaşeni olarak söz edilmiştir. Aşpişen veya Aşbişen adları Osmanlı döneminde ortaya çıkmış olmalıdır.

Asparaşeni veya Aspişeni, 1555 tarihli Osmanlı tahrir defterine göre, Erzurum Eyaleti'nin Tortum sancağına bağlı İşhan nahiyesinin köylerinden biriydi. Köyün nüfusu 40 haneden oluşuyordu. Daha sonra köy Ardanuç livasına bağlandı. Nitekim 1595 tarihli ve *[[Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan]]* adı Osmanlı mufassal defterindeki kayda göre, bu livanın İşhan nahiyesine bağlıydı. Nüfusu, tamamı Hristiyan olan 30 haneden oluşuyordu. Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 tarihli nüfus sayımında "Aşbuz" adıyla Kiskim sancağının bir köyüydü. Bu defterde 13 hanede 30 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplan nüfusunun yaklaşık 60 kişiden oluştuğu söylenebilir.

Asparaşeni köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Aşbişan (آشبیشان)  adıyla Artvin vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesindeki köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "Aşbişen" olarak kaydedilmiş olan köy, Çoruh vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 235 kişiden oluşuyordu. Asparaşen veya Aşbişen "yabancı kökten geldiği" gerekçesiyle 1959 yılında Kınalıçam olarak değiştirilmiştir.  1965 genel nüfus sayımında Kınalıçam köyünün nüfusu 422 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde sadece 101 kişi okuma yazma biliyordu.

Asparaşeni'de iki tarihsel yapının varlığı bilinmektedir. Bunlardan biri, tek nefli bir köy kilisesi olan Asparaşeni Kilisesi'dir. Aşmaşeni Kilisesi olarak da bilinen yapı, Yusufeli'den Tortum'a giden yolun 50 metre sağında bulunuyordu. Kesme taştan inşa edilen ve 1970'lerde insan eliyle yıkılan kilisenin temeli bugün bir evin avlusunda bulunmaktadır. Kilisenin taşları söz konusu evin inşasında kullanılmıştır. Kiliseden geriye harçlı duvar ve seramik parçaları kalmıştır. Aşmaşeni Kalesi olarak da bilinen Asparaşeni Kalesi ise, köyün kuzey kesiminde, Yusufeli-Tortum yolu kıyısında, kayalık bir tepede yer alır. Kale bu noktadan İşhani Kalesi'ni görmektedir.

## Coğrafya
Köy; Artvin il merkezine 103&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 23&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*
Kirazalan, Yusufeli

**Kirazalan**, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

## Tarihçe

Kirazalan köyünün eski adı Hers'tir. Köyün bu adla adlandırdığı dönemde bu yerleşme bugünkü Erenköy'ü de kapsıyordu. Bundan doları Gürcüce kaynaklarda Kirazalan köyü Kvemo (Aşağı) Hersi (ქვემო ხერსი), Erenköy ise Zemo (Yukarı) Hersi (ზემო ხერსი) olarak geçer.

Hersi köyü, tarihsel Tao bölgesinde yer alır. Osmanlılar bu yerleşmeyi 16. yüzyılda Gürcü yönetiminden ele geçirmiştir. Köyün eski adı da Türkçeye Gürcüceden girmiş olmalıdır. Kirazalan köyünün Ahalşeni (ახალშენი) mahallesinde günümüze kalıntıları ulaşan kilise, buranın eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.

Hers, 1595 tarihli *Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç* adlı Osmanlı tahrir defterine göre, 1550 yılında kurulan Ardanuç livasının Kemhis (Kamhis) adlı nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 15 (yaklaşık 70 kişi) haneden oluşuyordu. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla 1835 yılında gerçekleştirdiği nüfusu tespiti sırasında Hers, Çıldır Eyaleti'nin Tavusker sancağına bağlıydı. Köyde 12 hanede 48 erkek tespit edilmiştir. Bu tarihte Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince Hers köyünün nüfusunun yaklaşık 96 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Köyün nüfusu Müslümanlardan oluşuyordu. 1848 yılında Erzurum vilayetinin Tavusker kazasına bağlı olan köyde 84 hane (yaklaşık 420 kişi) kaydedilmiştir. Ancak köyünün nüfusunun bu kadar artmış olması dikkat çekicidir.

Hers köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Hers" (حرس) Artvin vilayetinin Yusufeli kazasına bağlı Erkinis nahiyesinin köylerinden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 1.219 kişiden oluşuyordu. Fakat Artvin vilayetinin yerini bu tarihte Çoruh vilayeti almıştı. Hers "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kirazalan olarak değiştirilmiştir. Bu sırada köyün yukarı kısmına Erenköy adıyla köy statüsü verilmiştir. Nitekim 1960 genel nüfus sayımında Erenköy olarak kaydedilmiş olan yerleşimde 991 kişi, "Kirazalan (*Hers*)" adıyla kaydedilmiş olan yerleşimde ise 678 kişi yaşıyordu. 1965 genel nüfus sayımına göre Kirazalan köyünde 695 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 229 kişi okuma yazma biliyordu.

Kirazalan köyünde, "Kilise Yayla" olarak adlandırılan yerde bulunan Hersi Kilisesi, tek kubbeli bir yapıydı. Bu kilise tamamen yıkılmıştır. Köyde ayrıca yıkık durumda eski bir hamam bulunmaktadır.

## Coğrafya
Kirazalan köyü, Artvin il merkezine 93&nbsp;km, Yusufeli ilçe merkezine 39&nbsp;km uzaklıktadır.

## Nüfus

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
*