Hibetullah Ahundzade

**Hibetullah Ahundzade** (, ; d. 19 Ekim 1967, Pençvaiye, Kandehar), Taliban yönetimindeki Afganistan İslam Emirliği'nin en üst düzey lideri olan Afgan bir din adamıdır. 2016'dan beri Taliban'ın liderliğini sürdüren Ahundzade'nin önderliğindeki hareket, 2001-2021 Afganistan Savaşı'nda ABD destekli güçlere karşı kazandığı zaferle yeniden iktidara geldi. Mevlevî ünvanını kullanan Ahundzade'ye Taliban tarafından "Emîrü'l-mü'minîn" ünvanı verildi. Kendisinin doğruluğu kesinleşmemiş bir fotoğrafı ve birkaç konuşma kaydı dışında dijital ortamda neredeyse hiçbir izi bulunmamaktadır.

Ahundzade, Taliban'a ilişkin fetvalarıyla tanınır. Birçok Taliban liderinden farklı olarak fiili savaş deneyimi yoktur; ancak oğullarından biri intihar bombacısıydı. 1996 ile 2001 yılları arasında Taliban yönetiminin şeriat mahkemelerinde İslam hukuku yargıcı olarak görev yaptı. Taliban ayaklanmasının başlangıcında Taliban'ın gölge mahkeme sistemini yönetmek üzere seçildi ve Mayıs 2016'da Taliban'ın yüce lideri seçilene kadar bu görevde kaldı. El-Kaide lideri Eymen ez-Zevahiri'nin onu "Emîrü'l-mü'minîn" olarak desteklemesi, Taliban müttefikleri arasındaki cihatçı itibarını güçlendirdi. 2019'da, ABD ile barış görüşmelerini yürütmesi için Abdülgani Birader'i görevlendirdi. Bu görüşmeler, 2020'de ABD güçlerinin Afganistan'dan tamamen çekilmesinin yolunu açan Doha Anlaşması'nın imzalanmasıyla sonuçlandı.

Ahundzade, 2021'de ABD'nin çekilme süreci devam ederken Taliban'ı Afganistan hükûmetine karşı zafere taşıdı ve ardından Afganistan'da mutlak otoriteye dayanan totaliter bir İslamcı yönetim kurdu. Yönetimi, özellikle kadınların çalışma ve eğitim haklarını kısıtlayan uygulamalar nedeniyle yoğun biçimde eleştirildi. Onun emriyle Taliban yönetimi, genç kızların büyük bölümünün ortaokul eğitimine dönmesini engelledi. Temmuz 2025'te Uluslararası Ceza Mahkemesi, Afganistan'da kadınlara yönelik zulüm suçları nedeniyle Ahundzade hakkında tutuklama emri çıkardı.

## İlk yılları, ailesi ve kişisel yaşamı
Taliban kaynaklarına göre Ahundzade, 19 Ekim 1967'de, o dönemde Afganistan Krallığı sınırları içinde yer alan Kandehar eyaletinin Pençvaiye bölgesindeki Nakhoney köyünde doğdu. Bu bilgi, Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından da doğrulanmaktadır. Mahkeme, Ahundzade'nin 19 veya 20 Ekim 1967'de Nakhoney'de doğduğunu belirtmektedir. Bununla birlikte bazı kaynaklar, doğum yerinin yakınlardaki Sperwan köyü olduğunu iddia etmektedir. Afganistan Ulusal Güvenlik Müdürlüğü'nün o dönemdeki müdürüne göre Ahundzade, 1959 civarında doğdu; Mart 2023 itibarıyla 70'li yaşlarında olduğu tahmin edilmektedir. Peştun olan Ahundzade, Nurzai kabilesine mensuptur. Adı Hibetullah olup, Arapçada “Tanrı'nın armağanı” anlamına gelmektedir. Babası Muhammed Ahund, bir din alimi olarak Safid Rawan köyündeki Malook camisinin imamıydı. Ailesi çok mütevazı bir gelir düzeyine sahipti ve kendi arazileri veya bahçeleri bulunmuyordu; cemaatin babasına nakit veya mahsullerinin bir kısmını vererek ödediği paraya bağımlıydı. Ahundzade'nin oğullarından biri intihar bombacısı olarak bilinmektedir.

Aile, Sovyetler Birliği'nin Afganistan'ı işgal etmesinin ardından (1979) Pakistan'ın Belucistan eyaletindeki Ketta'ya göç etti. Ahundzade burada bir medresede eğitim gördü ve "Şeyh el-Hadis" unvanını aldı. 1980'lerde, Afganistan'daki Sovyet askerî harekâtına karşı İslamcı direnişe katıldı. Taliban kaynaklarına göre bu dönemde Hizb-i İslami Halis saflarında yer aldı. 1990'ların başında, Sovyet işgalinin sona ermesinden sonra İslamcı hareketin Afganistan'da güç kazanmasıyla birlikte Kandehar'daki köyüne döndü. 2001'in sonlarında ABD'nin Afganistan'ı işgal etmesi üzerine yeniden Pakistan'a kaçtı ve Quetta'da sığınak aradı. İslam hukuku konusundaki bilgisi sayesinde Taliban'ın gölge adalet sisteminin başına getirildi ve Quetta'dan yetişen bir nesil Taliban militanının önde gelen eğitmenlerinden biri oldu.

16 Ağustos 2019'da, Ahundzade'nin küçük kardeşi Hafiz Ahmedullah, Pakistan'ın Quetta kentindeki Kuchlak'ta bulunan Khair Ul Madaris camisinde Cuma namazı sırasında meydana gelen bombalı saldırıda en az üç kişi ile birlikte hayatını kaybetti. Saldırıda Ahundzade'nin oğlu ve iki yeğeni de dâhil olmak üzere 20'den fazla kişi yaralandı. Ahundzade, saldırıya uğrayan cami ve medresede öğretmenlik yapıyordu ve namazları kıldırıyordu. Devrik Afgan hükûmetinin yetkilileri ve bazı Batılı analistler, Ahundzade'nin Quetta'daki bombalı saldırıda kardeşi ile birlikte öldürüldüğüne inanıyordu. Bölgesel bir güvenlik kaynağı ise Agence France-Presse'e yaptığı açıklamada, “Eğer Taliban Akhundzada'nın öldüğünü ve yeni bir emir aradıklarını duyurursa, bu hareketi böler ve rakip aşırılıkçı grup olan Irak ve Şam İslam Devleti-Horasan Vilayeti bundan yararlanabilir” dedi. Buna karşılık Taliban, Ahundzade'nin öldüğü iddialarını reddetti.

Pakistan merkezli bir Taliban üyesi, 2020 yılına kadar Ahundzade ile üç kez görüştüğünü ve onun modern teknolojiyi kullanmadığını, iletişim için sabit hatlı telefonları tercih ettiğini belirtti. Aynı kaynağa göre Ahundzade, Taliban yetkilileriyle mektuplaşarak haberleşmektedir. Resmî bir doğrulama olmasa da iki eşi ve on bir çocuğu olduğu bildirilmektedir. İktidara geldiğinden beri yönetimi Kandehar'dan yürüten Ahundzade'nin, Taliban'a göre Kabil'deki Başkanlık Sarayı'nda değil, kentteki özel bir kiralık evde yaşadığı ifade edilmektedir.

## Taliban'daki rolü
1994'te Taliban'a katılarak hareketin ilk üyeleri arasında yer aldı. 1995'te Taliban'ın Ferah vilayetinin kontrolünü ele geçirmesinin ardından, burada ahlak ve erdem polisinde görev yaptı.  Daha sonra doğudaki Nengrehar eyaletinde Taliban'ın askerî mahkemesinin başkanlığını üstlendi ve ardından Yüksek Mahkeme başkan yardımcılığına getirildi. Sonrasında Kandehar'a taşınarak Taliban'ın kurucu lideri Muhammed Ömer'in gözetimindeki Cihat Medresesi'nde öğretmenlik yaptı.

2001'de Taliban hükûmeti, ABD öncülüğündeki işgal sonucu devrildikten sonra Ahundzade, grubun din âlimleri konseyinin başına geçti. Ardından Afganistan İslam Emirliği'nin Şeriat Mahkemeleri Başyargıcı olarak atandı ve Muhammed Ömer'in danışmanı oldu. Askerî bir komutan değil, çoğu fetvayı yayımlayan ve Taliban üyeleri arasındaki dinî meseleleri çözen bir otorite olarak tanındı. Hem Ömer hem de onun halefi Ahtar Mansur, fetva konularında düzenli olarak ona danışıyordu. Ayrıca Ahundzde, Taliban'ın Quetta Şurası'nın kıdemli üyeleri arasında yer alıyordu.

## Kaynakça