Ceratosaurus

***Ceratosaurus*** (anlamı: 
"boynuz kertenkelesi"), Üst Jura döneminde yaklaşık 160-145 milyon önce Kuzey Amerika, Avrupa ve Afrika'da yaşamış ceratosaurian teropod dinozor cinsi.

## Kökenbilim
Bu dinozorun cins adı bir ad tamlamasıdır. Bu ad tamlaması *Ceras* (boynuz) ve *Sauros* (kertenkele) anlamlarına gelen Antik Yunanca sözcüklerin Latinceleştirilmesiyle (*Ceratosaurus*) oluşturulmuştur.

## Keşif
1870'lerin sonlarında Birleşik Devletler'in Colorado eyaletindeki Morrison Formasyonu içinde yer alan Marsh-Felch madeninde yapılan saha çalışmasında bulunan neredeyse tam olan ve eklemli fosil parçalarının değerlendirilmesiyle 1884 yılında O. Marsh tarafından *C. nasicornis* olarak tanımlanmıştır. 2000 yılında başka bir *Ceratosaurus* fosili bulunmuştur ve yeni bir tür tanımlanmıştır. Jim Madsen ve Sam Welles tarafından tanımlanan bu fosil numune Colorado'daki bir kanallı kumtaşı yapısı içinden 1970'lerde Lance Eriksen tarafından toplanmıştır. *C. magnicornis*, bulunan ilk tür olan *C. nasicornis*ten az daha büyük ve nazal boynuzları biraz daha uzundur. Yine 2000 yılında Madsen ve Welles tarafından üçüncü bir tür adlandırılmıştır, *Ceratosaurus*'un en büyük türü olarak tanımlanan son türe *C. dentisulcatus* adı verilmiştir.

## Fiziksel Özellikler
 
*Ceratosaurus*'un kafatası uzunluğu temel alınarak yapılan çalışmalarda 5,9 metre uzunluğunda olabileceği ve beden ağırlığının ise 500–600&nbsp;kg civarına denk gelebileceği tahmin edilmektedir. *Ceratosaurus*'un adına yaşam veren özelliği olan boynuzları ünlüdür ve ikisi gözlerinin üstündeyken, biri burnunun üstündedir. Ayrıca *Ceratosaurus*, sonraki akrabaları (*[[Carnotaurus]]*) kadar olmasa da küçük kollara sahipti ve kollarıyla bir avı yakalaması çok olası görünmemektedir. Bazı iddialara göre küçük kollarını yerden kalkmak için kullanmaktaydılar. Boynuzların işlevi için de bazı görüşler üretilmiştir, kimi uzmanlara göre nazal boynuzları eşleşme dönemlerinde cinsel çekim için kullanılmaktaydı, zira daha yavru bireylerde bu boynuz da küçük olmakta ve üreme olgunluğuna eriştiklerinde kullanabilecekleri bir yapı olmaktadır.
2005 yılında Sanders ve Smith'in yaptığı ve bir *Ceratosaurus*'un endokranyum kısmının bilgisayarlı tomografi yöntemiyle incelenmesine dayanan çalışmada bu canlının sinir sisteminin bir yorumu yapılmaya çalışılmıştır. Öncelikle kafatasının bükülmemiş ve düşük açılı bir pontine sahip olmasıyla daha ilkel bir yapıya sahip olduğu öne sürülmüştür. Kuşlarda da görüldüğü gibi daha dar kafatası yapısı görece daha ufak kafatası siniri boşluğuna sahip olmalarına bağlanmaktadır. *Ceratosaurus*'un kafatasındaki hava boşluğu oluşumları, koku duyusunun yapısı ve dış kulak gelişimi de kuşlara yakın bir karakter göstermektedir, öte yandan tomografik inceleme yardımıyla incelenen beyin boşluğu ve iç kulak yapısı da *[[Allosaurus]]*'a benzemektedir. *Ceratosaurus*'un üst çenesindeki sinirsel yapılanma ise tıpkı alligatorlerdeki üçlü sinirin ve küçük gözsel branşın büyük ve burunsal olarak yönlenmiş üst çene uzantısına benzemektir.

*Ceratosaurus*'un dişleri, boyutuna oranlanırsa çağdaşı olan diğer Jura etçillerinden daha büyük yapıdadır, ek olarak *Ceratosaurus*'un bedeninin boyundan kuyruğa dek kemiksi çıkıntılar taşıdığı bilinmektedir.

## Paleoekoloji

### Beslenme ve Habitat
Geç Jura dönemi Kuzey Amerika'sında Morrison Formasyonu etçil ve otçul dinozorların çok varsıl bir ekosistemini ortaya koymaktadır. *[[Brachiosaurus]], [[Apatosaurus]], [[Stegosaurus]], [[Camarasaurus]], [[Allosaurus]], [[Torvosaurus]]* ve *Ceratosaurus* gibi ikonik dinozorlar bu geniş manzaranın en önemli bileşenlerini oluştururlar. Kayaçlarda bulunan bazı ayak izlerine göre *Ceratosaurus* gibi etçillerin gruplar halinde sauropodlara saldırdığı tahmin edilmektedir.

*Ceratosaurus*un yaşam alanı jeolojik incelemelerle tekrar kurulmuştur, özellikle taşkın ovaları, nemli ırmak kıyıları ve ormanlık alanlardan oluştuğu ileri sürülmektedir. Bunun yanında *Ceratosaurus*'un yarı sucul yaşam stili benimsediği görüşü literatüre geçmiştir. Sucul yaşam tarzını yansıtan anatomik özellikler aşağıda genel olarak birkaç madde halinde özetlenmiştir:

*	Günümüz timsahlarına benzer şekilde, vücuduna oranla diğer teropodlarınkinden oldukça uzun olan kuyrukları vardır. Ayrıca ön kuyruk omurlarındaki düşey omur dikenleri de bulunmaktadır.
*	Kuyruk omurlarında çok derin hemal yaylar yer almaktadır.
*	*Allosaurus* gibi etçillere kıyasla daha esnek kuyruk yapısına sahiptir.

Yine *Ceratosaurus*un ön çenesindeki dişlerin *[[Baryonyx]]* ve akrabalarındaki gibi konik şekilli olduğu ve üzerlerinde flüt yapıları taşımalarından hareketle balıkobur beslenme biçimine sahip olabilecekleri ileri sürülmüştür. Ancak gerek alt bacak oranının düşük olması gerekse de burun deliklerinin gözlerine göre oldukça altta konumlanması nedeniyle modern timsahlar gibi suda konum alamayacağı düşünüldüğünden sucul yaşam tarzı çok makul görünmemektedir. Ayrıca Morrison Formasyonu fosil topluluğu içinde *Allosaurus*'un yaklaşık 7'de 1'i oranında bulunuyordu yani oldukça nadir bir yayılım sergiliyordu. Bu noktada yine sucul habitatta yaşamış olması olasılığı fosilleşmesine engel bir durum olarak ileri sürülmüştür. Yakın zamanda yapılan ve kemikler üzerindeki izler üzerine odaklanan bir çalışmada Kuzey Amerika'daki Geç Jura dönemi habitatlarında yamyamlığın yaygın olduğu ileri sürülmüştür, özellikle *Allosaurus* ve *Ceratosaurus* gibi canlıların kemik kalıntıları üzerinde de tıpkı sauropod veya kuş kalçalı dinozorların kemiklerinin üzerinde olduğu gibi ısırık izleri bulunmuştur. 
Kuzey Amerika'nın ikonik fosillerinden biri olan *Ceratosaurus*'un Avrupa'da da yaşadığı fosil kayıtlarıyla belgelenmiştir Portekiz numunesi olarak adlandırılmış bu fosil parçaları *Ceratosaurus*'un paleobiyocoğrafyalarının betimlenmesini sağlayan oldukça nadir buluntulardır.

## Kaynakça