Orhan Duru

**Mehmet Orhan Duru** (18 Aralık 1933, İstanbul - 25 Ocak 2009, İstanbul), Türk öykücü, yazar, gazeteci ve veteriner.

İngilizce "science-fiction" sözünü Türkçeye "bilim-kurgu" olarak çeviren ve kazandıran kişidir.

Edebî anlayış olarak Garipçiler akımına karşı çıkarak şiirin zengin, kapalı bir anlatımının olmasını savunan, adını yazdıkları dergiden alan "Maviciler" akımından ve "Bunalım Edebiyatı" olarak da anılan geleneksel edebiyat anlayışından koparak dili simgesel, imgesel, soyut bir kullanım alanına sokan "1950 Kuşağı" öykücülerindendir.

## Yaşamı
18 Aralık 1933'te annesi Hatice Hacer Hanım, babası İbrahim Etem Bey'in iki çocuğundan biri olarak İstanbul, Rumelihisarı'nda doğdu. İlkokulu Çankırı'da, ortaokulu ise Beşiktaş Birinci Erkek Ortaokulunda başlayıp Afyon'da tamamladı. Edebiyata ilgisi 1948'te girdiği Afyon Lisesinde başlarken o yıllarda annesi öldü. Babasının yaptığı ikinci evliliğinden "Ülkü" adında kardeşi oldu.

Edebî yaşamına lise yıllarında şiirle başladı, kısa süre sonra öykücülüğe yöneldi. "*Kadın ve İçki*" adındaki ilk öyküsü 1953 yılında Küçük Dergi'de yayımlandı. 1956 yılında Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesinden mezun oldu. Veteriner olarak aynı yıl İstanbul'da, askerliğinin bitimi sonrasında Urfa'da çalıştı. 1959 yılında döndüğünde aynı fakültede, Veteriner Hekimliği Tarihi ve Deontoloji Anabilim Dalında asistan olarak görev yapmaya başladı, ilk öykü kitabı "*Bırakılmış Biri*" yayımlandı. 27 Mayıs 1960 Askerî Darbesinin ardından kurulan askerî yönetiminin Ekim 1960'ta üniversitelerden ihraç ettiği 147 öğretim elemanından biri oldu. Muzaffer Erdost ve Bülent Ecevit'in desteğiyle 1961'de *[[Ulus (gazete)|Ulus]]* gazetesinde çalışmaya başladı. 1962 Ağustos'ta gazetenin bursuyla bir yıllığına Amerika'ya giden Duru, üç ay Rocky Mountain News gazetesinde çalıştı. Ankara'ya dönünce Cumhuriyet gazetesinde çalışmaya devam etti. Yazılarını ilk olarak *[[Mavi (dergi)|Mavi]]* dergisinde yayımladı. *[[Ulus (gazete)|Ulus]]*, *[[Cumhuriyet (gazete)|Cumhuriyet]]* gazetelerinin yanı sıra *[[Milliyet (gazete)|Milliyet]]*, *Güneş* *[[Hürriyet (gazete)|Hürriyet]]*, *Evrim*, *[[Yeni Ufuklar (dergi)|Yeni Ufuklar]]*, *[[Pazar Postası]]*, *[[Seçilmiş Hikayeler Dergisi|Seçilmiş Hikâyeler]]*, *Yelken*, *Dost*, *[[Soyut (dergi)|Soyut]]* gazete ve dergilerinde çalıştı. 1965 yılında yazar ve çevirmen Sezer Özlü ile evlendi. En son Interstar TV'de haber müdürlüğü yaptı. Bu görevden sonra, yazarlık yapmaya devam etti.

Orhan Duru ayrıca İngilizce *science-fiction* sözünü Türkçeye *[[Bilimkurgu|bilim-kurgu]]* olarak tercüme eden, kullanan ve bu sözcüğü Türkçeye kazandıran kişidir. Öncesinde "düşbilimsel yapıt", "düşsel bilim" gibi karşılıklar getirilen terime, Duru kullanım önerisini ilk olarak Türk Dil Kurumunun *[[Türk Dili (dergi)|Türk Dili]]* dergisinin 1 Ocak 1973 tarihli sayısında sundu. Bu öneri daha sonra TDK tarafından "bilim kurgu" imlâsıyla resmîleştirilmiştir.

Prostat kanserine yakalanan Duru, bir süredir tedavi gördüğü Surp Agop Hastanesi'nde 25 Ocak 2009 saat 02.30'da öldü. Teşvikiye Camiinde düzenlenen cenaze töreni sonrası Aşiyan Mezarlığı'na defnedildi. Oyuncu Ülkü Duru'nun ağabeyidir. Eserlerini "Cüneyt Gabran" mahlasıyla da yazmıştır.

Ölümünden sonra, gazete ve dergilerde kalmış çeşitli yazıları, yazara asistanlığını yaptığı Burak Fidan tarafından "*Roman Medyadan Önce Gelir*" eserinde bir araya getirildi. Burak Fidan'la birlikte yazdığı, tek romanı *Az Roman* yine ölümünden sonra yayımlandı.

Duru'nun ayrıca 2022'den itibaren Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Basın Müzesi'nde ressam Faruk Kutlu tarafından yapılmış yağlı boya tablosu sergilenmektedir.

## Eserleri

;Öykü
* *Bırakılmış Biri* (1959)
* *Denge Uzmanı* (1962)
* *Ağır İşçiler* (1974)
* *Yoksullar Geliyor* (1982)
* *Şişe* (1989)
* *Bir Büyülü Ortamda* (1991)
* *Sarmal - Toplu Öyküler 1* (1996)
* *Fırtına* (1997)
* *Yeni ve Sert Öyküler* (2001)
* *Düşümde ve Dışımda* (2003)
* *Kazı* (2006)
* *Küp* (2008)
* *Boğultu - Bütün Öyküleri 2* (2011)

;Gezi yazısı
* *Kıyı Kıyı Kent Kent* (1977)
* *Anamur'dan Bodrum'a Coğrafyadan Tarihe Mavi Gezi* (1986)
* *Mavi Gezi Piri Reis'in İzinde* (2016)

;Deneme
* *Kısas-ı Enbiya* (1978)
* *Hormonlu Kafalar* (1992)
* *İstanbulin* (1995)
* *Tango Geceleri* (1999)
* *Durgun ve İşsiz* (2004)
* *Öykü Yazmanın Sırları* (2008)
* *Roman Medyadan Önce Gelir* (2012)

;Çeviri
* *Çağdaş Fizikte Doğa* - Werner Heisenberg (Vedat Günyol ile, 1968)
* *Sierra Madre'nin Hazineleri* - B. Traven (1972)
* *Bizans'ın Gizli Tarihi* - Prokopius (1973)
* *Dünya Batıyor mu?* - Hans Magnus Enzensberger (Sezer Duru ile, 1975)
* *Amerika* - Lawrence Ferlinghetti, Allen Ginsberg (Ferit Edgü ile, 1976)

;Tiyatro uyarlaması
* *[[Durdurun Dünyayı İnecek Var]]* (1968, Anthony Newley, Leslie Bricusse)
* *Sınırdaki Ev* (1970, Slawomir Mrozek)
* *Üzbik Baba* (1990, *Kral Übü* - Alfred Jarry)

;Diğer eserleri
* *Amerikan Gizli Belgeleriyle Türkiye'nin Kurtuluş Yılları* (1978)
* *Ecevit'in Çilesi* (1995)
* *O Pera'daki Hayalet* (Sezer Duru ile, 1996)
* *Boğaziçi Sayfiyeleri* (2000)
* *Az Roman* (2012)
* *Ferit Edgü & Yüksel Arslan'a Gençlik Mektupları (1957-72) / "27 Mayıs" Günlüğü (1959-62)* (2015)

Kaynak:

## Ödülleri
* 1970 - TRT Sanat Ödülleri - Başarı Ödülü - *İşçiler* öyküsüyle
* 1986 - 28. Türkiye Gazetecilik Başarı Ödülleri - Güncel Yazı Başarı Ödülü
* 1996 - 26. Sedat Simavi Ödülleri - Edebiyat Ödülü - *Sarmal - Toplu Öyküler* kitabıyla
* 1998 - Sait Faik Hikâye Armağanı - *Fırtına* kitabıyla

## Kaynakça