Oktay Efendiyev

**Oktay Abdülkerim oğlu Efendiyev** (; 26 Mart 1926 – 26 Şubat 2013), Azeri tarihçi, oryantalist ve profesördü. Tarih Bilimleri Doktoru ve Azerbaycan Millî İlimler Akademisi'nin Sorumlu Üyesi olan Efendiyev Azerbaycan Safevi Araştırmaları Okulu'nun kurucusu kabul edilir.

## Hayatı
Oktay Abdülkerim oğlu Efendiyev 26 Mart 1926'da o zamanlar Sovyetler Birliği'nin bir parçası olan Transkafkasya SFSC'nin Bakü kentinde (günümüzde Azerbaycan) doğmuştur. Babası Abdülkerim Efendiyev, Gori Öğretmenler Okulu ve Azerbaycan Devlet Üniversitesi Şarkiyat Fakültesi mezunuydu. Memleketi Göyçay'da ve Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü'nde ders vermiştir. Annesi Kübra Hanım Efendiyeva sağlık alanında çalışıyordu. 8 yaşında iken babasını kaybeden Efendiyev, annesi ve amcası Resul Rıza tarafından yetiştirilmiştir.

## Akademik kariyeri
Oktay Efendiyev 1945'te Bakü Devlet Üniversitesi'ne girmiş, ancak bir yıl sonra eğitimine Moskova'da devam etmiştir. Moskova Doğu Araştırmaları Enstitüsü'nden mezun olmuş ve 1955'te doktora tezini savunmuşdur. 1993'te profesör olmuştur. Azerbaycan Milli İlimler Akademisi (AMİA) Tarih Enstitüsü'nde yaklaşık altmış yıl çalışmıştır. 2001'de AMİA'nın ilgili üyesi olmuştur.

Esas olarak Safevi İmparatorluğu'nun sosyo-politik ve sosyo-ekonomik tarihini incelemiştir. Ayrıca Efendiyev İlhanlılar, Karakoyunlular, Akkoyunlular ve Şirvanşahlar tarihinin incelenmesi üzerine makaleler kaleme almıştır. Efendiyev Moskova'da yayınlanan *[[Azerbaycan Sovyet Ensiklopedisi|Azerbaycan Sovyet Ansiklopedisi]]*, çok ciltli *Sovyetler Birliği Tarihi* ve *Sovyet Tarihi Ansiklopedisi* eserlerinin yazarlarından biriydi. Ayrıca İstanbul'da yayınlanan *[[TDV İslâm Ansiklopedisi|İslam Ansiklopedisi]]* üzerinde çalışmıştır. Efendiyev, *Azerbaycan Ulusal Ansiklopedisi* yayın kurulu üyesiydi. Efendiyev, AMİA Tarih Enstitüsü'nün "Azerbaycan Ortaçağ Tarihi" bölümünü yönetmiştir. 6 bilim doktoru ve 12 bilim adayı yetiştirmiştir. Efendiyev Bakü Devlet Üniversitesi, Marmara Üniversitesi ve Hazar Üniversitesi'nde çalışmıştır. 1994–2004 yılları arasında Hazar Üniversitesi'nde Kafkas ve Orta Asya Araştırmaları Enstitüsü'nün direktörlüğünü yapmıştır.

Efendiyev'in eserlerine W. Floor, H. Halm, I. P. Petrushevsky, G. R Romer, Jean-Paul Roux, F. Sumer, Y. E. Bregel, I. Melikoff, A. Allouch, S. Kitagawa, O. Altstadt, K. Kutsia, E. Gruner, A. Yaman, M. Temizkan, N. Chetinkaya, E. I. Vasilieva, L. P. Smirnova, vb tarafından atıfta bulunulmuştur.

Araştırmacılar Bruce Grant ve Lale Yalchin-Heckmann, Efendiyev'i "Safeviler tarihi konusunda tanınmış bir Azerbaycanlı uzman" olarak nitelendirmiştir. Azerbaycanlı tarihçi İsmail Memmedov, Efendiyev'i "Safevi devlet tarihinin en büyük araştırmacısı" olarak nitelendirmiştir. Amerikalı antropolog Marjorie Mandelstam Balzer, Efendiyev'in İslam'a muğlak bir yaklaşımı olduğunu ve bunun zamanına göre ilerici olduğunu yazmıştır.

## Ölümü
Oktay Efendiyev, 26 Şubat 2013 gecesi Bakü'de ölmüştür. Bakü'de İkinci Fahri Hiyaban'na defnedilmiştir.

## Seçilmiş işleri
### Kitaplar
* Образование азербайджанского государства Сефевидов в начале XVI в.. — Б., 1961.
* Азербайджанское государство Сефевидов в XVI веке / Редактор академик А. А. Ализаде. — Б.: Элм, 1981. — 306 с.
* Azərbaycan Səfəvilər Dövləti (азерб.). — Б., 1993. — 304 с.
* Azərbaycan Səfəvilər dövləti (азерб.). — Б.: Şərq-Qərb, 2007. — 407 с.

### Makaleler
* К некоторым вопросам внутренней и внешней политики Шаха Исмаила (1502 - 1524 гг.) // Труды Института истории АН Азерб. ССР.. — Б., 1957. — Т. XII. — С. 150–180.
* Из истории социальной и политической борьбы в Азербайджане на рубеже XV — XVI вв. // Краткие сообщения Института востоковедения АН СССР. — 1960. — No. 38. — С. 35–40.
* Некоторые сведения о последних ширваншахах Дербендской династии // Ближний и Средний Восток. — М., 1962.
* О малоизвестном источнике XVI в. по истории Сефевидов // Известия АН Азерб. ССР, серия обществ. наук. — 1964. — No. 2. — С. 61–68.
* Искендер Мунши // Советская историческая энциклопедия. — 1965. — Т. VI. — С. 325.
* Исмаил I // Советская историческая энциклопедия. — 1965. — Т. VI. — С. 351.
* Дон Хуан Персидский или Орудж-бек Баят? // Известия АН Азерб. ССР, серия истории, философии и права. — 1966. — No. 2. — С. 62–70.
* Минадои и его «История войн между турками и персами» // Известия АН Азерб. ССР.. — Б., 1967. — No. 1. — С. 59–66.
* Сефевие // Советская историческая энциклопедия. — 1969. — Т. XII. — С. 815.
* Сефевидов государство // Советская историческая энциклопедия. — 1969. — Т. XII. — С. 815. (совместно с А. П. Новосельцевым)
* Тахмасп I // Советская историческая энциклопедия. — 1973. — Т. XXIV. — С. 153.
* Узун-Хасан // Советская историческая энциклопедия. — 1973. — Т. XXIV. — С. 708.
* Le role des tribus de la langue turque dans la creation de l'Etat Safavide (фр.) // Turcica. — 1975. — No 6. — P. 24–33.
* Сефевиды // Большая советская энциклопедия. — 1976. — Т. XXIII. — С. 325. (совместно с А. П. Новосельцевым)
* Шахсевены // Советская историческая энциклопедия. — 1976. — Т. XVI. — С. 145.
* К освещению некоторых вопросов истории Сефевидов в современной иранской историографии // Против буржуазных фальсификаторов истории и культуры Азербайджана. — Б., 1978.
* О периодизации истории Тебриза в ХV-ХVI вв. // Товарно-денежные отношения на Ближнем и Среднем Востоке в эпоху средневековья. — М., 1979. — С. 237–245.
* Новый труд по истории Сефевидского государства // Известия АН Азерб. ССР. Серия истории, философии и права. — Б., 1979. — No. 4. — С. 133–138.
* О подати тамга и ее значении в городской экономике Азербайджана и сопредельных стран в XV— XVI вв. // Ближний и Средний Восток. Товарно-денежные отношения при феодализме.. — М., 1980. — С. 238–243. (совместно с Ш. Б. Фарзалиевым)
* Сефевиды и Ардебильское святилище шейха Сефи // Бартольдовские чтения 1982 г. Тезисы докладов и сообщений.. — М., 1982.
* On Turkic language tribes in Azerbaijan and Eastern Anatolia in the XV-XVI centuries (англ.) // V. Milletlerarası Türkiye Sosyal ve İktisat Tarihi Kongresi: İstanbul, 21-25 Ağustos 1989 : tebliğ özetleri. — İs.: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırma ve Uygulama Merkezi, 1989.
* Safavi Devletinin Kuruluşunda Türk Aşiretlerinin Rolü (тур.) // Yabancı Araştırmacılar Gözüyle Alevîlik: Tuttum Aynayı Yüzüme Ali Göründü Gözüme. — İs.: Ant Yayınları, 1989.
* Gence (тур.) // İslâm Ansiklopedisi (англ.)русск.. — 1996. — C. XIV. — S. 17–20.
* Немного о карабахских меликствах // The History of the Caucasus. The scientific-public almanac. — Б., 2001. — No. 3.
* Карабах в составе государств Каракоюнлу, Аккоюнлу и Сефевидов (XV-XV1I вв.) // Карабах. Очерки истории и культуры. — Б., 2004.
* Şirvan'da Osmanlı Hâkimiyetinin yerleşmesi ve ilk Osmanlı idari taksimatına dair (тур.) // Kebikeç: insan bilimleri için kaynak araştırmaları dergisi. — An.: Kebikeç Yayınları, 2007.

## Ödüller
* Onur Rozeti Nişanı (1986)
* Şöhret Nişanı (2004)

## Kaynakça