Radikalleşme

**Radikalleşme,** bir bireyin veya bir grubun, siyasi, sosyal veya dini bir statükonun karşısında giderek radikal görüşleri benimsemesi sürecidir. Toplumun genel fikirleri, radikalleşmenin sonuçlarını şekillendirir; örneğin, radikal hareketler toplumdaki ilerlemeci değişikliklere karşı geniş bir sosyal uzlaşının veya toplumda değişim isteğinin bir sonucu olabilir. Radikalleşme, hem şiddet içeren hem de şiddet içermeyen eylemlere yol açabilir - akademik literatür radikalleşmenin şiddet içeren aşırıcılığa veya terör eylemlerine yol açan radikalleşme üzerinde odaklanmaktadır.

Radikalleşme sürecini teşvik eden birden fazla ayrı yol bulunabilir, bunlar bağımsız olabilir ancak genellikle birbirini güçlendiren yollar olarak ortaya çıkar.

Çoklu takviye edici yollarla gerçekleşen radikalleşme, bir grupun direncini ve öldürme gücünü büyük ölçüde artırır. Ayrıca, bir grupun non-radikal toplumla uyum sağlama yeteneğini ve modern, ulusal veya uluslararası bir ekonomiye katılımını tehlikeye sokarak, radikalleşme bireylere maddi ve manevi ihtiyaçlarını karşılayacak başka bir yer olmadığı türden bir sosyolojik tuzağa dönüşür.

## Tanımlama
Radikalleşmenin evrensel olarak kabul edilen bir tanımı bulunmamaktadır. Radikalleşmenin tanımlanmasındaki zorluklardan biri, radikalleşmenin nasıl algılandığını belirlemek için bağlamın önemli olmasıdır. Bu nedenle, radikalleşme farklı insanlar için farklı anlamlar taşıyabilir. Aşağıda, farklı hükûmetler tarafından kullanılan tanım listesi sunulmaktadır.

### Avrupa Birliği
Avrupa Komisyonu, "radikalleşme" terimini 2005 yılında aşağıdaki şekilde tanımlayarak ortaya atmıştır: "Şiddetli radikalleşme", terör eylemlerine yol açabilecek görüşleri, bakış açılarını ve fikirleri benimseyen insanların fenomenidir. "Şiddetli radikalleşme" terimi, 11 Mart 2004 tarihindeki Madrid saldırısından sonra AB politika çevrelerinde ortaya çıkmış ve kullanılmıştır. Bu kavram sosyal bilimlerde genel olarak yaygın bir şekilde kullanılmamış olmasına rağmen, açıkça şiddet kullanımına yol açan bir sürece atıfta bulunmaktadır. Avrupa Komisyonu'nun Şiddetli Radikalleşme Konusunda Uzman Grubu'nun başlatıcı raporunda, dört derinlemesine araştırmaya dayalı olarak, araştırma paradigması ileri düzeyde bilimsel araştırmalar için açılmış ve aynı zamanda farklı güvenlik araştırma programları aracılığıyla araştırma hibeleri ve fonlamalarıyla desteklenmiştir.

### Birleşik Krallık
İngiltere İçişleri Bakanlığı, MI5'in ana ajansı, radikalleşmeyi "İnsanların terörizmi ve şiddet içeren aşırılığı desteklemeye ve bazı durumlarda terör örgütlerine katılmaya yönelik süreç" olarak tanımlar. MI5 raporu, İngiltere'de radikalleşmeyi azaltacak tek bir önlem olmadığını ve bununla mücadele etmenin tek yolunun risk altındaki savunmasız gruplara odaklanarak onları topluma entegre etmeye çalışmak olduğunu belirtir. Bu, genç insanlara iş bulmalarında yardımcı olmayı, göçmen nüfusunu yerel kültüre daha iyi entegre etmeyi ve eski hükümlüleri etkili bir şekilde topluma yeniden entegre etmeyi içerebilir.

### Kanada
Kanada Kraliyet Atlı Polisi, radikalleşmeyi "bireylerin - genellikle genç insanların - ılımlı, yaygın inançlardan aşırı görüşlere doğru hareketi teşvik eden açık bir ideolojik mesaj ve inanç sistemiyle tanıştırıldığı süreç" olarak tanımlar. Radikal düşünce kendisi başlı başına sorunlu olmasa da, Kanada vatandaşları veya sakinlerinin şiddeti veya doğrudan eylemleri kullanarak siyasi, ideolojik veya dini aşırıcılığı teşvik ettiği zaman ulusal güvenlik açısından tehdit oluşturur. Bazı durumlarda "yerli terörizm" olarak da adlandırılan bu radikalleşme süreci daha doğru bir şekilde terörist şiddete yol açan yerel radikalleşme olarak adlandırılır.

### Danimarka
Danimarka Güvenlik ve İstihbarat Servisi, radikalleşmeyi "Bir kişinin, belirli bir siyasi/ideolojik hedefe ulaşmak için terör dahil demokratik olmayan veya şiddet içeren yöntemleri giderek daha fazla kabul ettiği bir süreç" olarak tanımlar.

### UNESCO
UNESCO'nun gençlik ve şiddet içeren aşırıcılık üzerine internet ve sosyal medyanın etkisi hakkındaki araştırma raporunda  radikalleşmenin tanımlanmasının zorluğu tartışılmaktadır. Rapor, "radikalleşme süreci, şiddet içeren radikalleşme süreci (şiddeti benimseme) ve şiddet eylemleri" arasında bir ayrım yapar. UNESCO raporu için radikalleşme, aşağıdaki üç nokta tarafından tanımlanır:

# "Radikalleşme sürecinde bireysel kişinin temel anlam, köken ve bir kök ideolojiye dönme arayışı;
# "Bireyin bir grup içinde kök ideolojilerin şiddet içeren bir şekilde benimsenmesi ve ilişkili muhalif hedeflerin yayılması;
# "Sosyal alandaki kutuplaşma ve tehdit altında olduğunu düşünülen bir 'biz' kavramının 'onlar'a karşı kolektif olarak inşa edilmesi, diğerleri bir suçlu arama süreciyle insanlık dışılaştırılması."

## Türleri ve ortak noktaları
Farklı sonuçlara ve bazen tamamen zıt ideolojik amaçlara yol açan çok çeşitli yolların oluşturduğu bir süreç olmasına rağmen, radikalleşme, gerçek veya algılanan hoşnutsuzlukları giderek aşırı fikirler ve mevcut durumun ötesinde siyasi eyleme katılım isteği şeklinde dönüştüren ortak bir dizi yol izleyebilir. Ulusal Terörizm ve Teröre Yanıt Araştırmaları Konsorsiyumu'ndaki araştırmacı Shira Fishman, "Radikalleşme, her birey için farklılık gösteren dinamik bir süreçtir, ancak incelenebilecek bazı temel ortak noktaları paylaşır" şeklinde yazmıştır. Radikalleşme sürecinin sonucunda şiddet içeren veya içermeyen birçok aşırıcı grup bulunmasına rağmen, akademik araştırmaların süreci boyunca tutarlı bir şekilde ortaya konulan ortak dinamikler vardır.

### Radikal İslam
Cihatçılar, farklı savunmasız ve aşırıcı bireylerle online mesajlaşma servisleri veya sosyal medya platformları aracılığıyla "denenmiş ve test edilmiş bir model" ile iletişim kurar ve ardından onları kendi adlarına şiddet eylemlerine katılmaya hızla yönlendirir.

Ahmadiyya Müslüman Birliği'nden Raffia Hayat'ın bildirdiğine göre, hapsedilmiş aşırıcılar, şiddet suçlularını radikal gruplara katılmaya ikna etmeye çalışıyor ve ardından serbest bırakıldıklarında halka saldırılar gerçekleştiriyor. Radikalleşme teorileri, İslam'a orantısız şekilde odaklandığı için birkaç dikkate değer eleştiriye maruz kalmıştır.

İslam'a dönüş yapan kişilerin, inançla doğan bireylere göre şiddet içeren radikalleşmeye daha yatkın olduğu endişeleri dile getirilmiştir. Dr. Abdul Haqq Baker, İslam'a dönüş yapanların İslam'ı nasıl kavradıklarını ve radikalleşmeye en savunmasız oldukları aşamaları tanımlayan "Dönüşenlerin Bilişsel Gelişim Çerçevesi"ni geliştirmiştir.

### Radikal sağ
Radikal sağ terörizm, çeşitli sağcı/uç sağ ideolojiler tarafından motive edilmektedir. En belirgin olanları neo-faşizm, neo-Nazizm, beyaz milliyetçilik ve daha az ölçüde "Vatansever"/Egemen vatandaş inançları ve kürtaj karşıtlığıdır. Modern radikal sağ terörizm, 1970'lerde Batı Avrupa, Orta Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri'nde ortaya çıkmış, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 1991'de Doğu Avrupa'ya yayılmıştır. Sağcı radikallere bağlı gruplar arasında beyaz güç derisi başlı çeteler, sağcı/uç sağ holiganlar ve sempatizanlar bulunur. Sağcı/uç sağ radikal örgütlerin ve bireylerin örnekleri arasında Aryan Nations, Aryan Republican Army (ARA), Atomwaffen Division (AWD), Army of God (AOG), Anders Behring Breivik, Alexandre Bissonnette, Brenton Harrison Tarrant, Cesar Sayoc, Cliven Bundy, Dylann Roof, David Koresh, David Lane, Eric Robert Rudolph, Frazier Glenn Miller, James Mason, James Alex Fields, John T. Earnest, Jim David Adkisson, Ku Klux Klan (KKK), National Action (NA), National Socialist Underground (NSU), Timothy McVeigh, Robert Bowers, Thomas Mair, The Order ve Wade Michael Page bulunur. 2008'den 2016'ya kadar, ABD'de gerçekleştirilen sağcı terör saldırıları, İslamcı ve solcu saldırılarının toplamından daha fazladır, hem gerçekleşen hem de denenen saldırılar açısından.

Etnosentrizmi (genellikle beyaz milliyetçiliği) destekleyen ve göçmenlere karşı çıkan sağ popülizm, "biz ve onlar" anlayışıyla birlikte radikalleşmeye yol açan bir iklim yaratır. Beyaz milliyetçiliğin, kutuplaşmanın hâkim olduğu siyasi bir iklimde büyümesi, geleneksel ana akım seçeneklere artan güvensizlikle birlikte çevrimiçi ve çevrimdışı radikalleşme ve katılım için bir fırsat sunmuştur. 2009'da, Amerika Birleşik Devletleri İç Güvenlik Bakanlığı, ekonomik ve siyasi koşulların sağcı radikalleşme ve katılımda artışa yol açtığını belirlemiştir.

Anti-Defamation Ligi'nin raporuna göre, üniversite kampüsleri çevresinde beyaz üstünlükçü propaganda ve katılım çabaları keskin bir şekilde artmaktadır. 2018'de 1.187 olayın yaşandığı 2017'ye kıyasla (421 olay), önceki yılları büyük ölçüde aşmaktadır. Sağcı teröristler, çözüm arayan öfkeli ve marjinalleşmiş gençleri hedefleyerek, bildiri dağıtma, şiddet içeren ritüeller ve ev partileri gibi çeşitli stratejilerden yararlanırlar. Ancak en etkili katılım aracı, aileler ve okul otoriteleri gibi denetleyici gruplar tarafından izlenmeden kalan aşırıcı müziktir. Katılım için risk faktörleri çocukluk döneminde ırkçılığa maruz kalma, boşanmış ebeveynler gibi işlevsiz aileler, fiziksel, duygusal ve cinsel istismar, ihmal ve hayal kırıklığı içermektedir.

2018'de Data & Society düşünce kuruluşundan araştırmacılar, YouTube öneri sisteminin ana akım liberteryenlik ve muhafazakarlık ile açık beyaz üstünlükçülüğe kadar geniş bir politik görüş yelpazesini teşvik ettiğini belirledi. Diğer birçok çevrimiçi tartışma grubu ve forumu da çevrimiçi sağcı radikalleşme için kullanılmaktadır. Facebook, 2018 Pittsburgh sinagog saldırısının ardından gazeteciler tarafından arandıktan kısa bir süre sonra 168.000 kullanıcıya yönelik bir beyaz soykırım komplo teorisi kategorisine reklam sunmayı önerdi ve bunu kaldırdı. 15 Mart 2019 Christchurch cami saldırılarından sonra Facebook, beyaz milliyetçi ve beyaz ayrılıkçı içeriği yanı sıra beyaz üstünlükçülüğü de yasakladığını duyurdu.

### Radikal sol
Solcu terörizm, mevcut kapitalist sistemleri devirmeyi ve onları Marksist-Leninist veya sosyalist toplumlarla değiştirmeyi amaçlayarak işlenen terörizmdir. Solcu terörizm, bazı sosyalist devletler içinde de mevcut hükûmete karşı suç eylemleri olarak gerçekleşebilir.

1970'ler ve 1980'lerde faaliyet gösteren çoğu solcu terör örgütü, 1990'ların ortalarına kadar ortadan kayboldu. Bir istisna olan Yunan Devrimci Örgütü 17 Kasım 2002'ye kadar varlığını sürdürdü. O zamandan beri, solcu terörizm Batı dünyasında diğer biçimlerle karşılaştırıldığında nispeten önemsiz kalmış ve şu anda genellikle gelişmekte olan dünyadaki isyancı gruplar tarafından gerçekleştirilmektedir.

Sarah Brockhoff, Tim Krieger ve Daniel Meierrieks'e göre, solcu terörizm ideolojik olarak motivasyonludur, milliyetçi-ayrılıkçı terörizm ise etnik olarak motivasyonludur. Solcu terörizmin devrimci hedefi pazarlık konusu olmayan bir hedeftir, oysa milliyetçi teröristler ödün vermeye isteklidir. Solcu teröristlerin taleplerinin katı olması, milliyetçi gruplara göre daha az destek almalarını açıklayabilir. Bununla birlikte, devrimci solcuların birçoğu, İrlanda milliyetçileri, Filistin Kurtuluş Örgütü ve Güney Amerika'daki Tupamaros gibi terörü kullanan ulusal kurtuluş gruplarına dayanışma göstermiş ve onları kapitalizme karşı küresel bir mücadele içinde görmüşlerdir. Milliyetçi duygular sosyo-ekonomik koşullar tarafından güçlendirildiğinden, bazı ayrılıkçı hareketler, ETA, Provisional Irish Republican Army ve Irish National Liberation Army gibi komünist ve sosyalist ideolojiyi politikalarına dahil etmiştir.

### İnternet ve sosyal medyanın rolü
UNESCO, 2017 yılında yayımladığı "Youth and violent extremism on social media: mapping the research" başlıklı araştırma raporuyla gençler arasındaki radikalleşmenin internet ve sosyal medyanın rolünü incelemiştir . Rapor, Avrupa, Kuzey Amerika, Latin Amerika ve Karayipler'deki şiddet içeren aşırılığı; Arap dünyası ve Afrika'da şiddet içeren radikalleşmeyi; ve Asya'da şiddet içeren radikalleşmeyi ele almaktadır. Şu anda, Avrupa, Kuzey Amerika, Latin Amerika ve Karayipler'deki bu konuyla ilgili olarak Arap dünyası, Afrika ve Asya'dan daha fazla araştırma mevcuttur. Rapor, gençler ve internet ile sosyal medyanın rolü bağlamında incelenebilecek çeşitli radikalleşme türleri (siyasi, dini, psikososyal) olduğunu belirtmektedir ve bu konuda devam eden araştırmaların gerekliliğini vurgulamaktadır. Raporun önemli bir sonucu, "sosyal medyanın şiddet içeren radikalleşme veya gerçek şiddetin gerçekleştirilmesi için bir itici güçten ziyade kolaylaştırıcı bir ortam oluşturduğu" şeklindedir.

Daha önce belirtildiği gibi, 2017 UNESCO raporunun yazarları, çevrimiçi şiddet içeren radikalleşme konusunda daha fazla araştırmanın desteklenmesini defalarca talep etmektedir. Özellikle gençler ve kadınlarla ilgili araştırmaların cinsiyetlendirildiği görülmektedir. Araştırmadaki boşluklar aynı zamanda dünyanın belirli bölgelerine de uygulanmaktadır. Arap dünyası, Afrika ve Asya konusunda bu konuda araştırma eksikliği dikkat çekicidir. Bu üç bölgedeki internet, sosyal medya, radikalleşme ve gençlik arasındaki bağlantılar konusunda raporun yazarları belirli sonuçlar geliştirmede zorluk yaşamışlardır. Yazarlar, bu araştırma boşluklarını gelecekteki çalışmalar için fırsatlar olarak görmekte, ancak bu alanda başarılı bir şekilde araştırma yapmanın belirli zorlukları olduğunu da kabul etmektedir. Empirik, metodolojik ve etik zorluklar üzerinde durulmaktadır. Örneğin, gençlerin ve onları radikalleştirmede internet ve sosyal medyanın etkisinin incelenmesi durumunda, incelenen gençlerin yaşı, gizlilik ve güvenlik konularında etik endişeler bulunmaktadır. Yazarlar, raporlarını genel önerilerin yanı sıra hükûmet kurumları, özel sektör ve sivil toplum için önerilerle tamamlamaktadır.

## Karşılıklı yardım
Eli Berman'ın 2009 tarihli *"Radikal, Dini ve Şiddetli: Terörün Yeni Ekonomisi"*  adlı kitabı, radikalleşme sürecine rasyonel seçim modelini uygulayarak, karşılıklı yardım ağlarının radikal grupların dayanıklılığını artırdığını göstermektedir. Bu gruplar şiddet kullanmaya karar verdiklerinde, aynı zamanda artan bir ölümcüllük düzeyine sahip olurlar ve devletler ve dış gruplar tarafından taraf değiştirme ve diğer müdahale biçimlerinden korunurlar.

Örgütler, özgür üyelerin mümkün olasılığını içerdikleri sürece genel olarak taraf değiştirme kısıtlamalarıyla karşılaşırlar. Şiddet yanlısı bir örgüt bağlamında, taraf değiştirme, ya karşı istihbarat veya güvenlik birimine geçme ya da radikal olmayan bir suç örgütüne geçme anlamına gelir. Her iki durumda da, genel olarak grup adına şiddet uygulama planları bozulur. "Taraf değiştirme kısıtlaması", bir örgütün içinde herhangi bir bireyin taraf değiştirme için hangi ödülleri haklı çıkaracağını belirten bir eşik fiyatına benzer. Berman, Afganistan'da tüketici mallarının konvoyları üzerinden geçen Taliban koruma şebekesi örneğini kullanır: bir ticaret rotasında birkaç noktada kontrol noktaları kurulur ve her kontrol noktasının ekibi, konvoyun güvenli bir şekilde varış noktasına ulaşması durumunda konvoyun toplam değerinin küçük bir yüzdesini alır. Bir kontrol noktasının ekibinin sadece konvoyu kaçırıp malları satıp kaçma kararı verme teşviki, konvoyun değeri arttıkça artar. Aynı dinamik saldırılara da uygulanır; terör örgütündeki bir birey, yaklaşan düşük düzeyli bir suçla ilgili olarak polise bildirme ödülüyle çekilmeyebilir, ancak kitlevi bir bombalama gibi yaklaşan yüksek profilli bir saldırıyı polise bildirme ödülü daha cazip hale gelir. Radikal olmayan ve suç örgütleri, sadece açgözlülük, korku ve belki aile sadakati hesaplamasıyla örgütsel bir uyum sağlayabilirken, Berman, dini radikalleşmenin radikal terör örgütlerinin taraf değiştirme kısıtlamalarını önemli ölçüde artırdığını ve operatörleri işe almadan önce nedeniyle nedensiz bağlılık gösterimlerini gerektirdiğini iddia ediyor.

Karşılıklı yardım, bir örgüt içinde mal değiş tokuşunun gönüllü ve karşılıklı olarak yapılmasıdır. Farklı dini öncüllerdeki örnekler arasında Yahudi Tzedakah, İslami Zakat ve Elçilerin İşleri'nde tanımlandığı gibi çeşitli Hristiyan yardım kurumları yer almaktadır. Berman'a göre dini örgütler, tüm iddia edilen inananlara karşılıklı yardımı genişleterek ekonomik risklerle karşılaşır - teolojik rıza ucuzdur, eylem maliyetli olabilir. Gruplar, giyim, diyet, dil ve sosyal etkileşimler üzerindeki kısıtlamalar veya yönergeler gibi dışarıdan görülebilen sosyal kurallar dizisi dayatarak, karşılıklı yardım ortaklığına girişte bir maliyet yaratır ve serbest biniciliğin olasılığını azaltır.

Bu kısıtlamalar radikal gruplarda çift etkiye sahiptir. Bir yandan bireyin amaç için bağlılığını sağlar, diğer yandan ise tüketim fırsatlarına ve bireylerin uzak durmalarını sağlayabilecek sosyal etkileşimlere erişimlerini kısıtlar. Bireyler radikal faaliyetlere daha çok dahil oldukça, sosyal çevreleri daha sınırlı hale gelir, bu da radikal olmayan kişilerle teması azaltır ve radikal düşünceleri daha da pekiştirir. Örneğin, bir genç adam Haredi bir toplumda kendini kurabilmek için birkaç yıl boyunca bir Yeshiva'da vakit geçirirken, seküler bir eğitim seçmek yerine ulaşabileceği gelecekteki kazançlarından vazgeçer. Berman'ın ifadesiyle, "Tüketim fırsatları sınırlı olduğunda, ücret karşılığı çalışma daha az cazip hale gelir ve böylece daha fazla zaman topluluk etkinliklerine ayrılabilir." Bu gömülü maliyet gelecekteki hesaplamalara dahil edilir ve radikal olmayan grup dinamiklerinin yapamadığı şekilde, kaçma kısıtını artırır. Taliban konvoyu örneğine geri dönersek, bahsi geçen iki piyade sadece amaçlarına bağlılıklarını göstererek elemeye tabi tutulmaz, aynı zamanda beceri ve kültürel anlayış eksikliği nedeniyle yeni bir ortama uyum sağlamak zor olur. Bu nedenle, konvoyun değeriyle temsil edilen kaçma eşiği fiyatı, mevcut destek ağlarını kaybetme bedeli ve hayatları boyunca arkadaşlar, aile, güvenlik ve diğer değerler gibi ölçülemeyen faktörleri içerecek şekilde artar.

## Öncü teoriler
Radikalleşme sürecinin genel yapısı genellikle birbirini pekiştiren birden fazla süreç içerirken, akademisyenler bireysel radikalleşme yollarını tanımlamışlardır.

### McCauley ve Mosalenko
Clark McCauley ve Sofia Mosalenko'nun 2009 tarihli *Friction: How Radicalization Happens to Them and Us* adlı kitabı, aşağıdaki 12 sosyolojik ve psikodinamik yolun tanımlandığına dikkat çekmektedir:

#### Bireysel düzeydeki faktörler

##### Kişisel şikayet
Bu yol, gerçek veya algılanan bir dış tarafın kişiye uğradığı zararın intikamını alma üzerine odaklanır. Bu ilk saldırı, daha belirgin iç grup ve dış grup düşüncesine, şiddete karşı inhibitörlerin azalmasına ve şiddetten kaçınma teşviklerinin azalmasına yol açan diğer psikodinamik mekanizmaları tetikler. Rus güçleriyle çatışmalarda eşlerini, çocuklarını veya diğer yakın akrabalarını kaybetmiş olan Çeçen "Şahidka" olarak da bilinen kadınlar bu konuda iyi bir örnektir.

##### Grup şikayeti
"Grup mağduriyeti" radikalleşme dinamikleri, kişisel mağduriyetlerle tetiklenenlerle benzerlik gösterir; farklılık, bireyin ait olduğu veya sempati duyduğu bir gruba uygulanan zararı algılamasıdır. Bu yol, siyasi ve etnik radikal şiddetin daha büyük bir bölümünü açıklar, burada eylem kişisel intikam eylemi olarak değil, genel olarak gruba karşı alınır. Bir dış grup için sempati duyarak radikalleşme daha nadirdir, ancak Weather Underground'ın siyah panterler ve Viet Kong ile yakınlaşma girişiminde gözlemlenebilir. Grup mağduriyeti nedeniyle şiddet içeren aşırıcılık ve intihar bombalaması arasındaki bağ da ölçülebilir şekilde gösterilmiştir: yabancı askerî birliklerin varlığı veya işgal gibi yakın kimliğe yönelik algılanan tehditler, intihar bombalamalarının çoğunluğunu açıklar.

Bazı yorumcular, 11 Eylül saldırılarından sonra Batı ülkelerinde yaşayan masum Müslümanlara yönelik öfke ve şüphe, güvenlik güçleri ve genel kamu tarafından onlara uygulanan aşağılayıcı muamelelerin yeni katılımcıların radikalleşmesine katkıda bulunduğunu düşünmektedir. Bu tür yorumcular tarafından dile getirilen "bizimkiler onlar" düşmanlığı, Trump seyahat yasağı gibi politik duruşları içerir. Donald Trump başlangıçta "ABD'ye Müslümanların tamamen ve kesin bir şekilde girişinin tamamen durdurulması" olarak kampanya yürüttü veya paradoksal bir şekilde Senatör Ted Cruz'un "radikalleşmeden önce Müslüman mahallelerinin devriye gezip güvenliğini sağlamak" çağrısı gibi.

##### Kaygan yama
"Kaygan yama" süreci, bireyin sosyal çevresini giderek daraltan, düşünce yapısını sınırlayan ve bazı durumlarda şiddete karşı duyarsızlaşan faaliyetler aracılığıyla kademeli olarak radikalleşmesini temsil eder. Bu aynı zamanda "Gerçek İnanan" sendromu olarak da adlandırılmaktadır, çünkü bir kişi "bir sonraki adımı atarak" siyasi, sosyal ve dini inançlarında giderek daha ciddi hale gelir. Birey, karşılıklı yardım gibi şiddetsiz faaliyetlere katılarak başlayabilir, burada grubun içindeki sosyal statüsünü yükseltmenin en iyi yolu, sebep konusunda ciddiyetini göstermek ve inançlar ve faaliyetler açısından bağlılık düzeyini artırmaktır. Birey her bir eylemle bağlantı kurduğunda, gömülmüş maliyetler oluşur. Başlangıçta faaliyetler sadece ideolojik veya sadece suç içeriyor olsa bile, radikalleşme süreci, suçlu eylemleri entelektüel radikal amaçlar için meşrulaştırırken, radikal amaçların sonuçta suçlu eylemleri meşrulaştırmak için kullanıldığı şeklinde denklik sağlar.

##### Aşk
Romantik ve ailevi ilişkiler, sıklıkla radikalleşmede gözden kaçan bir faktördür. Birçok şiddet yanlısı aşırıcı örgüt, özellikle kökenlerinde, dini, ekonomik, sosyal ve cinsel bağları paylaşan sıkı bir arkadaş grubuna dayanır. Bu örneğin daha aşırı durumlarda, Charles Manson'ın "Family" adlı eseri ve diğer radikal kültler gibi durumlarda açıkça görüldüğü gibi, seküler ve ortodoks dini ortamlarda da radikalleşmeye uygulanır. Aşk, etkili figürler arasında bir bağlantı olarak hizmet eder ve takipçilerinin ağlarını çekicilik ve sadakat kombinasyonuyla birbirine bağlar. Bu özel güç, Amerikan Weather Underground ve Alman Kızıl Ordu Fraksiyonu gibi Yeni Sol radikal gruplarda özellikle dikkat çekicidir. Bill Ayers ve Bernardine Dohrn arasındaki bağlantılar veya Gudrun Ensslin ve Andreas Baader arasındaki bağlantılar, bu grupların organizasyonel ve entelektüel çekirdeğini oluşturmuştur.

##### Risk ve durum
Radikal bir grupta, yüksek riskli davranışlar başarılı olduğunda, cesaret ve amaç için bir taahhüt olarak yeniden yorumlandığından statüye giden bir yol sunar. Bu nedenle, şiddet veya diğer radikal faaliyetler, başarıya, sosyal kabul edilme ve başka türlü elde edilemeyen fiziksel ödüllere ulaşmanın bir yolunu sağlar.

James Pugel, tarafından yapılan bir araştırmada, Liberyalı es-silahlı grup mensuplarının radikalleşmelerinin, toplum içinde ekonomik ve sosyal statülerini yükseltme fırsatıyla motive olduğunu gösterdi. Radikalleşmiş bireylerin, radikalleşmemiş bireylere göre daha iyi yaşadığına inanılıyordu. Özellikle, aşırıcı gruplar, temel ihtiyaçların karşılanması için gıda ve konut gibi araçlar sunan tazminatlı istihdam imkanı sağlıyordu. Ayrıca, radikalleşme, ailelerinin tümü için yerel şiddetten (örneğin kaçırılmalar) koruma ve güvenlik sağlıyordu.

Alpaslan Özerdem ve Sukanya Podder gibi diğer araştırmacılar, radikalleşmenin "hayatta kalmanın tek yoluna dönüşebileceğini, işkence, kötü muamele ve siyasi nedenlerle gerçekleştirilen öldürmelere karşı koruma" sunduğunu iddia etmektedir. Ayrıca, radikal gruplara katılmayan bireylerin süresiz olarak "aşağılayıcı isimler ve etiketlerle" maruz kalabileceği belirtilmektedir.

##### Çözülme
Sosyal bağlantının kaybı, bir bireyi yeni fikirlerle ve politik radikalleşme de dahil olmak üzere yeni bir kimlikle karşı karşıya bırakabilir. Arkadaşlar, aile veya diğer temel ihtiyaçlardan izole edilen bireyler, politik, dini veya kültürel radikalleri içeren farklı gruplara katılmaya başlayabilirler. Bu durum özellikle hapishane radikalleşmesinde dikkate değerdir, burada bireyler ırksal, dini ve çete kimlikleri üzerinden daha fazla birleşerek, dış dünyada olduğundan daha fazla bir bağ oluştururlar ve sıklıkla hapishaneden ötesine taşıyarak yeni kazandıkları radikal kimlikleri genel halk içindeki radikal örgütlerle bağlantı kurarlar.

#### Grup düzeyindeki faktörler
Bir grup, ortak bir hedef veya değerler seti olan dinamik bir sistem olduğu ölçüde, grubun bütünü olarak zihniyeti, bireyleri etkileyerek bu bireylerin daha radikal hale gelmesine neden olabilir.

##### Kutuplaşma
Radikal bir gruptaki tartışma, etkileşim ve deneyim, sebebiyet vererek grubun amacına karşı farklı kavramların oluşmasına neden olabilir ve bazı durumlarda grupa olan bağlılık artabilir. Radikal bir grup içinde, iç dinamikler, özellikle şiddetli terörizm ve şiddetsiz aktivizm arasındaki seçimde, grup faaliyetlerine ilişkin genel bir hayal kırıklığı (veya aksine, hırs) sonucu farklı fraksiyonların oluşmasına katkıda bulunabilir. The Weather Underground'nin Students for a Democratic Society'deki ayrılması bunun birçok örneğinden biridir. Grup kutuplaşmasının dinamikleri, bu daha büyük gruptaki üyelerin ya bir fraksiyona bağlanarak daha fazla radikalleşme ile sadakatlerini göstermeleri ya da grup tamamen terk etmeleri gerektiği anlamına gelir.

##### İzolasyon
İzolasyon, grubun ciddi ve/veya ikna edici üyelerinin bedenin gündemini aşırı şekilde tanımlamasına izin vererek radikal düşüncenin etkisini güçlendirir. Bir birey sadece bir iç grup sosyal ortamına erişebiliyorsa, o grup birey üzerinde totaliter bir etkiye sahip olur - reddetmek, sosyal ölüm, kişisel izolasyon ve sık sık ortak yardım topluluklarının yerine getirdiği temel hizmetlere erişim eksikliği anlamına gelir. İzole bir azınlık olarak Batı'daki İslami gruplar, özellikle bu radikalleşme türüne karşı özellikle savunmasızdır. Dil bariyerleri, kültürel farklılıklar ve bazen ayrımcı muamele yoluyla toplumdan soyutlanan Müslüman topluluklar, radikalleşmenin ek yollarına daha da açık hale gelir.

İzole hisseden bireylerdeki radikalleşmenin ek yollarından biri de internetdir. Internet World Stats tarafından derlenen verileri kullanan Robin Thompson, Orta Doğu ve Kuzey Afrika internet kullanım oranının diğer ülkelere göre "ortalamanın üstünde" olduğunu savunuyor, ancak internet erişiminin daha yaygın olduğu ülkelerde bireylerin "internet aracılığıyla daha fazla radikalize edildiği ve işe alındığı" belirtiliyor. Bu nedenle, internet özellikle aşırıcıların sohbet odaları ve blogları gibi sosyal medya siteleri, "arkadaşlık, kabul veya bir amaç duygusu" vadederek kullanıcılarını cezbediyor.

##### Yarışma
Gruplar, genel halkla meşruiyet ve prestij için rekabet ettikleri diğer gruplarla karşılaştırıldığında radikalleşebilir. Bu yol, şiddet, dini ritüelde harcanan zaman, dayanılan ekonomik ve fiziksel zorluklar veya dördünün hepsi gibi diğer grupları geride bırakmak için artan radikalleşmeye vurgu yapar. Dini hareketler ve adlarıyla oluşan terörist unsurlar bu özelliği gösterir. Bazı durumlarda doktrinel veya etnik farklılıklar bu tür bir rekabeti motive edebilir, ancak en büyük dış işareti, gruptan radikal eylemlere bağlılık talebinin artmasıdır.

#### Kitlesel radikalleşme

##### Jiu-jitsu politikası
Jiu-jitsu politikası olarak da adlandırılan "siyasi şiddet mantığı", radikal grupların hükûmetleri geniş halk kitlelerine baskı yapmaya ve iç bir tepki yaşatarak daha fazla şiddetli eylemi meşrulaştırmaya zorladığı asimetrik bir siyasi savaş biçimidir. Bir radikal grubun bu taktiği kullanma amacı, düşmanı tamamen yok etmek değil, var olan siyasi düzenin meşruiyet iddiasını kaybetmesi ve radikal grup tarafından meşruiyet kazanmasını sağlamak için düşmanı siyasi ve ideolojik ılımlılara saldırmaya zorlamaktır. Radikal gruplar, ılımlıları yok ederek ikilemli bir toplum teşvik eder ve şiddete devletin tepki vermesini bir sonraki şiddet eylemi için bir gerekçe olarak kullanırlar. Al-Kaide'nin stratejisi, özellikle ABD'yi İslam ülkelerindeki karşılaşmalara sokarak Ummah'ı Batı'ya karşı kutuplaştıran toprak savaşlarına sürüklemek ve Amerikan ordusunun teknik üstünlüğüne dayanmasına izin verecek çatışmalardan kaçınmaktır. David Kilcullen, Irak Sürüşü sırasında David Petraeus'un karşı-ayaklanma danışmanı, buna "kazara gerilla sendromu" adını vermiştir.

Bu taktik aynı zamanda Maoist ayaklanmanın da temel direklerinden biridir ve hem taktik hem de ideolojik avantaj amaçlarını hizmet eder.

##### Kin ve nefret
Uzun soluklu çatışmalarda düşman giderek daha az insan gibi görülmekte, böylece ortak insanlık doğal olarak şiddete karşı inhibisyonlar tetiklememektedir. Bu, kendini ve düşmanları sırasıyla iyi ve kötü varlıklar olarak "özelleştirme"yi içerir. İslamcıların, tekfir (irtidad) kullanarak radikal olmayan Müslümanları ve inançsızları (kafir: "putperestler") öldürmek için haklı çıkarmaları buna örnektir. Hannah Arendt, Totaliterlik Kökenleri'nde, pan-slavizm, Nazizm ve antisemitizm ideolojilerine katkıda bulunan benzer bir dinamiği anlatır, burada iç grup, politik amaçlar için yüceltilmiş bir öz kimlik oluşturur ve bu kimliği sağlamlaştırmak için dış gruplara karşı harekete geçer. Bu nefret dinamiği sağ gruplara özgü değildir. Hava adamı ve Kızıl Ordu Fraksiyonu, polis memurlarını ve devlet görevlilerini ölüme layık "domuzlar" olarak nitelendirirler.

##### Şehitlik
Şehitlik, bahsi geçen kişinin bir sebep için öldüğü veya ölmeye hazır olduğu anlamına gelir. Şehitliğin sembolik etkisi kültürler arasında değişir, ancak radikalleşme alanında şehit olma eylemi veya arayışı, radikal bir hayat tarzının mutlak değerini gösterir.

### Barrett
Robert Barrett, Nijeryalı terörist gruplarla alan araştırması yapan önde gelen araştırmacılardan biridir. Barrett, çalışmalarının mevcut isyancı grup üyeleriyle yapıldığı benzersiz bir perspektif sunar. Barrett'in 2008 alan araştırması, isyancı gruplar tarafından bildirilen radikalleşme türleri ve motivasyonları hakkında benzersiz tipolojiler ortaya koydu. Örneğin, radikalleşmiş bireyler gönüllülük duyguları ifade ederken, aşırılık yanlısı işe alımcılar, amaçlarının "zorlama hissettiren gönüllülük" yaratmak olduğunu iletmektedir. Barrett, radikalleşme için motivasyonların ideolog, savaşçı, suçlu, pragmatist, asker ve takipçi olarak karakterize edilebileceğini ileri sürdü.

#### İdeologlar
İdeologlar, etnik üstünlüğün gerekli olduğuna inandıkları ve bu gerçeği elde etmenin yolu olarak şiddeti savundukları bir inanca sahiptirler. İdeologlar, "gerektiğinde etnik gruptan ölmeye hazır olmak, grup ya da topluluğun hayatta kalması ve korunması bireysel hayatta kalma ve korunmadan daha önemlidir" görüşünü savunurlar.

#### Savaşçılar
Savaşçılar, temel hayatta kalma ihtiyaçlarının aşırıcı gruplara katılmakla bağlantılı olduğunu ifade ederler. Bu nedenle, savaşçılar ideolojiler tarafından motive edilmezler ve temel amaçları kendilerini korumaktır.

#### Suçlular
Suçlular, "yasa dışı olarak kabul edilecek faaliyetleri gerçekleştirme özgürlükleri" tarafından çoğunlukla motive edilirler. Bu nedenle, suçlular düşmanlarına karşı şiddet eylemlerine katılarak anlık özelleştirme arzusu ile hayatta kalırlar. Suçlular, çatışmada başarılı olmak ve eylemlerinin kahramanca olduğuna inanmak gibi öğelerle bir anlamda kendilerini sürdürürler.

#### Yararcılar
Yararcılar, ekonomik ve sosyal statü hareketliliğinin faydalarına ilgi gösterirler. Hedefleri, zenginlik, arazi sahipliği ve madencilik hakları gibi ancak sürekli başarının devamı veya yeni bulunan başarıya uygun yapı ve çevreyi korumaktır.

#### Askerler
Askerler, radikalleşmenin azaltıcı faktörlerinin "adaletsizlik ve güvensizlik" olduğuna inanırlar. Adaletsizliklere karşı mücadele etme görevleri olduğu hissine sahiptirler. Askerler, pozitif bir değişiklik yaratabilecekleri hissiyatıyla motive olurlar.

Takipçiler, dışlanmış hislerini yenmek için bir grup bağımlılığı ve bağlılık hissi istiyorlar. Sosyal algılamayla aşırı derecede ilgileniyorlar. "Toplulukta kabul görme sağlamak ve üyelik teşvik eden en önemli faktör, toplulukta sosyal statüyü korumak veya geliştirmektir".

## Yanılgılar

### Yoksulluk ve radikalleşme
Radikalleşme ile yoksulluk arasındaki ilişki büyük oranda çürütülmüştür. Birçok terörist orta sınıf bir geçmişe sahip olup teknik bilimler ve mühendislik gibi alanlarda üniversite eğitimi almıştır. Yoksulluk ve militan radikalleşme arasında istatistiksel bir ilişki yoktur. Yukarıda belirtildiği gibi, yoksulluk ve dezavantaj, radikal eğilimleri olan bir karşılıklı yardım örgütüne katılmayı teşvik edebilir, ancak bu, yoksulluğun doğrudan radikalizasyondan sorumlu olduğu anlamına gelmez.

### Mental sağlık
Özellikle terörizmin ana nedeni veya genel anlamda ideolojik radikalleşmenin ana nedeni olarak, kişisel psikoloji önemli bir rol oynasa da, zihinsel rahatsızlık değildir. "İntihar saldırılarında bile depresyon ve şizofreni gibi psikolojik patolojiler büyük ölçüde yoktur." şeklinde öne sürülmüştür.

## Ayrıca bakınız

* Algoritmik radikalleşme
* Flandreleşme
* Gizli hücre sistemi

## Kaynak

## Kaynakça

## Daha fazlası için

* Alex P. Schmid , ''Radikalleşme, De-Radicalization, Radikalleşme Karşıtı: Kavramsal Bir Tartışma ve Literatür İncelemesi'' (Uluslararası Terörle Mücadele Merkezi – The Hague, 2014) 
* Bibi van Ginkel, ''Terörizme Tahrik: Bir Önleme mi yoksa Bastırma Meselesi mi?''  (Uluslararası Terörle Mücadele Merkezi – Lahey, 2011) 
* Alava, Séraphin, Divina Frau-Meigs, Ghayda Hassan, ''Youth and Violent Extremism on Social Media: Mapping the Research'' (UNESCO Digital Library) , 2017.
* Christmann, K. "Dini Radikalleşmeyi ve Şiddet İçeren Aşırıcılığı Önleme: Araştırma Kanıtlarının Sistematik Bir İncelemesi". Gençlik Adalet Kurulu, Birleşik Krallık (https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/396030/preventing-violent-extremism-systematic-review.pdf  )