Şakir Zümre

**Şakir Zümre** (d. 1885, Varna - ö. 16 Haziran 1966), Cumhuriyet döneminin ilk sanayicilerinden, iş adamı, hukukçu.

Kurtuluş Savaşı yıllarında Türk ordusunun ihtiyacını karşılayacak silah ve bombaları Bulgaristan'dan temin edip Anadolu'ya göndermiştir. Savaştan sonra Türkiye'ye yerleşti ve Haliç'te cumhuriyetin ilk özel askeri fabrikasını kurdu. Cumhuriyetin ilk yıllarında Türk Hava Kuvvetleri'nin ilk cephane gereksinimlerini, ilk Türk denizaltı bombalarını üretti. II. Dünya Savaşı'ndan sonra soba üreticisi oldu.

## Hayatı

### Gençlik yılları, ailesi
1885'te o devirde Osmanlı Devleti'nin bir şehri olan Varna'da doğdu. Babası Ahmed Bey, annesi Hesna Hanım'dır. İlk ve ortaöğrenimini Varna'da tamamladıktan sonra Cenevre'ye gitti. Cenevre Lisesi'nden mezun oldu ve öğrenimine Cenevre Hukuk Fakültesi'ne devam etti. 1908 yılında hukuk eğitimini tamamlayıp Varna'ya döndü. Balçık'ta avukatlık ve ticaretle uğraştı. 1912 yılında Varna'da Zeliha Hanım ile evlendi; bu evlilikten bir kızı oldu.

### I. Dünya Savaşı yılları
I. Dünya Savaşı sırasında, *Sobranya* adı verilen Bulgar Prensliği Parlamentosuna Varna Türk milletvekili olarak girdi.  Bulgaristan Türklerinin haklarını savunmak için uğraştı. Teyzesinin oğlu Fevzi Paşa aracılığıyla ile, bu yıllarda Türk Askeri Ataşeliği görevi ile  Sofya'da bulunan Mustafa Kemal ile tanışıp yakın arkadaşlık kurdu. 

Bulgaristan'ın I. Dünya Savaşı'na Osmanlı safında  girmesinde rol oynadı.  Savaşta, Makedon bomba imalatçısı Tüfekçiyef'in imal ettiği el bombaların, Bulgar başvekili Vasil Radoslavov'un bilgisi dahilinde Çanakkale cephesine düzenli bir şekilde gönderilmesini sağladı.

Savaşın sonunda Bulgaristan'ı Türkiye lehine savaşa sokmakla suçlandı ve Bulgar hükûmeti tarafından hapsedildi. 

### Millî Mücadele yılları
Yedi ay hapisten sonra hükûmetin değişmesi ile özgürlüğüne kavuşan Şakir Zümre, Mudanya Mütarekesi sırasında İstanbul'a geldi; İstanbul'da bir fabrika kurmak için girişimlerde bulundu. Anadolu'da başlayan Millî Mücadele'ye cephane sağlayarak destek verdi; Batı Trakya'da Türk devleti kurulması için çalıştı.

İstiklal Savaşı'nın Türkiye'nin zaferi ile sonuçlanmasından sonra ailesi ile Bulgaristan'dan ayrılıp tamamen Türkiye'ye yerleşti. Kurtuluş Savaşı sırasında cephane teminindeki hizmetleri nedeniyle TBMM kendisini beyaz şeritli İstiklal Madalyası ile ödüllendirdi.

### Şakir Zümre Fabrikası
Mustafa Kemal Paşa'nın tavsiyesi ile Türkiye'nin  savunma sanayisinin ilk özel sektör fabrikasını 1925'te Haliç'te kurdu. Karaağaç mevkinde (günümüzde Miniaturk Müzesinin olduğu alan) bulunan, işgal kuvvetleri tarafından harap edilmiş bir tapa fabrikasından geriye kalan sağlam kısımlarının üzerine *Türk Sanayii Harbiye ve Madeniye Fabrikası* kuruldu. İlk üretimler Bulgaristan'dan getirilen bir yabancı ekip  ile yapılırken, yetiştirilen kadın-erkek Türk işçiler 1930'lu yıllarda Bulgarların yerini aldı.

Türk Hava Kuvvetleri'nin ve Türk Kara Kuvvetleri'nin gereksinimi silah ve cephaneler Şakir Zümre Fabrikası'nda üretildi. Fabrikada 100, 300, 500 ve 1000 kiloluk uçak bombaları, çeşitli yangın bombaları, Türk Deniz Kuvvetlerinin  ihtiyacı olan çeşitli boylarda su bombaları seri olarak üretilmiştir. İlk Türk denizaltı su bombaları da bu fabrikanın üretimidir.

II. Dünya Savaşı yıllarında Şakir Zümre Fabrikası silah ve cephane ihraç etti. Bulgaristan, Polonya, Mısır ve Yunanistan'dan sipariş alındı  Yunanistan ile yapılan 1,5 milyon TL'lik anlaşma  Türk ve dünya basınında büyük ses getirdi. Bu dönemde fabrikada iki bin kişi istihdam edildi.

### Şakir Zümre Sobaları
Şakir Zümre, ABD'den gelen silah yardımı sebebiyle  fabrikasında silah ve cephane üretimini II. Dünya Savaşı'ndan sonra bıraktı. Günlük hayatta kullanılabilecek  döküm ve madeni eşya, zirai aletler, elektrikli ütü ve soba ve İş Bankası kumbaraları gibi ürünler imal etti. Farklı ihtiyaçlara göre *, Ağaçlı, Alman, Zonguldak, Zümre, Çiftlik ve Köylü* isimleri ile farklı tiplerde sobalar üretti ve Şakir Zümre sobaları, Türkiye sobacılık sanayisinin temel taşları kabul edilir.

Şakir Zümre, 1948 Türkiye İktisat Kongresi'ne katıldı. 1950 seçimlerinde İstanbul'dan CHP milletvekili seçiminde aday oldu ancak seçimi kazanamadı; sonraki yıllarda aktif siyasetten uzak durdu. 16 Haziran 1966'da öldü.

Şakir Zümre'nin  ölümünden sonra fabrika faaliyetini dört yıl daha sürdürmüş; 1970 yılında kapatılmıştır.

## Hakkındaki eserler

* **Şakir Zümre: Türk Savunma Sanayii'nde Öncü, Silah Fabrikatörü**, Atilla Oral, Demkar Yayınevi, 2012

## Kaynakça