Suriye'de Hristiyanlık

**Suriye'deki Hristiyanlık**, tarihi MS birinci yüzyıla kadar uzanan dünyadaki en eski Hristiyan topluluklarından biridir ve "Hristiyanlığın beşiği" olarak tanımlanmaktadır. Kökleri Havari Aziz Pavlus ve Havari Aziz Petrus'un geleneklerine dayanan Suriye, kısa sürede erken dönem Hristiyanlığın önemli bir merkezi haline gelmiş ve birçok önemli ilahiyatçı ve kilise lideri yetiştirmiştir. MS 325 yılındaki Birinci İznik Konsili'ne katılan 325 piskopostan yirmisi Suriyeliydi. Yüzyıllar boyunca Suriyeli Hristiyanlar Hristiyan düşünce ve uygulamalarının şekillenmesinde hayati bir rol oynamış, çeşitli ayin geleneklerinin, manastır hareketlerinin ve teoloji okullarının gelişimine katkıda bulunmuşlardır. Havari Aziz Pavlus Şam yolunda Hıristiyanlığı kabul etmiş ve Suriye üç Papa yetiştirmiştir: Papa Anicetus (MS 157-168), Papa I. Sergius (687-701) ve Papa III. Gregorius (MS 731-741). Onların mirası, 5. yüzyıldan kalma Aziz Simeon Stilites Kilisesi, Saidnaya Meryem Ana Manastırı ve Konstantin ve Helen Katedrali gibi en eski kilise, manastır ve hac yerlerinden bazılarının kurulmasını içermektedir.

Ancak son zamanlarda Suriyeli Hristiyan toplumu, devam eden ve ciddi boyutlara ulaşan zulüm, yerinden edilme ve göç dâhil olmak üzere çok sayıda zorlukla karşı karşıya kalmıştır. Suriye'deki Hristiyanlar savaş öncesi Suriye nüfusunun yaklaşık %10'unu oluştururken, İslamcı teröristlerin yaygın zulmü ve Suriye İç Savaşı'nın etkisiyle 2011'de 1,5 milyon olan nüfusları 2022'de sadece 300.000'e düşerek %2'nin altına inmiştir. Suriye'deki Hristiyanlar, Irak ve Şam İslam Devleti savaşçılarının ülkenin geniş bölgelerini kontrol ettikleri süre boyunca şiddete ve ayrımcılığa maruz kalmışlardır. Kiliseleri askeri karargâhlara dönüştürülmüş ve mülklerine el konulmuştur. Suriye'deki Hristiyanlara yönelik zulüm o zamandan bu yana daha da yoğunlaştı. Ülkenin ikinci büyük şehri olan Halep'te savaş öncesinde %12 olan Hristiyan nüfus oranı 2023'te %1,4'e düşmüş ve 20'den fazla kilise savaş sırasında hasar görmüştür. İdlib şehri İslamcı yönetim altında Hristiyan nüfusundan neredeyse tamamen arındırılmıştır. Amerika Birleşik Devletleri de dâhil olmak üzere bazı hükûmetler ve örgütler, başta Suriye ve Irak olmak üzere Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da Hristiyanlara yönelik zulmün bir soykırım eylemi olduğunu iddia etmiştir.

Ülkenin en büyük Hristiyan mezhebi Antakya Rum Ortodoks Kilisesi'dir ve onu Maruni Kilisesi ve Doğu Süryani Kilisesi yakından takip etmektedir. Ülkede küçük bir Protestan azınlık bulunmaktadır.

## Genel bakış
Osmanlı yönetiminin son dönemlerinde, özellikle 1840 yılında Hristiyanları hedef alan kanlı olaylar zinciri, 1860 katliamı ve Süryani Kırımı'ndan sonra Suriyeli Hristiyanların büyük bir kısmı Suriye'den göç etmiştir. Tarihçi Philip Hitti'ye göre, 1899 ile 1919 yılları arasında ABD'ye yaklaşık 90.000 Suriyeli gelmiştir (bunların %90'ından fazlası Hristiyandır). Bahsedilen Suriyeliler, tarihi Suriye'yi ya da Suriye, Lübnan, Ürdün ve Filistin'i kapsayan Levant bölgesini kapsamaktadır. Suriyeli Hristiyanlar nispeten varlıklı ve yüksek eğitimli olma eğilimindedir.

Katolik yardım kuruluşu Aid to the Church'e (ACN) göre, Suriye'de yaşayan Hristiyanların sayısının 2011 yılında 2,1 milyondan (nüfusun %10'u) 2022 yılında yaklaşık 300.000'e (%2'den az) düşeceği tahmin edilmektedir. Bu azalma, Hristiyanların Avrupa'ya iç savaş nedeniyle kötüleşen yaşam koşullarının tetiklediği büyük ölçekli göçünden kaynaklanmaktadır. ABD Dışişleri Bakanlığı, Suriyeli Hristiyanların 2022 itibarıyla Suriye içindeki toplam nüfusun %2,5-3'ünü oluşturduğunu tahmin etmektedir.

## Kökenler

Suriye'deki Hristiyan nüfus 2011'den önce Suriye nüfusunun %10'unu oluşturuyordu. Suriye'deki Hristiyanların 2022 yılındaki sayısına ilişkin tahminler, toplam Suriye nüfusunun %2'sinden azı ile yaklaşık %2,5'i arasında değişmektedir.

Suriyelilerin çoğu Antakya Rum Ortodoks Kilisesi (700.000) ya da Süryani Ortodoks Kilisesi üyesidir. Katoliklerin büyük çoğunluğu Melkani Rum Katolik Kilisesi'ne mensuptur. Diğer Doğu Katolik kiliseleri arasında Maruni Kilisesi, Süryani Katolik Kilisesi, Ermeni Katolik Kilisesi, Keldani Katolik Kilisesi bulunmaktadır; az sayıda Latin Kilisesi Katoliği de vardır. Geri kalanlar, tüm Hristiyanların Tek, Kutsal, Katolik ve Apostolik Kilise'nin bir parçası olduğu Hristiyanlığın en eski günlerinden beri Suriye'de var olan Doğu cemaatlerine mensuptur. Başlıca Doğu grupları şunlardır:

* otosefal Doğu Ortodoks kiliseleri;
* Roma ile birlik içinde olan Doğu Katolik Kiliseleri;
* ve bağımsız Doğu Süryani Kilisesi (yani "Nesturi" Kilisesi). Doğu Süryani Kilisesi'nin takipçilerinin neredeyse tamamı, bazı Doğulu Ortodoks ve Katolik Hristiyanlar gibi, kökenleri Mezopotamya'ya dayanan ve Suretçe konuşan etnik Süryanilerdir.

Her bir grup ayrı bir topluluk oluştursa da Hristiyanlar yine de giderek artan bir şekilde işbirliği yapmaktadır. Roma Riti, Batı Latin Kilisesi Katolikliği ve Protestanlık misyonerler tarafından tanıtılmıştır ancak Suriyelilerin sadece küçük bir kısmı Batı Riti üyesidir.

Birçok mezhebin ortaya çıkmasına neden olan bölünmeler siyasi ve doktrinsel anlaşmazlıklardan kaynaklanmıştır. En sık tartışılan doktrin Mesih'in doğasıydı. 431 yılında Nesturiler, Mesih'in ikili karakterine, yani insan İsa ve ilahi Logos olmak üzere iki ayrı ama ayrılmaz "qnoma" (ܩܢܘܡܐ, anlam olarak hipostaza yakın ama tam olarak aynı değil) sahip olduğuna inandıkları için Kilise'nin ana gövdesinden ayrıldılar. Dolayısıyla Nesturi inancına göre Meryem Tanrı'nın değil, sadece insan İsa'nın annesiydi. Hristiyanlığın ana akımını temsil eden Kalkedon Konsili 451 yılında Mesih'in tek bir kişide bulunan ikili doğasını onaylamıştır; bu nedenle Meryem mistik olarak ve aynı anda hem insani hem de ilahi olan tek bir kişinin annesiydi. Miafizitler, Logos'un tek bir doğada insanlığın bir örneğini Kendisi olarak aldığını öğretti. Günümüzdeki Suriye ve Ermeni Ortodoks kiliselerinin öncüleriydiler.

On üçüncü yüzyıla gelindiğinde, Doğu ya da Yunan Hristiyanlığı ile Batı ya da Latin Hristiyanlığı arasında kopmalar meydana gelmişti. Ancak sonraki yüzyıllarda, özellikle de Haçlı Seferleri sırasında, bazı Doğu kiliseleri Roma'daki papanın otoritesini kabul etmiş ve Katolik Kilisesi'ne girmiş ya da yeniden onaylamıştır. Bugün Doğu Katolik kiliseleri olarak adlandırılan bu kiliseler kendilerine özgü bir dil, kanon hukuku ve litürjiyi muhafaza etmektedir.

### Doğu Ortodoksluğu

Suriye'deki en büyük Hristiyan mezhebi Antakya Rum Ortodoks Kilisesidir (resmi adı Antakya ve Tüm Doğu Ortodoks Patrikhanesi). 5 ve 6. yüzyıllardaki Hristiyan bölünmelerinden sonra Melkani Kilisesi olarak da bilinen bu kilisenin din adamları Konstantinopolis'in Doğu Roma İmparatoru'na ("*melek*") sadık kalmıştır.

Bu mezhebin taraftarları genellikle kendilerini Arapçada "Doğu Romalılar" ya da "Asyalı Yunanlar" anlamına gelen "''Rûm''" olarak adlandırırlar. Bu özel bağlamda "Rum" terimi, Klasik Arapçada "Avrupalı Yunanlılar" ya da İyonyalılar anlamına gelen "*Yûnâniyyûn*" terimine tercihen kullanılmaktadır. "Yunan" sıfatı, geleneksel dualarında ve rahip ayinlerinde kullanılan Koini Grekçesi litürjisine atıfta bulunmaktadır.

Cemaat üyeleri bazen kendilerini Sami dillerinde "mparatorun destekçileri" anlamına gelen ve geçmişte Roma ve Bizans imparatorluklarına olan bağlılıklarına atıfta bulunan "Melkaniler" olarak da adlandırmaktadır. Ancak modern çağda bu tanımlama daha çok yerel Melkani Katolik Kilisesinin takipçileri tarafından kullanılma eğilimindedir.

Rum Ortodoks Cemaatinden Suriyeliler, Türkiye'nin güneyindeki Hatay ilinde de (Kuzey Suriye sınırında) bulunmaktadır ve Brezilya, Arjantin, Meksika, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve Avustralya'daki Suriyeli diasporaları içinde iyi bir şekilde temsil edilmektedir.

### Oryantal Ortodoksluk
Suriye'deki geleneksel Hristiyanlık, esas olarak eski Süryani Ortodoks Kilisesine ve ayrıca Ermeni Apostolik Kilisesine ait olan Oryantal Ortodoks toplulukları tarafından da temsil edilmektedir.

#### Süryani Ortodoks Kilisesi

Süryani Ortodoks Kilisesi, Suriye'deki en büyük Oryantal Ortodoks Hristiyan grubudur. Ayinleri Süryanice olan Süryani Ortodoks veya Yakubi Kilisesi, Kalkedon tartışmaları nedeniyle Bizans İmparatorluğu'nun tercih edilen kilisesinden (Doğu Ortodoksluğu) kopmuştur.

#### Ermeni Apostolik Kilisesi

Ermeni Apostolik Kilisesi, Suriye'deki ikinci büyük Oryantal Ortodoks Hristiyan grubudur. Ermenice ayin kullanır ve doktrini Miafizittir (Kalkedoncu Katolikler ve Kalkedoncu Ortodokslar tarafından kullanılan ya da kullanılmış olan yanlış bir terim olan monofizit değil).

### Katolik Kilisesi

Doğu Katolik Kiliseleri arasında en eskisi, Roma ile bağları en azından on ikinci yüzyıla dayanan Maruni Kilisesidir. O tarihten önceki durumları belirsizdir; bazıları 1215 yılına kadar Monotelit sapkınlığına bağlı olduğunu iddia ederken, Maruni Kilisesi her zaman Roma ile birlik içinde olduğunu iddia etmektedir. Ayin dili Aramicedir. Antakya Patrikliği, Roma ve Konstantinopolis'in 1054'teki karşılıklı aforozlarını hiçbir zaman tanımadı, bu nedenle kanonik olarak hala her ikisiyle de birlik içindeydi. 1724'te tartışmalı bir patrik seçiminden sonra, biri Roma ile diğeri Konstantinopolis ile birlik içinde olmak üzere iki gruba ayrıldı. "Melkani" terimi çoğunlukla Melkani Rum Katolik Kilisesine atıfta bulunmak için kullanılmaktadır. Kardeş kilisesi Antakya Rum Ortodoks Kilisesi ('Doğu Ortodoks') gibi Melkite Katolikleri de ayinlerinde hem Yunanca hem de Arapça kullanır. Suriye'deki 375.000 Katolik'in çoğu Melkite Rum Katolik Kilisesi'ne mensuptur, geri kalanı ise Latin Kilisesi, Maruniler (52.000), Ermeni veya Süryani Ritlerine mensuptur.

#### Katolik Kilisesi Papaları
Suriye'den yedi papa papalık tahtına çıktı. Bunların çoğu İtalya'da yaşamıştır. Papa III. Gregorius, Franciscus'tan (2013'te seçildi) önce Avrupa dışında doğan son papaydı.

### Protestan Kiliseleri
Suriye'de Protestan azınlık da bulunmaktadır. Protestanlık Avrupalı misyonerler tarafından tanıtılmıştır ve az sayıda Suriyeli Protestan mezheplerine üyedir. Almanya'daki Protestan Kilisesinin diaspora kurumu olan Gustav-Adolf-Werk (GAW), Suriye'de zulüm gören Protestan Hristiyanları yardım projeleriyle aktif olarak desteklemektedir. 2015 yılında yapılan bir araştırmaya göre Suriye'de yaklaşık 2000 Müslüman Hristiyanlığa geçmiştir ve bunların çoğu Protestanlığın bir türüne mensuptur.

Oslo Üniversitesinden Elisabe Granli tarafından yapılan bir tahmine göre, yaklaşık 1.920 Suriyeli Dürzi Hristiyanlığa geçmiştir, aynı araştırmaya göre Dürzi kökenli Hristiyanlar (Hristiyanlığa geçen Dürziler) kendilerini hala Dürzi olarak görmekte ve Dürzi olmakla Hristiyan olmak arasında bir çelişki olmadığını iddia etmektedirler.

## Demografi

Suriye'deki Hristiyanların sayısı on yıllardır tartışılmaktadır. Suriye'de 1960'lardan bu yana resmi bir din sayımı yapılmamıştır.

## Suriye'deki Hristiyanların durumu
Şam, Aziz Petrus'un hizmeti sırasında Hristiyanlığı kabul eden ilk bölgelerden biriydi. Şam'da başka yerlerde olduğundan daha fazla Hristiyan vardı. İslam Emevi İmparatorluğu'nun Suriye ve Anadolu'ya askeri olarak yayılmasıyla birlikte, kendi inançlarını koruyan gayrimüslimler İslami zekata eşdeğer bir vergi (cizye) ödemek zorunda kaldılar ve toprak sahibi olmalarına izin verildi; ancak Müslümanlar gibi İslami sosyal yardımlardan yararlanamadılar.

Şam'da hala büyük oranda Hristiyan bulunmaktadır ve şehrin her yerinde, özellikle de Bab Tuma (Aramice ve Arapçada *Thomas'ın Kapısı*) bölgesinde bazı kiliseler bulunmaktadır. Suriye'de pazar günleri iş günü olmasına rağmen her pazar ayin yapılmakta ve devlet memurlarına pazar sabahları kiliseye gitmeleri için izin verilmektedir. Hristiyanların çoğunlukta olduğu bölgelerdeki okullar cumartesi ve pazar günlerini hafta sonu olarak kabul ederken, Suriye'nin resmi hafta sonu cuma ve cumartesi günlerine denk gelmektedir.

### Entegrasyon

Hristiyanlar Suriye'de yaşamın her alanında yer almaktadır ve Suriyeli Hristiyanlar diğer Suriyeli dini gruplara göre nispeten daha varlıklı ve daha yüksek eğitimlidir. Vaazlarını ve hizmetini pazar yerinde gerçekleştiren Pavlus'un geleneklerini takip eden Suriyeli Hristiyanlar, ekonomiye, akademik, bilimsel, mühendislik, sanat ve entelektüel hayata, eğlenceye ve Suriye siyasetine katılmaktadırlar. Birçok Suriyeli Hristiyan kamu sektöründe ve özel sektörde yönetici ve müdür olarak görev yaparken, bazıları da yerel yöneticiler, parlamento üyeleri ve hükûmette bakandır. Bazı Suriyeli Hristiyanlar da Suriye Silahlı Kuvvetlerinde subay olarak görev yapmaktadır. Tamamen Hristiyanlardan oluşan birlikler ve tugaylar kurmak yerine Müslümanların arasına karışmayı tercih etmişler ve 20. yüzyıldaki çeşitli Arap-İsrail çatışmalarında Müslüman yurttaşlarıyla birlikte İsrail güçlerine karşı savaşmışlardır. Suriyeli Hristiyanlar günlük işlerinin yanı sıra Suriye'nin daha az gelişmiş bölgelerinde gönüllü faaliyetlere de katılmaktadır. Sonuç olarak, Suriyeli Hristiyanlar genellikle diğer Suriyeliler tarafından daha geniş bir toplum için bir değer olarak görülmektedir. Eylül 2017'de, Süryani Ortodoks Hristiyan ve Baas Partisi üyesi olan milletvekili Hammuda Sabbah 252 oydan 193'ünü alarak meclis başkanı seçildi.

### Ayrılma
Suriyeli Hristiyanlar Müslümanlara göre daha kentlidir; çoğu Şam, Halep, Humus, Hama veya Lazkiye'de ya da çevresinde yaşamaktadır. 18. yüzyılda Halep'te Hristiyanlar Müslümanlara göre nispeten daha zengindi. Suriyeli Hristiyanların evlilik, boşanma ve miras gibi hukuk davalarına bakan ve Kitab-ı Mukaddes öğretilerine dayanan kendi mahkemeleri vardır.

Suriye Anayasası, Suriye devlet başkanının Müslüman olması gerektiğini belirtmektedir; bu, anayasanın yazıldığı dönemde halkın talebinin bir sonucudur. Ancak Suriye'de bir devlet dini bulunmamaktadır.

Hafız Esad'ın (1970 yılında askeri bir darbeyle iktidara geldikten sonra) 31 Ocak 1973 tarihinde yeni anayasayı yürürlüğe koyması ulusal bir krize yol açtı. Önceki anayasaların aksine bu anayasada Suriye devlet başkanının İslam dinine mensup olması şartı aranmıyordu ve bu da Hama, Humus ve Halep'te Müslüman Kardeşler ve ulema tarafından organize edilen şiddetli gösterilere yol açtı. Esad'ı "Allah'ın düşmanı" olarak nitelendirdiler ve yönetimine karşı cihat çağrısında bulundular. Robert D. Kaplan, Esad'ın iktidara gelişini "bir Yahudi'nin Rusya'da çar olması"na benzetir - "bu, yüzyıllardır iktidarı tekelinde tutan Sünni çoğunluk nüfus için şok edici, eşi benzeri görülmemiş bir gelişme."

Hükûmet, 1976'dan 1982'ye kadar çoğunluğu Müslüman Kardeşler üyesi olan İslamcıların bir dizi silahlı isyanından kurtuldu.

### 2020'lerde din özgürlüğü
2023'te ülke, hükûmetin Müslüman dini liderlerin atanmasını kontrol etmesi, din değiştirmenin kısıtlanması, Müslümanların din değiştirmesinin yasaklanması ve aktif terör tehditleri ile dini özgürlükler konusunda 4 üzerinden 2 puan almıştır.

Aynı yıl ülke, dünyada Hristiyan olmanın en zor olduğu 12. yer olarak sıralanmıştır.

## Hristiyan şehirler/bölgeler
* Halep - çeşitli mezheplerden en büyük Hristiyan nüfusa sahiptir (çoğunlukla etnik Ermeniler ve Süryaniler. Ayrıca Antakya Rum Ortodoks Kilisesi ve Melkani Katolik Kilisesi üyeleri)
* Şam - ülkede temsil edilen tüm Hristiyan mezheplerine mensup oldukça büyük Hristiyan toplulukları barındırmaktadır
* Humus - ikinci en büyük Hristiyan nüfusa sahiptir (çoğunlukla Antakya Rum Ortodoks Kilisesi üyeleri)
* Vadi en-Nasara veya Hristiyanlar Vadisi - bölgede oldukça büyük bir Hristiyan nüfusu bulunmaktadır (çoğunlukla Antakya Rum Ortodoks Kilisesi üyeleri)
* Safita - oldukça büyük bir Hristiyan nüfusa sahiptir (çoğunlukla Antakya Rum Ortodoks Kilisesi üyeleri)
* Malule - oldukça büyük bir Hristiyan nüfusa sahiptir (çoğunlukla Antakya Rum Ortodoks Kilisesi ve Melkite Katolik Kilisesi üyeleri)
* Saidnaya - oldukça büyük bir Hristiyan nüfusa sahiptir (çoğunlukla Antakya Rum Ortodoks Kilisesi üyeleri)
* Tartus - oldukça büyük bir Hristiyan nüfusa sahiptir (çoğunlukla Antakya Rum Ortodoks Kilisesi üyeleri)
* Lazkiye - oldukça büyük bir Hristiyan nüfusa sahiptir (çoğunlukla Antakya Rum Ortodoks Kilisesi üyeleri)
* Süveyda - oldukça büyük bir Hristiyan nüfusa sahiptir (çoğunlukla Antakya Rum Ortodoks Kilisesi üyeleri)
* Haseke - büyük bir etnik Süryani nüfusa sahiptir (çoğunlukla Süryani Ortodoks Kilisesi üyeleri)
* Kamışlı - büyük bir etnik Süryani nüfusa sahiptir (çoğunlukla Süryani Ortodoks Kilisesi üyeleri)
* Habur Çayı - 35 köyde büyük bir etnik Süryani nüfusu bulunmaktadır (çoğunlukla Doğu Süryani Kilisesi üyeleri)
* Hama valiliği - çok sayıda Hristiyan kasaba/şehir/köye sahiptir (Maharda, es-Sükeylabiye, Kafr Buhum, Toumin, Ayyo, el-Biyah, Ayn Halakim, Barşin, el-Bayda, Hazzur). Hama şehrinde de Hristiyanlar yaşamaktadır
* İdlib valiliği - beş Hristiyan köyüne sahiptir (el-Kuniye, el-Yakubiye, Cüdeyde, Halluz ve el-Hassaniye). Hristiyanlar ayrıca İdlib ve Cisr eş-Şuğur şehirlerinde de yaşamaktadır.
* Dera vilayeti - Lajat'ın batı yakasında birkaç Hristiyan kasaba ve köyü: İzra, Habap, Bassir, Tubne, el-Masmiye ve Şakra, ayrıca valiliğin güneydoğu kesimindeki Gasm ve Rakhm

## İç Savaş sırasında Suriyeli Hristiyanlar

Suriyeli Hristiyanlar da diğer vatandaşları gibi Suriye İç Savaşı'ndan kötü bir şekilde etkilenmiştir. Suriye yasalarına göre, Hristiyanlar da dahil olmak üzere, erkek kardeşi olan yetişkin yaştaki tüm Suriyeli erkekler askere alınabilmektedir.

Suriye'deki Hristiyan nüfus, Suriye İç Savaşı sırasında çok sayıda Hristiyan'ın ülkeyi terk etmesi nedeniyle önemli ölçüde azalmıştır. Suriye İç Savaşı'nın 2011 yılında patlak vermesinden sonraki ilk beş yılda, Suriye'deki Hristiyanların en az yarısı ülkeyi terk etmişti. 2017 yılında ordunun son kazanımları, birçok bölgeye elektrik ve suyun geri gelmesi ve hükûmet kontrolündeki birçok bölgeye istikrarın geri gelmesiyle durum istikrara kavuşmaya başlayınca, başta Humus şehri olmak üzere bazı Hristiyanlar Suriye'ye geri dönmeye başladılar. Suriye Ulusal Devrimci Koalisyonuna bağlı bir Süryani muhalif grup olan Asur Demokratik Örgütü (ADÖ), Suriyeli Hristiyanların yaklaşık üçte ikisinin 2021 yılına kadar ülkeyi terk etmiş olacağını tahmin etmektedir. Bu tahmin Suriye'deki diğer Hristiyan örgütler tarafından da doğrulanmıştır.

Suriye İç Savaşı sırasında, IŞİD'in 2015 Kamışlı bombalamaları ve Temmuz 2016 Kamışlı bombalamaları da dâhil olmak üzere Suriyeli Hristiyanları hedef alan birçok saldırısı olmuştur. Ocak 2016'da YPG milisleri, Süryanilerin çoğunlukta olduğu Kamışlı'daki Süryani kontrol noktalarına sürpriz bir saldırı düzenleyerek bir Süryaniyi öldürmüş ve üçünü de yaralamıştır. Suriye İç Savaşı'nın başladığı 2011 yılından bu yana 120'den fazla kilise ve Hristiyan ibadet yeri tahrip edilmiştir. Kasım 2021'de Rakka şehir merkezindeki Şehitler Ermeni Katolik Kilisesi, Özgür Burma Korucuları adlı yardım grubu tarafından yeniden inşa edildi.

Aid to the Church in Need proje direktörü Regina Lynch, Suriye'deki kiliselerin ve onlarla birlikte çalışan STK'ların temsilcilerini bir araya getiren bir konferansa katılmak üzere Suriye'ye yaptığı ziyaretin ardından, yerel toplulukların içinde bulunduğu zor durumu anlattı, ancak "birçok Hristiyan için savaşın inanç üzerinde olumlu bir etkisi olduğunu ve her şeye rağmen Kilise'nin hayırseverlik ve bağışlama öğretisini eyleme geçirmesi için bir fırsat olduğunu" sözlerine ekledi.

Önde gelen Hristiyan şahsiyetler, barışçıl gösterilerin yanı sıra silahlı direniş yoluyla Suriye muhalefetinin devrimci faaliyetlerine katılmışlardır. Esad rejimi tarafından başlatılan ölümcül baskıların iç savaşa dönüşmesinin ardından birçok Hristiyan, Suriye Sivil Savunması gibi çeşitli insani yardım kuruluşlarında gönüllü olarak çalışmıştır. İç savaş boyunca Hristiyan cemaat üyeleri ve dini merkezler, Esad yanlısı güçler ya da muhalif gruplara bağlı milisler tarafından saldırıya uğramıştır. 2019 yılı itibarıyla, Suriye İç Savaşı'nda zarar gören kiliselerin yaklaşık %61'i Baas yanlısı güçler tarafından hedef alınmıştır. 2011-2019 yılları arasında Hristiyan dini merkezlerine yönelik belgelenen 124 şiddet olayının 75'i Esad rejimine bağlı militan güçler tarafından, 33'ü ise muhalefetin çeşitli grupları tarafından gerçekleştirilmiştir.

Çeşitli insan hakları örgütleri rejimi kasıtlı olarak Hristiyan kiliselerine geniş çaplı saldırılar düzenlemek ve Hristiyan vatandaşları tutuklamakla eleştirmiştir. Nisan 2013'te Halep'teki Suriye Ortodoks Kilisesi Başpiskoposu Yohanna İbrahim, Suriye ordusunu Suriye şehirlerine ve sivil bölgelere ayrım gözetmeksizin saldırılar düzenlediği için kınamış ve Baas hükûmetini Suriyeli Hristiyanların üçte birinin göç etmesini tetiklemekle suçlamıştır. Bu açıklamadan bir hafta sonra Başpiskopos kaçırıldı ve iddialara göre Esad rejiminin emriyle zorla kaybedildi. Baas rejimi ayrıca, hükûmet yetkililerinin askerlikten kaçmakla suçlanan Suriyelilerin ve ailelerinin mülklerine el koymasına olanak tanıyan ayrımcı bir askere alma yasasını da kabul etti. Bu yasa, Suriye mülteci nüfusunun büyük çoğunluğunu oluşturan Sünni ve Hristiyan aileleri orantısız bir şekilde hedef almaktadır.

Çeşitli raporlara göre, Suriye'de ikamet eden Suriyeli Hristiyanların toplam nüfusu 2011'den önce 1,5 milyon iken 2022 itibarıyla 300.000 civarına düşmüştür (nüfusun %2'sinden az). Bu düşüş, 2014-17 yılları arasında IŞİD'in uyguladığı zulümden ziyade, savaştan zarar gören ülkedeki yaşam koşullarının kötüleşmesi nedeniyle yerli Hristiyanların büyük ölçekli göçünden kaynaklanmaktadır. Kırsal kesimde yaşayan ve genç Hristiyanların birçoğu Avrupa'ya göçü, aileleri için daha iyi olanaklar sağlamanın yanı sıra eğitim ve istihdam alanlarında kariyer fırsatlarını geliştirmenin bir yolu olarak görmektedir.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* 
* 
* 
* 
* 
*