Paraguay

**Paraguay**, resmî adıyla **Paraguay Cumhuriyeti**, Güney Amerika'nın orta bölgesinde yer alan, denize kıyısı olmayan bir ülkedir. Kuzeybatı ve kuzeyde Bolivya, kuzeydoğu ve doğuda Brezilya, güneydoğu, güney ve batıda ise Arjantin ile sınır komşusudur. Paraguay, Paraná-Paraguay Su Yolu aracılığıyla Atlantik Okyanusu'na erişime sahiptir. Ülke, bir başkent bölgesi ve on yedi departmandan oluşan üniter bir başkanlık cumhuriyeti olarak yönetilmektedir. Başkenti ve en büyük şehri Asunción'dur.

Yerli Guaraní halkı, 1524'te İspanyol fatihlerin gelişinden en az bin yıl önce doğu Paraguay'da yaşamaktaydı. Asunción şehri, 1537'de İspanyol İmparatorluğu içindeki Río de la Plata Valiliği'nin ilk başkenti olarak kuruldu. 17. yüzyılda Paraguay, yerlilerin Hristiyanlığa dönüştürüldüğü ve Avrupa kültürüyle tanıştırıldığı Cizvit misyonlarının merkeziydi. 1767'de Cizvitlerin İspanyol topraklarından kovulmasından sonra Paraguay giderek bir çevre kolonisi haline geldi. 

19. yüzyılın başlarında İspanya'dan bağımsızlığını kazandıktan sonra Paraguay, bir dizi otoriter hükûmet tarafından yönetildi. Bu dönem, ülkenin savaş öncesi nüfusunun yarısını ve topraklarının yaklaşık %25-33'ünü kaybettiği felaket Paraguay Savaşı (1864-1870) ile sona erdi. 20. yüzyılda Paraguay, Bolivya'ya karşı Chaco Savaşı (1932-1935) adı verilen ve Paraguay'ın galip geldiği bir başka büyük uluslararası çatışmayla karşı karşıya kaldı. Daha sonra, 1989'da iç askeri darbeyle devrilene kadar süren 35 yıllık Alfredo Stroessner rejimiyle doruğa ulaşan bir dizi askeri diktatörün yönetimi altına girdi. Bu, Paraguay'ın mevcut demokratik döneminin başlangıcını işaret etti. 

Paraguay, İnsan Gelişme Endeksi'nde 99. sırada yer alan gelişmekte olan bir ülkedir ve Güney Amerika'da kişi başına düşen GSYİH (PPP) bakımından yedinci sıradadır. 2024 yılı itibarıyla, sığır eti ve soya fasulyesi ihracatı, imalat ve inşaat sektörlerinin etkisiyle Batı Yarımküre'nin en hızlı büyüyen ekonomilerinden birine sahipti. Paraguay, dünyanın önde gelen hidroelektrik ihracatçılarından biridir; Brezilya sınırındaki Paraná Nehri üzerindeki Itaipu Barajı, üretilen enerji açısından dünyanın üçüncü büyük hidroelektrik barajıdır. Paraguay, Mercosur, Birleşmiş Milletler, Amerikan Devletleri Örgütü, Bağlantısızlar Hareketi ve Lima Grubu'nun kurucu üyesidir. Ayrıca, Asunción metropolündeki Luque şehri, Güney Amerika Futbol Konfederasyonu'nun merkezidir. 

Paraguay'ın 6 milyonluk nüfusunun büyük çoğunluğu melezdir ve Guarani kültürü geniş çapta etkisini sürdürmektedir; Nüfusun %90'ından fazlası İspanyolcanın yanı sıra Guarani dilinin çeşitli lehçelerini konuşuyor; bu, Latin Amerika'daki yerli diller arasında en yüksek akıcılık oranıdır. Küresel anket verilerine dayalı 2014 Pozitif Deneyim Endeksi'nde Paraguay "dünyanın en mutlu yeri" olarak sıralandı ve 2024 yılında Dünya Mutluluk Raporu'nun ilerleme sıralamasında 24. sırada yer aldı.

## Etimoloji
Paraguay adı, Guarani dilindeki "para" (bu yaka) ile "guay" (ırmak) sözcüklerinin birleşiminden gelir. Her ne kadar Guarani'ler "Paraguay" adını, bugünkü başkent Asuncion için kullanmışlarsa da, bölgeyi ele geçiren İspanyollar, bu adı bütün bölgeyi tanımlamak için kullanmışlardır.

## Tarih
Yaklaşık 300 yıl boyunca İspanyol İmparatorluğu'nun bir parçası olan ülke, 19. yüzyılın başlarında Bask kökenli soylu bir İspanyol aileden gelen Simón Bolívar'ın başlattığı devrim hareketi ile 1811 yılında bağımsızlığına kavuştu.

1862'de Carlos Antonio Lopez'in ölümü üzerine iktidara gelen oğlu Francisco Solano López, Güney Amerika halklarının makus bir talihi olsa gerek, ordunun da desteği ile ülkede tam bir diktatörlük kurdu.

Paraguay, 1864 yılında "Üçlü İttifak Savaşı" olarak adlandırılan Brezilya, Arjantin ve Uruguay koalisyonuyla çok kanlı ve uzun bir süre devam edecek olan bir savaşa girdi. Savaş diktatör López'in öldürülmesi ile 1870 yılında sona erdiğinde Paraguay'ın toprak ve insan kaybı sayıları inanılmaz boyutlara ulaşmıştı. Yapılan barış antlaşması ile ülkenin yaklaşık 170.000 kilometre karelik arazisi Brezilya ve Arjantin arasında paylaştırıldı. Ayrıca Paraguay devleti bu ülkelere yüklü bir savaş tazminatı ödemek zorunda kalıyordu. Savaş sonrası duruma bakıldığında ülke; tam bir yıkıma uğramış, ekonomi çökmüş, muntazam durumdaki demografik yapı altüst olmuş ve ayrıca savaş sırasında ülke nüfusunun yaklaşık yarısı ve yetişkin erkek nüfusunun % 90'ı (yaklaşık 28.000 erkek kalmıştır) ölmüştür. Yukarıda sözünü ettiğimiz durum kadın/erkek oranında büyük bir dengesizlik ortaya çıkardı. Bunun üzerine muazzam derecedeki nüfus kaybının telafisi amacıyla Kilise, bir erkeğin birden fazla kadınla evlenebilmesinin yolunu açan bir karar aldı.

1932 yılında, sınır anlaşmazlıkları yaşadığı kuzey komşusu Bolivya ile olan gerginlik sıcak bir çatışmaya dönüştü. Chaco Savaşı olarak tarihe geçecek olan bu savaş üç yıl sürdü ve 1935'te Paraguay ordusunun kesin zaferi ile sonuçlandığında, Paraguay ihtilaflı arazinin %75'ini ele geçirdi.

## Coğrafya

Paraguay, Güney Amerika'da yer almakta ve güney ve batıda Arjantin, kuzeybatıda Bolivya ve kuzeydoğuda Brezilya tarafından sınırlanan karayla çevrili bir ülkedir. Arazi nispeten düzdür, batıda Chaco bozkır bölgesi (bölge alanının 2/3'ü), karasal iklim kuru, nüfus seyrek, otlaklarda hayvancılık bölgedeki ana faaliyettir; Doğu bölgeleri, Paraguay ve Paraná nehir havzalarının ovalarını içerir. Paraguay Nehri ve Alto Paraná Nehri, ülkedeki ana su yollarıdır.

Paraguay Nehri, ülkeyi Doğu Paraguay olarak bilinen ve Paraná bölgesi olarak bilinen doğu kısmına böler; resmi olarak Batı Paraguay olarak bilinen ve yaygın olarak Chaco olarak bilinen batı bölgesi. Paraguay'ın arazisi, doğu ve batıda çoğunlukla bataklıklar ve alçak ovalar olmak üzere çayırlar ve ormanlık tepelerden oluşur. Paraguay, rakıma bağlı olarak subtropikal ila ılıman bir iklime sahiptir, doğu kısmı yoğun yağış alır ve en batı kısmı yarı kurak bir iklime sahiptir.

## Siyaset
Paraguay'ın Senato (45 vekil) ve Temsilciler Meclisi'nden (80 vekil) oluşan çift meclisli parlamentosu vardır. Vekiller beş yıllığına seçilir.

## Ekonomi

Paraguay, İnsani Gelişme Endeksi 0,755 olan gelişmekte olan bir ülkedir. 2016 yılında kişi başına düşen GSYİH 4.102 ABD Doları ile Güney Amerika'da en düşük ikinci sırada yer aldı. Yaklaşık 2,2 milyon kişi veya nüfusun %35'i yoksulluk içinde yaşıyor ve yaklaşık 1 milyon kişi veya nüfusun %18'i günde 2 ABD dolarının altında bir gelirle yaşıyor.&nbsp;Bununla birlikte, Asunción üst üste beş yıl içinde yaşamak için en ucuz şehir olarak yer aldı.&nbsp;2016 itibarıyla, Paraguay'ın GSYİH'sı 27.323 $'a ulaştı ve dünyada 102. sırada ve Latin Amerika'da 16. sırada yer aldı.

Paraguay, binlerce küçük işletme ile komşu ülkelerle tüketim mallarının yeniden ihracatı ve ithalatı ile karakterize edilen kayıt dışı sektörlerle ayrı bir pazar ekonomisine sahiptir. Paraguay'ın en büyük ekonomik faaliyeti tarım, çiftçilik ve hayvancılığa dayanmaktadır. Paraguay kara tahta ihracatında dünyada üçüncü sırada yer alıyor ve sığır eti ihracat endüstrisi ülkenin büyüklüğüne göre oldukça gelişmiş durumda.

Paraguay, yabancı toprak sahiplerine izin verir ve alanı sınırlamaz. Sadece Brezilyalılar, Arjantinliler ve Bolivyalılar sınırda toprak sahibi olamazlar. Paraguay ekonomisinde alçak arazilere sahip yabancıların oldukça yaygın olduğu doğrudur. Nüfusun büyük bir bölümü geçimini tarımsal faaliyetlerden sağlamaktadır. Siyasi istikrarsızlık, yolsuzluk ve yavaş reformun neden olduğu zorluklara rağmen Paraguay, Mercosur Serbest Ticaret Bloğu'nun bir üyesi ve onun kurucu üyesidir.

Paraguay'ın ekonomik potansiyeli iç kesimlerdeki coğrafi konumu ile sınırlıdır, ancak ülke Paraná Nehri üzerinden Atlantik Okyanusu'na bağlanabilir. Yerel coğrafyası nedeniyle Paraguay ekonomisi, ana ticaret ortakları olan Brezilya ve Arjantin'e büyük ölçüde bağımlıdır. GSYİH'nın yaklaşık %38'i ticaretten ve Brezilya ve Arjantin'e yapılan ihracattan geliyor. Bir dizi anlaşma ile Paraguay'a ihracat gönderileri için Arjantin, Uruguay ve Brezilya limanlarına, en önemlisi Brezilya'nın Paranaguá limanına ücretsiz erişim hakkı verildi.

## Sosyal

### Demografi

Paraguay İstatistik, Soruşturma ve Hesaplama Departmanı (DGEEC) tarafından nüfus sayımlarında ırk veya etnisite kavramı olmadan,&nbsp;yerliler hakkında bilgi sahibi olunmasına rağmen, Paraguay nüfusunun etnik bileşimi hakkında resmi bir veri yoktur. 2002 nüfus sayımına göre, yerli halklar Paraguay'ın toplam nüfusunun %1,7'sini oluşturuyordu.&nbsp;Geleneksel olarak, Paraguay nüfusu, Guaraní kadınları ile İspanyol yerleşimci erkekler arasında Batı yönetimi altında doğan çok sayıda çocuk nedeniyle *mestizo* (yani karma veya melez) olarak kabul edilir. İspanya ülkeye hakimdir. Paraguay Eğitim ve Kültür Bakanı, ülkesinin nüfusuna şu şekilde atıfta bulunur: "Hakim soy, nüfusun çoğunluğu için tipik olan, çoğu İspanyolların, Almanların, İtalyanların (çoğunluğa katkıda bulunan etnik kökenler) torunları için tipik olan Avrupa'dır. (geleneksel Paraguay halkı nedeniyle) en az yerli özelliklere sahip Latin Amerika ülkelerinden biridir -yarı İspanyol-Guaraní- 1870 yılında Müttefikler tarafından yok edildi ve bu da yeniden nüfusa yol açtı.

CIA World Factbook'a göre, Paraguay'ın 6.669.086 kişilik bir nüfusu var, %95'i mestizos ve %5'i "diğer" veya kabile gruplarının üyeleri olarak kabul ediliyor. 12 farklı etno-linguistik gruba ayrılırlar. Nüfusun %90'ı tarafından anlaşılan Guaraní dili aracılığıyla Paraguay'da Guaraní kültürünün izlerinin hâlâ var olduğunu belirtmekte fayda var.

Tüm Paraguaylıların yaklaşık %70'i İspanyolca konuşur. Guaraní ve İspanyolca ülkenin resmi dilleridir. İtalyanlar, Almanlar, Ruslar, Japonlar, Koreliler, Çinliler, Araplar, Ukraynalılar, Brezilyalılar ve Arjantinlilerden oluşan küçük gruplar da Paraguay'a yerleştiler ve aynı zamanda özelliklerini korudular. Onlar en büyük topluluktur. Bir tahmine göre 400.000 Brezilyalı Paraguay'da yaşıyor. Bunların çoğu Brezilyalı Alman, İtalyan ve Polonyalı göçmenlerin soyundan geliyor. Nüfusun %1'ini temsil eden Afrika kökenli 63.000 Paraguaylı olduğuna dair bir tahmin var. Paraguay'daki Chaco'da yaklaşık 10.000 Almanca konuşan Menno Hristiyan yaşıyor.

Paraguay'da nüfus dağılımı düzensizdir. Paraguaylıların yaklaşık %56'sı kentsel alanlarda yaşıyor. Nüfusun çoğu, başkent Asunción yakınlarındaki doğu bölgesinde yaşıyor ve şehir, ülke nüfusunun %10'unu oluşturuyor. Alto Paraguay, Boqueró ve Presindente Hayes eyaletlerinden oluşan Gran Chaco bölgesi, bölgenin %60'ını, ancak nüfusun sadece % 2'sini oluşturuyor.

#### Din
Hristiyanlık, özellikle Roma Katolikliği, Paraguay'da baskın dindir. 2002 nüfus sayımına göre, nüfusun %89,9'u Roma Katoliği, %6,2'si Protestan, %1,1'i diğer Hristiyan mezhepleri olarak tanımlanmış ve %0,6'sı ise yerli dini idi. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Din Özgürlüğüne ilişkin bir raporu; Roma Katolikliği, Protestanlık, Yahudilik, Ortodoksluk, Mormonluk ve Bahailik önde gelen dini gruplardır. Ayrıca Alto Paraná'da büyük bir Müslüman topluluktan ve Boquerón'da önde gelen bir Mennonit topluluğundan bahseder.

##### Sosyal Sorunlar
Birkaç farklı tahmin, Paraguay nüfusunun %30-50'sinin yoksul olduğunu gösteriyor. Kırsal kesimde nüfusun %41,2'si temel yemeklerini temin edecek gelirden yoksunken, kentsel kesimde bu oran %27,6'dır. En zengin %10, milli gelirin %43,8'ini oluştururken, en yoksul %10'u ise sadece %0,5'ini oluşturuyor. Ekonomik gerileme, özellikle kırsal alanlarda gelir eşitsizliğini daha da kötüleştirdi. Aynı şekilde, Paraguay kırsalındaki arazi konsantrasyonu dünyadaki en yüksek oranlardan biridir: Nüfusun %10'u toplam arazinin %66'sını kontrol ederken, kırsal nüfusun %30'unun verimli arazisi yoktur. Bu eşitsizlik, topraksızlarla toprak sahipleri arasındaki çatışmaların nedenidir.

###### Eğitim
Halk eğitimi ücretsizdir, ancak öğrencilerin kendi üniformalarını satın almaları ve öğretim ekipmanı için ödeme yapmaları gerekir. Resmi eğitim dili İspanyolcadır.

Paraguay'da okuma yazma oranı %91'dir. İlköğretim ücretsiz olup zorunludur ve 9 yıl sürer. Ortaokul kalan üç yıl boyunca devam eder. Paraguay'da 1889'da kurulan Ulusal Asunción Üniversitesi gibi birkaç üniversite var. İlk mezuniyet oranı 2005'te %88'di. 2000'lerin başında eğitim ücretleri GSYİH'nın %4,3'ünü oluşturuyordu.

## Kültür
Ülkenin kültürü nispeten karışıktır, yerli halklar ülkenin gururudur.

Paraguay nüfusu, Amerika Yerlileri, Métisler, Avrupalılar ve Asyalılar gibi birçok etnik gruptan oluşmaktadır. Guarani resmi dil olmasına rağmen ana dil İspanyolcadır. Paraguay farklı kültürler nedeniyle sanat, mutfak, edebiyat ve müzik gibi alanlarda büyük bir çeşitliliğe sahiptir.

## Kaynakça

# ^ A ă â b Paraguay  . Uluslararası Para Fonu
# ^ “2016 İnsani Gelişme Raporu”  (PDF) . Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı. 2016. 25 Mart 2017'de alındı.
# ^ "Gini Endeksi"  . Dünya Bankası . 9 Kasım 2016'da alındı.
# ^ Üçlü İttifak Savaşı 
# ^ Hanratty, Dannin M.; Meitz, Sandra W. (1988). Paraguay - Tarih Paraguay: Bir Ülke Çalışması 
# ^ Bernstein, Adam (2006-08-17). "Alfredo Stroessner; Paraguaylı Diktatör" 
# ^ Paraguaylı Sekizinci Dönemini Kazandı 
# ^ Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı, İnsani Gelişme Raporu 2007/2008 
# ^ 
# ^ "Dünyanın en pahalı şehirleri - 18 Haziran 2007" 
# ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF) . Orijinal (PDF) 13 Nisan 2008'de arşivlendi. 30 Haziran 2011'de alındı. 
# ^ 
# ^ 
# ^ "Paraguay sömürgesi" 
# ^ "MECDijital » Demografi" 
# ^ "Dünya Factbook: Paraguay" 
# ^ "Arka Plan Notu: Paraguay" 
# ^ Paraguay Bilgi ve Tarih 
# ^ San Alberto Journal: Paraguay'da Çok Fazla Brezilyalı, Yerel Halk Diyor 
# ^ "Afro-Paraguaylı" 
# ^ Antonio De La Cova (1999-12-28). "Paraguay'ın Mennonitleri 'hızlı para' yabancılara içerliyor" 
# ^ "Las Religiones en tiempos del Papa Francisco"  (PDF) (İspanyolca). Latinobarometro. Nisan 2014. s. 6. Orijinal  (pdf) arşivlenmiş 4 Nisan 2015. 4 Nisan 2015'te erişildi. 
# ^ "Paraguay dini". Devlet.gov. 2007-09-14. 2010-05-02'ye erişildi.
# ^ "Arşivlenmiş kopya" . Orijinal (PDF) 24 Eylül 2020'de arşivlendi. 20 Haziran 2013 tarihinde alındı.
# ^ "Bahá'í Faith, The: 1844"  . 8 Mart 2015'te erişildi.
# ^ http://www.islamawareness.net/LatinAmerica/spanish.html 
# ^ “Paraguay - LDS İstatistikleri ve Kilise Gerçekleri Toplam Kilise Üyeliği”  . www.mormonnewsroom.org. 8 Mart 2015'te erişildi.
# ^ Mario ve ark. (2004) Paraguay: Yoksulluğun Azaltılması için Sosyal Kalkınma Sorunları 
# ^ [Nagel, Beverly Y.(1999) "'Unleashing the Fury': The Cultural Discourse of Rural Violence and Land Rights in Paraguay", Comparative Studies in Society and History, 41: 148-181. Cambridge Üniversitesi Yayınları.]