Yönetilenlerin rızası

**Yönetilenlerin rızası** ifadesi, siyaset felsefesinde bir hükûmetin iktidarı kullanma meşruiyetinin ve ahlaki hakkının, yalnızca bu siyasi gücün uygulandığı kişi veya toplum tarafından onaylandığı takdirde haklı ve yasal olduğu fikrine atıfta bulunur. Tarihsel olarak kralların ilahi haklarına zıt olan bu rıza teorisine sömürgeciliğin meşruiyetine karşı çıkmak için sıklıkla başvurulmuştur. Birleşmiş Milletler'in 1948 tarihli İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 21. Maddesi, "Halkın iradesi kamu otoritesinin esasıdır", der.

## Tarihçe
Yönetilenlerin rızasıyla ilgili en erken ifade belki de İskoç Katolik papazı ve Franciscan rahibi Duns Scotus'un yazılarında ortaya çıkmıştır. Scotus, 1290'lı yıllarda kaleme aldığı Ordinatio adlı eserinde bunu önermiştir. Scotus'un teoloji alanındaki uzun yazıları, erken siyaset teorisine yaptığı bu dikkate değer katkıyı büyük ölçüde gölgede bırakmıştır. İnanılmaktadır ki bu yazılar, 1320'de Arbroath Bildirisi'ne etki etmiştir.

1937 tarihli "A History of Political Theory" adlı kitabında, George Sabine yönetilenlerin rızasıyla ilgili birçok siyaset kuramcısının görüşlerini bir araya getirmiştir. Sabine, 1433 yılında Nicholas of Cusa'nın "De Concordantia Catholica" adlı eserinde bahsedilen fikri kaydeder. 1579'da etkili bir Huguenot broşürü olan "Vindiciae contra tyrannos" yayımlanmıştır ve Sabine bunu şu şekilde özetlemektedir: "Halk, kralın yerine getirmesi gereken koşulları belirler. Bu nedenle, sadece adil ve yasal bir hükümetin korumasını aldıklarında itaat etmekle yükümlüdürler... Hükümdarın gücü halk tarafından devredilir ve sadece onların rızasıyla devam eder." İngiltere'de, Levellers (Düzene Karşı Çıkanlar) da hükûmetin bu ilkesine bağlı kaldı.

John Milton:Benzer şekilde, John Locke "Insan Anlama Yetisi Üzerine Bir Deneme" adlı eserindeki duruşunu belirtir.David Hume ile ters düşen bir fikir var, Sabine, Hume'un şüpheciliğini yorumlayarak şunu belirtir:Sabine, Hume'dan sonra Thomas Hill Green'e atıfta bulunarak bu kavramı bir siyasi efsane statüsünden canlandırdı. Green, yönetimin "zorlamayı değil iradeyi" gerektirdiğini belirtmiştir. Sabine'in ifadesiyle söylemek gerekirse, hükûmetin idaresi için "zorlamayı değil iradeyi" gerektirdiği söylenmektedir.T.H. Green'in sosyal liberalizminde yönetilenlerin rızası, Paul Harris tarafından da açıklanmıştır.

## Rıza türleri

### Oybirliği
Bir temel soru, yönetilenlerin oybirliğiyle rızasının gerekip gerekmediğidir; eğer böyleyse, bu, belirli bir topluluk tarafından yönetilmek istemeyenler için ayrılma hakkını ima eder. Bugün demokratik hükûmetler, bazı teorisyenlerin görüşüne göre, azınlık seçmenlerin itirazına rağmen kararların alınmasına izin verir, bu da söz konusu hükûmetlerin her durumda yönetilenlerin rızasıyla hareket etme hakkını haklı olarak iddia edip edemeyeceklerini sorgulamaktadır.

### Varsayımsal
Yönetilenlerin varsayımsal rızası teorisine göre, birinin hükûmete itaat etme yükümlülüğü, hükûmetin kişinin ona rıza göstermesi gereken bir hükûmet olup olmadığına veya insanların hükûmet olmadan doğal bir durumda yer alıp almayacağına bağlıdır ve söz konusu hükûmete katılmayı kabul ederler. Bu teori, hükûmetin kendisinin saldırıda bulunabileceği ve halkı saldırılardan korumak için bir hükûmet oluşturmanın, insanların hangi hayvanların saldırısına uğramayı tercih ettiklerine dair bir seçim yapma şansı verilirse, "kokarca ve tilkileri bir aslana" değiştirmelerine benzer olduğunu ileri süren bazı bilim insanları tarafından reddedilmiştir. Bu, bir takas yapmayacakları bir takas olurdu.

### Toplum mühendisliği
Propaganda uzmanı Edward Bernays, 1955 tarihli makalesi ve kitabı The Engineering of Consent'te (Rıza Mühendisliği) tanımlanan kamu ilişkileri tekniklerini tartışırken, kamuoyunun bilinçaltı isteklerine bağlı olarak bir siyasi adaya oy vermesinin sağlanabileceğini belirtmektedir. Böyle elde edilen rıza, hükûmetin meşruiyetini zayıflatır. Bernays, "temeldeki önemli ilke basit olmasına rağmen önemlidir: Eğer halkın görüşleri hükümeti kontrol etmek ise, bu görüşler hükümet tarafından kontrol edilmemelidir" iddiasında bulunmuştur.

## Ayrıca bakınız

* Hukukun üstünlüğü
* Evrensel İnsan Hakları
* Anayasa

## Kaynakça