Hamed bin İsa Âl-i Halife

**Hamed bin İsa Âl-i Halife** (Arapça: حمد بن عيسى بن سلمان آل خليفة, Ḥamad bin ʿĪsā bin Salmān Āl Khalīfa; d. 28 Ocak 1950), 14 Şubat 2002'den beri Bahreyn Kralı olarak görev yapmaktadır. 6 Mart 1999'dan 14 Şubat 2002'ye kadar Bahreyn Emiri olarak hüküm sürmüştür. Kendisi, önceki ve ilk emir olan İsa bin Selman el-Halife'nın oğludur. Ülke, 1783 yılından beri Halife Hanedanı tarafından yönetilmektedir.

## Erken Yaşamı ve Eğitimi
Hamed bin İsa Âl-i Halife, 28 Ocak 1950'de Bahreyn'in Riffa kentinde doğdu. Ebeveynleri, o zamanlar Veliaht Prens olan İsa bin Selman el-Halife ve Hassa bint Selman Âl-i Halife idi.

Manama'da bulunan bir lisede eğitim aldıktan sonra, Hamad İngiltere'ye gönderilerek Surrey'deki Godalming'de bulunan Applegarth Koleji'ne gitti ve ardından Cambridge'deki The Leys School'da eğitimine devam etti. Hamad, ardından askeri eğitim almak için önce İngiliz Ordusu'nda, Hampshire'daki Aldershot'ta bulunan Mons Subay Aday Okulu'na katıldı ve Eylül 1968'de mezun oldu. Dört yıl sonra, Haziran 1972'de, Kansas'taki Fort Leavenworth'de bulunan Amerika Birleşik Devletleri Ordu Komuta ve Kurmay Koleji'ne katıldı ve bir yıl sonra liderlik alanında bir derece ile mezun oldu.

## Veliaht Prensliği
Hamed bin İsa Âl-i Halife, babası tarafından 27 Haziran 1964'te vâris olarak belirlendi. 1968'de sulama konseyi ve Manama belediye meclisinin başkanlığına atandı. 16 Şubat 1968'de Bahreyn Ulusal Muhafızları'na atandı ve aynı yıl komutan olarak görevlendirildi, 1969'da Bahreyn Savunma Kuvvetleri'nin başkomutanı olarak atanıncaya kadar bu görevde kaldı. 1970 yılında, Bahreyn Savunma Bakanlığı'nın başına geçti ve 1971'e kadar bu görevde kaldı. 1971'den 1988'e kadar savunma bakanı olarak görev yaptı.

Ekim 1977'de, Şeyh Hamad helikopter pilotu olmayı öğrenmeye başladı ve Ocak 1978'de bu eğitimi başarıyla tamamladı. Daha sonra Bahreyn Amiri Hava Kuvvetleri'ni kurma çalışmalarına başladı ve 1987'de savunma kuvvetleri hava kanadı yeniden yapılandırıldı.

## Saltanatı
Babası İsa bin Selman el-Halife'nın ölümünden sonra Hamad, 6 Mart 1999'da Bahreyn Emiri oldu. Emir olarak, Hamad Bahreyn'e çeşitli siyasi reformlar getirdi. Bu reformlar arasında tüm siyasi mahkumların serbest bırakılması, Devlet Güvenlik Mahkemesi'nin feshedilmesi ve 1974 tarihli Devlet Güvenlik Tedbirleri Kararnamesi'nin kaldırılması yer alıyordu. Ayrıca, birçok Bahreyn vatandaşı yıllarca süren sürgünlerin ardından geri dönmelerine izin verildi. 2002 yılında, kendisini kral ilan etti. Kapsamlı yürütme yetkilerine sahip olup başbakanı ve bakanlarını atama, orduyu komuta etme, Yüksek Yargı Konseyi'ne başkanlık etme, parlamentonun üst yarısını atama ve seçilmiş alt yarısını feshetme yetkileri vardır.

## Siyasi Çalkantılar
Hamad, 1999'da iktidara geldikten sonra, 1990'lar ayaklanmasının ardından derin gerilimlerle sarsılan bir ulusta istikrar sağlamaya odaklandı. Kral, yaşam standartlarını iyileştirmede ve Bahreyn'i bir finans merkezi haline getirmede başarılı oldu. Ancak 2003–2010 yılları arasında Şii toplumu, hükûmetini yolsuzluk, konut işlerinde ayrımcılık, yabancıların askeri hizmetlere alınması ve ülkenin demografik yapısını değiştirmek için Asya'dan Sünni kabilelerin getirilmesi gibi konularda suçladı.

Kral Hamad'ın saltanatı sırasında Şii'lerin hükûmete kabul edilmesine rağmen, pozisyonların ve işlerin daha adil dağıtılması yönünde çağrılar devam etti. Halife Hanedanı, İçişleri Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Kültür Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Bahreyn Ekonomik Kalkınma Kurulu ve Yüksek Kadınlar Konseyi gibi birçok bakanlık ve hükûmet görevinde liderlik yapmaktadır. Bahreyn Savunma Kuvvetleri'ndeki önemli pozisyonların çoğu Sünniler tarafından doldurulmaktadır.

## 2011 Bahreyn Ayaklanması

14 Şubat 2011'de, Ulusal Eylem Şartı'na yönelik bir referandumun onuncu yıldönümü ve 2002 Anayasası'nın yazılmasının dokuzuncu yıldönümünde, Bahreyn, Arap Baharı'ndan esinlenen ve "Bahreyn'de Öfke Günü" adlı bir Facebook sayfası tarafından organize edilen protestolarla sarsıldı; bu sayfa, oluşturulduktan sadece bir hafta sonra on binlerce kişi tarafından beğenildi. Bahreyn hükûmeti, protestolara "vahşi" bir baskıyla yanıt verdi ve bu, insan hakları ihlallerini de içeriyordu ve öfkeye neden oldu. Daha sonra, göstericiler Hamad'ın görevden ayrılmasını talep etti. Bu "kitlesel" baskının bir sonucu olarak, Foreign Policy Magazine onu "Amerika'nın İstenmeyen Müttefikleri" arasında 8 üzerinden 3. sırada yer alarak onu "ABD'nin hâlâ desteklediği kötü adamlardan biri" olarak nitelendirdi. 11 Şubat 2011'de, Kral Hamad, Ulusal Eylem Şartı referandumunun onuncu yıldönümünü kutlamak için "her aileye" 1.000 Bahreyn Dinarı (yaklaşık 2.667 ABD Doları) verilmesini emretti. Agence France-Presse, 1.000 Dinar ödemelerini 14 Şubat 2011 gösteri planlarıyla ilişkilendirdi.

15 Şubat 2011'de Hamad, nadir görülen bir TV konuşmasında iki göstericinin ölümü için özür diledi ve olayın soruşturulmasını istedi. İki gün sonra, 03:00 yerel saatinde Pearl Roundabout'ta toplanan göstericiler saldırıya uğradığında dört protestocu öldü ve yüzlerce kişi yaralandı. Pearl Roundabout boşaltıldı ve Bahreyn ordusu tarafından kuşatıldı. İki gün sonra, Hamad'ın oğlu Prens Salman, Pearl Roundabout yakınında gerçek mühimmatla öldürülen başka bir protestocunun ardından ordu birliklerinin geri çekilmesini emretti.

Bahreyn ayaklanmasının zirvesinde, Mart 2011 ortalarında, Hamad üç aylık bir Ulusal Güvenlik Durumu ilan etti ve kısa bir süre sonra Salman, Peninsula Shield Gücü birliklerini Bahreyn'e çağırdı. Suudi Arabistan, zırhlı destekle yaklaşık 1.000 asker konuşlandırdı ve Birleşik Arap Emirlikleri yaklaşık 500 asker gönderdi. Muhalefet partileri, bunu "işgal" olarak nitelendirerek güçlü bir tepki gösterdi. Hamad ise, birlikleri "altyapıyı korumak ve kilit tesisleri güvence altına almak" için konuşlandırdığını iddia etti.

Haziran 2011'de Hamad, Bahreyn Bağımsız Soruşturma Komisyonu'nu kurarak, saygın insan hakları avukatı M. Cherif Bassiouni'nin başkanlığında, 2011–2012 Bahreyn ayaklanması çevresindeki olayları incelemekle görevlendirdi. BICI'nin kurulması, Barack Obama ve uluslararası toplum tarafından 2011–2012 Bahreyn ayaklanmasının olaylarına sorumluluk ve hesap verebilirlik getirilmesi yönünde bir adım olarak övgüyle karşılandı. BICI, bulgularını Kasım 2011'de rapor etti ve ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton "Kral Hamed bin İsa Âl-i Halife'nin girişimini takdir ettiğini" belirtti. Ağustos 2012'de, Uluslararası Af Örgütü "hükûmetin tepkisinin bu sorunların yalnızca yüzeyine değindiğini" ve reformların "bahsedilen yüzeysel değişikliklerin uluslararası ortaklarını yatıştırmayı amaçladığını" belirtti.

## Dış İlişkiler
Ülkedeki nüfusun çoğunluğu Şii olmasına rağmen Kral, iktidarı boyunca Batı dünyası ve ABD ile yakın ilişkiler kurdu. İran ve Müslüman Kardeşler'e karşı hep mesafeli bir duruş sergiledi. Bahreyn'in İran ile 2016 yılında kesilen diplomatik ilişkileri, 2024 yılında yeniden tesis edildi. Bahreyn, Kral'ın iktidarında; Suudi Arabistan, BAE ve Mısır ile beraber 2017 Katar diplomatik krizi'nde Katar ile diplomatik ilişkileri kesip, Katar'a yaptırım uygulayan ülkelere katıldı. Kral, 2011'de Britanya kraliyet ailesi tarafından Prens William'ın düğününe davet edildi, ancak insan hakları aktivistlerinin, göstericilere yönelik şiddetli tepkisi nedeniyle İngiltere'de kalışını bozma sözü vermesi üzerine katılmayı reddetti. Ağustos 2020'de, Kral Hamad, Bahreyn'in İsrail ile ilişkilerin normalleştirilmesini zımnen reddederek, Filistin devletinin kurulmasına bağlı olduğunu ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo'ya açıkladı. Ancak, 11 Eylül 2020'de Bahreyn ve İsrail'in tam diplomatik ilişkiler kurmayı kabul ettiği açıklandı. 15 Eylül 2020'de Bahreyn, Washington D.C.'de Beyaz Saray'da yapılan halka açık bir törenle İsrail ile devletler arası ilişkilerini resmen başlattı ve diplomatik anlaşmalar imzaladı. 2 Kasım 2023'te Bahreyn, İsrail büyükelçisini sınır dışı etti ve Gazze'deki İsrail askeri eylemlerine ve Batı Şeria'daki yaygın yerleşimci şiddetine tepki olarak ekonomik bağlarını kesti.

19 Eylül 2022'de, Londra'daki Westminster Abbey'de düzenlenen Kraliçe II. Elizabeth'in devlet cenazesine katıldı.

|-

## Kaynakça