Dağlık Karabağ Özerk Oblastı

**Dağlık Karabağ Özerk Oblastı** (Rusça: Нагорно-Карабахская автономная область, *Nagorno-Karabakhskaya avtonomnaya oblast*; Azerice: *Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti*, Дағлыг Гарабағ мухтар вилаjəти; Ermenice: Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ, *Lernayin Ğarabaği İnqnavar Marz*), 1923'te Sovyetler Birliği'nin Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti içinde kurduğu özerk oblasttı. Başkenti Stepanakert şehriydi. Oblastın lideri, Azerbaycan Komünist Partisi Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi Komitesinin Birinci Sekreteriydi. Nüfusun çoğunluğunu etnik Ermeniler oluşturuyordu.

## Tarihçe

Bölge, 1918 ve 1920 arasındaki kısa süreli bağımsızlıkları sırasında Ermenistan ile Azerbaycan arasında tartışmalıydı.
Ermenistan ve Azerbaycan'ın Sovyetleştirilmesinin ardından Kavbiuro örgütü, bölgeye geniş bölgesel özerklik verirken bölgeyi Azerbaycan SSC içinde tutmaya karar verdi. Başlangıçta, Karabağ'ın ana şehri Şuşa ve çevresindeki köyler, özellikle Şuşa'daki Ermeni çoğunluk nüfusunun katledilmesi ve sınır dışı edilmesinden sonra, ağırlıklı olarak Azerbaycanlı oldukları için özerkliğin dışında tutulacaktı - bu karar daha sonra 1923'te Şuşa'nın kurulmasıyla tersine çevrildi. Bunun yerine Kürdistan Uyezdi'ne dahil edilmesinden yana olan Müslüman köylerinin protestolarına rağmen Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'ya katılmaya karar verildi.

Azerbaycan Komünist Partisi'nin kurduğu üç kişilik araştırma heyetinin sunduğu rapora dayanarak 30 Haziran 1921'de Özerk Olbastı'nın kuruluşu kararlaştırıldı. 24 Temmuz 1923'te Özerk Oblastı ilan edilmiş ve kararı uygulamaya konulmuştur. Özerk Oblastın ilan edilmesi sırasında alanı 4.161&nbsp;km² (1.607 sq mi) idi. 1926 nüfus sayımına göre bölgenin nüfusu 125.200 kişi olup bunların yüzde 89,2'sini Ermeniler oluşturmaktadır. Ancak 1989 yılına gelindiğinde özerk bölge nüfusunun Ermenilerin payı yüzde 76,9'a düştü. Bunun nedenleri arasında Sovyet Azerbaycanlı yetkililerin Azerbaycanlıları bölgeye yerleştirme politikası ve Karabağ Ermenilerinin bir miktar dışarıya göç etmesi, ayrıca Azerbaycanlılar arasında genel olarak Ermenilere göre daha yüksek doğum oranı yer alıyor.

Dağlık Karabağ'ın statüsü sorunu 1980'lerin ortalarına kadar önemli bir kamusal mesele haline gelmemiş olsa da, Ermeni aydınları, Sovyet Ermenileri ve Karabağ Ermeni liderleri periyodik olarak bölgenin Sovyet Ermenistan'ına devredilmesi için Moskova'ya çağrılarda bulundu. 1945'te Sovyet Ermenistanı'nın lideri Grigory Arutinov, Stalin'e bölgenin Sovyet Ermenistanı'na bağlanması yönünde çağrıda bulundu ancak bu çağrı reddedildi.
1965 yılında Karabağ'daki on üç Ermeni parti yetkilisi, Sovyet Azerbaycanlı yetkililerin Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'na karşı tutumuna ilişkin şikayetlerini Sovyet liderliğine yazdı. Karabağlı Ermeni yetkililerin birçoğu görevden alındı ya da Ermenistan'a gönderildi. Haydar Aliyev'in 1969'da Azerbaycan SSC'nin liderliğine yükselişi, Bakü'nün özerk bölge üzerindeki kontrolünü sıkılaştırmaya yönelik girişimlerin arttığına tanık oldu. 1973-74'te Aliyev, Ermeni milliyetçileri olarak kabul edilen Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nın tüm liderliğini tasfiye etti. Azerbaycan Komünist Partisi Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi Komitesi Birinci Sekreteri olarak Karabağ dışından bir Ermeni olan Boris Kevorkov'u atadı.

1977'de tanınmış Ermeni yazar Sero Khanzadyan, Leonid Brejnev'e Dağlık Karabağ'ın Sovyet Ermenistan'ına ilhak edilmesi çağrısında bulunan açık bir mektup yazdı.

Kasım 1989'da SSCB Yüksek Sovyeti, Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nin özerkliğini kaldırılıp doğrudan Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne bağlanmasına dair karar aldı. Fakat Aralık 1989'da Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Yüksek Sovyetiyle Karabağ Ulusal Konseyi'nin ortak oturumu, Moskova'nın kararını geçersiz sayarak Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nın Ermenistan ile birleşmesini açıkladı.

1987'de oblasttaki Ermeniler ile Azerbaycan SSR hükûmeti arasında bir çatışma çıktı. Çatışmalar 1991 yılının sonuna doğru Birinci Dağlık Karabağ Savaşı'na dönüştü. Karabağ Savaşı sırasında 26 Kasım 1991'de Azerbaycan Sovyet Sovyalist Cumhuriyeti parlamentosu özerk statünü iptal ederek, araziyi Hocavend, Tartar, Goranboy, Şuşa ve Kelbecer rayonlarına bölmüştür.

Buna karşılık olarak Ermenilerin çoğunlukta olduğu bölgeler tek taraflı olarak Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını ilan etti. Sovyetler Birliği çöktüğünde Birleşmiş Milletler, Dağlık Karabağ bölgesinin yeni kurulan bağımsız Azerbaycan'ın parçası olduğunu tekrar onayladı.

## Demografi

Sovyet Birliğinin son döneminde özerk bölgenin yüzölçümü 4.388&nbsp;km² idi ve 1989 yılında nüfusu 145.593 Ermeni (%76,4), 42.871 Azeri (%22,4), Rus, Rum, Süryani den oluşuyordu.

## İdari bölümler
NKAO'da beş idari bölge veya rayon vardı:
* Askeran Rayonu (DKÖO) 
* Hadrut Rayonu (DKÖO)  
* Martakert Rayonu (DKÖO) 
* Martuni Rayonu (DKÖO) 
* Şuşa Rayonu (DKÖO)

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Former Soviet Union Carnage in Karabakh