Pardus

**Pardus**, Türkiye'de TÜBİTAK BİLGEM YTE tarafından geliştirilen bir GNU/Linux dağıtımı olan işletim sistemi. Planlamasına 2003 yılında başlanmış olup, ilk kararlı sürümü 27 Aralık 2005'te yayınlanmıştır. Kamu kurum ve kuruluşlarına yönelik olarak geliştirilmekte olup bireysel kullanıcılar tarafından da kullanılabilmektedir. Masaüstü, bulut, ARM, sunucu, konteyner ve akıllı tahta sürümleri bulunur.

Pardus adı Anadolu parsının bilimsel adı olan *[[Anadolu parsı|Panthera pardus tulliana]]*'dan gelmektedir.

2005 yılında yayınlanan ilk sürümden 2011 yılına kadar herhangi bir başka Linux dağıtımı temel alınmadan, kendine özgü projelerle geliştirilmiştir. 2011 yılı son aylarından itibaren TÜBİTAK bünyesinde yeniden yapılanma çalışmaları neticesinde yönetici ve geliştirici ekip dağıtılarak tasfiye edilmiştir.

2012 yılında TÜBİTAK tarafından Pardus projesi için tekrar geliştirici istihdam edilmiş ve o güne kadar Pardus projesi kapsamında geliştirilmiş olan PiSi paket yönetim sistemi, COMAR yapılandırma yöneticisi, YALI kurulum aracı, Müdür açılış sistemi, Kaptan ilk ayar sihirbazı ve diğer tüm projeleri terk edilerek Debian tabanına geçilmiştir. 25 Ocak 2013'te yayımlanan "Pardus 2013 Anadolu Parsı" sürümü ile artık Debian tabanlı bir Linux dağıtımı haline gelmiştir. Ayrıca, projenin hedef kitlesi de kamu kurum ve kuruluşları olarak revize edilmiştir.

Geride bırakılan eski Pardus projeleri gönüllüler tarafından yürütülen Pisi Linux projesi kapsamında sürdürülmektedir.

## Tarihçe
### Pardus sürüm tarihçesi

Günümüzde Pardus'un 2 yılda bir ana, 4 ayda bir ara sürümü yayımlanmaktadır. Pardus sürüm numaraları ana sürümün yayımlandığı yılın numarası ile başlar.

### Oluşum süreci (2003-2005)

2003 yılının önemli bir bölümünde TÜBİTAK tarafından ulusal bir işletim sistemi dağıtımının gerekliliği, dünyada benzer uygulamalar, yazılım sektörünün mevcut durumu ve eğilimleri araştırıldı. Ülkenin bilgi teknolojisi alanındaki insan kaynağı, yerel yazılım sektörünün yetenekleri ve rekabet unsurları incelendi. Önceki ve mevcut Türkçe Linux dağıtımları olan Turkuaz ve Gelece Linux örnek alındı. Tüm bulgular ışığında, 2003 yılı yazında bir ulusal işletim sistemi dağıtımı oluşturmanın yerinde bir karar olduğu sonucuna varılarak somut düzeyde planlama işine girişildi.

Mevcut işletim sistemleri, başta Linux olmak üzere incelendi, açık kaynak yazılım metodolojisi (yöntem bilimi) ve felsefesi ayrıntılı olarak çalışıldı. Hedef, bir dağıtım oluşturmanın ötesinde, bu dağıtımı sürekli kılabilecek düzenlemeci yapıyı da kurmak olduğundan, yazılım sektöründe, özellikle açık kaynak çerçevesinde, kullanılabilecek iş örnekleri irdelendi.

Bu incelemeler sonrasında, 2003 yılı sonbaharında Linux temelli, açık kaynaklı, olabildiğince GPL lisanslama yöntemini kullanan bir işletim sistemi dağıtımı oluşturulmasına karar verildi.

Pardus Projesi'nin hayata geçmesi 2004 yılı başında teknik ekibin çekirdeğinin oluşturulmasıyla başladı. Bu aşamada Türkiye'nin Linux geçmişi, mevcut ve planlanan dağıtımlar, açık kaynak ve Linux topluluğu ve girişimleri de göz önüne alınarak, var olan bilgi birikimi ve deneyimden en üst düzeyde yararlanmanın yolları arandı. Sonuçta ulusal işletim sistemi geliştirilmesinde görev alması en uygun kişiler Türkiye'nin dört bir yanından seçilerek TÜBİTAK/UEKAE bünyesinde bir araya geldiler.

2004 yılının önemli bir kısmı teknik seçeneklerin değerlendirilmesi ile geçti. Farklı Linux dağıtımları incelendi, mevcut dağıtımlardaki eksiklikler, olası gelişim alanları, yapılması gerekenler ve bunların iş gücü ve kaynak gereksinimleri irdelendi. Hedef kitlenin kim olacağı üzerinde beyin fırtınaları yapıldı, bunun sonucu olarak yol haritası seçenekleri belirlendi.

2004 yılı Ekim ayında bu teknik değerlendirmeler sonuçlandı ve yayımlanan Proje Ana Sözleşmesi ile amaç, yöntem ve takvim belirlendi. Pardus'un “bilişim okuryazarlığına sahip bilgisayar kullanıcılarının temel masaüstü ihtiyaçlarını hedefleyen” bir işletim sistemi olmasına, “mevcut Linux dağıtımlarının üstün taraflarını kavram, mimari ya da kod olarak kullanmasına”, ancak “otonom sisteme evrilebilecek bir yapılandırma çerçevesi ve araçları ile kurulum, yapılandırma ve kullanım kolaylığı sağlamasına” karar verildi.

Teknik hedefi ve yöntemi belirlenen tasarı hızla ilerlemeye başladı ve 1 Şubat 2005 tarihinde ilk ürün olan Pardus Çalışan CD 1.0 yayımlandı. Tasarının amaçları ve teknik yaklaşımı hakkında Linux topluluğunu ve kullanıcıları bilgilendirmeyi amaçlayan Çalışan CD (canlı sistem) beklenenin üzerinde ilgi gördü. Sonrasında geliştirme daha çok özgün yenilik tasarılarına yoğunlaştı ve nihayet 27 Aralık 2005'te Pardus'un ilk kurulabilir sürümü olan Pardus 1.0, ağ üzerinden yayımlanmaya başladı. Pardus 2011.2 sürümüne kadar kendine özgü PiSi paket yönetim sistemini kullanan özgün bir Linux dağıtımı olarak yoluna devam etti.

### Yeniden yapılanma dönemi (2011-2013)
2011 yılının son aylarından itibaren TÜBİTAK bünyesindeki yeniden yapılanma çalışmaları neticesinde proje yöneticileri ve geliştirici ekip dağıtılarak tasfiye edildi. İdari ve teknolojik olarak köklü değişikliklerin yaşandığı bu süreçte son sürüm olan Pardus 2011 sürümünün bakımı yapılmadı. Mevcut sürümlerin bakımlarının ve yeniden yapılanma çalışmalarının içeriği konusunda resmî açıklamaların yapılmaması Pardus kullanıcıları arasında projenin sona erdiğine dair haberlerin yayılmasına neden oldu. Ocak 2012'de Pardus 2011 bireysel sürümüne güncelleme desteğinin sona erdiği e-posta listeleri üzerinden duyuruldu.

2 Mart 2012'de projenin resmî sitesinden 23-24 Mart 2012 tarihlerinde projenin yeniden nasıl sürdürüleceğine dair “Pardus’un Yarını Çalıştayı” yapılacağı açıklandı. Sadece davetlilere açık olan çalıştayda Pardus hakkında kararlar alacak bir kurul oluşturulmasına ve bu kurulun aşağıdaki üyelerden oluşmasına karar verildi.

Ayrıca, kurul üyelerinin kendi temsil ettikleri topluluklardan seçim yoluyla belirleneceği ve Pardus'un en önemli hedefinin en iyi Türkçe desteği veren işletim sistemi haline gelmek olduğu belirtildi.

19 Haziran 2012 tarihinde ULAKBİM Başkanı Dr. Ahmet Kaplan ve Pardus Proje Yöneticisi Abdullah Erol projenin hedeflerini açıkladıkları bir basın toplantısı düzenlediler. Abdullah Erol'un proje yöneticisi olduğu bu toplantı ile kamuoyu tarafından öğrenildi. Toplantıda özetle FATİH Projesindeki akıllı tahtalarda Pardus kullanılacağı, yeni bir kurumsal sürüm hazırlandığı, sunucu ve mobil sürümler yapılacağı ve özel sektörle iş birliklerine gidileceği belirtildi. Bu vaatler Pardus topluluğu tarafından şüphe ile karşılandı. Abdullah Erol 2016 yılı Ağustos ayında FETÖ soruşturmaları kapsamında görevinden alındı.http://www.ahaber.com.tr/gundem/2016/08/03/milli-yazilimda-feto-ihaneti-1470199818

Pardus Danışma Kurulu ilk toplantısını 29 Haziran 2012 tarihinde Ankara'da ULAKBİM'de yaptı. Fakat toplantıdan bir gün önce projenin bir Debian derlemesini bazı ekran görüntülerini değiştirerek Pardus 2011 adı altında FATİH projesi kapsamındaki akıllı tahtalara yüklediği ve okullara dağıttığı ortaya çıktı.

Toplantıda TÜBİTAK'ın mevcut sözleşmeleri ve taahhütleri gereği akıllı tahtalara yüklemek ve bazı kurumlardaki masaüstü bilgisayarlardaki Pardus sürümlerini hızlıca güncellemek için Debian dağıtımını kullandığı, Pardus için geliştirilen PiSi gibi projelerin bu yeni Debian sürümüne eklenemediği, akıllı tahtaların da Pardus ile çalıştırılamadığı için Debian kullanıldığı, bu işlemler için Vestel firması ile iş birliği yapıldığı öğrenildi (oysa CEBİT 2011'de Pardus çalıştıran bir akıllı tahta sunulmuştu). Ayrıca, Danışma Kurulunun henüz resmî olarak kurulmamış olduğu, bunun için TÜBİTAK Bilim Kurulunun yetki devri işlemi yapması gerektiği ortaya çıktı. Bu şartlar altında üyeler (Debian sürümü hakkında) TÜBİTAK'ın onaylanmasını istediği bazı kararları onaylamadı ve kurulun resmî oluşumunun tamamlamasının beklenmesine karar verildi. Ayrıca, Pardus hakkında kararları vereceği çalıştayda tespit edilmiş olan Danışma Kurulu toplanmadan ve kamuoyuna bilgilendirme yapılmadan TÜBİTAK'ın Pardus'un yeni sürümünde Debian'ı kullanmaya karar vermiş olması ve toplantının kurulun resmî oluşumu açısından daha erken yapılmamış olması Pardus topluluğunda şaşkınlıkla karşılandı. Fakat TÜBİTAK Danışma Kurulunu bir daha toplamadı ve bu kurul işlev kazanamadı.

2012 yılı ilk yarısında Fatih Projesi kapsamında okullara gönderilen etkileşimli tahtalarda Pardus logolu Debian işletim sisteminin kullanıldığı görüldü. 2012 yılı ikinci yarısında TÜBİTAK yeni geliştiriciler istihdam ederek yeni sürüm hazırlıklarına başladı. 25 Ocak 2013'te Debian tabanlı ilk kararlı Pardus sürümü "*Pardus 2013 Anadolu Parsı*" adı ile yayımlandı. Böylece Pardus projesi kapsamında 2012 yılına kadar geliştirilmiş olan Pardus'a özgü PiSi paket yönetim sistemi, COMAR yapılandırma yöneticisi, YALI kurulum aracı, Müdür açılış sistemi, Kaptan ilk ayar sihirbazı ve diğer irili ufaklı tüm projeler terk edilerek tamamen Debian tabanına geçilmiş oldu.

### Sonraki gelişmeler (2013-günümüz)
* 2015 yılında geliştirici sayısı arttırılarak 14'e çıkarıldı.
* 2016 yılında Pardus Güvenli Kamu Sürümü yayımlandı ve bulut tabanlı altyapı kuruldu.
* 2021 yılında Pardus'un Bulut, ARM64 ve Konteyner sürümleri yayımlandı.
* 2022 yılında Gönüllü Pardus Platformu (gonullu.pardus.org.tr) ve Pardus Uzaktan Eğitim Merkezi (uzem.pardus.org.tr) açıldı.

## Sürümler
2013 yılı öncesinde ağırlıklı olarak bireysel kullanıcılara yönelik sürümler yayımlanmış, sadece 2007 ve 2011 yıllarında kurumsal sürümleri yayımlanmıştır. Pardus 2013 sürümünden itibaren ise *Kurumsal*, *Sunucu* ve akıllı tahtalara yönelik *Fatih* sürümü yayımlanmaya başlamış, 2021 yılından itibaren ise Bulut, ARM64 ve Konteyner sürümleri da yayımlanmaya başlamıştır. Günümüzde Pardus projesi kapsamında aşağıdaki sürümler yayımlanmaktadır.

## Alt projeler
Yeni dönemde Linux dağıtımının bileşenleri yerine, göç projelerinde kamu ve özel kurumların ihtiyaç duyacağı araçların geliştirilmesine ağırlık verilen projede alttaki ürünler geliştirilmiştir.

## Sosyal etkinlikler ve katılımlar
* **Google Summer of Code**: Pardus, Google'ın öğrencilere staj ve kendini geliştirme imkânı ile tasarılara geliştirici ve katkı sağlamayı amaçladığı açık kaynak tasarısı Google Summer of Code'a ilk olarak 2008 yılında katılmış olup  bu organizasyona katılan ilk Türk tasarısıdır. Google Summer of Code'a ayrıca 2009, 2010, 2021 ve 2022 yıllarında katılım sağlanmıştır.
* **CeBIT Eurasia Bilişim Fuarı**: Bazı dönemlerde Pardus hakkındaki gelişmeleri kamuoyuna duyurmak ve tasarıya olan ilgiyi artırmak amacıyla CeBIT Eurasia Bilişim Fuarı'na katılım sağlanmaktadır. 2006, 2008, 2009, 2010, 2011, 2013, 2014, 2019, 2022 fuarlarında Pardus standı kurulmuştur.
* **Teknofest**: 2021 yılından beri her yıl düzenlenen Teknofest yarışmasına öneri/hata yakalama, geliştirme kategorileri üzerinden katılım sağlanmaktadır.

Bunların dışında Türkiye genelinde çeşitli bilim festivalleri, yazılım kampları, çalıştay ve toplantılara katılım sağlanmakta olup katılım sağlanan tüm etkinlikler Pardus web sitesinde detaylı olarak yayınlanmaktadır.

## Yazılımlar

### YALI
YALI (**Y**et **A**nother **L**inux **I**nstaller; *Bir Linux Kurucusu Daha*), 2011.2 sürümüne kadar Pardus ve güncel olarak bu projenin gönüllüler tarafından devamı olan Pisi Linux için, Python programlama dili ile geliştirilmiş olan ve işletim sistemi kurulumu işlevini gerçekleştiren kurulum yazılımıdır.

* Kurulumun DVD, USB aygıt, yerel ağ veya İnternet gibi çeşitli ortamlardan yapılabilme desteği
* Bilgisayardaki yüklü diğer işletim sistemlerini tanıma
* Farklı disk bölümlendirme seçenekleri
* Sistem kurtarma (GRUB geri yükleme) desteği
* LVM/RAID ve UUID desteği
* Kurulum esnasında kullanıcılara, NVIDIA ekran kartları için açık kaynak ya da firmanın sahipli sürücülerinden birini seçebilme imkânı 
* Bilgisayarı yeniden başlatmadan YALI'yı yeninden başlatabilme


Dosya:Pardus2007 YALI.jpg | Pardus 2007'de kurulum aşamalarından bir görüntü
Dosya:Pardus2008 YALI.jpg | Pardus 2008'de kurulum aşamalarından bir görüntü
Dosya:Pardus2009 YALI.png | Pardus 2009'da kurulum aşamalarından bir görüntü
Dosya:Pardus2011 YALI.png | Pardus 2011'de kurulum aşamalarından bir görüntü
Dosya:Pisilinux1.0 YALI.png | Pisi Linux 1.0'da kurulum aşamalarından bir görüntü


### Müdür
Pardus ve Pisi Linux'un init sistemidir. Sistemin açılış sürecini düzenler ve açılışı gerçekleştirir. COMAR ile entegre çalışır. Açılış sürecini fazlasıyla hızlandırır. Python programlama ile yazılmıştır.

### Ağ Yöneticisi
Pardus'un bulunduğu fiziksel ortamdaki ağlara bağlanmasını sağlar.
* **Çevirmeli ağlar :** Faks modem ile telefon hattı üzerinden internete bağlanmayı sağlar.
* **Ethernet ağları :** Bilgisayarınızdaki ağ kartıyla bir Adsl modem ya da switch gibi bir aygıta kabloyla bağlıyken, bağlantı kurmayı sağlar.
* **Kablosuz ağlar :** Bilgisayarın kablosuz ağ aygıtı varsa bu aygıt ile ortamdaki kablosuz ağlara bağlantı kurmayı sağlar.

Pardus Ağ Yöneticisi yapımında Python  ve QT sürüm 3.3.8 görsel arayüz hazırlama aracı kullanılmıştır.

#### Özellikler
* ** Yeni Bağlantı Ekleme :** Yeni bir kablosuz ağa bağlanırken ya da ilk kez bağlantı oluştururken kullanılır.
* ** İsim Servisi Ayarları :** Alan adlarının IP adresine dönüştürülmesi işlemini (DNS) yapacak olan sunucu adresini girmek için kullanılır.
* ** Otomatik Bağlan :** Bilgisayar açıldığında önceden ayarlanmış ağlara otomatik bağlanmayı sağlar.
* ** Bağlantı Paylaştır :** Bilgisayarınızın bağlı bulunduğu iki ağı birbirine köprülemek, bunlar arasında bağlantı oluşturmak için kullanılır.

Ayrıca oluşturulan bağlantıların ayarları da değiştirilebilir. DHCP sunucunun size atadığı IP adresi, ağ geçidi bilgilerin dışında kendi belirleyeceğiniz sabit bir IP adresini, Alt ağ maskesini ve Ağ geçidini kullanabilirsiniz ya da İsim Servisi Ayarları penceresinden DNS sunucu ayarlarını değiştirebilirsiniz.

#### Konsol
Pardus'ta konsola (komut satırı) *network-manager* yazarak da kullanılabilir. Konsola **network-manager—help** yazdılığında ekrana basılan metin.

 Kullanım: network-manager [Qt-seçenekleri] [KDE-seçenekleri] [seçenekler]
 Ağ Yöneticisi
 Genel seçenekler:
  --help                    Seçeneklerle ilgili yardım göster—help-qt                 Qt ile ilgili seçenekleri göster—help-kde                KDE ile ilgili seçenekleri göster—help-all                Tüm seçenekleri göster—author                  Yazar bilgisini göster
  -v, --version             Sürüm bilgisini göster—license                 Lisans bilgisini göster—Seçeneklerin sonu
 Seçenekler:
  --auto-connect            Sadece otomatik bağlanmayı dene

### TASMA
Pardus 2008.x ve önceki sürümlerde Pardus'un hemen her konuda davranışlarını ve kullanıcı tercihlerini belirleyen temel yapılandırma arayüzüdür. Sisteme yeni kullanıcılar eklenmesi, yeni harici donanımların (yazıcı, tarayıcı vb.) tanıtılması, masaüstü yazı tiplerinin belirlenmesi gibi konularda kullanıcıların işini kolaylaştıran bu araç, Pardus 2009 ile birlikte yerini **Sistem Ayarları** arayüzüne bırakmıştır. Pardus Kurumsal 2'nin KDE 3.5 sürümüyle gelmesi nedeniyle bu sürümde desteklenmeye devam edilmiştir.

#### Seçenekleri
TASMA, birçok konu hakkında ayarlama yapma olanağına sahiptir. Bu ayarlar 8 başlık altında toplanmıştır. Bunlar:

##### Bölgesel ve Erişebilirlik
Bu başlık altındaki seçenekler;
* Engelliler için tasarlanmış olan erişebilirlik seçeneklerine
* Girdi eylemleri seçeneklerine
* Tarih ve saat ayarlarına
* Bölge ve dil seçenekleri
Yükleme dilleri: Türkçe, İngilizce, Almanca, Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Felemenkçe, Portekizce (Brezilya). Lehçe çeviri de hazırlanmaktadır. Ayrıca PİSİ vasıtasıyla ek diller de yüklenebilir.

##### Çevre Birimleri
Bu başlık altında aşağıdaki ayarlar yapılabilir;
* Fare
* Görüntü
* Klavye ve klavye düzeni
* Klavye kısayolları
* Sayısal kamera
* Yazıcılar

##### Görünüm ve Temalar
Bu başlık altında aşağıdaki görünüm ayarları yapılabilir;
* Açılış ekranı
* Arka plan ayarları
* Ekran koruyucusu
* GTK stil ve yazıtipleri
* Pencere dekorasyonları
* Renkler
* Simgeler
* Stil
* Yazıtipi kurucusu ve ayarları

##### İnternet ve Yerel ağ
Kullanıcıları karşılayarak kişisel kullanım seçeneklerini yapılandıran Kaptan Masaüstü ilk ağ ayarları için de gerekli bilgileri alarak kaydeder. Bu adım ya da ilk aşamada atlandıysa, TASMA'da İnternet ve bu başlık altında Ağ Yöneticisi aracı kullanılarak modem, ethernet ve kablosuz ağ bağlantıları yönetilebilir. Bu araçla her bağlantı türüne ait birçok farklı bağlantı bilgileri kaydedilerek ağ ayarları değiştiğinde uygun profil seçilerek bağlantı sağlanması mümkün olur.

Özellikle dizüstü bilgisayar kullanıcılarının sık bulundukları ortamlarda defalarca aynı bilgileri girmesine gerek kalmaz. Özellikle bu açıdan bir başka pratik seçenek de Programlar>Sistem altında bulunan Ağ Programcığı'dır. Bu programcık Ağ Yöneticisi'nde kayıtlı profillerin görev çubuğundaki bir simgeye tıklayarak değiştirilebilmesine olanak sağlar.
Bu başlık altındaki ayarlar;

* Ağ yöneticisi
* Güvenlik duvarı ayarları
* Samba ağları (Windows ağları]
* Vekil Sunucu

### PiSi Paket Yöneticisi
PiSi (açılımı **''P**ackages **I**nstalled **S**uccessfully as **I**ntended*), 2011.2 sürümüne kadar Pardus'un güncel olarak da [[Pisi Linux]] ve [[Solus]]'un paket yöneticisidir. Bağımlılıkları takip ederek paket inşa etme, kurma, kaldırma, yükseltme ve benzeri işlevleri yerine getirir. Kullanıcı dostu bir grafiksel arayüz ve kapsamlı bir komut satırı arayüzü içerir. Geliştiriciler için tanıdık ve basit bir geliştirme ortamı sunar.

==== PiSi paketleri ====
PiSi paketleri PKZIP formatında arşivlerdir, paketin içerdiği dosyalar dışında paketle ilgili gerekli bilgileri taşıyan *metadata.xml* adlı bir [[XML]] dosyası, yükleme sonrası ve kaldırma öncesi çalıştırılan betikler ve [[Çomar (anlam ayrımı)|ÇOMAR]] yapılandırma betikleri içerir. Paket kaynakları da temel olarak *pspec.xml* adlı bir tanım dosyası, *actions.py* adındaki kaynak kodun yapılandırılması, inşa edilmesi ve istenilen dizine yerleştirilmesi için gerekli komutları içeren [[Python]] betiği ve paketlerin özet ve açıklamalarına yerelleştirme desteği verilebilmesi için *translations.xml* dosyasından ibarettir. Buna ek olarak, yamalar, sözü geçen diğer betikler ve ek dosyalar içerir.

==== Bazı ayırıcı özellikler ====
PiSi Python'da yazılmıştır, bu sayede performans kaybetmeden taşınabilirlik ve paketlerin boyutunun küçültülmesi sağlanmıştır. Kaynak paketler basit XML dosyaları ve Python programcıklarıyla ifade edilir.

Paketler kaynak tabanlı paket sistemlerindeki gibi kısa ve anlaşılabilir bir inşa reçetesiyle tanımlanır, bunun için geliştirilmis olan bir API gereken ortak komutları
toplar. Yüksek seviyeli ve düşük seviyeli paket yönetim işlevlerini tek bir yazılımda birleştirir. Bağımlılıkları takip etmek ya da depoları yönetmek için ayrı bir yazılıma gereksinim duymaz. Hangi dosyanın hangi pakette olduğu ve bağımlılıklar gibi paket bilgilerini takip etmek için [[berkeley db|Berkeley DB]]'yi kullanır.

Bağımlılıklar hızlı algoritmalarla hesaplanır. Paketler bileşen ve kategorilerle düzenlenir. İkili paketler PKZIP arşivleridir. Birçok işlemde şeffaf biçimde URL desteği verilir, [[HTTP]] ve [[Dosya aktarım iletişim kuralı|FTP]] protokolleri desteklenir. Örneğin sadece bir *pspec.xml* [[URL]]'i verilerek uzaktaki bir kaynak inşa edilebilir. Kaynak arşivini URL ile gösterir, orijinal kaynak kodunu içermez, bu da subversion gibi sürüm sistemleriyle geliştirmeyi kolaylaştırır. Kitaplık yaklaşımıyla tasarlandığı için üzerinde uygulama geliştirmek kolaydır.

Program mesajları için özgür yazılımlarda yaygın olarak kullanılan [[gettext]] uluslararasılaştırması, xml dosyaları için xml:lang uluslararasılaştırması kullanılmıştır.

==== Depolar ve bağımlılıklar ====
Depolar bir dizinin altındaki paketlerin indeksini içeren bir XML dosyasının URL'i ile tanımlanır (pisi-index.xml). Paket bağımlılıklarının takibi iyi bilinen basit çizge algoritmaları ile yapılır. Önce paket ilişkilerinin gerekli alt kümesi database'den gereken en az sayıda erişim yapılarak getirilir, sonra “topological sort” ile basit ama güvenli bir plan hesaplanır. Paket yükleme, kaldırma ve yükseltme işlemleri için oluşturulan planlar, bir hata durumunda sistemin tutarlı durumda kalmasını sağlamaya çalışır. Yükseltme planlarında hem düz hem ters bağımlılıklar hesaba katılır. Bir emniyet mandali önemli paketlerin kaldırılmasını öntanımlı olarak önler.

==== Sürümler ====
Yazılım dağıtımında önemli bir sorun gelişme tarihini takip etmektir. PİSİ'nin çözümü orijinal, paket kaynağı ve ikili paket inşa sürümlerini ayırmaktır. Paket sürüm numarası bir
paket kaynağının kaç kere değiştirildiğini ve paket inşa numarası bir ikili paketin kaçıncı inşa olduğunu tutar. Bu sayede farklı boyutlara ayırılan sürüm numarası pratikte karşılaşılan bazı sorunları çözmektedir.

==== Bileşen/Kategoriler ====
Kaynak paketlerin sayısı büyük olduğu için (yazım esnasında 800 civarı) bir organizasyon gereklidir. Web Ontology dilleri yazılım paketleri için fazla karışıktır. Yaptığımız araştırmaya göre sadece iki ilişkiyi belirtmek temel gereksinimler için yeterlidir:

* paketi y bileşeninin parçasıdır
* paketi y kategorisine aittir

Burada bileşen Pardus'un bir alt-sistemini göstermektedir. Örneğin system.base konsolda çalışan taban sistemidir, desktop.kde ise KDE masaüstüdür. Bir paket tek bir bileşenin parçası olabilir, yani bileşenler paket toplamalarıdır. system.base ve system.devel özel bileşenlerdir. Bütün programlar çalışmak için system.base'in sağladığı temel UNIX ortamına gereksinim duyarlar. Paket inşa komutu için gerekli kaynaklar ise system.devel içerisindedir.

Kategori paket tipini gösterir. Örneğin app:gui grafiksel uygulamaları, app:cli komut satırı uygulamalarını, library ise kitaplıkları göstermektedir. Bir paket birden çok kategoriye sahip olabilir.

==== Arama işlevleri ====
Anahtar sözcük araması (search komutu) özetler ve tanımlar üzerinde çalışır. Hızlı işlem için bir ters indeks (inverted index) kullanır ve çok dilli çalışır. Ayrıca search-file komutu dosya adıyla paket bulur.

==== Veritabanı yapısı ====
Özelleştirilebilir ve esnek olması sebebiyle Berkeley Veritabanı tercih edilmiştir (örneğin liste saklamak vs. kolaydır). Bütün ara (intermediate) veri XML olarak saklanır. XML yapıları otomatik olarak python nesnelerine aktarılır. Felaket durumunda bütün veritabanı saklanan XML dosyalarından yeniden yaratılabilir (rebuild-db komutu).

==== Kuşbakışı PiSi komut satırı ====
SVN tarzı komut satırı işlemcisi 29 komut içerir. Aşağıda komut çeşitlerine göre bir ayrım verilmiştir.

*'Bilgi/arama komutları:** search, search-file, info, list-available, list-components, list-installed, list-pending, list-repo, list-upgrades, graph
**Depo komutları:** index, add-repo, remove-repo, update-repo
**Paket inşası:** build, build-until, build-build, build-install, build-package, build-setup, build-unpack
**İkili paket işlemleri:** install, remove, upgrade, check, configure-pending
**Yardımcı komutlar:** rebuild-db, clean, delete-cache

==== Grafiksel arayüz ====


Qt tabanlı arayüze sahiptir. Sadece [[Pisi Linux]] kullanmaktadır. [[SolusOS]], GTK tabanlı bir paket yöneticisi geliştirmektedir, henüz tamamlanmamıştır. Kullanımının mümkün olduğu kadar basitleştirildiği düşünülen bir arayüzdür. Bütün işlemler için tek bir pencere ve depo ayarları için ayrı bir pencereden oluşur. Paket işlemleri için üç ayrı kip bulunmaktadır (yükseltme, yükleme, kaldırma). Arama fonksiyonu paketlerin üstünde tanıdık bir arama çubuğu ile sağlanır. Paketler bileşenlere ayrılır. Öntanımlı olarak sadece uygulamaları gösterir, bir filtre seçeneği ile bütün uygulamalar seçilebilir. Bütün sistem tek bir tuşla güncellenir.

== Ürünler ==
=== Liderahenk ===
Pardus geliştiricileri tarafından geliştirilen bir merkezi yönetim sistemidir. Kurumsal ağ üzerindeki, sınırsız sayıda farklı sistemi ve kullanıcılarını tek merkezden yönetebilmeyi, izlemeyi ve denetlemeyi sağlayan, açık kaynaklı bir yazılım sistemidir. Sunucu tarafında **Lider**, istemci tarafındaysa **Ahenk''' isimli iki farklı modülden oluşan Liderahenk; bir kurumsal ağ üzerindeki kaynak kullanımı, oturum yönetimi, parola politikası, uzak masaüstü erişimi, istemci paket yönetimi, çevre birimi erişimi ve servis yönetimi noktasında tüm politikaların kolayca belirlenip, yürütülebilmesini sağlar.

### Pardus ETAP
Tam adıyla Etkileşimli Tahta Arayüz Projesi, Pardus GNU/Linux tabanlı bir kullanıcı arayüzüdür. Eğitim kurumlarında kullanılmakta olan etkileşimli tahtalarda kullanılmak üzere özel olarak tasarlanmıştır. Tasarım ve eklenen yeni özellikler dokunmatik ekranlı bir cihazın daha kolay ve etkili kullanımını sağlaması düşünülerek geliştirilmiştir.

## Galeri

Dosya:Pardus 1.0 (4).png|Pardus 1.0
Dosya:Pardus 2007.1.png|Pardus 2007.1
Dosya:Pardus 2007.2.jpg|Pardus 2007.2
Dosya:Pardus-19-1.png|Pardus 19.1
Dosya:Ekran görüntüsü 2021-08-20 15-05-42.png|Pardus 21


## Ayrıca bakınız
* Linux
* Debian
* Pisi Linux
* Türkiye'de özgür yazılımın geçmişi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* pardus.org.tr
* gonullu.pardus.org.tr
* DistroWatch