Kuzey Suriye'de Türkiye

Türk Silahlı Kuvvetleri ve Suriye Millî Ordusu, Suriye İç Savaşı sırasında Ağustos 2016'dan Mart 2026'ya kadar Suriye'nin kuzeyini kontrol etmiştir.  Bu bölgeler sözde Suriyeli muhaliflere bağlı bir hükûmeti kabul etseler de, gerçekte ademi merkeziyetçi yerel konseyler ve Türk Silahlı Kuvvetleri'nin ikili yetkisi altında ayrı bir devlettir. Bu durum bazı kaynaklarca bir işgal olarak nitelendirilmektedir.

Suriye'nin Türk kontrolündeki alanları, Afrin, el-Bab, Azez, Cerablus, Cinderes, Rajo, Tel Abyad ve Resulayn gibi şehirler dahil olmak üzere 1000'den fazla yerleşim birimini kapsayan 8.835 kilometrekarelik bir alandan oluşmaktadır. Bu yerleşim yerlerinin çoğu, her ikisi de Türk hükümeti tarafından terörist örgütler olarak belirlenmiş Irak ve Şam İslam Devleti  (IŞİD veya DAEŞ) ve Suriye Demokratik Güçleri'nden (SDG) ele geçirilmiş, ancak Azaz'ın da dahil olduğu bazı kasabalar, Türk müdahalesi öncesinde Suriye muhalefetinin kontrolü altına geçmiştir. Suriye Geçici Hükümeti, Türk kontrolündeki bölgelere taşınmış, Suriye vatandaşlarına belge sağlamak da dahil olmak üzere burada kısmi yetkiyi genişletmeye başlamıştır. Bu alanlar Türk bakanlar tarafından "güvenli bölge" olarak adlandırılır.

## Öncesi

### 2013-14 Güvenli Bölge Tasarısı

Türkiye ve Suriyeli muhalefet, 2013 yılında kuzey Suriye'nin bazı bölgelerini içeren bir güvenli bölge önerdi, ancak ABD ve diğer devletler bu planları kabul etmeye istekli değillerdi. IŞİD'in Irak'taki işgallerinin ardından, ABD IŞİD'den arınmış bölgeyi kabul ederken, Türkiye ve ABD 'güvenli bölge' konusunu müzakere etti ve ABD'li yetkililer uçuşa yasak bölgenin kabulünde isteksiz davrandı.

### Avrupa desteği
IŞİD'in Suriye'deki saldırılarından sonra on binlerce Sünni olmayan, Hristiyan ve Ezidi Türkiye'ye göç etmek zorunda kaldı. 2015 yılının başında mülteciler Yunanistan-Türkiye sınırını geçerek çok sayıda Avrupa ülkesine kaçmaya başladı. Büyük mülteci akışı, Suriye'deki siviller için güvenli bir bölge yaratılmasının yeniden düşünülmesiyle sonuçlandı. Şubat 2016'da Almanya Şansölyesi Angela Merkel, "Mevcut durumda, hiçbir tarafın hava saldırısı yapmasına izin verilmeyen, yani bir tür uçuş yasağı olan bir alan olsaydı faydalı olurdu" yorumunda bulundu.

### ABD-Türkiye müzakereleri

Güvenli bölgenin oluşturulması, ABD ile Türkiye hükûmetleri arasındaki, öncelikle hangi aktörün önce ortadan kaldırılacağı anlaşmazlıkları nedeniyle 2016'nın başlarında başarısız oldu. Türkiye, Suriye hükümetinin bir an önce devrilmesini isterken, ABD IŞİD'e karşı savaşa öncelik verdi. ABD ayrıca Suriye Hava Kuvvetlerinin bölgeyi bombalayacağından korkuyordu, bu da güvenli bölge fikrini uygulanamaz hale getirecekti. Hükûmet, güvenli bölgeyi hem siviller hem de isyancılar için güvenli bir sığınak olduğu için reddetti. 

Güvenli bölgenin kapsamı, Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri arasında yaşanan görüş ayrılıklarının başlıca sebeplerinden biri olmuştur. Türkiye, güvenli bölgenin içerisinde uçuşa yasak bir alanın da bulunmasını talep etmiştir. Ancak ABD, bu tür bir uygulamanın Suriye hükûmetiyle doğrudan askerî çatışma riskini artıracağı gerekçesiyle uçuşa yasak bölge kurulmasına karşı çıkmıştır.

Türkiye, PKK ile güçlü bağları nedeniyle Kürt YPG'yi tehdit olarak görüyordu. Öte yandan ABD, PKK'yı terör örgütü olarak görse de, YPG'nin IŞİD'e karşı yürüttüğü savaşta ABD'nin ana müttefiklerinden birini oluşturan ayrı bir aktör olduğunu söyledi.

Güvenli bölgeye ilişkin bir diğer tartışma ise bölgenin adlandırılması konusunda ortaya çıkmıştır. Türkiye, söz konusu alanı 'IŞİD, Suriye rejimi ve YPG'ye karşı güvenli bölge' olarak tanımlarken; Amerika Birleşik Devletleri, yalnızca 'IŞİD'den arındırılmış bölge' ifadesini kabul edebileceğini belirtmiştir.

7 Ekim 2019'da ABD Başkanı, Suriye-Türkiye sınırında bulunan ABD askerî birliklerinin geri çekilmesi emrini verdi. Bu askeri desteğin geri çekilmesi, Pentagon ve ABD İstihbarat topluluğunun onaylamamasıyla Başkan tarafından emredildi. ABD Başkanı, Türkiye'nin Suriye Demokratik Güçleri (SDG) tarafından tutulan bölgeyi işgal etmeyeceği gerekçesiyle askerî birliklerin geri çekilmesini emretti; ancak Türkiye, ABD ordusunun bölgeden çekilmesinden sonraki 24 saat içinde SDG'ye saldırdı.

### Türkiye'ye İşgalci Suçlaması
Türkiye'nin, Kuzey Suriye'de asker bulundurması bazı yerel güçler, kimi aşiretler tarafından "işgal" olarak nitelendirilirken, dönemin Suriye yönetimi ve bazı devletler de benzer suçlamalarda bulunmuştur. Örneğin 21 Ekim 2021 tarihinde yapılan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) toplantısında BMGK'nin daimi üyesi Çin'i temsilen katılan BM Daimi Temsilci yardımcısı Geng Shuang,"Suriye'deki işgalci Türkiye'yi uluslararası hukuka uymaya çağrıyoruz" açıklamasını yaptı. Aynı toplantıda konuşan dönemin Suriye’nin BM Daimi Temsilcisi Bassam Sabbagh da "Türk işgal güçleri ve kullandığı teröristler Suriye halkına yapılan insanı yardımı engelliyor" söylemiyle Türkiye'yi "işgalci" olarak nitelendirmişti. 

### HTŞ Süreci
Uzun süredir Suriye'de var olan HTŞ, 2024 Aralık sonunda başlattığı saldırıları ile Baas rejimini devirdikten sonra Türkiye hükûmeti HTŞ yetkililerine ziyaretlerde bulunarak ve söylemlerle desteğini açıkladı. Türkiye 2018'den bu yana HTŞ'nin hareketlerini kontrol eden ana aktörlerden biri olarak biliniyor ve örgütün ilerleyişini kolaylastirabilecek bir konumdaydı. Son saldırıları durdurmaması ve ilerleyişine sessiz kalması, Türkiye'nin HTŞ'yi stratejik bir araç olarak kullandığına ve bu sürece dolaylı olarak katkı sunduğuna işaret etmektedir.

## Kaynakça