Sudan karaya geçiş

**Sudan karaya çıkış**, evrimsel biyolojide tamamıyla su yaşamına adapte olmuş sucul canlıların aşamalı olarak kara hayatına uyum sağlamaları, canlılığın karalara çıkarak yeni yaşam alanları keşfetmeleri ve bu kara parçalarında koloniler kurmaya başladıkları süreci tanımlayan terim. Sudan karaya çıkış, örneğin tekhücreliler, mantarlar, bitkiler, omurgasızlar ve omurgalılarda olduğu gibi birbirinden bağımsız bir şekilde gelişmiş ve birden çok olayda tekrarlanmış bir süreçtir.

## Bitkiler

Bitkilerin sudan karaya çıkışı, fosil bulgular ölçüsünde nispeten iyi bir düzeyde belgelenmiş olup çoğu araştırmacılar için bitkilerin karaya çıkışı günümüzden 480–460 milyon yıl önce, Ordovisyen döneminde takip etmiştir. Karaya ilk çıkan ve kara hayatına halihazırda iyi bir uyum sağlamış olan bitkiler arasında 400 milyon yıl önce Devon'da yaşayan kara bitkisi Rhynia gwynne-vaughanii ilk sırada yer alır.

Pensilvanya Devlet Üniversitesinden bir araştırma grubuna göre, yeşil su yosunları (*Chlorobionta*)  ile günümüz likenlerin ön formları olan ve siyanobakteriler ile simbiyoz ilişkiye giren asklı mantarlar (*Ascomycota*) çok daha önce karaya çıkmışlardır. Nitekim moleküler saat yardımıyla oluşturdukları molekülerbiyolojik tahminler, kara bitkilerinin karaya çıkışı için 700 milyon yıl öncesini, Cryogenium dönemini ön görürken yeşil algler ve mantarlar için Proterozoik Devir alt bölümleri olan Stenium ve Tonium dönemlerini, yani günümüzden 1 milyar yıl öncesini öngörmektedir. Protein dizilerinin hesaplanması ile oluşturulan bu tahminleri doğrulayabilecek herhangi bir fosil kanıt ise şimdiye kadar bulunmamıştır.

## Omurgalı canlılar

Devoniyen döneminde, sucul yaşamdan kara yaşamına geçiş ile birlikte ortaya çıkmış olan ve balıklar ile iki yaşamlı amfibiler arasında evrimsel geçişi temsil eden dört üyeli omurgalı canlıların (*Tetrapoda*) kara hayatına uyumları ise fosil bulgular sayesinde daha iyi anlaşılmakta olup bu veriler iyi derecede güvence altına alınmıştır. Burada iyi korunmuş fosil bulgular aracılığıyla *[[Gogonasus]]* gibi hayvanlardan *[[Eusthenopteron]]*, *[[Panderichthys]]*, *[[Elginerpeton]]*, *[[Metaxygnathus]]*, *[[Tiktaalik]]* ve *[[Ventastega]]* gibi türlere benzeyen *[[Acanthostega]]* ve *[[Ichthyostega]]* gibi ilk tetrapodlara kadar olan filogenez form değişimleri akla yatkın ve mantıklı bir şekilde yadsınarak takip edilebilmektedir. Tam olarak kesinlik kazanmayan şey ise sudan karaya çıkışın Devoniyen devrinin hangi dönemlerinde meydana geldiğidir. Nitekim en eski fosiller, tetrapod bir canlıya ait olduğu düşünülen en eski ayak izi fosilinden 18 milyon yıl daha genç olup günümüzden 397 milyon yıl yaşındadır. 2010 yılında *[[Nature (dergi)|Nature]]* dergisinde, tetrapodların karaya çıkış dönemi olarak 416 ile 359 milyon yıl öncesi arasındaki bir dönem belirtilmiştir. Büyük olasılıkla omurgalı hayvanların karaya çıkışı, 360 milyon yıl önce baş göstermiş olan bir soy tükenmesi olayının dolaysız bir etkisi veya doğrudan bir sonucuydu. Hayatta kalan türler, karalar gibi yeni biyotoplar ve yaşam alanları buldular. Sudan karaya çıkış, kendiliğinden de anlaşabileceği gibi, ilk olarak karalarda yiyecek bir şeyler bulunmasının ardından meydana gelmiştir. Denizlerde varlığını sürdüren Merostomata veya Arthropoda türü kafadan bacaklılarının sudan karaya çıkışları ise henüz tam bir kesinlik kazanmamıştır.

## Ayrıca bakınız
*Akciğerli balıklar
*Su yaşamına uyum
*Bitkilerin evrimi
*Evrim zaman çizelgesi
*Yaşamın evrimsel tarihi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
Video:Evolution of Placoderms, Acanthods and Sarcoperygii (15:28)