Ümmü Gülsüm bint Ali

**Ümmü Gülsüm bint Ali** (), diğer adıyla **Zeyneb es-Suğra** (), Fatıma ile Ali bin Ebu Talib'in en küçük kızıdır. İslam peygamberi Muhammed'in torunlarından biridir.

Ümmü Gülsüm, genç yaştayken 632 yılında hem dedesini hem de annesini kaybetti. Henüz çocukken, ikinci halife Ömer bin Hattab () onunla evlenmek istedi. Ancak bu talep, Ümmü Gülsüm ve babası Ali tarafından, kızının ergenlik çağına ermediği nedeniyle reddedildi. Ömer evlilik teklifinde ısrar edince, Ali sonunda bazı önde gelen Müslümanların desteğiyle bu evliliğe razı oldu. Ömer'in, 11 yaşındaki Ümmü Gülsüm ile evliliği, çeşitli ideolojik tartışmalara konu olmaktadır.

Ümmü Gülsüm, 680 yılında gerçekleşen Kerbelâ Olayı'ndan sağ kurtuldu. Bu savaşta kardeşi Hüseyin ve erkek akrabalarının çoğu, Emevî halifesi Yezîd bin Muaviye'nin () güçleri tarafından öldürüldü. Hüseyin'in kampındaki kadınlar ve çocuklar, savaş sonrasında esir alındı ve önce Kufe'ye, ardından Emevî başkenti Şam'a götürüldü. Kufe'de Ümmü Gülsüm'e atfedilen bir halka açık konuşmada, Yezîd'i kınadığı, Hüseyin'i savunduğu ve Hüseyin'in ölümündeki rolleri nedeniyle Kufelileri azarladığı aktarılır. Daha sonra serbest bırakıldı ve memleketi Medine'ye döndü.

## Hayatı
627 yılında doğmuştur. Babası İslam peygamberi Muhammed'in damadı ve amca oğlu Ali, annesi Muhammed'in kızı Fatıma'dır. Ali'nin Ümmü Gülsüm adındaki iki kızından büyük olanıdır.

### Halife Ömer'le evliliği
Sünni tarihçi İbn Sa'd'ın (ö. 845) biyografik eseri Kitabü't-Tabakati'l- Kebir'e göre, ikinci halife Ömer, hükümdarlığı döneminde (634-644) Ümmü Gülsüm'e evlilik teklifinde bulunmuştur. İbn Sa'd'ın rivayetine göre, o zamanlar henüz çocuk olan Ümmü Gülsüm bu teklife karşı çıkmıştır. Wilferd Madelung, bu reddi Ömer'in kadınlara karşı sert muamelesiyle ilgili kötü itibarına bağlar. İbn Sa'd'a göre Ali de isteksizdi, ancak Ömer'in teklifi için önde gelen Müslümanların desteğini almasıyla sonunda razı oldu. Rivayetlere göre Ali, Ömer'e ve ondan önceki halife Ebû Bekir'e bazı konularda tavsiyelerde bulunmuş olsa da, aralarındaki anlaşmazlıklar da belgelenmiştir; ancak Sünni kaynaklarda bu anlaşmazlıklar büyük ölçüde önemsizleştirilmiş veya göz ardı edilmiştir. Sünni kaynaklarda, Muhammed'den sonraki sahabeler arasındaki anlaşmazlıkları etkisiz hale getirme eğilimi sıklıkla görülmektedir.

### Kerbela Olayı
Ümmü Gülsüm, kardeşi Hüseyin ve erkek akrabalarının çoğunun Emevi halifesi Yezid bin Muaviye'nin (680-683) güçleri tarafından katledildiği 680 yılındaki Kerbela Olayı'ndan sağ kurtuldu. Hüseyin'in kervanındaki kadınlar ve çocuklar savaştan sonra esir alındı ve Kufe'ye ve ardından Emevi başkenti Şam'a götürüldü. Kufe'de Ümmü Gülsüm'e atfedilen halka yaptığı konuşmada o Yezid'i yaptığı zulümden ötürü kınadı, Hüseyin'i savundu ve Kufeliler'e onun ölümündeki rolleri nedeniyle kızgınlığını belirtti. Daha sonra serbest bırakıldı ve memleketi Medine'ye geri döndü.

Müslüman tarihçi İbn Ebî Tahir Tayfur (ö. 893) kadınların etkileyici konuşmalarından oluşan bir antoloji olan Balağatu'l Nisa eserinde Kerbela hakkında iki konuşma kaydeder. İki konuşmadan birini Küfe pazarında Ümmü Gülsüm'e, diğerini ise Şam'da Yezid'in sarayında kız kardeşi Zeynep'e atfeder. Ancak çoğu Şii yazar daha sonra her iki vaazı da Zeynep'e atfetmiştir. İlk vaazla ilgili olarak İbn Tayfur, Kufelilerin Muhammed'in ailesini esaret altında gördüklerinde ağlayıp sızladıklarını yazar. Ümmü Gülsüm (veya Zeynep) daha sonra kalabalığa hitap etti ve Hüseyin'in ölümündeki rolleri nedeniyle onları azarladı.

Halifenin eşi sıfatıyla Bizans kraliçesi ile hediyeleşmiştir. Ömer'in ölümünün ardından amcası Cafer bin Ebu Talib'in oğullarıyla evlenmiştir. İkinci evliliğini Avn ile, onun ölümünün ardından diğer kardeşi Muhammed ile, onun da ölümünün ardından Abdullah ile evlenmiştir. Cenaze namazını üvey oğlu Abdullah bin Ömer kıldırmıştır.

## Kaynakça