Zengilan (rayon)

**Zengilan Rayonu** (Azerice: Zəngilan rayonu), Doğu Zengezur Ekonomik Bölgesine dahil olan rayon. Azerbaycan'da rayon olarak adlandırılan birinci derece idarî bölümlerden Zengilan rayonu 20 Ekim 2020'de Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri tarafından Ermeni işgalinden kurtarılmıştır.

## Tarih
Bölge toprakları farklı zamanlarda ayrı idari-bölgesel bölünmelere tabi tutulmuştur. Rus işgali sırasında, 1828 yılına kadar, bölgenin Basitçay'dan batı kısmı Nahçıvan Hanlığı'na, doğu kısmı ise Karabağ Hanlığı'na bağlıydı.

19. yüzyılın başlarında Güney Kafkasya'nın Rus işgalinden sonra yeni bir bölgesel-idari bölünme gerçekleştirildi. 1868'de Yelizavetpol valiliği kuruldu. Bu valilik içinde Şuşa, Yelizavetpol ve Zangezur ilçeleri oluşturuldu. Yeni bölünmeye göre, Zangilan bölgesi toprakları Zangezur ilçesine dahil edildi.

1925 tarihli belgelerde Zangilan, Cebrayil ilçesinin bir parçası olarak gösterilmektedir. Haritada Zangilan'dan Genlik, Aladin ve Dallakli gösterilmektedir. 1929 yılında Transkafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'nin kararıyla Zengilan bölgesindeki Nuvedi, Togud ve Ernezir köyleri ve 1946 yılında 4.000 hektarlık ormanlık alan Azerbaycan Cumhuriyeti'nden alınarak Ermenistan Cumhuriyeti'ne bağışlandı.

Birinci Dağlık Karabağ Savaşı zamanı Ermeniler tarafından yapılan 1993 Yaz Taarruzları sonucu Zengilan 29 Ekim 1993 yılında Ermeni güçler tarafından işgal edilmiştir. Birinci Dağlık Karabağ Savaşında Ermeni güçler tarafından işgal edilen en son rayondur. Füzuli ve Cebrayıl rayonlarının düşmesinden sonra rayonun Azerbaycan'ın kalanıyla bağlantısı kesilmiştir. Bölgedeki Azerbaycan güçleri 67 gün boyunca rayonu savunurken 235 şehit vererek bölgeden ayrılmak zorunda kalmıştır. İşgal sonucunda rayonda 36.000 sakinin %99 çoğunluğunu oluşturan Azerbaycan Türkleri tamamen sürgün edilmiş ve Ermeniler bölgeye 383 kişi yerleştirerek Kovsakan (Ermenice: Կովսական) adını vermişlerdir. Kaşatag iline dahil edildi. Sürgün edilenler ise Aras'ı geçerek İran sınırına girip işgal bölgesini buradan dolanarak daha sonra tekrar Azerbaycan topraklarına girerek zorlu bir süreç yaşamışlardır.

20 Ekim 2020 tarihinde rayonun merkezi Zengilan şehri Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri tarafından yapılan Zengilan Muharebesi sonucu işgalden kurtarılmıştır. 21 Ekim 2020'de, Mincivan yerleşiminin ve Zengilan ilçesinin 12 köyünün daha geri alındığı duyuruldu. Azerbaycanlı yetkililer, 22 Ekim 2020'de Zengilan ilçesinin 13 köyünün ve Ağbend yerleşiminin daha ele geçirildiğini açıkladı. Ağband yerleşiminin geri alınması, Azerbaycan ve İran arasındaki devlet sınırının tamamen kontrol altına alınmasının ardından vurgulandı.

## Coğrafya
Zangilan, Azerbaycan'ın güneybatısında, Aras Nehri'nin kuzey kesiminde yer almakta olup Ermenistan ve İran ile sınır komşusudur.

Bölgede Mezozoik bir rölyef bulunmakta olup, Kretase, volkanik ve tortul kayaçlar yayılmıştır. Dağlık bölgelerde bulunan Jura ve Kretase dönemlerine ait kalıntılar, 150-200 bin yıl öncesine tarihlenmektedir. Bölgede Barbar ve Salafir (2270 metre) zirveleri bulunmakta olup, bu sıradağlar Aras vadisinden Ağbend ve Vegnali yakınlarında geçmektedir. Sobu-Top-Dallakli köyleri yönünde, Şukurataz platosundan başlayıp Aras'a yakın bir yerde alçalan başka bir sıradağ daha bulunmaktadır.

Okçuçay ve Bargushad nehirleri arasındaki Susan Dağları güneydoğu yönünde alçalarak Ağgoyun düzlüğünü oluşturmaktadır. Bu bölge Kretase dönemine ait tortul kayaçlardan oluşmaktadır. Ohçu Nehri'nin her iki kıyısında da karst mağaraları bulunmaktadır. Karabağ Sıradağları, bölgenin kuzeydoğu kesiminde yer almaktadır. Bu sıradağlar alçaldıkça Goyan vadisini oluşturmaktadır.

Bölgenin dağlık bölgelerinde ormanlar yayılmıştır. 1800-2000 metre yüksekliklerde geniş yapraklı ormanlar bulunurken, alçalarak subalpin ve alpin çayırlar oluşturmaktadır. Bölge, şifalı bitkiler ve kaynaklar açısından zengindir. Ayrıca bölgede inşaat malzemeleri, mermer, kil vb. kaynaklar da bulunmaktadır. Besitçay Devlet Tabiatı Koruma Alanı Zangilanda bulunuyor.

İklim ve karmaşık arazi yapısı, alışılmadık bir iklim yaratmıştır. Aras Nehri boyunca uzanan yarı çöl ve kuru bozkır bölgelerinde kış kuru geçerken, daha yüksek bölgelerde iklim ılımandır. Bölge, molibden, altın, inşaat malzemeleri, kireç taşı ve diğerleri gibi mineraller açısından zengindir. Avrupa'nın en büyük düzlük ormanı da bölgede yer almaktadır.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız
*Zengilan'ın Kurtuluşu Madalyası
*Zengilan Uluslararası Havalimanı
*Aras Vadisi Seferi