TCG Berk

**TCG ''Berk*** ya da [[Osmanlı donanması]]ndaki adıyla ***Berk-i Satvet***, Osmanlı donanması ve sonrasında [[Türk Deniz Kuvvetleri]]'nde hizmet gören [[Peyk-i Şevket sınıfı torpido kruvazörü|*Peyk-i Şevket* sınıfının]] ikinci ve son [[kruvazör|torpido kruvazörüdür]]. 1906-1907 yıllarında, [[Kiel]], [[Alman İmparatorluğu|Almanya]]'daki [[Germaniawerft]] tersanesinde inşa edilmiş ve Kasım 1907'de Osmanlı donanması hizmetine girmişti. Geminin ana silahı üç 450&nbsp;mm [[torpido tüpü]] ve bir çift 105&nbsp;mm toptu ve gemi,  maksimum hıza ulaşabiliyordu.

1911-1912 yıllarındaki [[Trablusgarp Savaşı]]'nda Osmanlı donanmasının geri kalanıyla beraber [[Marmara Denizi|Marmara]]'da kaldı. 1912-1913 yıllarındaki [[Balkan Savaşları]] sırasında sırasıyla [[Yunanistan Krallığı|Yunan]] ve [[Bulgaristan Krallığı|Bulgar]] güçlerine karşı [[Ege Denizi|Ege]] ve [[Karadeniz]]'de görev yaptı. [[Osmanlı İmparatorluğu]] [[I. Dünya Savaşı]]'na girdikten sonra *Berk-i Satvet*, Karadeniz'de devriyelerde görevlendirildi. 29 Ekim 1914'teki [[Karadeniz Baskını]]'nda, *Midilli* ile birlikte [[Novorossiysk]]'i vurdu. Ocak 1915'te, [[Zonguldak]]'a hareket eden bir konvoya eşlik ederken bir [[deniz mayını]]na çarpması sonucunda aldığı hasarın onarımı boyunca, Nisan 1918'e kadar hizmet dışı kaldı. Savaşın geri kalanında Karadeniz'de devriye gezdi. [[Türkiye|Türkiye Cumhuriyeti]]'nin kuruluşunun ardından, 1923'te *Berk* olarak yeniden adlandırıldı ve 1920'lerin ortalarında ve 1930'ların sonlarında olmak üzere iki kez modernize edildi. Donanma envanterinden çıkartıldığı 1944 yılına kadar hizmette kaldı. Nihayetinde 1953-1955 yılları arasında [[Gölcük Donanma Tersanesi|Gölcük Tersanesi]]'nde parçalandı.

== Tasarım ==
=== Genel özellikler ===
*Berk-i Satvet*in üyesi olduğu [[Peyk-i Şevket sınıfı torpido kruvazörü|*Peyk-i Şevket* sınıfı]], [[Osmanlı donanması]] tarafından [[kruvazör|torpido kruvazörü]] olarak sınıflandırılmış; ancak bazı kaynaklarda torpido [[gambot]] olarak da anılmıştı. *Berk-i Satvet*, 80,1 m uzunluğunda, 8,4 m [[Genişlik (denizcilik)|genişliğinde]] ve 4,6 m [[su çekimi]]ndeydi. Deniz denemeleri esnasında [[Deplasman (denizcilik)|deplasmanı]] , 1938'de ise  idi. Gemilerde biri [[Kumanda kulesi|ön kumanda kulesinin]] arkasında, diğeri daha geride iki direk vardı. [[Baş kasara]]sı ön bacanın altına dek uzanırken kıç güverte ise ana direğin ardında ve daha aşağısındaydı. Çelik gövdeli gemilerdi ve zırh koruması taşımıyorlardı. 125 subay ve denizciden oluşan mürettebatı, 1915'te 145'e yükseltilmişti.

Gemiler, gücünü her biri bir [[Pervane|vida pervaneyi]] çeviren bir çift Germania [[Bileşik buhar motoru|dikey üçlü genleşme buhar motorundan]] alıyordu. [[Germaniawerft]] tarafından üretilen kömürle çalışan dört Schulz [[su borulu kazan]]ı iki bacaya bağlıydı. Motorlar  üretebiliyordu ve tasarlanan azami hız  iken, denemelerde  hıza ulaştı. 1915'e gelindiğinde, yetersiz bakım ve yoğun kullanım hızlarını  seviyesine düşürmüştü.  kömür kapasitesine sahipti ve  seyir menzili vardı.

*Berk-i Satvet* tonajına göre ciddi bir silah teçhizatına sahipti. Geminin ana silahı üç 450&nbsp;mm [[torpido tüpü]]ydü. Biri pruvada su üstüne, diğer ikisi [[Denizcilik terimleri|geminin ortasında]] güverteye monteli döner kundaklara monte edilmişti. Bir çift [[Seri ateşli top|seri ateşli]] 105&nbsp;mm 40 kalibre top baş kasara ve kıç güvertede silah kalkanlarıyla korunan tekli kundaklarda bulunuyordu. Bu silahlara ek olarak altı adet 57&nbsp;mm 40 kalibre top, iki adet 37&nbsp;mm top ve iki [[Makineli silah|makineli tüfek]] taşıyordu. Geminin zırh koruması bulunmuyordu.

=== Modernizasyon ===
Gemi, 1937-1939 yılları arasında [[Gölcük Donanma Tersanesi|Gölcük Tersanesi]]'nde yeniden inşa edildi. Hem [[Bodoslama|baş]] hem kıç hem de üst yapısı yeniden inşa edilirken yeni bir eğimli [[pruva]] tasarımına geçildi. Eski toplar, bir çift 88&nbsp;mm 45 kalibre top ve dört 37&nbsp;mm 40 kalibre top ile değiştirildi. *Peyk*ten farklı olarak *Berk*e ayrıca 25 deniz mayını taşımaya yarayan ekipman monte edildi.

== Hizmet geçmişi ==

=== İnşası ===
*Berk-i Satvet*, 18 Ocak 1903'te sipariş edildi ve Şubat 1906'da, [[Alman İmparatorluğu|Almanya]]'nın [[Kiel]] kentindeki [[Germaniawerft]] tersanesinde inşasına başlandı. 1 Aralık'ta denize indirilen geminin inşası 1907'de tamamlandı. Deniz denemelerinin ardından devredildiği Osmanlı donanmasına devredilerek 13 Kasım'da burada görevlendirildi. 1909'da, kardeş gemisi *Peyk-i Şevket* ile birlikte, Osmanlı donanmasının yirmi yıldan beri düzenlediği ilk filo manevrasına katıldı. 1911-1912 yıllarındaki [[Trablusgarp Savaşı]] sırasında *Berk-i Satvet*, merkezinde eski [[Demir zırhlı savaş gemisi|zırhlı korvetler]] *Mesudiye* ve *Asar-ı Tevfik*in de yer aldığı Yedek Tümen'e atandı. Osmanlı Donanması savaşı limanda geçirdiği için savaş boyunca herhangi bir çatışmada yer almadı.

=== Balkan Savaşları ===
*Berk-i Satvet*, [[Birinci Balkan Savaşı]] sırasında buradaki filoyu güçlendirmek üzere 9 Aralık 1912'de [[Karadeniz]]'e atandı. Aynı ayın ilerleyen günlerinde [[Yunanistan Krallığı|Yunanlara]] yönelik operasyonlara katılmak için [[Ege Denizi|Ege]]'ye gitti. 22 Aralık'ta [[korumalı kruvazör]] *Mecidiye*, [[Rauf Orbay|Hüseyin Rauf]] komutasındaki *Berk-i Satvet* ve Birinci Muhrip Tümeni, boğazlarda faaliyet gösteren bir grup Yunan [[Muhrip|muhribini]] tuzağa düşürmek amacıyla [[Çanakkale Boğazı]]'ndan [[Gökçeada|İmroz]]'a doğru yola çıktı. Yunan muhripleri *Niki* ve *Doxa* tespit edildi ve takibe alındı ancak muhripler menzil dışına çıkmayı başardılar. Saat 09.55'te iki Osmanlı kruvazörü altı Yunan muhribiyle çatışmaya girdi, birkaç dakikalık ateşten sonra Yunanlar bölgeden uzaklaştı. Saat 10.40'ta [[Bozcaada]] açıklarında seyrederken denk geldikleri Yunan muhribi *Aspis*, bu karşılaşma sonrasında dönerek bölgeden ayrıldı. Takip sırasında *Mecidiye*, Yunan [[denizaltı]]sı *Delfin*e yaklaştı. Denizaltının 800 metre mesafeden fırlattığı torpido, su yüzeyine çıkarak kruvazörü ıskaladı. Bu saldırı, bir savaş gemisine gerçekleştirilen ilk denizaltı torpido saldırısıydı. Saat 11.00'de *Berk-i Satvet* ve *Mecidiye*, kovalamacayı bırakarak Çanakkale Boğazı'na döndü.

Bozcaada civarındaki harekâtın ardından Osmanlı Ordusu, küçük bir birlik ile adayı Yunanlardan geri alabileceğine ikna olduğundan, [[amfibik harekât]] planlaması başladı. *Berk-i Satvet*, *Mecidiye* ve korumalı kruvazör *Hamidiye*, çıkarma sırasında ateş desteği sağlayacaktı. 4 Ocak 1913 günü saat 06.00'da [[Çanakkale]]'den ayrılan üç kruvazör, bir muhrip filosu eşliğinde saat 07.15 civarında [[Seddülbahir Kalesi|Seddülbahir]]'i geçti. On beş dakika sonra bir Yunan filosuyla karşılaştılar ve saat 07.40'ta iki taraf uzun mesafeden bir çatışmaya girdi; ancak taraflardan hiçbiri saldırıyı sürdürmeye çalışmadı. *Berk-i Satvet* ve *Mecidiye*, Bozcaada yönünden gelebilecek olası bir saldırıya karşı çıkarma gücünü korumak üzere döndü. Saat 10.00'da Osmanlı zırhlıları filonun geri kalanına katılırken *Berk-i Satvet* de zırhlıların arkasında pozisyon aldı. 11.30'da Yunan filosunun, Osmanlıların Çanakkale Boğazı'na dönüş yolunu kesmesi tehlikesi üzerine Osmanlılar Boğazların güvenliğini sağlamak için geri döndü. Her iki tarafın da hasar almadığı kısa bir angajman, Yunanları geri çekilmeye zorladı. Saat 15.30'da *Berk-i Satvet* ve filonun geri kalanı Çanakkale'ye döndü. Osmanlılar, Bozcaada'yı geri alma fikrinden daha sonra vazgeçti.

4 Şubat 1913'te *Berk-i Satvet*, bir amfibi hücum için hazırlık kapsamında [[Marmara Denizi]]'nin kuzey kıyısında yer alan [[Şarköy]]'deki [[Bulgaristan Krallığı|Bulgar]] mevzilerini bombaladı. 8 Şubat'ta Osmanlı donanması, [[Şarköy Çıkarması]]'nı desteklemek için döndü. Saat 05.00'te Şarköy önlerine ulaşan *Turgut Reis* ve *Barbaros Hayreddin*, iki küçük kruvazörle birlikte çıkarma gücünün sağ kanadına saat 10.00'da karaya çıkmasından itibaren topçu desteği sağladı. Gemiler kıyıdan yaklaşık bir kilometre açıkta konumlandırıldı, hattın önünde *Berk-i Satvet* yer alırken ardında *Mecidiye* ve [[ön dretnot]]lar *Barbaros Hayreddin* ve *Turgut Reis* yer alıyordu. Bulgar kuvvetlerinin direnmesi sonucunda Osmanlı Başkomutanlık Vekaleti, 9 Şubat 23.00'te geri çekilme emri verdi. Geri çekilme saat 07.00'den itibaren filodan gelen ateş desteği sayesinde büyük ölçüde başarılı oldu. *Berk-i Satvet* ve *Mecidiye* sol kanadı kapatırken tahliye sırasında iki savaş gemisi sol kanada destek verdi. Son artçı birlikler 11 Şubat 04.00'te geri çekildi. Operasyon sırasında *Berk-i Satvet*, seksen dört adet 105&nbsp;mm'lik mermi ateşlemişti.

9 Mart'ta *Berk-i Satvet*, İmroz'a doğru bir tarama harekâtına katıldı. Bu harekât esnasında, bir süre iki Yunan muhribiyle çatıştı ve [[Fransa|Fransız]] bayrağı altında seyreden *Henri* adında bir vapuru durdurdu. Bulgar kuvvetlerini tedarik ettiği anlaşılan gemiye, muhrip *Yarhisar* tarafından ganimet olarak el konuldu. Mart ayı sonunda Karadeniz'de, [[Çatalca]]'daki savunma hattını aşmaya çalışan Bulgar askerlerini bombalayan *Barbaros Hayreddin* ve *Turgut Reis*e eşlik etti. 13 Nisan'da *Berk-i Satvet*; *Barbaros Hayreddin*, *Turgut Reis*, *Asar-ı Tevfik* ve birkaç küçük savaş gemisinden oluşan bir filoya katıldı. Gemiler Çanakkale Boğazı'ndan çıktıkları sortide bir Yunan filosuyla karşılaştı. Çok uzun menzilde yaşanan bir çatışmanın ardından Osmanlılar ve Yunanlar sırasıyla Çanakkale Boğazı ve İmroz'a çekildiler.

=== I. Dünya Savaşı ===
Temmuz 1914'ün sonlarında [[Avrupa]]'da [[I. Dünya Savaşı]] patlak verdi. Osmanlılar başta tarafsızdı. 14 Ağustos'ta *Berk-i Satvet*, savunması birkaç yeni mayın tarlasıyla güçlendirilen Çanakkale Boğazı'nın devriyeleri arasına katıldı. Osmanlılar ile Çanakkale Boğazı girişinde devriye gezen bir [[Kraliyet Donanması]] arasındaki gerilim, [[Birleşik Krallık]] ve Fransa'nın Osmanlı İmparatorluğu'na savaş ilan ettiği 5 Kasım'a kadar arttı. Bu arada *Berk-i Satvet*, Karadeniz'e nakledilmişti. 29 Ekim'de [[Rus İmparatorluğu|Rusya]]'nın [[Sivastopol]], [[Odessa]], [[Kefe]] ve [[Novorossiysk]] limanlarına düzenlenen [[Karadeniz Baskını]] için Alman eski adıyla *Breslau*, yeni adıyla *Midilli* kruvazörüne katıldı. İki gemi Novorossiysk limanını vurmakla görevliydi. İki gemi limanı bombalayarak limanda çok büyük hasara yol açtı, limandaki yakıt tanklarını topçu ateşiyle tutuşturdu, *Nikolai* adında bir gemiyi batırdı ve yedi gemiye hasar verdi. 6 Kasım'da *Berk-i Satvet*, eski adı *Goeben* olan [[muharebe kruvazörü]] *Yavuz Sultan Selim* ile Sivastopol'e saldırmaya gönderildi; yoldayken [[Karadeniz Ereğli|Ereğli]]-[[Zonguldak]] bölgesinde düşman gemileri görüldüğü bilgisini alıp bölgeye intikal ettiler. Bölgede yapılan arama başarısız oldu.

*Berk-i Satvet*, 5 Aralık'ta [[Rize]]'ye giden bir asker nakliye konvoyuna uzaktan destek sağlamak için kardeşi ve *Yavuz Sultan Selim*le birlikte sortiye çıktı. 2 Ocak 1915 saat 15.00'te *Midilli* ve *Hamidiye* kruvazörüyle birlikte taşıma gemilerine Zonguldak'a kadar refakat etmek ve ardından limanda devriye gezmek için [[İstanbul Boğazı]]'ndan ayrıldı. Saat 18.00'de bir Rus mayını patladı ve *Berk-i Satvet*in komutanı kaçınma manevrası emri verdi. Manevra yapan geminin karanlıkta başka bir mayına çarpması sonucunda her iki pervanesi de tahrip olmuş ve kıç tarafından çok miktarda su almıştı. Yardıma gelen iki [[römorkör]], *Berk-i Satvet*i, *Hamidiye* ile birlikte [[İstinye]]'ye çekti. Gemi, aldığı hasarın onarımı esnasında savaşın büyük bir bölümünde hizmet dışı kaldı. Onarım çalışmalarının ardından 1 Nisan 1918'de yeniden hizmete alındı ve [[İstanbul]] ile [[Batum]] arasında devriye gezdi. Savaşın sonuna kadar Karadeniz'de kaldı. 30 Kasım'da Osmanlı İmparatorluğu ihtilaflı [[Üçlü İtilaf]] [[Mondros Mütarekesi]]'ni imzaladı ve çatışmayı sonuçlandırdı.

=== Cumhuriyet dönemi ===
[[Osmanlı İmparatorluğu]]'nun yerini [[Türkiye|Türkiye Cumhuriyeti]]'nin aldığı [[Türk Kurtuluş Savaşı|Kurtuluş Savaşı]]'nın sona ermesinin ardından geminin adı 1923'te *Peyk* olarak değiştirildi. O zamanlar gemi, Türk filosu için on yıldan fazla bir süredir devam eden savaşın ardından hâlen aktif hizmette olan birkaç büyük savaş gemisinden biriydi. 1924'ten 1925'e kadar [[Gölcük Donanma Tersanesi|Gölcük Tersanesi]]'nde modernize edilmesinin ardından aynı yıl yeniden hizmete alındı. 1937-1939 yılları arasında bir kez daha modernizasyona girdi ve gemiye birtakım iyileştirmeler yapıldı. Pruvası yeni bir tasarım ile değiştirildi ve üst yapısı yeniden inşa edildi. Gemi, donanma envanterinden çıkartıldığı 1944 yılına kadar hizmete devam etti. Daha sonra [[İzmit]]'te kızağa çekilen *Berk'', 1953-1955 yılları arasında Gölcük Tersanesi'nde parçalandı.

## Kaynakça
;Özel

;Genel
*
*
*
*
*
*
*
*
* Turkey in the First World War