Muhammed Bakır Galibaf

**Mohammad Bakır (Bagher) Galibaf** (Farsça: محمدباقر قالیباف; d. 23 Ağustos 1961), **Kalibaf** olarak da yazılır, 2020'den bu yana İran Parlamentosu başkanlığı görevini yürüten İranlı siyasetçi ve eski askerî yetkilidir. 

Oldukça tartışmalı bir figür olan Galibaf, 1961 yılında İran'ın kuzeydoğusunda bulunan Torkebe'de dünyaya gelmiştir. Babası esnaf olan Galibaf sosyo-ekonomik olarak zengin olmayan bir ailede büyümüştür. 

2017–2020 yılları arasında İstişare Konseyi (Expediency Discernment Council) üyesi olarak görev yapmış ve 2005–2017 yılları arasında Tahran belediye başkanlığı yapmıştır. Galibaf, daha önce 2000–2005 yılları arasında İran Polis Komutanlığı görevini ve 1997–2000 yılları arasında İran Devrim Muhafızları Ordusu Havacılık Kuvvetleri komutanlığını yürütmüştür.

Günümüzde Galibaf ve ailesi İstanbul'da birden fazla lüks dairenin sahibi olarak bilinmektedir. 2025–2026 İran protestoları sırasında, rejim karşıtı protestocuları “terörist ve hain” olarak nitelendirerek cezalandırılmaları çağrısında bulunmuştur.

## Hayatı
Meşhed'in Torkebe beldesinde Kürt kökenli baba ve Fars kökenli annenin oğlu olarak doğmuştur. 

Galibaf'ın doğumundan bir yıl sonra Şah Muhammed Rıza Pehlevi, bir toprak reformu yasası çıkardı ve bir sonraki yıl Beyaz Devrim olarak bilinen agresif bir modernizasyon programını uyguladı. Her iki politika programı da Galibaf'ın büyüdüğü Meşhed bölgesi üzerinde özellikle yıkıcı etkiler yarattı. İran İslam devrimi, Galibaf 17 yaşındayken gerçekleşti.

1980 yılında, devrimden kısa bir süre sonra, İran-Irak Savaşı dolayısıyla Galibaf, savaşmak için İran Devrim Muhafızları Ordusu'na (DMO) katıldı. O dönemde DMO, devrimi korumakla görevli genç bir devlet milis gücüydü. İran–Irak Savaşı'nın yarattığı baskılar, DMO'yu gelişmiş bir orduya dönüştürdü ve 1982'de komutan olan Galibaf, ordunun büyüme sürecinin başından itibaren bu sürecin bir parçası oldu. 

Galibaf, 21 yaşındayken 1982 yılında Zehra Sedat Moşirand ile evlendi. Moşir (d. 1968) Tahran Belediyesi'nde eşine danışman ve kadın işleri başkanı olarak katıldı.

Savaşın sona ermesinin ardından DMO, ülkenin savaş sonrası kalkınmasında önemli bir rol üstlenmeye teşvik edildi ve 1994 yılında Galibaf, altyapı projelerinden sorumlu bir firmanın genel müdürü oldu. 1997 yılında ise DMO Hava Kuvvetleri komutanlığına atandı.

İran-Irak Savaşı sırasında henüz 22 yaşındayken Devrim Muhafızları'nın Horasan Eyaleti'ndeki Nesir 5. Karargâhı'nın komutanı olarak atandı.

1994'te Devrim Muhafızları'nın ekonomik kolu olan Hatem-ül Enbiya Karargahı'nın komutanı olarak atanan Galibaf 1996'da Devrim Muhafızları Hava Kuvvetleri Komutanı oldu.

Airbus uçaklarının pilotluk diplomasını alan ve zaman zaman yolcu uçaklarının pilotluğunu yapan Muhammed Bagır Galibaf 2000'de İran Polis Teşkilatı başkanlığına atandı. Tahran'ın Tarbiat Modares Üniversitesi'nden Siyasi Coğrafya Bölümünde doktora öğrenimini bitiren Galibaf halihazırda Tahran Üniversitesi'nde yardımcı doçenttir.

Mahmud Ahmedinejad'ın zaferiyle sonuçlanan 9. İran Cumhurbaşkanlığı seçiminde aday olan Galibaf, 7. Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi'nin döneminde İran cumhurbaşkanına gönderilen Devrim Muhafızları komutanlarının uyarı mektubunu imzalamıştı.

14 Eylül 2005'te Tahran Şehir Meclisi tarafından belediye başkanlığına atanan Galibaf'ın görev süresi 2 yıl sonra 4 yıl uzatılmıştır.

Galibaf 2008 yılında Worldmayor tarafından dünyanın 8. en iyi belediye başkanı unvanını kazanmış, 2010'da ise Tahran Belediye Başkanlığı Ulaşım ve Kalkınma Politikaları Kurumu tarafından “şehirde kalıcı ulaşım” ödülüne sahip 5 Şehirden birisi seçilmiştir.

## Seçim Geçmişi

## Eğitim
Galibaf, Tahran Üniversitesi'nden insan coğrafyası alanında lisans, İslami Azad Üniversitesi'nden insan coğrafyası alanında yüksek lisans ve Tarbiat Modares Üniversitesi'nden siyaset coğrafyası alanında doktora derecesine sahiptir.

## Polis kariyeri

1999 protestolarının ardından, dönemin yüce lideri Ali Hamaney tarafından, görevden alınan General Hedayat Lotfian'ın yerine İran İslam Cumhuriyeti Emniyet Teşkilatı'nın başına atandı. Emniyet müdürü olduktan sonra Galibaf, gazetelere karşı açılmış tüm davaların düşürülmesi, polis ekipmanlarının modernizasyonu ve polisin genel halka daha erişilebilir olmasını amaçlayan Polis 110 projesi gibi bazı reformlar başlattı.

### Cumhurbaşkanı Hatemi'ye Tehdit Mektubu
1999 öğrenci protestoları sırasında Devrim Muhafızları Hava Kuvvetleri komutanı olarak görev yapan Galibaf, protestoların devam etmesine izin verilmesi halinde duruma kendilerinin el koyacağını belirten ve reformist Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi'ye gönderilen tehditkâr mektubu imzalayan 24 DMO komutanından biriydi. Mektup büyük yankı uyandırmış ve birçok kişi tarafından İslam Cumhuriyeti cumhurbaşkanlığına yönelik doğrudan bir tehdit olarak yorumlanmıştır.

5 Nisan 2005'te Galibaf, İran cumhurbaşkanlığına aday olma niyeti nedeniyle askerî görevlerinden (polis teşkilatı dâhil) istifa etti.

### Protestoların bastırılması
2003 başkanlık seçimleri tartışmaları sırasında, 2003 Tahran olayları esnasında sivil kıyafetli görevlilerin öğrencilerle karşı karşıya gelmesi ve Tarşt öğrenci yurduna yapılan saldırı konusu, Galibaf ile Hassan Ruhani arasında gündeme geldi. Ruhani, Galibaf'ın öğrencileri gaz kullanmak suretiyle bastırmayı tasarladığını belirtti.

Ayrıca, 15 Mayıs 2013 tarihinde Kalameh internet sitesinde yayımlanan bir rapor, Ulusal Güvenlik Konseyi toplantısı sırasında Galibaf'a ait bir ses kaydını ortaya çıkardı. Bu kayıtta Galibaf, kolluk kuvvetlerinin üniversitelere girerek güç kullanmasına izin vereceğini belirterek, “Bu işleri yapmak için yurda gelen herkesi ‘ezeceğim'” şeklinde tehditte bulundu.

### Entelektüellerin ve gazetecilerin tutuklanması
2002 ve 2004 yıllarında polis, Aydin Aghdashloo, Houshang Golmakani, Noshabeh Amiri, Houshang Asadi, Masoumeh Seyhoun, Bahram Beizaei, Abbas Kosha, Younes Shakarkhah, Farhad Behbahani, Hanif Mazrouei, Farid Modaresi, Kaveh Golestan, Naser Zarafshan ve Behrouz Gharibpour gibi isimler de dâhil olmak üzere onlarca entelektüel, gazeteci, siyasi aktivist, haber sitesi yöneticisi ve blog yazarını ifade vermek veya geçici olarak gözaltına almak üzere karakola çağırdı. Siamak Pourzand gibi bazı kişiler aylarca tutuldu. Polis ayrıca, tutuklanan kişilerin sorgulanması için Tahran'daki Gençlik Meydanı'nda bulunan özel bir gözaltı merkezini Yargıç Mortazavi'nin kullanımına sundu. Kültür ve İslami İrşad Bakanı Ahmad Masjed Jamei ile birlikte Yazarlar Birliği bu tutuklamalara karşı protesto düzenledi. Birkaç hafta sonra Galibaf, kamuoyuna yaptığı açıklamada bu kişilerin ya ulusal güvenliğe karşı faaliyetlerde bulunduğunu ya da kültürel yozlaşmayı teşvik ettiğini belirtti. Bu kişilerin müstehcen filmleri dağıtmak için geniş çaplı bir ağ oluşturduğunu iddia etti ve bu ağdan 13.000'den fazla yasa dışı kompakt disk ele geçirildiğini söyledi.

2002 yılında Galibaf, Siamak Pourzand'ın tutuklanması hakkında şu yorumu yaptı: “Pourzand, İslami sistemin çerçevesi dışında kalan bir dizi kültür karşıtı faaliyette bulunmuştur. Eski eşi ve kızının Rıza Pehlevi ile olan bağlantıları aracılığıyla, ülke içinden Rıza Pehlevi'ye bilgi sağlamaktaydı ve bu durum, Ulusal Güvenlik Konseyi başkanı Sayın Hatemi'ye iletilmiştir.” Bu dönemde polis teşkilatı, reformistler tarafından paralel bir istihbarat aygıtının önemli bir bileşeni olarak tasvir edilmiştir.

### Ahlaki Güvenlik Planı
Ekim 2002'de Galibaf, ahlaki güvenlik planını sunacağını açıkladı ve şu açıklamada bulundu: “Kolluk kuvvetleri, diğer kurumların seçkinleriyle birlikte, ahlaki güvenliği tanımlamak ve açıklamak ve ihlal edenlere karşı bunun gerekliliklerini uygulamakla sorumludur. Yüce Lider'in iradesi ve emirleri, genel halkın iradesini yansıtmaktadır.”2004 yılında ahlaki güvenlik hakkında da şu yorumu yaptı: “Bazen, uygunsuz başörtüsü konusunu tartışırken, meselenin siyasi önemi ahlaki öneminden daha ağır basabilir. Vurgulamak istediğim şey, bakış açımızı genişletmemiz ve meseleyi daha derinlemesine incelememiz gerektiğidir. Her şeyden önce, düzenlemelere dayanarak uygun başörtüsü ile uygunsuz başörtüsü arasında net bir ayrım yapmamız gerekir; çünkü bu, sivil yaşam için temel bir gerekliliktir.”

## Protestoculara karşı uyguladığı şiddet
Muhammad Bakır Galibaf, İran'da sivil huzursuzlukların şiddet yoluyla bastırılmasına katılımına dair, Devrim Muhafızları Ordusu (DMO), Ulusal Polis (NAJA) ve Parlamento Başkanlığı görevlerini kapsayan uzun süredir belgelenmiş bir geçmişe sahiptir.

### 1999 Öğrenci Protestoları
Temmuz 1999 öğrenci protestoları sırasında Galibaf, DMO Hava Kuvvetleri komutanı olarak görev yapıyordu. Hükûmet öğrenci hareketini bastırmazsa ordunun müdahale edeceğini belirten ve dönemin Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi'ye gönderilen tehditkâr mektubu imzalayan 24 üst düzey DMO komutanından biriydi. Protestolar etrafında ortaya çıkan şiddet sonucunda birçok kişi hayatını kaybetmiş, yüzlercesi yaralanmış ve binlercesi tutuklanmıştır. 2013 yılında sızdırılan bir ses kaydında Galibaf, sokak düzeyindeki şiddete bizzat katıldığını kabul ederek şöyle demiştir: “Motorun arkasında olduğumu gösteren fotoğraflarım mevcut... [protestocuları] tahta sopalarla döverken.” Galibaf, ayrıca, yüksek askerî rütbesine rağmen “sopa kullanan” bir asker olmasından dolayı kendisiyle gurur duyduğunu ifade etmiştir.

### 2003 Öğrenci Protestoları
2003 yılında, Ulusal Polis Şefi olarak görev yaparken Galibaf, Tahran Üniversitesi'ndeki yeniden alevlenen öğrenci gösterilerinin bastırılmasında yer aldı. Aynı 2013 tarihli sızdırılmış kayıtta, protestoculara karşı ateşli silah kullanılmasını emretmek için Ulusal Güvenlik Konseyi protokollerini aştığını övünerek anlatmıştır. Bir konsey toplantısında polislerin üniversite yurtlarına girmesi ve protestoculara “ateş açması” için izin almak amacıyla “ortamı karıştırdığını” ifade etmiştir.

### 2009 Yeşil Hareketi
2009 Yeşil Hareketi sırasında Tahran Belediye Başkanı olarak görev yapan Galibaf'ın yönetimi, güvenlik baskısına lojistik destek sağlanmasına dahil olmuştur. Daha sonra, ofisinin yetkililerin “fitne” olarak adlandırdığı duruma karşılık vermede devlet kurumları arasında “üçüncü sırada” yer aldığını iddia etmiştir. Bu dönemde daha “teknokratik” bir imaj yansıtmaya çalışsa da, düzeni sağlamak için güç kullanımını savunmuştur.

### 2026 İran rejim karşıtı protestoları
Muhammed Bakır Galibaf, İran İslami Danışma Meclisi Başkanı olarak, insan hakları grupları ve uluslararası medya kuruluşlarının 36.500'den fazla kişinin ölümüyle sonuçlanan sert bir bastırma ve katliam olarak nitelendirdiği 2025–2026 İran protestolarına verilen devlet tepkisinde öne çıkan bir hükûmet figürü olmuştur. Öldürmelerin, dönemin yüce lideri Ali Hamaney'in doğrudan emriyle, hükûmetin üç erk başkanlarının açık bilgisi ve onayıyla ve Galibaf'ın da üyesi olduğu Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi tarafından verilen gerçek mermi kullanma talimatıyla gerçekleştirildiği belirtilmiştir. Vikipedi'de ve insan hakları savunucuları tarafından derlenen raporlar, İran yetkililerinin ölümcül güç kullandığını, ülke genelinde internet kesintileri uyguladığını ve Aralık 2025 sonunda başlayan ve 2026 başında tırmanan gösterilerin ardından on binlerce protestocuyu tutukladığını belirtmektedir. Sivil ölümlerine ilişkin tahminler geniş bir aralıkta değişmekte ve bazı yorumcular tarafından iletişim kesintileri örtüsü altında gerçekleşen katliamlar olarak tanımlanmaktadır. Eleştirmenler ve uluslararası gözlemciler, güvenlik müdahalesinin planlanması ve uygulanmasında devlet kurumlarının rolüne dikkat çekmiş; Galibaf ise hükûmetin önlemlerini “teröristlere karşı bir savaş” olarak nitelendirmiş ve güvenlik güçlerinin eylemlerini savunarak huzursuzluğu şiddet içeren ve dış etkili olarak çerçevelemiştir. Bu tutum onu sertlik yanlısı yaklaşım ile aynı çizgiye yerleştirmiştir. İranlı yetkililer, Galibaf da dâhil olmak üzere, dış eleştirileri reddetmiş ve sistematik ihlalleri inkâr ederken, uluslararası kuruluşlar protestolar sırasında gerçekleştirilen güvenlik eylemleri hakkında bağımsız soruşturmalar çağrısında bulunmuştur. Galibaf, protestocuları “terörist savaş yürüten” düşmanlar olarak tasvir etmiştir. İran'ın düşmanlarının “IŞİD tarzı yöntemler” kullandığını söylemiştir. Galibaf, protestocuları “fitneciler” olarak nitelendirmiş ve eylemlerinin terörizm olduğunu ifade etmiştir.

## Tartışmalar, skandallar ve yolsuzluk iddiaları

### Yas Holding Şirketi davası
Galibaf, eski bir DMO komutanı olarak nüfuzunu kullanarak belediye başkanlığı döneminde Tahran'da meydana gelen yolsuzluk skandallarını örtbas etmekle suçlanmıştır. Bu skandallardan biri, 2017 yılında gerçekleşmiş olup, yönetim kurulunun bir kısmı DMO generallerinden oluşan Yas Holding Şirketi ile ilgilidir. Şirket, Galibaf'ın belediye başkanlığı döneminde DMO ile bağlantılı inşaat şirketleri tarafından yürütülen yüksek maliyetli altyapı projeleri üzerinden Tahran Belediyesi'nden yaklaşık 13 trilyon Riyal (3 milyar ABD doları) zimmete para geçirmekle suçlanmıştır.

2022 yılının başlarında, Radio Farda tarafından sızdırılan bir ses kaydı yayımlanmıştır. Bu kaydın, eski DMO Tümgeneral Muhammed Ali Caferi ile Tuğgeneral Sadık Zülkadir-Nia arasında Yas Holding Şirketi davasına ilişkin bir görüşmeyi içerdiği iddia edilmektedir. Kayıtta, Galibaf'ın DMO ile olan bağlantılarını kullanarak skandalı örtbas etmeye çalıştığı ve bu amaçla DMO İstihbarat Teşkilatı'nın başkanı Hüseyin Taeb'in desteğini sağladığının dile getirildiği öne sürülmüştür.

### “LayetteGate” ve İstanbul’daki lüks daireler
Nisan 2022’de, Twitter üzerinde Galibaf’ın eşi Zehra Sedat Moşirand ve aile üyelerinin, Tahran İmam Humeyni Uluslararası Havalimanı’nda Türkiye’den yaptıkları lüks alışveriş seyahatinden dönerken çekilmiş fotoğrafları yayımlanmıştır. Söz konusu görüntülerde, yeni doğacak çocukları için hazırlandığı belirtilen 20 parça bagaj bulunduğu iddia edilmiştir.

İranlı Twitter kullanıcıları tarafından “LayetteGate” veya “SismuniGate” olarak adlandırılan bu skandal, Galibaf’ın Meclis Başkanlığı görevinden istifa etmesi yönünde çağrılara yol açmıştır. Eleştirmenler, ekonomik kriz döneminde ailesinin yurt dışında alışveriş yapmasını “halktan kopukluk” olarak nitelendirirken, 2017 cumhurbaşkanlığı kampanyasında bir eski bakanı bebek kıyafetleri satın almak için İtalya’ya gitmekle eleştirmiş olmasına atıfla ikiyüzlülükle suçlamıştır.

Galibaf ailesine yönelik eleştiriler, Türkiye’de yaşayan bir İranlı gazetecinin, Galibaf’ın eşi, kızı ve damadının İstanbul’da toplam değeri 400 milyar riyal (1,6 milyon ABD doları) olan iki lüks daire satın aldığı iddiasını ortaya atmasıyla daha da artmıştır.

Bir diğer skandal ise Galibaf’ın oğlu Eshagh Galibaf ile ilgilidir. Eshagh Galibaf’ın Kanada’da daimi ikamet elde etmek için “tekrarlanan başvurular” yaptığı ortaya çıkmıştır. Bu durumun açığa çıkmasının ardından İranlılar, Kanada hükûmetine genç Galibaf’a vize verilmemesi yönünde bir dilekçe başlatmıştır. Oğlunun kendi başvurusunu desteklemek amacıyla 150.000 ABD doları tutarında mali kaynağa sahip olduğunu beyan ettiği yönünde haberler bulunmaktadır.

Şubat 2024’te, Kanada Göçmenlik, Mülteciler ve Vatandaşlık Bakanı Marc Miller, X üzerinden yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullanmıştır: “6 Şubat’ta, İran İslam Cumhuriyeti Parlamentosu Başkanı Muhammed Bakır Galibaf’ın oğlu Eshagh Galibaf’ın daimi ikamet başvurusu reddedildi. İran rejimi terör eylemleri ve sistematik insan hakları ihlallerinde bulunmuştur. İran halkının yanındayız.”

Tüm bu skandallara rağmen Galibaf, 2024 parlamento seçimlerinde aday olmuş ve İran İslam Cumhuriyeti Parlamentosu’ndaki Meclis Başkanlığı görevini sürdürmüştür.

### Belediye mülklerinin devri skandalı
Eylül 2016'da Şark gazetesi, belediye mülklerinin bazı şehir yöneticilerine ciddi şekilde indirilmiş fiyatlarla devredildiğini bildirdi. Bunun ardından Memari News internet sitesi, ülkenin Genel Denetleme Kurumu'ndan bir mektup yayımlayarak, belediye tarafından onlarca kişiye ve bazı kooperatiflere sağlanan indirimlerin isim ve detaylarını ortaya koydu. Bu haberin sonucunda, Memari News sitesinin editörü, Galibaf ve Chamran tarafından açılan dava sonrası hapse atıldı. Raporda yayımlanan iddialar, Tahran Belediyesi'ne ait olan ve konut, ticari, idari ve hizmet amaçlı kullanılması planlanan mülk ve arazilerin devri ve satışıyla ilgiliydi. Toplamda yüz bin metrekareyi aşan bu mülkler, yöneticilere, yardımcılarına, meclis üyelerine ve bazı kişilere indirimli fiyatlarla satıldı ve bu durum bir ihlal olarak değerlendirildi. Raporda, ekspertiz değerleri üzerinden %50 indirim uygulanmasının yanı sıra belediye dışındaki kişiler için gerçekçi olmayan değerlemelerin yapılmasının kamu kaynaklarının israfına yol açtığı vurgulandı. Bu mülklerin metrekare başına ortalama fiyatı iki milyon tümen olarak tahmin edildi ve bunun sonucunda Tahran Belediyesi'ne ait iki bin iki yüz milyar tümenin üzerinde kamu varlığı kaybı oluştuğu belirtildi.

Eski Tahran belediye başkanı Mohammad Ali Najafi, Tahran'ın Abbas Abad bölgesindeki bazı arazilerin bir askerî kuruma devredildiğini açıkladı ve sözleşme zaten imzalandığı için bu devrin hukuken engellenemeyeceğini ifade etti. Najafi, 670'ten fazla belediye mülkünün kişi ve kurumlara, çoğu zaman takdire bağlı şekilde devredildiğini belirtti. Selefi Galibaf'ın performansına ilişkin inceleme raporunu özetleyen Najafi, bazı gizli konuları ayrıca şehir konseyi üyelerine bildireceğini söyledi. Galibaf daha önce de görev süresi boyunca şehir konseyi üyeleri tarafından mali yolsuzlukla suçlanmıştı.

Galibaf yönetimi sırasında bazı ihlallerin ortaya çıkarılması sürecinde, Galibaf'a karşı takındığı eleştirel tavır ile tanınan gazeteci Yaşar Sultani hapse atıldı. Daha sonra Başsavcı, 45 kişinin belediyeden “yasal çerçeve dışında” mülk aldığını doğruladı; ancak örgütlü yolsuzluğa dair bir kanıt bulunmadığını da belirtti.

## Ayrıca Bakınız
* 2025-2026 İran protestoları 
* 2025-2026 İran katliamları
* 2026 İran Savaşı 
* Muhammed Bakır Zülkadir 

## Kaynakça