Joaquín Guzmán

**Joaquín Archivaldo Guzmán Loera** ( d. 4 Nisan 1957), yaygın olarak “**El Chapo**” () ve “**JGL**” olarak bilinen Meksikalı eski bir uyuşturucu baronu ve uluslararası bir suç örgütü olan Sinaloa Kartelinin eski lideridir. Dünyanın en güçlü uyuşturucu kaçakçılarından biri olduğu düşünülmektedir.

Guzmán Sinaloa'da doğdu ve yoksul bir çiftçi ailesinde büyüdü. Yetişkinliğinin ilk yıllarında yerel satıcılar için esrar yetiştirmesine yardım ederek uyuşturucu ticaretine de girdiği babasının ellerinde çok fazla fiziksel istismara maruz kaldı. Guzmán 1970'lerin sonunda ülkenin yükselen uyuşturucu baronlarından biri olan Héctor Luis Palma Salazar ile çalışmaya başladı. Salazar'ın uyuşturucuyu Sinaloa'dan Amerika Birleşik Devletleri'ne taşıyacak rotaları belirlemesine yardımcı oldu. Daha sonra 1980'lerin ortalarında ülkenin önde gelen krallarından Miguel Ángel Félix Gallardo'nun lojistiğini denetledi, ancak Guzmán 1988'de Félix'in tutuklanmasının ardından kendi kartelini kurdu.

Guzmán, kitlesel kokain, metamfetamin, esrar ve eroinin üretildiği, dünyanın en büyük kullanıcıları olan Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'ya kaçırıldığı ve dağıtıldığı operasyonları denetledi. Bunu, dağıtım hücrelerinin ve sınırlara yakın uzun menzilli tünellerin kullanılmasına öncülük ederek başardı, bu da Amerika Birleşik Devletleri'ne tarihteki diğer tüm kaçakçılardan daha fazla uyuşturucu ihraç etmesini sağladı. Guzmán'ın kartel liderliği aynı zamanda muazzam bir zenginlik ve güç de getirdi; Forbes onu 2009-2013 yılları arasında dünyanın en güçlü insanlarından biri olarak gösterirken Uyuşturucu ile Mücadele Dairesi onun Pablo Escobar'ın nüfuzuna ve servetine denk olduğunu tahmin ediyordu.

Guzmán ilk olarak 1993 yılında Guatemala'da yakalandı ve daha sonra iade edilerek Meksika'da cinayet ve uyuşturucu kaçakçılığından 20 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Çok sayıda gardiyana rüşvet verdi ve 2001 yılında federal maksimum güvenlikli bir hapishaneden kaçtı. Kaçak statüsü, Meksika ve ABD'den toplam 8,8 milyon dolarlık bir ödülle sonuçlandı. Yakalanmasına yol açacak bilgi için Meksika ve ABD'den 8,8 milyon dolarlık bir ödül aldı ve 2014'te Meksika'da tutuklandı. 2015'teki resmî cezasından önce, hapishane hücresine ortakları tarafından kazılan bir tünelden kaçtı. Meksikalı yetkililer Ocak 2016'da bir çatışmanın ardından onu yeniden yakaladı ve bir yıl sonra ABD'ye iade etti. 2019 yılında Sinaloa Karteli liderliğiyle ilgili bir dizi suçlamadan suçlu bulundu, ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı ve ADX Florence, Colorado, ABD'de hapsedildi.

## Hayatı
Joaquín Archivaldo Guzmán Loera, 4 Nisan 1957'de La Tuna, Badiraguato, Sinaloa, Meksika'da yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Anne ve babası Emilio Guzmán Bustillos ve María Consuelo Loera Pérez'di. Baba tarafından dedesi Juan Guzmán ve Otilia Bustillos, anne tarafından dedesi Ovidio Loera Cobret ve Pomposa Pérez Uriarte'dir. Ailesi nesiller boyunca La Tuna'da yaşamıştır. Babası, büyüdüğü bölgedeki çoğu kişi gibi resmî olarak bir sığır çiftçisiydi; ancak bazı kaynaklara göre bir gomero, haşhaş çiftçisi de olabilirdi. Armida ve Bernarda adında iki küçük kız kardeşi ve Miguel Ángel, Aureliano, Arturo ve Emilio adında dört küçük erkek kardeşi vardır. O çok küçükken doğal nedenlerden öldüğü bildirilen isimsiz üç ağabeyi vardı.

Guzmán'ın yetiştirilme tarzı hakkında çok az ayrıntı bilinmektedir. Çocukken portakal satmış ve babasıyla birlikte çalışmak için üçüncü sınıfta okulu bırakmıştır ve sonuç olarak okuma yazma bilmemektedir. Şakacı biri olarak tanınırdı ve küçükken arkadaşlarına ve ailesine şakalar yapmaktan hoşlanırdı. Düzenli olarak dövülürdü ve bazen bu tür muamelelerden kaçmak için anneannesinin evine kaçardı. Ancak küçük kardeşlerini dayaktan korumak için babasına karşı çıktı. Guzmán'ın onları dövmesini engellemeye çalıştığı için babasının gazabına uğramış olması muhtemeldir. Annesi onun “duygusal desteğinin temeliydi.” Evine en yakın okul yaklaşık 100&nbsp;km (60 mil) uzaktaydı ve ilk yıllarında gezici öğretmenler tarafından eğitildi. Öğretmenler başka bölgelere taşınmadan önce birkaç ay kalıyorlardı. Memleketinde çok az iş imkânı olduğundan, yerel halk arasında yaygın bir uygulama olan haşhaş ekimine yöneldi. Hasat mevsiminde Guzmán ve kardeşleri Badiraguato tepelerinde haşhaş tomurcuğu kesmek için yürüyüş yapıyorlardı. Bitki kilolarca istiflendikten sonra babası hasadı Culiacán ve Guamúchil'deki diğer tedarikçilere sattı. Guzmán'ın eşliğinde bölgeye yakın ticari merkezlerde esrar sattı. Babası kazancının çoğunu içkiye ve kadınlara harcıyor ve çoğu zaman eve parasız dönüyordu. Babasının kötü yönetiminden bıkan Guzmán, 15 yaşında kendi esrar plantasyonunu kurdu.

Ergenlik çağındayken babası onu evden kovdu ve büyükbabasıyla yaşamaya başladı. Guzmán, 1,68 metrelik boyu ve tıknaz fiziği nedeniyle Meksika argosunda “kısa boylu” anlamına gelen “El Chapo” lakabını ergenlik döneminde kazandı. Badiraguato'daki çoğu insan hayatlarının büyük bölümünde Sierra Madre Occidental'in haşhaş tarlalarında çalıştı, ancak Guzmán, Meksika uyuşturucu kaçakçılığının öncülerinden biri olan amcası Pedro Avilés Pérez aracılığıyla daha büyük fırsatlar aramak için memleketini terk etti. Yirmili yaşlarında Badiraguato'dan ayrıldı ve organize suç örgütüne katıldı.

## Erken kariyeri

1980'lerde Meksika'nın önde gelen suç örgütü, Miguel Ángel Félix Gallardo (“El Padrino” ya da “The Godfather”), Rafael Caro Quintero, Ernesto Fonseca Carrillo (“Don Neto”), Juan José Esparragoza Moreno (El Azul, “The Blue One”) ve diğerleri tarafından yönetilen Guadalajara Karteliydi. Guzmán 1970'lerde ilk olarak uyuşturucu baronu Héctor “El Güero” Palma için çalışmış ve Sierra Madre bölgesinden ABD-Meksika sınırı yakınlarındaki kentsel alanlara uçakla uyuşturucu taşımış ve sevkiyatlarını denetlemiştir. Guzmán organize suç dünyasına adım attığı ilk günden beri hırslıydı ve sınırdan geçirilen uyuşturucu miktarını artırmasına izin vermeleri için üstlerine düzenli olarak baskı yapıyordu. Ayrıca iş yaparken şiddet içeren ve ciddi bir yaklaşımı tercih ediyordu; uyuşturucu sevkiyatlarından herhangi biri zamanında yapılmazsa, Guzmán kaçakçıyı kafasından vurarak öldürüyordu. Etrafındakiler onu aldatmanın ya da daha iyi fiyatlar sunsalar bile başka rakiplerle çalışmanın akıllıca olmadığını öğrendi. Guadalajara Kartelinin liderleri Guzmán'ın iş zekâsını beğendi ve 1980'lerin başında onu o dönemde Meksika'daki en büyük uyuşturucu lordlarından biri olan Félix Gallardo ile tanıştırdı. Guzmán lojistikten sorumlu olmadan önce Félix Gallardo'nun şoförü olarak çalıştı, Guzmán Kolombiya'dan Meksika'ya kara, hava ve deniz yoluyla yapılan uyuşturucu sevkiyatlarını koordine etti. Palma teslimatların Birleşik Devletler'e ulaşmasını sağladı. Guzmán yeterince itibar kazandı ve doğrudan Félix Gallardo için çalışmaya başladı.

1970'lerin sonu ve 1980'lerin başı boyunca Meksikalı uyuşturucu kaçakçıları aynı zamanda Kolombiyalı kaçakçılık grupları için de aracı olmuş ve kokaini ABD-Meksika sınırı üzerinden taşımışlardır. Bununla birlikte, kartelleri tarafından kaçakçılığı yapılan uyuşturucunun çoğunun Karayipler ve Florida koridoru üzerinden kaçırıldığı göz önüne alındığında, Meksika Kolombiyalılar için ikincil bir rota olarak kaldı. Félix Gallardo Meksika'nın önde gelen uyuşturucu baronu ve Juan Ramón Matta-Ballesteros'un arkadaşıydı, ancak operasyonları Güney Amerika'daki meslektaşları tarafından hâlâ sınırlıydı. Ancak 1980'lerin ortalarında ABD hükûmeti kolluk kuvvetlerinin gözetimini artırdı ve Karayip koridorundaki uyuşturucu kaçakçılığı operasyonlarını etkili bir şekilde azaltarak Medellín ve Cali kartelleri üzerinde baskı kurdu. Operasyonları Meksikalı meslektaşlarına devretmenin daha kârlı olduğunu fark eden Kolombiyalı karteller, Félix Gallardo'ya uyuşturucu sevkiyatları üzerinde daha fazla kontrol verdi. Bu güç değişimi, Meksikalı organize suç gruplarına Orta Amerika ve Güney Amerika'daki meslektaşları üzerinde daha fazla koz verdi. Ancak 1980'ler boyunca Uyuşturucu ile Mücadele Dairesi (DEA) Meksika'da gizli çalışmalar yürütüyordu ve birkaç ajanı burada muhbir olarak çalışıyordu.

DEA ajanlarından Enrique Camarena Salazar muhbir olarak çalışıyordu ve aralarında Félix Gallardo'nun da bulunduğu birçok üst düzey uyuşturucu baronuna yakındı. Kasım 1984'te Meksika ordusu - Camarena tarafından sağlanan istihbarat bilgilerine dayanarak - Guadalajara Karteline ait olan ve “Rancho Búfalo” olarak bilinen büyük bir esrar plantasyonuna baskın düzenledi. Şüpheli ihanete öfkelenen Félix Gallardo ve adamları intikam almak için Şubat 1985'te Camarena'yı kaçırdı, işkence etti ve öldürdü. Camarena'nın ölümü Washington'u öfkelendirdi ve Meksika olaya karışanları tutuklamak için büyük bir insan avı başlatarak karşılık verdi. Guzmán kartel içinde zemin kazanmak ve daha fazla uyuşturucu kaçakçılığı operasyonunu ele geçirmek için iç krizden yararlandı. 1989'da Félix Gallardo tutuklandı; hapisteyken ve bir dizi elçi aracılığıyla uyuşturucu baronu Acapulco, Guerrero'da bir zirve çağrısında bulundu. Toplantıda Guzmán ve diğerleri Meksika'nın uyuşturucu kaçakçılığının geleceğini tartıştı ve daha önce Guadalajara Kartelinin sahip olduğu bölgeleri bölüşmeyi kabul etti. Arellano Félix kardeşler Tijuana koridorunu ve Baja California'nın bazı bölgelerini kontrol eden Tijuana Kartelini; Chihuahua eyaletinde Carrillo Fuentes ailesi tarafından kontrol edilen bir grup Juárez Kartelini; kalan grup ise Sinaloa ve Pasifik Kıyısına giderek Ismael Zambada García, Palma ve Guzmán adlı kaçakçıların yönetiminde Sinaloa Kartelini kurdu. Guzmán özellikle Tecate, Baja California ve Sonora ve Baja California eyaletlerini ABD'nin Arizona ve Kaliforniya eyaletlerine bağlayan iki sınır kapısı olan Mexicali ve San Luis Río Colorado'daki uyuşturucu koridorlarından sorumluydu.

Félix Gallardo tutuklandığında, Guzmán'ın bir süre Guadalajara, Jalisco'da yaşadığı bildirildi. Ancak diğer operasyon merkezlerinden biri, uyuşturucu kaçakçılığı faaliyetlerini daha yakından koordine ettiği sınır şehri Agua Prieta, Sonora'daydı. Guzmán'ın ülkenin çeşitli yerlerinde düzinelerce mülkü vardı. Güvendiği kişiler bu mülkleri onun için satın almış ve sahte isimlerle kaydettirmişti. Bunların çoğu meskûn mahallerde yer alıyor ve uyuşturucu, silah ve nakit para için zula evleri olarak hizmet veriyordu. Guzmán'ın ayrıca Meksika genelinde birçok çiftliği vardı, ancak bunların çoğu uyuşturucu baronu için çalışan yerel halkın afyon ve esrar yetiştirdiği Sinaloa, Durango, Chihuahua ve Sonora eyaletlerinde bulunuyordu. Guzmán'ın organize suça karıştığı ABD makamları tarafından ilk kez 1987 yılında tespit edildiğinde, korunan birkaç tanık bir ABD mahkemesinde Guzmán'ın aslında Sinaloa Kartelinin başında olduğuna dair ifade verdi. Arizona eyaletinde düzenlenen bir iddianamede Guzmán'ın 19 Ekim 1987'den 18 Mayıs 1990'a kadar 2.000&nbsp;kg (4.400&nbsp;lb) esrar ve yaklaşık 4.700&nbsp;kg (10.400&nbsp;lb) kokain sevkiyatını koordine ettiği ve kendi eyaletine geri gönderilen uyuşturucu gelirlerinden yaklaşık 1,5 milyon Amerikan doları aldığı iddia edildi. Bir başka iddianamede Guzmán'ın üç yıl içinde 32.000&nbsp;kg (70.000&nbsp;lb) kokain ve miktarı belirtilmemiş esrar kaçakçılığından 100.000 Amerikan doları kazandığı iddia edilmiştir. Tecate ve San Luis Río Colorado arasındaki sınır bölgelerinde Guzmán adamlarına uyuşturucunun çoğunu karadan, ancak birkaç uçakla da taşımalarını emretmiştir. Kaçakçıların uyuşturucu miktarını nispeten düşük tuttuğu sözde parça parça stratejisi kullanılarak riskler azaltıldı. Guzmán ayrıca uyuşturucuyu sınırdan geçirip ABD'ye sokmak için sofistike tünellerin kullanılmasına da öncülük etti. Tünellere öncülük etmenin yanı sıra Palma ve Guzmán kokaini “La Comadre” markası altında acı biber kutularına doldurup trenle ABD'ye gönderdiler. Bunun karşılığında uyuşturucu baronlarına milyonlarca dolar nakit para ile dolu büyük bavullar aracılığıyla ödeme yapıldı. Bu bavullar ABD'den Meksiko'ya uçuruluyor, havaalanındaki rüşvetçi gümrük görevlileri de teslimatların denetlenmemesini sağlıyordu. Bu paranın büyük bir kısmının Başsavcılık mensupları için rüşvet olarak kullanıldığı bildirildi.

## Tijuana Karteli Çatışması: 1989-1993
Félix Gallardo tutuklandığında, Tijuana koridoru Arellano Félix kardeşlere, Jesús Labra Áviles'e (takma adı ile "El Chuy") ve eski Guadalajara Karteli lideri Rafael Caro Quintero'nun kuzeni Javier Caro Payán (takma adı ile "El Doktor") devredildi. Ancak darbe korkusuyla Caro Payán Kanada'ya kaçtı ve daha sonra tutuklandı. Guzmán ve diğer Sinaloa Karteli liderleri sonuç olarak Arellano Félix klanına bu konuda kızdılar. 1989'da Guzmán, en güvendiği adamlarından biri olan Armando López'i (takma adı ile "El Rayo") Tijuana'daki Arellano Félix Klanıyla görüşmesi için gönderdi. Onlarla yüz yüze konuşma fırsatı bulamadan López, Ramón Arellano Félix tarafından öldürüldü. Ceset şehrin dış mahallelerine atıldı ve Tijuana Karteli, gelecekteki misillemeleri önlemek için López ailesinin geri kalan üyelerinin vurulmasını emretti. Aynı yıl Arellano Félix kardeşler, Palma'nın ailesine sızması ve karısı Guadalupe Leija Serrano'yu baştan çıkarması için Venezuelalı uyuşturucu kaçakçısı Enrique Rafael Clavel Moreno'yu gönderdi. Clavel, onu Palma'nın San Diego, Kaliforniya'daki banka hesaplarından birinden 7 milyon Amerikan doları çekmeye ikna ettikten sonra kafasını kesti ve kafasını bir kutu içine koyarak Palma'ya gönderdi. Bu, Meksika'daki uyuşturucu ticaretiyle bağlantılı ilk kafa kesme olayı olarak biliniyordu. İki hafta sonra Clavel, Palma'nın çocukları Héctor (5 yaşında) ve Nataly'yi (4 yaşında) Venezuela'da bir köprüden atarak öldürdü. Palma, Clavel hapishanedeyken onu öldürmesi için adamlarını göndererek misilleme yaptı. 1991'de Ramón, bir başka Sinaloa Karteli ortağı olan Rigoberto Campos Salcido'yu (takma adı ile "El Rigo") öldürdü ve Guzmán ile daha büyük çatışmalara yol açtı. 1992'nin başlarında, Calle Treinta olarak bilinen, Tijuana Karteline bağlı ve San Diego merkezli bir çete, Tijuana'da Guzmán'ın altı adamını kaçırdı, bilgi almak için onlara işkence yaptı ve ardından onları başlarının arkasından vurarak öldürdü. Cesetleri şehrin dış mahallelerine atıldı. Saldırıdan kısa bir süre sonra Guzmán'ın Culiacán'daki mülklerinden birinin önünde bombalı araç patladı. Herhangi bir yaralanma bildirilmedi ancak amaçlanan mesajın tamamen farkına vardı.

Guzmán ve Palma, 3 Eylül 1992'de Iguala'da Arellano Félix kardeşlere (Tijuana Karteline) dokuz cinayetle misilleme yaptı; Ölenler arasında, Palma'nın ailesine yönelik saldırıyı planladığına inanılan Félix Gallardo'nun avukatları ve aile üyeleri de vardı. Meksika Başsavcısı cinayetleri araştırmak için özel bir birim kurdu, ancak polis raporlarına ve eski polis memurlarının itiraflarına göre, birimin Guzmán'ın Meksika'daki üst düzey polis memurlarından bazılarına 10 milyon dolar rüşvet verdiğini tespit etmesi üzerine soruşturma iptal edildi. Kasım 1992'de Arellano Félix'in silahlı adamları, Guadalajara sokaklarında bir araçla seyahat eden Guzmán'ı öldürmeye çalıştı. Ramón ve en az dört adamı hareket halindeki araca AK-47 tüfekleriyle ateş etti, ancak Guzmán zarar görmeden kaçmayı başardı. Saldırı, Guzmán'ı Guadalajara'yı terk etmeye ve gelecekteki saldırı korkusuyla sahte bir isim altında yaşamaya zorladı. Ancak o ve Palma suikast girişimine benzer şekilde karşılık verdi; Birkaç gün sonra, 8 Kasım 1992'de, polis kılığında çok sayıda Sinaloa Karteli üyesi Puerto Vallarta'daki Christine diskotekine baskın düzenledi, Ramón, Francisco Javier Arellano Félix ve David Barron Corona'yı gördüler ve onlara ateş açtılar. Çatışma en az sekiz dakika sürdü ve hem Guzmán'ın hem de Arellano Félix'in silahlı adamları tarafından 1000'den fazla mermi atıldı. Çatışmada altı kişi öldü, ancak Arellano Félix kardeşler baskın başladığında tuvaletteydiler ve bildirildiğine göre araçlarından biriyle olay yerinden ayrılmadan önce bir klima kanalından kaçtılar. 9 ve 10 Aralık 1992'de Félix Gallardo'nun iş arkadaşı olduğu iddia edilen dört kişi öldürüldü. Guzmán'ın Sinaloa Karteli ile Arellano Félix Klanı arasındaki düşmanlık çok sayıda kişinin daha ölmesine yol açtı ve buna Baja California, Sonora, Sinaloa, Durango, Jalisco, Guerrero, Michoacán ve Oaxaca eyaletlerinde daha şiddetli olaylar eşlik etti.

Her iki grup arasındaki savaş altı ay daha devam etti, ancak liderlerinden hiçbiri öldürülmedi. 1993'ün ortalarında, Arellano Félix klanı en iyi silahlı adamlarını Guadalajara'da Guzmán'ı öldürmek için son bir göreve gönderdi; Guzmán olası bir saldırıdan kaçınmak için sık sık orada dolaştı. Başarılı olamayan Tijuana Karteli tetikçileri 24 Mayıs 1993'te Baja California'ya dönmeye karar verdi. Francisco Javier Guadalajara Uluslararası Havaalanında Tijuana'ya uçuş rezervasyonu yaparken, muhbir ipuçları ona Guzmán'ın havaalanı otoparkında Puerto Vallarta'ya uçağı beklediğini bildirdi. Guzmán'ın saklandığı düşünülen beyaz Mercury Grand Marquis arabasını gören Tijuana Karteline bağlı yaklaşık 20 silahlı adam, araçlarından inerek saat 16:10 civarında ateş açtı. Ancak Guzmán, hedeften kısa bir mesafede yeşil bir Buick Sedanın içindeydi. Mercury Grand Marquis'in içinde, olay yerinde on dört kurşun yarasından ölen Guadalajara'nın kardinali ve başpiskoposu Juan Jesús Posadas Ocampo vardı. Kardinalin şoförünün de aralarında bulunduğu altı kişi daha çapraz ateşte kalarak öldürüldü. Çatışma ve kafa karışıklığının ortasında Guzmán kaçtı ve havaalanına 20 dakika uzaklıktaki Bugambilias mahallesindeki güvenli evlerinden birine gitti.

### Uçuşu ve ilk tutuklanması (1993)

Kardinalin öldürüldüğü gece, Meksika Devlet Başkanı Carlos Salinas de Gortari Guadalajara'ya uçtu ve masum sivilleri hedef alan "suç niteliğinde bir eylem" olduğunu belirterek saldırıyı kınadı, ancak organize suçla ilgili herhangi bir belirti vermedi. Yüksek profilli bir dini figür olan Kardinal Posadas Ocampo'nun ölümü Meksika halkını, Katolik Kilisesini ve birçok politikacıyı öfkelendirdi. Hükûmet, çatışmaya karışan kişileri tutuklamak için büyük bir insan avı başlatarak karşılık verdi ve her birine yaklaşık 5 milyon Amerikan doları ödül teklif etti. Guzmán'ın daha önce kamuoyu tarafından bilinmeyen yüzünün resimleri Meksika'daki gazete ve televizyonlarda yayınlanmaya başladı. Yakalanmasından korkan Guzmán, bir çiftliğe sahip olduğu söylenen Jalisco'daki Tonalá'ya kaçtı. Guzmán daha sonra Meksiko'ya kaçtı ve yaklaşık on gün boyunca bir otelde kaldı. İş arkadaşlarından biriyle bilinmeyen bir yerde buluştu ve yokluğu durumunda ailesinin geçimini sağlaması için ona 200 milyon Amerikan doları verdi. Bir süreliğine ortadan kaybolması durumunda Sinaloa Kartelinin günlük faaliyetlerini sorunsuz bir şekilde yürütmesini sağlamak için aynı miktarı başka bir çalışanına da verdi.

Sahte Jorge Ramos Pérez isimli bir pasaport aldıktan sonra Guzmán, güvendiği iş arkadaşlarından biri tarafından güneydeki Chiapas eyaletine nakledildi ve ardından 4 Haziran 1993'te ülkeyi terk edip Guatemala'ya yerleşti. Planı, kız arkadaşı María del Rocío del Villar Becerra ve birkaç korumasıyla birlikte Guatemala'yı geçip El Salvador'a yerleşmekti. Seyahati sırasında Meksikalı ve Guatemalalı yetkililer onun hareketlerini takip ediyordu. Guzmán, Guatemalalı bir askerî yetkiliye Meksika sınırının güneyinde saklanmasına izin vermesi için 1,2 milyon Amerikan doları ödedi. Ancak adı açıklanmayan yetkili, Guzmán'ın nerede olduğuna ilişkin bilgiyi kolluk kuvvetlerine iletti. 9 Haziran 1993'te Guzmán, Guatemala Ordusu tarafından Guetamala-Meksika sınırına yakın, Tapachula yakınlarındaki bir otelde tutuklandı. İki gün sonra askerî bir uçakla Meksika'ya iade edildi ve burada hemen Meksika Eyaleti, Almoloya de Juárez'deki maksimum güvenlikli bir hapishane olan 1 Nolu Federal Sosyal Yeniden Uyum Merkezi'ne (genellikle sadece "La Palma" veya "Altiplano" olarak anılır) götürüldü. Uyuşturucu kaçakçılığı, suç örgütü kurma ve rüşvet suçlamalarıyla 20 yıl 9 ay hapis cezasına çarptırıldı. Başlangıçta 1 No'lu Federal Sosyal Yeniden Uyum Merkezi'nde hapsedildi, 22 Kasım 1995'te, üç suçtan hüküm giydikten sonra Jalisco'daki başka bir maksimum güvenlikli hapishane olan Federal Sosyal Rehabilitasyon Merkezi No. 2'ye ("Puente Grande" olarak da bilinir) transfer edildi. suçlar: ateşli silah bulundurmak, uyuşturucu kaçakçılığı ve Kardinal Ocampo'yu öldürmek (suçlama daha sonra başka bir yargıç tarafından reddedilecekti). Meksika Eyaleti, Almoloya de Juárez'in eteklerindeki federal hapishanede yargılanmış ve mahkûm edilmişti.

Kendisi hapishanedeyken, Guzmán'ın uyuşturucu imparatorluğu ve karteli, El Pollo olarak bilinen kardeşi Arturo Guzmán Loera tarafından yönetilerek hız kesmeden faaliyet göstermeye devam etti ve Guzmán parmaklıklar ardındayken bile Meksika ve ABD tarafından hâlâ büyük bir uluslararası uyuşturucu kaçakçısı olarak görülüyordu. Ortakları, hapishane çalışanlarına rüşvet vermek ve Guzmán'ın zengin yaşam tarzını hapishanede bile sürdürmesine izin vermek ve hapishane gardiyanlarının onun hizmetçileri gibi davranmasını sağlamak için ona çantalar dolusu nakit para getirdi. Uzun süredir metresi olan ve daha sonra Sinaloa Kartelinde çalışan eski polis memuru Zulema Hernández ile silahlı soygun suçundan hapis yattığı hapishanedeyken tanıştı. Hernández daha sonra Sinaloa Kartelinin Meksiko'ya doğru genişlemesini kontrol etti, ancak 2008'de cesedi, Sinaloa Kartelinin ezeli rakipleri Los Zetas'ı simgeleyen çok sayıda Z harfi ile oyulmuş bir sandıkta bulundu.

## "Uyuşturucu İmparatorluğu"

Guzmán'ın Sinaloa Karteli, tutuklandığı sırada Meksika'nın uyuşturucu kartellerinin en zengin ve en güçlüsüydü. Kolombiya'dan Meksika üzerinden Amerika Birleşik Devletleri'ne hava, deniz ve karayolu yoluyla çok tonlu kokain sevkiyatını kaçırdı ve ABD genelinde dağıtım hücreleri vardı. Örgüt aynı zamanda Güneydoğu Asya'danmetamfetamin, esrar ve eroinin üretimi, kaçakçılığı ve dağıtımıyla da ilgileniyor.

Palma, 23 Haziran 1995'te Meksika Ordusu tarafından tutuklandığında, Guzmán kartelin liderliğini üstlendi. Palma daha sonra ABD'ye iade edildi ve burada uyuşturucu kaçakçılığı ve komplo suçlamalarıyla cezaevinde bulunuyor.

Guzmán'ın ilk tutuklanmasından neredeyse on yıl sonra hapishaneden kaçmasının ardından, kendisi ve yakın arkadaşı Ismael Zambada García, Körfez Kartelinden rakipleri Osiel Cárdenas'ın 2003 yılında tutuklanmasının ardından Meksika'nın tartışmasız en büyük uyuşturucu baronları haline geldi. Guzmán 2014 yılında tutuklanana kadar ABD Hazine Bakanlığı tarafından "dünyanın en güçlü uyuşturucu kaçakçısı" olarak görülüyordu. Guzmán'ın bir başka yakın ortağı da vardı; güvendiği arkadaşı Ignacio Coronel Villarreal.

Bir ABD iddianamesinde, Guzmán ve Sinaloa Kartelinin 2012'den itibaren Juan Orlando Hernández'e milyonlarca dolar rüşvet vererek onun 2013 yılında Honduras'ın başkanı olmasına yardımcı olduğu belirtiliyor. Bu etki, Kartel ve müttefiklerinin Amerika Birleşik Devletleri ile Güney Amerika arasındaki hayati önem taşıyan deniz ve hava aktarma noktalarını kontrol etmesine ve korumasına yardımcı oldu.

Uyuşturucu imparatorluğu Guzmán'ı milyarder yaptı ve yaklaşık 1 milyar dolarlık net servetiyle 2011 yılında Meksika'nın en zengin 10. dünyanın ise 1.140. adamı oldu. Uyuşturucu kaçakçılığına yardımcı olmak için Sinaloa Karteli ayrıca bir nakliye ve taşımacılık imparatorluğu kurdu. Guzmán, "tüm zamanların en büyük uyuşturucu lordu" olarak anılıyor ve Uyuşturucu ile Mücadele Dairesi (DEA), onu "uyuşturucu dünyasının vaftiz babası" olarak görüyor ve onun, Pablo Escobar'ın etkisini ve erişimini aştığını güçlü bir şekilde tahmin ediyor. 2013 yılında Chicago Suç Komisyonu, Chicago'daki suç ağının etkisi nedeniyle Guzmán'ı "Bir Numaralı Halk Düşmanı" olarak adlandırdı (ancak Guzmán'ın şehri ziyaret ettiğine dair hiçbir kanıt yok). Bu kadar kötü şöhrete sahip olan son kişi 1930'da Al Capone idi.

2014'te tutuklandığı sırada Guzmán, ABD'ye herkesten daha fazla uyuşturucu ithal ediyordu. Kolombiya'daki kartellere yönelik baskıların yarattığı güç boşluğundan yararlandı ve Kolombiya'nın kendi kartelleri yok edilirken orada iş ve pazar payı kazandı. Rakip kartellerinin Meksika hükûmetinin yoğun baskısıyla devrildiği durumdan benzer bir avantaj elde etti, ancak Sinaloa Karteli büyük ölçüde zarar görmeden ortaya çıktı.

### Metamfetamin üretimi
Colima Kartelinin kurucuları olan Amezcua kardeşlerin 1999 yılında metamfetamin kaçakçılığı suçlamaları nedeniyle devrilmesinin ardından, kuzeye metamfetamin sevkıyatını koordine etmek için Meksika genelinde bir liderlik talebi vardı. Guzmán bir fırsat gördü ve onu değerlendirdi. Öncü madde sevkiyatlarını kolayca ayarlayan Guzmán ve Ismael Zambada García (takma adı ile "El Mayo"), Meksika'nın Pasifik kıyısındaki önceki bağlantılarından yararlandı. Daha da önemlisi, Kolombiyalılara ilk kez ödeme yapılmasına gerek kalmayacaktı; onlar sadece metamfetamini kokain sevkiyatıyla birleştirdiler. Bu gerçek, uçaklar, pilotlar, tekneler ve rüşvetler için ek paraya gerek olmadığı anlamına geliyordu; yeni ürünü geliştirmek için mevcut altyapıyı kullandılar.

Bu noktaya kadar Sinaloa Karteli, Guzmán ve García'nın ortak girişimiydi; metamfetamin işi yalnızca Guzmán'a ait olacaktır. Gerekli öncü kimyasalları ithal etmek için Çin, Tayland ve Hindistan ile kendi bağlarını geliştirdi. Guzmán, Sinaloa, Durango, Jalisco, Michoacán ve Nayarit eyaletlerinin dağlarında büyük metamfetamin laboratuvarları inşa etti ve organizasyonunu hızla genişletti.

Göçebe varlığı, ülke çapındaki temaslarını beslemesine olanak tanıdı. Şu anda 31 Meksika eyaletinin 17'sinde faaliyet gösteriyordu. İşi genişledikçe güvendiği arkadaşı Ignacio Coronel Villarreal'i metamfetamin üretiminin başına getirdi; bu şekilde Guzmán patronların patronu olmaya devam edebilirdi. Coronel Villarreal, Guzmán işinde o kadar güvenilir olduğunu kanıtladı ki, "Kristal Kral" olarak tanındı.

## İlk kaçışı ve ikinci tutuklanması

### İlk kaçışı: 2001
Guzmán, hâlâ Meksika'da hapishanedeyken, Sinaloa'lı avukatı Humberto Loya-Castro veya Licenciado Perez ("Avukat Perez") ile birlikte ABD'nin kara para aklama ve Kaliforniya'ya tonlarca kokain ithal etme suçlamasıyla San Diego'da suçlandı. Sinaloa adına Meksikalı yetkililere rüşvet vermek ve tutuklanan kartel üyelerinin gözaltından serbest bırakılmasını sağlamak. Meksika Yüksek Mahkemesinin Meksika ile ABD arasındaki suçluların iadesini kolaylaştıran kararının ardından Guzmán, kaçmasına yardım etmeleri için gardiyanlara rüşvet verdi. 19 Ocak 2001'de, bir hapishane gardiyanı olan Francisco Camberos Rivera (takma adı ile "El-Chito"), Guzmán'ın elektronik olarak çalıştırılan hücre kapısını açtı ve Guzmán, bakım görevlisi Javier Camberos'un birkaç kapıdan geçip sonunda ön kapıdan çıktığı bir çamaşır arabasına bindi. Daha sonra Camberos'un kullandığı bir arabanın bagajında şehir dışına taşındı. Camberos bir benzin istasyonuna girdi ama geri döndüğünde Guzmán gecenin karanlığına doğru yaya olarak gitmişti. Yetkililere göre kaçış planına 78 kişi karışmıştı. Camberos kaçışa yardım ettiği için hapiste.

Polis, Guzmán'ın kaçış planını dikkatli bir şekilde planladığını ve kaçışa yardım ettiği için şu anda hapiste olan tesis müdürü de dahil olmak üzere hapishanedeki hemen hemen herkes üzerinde nüfuz sahibi olduğunu söyledi. Hapishanedeki durumu bildirmek için öne çıkan bir gardiyan, 7 yıl sonra ortadan kayboldu ve Guzmán'ın emriyle öldürüldüğü tahmin ediliyor. Guzmán'ın gardiyanları maaş bordrosuna aldığı, hapishaneye kaçak mal soktuğu ve personelden ayrıcalıklı muamele gördüğü iddia edildi. Hapishane çalışanı suç ortaklarına ek olarak, Jalisco'daki polise, onun eyaletten çıkması ve askerî insan avının önünde kalması için en az 24 saati olduğundan emin olmak için ödeme yapıldı. Çamaşır arabasını aramamaları için rüşvet alan gardiyanlara anlatılan hikâye, Guzmán'ın, görünüşte mahkûmların atölyesindeki kayadan çıkarılan altınları hapishaneden dışarı kaçırdığıydı. Kaçışın Guzmán'a 2,5 milyon dolara mal olduğu iddia ediliyor.

### İnsan avı (2001-2014)

Guzmán, 2001 yılında hapishaneden kaçışından bu yana, Juárez Kartelinin Carrillo Fuentes ailesinin elinde olan Ciudad Juárez geçiş noktalarını kontrol etmek istiyordu. İki örgüt arasındaki yüksek derecede güvensizliğe rağmen Sinaloa ve Juárez kartellerinin o dönemde bir çalışma anlaşması vardı. Guzmán, Monterrey'de Ismael Zambada García, Juan José Esparragoza Moreno (takma adı ile "El Azul") ve Arturo Beltrán Leyva ile bir toplantı düzenledi. Bu toplantıda o dönemde Juárez Kartelinin başında bulunan Rodolfo Carrillo Fuentes'in öldürülmesi tartışıldı. 11 Eylül 2004'te Rodolfo, eşi ve iki küçük çocuğu Culiacán'daki bir alışveriş merkezini ziyaret ediyorlardı. Aile, polis komutanı Pedro Pérez López'in eşliğinde alışveriş merkezinden ayrılırken Sinaloa Karteli suikastçıları Los Negros üyeleri tarafından pusuya düşürüldü. Rodolfo ve karısı öldürüldü ama polis hayatta kaldı.

Şehir artık yalnızca Carrillo Fuentes ailesi tarafından kontrol edilmiyordu. Bunun yerine, şehir kendisini Meksika Uyuşturucu Savaşı'nda ön cephe olarak buldu ve rakip karteller kontrol için savaşırken cinayetlerin hızla arttığını görecekti. Bu eylemle Guzmán, büyük kartellerin kabul ettiği saldırmazlık "anlaşmasını" bozan ilk kişi oldu ve Aralık 2006'dan bu yana 60.000'den fazla kişinin ölümüne neden olan uyuşturucu yolları için karteller arasındaki mücadeleyi harekete geçirdi.

Meksika Devlet Başkanı Felipe Calderón Aralık 2006'da göreve geldiğinde, artan şiddeti durdurmak için Meksika Ordusunun kartellere yönelik baskı uygulayacağını duyurdu. Dört yılın ardından, ilave çabalar uyuşturucu akışını ya da uyuşturucu savaşıyla bağlantılı cinayetleri yavaşlatmamıştı. 2010 yılı itibarıyla yapılan 53.000 tutuklamadan yalnızca 1.000'i Sinaloa Kartelinin ilgili ortaklarıydı; bu da Calderón'un Sinaloa Kartelinin uyuşturucu savaşını kazanmasına kasıtlı olarak izin verdiğine dair şüphelere yol açtı; Calderón, Meksika gazetelerindeki reklamlarda yönetiminin Sinaloa Kartelinin üst düzey yardımcısı Ignacio Coronel'i öldürmesini işaret ederek bu suçlamayı reddetti. Sinaloa'nın rakip kartelleri, liderlerinin öldürüldüğünü ve sendikaların baskı nedeniyle dağıtıldığını gördü, ancak Sinaloa Karteli nispeten etkilenmedi ve güç değişimlerinin ardından, gıpta ile bakılan Ciudad Juárez-El Paso koridoru da dahil olmak üzere rakip çetelerin bölgelerini ele geçirdi.

#### Beltrán Leyva Karteli ile çatışma

Newsweek'te yapılan bir araştırmada, Guzmán'ın karteller arasındaki hakimiyetini sürdürme teknikleri arasında, Sinaloa Kartelinin önde gelen liderlerinden bazılarının tutuklanmasına yol açan bilgilerin yanı sıra, Juárez Kartelindeki düşmanlarının tutuklanmasına yol açan DEA ve ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza'ya bilgi vermek de vardı. Tutuklamaların bazıları tarafından, Guzmán'ın Felipe Calderón ve DEA ile yaptığı, Sinaloa'daki sözde meslektaşlarından bazılarını soruşturma dokunulmazlığı karşılığında kasıtlı olarak ABD ajanlarına bıraktığı bir anlaşmanın parçası olduğu düşünülüyordu. Hükûmet, kartel baskıları sırasında örgütünü yoğun bir şekilde takip ediyordu.

Bu, Sinaloa Karteli ile Guzmán'ın en üst düzey teğmenleri olarak görev yapan ve esas olarak Sinaloa'nın kuzey bölgesindeki kartel için çalışan beş kardeş olan Beltrán Leyva kardeşler arasındaki kopuşu etkileyen önemli bir faktör haline geldi. Guzmán gibi ABD'de 1993'ten bu yana federal suçlamalarla aranan Sinaloalı avukat Loya-Castro, 1998'de Uyuşturucu ile Mücadele Dairesine (DEA) gönüllü olarak başvurarak onlara bilgi verdi ve sonunda 2005'te resmî muhbir olarak evrakları imzaladı ve ABD'deki iddianamesi reddedildi. 2008. Loya-Castro'nun Uyuşturucu ile Mücadele Dairesine (DEA) sızması, Tijuana Kartelinin dağıtılmasına ve Meksika Ordusunun Guzmán'ın teğmeni ve Beltrán Leyva Örgütünün baş komutanı Alfredo Beltrán Leyva'nın ("El Mochomo" veya "Çöl Karıncası" olarak da bilinir) Ocak 2008'de Culiacán'da tutuklanmasına yol açtı, Guzmán'ın çeşitli nedenlerle El Mochomo'dan vazgeçtiğine inanılıyor. Guzmán, tutuklanmasından bir süre önce Alfredo Beltrán'ın yaşam tarzı ve yüksek profilli eylemleriyle ilgili endişelerini dile getirmişti. El Mochomo'nun tutuklanmasının ardından yetkililer, onun iki suikast ekibinden, kara para aklamaktan, uyuşturucu taşımaktan ve yetkililere rüşvet vermekten sorumlu olduğunu söyledi.

Bu yüksek profilli tutuklamayı, Meksiko'da 11 Beltrán Leyva suikast timi üyesinin tutuklanması izledi ve polis, tutuklamaların Sinaloa Kartelinin başkente doğru genişlediğinin ilk kanıtı olduğunu belirtti. ABD'nin Meksika Büyükelçisi Tony Garza, tutuklamaları uyuşturucu savaşında "önemli bir zafer" olarak nitelendirdi. Alfredo gözaltındayken, kardeşi Arturo Beltrán Leyva kardeşlerin başkomutanlığını devraldı, ancak ertesi yıl Meksika Donanması ile çıkan çatışmada öldürüldü.

Alfredo Beltrán'ın tutuklanmasından Guzmán'ın sorumlu olup olmadığı bilinmiyor. Ancak Beltrán Leyva Örgütü ve müttefikleri bu işin arkasında onun olduğundan şüphelendiler ve Alfredo Beltrán'ın tutuklanmasının ardından resmî bir "savaş" ilan edildi. Kartel lideri Zambada'nın oğlu Vicente Zambada Niebla'nın (takma adı ile "El Vincentillo") hayatına yönelik girişim, açıklamadan yalnızca birkaç saat sonra yapıldı. Bu girişime misilleme olarak düzinelerce cinayet yaşandı. Beltrán Leyva kardeşler, 8 Mayıs 2008'de Culiacán'da Guzmán'ın oğlu Édgar Guzmán López'e suikast düzenlenmesi emrini verdi ve bu da Guzmán'ın büyük misilleme yapmasına neden oldu. Aynı zamanda, Chicago'da her ay iki tondan fazla kokain dağıtmaktan sorumlu büyük ve oldukça kazançlı bir örgütün liderleri olan Flores kardeşler Margarito ve Pedro'nun sadakati konusunda da anlaşmazlık içindeydiler. Meksika Ordusu, Guzmán ve Beltrán Leyva kardeşlerin, Guzmán'ın Michoacán'daki Valencia kardeşlerle olan ilişkisi konusunda anlaşmazlığa düştüğünü iddia ediyor.

Guzmán'ın oğlu Édgar'ın öldürülmesinin ardından şiddet arttı. 8 Mayıs'tan ay sonuna kadar Culiacán'da 26'sı polis memuru olmak üzere 116'dan fazla kişi öldürüldü. Haziran 2008'de 128'den fazla kişi öldürüldü; Temmuz ayında 143 kişi öldürüldü. Bölgeye ilave 2.000 askerin konuşlandırılması, bölge savaşını durdurmada başarısız oldu. Şiddet dalgası Guamúchil, Guasave ve Mazatlán gibi diğer şehirlere de sıçradı.

Ancak Beltrán Leyva kardeşler kendi aralarında bazı ikili ilişkilere bulaşmışlardı. Arturo ve Alfredo, Cuernavaca'da Los Zetas'ın önde gelen üyeleriyle bir araya geldi ve burada iktidar boşluğunu doldurmak için bir ittifak kurmaya karar verdiler. Sinaloa ve Körfez Karteli gibi ana kalelerin peşine düşmeleri gerekmiyor; bunun yerine Guerrero (Beltrán Leyva Örgütünün zaten büyük bir hisseye sahip olduğu yer), Oaxaca, Yucatán ve Quintana Roo gibi güney eyaletlerinin kontrolünü isteyeceklerdi. Hiçbir grubun kontrolü olmadığı ülkenin merkezine doğru ilerlediler. Beltrán Leyva Örgütü, Körfez Karteli ve onun vurucu ekibi Los Zetas ile Sinaloa Karteline karşı ittifak kurdu.

Bölünme, ABD hükûmeti tarafından 30 Mayıs 2008'de resmen tanındı. O gün, Beltrán Leyva kardeşler kendi kartellerinin liderleri olarak tanıdı. Başkan George W. Bush, Marcos Arturo Beltrán Leyva ve Beltrán Leyva Örgütünü, ABD'deki kişilerin ve şirketlerin iş yapmasını yasaklayan Yabancı Narkotik Elemanı Belirleme Yasası ("Kingpin Yasası") kapsamında yaptırıma tabi olarak belirledi. Onlarla birlikte ve ABD'deki varlıklarını donduruyor.

#### İlk insan avı
Guzmán, uyuşturucu baronları arasında uzun ömürlülüğü ve federal, eyalet ve yerel Meksikalı yetkililere rüşvet verdiği iddialarının da yardımıyla yetkililerden kaçmasıyla biliniyordu. Guzmán'ın kaçışının ardından aralarında bir avuç önde gelen lojistik ve güvenlik görevlisinin de bulunduğu diğer kişilerin tutuklanmasında kaydedilen ilerlemeye rağmen, askerî ve federal polisin büyük insan avı Guzmán'ı yıllarca yakalamayı başaramadı. Kaçışı ile yakalanması arasındaki yıllarda Meksika'nın en çok aranan adamıydı. Kolluk kuvvetlerinden kaçması onu Meksika'nın narkotik folklorunda neredeyse efsanevi bir figür haline getirdi; Guzmán'ın bazen restoranlara girdiği, korumalarının insanların cep telefonlarına el koyduğu, yemeğini yediği ve herkesin hesabını ödedikten sonra oradan ayrıldığına dair çok sayıda hikâye vardı. Guzmán'ın Meksika'nın farklı yerlerinde ve yurt dışında görüldüğüne dair söylentiler dolaşıyordu. On üç yıldan fazla bir süre boyunca Meksika güvenlik güçleri onu yeniden tutuklamak için birçok operasyonu koordine etti, ancak Guzmán'ın kendisini kaçıranlardan birkaç adım önde görünmesi nedeniyle çabaları büyük ölçüde boşunaydı.

Nerede olduğu bilinmese de yetkililer onun muhtemelen Sierra Madre bölgesindeki Sinaloa, Durango ve Chihuahua'nın bazı kısımlarını kapsayan "Altın Üçgen"de (İspanyolca: Triángulo Dorado) saklandığını düşünüyordu. Bölge, Meksika'da büyük bir esrar ve haşhaş üreticisidir ve kentsel alanlardan uzaklığı, burayı gizli laboratuvarlarda sentetik uyuşturucu üretimi ve potansiyel saklanma yerleri sunan dağlar için çekici bir bölge haline getirmektedir. Guzmán'ın, bir devlet başkanınınkine eşdeğer insan gücüne benzeyen, en az 300 muhbir ve silahlı adamdan oluşan gelişmiş bir güvenlik çemberine komuta ettiği bildirildi. Yakın çevresi, yakalanmaktan kaçınmak için dağlık bölgedeki birkaç izole çiftlikte dolaşmasına yardımcı olacaktı. Genellikle zırhlı araçları, uçakları ve arazi araçlarını kullanarak kolluk kuvvetlerinden kaçtı ve gelişmiş iletişim aygıtları ve karşı casusluk uygulamaları kullandığı biliniyordu. Altın Üçgen'deki bu konumların çoğuna yalnızca tek hatlı toprak yollardan ulaşılabildiğinden, bölge sakinleri kolluk kuvvetlerinin veya herhangi bir yabancının gelişini kolaylıkla tespit etti. Rüşvet ve gözdağının yanı sıra, yerleşik olmayanlara karşı güvensizlikleri ve hükûmete karşı nefretleri, yerel halkın bölgedeki Guzmán ve Sinaloa Karteline sadık kalmasına yardımcı oldu. Kolluk kuvvetlerinin istihbaratına göre, Guzmán'ı hava yoluyla yakalamak için bir saldırı başlatmaya çalışmak da benzer sonuçlar doğuracaktı; güvenlik çevresi onu Guzmán'ın bulunduğu yerden 10 dakika uzakta bir uçağın varlığı konusunda uyarabilirdi, bu da ona olay yerinden kaçması ve tutuklanmaktan kaçması için yeterli zaman tanıyacaktı. Ayrıca silahlı adamların bölgedeki uçakları düşürebilecek karadan havaya füzeler taşıdığı da bildirildi.

### İkinci tutuklanma: 2014
Guzmán, yakalanmadan Sierra Madre dağlarının uzak bölgelerinde uzun süre saklanmış olsa da, güvenlik ekibinin tutuklanan üyeleri orduya onun Culiacán'a ve sahil kasabası Mazatlán'a doğru yola çıkmaya başladığını söyledi. Yakalanmadan bir hafta önce Guzmán ve Ismael Zambada García'nın Sinaloa'da bir aile toplantısına katıldıkları bildirildi. 16 Şubat 2014'te Meksika Ordusu, Guzmán'ın eski karısının evine giden korumaların ipuçlarını takip etti, ancak çelikle güçlendirilmiş ön kapıyı çarpmada sorun yaşadılar, bu da Guzmán'ın altı evi birbirine bağlayan gizli tünellerden oluşan bir sistemden kaçmasına ve sonunda güneye, Mazatlán'a taşındı. Dağlara çekilmeden önce ikiz kızlarını görmek için Mazatlán'da birkaç gün kalmayı planlamıştı.

22 Şubat 2014 günü sabah saat 6:40 civarında Meksikalı yetkililer, DEA ve ABD Polis Teşkilatı'nın ortak istihbaratıyla birlikte Meksika Donanmasının gerçekleştirdiği bir operasyonun ardından Guzmán'ı Mazatlán'da sahil kenarındaki bir otelde tutukladı. Yakalanmasından birkaç gün önce Meksikalı yetkililer, Sinaloa eyaleti genelinde Guzmán'a yakın olan Sinaloa Karteli üyelerinin sahip olduğu birçok mülke baskın düzenliyordu. Yakalanmasına yol açan operasyon, Meksika Donanmasına ait 65'ten fazla denizciyi taşıyan on kamyonetin tatil bölgesine doğru yola çıkmasıyla sabah 3:45'te başladı. Guzmán, Avenida del Mar'da 608 numarada bulunan Miramar apartmanlarında saklanıyordu. Meksikalı ve Amerikalı federal ajanlar, Guzmán'ın en az iki gündür orada olduğuna ve apartman dairesinin dördüncü katında, 401 numaralı odada kaldığına dair ipuçları elde etti. Meksikalı yetkililer olay yerine vardıklarında, Guzmán'ın korumalarından biri olan Carlos Manuel Hoo Ramírez'i hızla bastırdılar ve ardından asansörler ve merdivenlerle sessizce dördüncü kata doğru ilerlediler. Guzmán'ın ön kapısına vardıklarında daireye girdiler ve iki odasına da saldırdılar. Odalardan birinde Guzmán, karısıyla (eski güzellik kraliçesi Emma Coronel Aispuro ile) yatakta yatıyordu. Tutuklama sırasında iki kızlarının apartman dairesinde olduğu bildirildi. Guzmán tutuklanmaya fiziksel olarak direnmeye çalıştı ama yakınında bulunan tüfeği kapmaya çalışmadı. Donanma askerleri ile yaşanan tartışmanın ortasında Guzmán dört kez vuruldu. Sabah 6:40'ta tutuklandı, zemin kata götürüldü ve yakalandığı ilk fotoğrafların çekildiği apartmanın otoparkına yürüdü. Yakalanmasının hemen ardından yapılan parmak izi incelemesiyle kimliği doğrulandı. Daha sonra resmî kimlik tespiti için Meksiko'ya uçtu. Meksika hükûmetine göre operasyon sırasında herhangi bir ateş açılmamıştı.

Guzmán, o öğleden sonra Benito Juárez Uluslararası Havalimanında düzenlenen basın toplantısında kameraların karşısına çıktı ve ardından ve ardından Federal Polis UH-60 Black Hawk helikopteriyle Meksika Eyaleti, Almoloya de Juárez'de bulunan maksimum güvenlikli bir hapishane olan 1 Nolu Federal Sosyal Yeniden Uyum Merkezi'ne transfer edildi. Helikoptere iki Donanma helikopteri ve Meksika Hava Kuvvetlerinden bir helikopter eşlik ediyordu. Cezaevi ve çevre bölgelerdeki gözetim, büyük bir kolluk kuvveti tarafından artırıldı.

#### Tepkiler
Meksika Devlet Başkanı Enrique Peña Nieto, tutuklamayı Twitter aracılığıyla doğruladı ve Ulusal Savunma Sekreterliğini (SEDENA), Deniz Kuvvetleri Sekreterliğini (SEMAR), Başsavcılık Ofisini (PGR), Federal Polisi ve Centro de Investigación y Seguridad Nacional'ı (CISEN) tebrik etti. Amerika Birleşik Devletleri'nde Başsavcı Eric Holder, Guzmán'ın "dünya çapında milyonlarca yaşamın ölümüne ve yok olmasına" neden olduğunu söyledi ve tutuklamayı "dönüm noktası niteliğinde bir başarı ve hem Meksika hem de ABD vatandaşları için bir zafer" olarak nitelendirdi. Kolombiya Devlet Başkanı Juan Manuel Santos, Peña Nieto'ya telefon ederek onu Guzmán'ın tutuklanmasından dolayı tebrik ederek bunun uyuşturucu kaçakçılığına karşı uluslararası çabalar açısından önemini vurguladı. Kolombiya Savunma Bakanı Juan Carlos Pinzón, Meksika'yı Guzmán'ın tutuklanmasından dolayı tebrik etti ve onun yakalanmasının "bölgedeki bu suçun (uyuşturucu kaçakçılığının) ortadan kaldırılmasına katkıda bulunduğunu" belirtti. Guatemala Devlet Başkanı Otto Pérez Molina tutuklamadan dolayı Meksika hükûmetini tebrik etti. Kosta Rika Devlet Başkanı Laura Chinchilla da yakalamadan dolayı Meksika hükûmetini Twitter üzerinden tebrik etti. Fransız hükûmeti 24 Şubat'ta tebriklerini iletti ve Meksika güvenlik güçlerine organize suçla mücadelede destek verdi. Guzmán'ın yakalandığı haberi ABD, Latin Amerika ve Avrupa'daki birçok medya kuruluşunun manşetlerine taşındı. Twitter'da, Meksika ve Guzmán'ın yakalanması 22 Şubat 2014'ün büyük bölümünde trend olan konulardı.

New York Doğu Bölgesi Bölge Mahkemesi ABD avukatlık bürosunun sözcüsü Bob Nardoza, ABD yetkililerinin New York ve ABD'nin diğer yargı bölgelerinde kendisine karşı devam eden birkaç dava için Guzmán'ın iadesini istemeyi planladıklarını duyurdu.

#### Suçlamalar ve hapis
Guzmán, 22 Şubat 2014'te yakalandığı gün, Federal Sosyal Yeniden Uyum Merkezi No. 1, bölge #20, Koridor #1'de hapsedildi. Yaşadığı bölge oldukça kısıtlıydı; hücreler penceresiz, mahkûmların birbirleriyle etkileşime girmesine ve aile üyeleriyle iletişim kurmasına izin verilmiyordu. Hücresi, Beltrán Leyva Örgütünün eski teğmeni José Jorge Balderas'ın (takma adı ile "El JJ") ve Los Zetas uyuşturucu kartelinin eski lideri Jaime González Durán'ın (takma adı ile "El Hummer") hücresine yakındı. Kardeşlerinden Miguel Ángel Guzmán Loera diğer birimlerden birindeydi. Guzmán hücresinde yalnızdı ve bir yatağı, bir duşu ve tek bir tuvaleti vardı. Avukatı Óscar Quirarte'ydi. Guzmán'ın aile üyelerinin dokuz günde bir sabah 9.00'dan akşam 17.00'ye kadar ziyaret etmesine izin verildi. (bir yargıç tarafından onaylanması halinde) ve kanunen kişisel hijyen ürünleri satın almak üzere her ay 638 Meksika Pesosu (yaklaşık 48 Amerikan Doları) alma hakkı kendisine verilmiştir. Bir saat açık havada maruz kalma ile 23 saat hücre hapsinde yaşadı. Sadece adli duruşmalar sırasında insanlarla konuşmasına izin verildi (hücresini koruyan hapishane gardiyanlarının onunla konuşmasına bile izin verilmedi). Diğer mahkûmların aksine Guzmán'ın spor veya kültürel faaliyetlerde bulunması yasaklandı. Bu koşullar mahkeme tarafından onaylandı ve yalnızca federal bir yargıcın bunları değiştirmeye karar vermesi durumunda değiştirilebilirdi.

24 Şubat'ta Meksika hükûmeti Guzmán'ı resmî olarak uyuşturucu kaçakçılığıyla suçladı; bu süreç onun ABD'ye olası iadesini yavaşlattı. Başlangıçta ona karşı yalnızca bir suçlamada bulunma kararı, Meksika hükûmetinin Guzmán'a karşı daha resmî suçlamalar hazırlamaya çalıştığını gösterdi ve muhtemelen 2001 yılında hapishaneden kaçmadan önce karşılaştığı suçlamalar da buna dahil. Guzmán ayrıca en az yedi ABD yargı bölgesinde suçlamalarla karşı karşıya kaldı ve Amerikalı yetkililer onun iadesi için başvuruda bulundu. Guzmán'a ilk başta, Amerika Birleşik Devletleri'ne derhal iade edilmesini engelleyen bir tedbir kararı verilmişti. 25 Şubat'ta Meksikalı bir federal yargıç, uyuşturucuyla ilgili ve organize suç suçlamaları nedeniyle davayı başlattı. 4 Mart 2014'te bir Meksika federal mahkemesi, Guzmán'a organize suça karışması nedeniyle resmî bir suçlamada bulundu.

5 Mart 2014'te, Meksiko Federal Mahkemesi, ABD yetkililerinin onun Meksika'dan iadesini resmî olarak talep etmediği gerekçesiyle Guzmán'ın ABD'ye iade edilmesine karşı tedbir kararını reddetti. Mahkeme, ABD'nin gelecekte bir talepte bulunması halinde Guzmán'ın başka bir tedbir kararı için dilekçe verebileceğini söyledi. Mahkemenin ihtiyati tedbir kararının reddedildiğine ilişkin resmî bir beyanı yayınlaması için 9 Nisan 2014 tarihine kadar süre vardı ve bu arada Guzmán'ın avukatları mahkemenin kararına itiraz edebilirdi. Tedbir kararının reddedildiği gün, başka bir federal mahkeme Guzmán'a karşı resmî suçlamalarda bulundu; bu suçlamaların toplamı beş farklı Meksika federal mahkemesinde uyuşturucu kaçakçılığı ve organize suç suçlamalarından aranıyordu. Mahkeme, Guzmán'ın birçok farklı mahkemede suçlamalarla karşı karşıya olmasına rağmen, Meksika Anayasası'nın 23. maddesini ihlal etmesi nedeniyle aynı suçtan iki kez mahkûm edilemeyeceğini açıkladı.

17 Nisan 2014'te Meksika Başsavcısı Jesús Murillo Karam, resmî bir talep sunulsa bile Meksika'nın Guzmán'ı ABD'ye iade etme niyetinde olmadığını söyledi. Guzmán'ın Meksika'da suçlamalarla karşı karşıya kalmasını istediğini söyledi ve ABD'nin iade edilen Meksikalı suçlularla bilgi karşılığında cezalarını azaltarak (Vicente Zambada Niebla davasında olduğu gibi) anlaşmaları nasıl kestiğine dair anlaşmazlığını dile getirdi.

16 Temmuz 2014'te Guzmán'ın, mahkûm ve eski uyuşturucu baronu Edgar Valdez Villarreal (takma adı ile "La Barbie") ile işbirliği içinde hapishanede beş günlük bir açlık grevinin düzenlenmesine yardım ettiği bildirildi. Protestoya 1000'den fazla mahkûmun katıldığı ve hapishanenin kötü hijyen, yiyecek ve tıbbi tedavisinden şikayetçi olduğu bildirildi. Meksika hükûmeti grevin gerçekleştiğini ve tutukluların taleplerinin karşılandığını doğruladı, ancak hücre hapsindeki tutuklu statüleri göz önüne alındığında Guzmán veya Valdez Villarreal'in greve karıştığı yönündeki iddiaları reddetti.

25 Eylül 2014'te Guzmán ve eski iş ortağı Zambada García, Brooklyn'deki New York Doğu Bölgesi Amerika Birleşik Devletleri Bölge Mahkemesi tarafından suçlandı. Mahkeme belgelerine göre, her ikisi de Meksika kolluk kuvvetleri memurlarını, hükûmet yetkililerini ve Meksika Silahlı Kuvvetleri mensuplarını öldürmek için komplo kurdu. Guzmán'ın iddia edilen emri altında öldürülen kişiler arasında Meksika'nın organize suç soruşturma bölümünün şefi Roberto Velasco Bravo (2008); Başsavcılığın tutuklama bölümünün şefi Rafael Ramírez Jaime (2008); Juárez Kartelinin eski lideri Rodolfo Carrillo Fuentes (2004), Tijuana Karteli, Los Zetas, Beltrán Leyva Örgütü ve Juárez suç örgütlerinden diğer suçluların yanı sıra Guzmán'ın iddia edilen emri altında öldürülen kişiler arasında suç Guzmán'ın "cinayetler, saldırılar, adam kaçırmalar, suikastlar ve işkence eylemleri de dahil olmak üzere yüzlerce şiddet eylemini" gerçekleştirmek için profesyonel suikastçıları kullandığını iddia etti. Buna ek olarak, onun Güney Amerika'dan Orta Amerika ve Meksika üzerinden, oradan da ABD'ye çok tonlarca uyuşturucu sevkiyatı yapan bir uyuşturucu kaçakçılığı imparatorluğunu yönettiği ve ağının yolsuz kolluk kuvvetleri ve kamu görevlileri tarafından kolaylaştırıldığı iddia edildi. Ayrıca Guzmán'ın diğer bazı üst düzey uyuşturucu baronlarıyla birlikte 14 milyar Amerikan dolarından fazla uyuşturucu gelirini akladığı da iddia edildi.

11 Kasım 2014'te Sinaloa'daki bir federal mahkeme, yargıcın tutuklamanın Meksika Donanmasının bildirdiği şekilde gerçekleştirilmediğine karar vermesinin ardından Guzmán'a silah suçlamaları nedeniyle ihtiyati tedbir kararı verdi. Kolluk kuvvetlerine göre Donanma, Guzmán'ı kaldığı otelde silahlı bir kişi hakkında anonim bir ihbar aldıktan sonra tutukladı. Ancak anonim ihbara ilişkin herhangi bir kanıt sunulmadı. Hâkim ayrıca tutuklanmasına yol açan soruşturmaların mahkemeye sunulmadığını da belirledi. Kolluk kuvvetlerinin tutuklamaya ilişkin versiyonunda çeşitli usulsüzlükler bulunduğunu, çünkü Donanmanın binaya girip Guzmán'ı tutukladığında (ilk etapta anonim ihbarın konusu olmadığı halde) bir baskın emri bulunmadığını belirledi.

20 Ocak 2015'te Guzmán, avukatı Andrés Granados Flores aracılığıyla ABD'ye iadesini önlemek için başka bir tedbir talebinde bulundu. Savunması, iade edilmesi ve yabancı bir mahkemede yargılanması durumunda anayasal haklarının 1, 14 ve 16. maddelerde ifade edildiğini savundu. Meksika Anayasası'nın 17, 18 ve 20. maddeleri ihlal edilecek. Savunmasının kararı, Başsavcı Murillo Karam'ın bir basın toplantısında ABD'nin kendisinin iadesini resmî olarak talep etmek için baskı yaptığını söylemesinin ardından verildi. PGR ve Meksika Dışişleri Sekreterliği, Guzmán'ın 17 Şubat 2001'den bu yana ABD hükûmetinden suçluların iadesi amacıyla geçici olarak tutuklandığını, ancak soruşturmayı yürütenlerin talebin güncelliğini yitirdiğini düşünmeleri ve potansiyel tanıkları toplamanın zor olacağına inanmaları nedeniyle iade işlemini gerçekleştirecek resmî işlemlerin gerçekleştirilmediği belirtildi. Murillo Karam, Meksika hükûmetinin uygun gördüğü takdirde talebi işleme koyacağını söyledi. 26 Ocak'ta iadesini engelleyen ikinci bir tedbir talebinde bulundu. Meksiko federal yargıcı Fabricio Villegas, federal yetkililerden Guzmán'a karşı bekleyen bir iade talebi olup olmadığını 24 saat içinde doğrulamalarını istedi. Ertesi gün düzenlediği basın toplantısında Murillo Karam, Washington'dan bir talep beklediğini ancak suçlamalarla karşı karşıya kalana ve Meksika'da cezasını tamamlayana kadar kendisini iade etmeyeceklerini söyledi. Tüm suçlamalar toplanırsa Guzmán'ın 300 ile 400 yıl arasında hapis cezasına çarptırılması söz konusu olabilirdi.

## İkinci kaçışı ve üçüncü tutuklanması

### İkinci kaçış: 2015
11 Temmuz 2015'te Guzmán, 1 Nolu Federal Sosyal Yeniden Uyum Merkezi'nden kaçtı. Guzmán en son saat 20.52'de hücresindeki duş alanının yakınında güvenlik kameraları tarafından görüldü. Duş alanı, hücresinin güvenlik kamerasından görülemeyen tek kısmıydı. Gardiyanlar, güvenlik kamerası kayıtlarında yirmi beş dakika boyunca onu göremeyince, personel onu aramaya çıktı. Hücresine vardıklarında Guzmán gitmişti. Duş alanından 1,5&nbsp;km (0,93 mil) uzaklıktaki Santa Juanita semtindeki bir ev inşaat alanına giden bir tünelden kaçtığı keşfedildi. Tünel yerin 10&nbsp;m (33&nbsp;ft) derinliğinde uzanıyordu ve Guzmán aşağıya tırmanmak için bir merdiven kullanmıştı. Tünel 1,7 m (5&nbsp;ft 7 inç) uzunluğunda ve 75&nbsp;cm (30 inç) genişliğindeydi. Yapay ışık, hava kanalları ve yüksek kaliteli inşaat malzemeleriyle donatılmıştı. Ayrıca tünelde yetkililerin, malzemeleri ve muhtemelen Guzmán'ı taşımak için kullanıldığını düşündüğü bir motosiklet de bulundu.

### İkinci insan avı: 2015-2016
Guzmán'ın kaçışı geniş çaplı bir insan avını tetikledi. Meksika'nın Ulusal Güvenlik Komiseri Monte Alejandro Rubido García'ya göre, insan avı çevredeki bölgede çok sayıda kontrol noktası kurularak ve helikopterle hava aramaları yapılarak hemen başlatıldı. Hapishanenin tamamı tecrit altına alındı ve kimsenin içeri girmesine veya çıkmasına izin verilmedi. Arama daha sonra diğer federal birimleri de kapsayacak şekilde genişletildi: Meksiko, Meksika Eyaleti, Morelos, Puebla, Guerrero, Michoacán, Querétaro, Hidalgo ve Tlaxcala. Ancak aramaya katılan subayların çoğu Meksika Eyaleti'ne gönderildi. Meksika hükûmeti ayrıca Guzmán'ın havalimanları, sınır kontrol noktaları veya limanlar üzerinden ülkeden kaçmasını önlemek için uluslararası bir uyarı yayınladı. Interpol ve diğer güvenlik kuruluşları onun başka bir ülkeye kaçma ihtimaline karşı uyarıldı. Toluca Uluslararası Havalimanı'ndaki uçuşlar iptal edilirken, askerler Benito Juárez Uluslararası Havalimanı'nın bazı kısımlarını işgal etti. O gece hapishanede çalışan 120 çalışandan Guzmán'ın hücresinde çalışan 18'i ilk başta sorgulanmak üzere gözaltına alındı. Öğleden sonra toplam 31 kişi sorguya çağrıldı. Tutuklananlar arasında hapishane müdürü Valentín Cárdenas Lerma da vardı.

Kaçış haberi duyulduğunda Başkan Peña Nieto, kabinesinden birkaç üst düzey yetkili ve diğer birçok kişiyle birlikte Fransa'ya bir devlet ziyaretine gidiyordu. Zaten Fransa'da onları bekleyen İçişleri Bakanı Miguel Ángel Osorio Chong, Guzmán'ın hapishaneden firar ettiğini öğrendikten sonra Meksika'ya döndü. Peña Nieto'da 17 Temmuz'da Meksika'ya döndü. Bir basın toplantısında Peña Nieto, Guzmán'ın kaçışının kendisini şok ettiğini söyledi ve hükûmetin, yetkililerin hapishaneden kaçışta işbirliği yapıp yapmadığını görmek için yoğun bir soruşturma yürüteceğine söz verdi. Ayrıca Guzmán'ın kaçışının Meksika hükûmetine bir "hakaret" olduğunu ve onu yeniden yakalamak için her türlü kaynağı ayırmayacaklarını iddia etti. Ancak Peña Nieto olay nedeniyle ciddi şekilde eleştirildi ve medya kuruluşları bu olayın yönetimin en utanç verici olaylarından biri olduğuna dikkat çekti. Eleştirmenler, Guzmán'ın kaçışının hükûmet içindeki yüksek düzeydeki yolsuzluğun altını çizdiğini ve hükûmetin ülkedeki organize suç gruplarıyla mücadele etme becerisini sorguladığını belirtti.

13 Temmuz 2015'te Osorio Chong, Guzmán'ın kaçışını tartışmak için güvenlik ve kolluk kuvvetleri istihbaratı konusunda uzmanlaşmış kabine üyeleriyle bir araya geldi ve o gün bir basın toplantısı planladı. Toplantının ve konferansın amacı hükûmetin onu yeniden yakalamak için uyguladığı eylemleri analiz etmekti. Bunlar arasında Rubido García, Meksika Başsavcısı Arely Gómez González ve Araştırma ve Ulusal Güvenlik Merkezi başkanı Eugenio Imaz Gispert de vardı. Basın toplantısında hükûmet, Guzmán'ın tutuklanmasını sağlayacak bilgi için 60 milyon dolarlık Meksika Pesosu (yaklaşık 3,8 milyon Amerikan doları) ödül koydu.

Bir dizi yetkili suçlandı; Bunlardan üçü İstihbarat Dairesi bünyesinde çalışan polis memurlarıydı, diğer ikisi ise CISEN tarafından istihdam ediliyordu.

#### Kolombiya yardımı
1 Ağustos 2015 tarihli bir rapora göre, Meksika hükûmeti yetkilileri, Guzmán'la ilgili konuların kapatılması konusunda yardım için Kolombiya Polisi'nden emekli üç generale başvurdu. Bunların arasında, madalyalı bir subay ve Cali Karteli ile Medellín Kartelinin dağıtılmasının ardındaki beyinlerden biri olan Rosso José Serrano ve Miguel ve Gilberto Rodríguez Orejuela'nın tutuklanmasının baş kahramanı Luis Enrique Montenegro da vardı. Özel arama birimlerinin ("Bloques de Búsqueda" veya Arama Blokları) oluşturulması, DIJIN (Cezai Soruşturma Müdürlüğü ve Interpol) ve DIPOL (Polis İstihbarat Müdürlüğü) gibi uzmanlaşmış soruşturma ve istihbarat birimleri ve yeni yasalar gibi belirli Kolombiya stratejileri önerdiler. kara para aklama ve varlıkların müsadere edilmesi. Guzmán'ın üçüncü kez yakalanmasının ardından, Kolombiya hükûmetinin, Meksikalı yetkililere Guzmán'ın izini sürmesinde yardımcı olmak üzere 12 yetkiliden oluşan bir ekip gönderdiği ortaya çıktı.

#### Kate del Castillo toplantısı
Meksikalı aktris Kate del Castillo, Guzmán'a sempatisini ifade ettiği ve ondan uyuşturucu yerine "aşk ticareti" yapmasını talep ettiği açık bir mektubu 2012'de yayınladıktan sonra ilk kez 2014 yılında Guzmán'ın avukatları ile görüştü; Guzmán, 2015'teki kaçışının ardından del Castillo'ya tekrar ulaştı ve iddiaya göre onun hayatıyla ilgili bir film yapmak için onunla işbirliği yapmaya çalıştı. Amerikalı aktör Sean Penn, Bayan del Castillo'yla olan bağlantısını ortak bir tanıdık aracılığıyla duydu ve kendisine bir röportaj yapmak için gelip gelemeyeceğini sordu.

2 Ekim'de del Castillo ve Penn, Guzmán'ı dağlardaki saklanma yerinde yedi saat boyunca ziyaret etti ve Penn, Rolling Stone dergisi için Guzmán'la röportaj yaptı. Uyuşturucu kaçakçılığını daha önce hiçbir gazeteciye itiraf etmeyen Guzmán, Penn'e "narkotik denizaltılar, uçaklar, kamyonlar ve teknelerden oluşan bir filosu" olduğunu ve "dünyadaki herkesten daha fazla eroin, metamfetamin, kokain ve esrar" sağladığını söyledi.

Guzmán, Penn ve Kate del Castillo ile yaptığı toplantıdan birkaç gün sonra, Ekim 2015'in başlarında yakın bir görüşme yaptı. İsmi açıklanmayan bir Meksikalı yetkili, toplantının yetkililerin Guzmán'ı bulmasına yardımcı olduğunu, cep telefonu dinlemeleri ve Amerikalı yetkililerin Meksika Deniz Piyadelerini batı Meksika'daki Sierra Madre dağlarındaki Tamazula, Durango yakınındaki bir çiftliğe yönlendiren bilgilerle yardımcı olduğunu doğruladı. Çiftliğe yapılan baskın yoğun silah sesleri ile karşılandı ve Guzmán kaçmayı başardı. Meksika Başsavcısı, "El Chapo bir dereden kaçtı ve helikopterle bulunmasına rağmen yanında iki kadın ve bir kız çocuğuyla birlikteydi ve ateş edilmemesine karar verildi" dedi. Daha sonra iki kadının, Guzmán'la birlikte birçok güvenli eve seyahat eden kişisel şefleri olduğu ortaya çıktı. Bir noktada Guzmán'ın kollarında bir çocuk taşıdığı ve "kendini hedef olarak gizlediği" bildirildi.

### Üçüncü tutuklanma: 2016

Meksika Donanması tarafından yayınlanan resmî rapora göre vatandaşlar, Sinaloa'nın kuzeyindeki Los Mochis sahil kentindeki bir evde "silahlı kişilerin" bulunduğunu ve evin bir ay boyunca gözetim altında tutulduğunu bildirdi. İzlenen iletişimler, evin "Büyükanne" veya "Teyze"nin gelişi için hazırlandığını gösterdi; yetkililer bunun yüksek öncelikli potansiyel bir hedefin kodu olduğundan şüpheleniyordu. Silahlı kişiler eve dönüp yakındaki bir restorana büyük bir taco siparişi verdikten ve gece yarısından sonra siparişi beyaz bir minibüsle aldıktan sonra, 8 Ocak 2016'nın erken saatlerinde eve baskın düzenlendi. Ancak Guzmán ve bir teğmen gizli bir tünelden kaçmıştı, 1,5 km uzakta ortaya çıktılar ve silah zoruyla bir aracı çaldılar.

Çalınan araç için eyalet çapında alarm verildi ve Federal Polis, Los Mochis'in yaklaşık 20 km güneyinde, Juan José Ríos kasabası yakınında aracın yerini tespit edip durdurdu. Guzmán memurlara nakit, mülk ve iş teklifleriyle rüşvet vermeye çalıştı. Memurlar reddedince Guzmán onlara "hepiniz öleceksiniz" dedi. Dört polis memuru, 40 suikastçının Guzmán'ı kurtarmak için yolda olduğu yönündeki ihbarı üstlerine Guzmán'ın resimlerini gönderdi. Kartel üyelerinin bu karşı saldırısını önlemek için, polislere mahkûmlarını takviye kuvvetlerini beklemek üzere şehrin dışındaki bir motele götürmeleri ve daha sonra mahkûmları Meksika Donanmasına teslim etmeleri söylendi. Daha sonra Meksiko'da nakledilmek üzere Los Mochis havaalanına götürüldüler; burada Guzmán, Meksiko havaalanında basına sunuldu ve ardından bir Donanma helikopteriyle Temmuz 2015'te kaçtığı aynı maksimum güvenlikli hapishaneye uçtu.

Baskın sırasında silahlı beş kişi öldürüldü, altı kişi tutuklandı ve bir donanma askeride yaralandı. Meksika Donanması, iki zırhlı araç, ikisi Barrett M82 keskin nişancı tüfeği olmak üzere sekiz saldırı tüfeği, el bombası fırlatıcılı iki M16 tüfeği ve dolu bir roket güdümlü el bombası fırlatıcı bulduğunu söyledi.

#### Tepkiler
İçişleri Bakanı Miguel Ángel Osorio Chong, Meksika'nın büyükelçileri ve konsoloslarıyla bir toplantıya ev sahipliği yaparken, Başkan'dan Guzmán'ın yakalanmasıyla ilgili bir bildirim aldı. Birkaç dakika sonra Millî Savunma Bakanı Salvador Cienfuegos Zepeda, Donanma Bakanı Vidal Francisco Soberón Sanz ve Dışişleri Bakanı Claudia Ruiz Massieu ile birlikte geri döndü. Osorio Chong daha sonra Başkan'ın Viva México, Viva el Presidente Peña ve Viva las Fuerzas Armadas (Yaşasın Meksika, Yaşasın Başkan Peña, Yaşasın Askerî Kuvvetlerimiz) alkışları ve sloganlarıyla sonuçlanan tweet'ini okuyarak diplomatlara yakalandığını duyurdu ve daha sonra kalabalık tarafından Millî Marşı'nın okunmasıyla devam etti.

Kolombiya Devlet Başkanı Juan Manuel Santos, Meksika Devlet Başkanı Enrique Peña Nieto'yu Guzmán'ın yakalanmasından dolayı tebrik etti. Santos, "Guzmán'ın yakalanması bir başarıdır, organize suçlara ve uyuşturucu kaçakçılığına karşı büyük bir darbedir" diyerek, "Nihayetinde bu birey (Guzmán), tüm suçlular gibi, adaletin gözünde hak ettiğini bulacaktır. Meksikalı yetkililerin bu suçluyu yeniden yakalamasını kutlayın" dedi. Amerika Birleşik Devletleri Başsavcısı Loretta Lynch, "Guzmán'ı adalete teslim etmek için son aylarda yorulmadan çalışan" Meksikalı yetkililere övgüde bulundu.

#### Emma Coronel Aispuro'nun tutuklanması
Joaquín Guzmán'ın eşi Emma Coronel Aispuro, 22 Şubat 2021'de Dulles Uluslararası Havaalanında tutuklandı ve kocasının kartelini yönetmesine ve 2015 yılında hapishaneden kaçışını planlamasına yardım etmekle suçlandı. Coronel, ABD'de kokain, metamfetamin, eroin ve esrar dağıtmak için komplo kurmakla suçlandı. Babası Inés Coronel Barreras ve erkek kardeşi Édgar Coronel uyuşturucu suçlamaları ve Guzman'ın hapishaneden ilk kaçışına yardım ettikleri iddiaları nedeniyle tutuklanmasına rağmen Meksika'da herhangi bir suçla itham edilmedi. Inés Coronel 2013 yılında tutuklandı ve 2017 yılında 10 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırıldı. Édgar Coronel Aispuru 2015 yılında tutuklandı ve Sinaloa'daki Aguaruto hapishanesinde hapsedildi.

2019'da Emma Coronel bir giyim markası başlattı ve ABD realite televizyonunda göründü.

## Amerika Birleşik Devletleri'ne iadesi ve kovuşturması

Meksika, Guzmán'ın hapishaneden ikinci kaçışının ardından 8 Ocak 2016'da yeniden yakalanmasından iki gün sonra resmî olarak ABD'ye yenilenmiş bir iade sürecini başlattı. Guzmán'ın avukatları iadeyi önlemek için "çok sayıda ve yaratıcı tedbir" uyguladı. Vicente Antonio Bermúdez Zacarías, Guzmán'ın iade davasında yer alan federal bir yargıçtı ve 17 Ekim 2016'da Meksiko yakınlarında koşarken suikasta kurban gitti.

Guzmán Chicago, San Diego, New York, New Hampshire, Miami ve Teksas'ta aranıyordu ve ayrıca en az yedi farklı ABD federal mahkemesinde iddianame bulunuyordu. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki suçlamalar arasında dağıtma amaçlı uyuşturucu kaçakçılığı, komplo birliği, sağlığa karşı organize suç, kara para aklama, cinayet, yasa dışı ateşli silah bulundurma, Chicago, Miami, New York ve diğer şehirlerde adam kaçırma ve cinayet yer alıyor. İade için kritik bir gereklilik, ABD'nin, cinayet suçlamalarından suçlu bulunması halinde Guzmán'ı ölüm cezasına çarptırmayacağına dair güvence vermesi gerektiğiydi.

19 Ocak 2017'de Guzmán, suçlamalarla yüzleşmek üzere ABD'ye iade edildi ve HSI ve DEA ajanlarının gözetimine teslim edildi. Manhattan'da bulunan New York Metropolitan Cezaevi'nin maksimum güvenlikli kanadında tutuldu. 20 Ocak'ta New York'taki Amerika Birleşik Devletleri Bölge Mahkemesinde açılan 17 maddelik iddianamede suçsuz olduğunu beyan etti. ABD Bölge Hâkimi Brian Cogan, duruşmasını jüri seçiminin başladığı 5 Kasım 2018 tarihine planladı. Savcılara göre, jüri üyelerinin ve tanıkların öldürüldüğü geçmişi nedeniyle Guzmán tecrit altında olsa bile jüri üyelerinin kimliğinin gizli tutulması ve silahlı bir eskort gerekliydi. Yargıç, jüri üyelerinin isminin gizli tutulmasını ve Guzmán'ın ABD polis memurları tarafından adliyeye gidip getirilmesini ve adliyedeyken halktan tecrit edilmesini kabul etti. Açılış tartışmaları 13 Kasım Salı günü başladı ve kapanış tartışmaları 31 Ocak 2019'da gerçekleşti. Guzmán, 12 Şubat 2019'da tüm suçlamalardan suçlu bulundu ve 17 Temmuz 2019'da ömür boyu hapis artı 30 yıl hapis cezasına çarptırıldı ve 12,6 milyar dolardan fazla para cezasına çarptırılmasına karar verildi. Federal Kayıt Numarası 89914-053 uyarınca, ABD'nin en güvenli süper maksimum hapishanesi olan ADX Florence'ta hapsedildi.

## Kişisel ve ailesel suç faaliyetleri
Guzmán'ın ailesi uyuşturucu kaçakçılığına yoğun bir şekilde karışıyordu. Kardeşi, oğullarından biri ve bir yeğeni de dahil olmak üzere ailesinden birkaç kişi, Sinaloa'nın ezeli kartelleri Los Zetas ve Beltrán Leyva Örgütü tarafından öldürülmüştü.

1977'de Guzmán, Sinaloa'nın Jesús María kasabasında küçük bir törenle Alejandrina María Salazar Hernández ile evlendi. Çiftin dört çocuğu vardı: César, Ivan Archivaldo, Jesús Alfredo ve Alejandrina Gisselle. Onları Jesús María'daki bir çiftlik evine yerleştirmişti.

Guzmán, 30 yaşındayken kaçırdığı ve cinsel ilişkiye girdiği Nayaritli banka memuru Estela Peña'ya aşık oldu ve daha sonra evlendiler.

1980'lerin ortasında Guzmán bir kez daha Griselda López Pérez ile evlendi ve ondan dört çocuğu daha oldu: Édgar, Joaquín Jr., Ovidio ve Griselda Guadalupe.

Guzmán'ın oğulları uyuşturucu işine girdi ve üçüncü karısı López Pérez 2010 yılında Culiacán'da tutuklandı.

Kasım 2007'de Guzmán, Canelas, Durango'daki en iyi yardımcılarından biri olan Inés Coronel Barreras'ın kızı olan 18 yaşındaki Amerikan güzellik kraliçesi Emma Coronel Aispuro ile evlendi. Ağustos 2011'de Kaliforniya'daki Los Angeles County Hastanesi'nde Maria Joaquina ve Emali Guadalupe adında ikiz kızları doğurdu. Emma Coronel Aispuro, 6 Haziran 2021'de ABD'deki suçlamaları kabul etti ve kocasının milyarlarca dolarlık suç imparatorluğunu yönetmesine yardım ettiğini itiraf etti.

1 Mayıs 2013'te Guzmán'ın kayınpederi Inés Coronel Barreras, Meksikalı yetkililer tarafından Agua Prieta, Sonora'da hiçbir silah sesi çıkmadan yakalandı. ABD yetkilileri, Coronel Barreras'ın Arizona sınır bölgesinde esrar yetiştiren ve kaçakçılığı yapan Sinaloa Kartelinin "kilit ajanı" olduğuna inanıyor.

15 Şubat 2005'te Guzmán'ın "El Chapito" olarak bilinen oğlu Iván Archivaldo, kara para aklama suçlamasıyla Guadalajara'da tutuklandı. Beş yıl federal hapishanede hapis cezasına çarptırıldı ancak Meksikalı federal yargıç Jesús Guadalupe Luna'nın, bir uyuşturucu baronunun oğlu olması dışında, parasının uyuşturucudan geldiğine dair hiçbir kanıt bulunmadığına karar vermesinin ardından Nisan 2008'de serbest bırakıldı. Luna ve başka bir yargıç, daha sonra, Luna'nın "El Chapito"yu serbest bırakma kararı da dahil olmak üzere, kararlarında belirtilmeyen usulsüzlükler şüphesiyle açığa alındı.

Guzmán'ın oğlu Édgar Guzmán López, 2008 yılında Culiacán, Sinaloa'daki bir alışveriş merkezinin otoparkında yaşanan pusudan sonra öldü. Daha sonra polis olay yerinde 500'den fazla AK-47 mermi kovanı buldu. Guzmán'ın "El Pollo" lakaplı kardeşi Arturo, 2004 yılında hapishanede öldürüldü.

Guzmán'ın diğer oğullarından biri olan, o zamanlar 23 yaşında olan ve "El Gordo" ("Şişman") olarak bilinen Jesús Alfredo Guzmán Salazar'ın kartel üyesi olduğundan şüpheleniliyordu ve 2009 yılında Chicago'yu denetleyen ABD Kuzey Illinois Bölge Mahkemesi tarafından Guzmán ile uyuşturucu kaçakçılığı yapmakla ilgili federal suçlamalarla suçlanmıştı. Yetkililer, Guzmán Salazar'ı babasının organizasyonu içinde büyüyen bir güç olarak tanımladı ve Sinaloa Kartelinin ABD ile Meksika arasındaki uyuşturucu ticaretinden ve milyarder babasının büyüyen mülk listesini yönetmekten doğrudan sorumlu olduğunu söyledi. Guzmán Salazar ve annesi, Guzmán'ın eski eşi María Alejandrina Salazar Hernández, Sinaloa Kartelinin kilit ajanları olarak tanımlandı ve 7 Haziran 2012'de Kingpin Yasası kapsamında ABD'nin mali yaptırım listesine eklendi.

ABD Hazine Bakanlığı, kendisine karşı uyguladığı yaptırımda Salazar'ı Guzmán'ın karısı olarak tanımladı ve Guzmán'ı da kocası olarak tanımladı. Bir ay önce, ABD Hazine Bakanlığı Guzmán'ın oğulları Iván Guzmán Salazar ve Ovidio Guzmán López'e Kingpin Yasası kapsamında yaptırımlar uygulanacağını açıklamıştı. Guzmán'ın ikinci eşi Griselda López Pérez de Kingpin Yasası uyarınca ABD tarafından onaylandı ve Guzmán'ın karısı olarak tanımlandı.

Jesús Guzmán Salazar'ın, 21 Haziran 2012'de batıdaki Jalisco eyaletinde sabahın erken saatlerinde düzenlenen bir baskında Meksika Deniz Piyadeleri tarafından gözaltına alındığı bildirildi. Ancak aylar sonra Meksika Başsavcılığı, Deniz Piyadelerinin yanlış adamı tutukladığını ve yakalanan adamın aslında Joaquín Guzmán'ın oğlu değil, kullanılmış araba satıcısı olduğunu söyleyen Félix Beltrán León olduğunu duyurdu. Amerikalı ve Meksikalı yetkililer, tutuklamaya yol açan yanlış bilgileri sağlamakla birbirlerini suçladılar.

2012 yılında, 31 yaşındaki hamile doktor ve Guadalajara'dan Meksika vatandaşı Alejandrina Gisselle Guzmán Salazar'ın, ABD sınırını geçip San Diego'ya geçerken Guzmán'ın kızı olduğunu iddia ettiği söylendi. Ülkeye sahte vizeyle girdiği için dolandırıcılık suçlamasıyla tutuklandı. İsmi açıklanmayan yetkililer, kadının María Alejandrina Salazar Hernández'in kızı olduğunu ancak kartelde önemli bir figür gibi görünmediğini söyledi. Çocuğunun babasıyla Los Angeles'ta tanışmayı ve Amerika Birleşik Devletleri'nde doğum yapmayı planlamıştı.

17 Haziran 2012 gecesi, Guzmán'ın yeğeni Obied Cano Zepeda, Babalar Günü kutlamalarına ev sahipliği yaparken eyaletin başkenti Culiacán'daki evinde kimliği belirsiz saldırganlar tarafından vurularak öldürüldü. AK-47 tüfekleri taşıyan silahlı kişilerin iki konuğu daha öldürdüğü, bir kişiyi de ağır yaraladığı bildirildi.

Obied, Sinaloa Karteli için pilot uyuşturucu nakliyecisi olarak çalışan Guzmán'ın başka bir yeğeni olan Luis Alberto Cano Zepeda'nın (takma adı ile "El Blanco") kardeşiydi. İkincisi Ağustos 2006'da Meksika Ordusu tarafından tutuklandı. InSight Crime, Obied cinayetinin ya Los Zetas'ın Guzmán'ın kendi bölgelerine yaptığı saldırılara yönelik bir misilleme saldırısı ya da Los Zetas'ın Sinaloa'daki varlığını müjdeleyen acımasız bir kampanya olabileceğini belirtiyor.

ABD Uyuşturucu ile Mücadele Dairesine göre, Guzman'ın tutuklanmasından sonra bile Sinaloa Karteli, Meksika kartelleri arasında ABD'deki birincil uyuşturucu dağıtıcısı (2018'de) olarak kalmıştır.

## Popüler kültüre etkileri

### Edebiyat
Guzmán'ı hedef alırken yanlışlıkla bir rahibi öldüren Sinaloa'daki rakip kartelin baş suikastçısı Martin Corona, 2017'de *Kartel Tetikçisinin İtirafları* başlıklı her şeyi anlatan bir anı yayınlamıştır.

### Müzik
Birkaç Meksika narkokorridosu (narko baladları) Guzmán'ın ve örgütünün maceralarını anlatıyor. Ayrıca Uncle Murda, Skrillex, YG, Gucci Mane ve The Game gibi bazı Amerikalı sanatçılar Guzmán'a göndermeler içeren şarkılar yapmışlardır.

### Televizyon
2017 yılında Netflix ve Univision, Guzmán'ın hayatını konu alan bir seri için çalışmalara başlamıştır ve El Chapo dizisinin ilk bölümü 23 Nisan 2017'de Univision'da yayınlanmıştır.

Ayrıca bir diğer Netflix dizisi olan 'da Guzmán'ı Alejandro Edda canlandırmıştır.

## Kaynakça