Parapsikoloji

**Parapsikoloji**; duyular-dışı algılama, psikokinezi, ölümden sonra yaşam gibi konulara ilişkin paranormal olayların; deneysel yöntem yoluyla, çok disiplinli (çok yöntemli) etüdü. Parapsikologlar tarafından, telepati, durugörü gibi paranormal yetenekleri, psikokinezi fenomenini ve diğer çeşitli psişik fenomenleri konu alan bir araştırma alanı olarak görülür.  psikoloji bilimi tarafından, *kapsam dışı* ya da *açıklanamaz* kabul edilir.

Parapsikolojik deneyler prekognisyon ve telekinezinin varlığını test etmek için rastgele sayı üreteçleri kullanmayı, duyular-dışı algılamayı test etmek için Ganzfeld uyarımını, durugörü ile kullanışlı casusluk bilgisi elde edilip edilemeyeceğini incelemek için Birleşmiş Devletler hükûmeti ile anlaşmalı olarak yürütülen araştırma denemelerini içerir. Bu deneylerin sonuçları bazı parapsikologlar tarafından psişik yeteneklerin varlığının bir göstergesi olarak değerlendirilir.

Buna rağmen, bilimsel çevreler bu psişik yeteneklerin varlığının kanıtlanmadığı konusunda fikir birliği içindedir. Eleştirmenler görünen deneysel başarıların aslında yöntemsel kusurlardan oluşabileceğini kanıtlamışlardır. Parapsikolojinin bilim olarak değerlendirilmesine itiraz edilmektedir. Birçok bilim insanı, parapsikologların psişik yeteneklere dair hiçbir kesin kanıt sunamamalarına rağmen bunları doğal olayları açıklamakta kullandıklarından parapsikolojiyi "sözdebilim" olarak görür.

## Etimoloji
Fransızcadan Türkçeye geçen terim, Yunancada “ötesinde” anlamına gelen “*para*” (παρά) ekinin psikoloji sözcüğüne eklenmesiyle elde edilmiş olup, ilk kez 1889'da Alman psikolog Max Dessoir tarafından kullanılmıştır. Günümüzde parapsikologlar bu paranormal fenomenleri ifade etmek üzere, bu tür olayların herhangi bir düzenek kullanılmaksızın meydana geldiğini vurgulamak amacıyla psi terimini kullanmaktadırlar.
Yunan alfabesinin 23. harfi olan Psi'nin Parapsikoloji terminolojisinde bu amaçla kullanılmasının ya da seçilmesinin nedeni, Yunancada “ruh” ve “yaşam” anlamlarında kullanılan *psikhe* sözcüğünün baş harfi olmasıdır.

## Bilimsellik

Parapsikoloji yüz yılı aşkın süredir yapılan bilimsel araştırmalara rağmen psişik yeteneklere dair ikna edici bir kanıt ortaya koyamamakla eleştirilir. Genel olarak bilim insanları Parapsikolojiyi sahte bilim veya sözdebilim olarak değerlendirir.

Parapsikolojik araştırma laboratuvar araştırmasını ve bilimsel alan çalışmasını içeren bir dizi metodoloji gerektirir ki, günümüzde bu metodolojik parapsikoloji araştırmaları bazı özel laboratuvarlarda ve dünyanın çeşitli üniversitelerinde sürdürülmektedir.
Bununla birlikte, günümüzde parapsikolojik araştırmalara etkin olarak destek veren (sponsorluğunu yapan, finanse eden) üniversiteler, tüm üniversitelerin sayısına oranla çok fazla değildir. Bu tür akademik araştırmalar özel parapsikolojik yayınlarda, bazı parapsikolojik araştırmalar da geleneksel gazetelerde makale olarak yayımlanmaktadır. Amerikalı parapsikologlarca sürdürülen deneyler iki alanda ya da iki yöntemde yoğunluk kazanmıştır. Kullanılan temel yöntemlerden biri, psikokinezinin varlığını ortaya koymak üzere RNG yöntemidir, diğeri duyular-dışı algılamanın varlığını ortaya koymak üzere de uyaranlardan yalıtılmanın söz konusu olduğu “Ganzfeld uyarımı”dır. Bunlardan başka, parapsikolojik araştırma deneylerinin bir kısmını da, ABD'de, "gezici (coğrafi) durugörü" olasılıklarını incelemek üzere, devlet sözleşmesi altında sürdürülen araştırma deneyleri oluşturmaktadır.

Ray Hyman, Stanley Krippner, James Alcock ve bazı bilim insanları parapsikolojide kullanılan bu iki yönteme ve bu iki yöntemle elde edilen verilere eleştiri getirmektedirler. Kuşkucu araştırmacılara göre, yöntemsel (metodolojik) kusurlar, birçok parapsikolog tarafından sunulmuş normal-dışına ilişkin açıklamalardan ziyade, görünüşteki deneysel başarılar için en iyi açıklamayı sağlamaktadır.

Günümüzde parapsikolojik araştırma kuruluşlarının bir kısmı "psişik araştırma kurumu" adı altında etkinlik göstermektedir. Parapsikoloji günümüzde ABD'den Yunanistan'a dek yaklaşık 40 ülkede üniversitelerde kürsü edinmiş bulunmakta ve okutulmaktadır.

Kimilerine göre, parapsikoloji materyalist metapsişiğe verilen yeni isimdir ya da metapsişiğin materyalistleşmiş devamıdır.

### Doğu Bloku ülkelerindeki durum

Sheila Ostrander, Lynn Schroeder ve diğer birçok yazar vaktiyle Sovyetler Birliği’nde ve diğer birçok Doğu Bloku ülkelerinde parapsikolojik alanda pek çok akademik araştırmanın yürütülmüş olduğunu, bu araştırmaların devlet tarafından desteklendiğini bildirmektedir.
Yazarlar kitaplarında CIA’nin çalışma programında da casusluk alanında kullanılmak üzere, parapsikolojik araştırma ve incelemelerin yer almış olduğuna dikkat çekmişlerdir.
Doğu Bloku ülkelerindeki bu çalışmalar sonucunda söz konusu alanda Batı’daki parapsikolojik terimlerden farklı terimleri içeren bir terminoloji oluşmuştur. Doğu Bloku ülkelerinde söz konusu alanda ortaya atılmış terimlerden bazıları psikotronik (parapsikoloji), biyoenerji, biyoplazma, Kirlian fotoğrafçılığı olarak bilinir.

Doğu Bloku’nda Stalin döneminden itibaren medyumluk yeteneklerine sahip olduğunu iddia eden ünlü isimler arasında Wolf Messing, Nina Kulagina

ve Stanislawa Tmoczyk
sayılabilir. Bunlardan son ikisiyle bilim insanları sayısız deneyler yapmıştır.

## Tarihçe

Parapsikolojik araştırma alanı için önceleri, özellikle Avrupa'da metapsişik ve parapsişik terimleri kullanılıyordu. Metapsişik terimi Aristo'nun "*Metafizik*" kitabının isminden esinlenen 1913 Nobel ödüllü fizyoloji profesörü Charles Richet (1850-1935)
tarafından 1905'te ortaya atılmış, parapsişik terimi ise, Dijon Akademisi ve Grenoble Akademisi rektörü olan Emden ödüllü bilimci ve filozof Emile Boirac (1851-1917)
tarafından ortaya atılmıştır. Prof. W. McDougall bu adı parapsikoloji terimiyle değiştirerek bu terimin uluslararası sahada kabul görmesini ve literatürde yerini almasını sağlamıştır. Fakat parapsikolojinin Amerikalı öncüsü biyoloji doktoru ve bitkibilimci olan Prof. J. B. Rhine’dır. Rhine çalışmaları sonucunda bazı kişilerin bedensel duyuları kullanmadan dış dünyadan ya da diğer insanların zihinlerinden bilgi edinebileceklerini iddia etti. Bu olguya duyular-dışı algılama (D.D.A.) ya da duyular-dışı idrak (D.D.İ.) anlamında "*extra sensory perception*" – (İngilizce kısaltılmışı: ESP) adını verdi.

Parapsikoloji terimi Alman psikolog Max Dessoir tarafından 1889’da ortaya atılmış, Rhine tarafından benimsenmiştir. Bununla birlikte 1930’lu yıllardan itibaren psişik fenomenin laboratuvar koşulları içine çekildiğinin, yani laboratuvar metodolojileri uygulanarak incelendiğinin vurgulanması amacıyla parapsikoloji terimi yerine “psişik araştırma" teriminin kullanımı daha yaygınlık kazanmıştır.

Parapsikologlar parapsikolojinin tarihsel gelişim sürecini dört dönemde ele alırlar: Antik Dönem, Mesmerizm Dönemi, spiritüel bilgilerin yayıldığı, yani ekolleştiği Kurumlaşma Dönemi ve bir bilimsel araştırma alanı olarak üniversitelere yayıldığı Modern ya da Akademik Dönem.

### Eski dönem

Parapsikolojinin bu dönemine *klasik dönem* de denir. Bu dönem, tarih çağlarından başlayarak 1700'lü yıllara kadar sürmüştür. Psişik olduğu iddia edilen durumlar, yalnızca son yıllarda ilgi duyulup incelenenmemiştir. Örneğin Antik Yunan ve Roma’da kimi olguların, anlaşılamaz psişik güçler tarafından meydana geldiği sanılmaktaydı. O dönemde yaşamış Pisagor, Eflatun, Cicero, Seneca, Vergilius ve pek çok bilim, sanat ve devlet adamı bu konuları incelemişlerdi. Medyumluk yeteneklerine sahip olduğu iddia edilen insanlar, tarih boyunca büyücü, şaman, cadı, ermiş, kahin, mistik vs. adlarla ifade edilmişlerdir. Yine bazı yazıtlardan ve duvar resimlerinden anlaşılmaktadır ki eski insanlar da, günümüzde radyestezi olarak bilinen, "insan vücudu içindeki radyasyonun algılanması yeteneği" olduğu iddia edilen duruma inanmaktaydı; eski insanlar çatal çubuk yöntemiyle toprak altında su ve maden araması yapmışlardır. Bilinen en eski çatal çubuk resmi M.Ö. 1300 yıllarına aittir ve Mezopotamya’da bulunmuştur. Yine, Antik Yunan'da prekognisyon ve kehanet söylentileri oldukça yaygındı. Gerek Yunanistan’da gerekse Anadolu’da birçok kehanet merkezi, tapınağı mevcuttur. Bu döneme ait psişik konulardaki kayıtların hepsi elbetteki, günümüze kadar, olduğu gibi korunabilmiş değildir. Ancak, o dönemleri anlatan ikinci el eserlerden bunları elde etmemiz mümkün olmaktadır. Dolayısıyla arkeoloji biliminin bulguları, bilgileri ve birikimi arttıkça tarihi çağlarda psişik durumlar ile ne kadar ilgilenildiği hakkında daha doğrudan bilgi ve veri elde edilebilmektedir.

### Mesmercilik dönemi

Parapsikolojinin temelleri mesmercilik dönemde ortaya atılmıştır denilebilir. Çünkü bu dönemde ilk defa bir bilim insanı, bir tıp adamı, hastalarını ruhsal şifa yöntemleriyle tedavi ettiğini iddia ett. 1700’lü yıllarda Viyana'lı doktor Franz Anton Mesmer kendisine sinir rahatsızlığı ile gelen bazı hastaların tedavisi sırasında normal tıbbi müdahalenin yanı sıra mıknatıslı çubuklar kullanarak da sonuç alabildiğini iddia etti. Araştırmalarına devam eden Mesmer bir müddet sonra mıknatıs çubuk yerine ellerini kullanarak da aynı işi yapabildiğini iddia etti. Mesmer bunu, canlıların bedenlerinden yayılan canlısal manyetizma (hayvansal manyetizma ) adı verilen bir güçle açıklıyordu. Mesmer bu dönemlerde oldukça ciddi çabalar içerisinde bulunmuştur. Aleyhinde birçok meslektaşı vardı; ancak pek çok hastasının onun yöntemleriyle şifa bulduğu iddia edilir. Mesmer’in çalışmalarını Fransız aristokrat Marki de Puysegur devam ettirmiştir. Puysegur bu bedensel manyetizma gücünün sadece şifacılarda bulunmadığını, her insanda mevcut olduğunu iddia ederek, hastadaki inanç ve iradenin fiziksel beden üzerinde değişiklikler meydana getirdiğini söylüyordu. Puysegur kendi yöntemleriyle insandaki "yapay uyurgezerlik" olayını ortaya çıkardı ve buna “somnambulizm” adını verdi. Bu değişik şuur halinin keşfi gelecekte birçok parapsikolog ve metapsişikçinin çalışmalarında büyük olanaklar sağlamıştır. Çünkü duyular-dışı algılama fenomenleri ya da halk arasındaki adıyla altıncı his, bu şuur halinde daha kolay ortaya çıkmaktaydı. Bu ön araştırmalarla ileride gelişecek olan parapsikoloji etüdünün temeli atılmış oluyordu. Artık parapsikologların eline birtakım veriler geçmiş bulunuyordu.

### Kurumlaşma dönemi

19. yüzyılın sonlarına doğru din ve bilimin insan varlığı ve ruhsal yapısı hakkındaki açıklamalarıyla yetinmeyen ve insan varlığının daha üstün, daha aşkın bir öze sahip olduğunu düşünen bazı aydınlar, 1882 yılında Londra’da Psişik Araştırmalar Derneği’ni kurdular (İngilizce kısaltılmışı SPR: Society for Psychical Research). Derneğin ilk kurucuları arasında bulunan bilim insanlarının ve aydınların ortak düşüncesi, aynı zamanda, evrene şu soruyu sormaktı: "*İnsanın öz varlığı bedenin [[ölüm]]ünden sonra varlığını sürdürür mü?*"
Dernek bazı bilim çevrelerince o kadar ilgi görüyordu ki gerek başkanları gerekse üyeleri tanınmış bilim insanlarıydılar. Başkanlar arasında Nobel Ödülü almış üç bilim insanı, bir başbakan ile çoğu fizikçi ve filozoflardan oluşan çok sayıda profesör bulunmaktaydı. Yani, ruhsal araştırmalar alanında kurulmuş bu ilk dernek aslında önemsiz, küçük, kendi alanında araştırmalar yapan bir dernek değildi. Aksine gerek kurucuları, gerek başkanları, gerekse üyeleri o dönemin bilim ve düşünce tarihine isimlerini yazdırmış kimselerdi.

Bu aydın bilim insanları 19.yy. biliminin kendilerini bir çeşit "mekanik kör düğüm" içine sürükleğini düşündüklerinden, kendilerini bu durumdan çıkaracak bir yol bulma konusunda uzlaşıyorlardı.
İngiliz Psişik Araştırmalar Derneği üyeleri bu amaçla insan varlığının duyular-dışı yönlerini ve özellikle psişik yeteneklerini inceleme yoluna gittiler. Konuyla ilgili yüzlerce vaka topladılar ve bunları hiçbir ayrıntıyı kaçırmadan objektif bir biçimde incelediler. Bunun yanı sıra bu araştırmaları destekleyici birçok psikolojik araştırmalar da yaptılar. Çoğunun yüksek dereceli çabalarından dolayı o günlerde açıklanamaz olarak görülen olaylar, bugün birçok ılımlı bilim insanı tarafından kabul edilmektedir. Ayrıca aralarında Freud, Pierre Janet ve C.G. Jung’un da bulunduğu ilk psikoterapistlerin çoğu bu derneğin üyesiydi. Bu ünlü psikologlar da dernek çevresinde çok önemli ve yararlı çalışmalar yapmışlardır.

Psikanaliz ekolünün kurucusu Freud "*eğer yaşamımı tekrarlayabilseydim, kendimi psikanaliz yerine [[parapsişik]] araştırmaya adardım*" demiştir.
Kendisinin telepatiyle ilgili görüşlerini bildirdiği "*Psikanaliz ve Telepati*" başlıklı raporu bazı bilim çevrelerinin baskısı nedeniyle ancak ölümünden sonra yayınlanmış ve beklenildiği gibi, pek yankı da uyandırmamıştır.

Parapsikoloji araştırmalarının yakın tarihini oluşturan kurumlaşma döneminde başlıca üç kuruluşun faaliyetleri görülmektedir: Klasik deneyleri ile ilk adımları atan, 1882'de kurulan İngiliz Psişik Araştırmalar Derneği, (SPR) 1919'da kurulan Uluslararası Metapsişik Enstitüsü (Institut Métapsychique International)
ve Prof. J. B. Rhine'ın 1932'de Kuzey Carolina'da Duke Üniversitesi Psikoloji Fakültesi'nde kurduğu Parapsikoloji Laboratuvarı'dır. Her üç kuruluşun da başkanları genellikle bilim insanları olmuştur.

Örneğin, İngiliz Psişik Araştırma Derneği'ne başkanlık yapmış isimlerden bazıları tarihsel sırasıyla şunlardır: 
* Henry Sidgwick (d.1838-ö.1900) İngiliz düşünür, ahlak felsefesi profesörü
* I. Earl of Balfour (Arthur Balfour) (d. 1848 - ö. 1930) İngiliz devlet adamı, İrlanda İşleri Bakanı, Dışişleri Bakanı, İngiliz Bilim Geliştirme Kurulu başkanı.
* William James (d. 1842 - ö. 1910) Amerikalı düşünür, felsefe ve psikoloji profesörü. Felsefede Pragmatizm ekolünün kurucusu.
* Sir **[[William Crookes]]** (d. 1832 - ö. 1919) İngiliz fizikçi ve kimyacı. Talyumun ve radyant maddenin kaşifi, Crookes tüpünün ve Crookes radyometresinin mucidi, katot ışınları çalışmalarının öncüsü.
* Sir Oliver Lodge (d. 1851 - ö. 1940) İngiliz fizik profesörü, Güneş'in radyo dalgaları yaydığını ilk fark eden bilim insanı
* Sir William Barrett (d. 1844 - ö. 1925) İngiliz fizik profesörü
* Charles Richet (d. 1850 - ö. 1935) Fransız fizyoloji bilgini, bakteriyolog, psikolog, patolog, tıp istatistikçisi, şair, roman ve oyun yazarı, 1913 Nobel Fizyoloji-Tıp ödüllü.
* Henri Bergson Fransız filozof, felsefe profesörü, kendi adıyla anılan felsefe ekolünün öncüsü, 1927 Nobel Edebiyat Ödüllü.
* III. Lord Rayleigh (John William Strutt) (d. 1842 - ö. 1919) İngiliz matematikçi ve fizikçi, deneysel fizik profesörü, doğa felsefesi profesörü, rektör, argon elementini buldu, 1904 Nobel Fizik ödüllü.
* Nicolas Camille Flammarion (d. 1842 - ö. 1925) Fransız gökbilimci, yazar, Fransız Astronomi Derneği'nin kurucusu, Legion d’Honneur madalya ödüllü.
* Hans Adolf Driesch (d. 1867 - ö. 1941) Alman biyolog ve filozof, Heidelberg Üniversitesi profesörü.
* George N. MerleTyrell (d. 1879 - ö. 1952) İngiliz fizikçi, matematikçi, telgraf mühendisi, Marconi ile birlikte radyonun geliştirilmesine katkıda bulundu.
* Gardner Murphy (d. 1895 - ö. 1979) Psikoloji profesörü
* Sir Alister Hardy (d. 1896 - ö. 1985) F.R.S. İngiliz hidrobiyoloğu, zooloji profesörü
* W.A.H (William Albert Hugh) Rushton (d. 1901 - ö. 1980) Görsel fizyoloji profesörü, F.R.S. Tıbbi Araştırmalar başkanı

Uluslararası Metapsişik Enstitüsü'nün üyelerinden bazıları da şunlardır:
* Prof. Charles Richet (d. 1850 - ö. 1935)Fransız fizyoloji bilgini, bakteriyolog, psikolog, patolog, tıp istatikçisi, şair, roman ve oyun yazarı, 1913 Nobel Fizyoloji-Tıp ödüllü. (I.M.I. başkanı)
* Prof. Emmanuel Leclainche (1861-1953) Fransız Bilimler Akademisi başkanı
* Prof. Robert Tocquet (1898-1993) Fransız kimyacı (I.M.I. başkanı)
* Prof. René Dufour (1894-1977) Fransız fizikçi-mühendis 
* Prof. Bernard Cuneo (1873-1944) Tıbbi cerrahi anatomi profesörü
* Prof. Olivier Costa de Beauregard (1911-2007) Fransız fizikçi, Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi (CNRS) araştırma müdürü
* Prof. Hans Bender (1907-1991) Alman psikolog ve hekim, Institut für Grenzgebiete der Psychologie und Psychohygiène (IGPP) kurucusu
* Prof. W.H.C. Tenhaeff (1894-1981) psikolog, Utrecht Devlet Üniversitesi'nde parapsikoloji profesörü
* Prof. Leonid Leonidovitch Vassiliev (1891-1966) Rus fizyolog, Leningrad Üniversitesi'nde araştırmacı profesör
* Prof. Gardner Murphy (d. 1895 - ö. 1979) Psikoloji profesörü
* Prof. Sir Oliver Lodge (d. 1851 - ö. 1940) İngiliz fizik profesörü, Güneş’in radyo dalgaları yaydığını ilk fark eden bilim insanı

### Avrupa'daki kurumlaşma süreci ve kurumlaşma dönemi araştırmaları

SPR’nin kuruluşundan birkaç yıl sonra 1885’te ABD'nde özellikle psikolog **[[William James]]**’in çabalarıyla parapsişik araştırmalar yapmak üzere yeni bir dernek kuruldu. SPR'yi örnek alan bu derneğin adı da Amerikan Psişik Araştırmalar Derneği'ydi. Bu derneğin üyeleri de parapsikolojik, parapsişik ya da paranormal diye adlandırılan her türlü olayı incelemek amacını güdüyordu.

SPR ve ASPR’yi örnek alan diğer Avrupa ülkelerindeki aydın bilimciler de birbiri ardına, psişik araştırmalara eğilmeye, dernekler kurmaya başladılar. Fransızlar 1919’da söz konusu alanda önemli bir yer edecek olan Uluslararası Metapsişik Enstitüsü’nü kurdular. 
 
Kısa bir süre sonra Almanya, İtalya ve İskandinav ülkelerinde de benzeri kuruluşlar ortaya çıkmaya başlamıştı. 
Ardından 1921 yılında Kopenhag’da ilk Uluslararası Psişik Araştırma Konferansı'nın düzenlenmesiyle parapsikolojik araştırmalarda uluslararası bir plâtform oluşmaya başlamıştı. O yıllarda artık ülkeler, bu alanda birbirlerinden bilgi almaya başlar hale gelmişlerdi. 
Araştırmacı Hereward Carrington’ın yayımladığı bir rapora göre 1930’a kadar -öncü ülkelerin dernekleri dışında- şu ülkelerde psişik dernekler kurulmuş bulunuyordu: Avusturya, Rusya, İspanya, Portekiz, Hollanda, Belçika, İsviçre, Yunanistan, Polonya, İzlanda, Japonya, Meksika, Kanada, İrlanda, Avustralya, Yeni Zelanda, Güney Afrika Cumhuriyeti, Hindistan, Çin ve Arjantin. (Bu listeye, resmi olmayan kuruluşlar dahil edilmemiştir.)

Londra'da 1882'de kurulan İngiliz Psişik Araştırmalar Derneği önce, inceleme konularını alanlarına göre sınıflandırdı: Bu sınıflandırılmış alanlar içinde, telepati, hipnotizma, Reichenbach fenomeni, aparisyonlar, tekinsizyer fenomeni, Spiritüalizm'deki "fiziksel medyumluk" fenomen ve yetenekleri, "döner masa" fenomeni, ektoplazma oluşumları, materyalizasyon sayılabilir. 
Bu kurum, Avrupa'nın diğer ülkelerindeki ve ABD'ndeki benzer kurumların oluşmasında örnek oluşturmuştur. Fransa'da 1919'da kurulan Uluslararası Metapsişik Enstitüsü de çalışmaları ve ardıl kurumlara örnek olması bakımından İngiliz Psişik Araştırmalar Derneği’nden aşağı kalmamıştır. Uluslararası Metapsişik Enstitüsü özellikle Charles Richet, Jean Meyer, Gustave Geley gibi bilimcilerin çalışmalarıyla metapsişik alanda adını duyurmuştur. Kurum, araştırma ve incelemelerinin yanı sıra metapsişik terimlerin ortaya atılmasında ve yerleşmesinde başarılı çalışmalarda bulunmuştur. Bu terminolojik çalışmalarda özellikle kurumun üç kurucusundan biri olan Jean Meyer’in katkısı büyüktür. Kurumun diğer iki kurucusu İtalyan kökenli Prof. Rocco Santoliquido ve Dr. Gustave Geley’dir. Prof. Charles Richet psişik deneylere istatistiksel yöntemi ilk kez uygulayan kişi olmuştur. İnsanda meydana geldiği iddia edilen normal psişik halleri aşan duyular-dışı yetenekleri ifade etmek üzere, metapsişik terimini de yine ilk kez Charles Richet kullanmıştır.

### ABD'deki araştırmalar-parapsikoloji laboratuvarda

1911’de Stanford Üniversitesi ABD'de duyular-dışı algılamayı ve psikokineziyi laboratuvar koşullarında etüd eden ilk akademik kurum oldu. Bu konuda John Edgar Coover yoğun çaba göstermiştir. 1930’da ise Duke Üniversitesi ABD'nde ESP ve psikokineziyi laboratuvar koşullarında etüd etmek isteyen ikinci akademik kurum oldu. Psikolog William McDougall’un ve Karl Zener, Joseph B. Rhine, Louisa E. Rhine gibi, Üniversite’nin psikoloji bölümünden çeşitli öğretim görevlilerinin önderliğiyle, üniversite öğrencileri içinden seçilmiş gönüllü deneklerin kullanıldığı laboratuvar deneyleri başladı. İlk deneylerde Zener kartları ve zar kullanılyor, niceliksel ve istatistiki bir yaklaşımın söz konusu olduğu bu deneylerde deneklerin tahminlerindeki başarılar istatistiki olarak kaydediliyordu. Duke Üniversitesi’ndeki bu deneylerin sonucu olarak, ESP’nin test edilmesindeki standart laboratuvar süreçleri gelişti ve bunlar dünyadaki pek çok ilgili araştırmacılar tarafından benimsendi.
Rhine’nın 1937’de yayımlanan “*Zihnin Yeni Sınırları*” kitabı laboratuvar sonuçlarının halka aktarılmasını sağladı. Rhine, kitabıyla üniversitede sürdürülen araştırmaları açıklarken, Alman psikolog Max Dessoir’ın 40 yıl önceye ortaya attığı “parapsikoloji” terimini de popüler hale getirmiş bulunuyordu. Rhine aynı zamanda özerk bir parapsikoloji laboratuvarı kurdu ve McDougall ile 6 ayda bir çıkan *Journal of Parapsychology*’ yi yayımlamaya başladı. Daha sonra bu çalışmalar, akademik psikologlardan pek çoğunun tepkisine neden olmuş ve eleştirilmiştir. Rhine ve çalışma arkadaşları bu eleştirilere yeni deney, makale, kitaplarla yanıt verdiler ki, yanıtlarını esas olarak “*Altmış Yıldan Sonra Duyular-dışı Algılama*” (*Extra-Sensory Perception After Sixty Years*) adlı kitaplarında ortaya koydular. 
Parapsikoloji tarihinde adından en çok söz edilen kişi parapsikolojinin babası olarak bilinen Prof. J. B. Rhine olmuştur. Rhine’ın iki önemli adımından biri 1932 yılında Duke Üniversitesi Psikoloji Fakültesi’nde Parapsikoloji Laboratuvarı'nı resmen kurması, diğeri de bu laboratuvarda yapmış olduğu iddialı, bilimsel çalışmalarıdır. Kurulan bu laboratuvar sembolik olarak büyük bir önem taşıyordu; parapsikoloji, bu laboratuvarla ilk kez akademik bir saygınlık kazanmıştı. Kimilerine göre, Rhine’ın Parapsikoloji Laboratuvarı’ndaki çalışmalarıyla parapsikoloji bilimsel temellere oturmuştur. Kuruluşundan bugüne kadar ruhsal olduğu düşünülen durumların farklı tiplerinin ölçümüyle ilgili yöntemler bu laboratuvarda geliştirilmiştir. Örneğin duyular-dışı algılama testlerinde kullanılan Zener kartları bu laboratuvarda Karl E. Zener tarafından bulunmuştur. Laboratuvarda istatistiksel yöntemler de sık olarak kullanılmıştır.

Fakat Duke Üniversitesi’nin yönetimindekiler, zamanla parapsikolojiye sempatilerini azaltmak zorunda kaldılar ve Rhine’ın 1965’te emekli olmasından sonra parapsikolojiyle bağlarını kopardılar. Rhine da daha sonra İnsan Doğasını Araştırma Vakfı’nı ve Duke Üniversitesi’ndeki laboratuvar çalışmalarının devamı için, bir Parapsikoloji Enstitüsü (*the Institute for Parapsychology*) kurdu.
Rhine’ın doğumunun yüzüncü yılı olan 1995’te söz konusu vakıf adını “*the Rhine Research Center*” olarak değiştirdi.

### Parapsikoloji Kurumu’nun kurulması

Psikolojinin giderek mekanik ve davranışçı anlayışa yönelmesiyle parapsikolojiye karşı azalan akademik ilgi, farklı psişik yeteneklere sahip üç medyum ya da psişik üzerinde yapılan deneyler sayesinde 1950’lerin sonunda yeniden artmaya başlamıştı. Bu üç ünlü psişik, düşünce fotoğrafçılığı alanında ün yapmış Ted Serios, kaşıkları eğip bükmesiyle psikokinezi alanında ün yapmış Uri Geller ve gezici durugörü yeteneğiyle ün yapmış Ingo Swann’dır.

Parapsikoloji Kurumu 19 Haziran 1957’de Durham’da (Kuzey Caroline) kuruldu. Oluşumu Duke Üniversitesi’nin parapsikoloji laboratuvarındaki çalışmalar sırasında Rhine tarafından önerilmişti. Rhine’ın önerisinde, parapsikoloji alanında uluslararası profesyonel bir kurumun çekirdeği olacak bir grubun oluşturulması fikri yatıyordu. Bu organizasyonun amacı, tüzüğünde belirtildiği gibi, “parapsikolojiyi bir bilim dalı olacak şekilde ilerletmek, bu alandaki bilgileri yaymak ve bu bilim dalında elde edilen sonuçları, diğer bilim dallarında elde edilen sonuçlarla bütünleştirmek” idi.Antropolog Margaret Mead bakanlığındaki Parapsikoloji Kurumu, 1969'da dünyadaki en büyük genel bilimsel kurum olan Bilimin Gelişmesi Amerikan Kurumuna (*American Association for the Advancement of Science*) bağlanmasıyla parapsikolojiyi ilerletmesinde büyük bir gelişme kaydetmiş bulunuyordu.
1957'de Rhine tarafından kurulan Parapsikoloji Kurumunun, 1969 Aralık ayında Amerikan Bilim Geliştirme Kurulunda (AAAS) kabul edilmesi parapsikolojinin saygınlığını kazanmasında önemli bir adım olarak kabul edilir. Kimilerince bu, parapsikolojinin bilimsel saygınlığının resmi biçimde onaylanması sayılabilirdi. Bu olay, özellikle ABD üniversitelerinde psi araştırmalarının artmasına neden olacaktı.
Günümüzde Parapsikoloji Kurumu, üyeleri psi fenomenini inceleyen bilim insanları ve akademisyenlerden oluşan, yaklaşık 300 üye kuruma sahip büyük bir kuruluş olup, Bilimin Gelişmesi Amerikan Kurumuna bağlılığını sürdürmektedir.
Bilimin Gelişmesi Amerikan Kurumunun yıllık kongresi parapsikologlara, araştırmalarını diğer bilim dallarındaki bilim insanlarına sunabilecekleri ve ulusal bilim politikası güden Bilimin Gelişmesi Amerikan Kurumuna politikasına uygun olmak şartıyla parapsikolojiyi ilerletebilecekleri bir forum olanağı sağlamaktadır.

### 1960'lı yıllarda Doğu Bloku’ndaki çalışmalar
İlginçtir ki, Rhine'ın ardından yani 1960'lı yıllarda tüm Avrupa ve Amerika'da parapsikoloji alanında durgunluk dönemi yaşanmasına karşın, bu dönemde Sovyetler Birliği'nde ve ona bağlı sosyalist ülkelerde bu dalda büyük bir ilerleme görülmüştür. 
Örneğin 1968 yılında yapılan uluslararası parapsikoloji kongresinde Batılılar hâlâ istatistik ve olasılık hesaplamalarını tartışırlarken, Sovyet delegeleri bütün duyular-dışı algılama fenomenlerinin kanıtlanmış olduğundan bahsediyorlardı. Onlar Batılı meslektaşlarıyla aynı yöntemleri kullanmamışlardı. Parapsikolojik araştırmaların istatistik ve olasılık hesaplamalarıyla kanıtlanamayacağını, çünkü bu tür olaylarda tekrarlanabilirliğin her zaman mümkün olmadığını biliyorlardı. Bu mantık ve yöntemlerle hareket eden Çekoslovakya, Romanya, Bulgaristan, Çin, Moğolistan gibi ülkelerde de parapsikoloji çalışmaları devlet desteğinde sürdürülmüş ve pek çok olumlu sonuç elde edilmiştir.

### Araştırmanın genişlemesinin 10 yılı (1970’ler)

Doğu Bloku ülkelerinde parapsikolojik araştırmaların yoğun olarak sürdürüldüğünün öğrenilmesi, Parapsikoloji Kurumunun Bilimin Gelişmesi Amerikan Kurumuna bağlanması ve 1970'li yıllarda psişik ve okült fenomenlerin kabul edilebilir konuma gelişi parapsikolojik araştırmaların bu on yıl boyunca gitgide genişlemesini sağladı. Bu dönemde ABD'de pek çok saygın organizasyonlar oluşturuldu, önemli kurumlar kuruldu. Bunlar arasında, Parapsikoloji ve Tıp Akademisi (1970), Bilim-ötesi (Parascience) Enstitüsü (1971), Din ve Psişik Araştırma Akademisi, Zihinsel Etkinlik Bilimleri Enstitüsü (1973), Kirlian Araştırma Ulusal Kurumu (1975), Princeton Mühendislik Normal-dışı Araştırma Laboratuvarı (1979) sayılabilir. Bu dönemde Stanford Üniversitesi de, 1946'da kurmuş olduğu Stanford Araştırma Enstitüsü yoluyla parapsikolojik çalışmalarına yeniden yoğunluk verdi.

Parapsikoloji'nin gözlem ve bakış açısı bu yıllarda bir hayli gelişti. 1970'li yıllarda psikiyatr Ian Stevenson araştırmalarını reenkarnasyon konusunda yoğunlaştırdı. Psikolog Thelma Moss kendisini UCLA'nın parapsikoloji laboratuvarında Kirlian fotoğrafçılığı çalışmalarına adadı. Bu dönemde Asya’dan Amerika’ya mistik öğretmenlerin akını ve onların meditasyon yoluyla ortaya koydukları yetenekler araştırmacıları “değişik şuur halleri”ni araştırmaya yöneltti. Fizikçi Russell Targ 1974’te Stanford Araştırma Enstitüsü’ndeki bazı çalışmalarında gözlemlediği bir psişik yeteneği adlandırmak üzere “gezici (coğrafi) durugörü” terimini ortaya attı.

Bu dönemde parapsikoloji dışındaki akademisyenlerde de bu tür araştırmalara karşı genel bir iyimserliğin hakim olduğu görülmekteydi. 1979'da 1100 profesör üzerinde yapılan bir araştırma bunu gözler önüne sermekteydi. Örneğin bu araştırmada psikologlardan yalnızca % 2'si duyular-dışı algılamanın olanaksız olduğunu ifade ediyordu. Bu profesörlerin % 34'ü ESP'ye inandıklarını, bunun saptanmış bir gerçek ya da muhtemel bir olasılık olduğunu belirtiyorlardı. Doğa bilimleri bilim insanlarının % 55'i, sosyal bilimlerdeki bilim insanlarının % 66'sı, sanat ve eğitimdeki akademisyenlerin de %77'si ESP araştırmalarını zahmete değer bulmaktaydılar.
Paranormal araştırmadaki bu yükseliş 1970'li ve 1980'li yıllarda devam etti. 1980'li yılların sonlarına doğru Parapsikoloji Kurumu, kendisine üye kurumların 30 ülkede faaliyet gösterdiğini açıklıyordu ki, bu sayıya Doğu Bloku ülkelerindeki kurumlar dahil değildi.

### Günümüzde parapsikoloji

Çağdaş parapsikolojik araştırma ABD’de günümüze doğru, gitgide küçülme göstermiştir. Bunun nedenlerinden biri önceki araştırmaların sonuçlarının bilim insanları tarafından güvenilir ve inandırıcı bulunmaması ve özellikle, parapsikologların diğer bilim dallarındaki akademik meslektaşlarından gelen güçlü muhalefetle karşı karşıya kalmaları olabilir.
ABD'de parapsikoloji alanında araştırma yapan laboratuvarlardan birçoğu kapanmıştır. Bunun nedeni, parapsikolojinin ABD'de bilim otoriteleri tarafından tam manasıyla bir bilim olarak kabul edilmeyişidir. ABD'de giderek kapatılan bu akademik laboratuvarların yerini özel kaynaklarca kurulan özel kurumlar aldı ve böylece ABD'nde parapsikoloji özel kurumlar içine hapsolmuş oldu.
28 yıllık araştırma faaliyetinden sonra Princeton Üniversitesi’nin normal-dışı araştırma laboratuvarı 2007'de tasfiye edildi.
ABD'de hâlen iki üniversite, akademik parapsikoloji laboratuvarını faaliyet halinde tutmaktadır:
* Virginia Üniversitesi, Psikiyatrik Tıp Bölümü, Algı Etüdleri Dalı/Kürsüsü: Bedensel ölümden sonra şuurlu yaşam olasılığı üzerine çalışmalarını sürdürmektedir.
* Arizona Üniversitesi, Veritas Laboratuvarı: Medyumları laboratuvar koşulları içinde incelemektedir.

Günümüzde parapsikolojik çalışmaların akademik olarak sürdürüldüğü Avrupa ülkeleri arasında başı çeken ülkelerden biri İngiltere’dir. Parapsikolojik araştırmalar, günümüzde psikolojinin alt dalları olarak da yaygınlaşmıştır. İnsan zihninin aşkın ya da spiritüel olduğu düşünülen yanını etüd eden "transpersonal psikoloji" ve sübjektif normal-dışı deneyimleri geleneksel psikolojik terimleri kullanarak inceleyen "anomalistic psikoloji" buna örnek olarak gösterilebilir.

Avrupa'da parapsikoloji dalının bulunduğu bazı üniversiteler şunlardır:
* Edinburgh Üniversitesi, Koestler Parapsikoloji Ünitesi (KPU), (İskoçya)
* Northampton Üniversitesi, Parapsikoloji Bölümü (İngiltere)
* Utrecht Üniversitesi, Parapsikoloji Kürsüsü (Hollanda)
* Lund Üniversitesi, Parapsikoloji Bölümü (İsveç)
* Herfortshire Üniversitesi, Psikoloji Bölümü, Perrott-Warrick Ünitesi (İngiltere)
* London Üniversitesi, Goldsmith, Normal-dışı Psikoloji Araştırma Ünitesi (İngiltere)
* Liverpool Hope Üniversitesi, Parapsikoloji Araştırma Grubu (İngiltere)
* Liverpool John Moores Üniversitesi, Şuur ve Transpersonal Psikoloji Araştırma Ünitesi

## Elektroansefalogram aygıtı ve beyin dalgalarının ölçülmesi

Hayvanlarda beyin, merkezi kontrol organı olarak, tüm diğer organların işlevlerini denetler ve yönetir. Bu işlevlerini yürütürken, beynin faaliyetlerine elektriksel olayların eşlik ettiği yüzyılımızın başlarından beri bilinmektedir. *Kafatası çevresine yerleştirilen [[elektrot]]lar yardımı ile, beynin faaliyeti sırasında kendiliğinden oluşan, sürekli ritmik elektriksel [[potansiyel]] değişimlerinin veya reseptör faaliyetlerine bağlı olarak uyarılmış durumda iken biraz daha farklı olan potansiyel değişimlerin yazdırılması yöntemine elektroansefalografi *'(EEG)** denir.''


Beyin içinde veri iletimini sağlayan, tüm sinir sistemini oluşturan, [[nöron]] adı verilen hücrelerde, söz konusu verinin iletimi bir elektriksel sinyal şeklindedir. Hücrenin farklı noktalarında farklı zamanlarda farklı [[iyon]] [[konsantrasyon]]u oluşur. Bu farklı iyon konsantrasyonları hücrenin farklı kısımlarının farklı elektriksel potansiyele sahip olmasına neden olur. Beyin bir bütün olarak düşünüldüğünde, insan farklı düşünce anlarında iken beynin farklı kısımlarında farklı veri iletimleri oluşacak, dolayısıyla kafatasının farklı kısımları farklı elektriksel potansiyellere sahip olacaktır. EEG aygıtı hassas bir gerilim ölçer olarak da düşünülebilir. Bu aygıt kafatasının farklı noktaları arasındaki potansiyel farkını ölçer. Bu potansiyel farkın zamana bağlı grafiği bir kâğıda çizdirildiğinde elde edilen şekil bir "dalga" ya benzer. Burada "beyin dalgası" olarak adlandırılan kavram, kafatasının farklı noktaları arasındaki potansiyel farkın zamana bağlı olarak kâğıda çizdirilmesi sonucu oluşan dalga şeklidir (Bkz. Şekil: Alfa dalgası).

Bu aygıt klinik araştırmalar kapsamında, beynin farklı düşünsel zamanlarda farklı noktaları arasındaki potansiyel farkı ölçmek için tasarlanmıştır. Böylece normal bir insan ile epilepsi gibi çeşitli beyinsel hastalıklara sahip insanlar arasındaki farklılıklar gözlemlenmiş, insanın beyinsel bir rahatsızlığa sahip olup olmadığının tespiti kolaylaştırılmıştır. Örnek olarak bir insan beyninde, derin uyku durumunda veya genel anestezik durumlarda "delta" adı verilen dalgalar; rüyalı uyku durumu veya orta anestezik durumlarda "beta" adı verilen dalgalar; uyanık bireylerin fiziksel ve zihinsel olarak tam dinlenimde bulunduğu, dış uyaranların olmadığı, gözlerin kapalı durumlarda ise "alfa" adı verilen dalgalara karşılık genel potansiyel farklar oluşur. Bu farklı potansiyeller, tamamen beynin farklı düşünme anlarında, nöronlar arası farklı veri iletimleri sonucu beynin farklı kısımlarında farklı iyon konsantrasyonları oluşması ve bunun da bir potansiyel fark oluşturması fiziksel gerçeği sonucunda oluşur.

Parapsikolojik araştırmalar kapsamında yapılan deneylerde hafif [[hipnoz]],[[trans]] ve [[meditasyon]] hallerinde beynin alfa dalgaları yayınladığı saptanmıştır. Parapsikolojide ''hafif hipnoz'', ''tranz'' ve ''meditasyon'' olarak adlandırılan durumların ''"uyanık bireylerin fiziksel ve zihinsel olarak tam dinlenimde bulunduğu, dış uyaranların olmadığı, gözlerin kapalı olduğu"'' durumlara karşılık geldiği göz önüne alındığında, bu durumlarda elde edilen alfa dalgalarının fizik-ötesi herhangi bir duruma karşılık gelmediği görülmektedir.

== Parapsikolojinin içerdiği ve ilgilendiği konu ve alanlar ==





Günümüzde, parapsikolojik incelemelerde [[psişik yetenek]]ler ve deneyimler, biçimleri bakımdan iki grupta ele alınırlar:

* [[Zihin]]sel deneyimler: Parapsikoloji araştırmalarında [[zihin]]sel ya da öznel ortaya çıkan [[fenomen]]leri kapsar. Burada süjenin, yani deneğin dış dünyadan aracısız bilgi alması olayı söz konusudur. Bu fenomenler parapsikolojide [[duyular-dışı algılama]] başlığı altında incelenir. [[Durugörü]] (uzaktan görme), [[telepati]] (düşünce nakli, uzaduyum), [[prekognisyon]] (önceden bilme), [[psikometri]] (ruhsal ölçüm), şifacılık, [[beden-dışı deneyim]]ler ([[astral seyahat]]) ve benzeri fenomenler bu gruba girer.
* [[Fizik]]sel etkiler: Deneğin, çevresindeki eşyalar üzerinde bedenini kullanmaksın fiziksel etkiler oluşturması [[fenomen]]lerini kapsar. Bu tür fenomenler [[telekinezi]] ya da [[psikokinezi]] ([[Telekinezi|P.K.]]) başlığı altında incelenmektedir. [[Telekinezi|P.K.]] etkisine, [[ruh]]sal gücün madde üzerindeki fiziksel etkisi de denebilir.

Parapsikoloji'nin içerdiği ve ilgilendiği konu, alan ve fenomenlerden bazıları şöyle açıklanır:

* **Backster etkisi**: Bitkisel algılama ya da bitkilerdeki [[psişik]] algılama.
* **Beden-dışı deneyim**: Kişinin [[uyku]] gibi [[ruh]] ve beden bağlarının gevşediği hallerde [[esîr]]î beden ya da astral beden (spiritüalizm'de [[duble]]) denilen süptil maddelerden oluşan bedeniyle [[fizik]]sel bedeni dışında, bilinci yerinde olarak, başka mekanlarda dolaşmak üzere yolculuk yapması.
* **Değişik şuur halleri**: İnsanın uyanıkken bulunduğu olağan şuur halinden farklı şuur halleri.
* **Durugörü**: Canlı ve cansız nesnelerin ve olayların beş [[duyu]]nun yardımı olmadan ([[paranormal]] olarak) algılanması. Bu alanda en tanınmış isim Ingo Swann'dır.
* Düşünce fotoğrafçılığı: Bir [[fotoğraf]] cihazı kullanarak veya kullanmadan, insanın düşünce ve imajlarının hassas bir fotoğraf [[film]]i üzerine kaydedilmesini konu alan [[paranormal]] [[fotoğrafçılık]]. Bu alanda en tanınmış isim Ted Serios'tur. 
* **Ekminezi**: [[Hipnoz]] veya "psikolojik ayrışma" içindeki süjede (denekte) içinde bulunduğu yaşamdaki veya geçmiş yaşamlarındaki ([[reenkarnasyon]]larındaki) izlenimlerin tekrar canlanması ve bunu sağlayan [[yöntem]].
* **Empati**: Birbirlerine manevi bakımdan sıkıca bağlı iki canlı arasında, duygu ve ruhsal hallerin aktarılması fenomeni.
* **Felaket belirtisi**: Kişide ölüm, kaza veya aniden rahatsızlanma gibi hoş olmayan olaylardan birkaç saat kadar kısa bir süre önce oluşan normal-dışı ön belirtiler.
* **Levitasyon**: İnsan ya da hayvan vücudunun veya özgül ağırlık olarak havadan daha ağır [[nesne]]lerin görünür herhangi bir fiziksel etkenin yardımı olmadan havaya kaldırılması, havada asılı kalması veya havada gezinmesi. Batı'da [[levitasyon]] [[fenomen]]i konusunda en tanınmış isim Daniel Dunglas Home'dur. ([http://images.google.com.tr/imgres?imgurl=http://www.amazingabilities.com/yp5.jpeg&imgrefurl=http://www.amazingabilities.com/amaze8a.html&h=328&w=227&sz=8&hl=tr&start=43&tbnid=Pzk8QwegggmF0M:&tbnh=118&tbnw=82&prev=/images%3Fq%3DLevitation%26start%3D36%26ndsp%3D18%26svnum%3D100%26hl%3Dtr%26sa%3DN  Yogi Pullavar’ın 1936 yılında Hindistan’daki levitasyon gösterisi])
* **Ölüm döşeği vizyonları**: İnsanın [[ölüm]] sırasındaki [[paranormal]] algıları.
* **Ölüm-ötesi deneyimi**: Bedensel işlevleri bakımından tıbben ölü sayılmış, fakat bir süre sonra [[reanimasyon]] (yeniden canlandırma) [[yöntem]]leriyle veya kendiliğinden yeniden yaşama kavuşmuş kimselerin bu [[ölüm]] ve yeniden yaşama dönüş arasındaki sürede geçirdikleri deneyim.
* **Prekognisyon**: Meydana gelecek olayların önceden [[paranormal]] olarak algılanması fenomeni.
* **Psikokinezi** ([[Telekinezi]]): Kişinin maddeler üzerinde düşünce gücüyle etki yapması. Bu alanda en tanınmış isimler [[Geller etkisi|Uri Geller]] ve Nina Kulagina'dır.
* **Reenkarnasyon**: [[Ruh]]un sürekli olarak tekrar bedenlenmesi.
* **Rüya**larda [[ESP]]
* **Tekinsizyer**: [[Hayalet|Fantom]]ların görülmesi, eşyaların kendiliğinden hareket etmesi, mahiyeti anlaşılamayan birtakım seslerin duyulması gibi olayların sıkça gözlemlendiği yerler.
* **Telepati*': [[Düşünce]]ler arasında doğrudan doğruya bağlantı kurulması, iki [[zihin]] veya [[ruh]] arasında imaj, fikir, [[sembol]] tarzında ortaya çıkan [[tesir]] alış verişi.

== Parapsikoloji'nin çeşitli alanlardaki uygulamaları ==
* [[Arkeoloji]] alanında
Belirli bir sayıda da olsa [[psi]] deneklerinin yardımıyla gerçekleştirilen arkeolojik keşifler olmuştur ve [[psi]] deneklerinin yardımıyla sürdürülen arkeoloji çalışmaları vardır.
Bu konuda özellikle, 4445 denek tarafından verilen [[enformasyon]]lardaki çakışmalardan yola çıkarak kazı yerlerini belirlemek amacını güden Stephan Schwartz'ın çalışmalarını belirtmek gerekir.
Bununla birlikte, [[psi]] denekleri tarafından sunulan, keşif yapma olanağı sağlayan enformasyonların kesinlik ölçüsünü saptamanın güçlüğüne de dikkat çekmek gerekir.

* [[İstihbarat]] alanında
Bu konuda en tanınmış çalışmalar [[CIA]]’nin himayesinde gerçekleştirilmiş olanlardır ki bunların son kod adı “*Stargate*”dir.
Yaklaşık 20 yıl boyunca CIA tarafından çok gizli bir program uygulamaya kondu. Bu programda seçilmiş ve hazırlanmış bir grup deneğin istihbarat alanında kullanımı söz konusuydu. Bu ekipte en yetenekli denek olarak kabul edilen Joe McMoneagle çalışmasından dolayı liyakat nişanı aldı.

* Kayıp kişilerin aranması alanında
Yine [[psi]] deneklerinin verdikleri [[enformasyon]]lar sayesinde bulunan kayıp kişiler olmuştur. Bu bakımdan [[Amerika Birleşik Devletleri|ABD]] gibi kimi ülkelerde [[polis]]in kayıp kişileri bulmada çaresiz kaldığında zaman zaman [[medyum]]lara başvurduğu ileri sürülür.

== Araştırmalar ==
=== Metodolojisi ===

Parapsikologlar, [[paranormal]] [[fenomen]] etüdünde fenomene çeşitli yöntemlerle yaklaşımda bulunurlar. Bu yöntemler, geleneksel [[psikoloji]]de kullanılan niteliksel yaklaşımların yanı sıra, niceliğe dayalı deneysel ve gözlemsel [[metodoloji]]leri de içerir. Parapsikologların çoğu, etütlerinde, [[psi]]nin [[istatistik]]i kanıtını sınarken "meta-analiz" yöntemini kullanırlar.

=== Ganzfeld uyarımı ===

[[Ganzfeld uyarımı]] (ganzfeld stimulation) parapsikoloji [[laboratuvar]]larındaki deneylerde denekte [[duyular-dışı algılama]]yı harekete geçirmek üzere “duyumsal yoksunluk” sağlanması (duyumsal uyaranların minimum düzeye indirildiği bir ortam sağlanması) olayına verilen addır.

Önceleri vizüel süreç testlerinde kullanılan [[terim]], 1973 yılından itibaren psi testlerindeki uygulamalar için kullanılmaya başlanmıştır. Bu uyarım sayesinde, beş [[duyu]]sunu kullanamayan deneğe paranormal algılamalar için bir çeşit fırsat ortamı yaratılmakta, denek, zorunlu olarak [[duyular-dışı algılama]] alanına itilmektedir. Fakat beklenen [[paranormal]] algılamalardan hangisinin oluşacağı bilinmez; yani denekte bir [[telepati]] fenomeni de oluşabilir, [[durugörü]] de, [[prekognisyon]] da.

Parapsikologlar [[ganzfeld uyarımı]]nı sağlamak üzere, “yüzme kabini” veya “[[izolasyon kabini]]” denilen, [[ısı]]sı beden ısısına ayarlı, tuzlu suyla dolu, gürültü ve diğer uyaranlardan yalıtılmış çeşitli kabinler hazırlamışlardır.

[[Ganzfeld uyarımı]] bir [[telepati]] denemesi için yapıldığı takdirde söz konusu “duyumsal yalıtılma” hem “alıcı” denek, hem de “verici” denek üzerinde uygulanır. Yaklaşık 20 ile 40 dakika arasında süren "telepatik gönderme" süresi sonunda “alıcı” “[[duyum]]sal yalıtılma”dan çıkarılır. Kendisine, örneğin dört imaj (ya da video) gösterilerek, hangisinin gerçek “hedef” olduğu, yani boş tuttuğu zihnine “verici”den hangi imajın geldiği sorulur. Sonuçlar, doğru seçimin şans olasılıklarına oranla çok daha fazla oranda olduğunu ortaya koymaktadır.
Bu meta-analiz sonuçları anlamlı olmakla birlikte, tartışmaya açık olduğundan [[akademik]] [[psikoloji]] dergilerinde tartışılmaktadır. Bununla birlikte, bazı deneylerde alıcıların “telepatik gönderme” sonrası kendilerine söz konusu test imajları gösterilmemesine rağmen, kimi zaman doğru yanıtı verdiklerine rastlanmıştır.

=== Gezici durugörü (coğrafi durugörü) deneyleri ===
Gezici [[durugörü]] deneyleri kişinin beş duyusuyla algılayamayacağı uzaklıktaki ya da kapalı bir ortamdaki olay, nesne, yer ve canlıları algılayabilmesi [[paranormal]] yeteneğini sınar. Laboratuvarda yapılan gezici durugörü deney türlerinden birinde, örneğin bir havuzun yüzlerce [[fotoğraf]]ı çekilir, sonra bu fotoğraflardan biri denek için “hedef” olmak üzere rastgele seçilir ve denekten uzak bir yere konur. Gezici durugörü deneycisinden görmediği bu fotoğrafın bir kâğıda taslağını çizmesi ya da bu fotoğrafı bir şekilde betimlemesi istenir. Bu süreç belli bir sayıdaki "hedef fotoğraf"larla tekrarlanır. Bu yöntemin yeni, farklı ve gelişmiş usulleri sayesinde, bu tür deneylerin sonuçları daha isabetli ve verimli hale gelmiş bulunmaktadır. Bu tür deneyler ABD'nin devlet kontrolü ve sözleşmesi altında, Princeton Üniversitesi’nin normal-dışı araştırma laboratuvarı, Stanford Araştırma Enstitüsü ve Bilim Uygulamaları Uluslararası Kurumu’ndaki bilim insanları tarafından 25 yıl boyunca sürdürülmüştür. Biriken veriler hava-uzay bilimi profesörü Robert G. Jahn ve [[psikolog]] Brenda Dunne tarafından incelenmiş ve bu deneylerde yer ve olayların beklenilen şans olasılığının çok daha üzerinde bir oranla algılandığı belirtilmiştir.

Gezici durugörü [[medyum]]ları içinde en ünlüsü olan ABD'den Ingo Swann’ın bu [[psişik yetenek|psişik yeteneğini]] kullanabilmesi için, yerkürenin herhangi bir yerinin [[enlem]] ve [[boylam]] [[koordinat]]larının kendisine verilmesinin yeterli olduğu ileri sürülür. Ayrıca, ABD'nin soğuk savaş döneminde [[Sovyetler Birliği]]’ne karşı Swann’ın bu [[paranormal]] yeteneğinden yararlanmış olduğu ileri sürülür.

=== RNG ile Psikokinezi deneyleri ===
Güçlü ve ucuz [[elektronik]] ve [[bilgisayar]] teknolojilerine kavuşulması [[zihin]] ile [[madde]] arasındaki mümkün etkileşimler konusundaki tam otomatik [[deney]]lerin gelişimini sağlamış bulunmaktadır. Bu tür laboratuvar deneyleri içinde ABD'de en sık uygulananı, bir RNG ([http://en.wikipedia.org/wiki/RNG random number generator] ) yöntemidir. Yöntemin temelinde deneğin zihin yoluyla rastgele sayıların dağılımını değiştirmeye çalışması söz konusudur. Bu yönteme dayalı tekniklerle kişilerdeki [[psikokinezi]] kabiliyeti test edilebildiği gibi, bir topluluğun RNG’ler üzerindeki etkisi de test edilebilmektedir.
RNG veritabanlı temel meta-analizler ABD'de, *Foundations of Physics* [[gazete]]sinin 1986’da yayın hayatına başlamasından beri, birkaç yılda bir bu gazetede yayımlanmaktadır.

=== Bio-PK deneyleri ===
“Zihnin canlı sistemler ile doğrudan etkileşimleri” (DMILS) ya da diğer deyişle [[bio-PK]], bir kimsenin [[tesir]] yoluyla kendisinden uzaktaki bir kimsenin psikofizyolojik durumu üzerinde değişiklikler yapabilmesi anlamında kullanılmaktadır. Bu tür [[laboratuvar]] [[deney]]lerinden birinde “etkileyecek olan” ile “etkilenecek olan” birbirinden belli bir mesafedeki, farklı yerlerde yalıtılırlar. Etkileyecek olan bakışlarını diğeri üzerinde sabitleştirir, onu etkilemek üzere niyetlerine konsantre olur. Örneğin “etkileyecek olan” diğerinden düzenli olarak -sessizce, zihnen- bir şeye bakmasını ister.

=== Ölüm-ötesi deneyimi ===

[[Ölüme yakın deneyimler|Ölüm-ötesi deneyimi]], bedensel işlevleri bakımından tıbben ölü sayılmış, fakat bir süre sonra [[reanimasyon]] (yeniden canlandırma) yöntemleriyle veya kendiliğinden yeniden yaşama kavuşmuş kimselerin bu [[ölüm]] ve yeniden yaşama dönüş arasındaki sürede geçirdikleri deneyime verilen addır.
 
Bilimsel çevreler bu tip deneyimlerin bir çeşit [[halüsinasyon]] olduğunu belirtmekteyken, paranormal uzmanları ve bazı ana-akım bilim insanları bu deneyimlerin ölümden sonra hayata kanıt olduklarını söylemektedirler.

[[Terim]] [[Amerika Birleşik Devletleri|ABD]]'nden araştırmacı [[hekim]] Dr.Raymond Moody tarafından ortaya atılmıştır. Özellikle [[psikiyatr]]lar tarafından sürdürülen ölüm-ötesi deneyimi araştırmaları Elisabeth Kübler-Ross, Karlis Osis, George Ritchie ve Raymond Jr tarafından başlatılmıştır denilebilir. Bunlardan Moody 1998'de [[Las Vegas]]'daki Nevada Üniversitesi'nde "bilinç çalışmaları"na başkan olarak atanmış biridir. Bu araştırma alanındaki ilk [[kurum]], öncü araştırmacıların ve deneyimcilerin gereksinimlerini karşılamak üzere 1978'de kurulan "Ölüm-ötesi deneyimi Etütleri Uluslararası Kurumu"dur (IANDS). Bu alanda sonradan isim yapmış diğer araştırmacılardan [[psikiyatr]] Bruce Greyson, [[psikolog]] Kenneth Ring ve kardiyolog Michael Sabom ölüm-ötesi deneyimi araştırmalarını akademik ortama taşımışlardır.
Ölüm-ötesi deneyimi spiritüalistler ve az sayıdaki parapsikologlarca ölümden sonra yaşamın varlığına ilişkin kanıtlardan biri sayılmaktadır.

Dr. Raymond Moody ve Dr. Elisabeth Kubler-Ross bu deneyimi geçiren kimselerin anlattıklarının [[hastane]]lerde kaydedilen raporları üzerinde çalışmış ve binlerce vakanın titizlikle incelenmesinden sonra şu sonuçlara varmışlardır:
* [[Kalp masajı|Reanimasyon]]la yaşama döndürülenlerin anlattıklarında büyük ölçüde ortak noktalar bulunmaktadır.
* Öldü teşhisi konulan kimseler, bedenlerinin ölü sayıldıkları sürede, [[bilinç]]lerini yitirmemişler, gözleri kapalı oldukları ve yerlerinden kalkmadıkları halde, çevrede olup bitenleri görebilmişler, bilebilmişlerdirler. ([[Doktor]]un [[hemşire]]yle neler konuştuğu, hemşirenin neyi almak üzere, ne zaman, nereye gittiği vs.)
* Ölü sayıldıkları sürede yalnızca [[ameliyat]] odasında olup bitenleri değil, oda dışındaki, oda duvarlarının ardında cereyan eden olayları bile görmüşler, yaşama döndüklerinde gördüklerini ayrıntılarıyla anlatmışlar, anlattıkları doktorları tarafından tümüyle doğrulanmıştır.

=== Parapsikoloji araştırmacıları ===
Parapsikolog terimi ilk duyulduğunda genellikle [[psikoloji]] diplomasına sahip bir araştırmacı anlaşılır, oysa bu alanda uzmanlaşmaya gelen [[bilim insanı|bilim insanları]] kökenleri itibarıyla çok farklı alanlardan ([[fizikçi]]ler, [[hekim]]ler, [[biyolog]]lar) olabilirler. [[İngiltere]] gibi bazı ülkelerde parapsikoloji üzerinde uzmanlaşmış kimselere [[devlet]] diploması verilmektedir. Günümüzde parapsikologların çoğu Amerikan Bilim Geliştirme Kurulunun (AAAS) üyesi olan, Parapsikoloji Kurumu
adlı bilimsel kuruma üye olmaktadır. Bu kurumun tam üyesi olabilmek için gerekli koşullar şunlardır: [[Doktora]] yapmış olmak, parapsikoloji hakkında bilimsel bir gazete veya günlükte Kurum'un üyeleri tarafından kabul edilebilecek kaliteli bir makale yazmış olmak ve Kurum'un iki üyesi tarafından üye seçilmiş olmak.
Bu kriterler Amerikan Psikoloji Kurumunun kriterleriyle hemen hemen aynıdır. Bu noktadan hareketle parapsikoloji araştırmacısının diğer bilimsel etkinlik alanlarındaki araştırmacılardan hiçbir farkı yoktur.
Parapsikolojiye muhalif kuşkuculardan Ray Hyman bile bu konuda şöyle der: “*Deneysel parapsikologların çoğu üniversite diplomalıdır. (…) Onlar bu alanda da kendi alanlarında edinmiş oldukları, bilimsel sorgulamanın deneysel denetimlerini ve istatistik tekniklerini kullanabilecek formasyona sahiptirler.*”
Yaklaşık 100 kadar “tam üye”ye sahip Parapsikoloji Kurumu’nun üye sayısı birkaç yıldan beri istikrar göstermektedir.
Kurumun çeşitli üye [[kategori]]leri de hesaba katılırsa, Parapsikoloji Kurumu’nun bünyesinde yer alan yaklaşık 200 araştırmacının dünyanın çeşitli ülkelerinde parapsikoloji alanında çalışmalarını sürdürdüğü söylenebilir ki, bunların yaklaşık dörtte biri [[araştırma]]larını tümüyle resmi yapılarda sürdürmektedir.

== Eleştiriler ==
Parapsikolojiyi eleştirenler [[Carl Sagan]]'ın “*Olağanüstü iddialar olağanüstü kanıtlar gerektirir*." sözünü sıkça tekrarlarlar. Parapsikolojik [[fenomen]]in gerçekliği ve parapsikolojik araştırmaların bilimsellik değeri akademik çevrelerde günümüze dek tartışılagelmiştir. Eleştirilerden biri, parapsikolojinin açıkça tanımlanmış bir konu maddesi olmaması, talep üzerine [[psi]] etkisini gösterecek kolayca tekrar ettirilebilen bir deneyinin olmaması ve henüz [[paranormal enformasyon]] aktarımını açıklayan bir [[teori]]sinin olmamasıdır.

York Üniversitesi psikoloji profesörü James E. Alcock'a göre bu nedenlerden, fizik, biyoloji gibi daha geleneksel bilimlerin disiplinler arası araştırma alanına parapsikolojinin deney sonuçlarının ancak az bir kısmı dahil olabilir.
Aslında parapsikolojide enformasyon aktarımını açıklayan birkaç teori ortaya atılmışsa da, kuşkucular bu teorileri çağdaş [[fizik]] teorileri ile uyuşmamasından dolayı kabul edilemez bulmuşlardır. 
Buna karşılık, parapsikolojide [[psi]] etkilerini elde etme olanağı sağlayan [[parametre]]lerin neler olduklarını saptama imkânı sağlayan "kavrama modelleri"nin mevcut olduğunun ve [[pragmatik]] enformasyon [[model]]i olarak betimleyici varsayım taslaklarının bulunduğunun da unutulmaması gerekir (Lucadou, 1987).

Öte yandan bazı parapsikologlar da parapsikolojik konuların, fizik, [[matematik]] ya da [[biyoloji]]nin konularından bir hayli farklı (ruhsal) olduğuna dikkat çekerek, bazı kıstasların tüm bilim dallarına uygulanamayacağına, bilimselliğin ölçüsünün [[teori]]k düzeyden ve tekrarlanabilirlikten ziyade [[bilimsel yöntem]]in uygulanması, deneysellik, çalışma biçimi v.s. olması gerektiğine dikkat çekmektedirler.
Kuşkucuların teorik düzeydeki eleştirilerinden biri de vücuttaki [[Duyular dışı algılama|D.D.A.]] [[organ]]ının ve paranormal enformasyon kaynağının parapsikologlarca keşfedilememiş olmasıdır. Buna yanıt olarak da parapsikologlar psi etkilerinin fiziksel fenomenlerdeki modaliteler gibi işlemediğini, dolayısıyla [[vücut]]taki bir alıcı organdan veya [[enformasyon]] kaynağından söz edilemeyeceğini belirtmektedirler.

== Sahtekarlıklar-hileler ==


[[Spiritüalizm]] alanında sıkça rastlandığı gibi bu alanda da sık sık, hileye başvuran şarlatanların olduğu saptanmıştır.

Hile konusundaki ilk açıklamalardan biri 19.yy.'da bazı [[medyum]]ları sahtekârlıkla suçlayan ünlü illüzyonist [[Harry Houdini]]'den gelmiştir. Gerçekten "deneysel spiritüalizm"in başlangıç döneminde hilelere başvuran şarlatanların sayısı azımsanamayacak kadar çoktu. Fakat unutulmaması gereken bir nokta, [[metapsişik]]çilerin ve parapsikologların bizzat kendilerinin bu şarlatanların hilelerini gün ışığına çıkarmış olmalarıdır ve ayrıca seanslarda olası hilelere karşı önlem almalarıyla [[deney]]lerin gitgide daha sağlıklı hale gelmesini sağlamışlardır.
Hile denekten gelebileceği gibi deneycinin (deneyi düzenleyenin) kendisi tarafından da oluşturulabilir. Örneğin Rhine'ın bir öğrencisi olan Walter J. Levy, Rhine'ın baskısıyla yaptığı hileyi itiraf etmiş, Rhine da bu tespitini *Journal of Parapsychology*’da yazmış ve Levy’nin önceki [[makale]]lerinin dikkate alınmaması gerektiğini bildirmişti.

Buna karşılık, Charles Tart, bazı kuşkucuların da, kimi zaman, parapsikoloji protokollerinde hiçbir kusur ya da dolambaçlı yol bulamamalarına rağmen, yine de [[deney]]cinin bir hilesi olduğunu ileri sürdüklerini belirtmektedir.
Aşağıdaki olaylar buna örnek olarak gösterilmektedir :

* Rupert Sheldrake ve köpeği Jaytee konusunda James Randi : Randi verileri analiz ettiğini ve hileleri keşfettiğini iddia etmiştir. Fakat Sheldrake’e
bakılırsa, Randi verileri asla incelemediğini itiraf etmişti.
* Rhine’ın deneyleri ve Pearce-Pratt Seansı konusunda Hansel : Bu [[deney]]lerde herhangi bir hile bulamayan Hansel sonunda kendisine bir hile iddiası sağlayabilecek [[laboratuvar]] planlarını inceledi. Oysa incelediği planlar binanın o dönemdeki planları değildi. Binanın o dönemdeki asıl planları incelendiğinde Hansel’in eleştirisi tamamen çürütülmüş duruma düşmektedir.
Hansel bu bilgi hatasına rağmen iddiasından vazgeçmemiştir.
* Rhine’ın [[deney]]leri konusunda Henri Broch : Henri Broch Rhine’ın [[Zener kartları]] ile yaptığı deneylerdeki başarının nedeninin kartlarının şekilsiz yüzünün işaretli ya da kusursuz biçimde olmayışına ve deneklerin buradan yola çıkarak doğru yanıtı kolaylıkla bulabildiklerini iddia etmişti.
Oysa, Rhine’ın [[araştırma]]larının çoğunda deneklere kartların arka yüzleri de gösterilmezdi.

Bazı parapsikologlara göre kuşkucular, parapsikolojik araştırmanın saygınlığını yitirip gözden düşmesi için, özellikle, « sahte hile» haberleri yayımlamaktadır.

Son olarak belirtmek gerekir ki, parapsikolojik araştırma alanında, [[bilim]]sel her alanda olduğu gibi, kasıtlı olarak hilenin söz konusu olmadığı, irade-dışı hatalar da söz konusu olabilmektedir. Örneğin "Rosenthal ya da Pygmalion etkisi"nde deneycinin kanısından kaynaklanan bir hata söz konusu olmuştur.

== Deneysel sonuçların eleştirisi ==
Bazı analizci [[eleştirmen]]ler parapsikolojik etüdün [[bilim]]sel olduğunu kabul etmekle birlikte, bu etüdün [[deney]]sel sonuçlarının tatminkar olmadığını düşünmektedirler.

Kuşkucu eleştirmenler ise [[psi]] [[araştırma]]larında görünüşte başarılı sonuçlar alınmış olmakla birlikte, bu başarıların gerçek psi etkisinden ziyade, titiz olmayan, sağlıksız çalışmaların ya da [[metodoloji]]k kusurların ürünü olduklarını ileri sürmektedirler.

== Deney-dışı psişik deneyimler ==

Kuşkusuz parapsikoloji [[deney]]lerden ve [[laboratuvar]] çalışmalarından ibaret değildir ve bu yönüyle bilimsel yönteme zıtlık gösterir. Parapsikoloji kökenini, yaygın olarak “paranormal deneyimler” olarak adlandırılan kendiliğinden ortaya çıktığı iddia edilen olaylardan almaktadır. Bu tür deneyimler hemen hemen tüm [[kültür]]lerin [[folklor]]larında anlatılagelmiştir ve genel olarak rapor edilenler birbirinin çok benzeridir. 

Chicago Üniversitesi Ulusal Düşünceyi Araştırma Merkezi tarafından yapılan bir araştırma göstermiştir ki, [[Amerika]]lıların büyük çoğunluğu yaşamlarının herhangi bir döneminde, bir ya da birden fazla psişik deneyim geçirdiğini iddia etmektedir. Amerika, [[Avrupa]] ve [[Avustralya]]'daki bazı araştırma ve anketler de, insanların çoğunun başından [[telepati]], [[prekognisyon]] veya benzeri bir [[paranormal]] fenomenin geçmiş olduğunu iddia ettiğini ortaya koymaktadır.
Parapsikologlara göre, örneğin, uzun süredir görmediğimiz birini tam düşündüğümüz sırada veya onu düşünmemizden kısa bir süre onu görmemiz yahut ondan bize bir [[telefon]] ya da [[posta]] gelmesi telepatik irtibatın deney-dışı örneklerinden biridir. Aynı şekilde, parapsikologlara göre, karşımızdaki kişi daha lafa başlamadan ne söyleyeceğini bilmemiz de her zaman tahmin gücümüzden kaynaklanmamaktadır. Ancak bu yargı deneysel yöntem kullanılarak sistematik bir şekilde incenmediğinden bilimsel çevrede kabul görmez.

[[Psişik]] olayların en yaygın tiplerinden biri de “[[Duyular dışı algılama|Duyular-dışı algılama]] rüyaları” olarak adlandırılan [[düş]]lerdir ki, bu tür rüyalarda kişinin aslında, o anda bulunduğu yerden uzakta meydana gelen bir olayı algıladığı sanılmaktadır. Kişi rüyasında gördüğü olay hakkında [[uyku]]ya dalmadan önce hiçbir bilgisi ve düşüncesi olmadığını sanmaktadır; fakat rüyasını anlattıktan sonra yapılan incelemede doğruluğu ortaya çıkmaktadır. Sık rastlanan bir psişik rüya da [[telepatik rüya]]lardır, telepatik rüyalar ilk kez Maimonides ESP-rüya [[laboratuvar]]ında keşfedilmiştir.

== Bazı Parapsikolojik süreli yayınlar ==
* *Journal of Society for Psychical Research* (Society for Psychical Research
tarafından yayımlanmaktadır) 
* *Journal of the American Society for Psychical Research* (American Society for Psychical Research
tarafından yayımlanmaktadır)  
* *Journal of Parapsychology* (Rhine Research Center and Institute for Parapsychology
tarafından yayımlanmaktadır) 
* *International Journal of Parapsychology* (Parapsychology Foundation
tarafından yayımlanmaktadır) 
* *Australian Journal of Parapsychology* (Australian Institute of Parapsychological Research
tarafından yayımlanmaktadır) 
* *European Journal of Parapsychology*
* *Journal of Scientific Exploration*
* *Parapsychological Convention Proceedings*
* *Parapsychology Foundation Review*
* *Revue Française de Psychotronique*

== İlgili kitap ve makaleler ==
* Bensaude-Vincent, Bernadette et Blondel, Christine. *des savants face à l'occulte*, Editions La Découverte, ISBN 2-7071-3616-6, janvier 2002
* Broughton, Richard S. (1992). [http://www.amazon.com/Parapsychology-Richard-S-Phd-Broughton/dp/0345379586 *Parapsychology*] . [[Ballantine Books]]. 
* de la Villette, Colloque. *La pensée scientifique et les parasciences*,, 24-25 février 1993, Ed. Albin Michel, 1993, ISBN 2-226-06464.
* Forget, Pascal. *Y croyez-vous ?*, Stanké, Montréal, 1999.
* Hasquin, Hervé. *Magie, sorcellerie, parapsychologie*, Ed. de l'université de Bruxelles - 1984, 237 pp. 
* Holzer, Hans Ph.D. Parapsychologist, Author: [https://web.archive.org/web/20150921050844/http://www.bookideas.com/reviews/index.cfm?fuseaction=displayReview&id=1649The Supernatural: Explaining] the Unexplained Publisher: Franklin Lakes, NJ: New Page Books, 2003.
* Houran, James (2001). [http://www.amazon.com/Hauntings-Poltergeists-Multidisciplinary-James-Houran/dp/0786409843 *Hauntings and Poltergeists: Multidisciplinary Perspectives*] . [[McFarland (yayınevi)|McFarland]], 330 pages. ISBN 0-7864-0984-3.
* Irwin, Harvey J.; Watt, Caroline A. (2007).[http://www.amazon.com/Introduction-Parapsychology-Harvey-J-Irwin/dp/0786430591/ref=pd_bbs_sr_1/104-0432038-4451952?ie=UTF8&s=books&qid=1183347101&sr=8-1 An Introduction to Parapsychology] . McFarland, 320. ISBN 978-0-7864-3059-8.
* Lignon, Yves. *Quand la science rencontre l'étrange, étude sur les grands cas de phénomènes parapsychologiques par un mathématicien-statisticien*, Editions Les 3 Orangers, 2004 
* Lucadou (von), Walter. *The Model of Pragmatic Information*. Proceedings of the 30th Parapsychological Association Convention, 1987. 
* Lucadou (von), Walter. *The Endo-Exo-Perspective Heaven and Hell of Parapsychology*. Proceedings of the 37th Parapsychological Association Convention, 1994. 
* Méheust, Bertrand. *100 mots pour comprendre la voyance*, 2005, les empêcheurs de penser en rond, 450 pages 
* Melton, J. Gordon (1996).[http://www.amazon.com/Encyclopedia-Occultism-Parapsychology-Gordon-Melton/dp/0810394871 *Encyclopedia of Occultism & Parapsychology*] . Gale Group. ISBN 978-0-8103-9487-2.
* Moisset, Jean. *La Parapsychologie : réalité ou fantasme ?*, Ed. JMG Editions, 1998
* Morisson J., *La Voyante et les scientifiques, état de la science en matière de recherches sur la parapsychologie* (Editions Les 3 Orangers, 2005) 
* Radin, Dean (2006).[http://www.amazon.com/Entangled-Minds-Extrasensory-Experiences-Quantum/dp/1416516778 *Entangled Minds: Extrasensory Experiences in a Quantum Reality*] . Paraview Pocket Books, 368. ISBN 978-1-4165-1677-4.
* Sagan, Carl; Ann Druyan (1997). *The Demon-Haunted World: Science as a Candle in the Dark*. Ballantine Books, 349. ISBN 0-345-40946-9.
* Shepard, Leslie (2000).[http://www.amazon.com/Encyclopedia-Occultism-Parapsychology-Leslie-Shepard/dp/0810385708/ref=sr_1_15/104-0432038-4451952?ie=UTF8&s=books&qid=1183347101&sr=8-15 *Encyclopedia of Occultism and Parapsychology*]. Thomson Gale, 1939 pages. ISBN 978-0-8103-8570-2.
* Wiseman, Richard; Caroline A. Watt (2005).[http://www.amazon.com/Parapsychology-International-Library-Psychology-Richard/dp/0754624501/ref=pd_bbs_9/104-0432038-4451952?ie=UTF8&s=books&qid=1183347101&sr=8-9 *Parapsychology* (International Library of Psychology)]. Ashgate Publishing, 501 pages. ISBN 978-0-7546-2450-9.

== Dış bağlantılar ==
* [http://www.crystalinks.com/psych.html Psychic and Spiritual Subjects] 
* [https://web.archive.org/web/20070210155538/http://users.ox.ac.uk/~shil0124/serious/paranormal.html Societies & similar organisations]
* [https://web.archive.org/web/20080403081122/http://www.mdani.demon.co.uk/para/parapsy.htm Online Psi Test ]
* [http://www.raven1.net/russvid.htm Russian Psychotronic Technology]
* [https://web.archive.org/web/20080707034350/http://www.alphane.com/moon/PalmTree/unicorn.htm Soviet Psychotronics]
* [https://web.archive.org/web/20070626192424/http://www.parapsych.org/faq_file1.html Parapsychology FAQ] Frequently asked questions, by the Parapsychological Association, a professional organization of scientists and scholars engaged in the study of psychic phenomena, affiliated with the American Association for the Advancement of Science in 1969.
* [https://web.archive.org/web/20080112045008/http://findarticles.com/p/search?qt=parapsychology FindArticles.com Index] Large number of articles about parapsychology, from publications such as the *Journal of Parapsychology* and the *Skeptical Inquirer*.
* [https://web.archive.org/web/20150724023709/http://sizofrenpsikolog.com/parapsikoloji-ve-telekinezi-teknikleri.html Parapsikoloji Nedir?]

== Kaynakça ==
* *Dharma Ansiklopedi*,SALT, Alparslan ve ÇOBANLI, Cem. Dharma Yayınları, İstanbul, 2001
* *Ansiklopedik Metapsişik Terimler Sözlüğü*, ARIKDAL, Ergün.Ruh ve Madde Yayınları, İstanbul, 1984
* *Fantastiques recherches parapsychologiques en U.R.S.S.*, OSTRANDER, Sheila et SCHROEDER, Lynn. Robert Laffont, 1973, coll. Les Énigmes de l'univers. 
* *Les fantastiques facultés du cerveau*, OSTRANDER, Sheila et SCHROEDER, Lynn. Robert Laffont, 1980, coll. Les Énigmes de l'univers. ISBN 2-221-00439-6
* * Encyclopedia of Psychic Science*, FODOR, Nandor. University Books, Ne Hayde Park, New York, 1966
* *Sovyet Rusya Ruhu Arıyor*, OSTRANDER, Sheila ve SCHROEDER, Lynn.Ruh ve Madde Yayınları, 1979,İstanbul
* * The Encyclopedia of Parapsychology and Psychical Research*, BERGER, Arthur S. and BERGER Joyce. Paragon House, New York, 1991.
* *The Founders of Psychical Research'', GAULD, Alan. Routledge, London, 1968.

## Notlar