Bobby Fischer

**Robert James Fischer** (9 Mart 1943 - 17 Ocak 2008), Amerikalı Büyükusta ve 11. Dünya Satranç Şampiyonu olarak bilinir. 1972-1975 yılları arasında Dünya Satranç Şampiyonu unvanını elinde tutmuştur. ABD'de doğan Fischer, vatandaşlıktan çıkarıldıktan sonra İzlanda'ya yerleşmiş ve parlamento kararıyla kendisine vatandaşlık verilmiştir. Burada şehirden uzak bir hayat süren  Fischer, 2008'de hayatını kaybetmiştir. ABD'nin yetiştirdiği tek dünya satranç şampiyonu olan Fischer'ın oyunlarında kullandığı stratejiler, uyguladığı kombinezonlar, yaptığı çarpıcı hamleler ve etkileyici galibiyetleri topluca "Fischer Humması" olarak adlandırılmıştır.

## Çocukluğu ve gençliği
Fischer, 9 Mart 1943'te Chicago’da, Polonya ve Rus İmparatorluğu'ndan göçmüş Yahudi bir ailenin oğlu olarak dünyaya gelmiştir. 1945'te annesi ile babasının boşanmasının ardından, annesiyle ile birlikte taşındıkları Brooklyn’de büyüdü. Satrancı 6 yaşındayken öğrenen Fischer, kısa sürede bir satranç tutkunu haline gelmiş ve bu tutkusunu "Yapmak istediğim tek şey satranç oynamak" sözleri ile dile getirmiştir.

Henüz 13 yaşında iken ABD Gençler Şampiyonu olan ve bu şampiyonlukla en genç satranç oyuncusu unvanını elde eden Bobby Fischer, satranç tarihine adını yazdırmıştır. 14 yaşında “En Genç ABD Şampiyonu” unvanını kazanarak dikkatleri üzerine çeken Fischer, 1958'de, 15 yaşındayken uluslararası satranç tarihinin en genç Büyükustası (Grandmaster) olmuştur.

## Dünya şampiyonu oluşu ve ünvanını kaybetmesi
Fischer, 1972'de İzlanda’nın başkenti Reykjavik’te Dünya Satranç Şampiyonu Boris Spassky’i 2-0 geride başlamasına rağmen 12.5-8.5 yenerek Dünya Şampiyonu olmuş ve böylece Sovyetlerin bu alandaki hakimiyetine son vermiştir. Soğuk Savaş nedeniyle bu maç dünyada büyük yankı uyandırmıştır.

1975'te Anatoly Karpov ile ünvan maçı yapması beklenen Fischer, Uluslararası Satranç Federasyonu FIDE’den maçın oynanabilmesi için bazı koşulların yerine getirilmesini istemiş, aksi halde maça çıkmayacağını söylemiştir.

Fischer'ı reddeden FIDE, ünvan maçı oynanmadan Karpov’u yeni Dünya Şampiyonu ilan etmiştir. Bu olaydan sonra Fischer kayıplara karışmış, yaklaşık 20 yıl ortalarda görünmemiştir.

## Fischer satrancı

Fischer satrancı (Chess960), 1996'da dünya satranç şampiyonu Bobby Fischer tarafından geliştirilen bir satranç çeşididir. Bu oyunda piyonların başlangıç dizilişi klasik satrançtakiyle aynı kalırken, arka sıradaki taşların (vezir, kale, fil, at ve şah) yerleşimi belirli kurallar çerçevesinde rastgele yapılmaktadır. Bunlar arasında, fillerin farklı renkli karelerde yer alması ve rok hamlesinin her zaman mümkün olması gibi belirli kurallar vardır.

Fischer, bu varyantın oyuncuların hamle hesaplama yeteneklerini, stratejik düşünme kapasitelerini ve doğaçlama becerilerini daha görünür kıldığını savunmuştur. Ayrıca, klasik satrançta önemli bir yere sahip olan açılış teorisi hazırlıklarının bu oyunda büyük ölçüde geçerliliğini yitirdiğini ileri sürerek, Fischer satrancının oyunu daha yaratıcı ve eşit koşullar altında oynanabilir kıldığını ifade etmiştir.

## Kanun kaçağı oluşu
BM'in, Yugoslavya'ya uyguladığı ambargoyu delerek 1992'de gizlice ülkeye girip bir satranç şampiyonasına katılan Fischer, o tarihten bu yana "kanun kaçağı" olarak yaşamıştır.

Fischer, o yıl ABD hükûmetinin karşılaşma yapmama taleplerine meydan okumuş ve hükûmetin kendisine gönderdiği resmi yazıya tükürerek cevap vermiştir. Bu olayın sonucunda da eski rakibi Spassky ile Karadağ'ın açığında bulunan bir adada satranç karşılaşması yapmıştır. Spassky'yi 20 yıl sonra, 10 galibiyet ve 5 yenilgi ile yenen Fischer, 3,35 milyon dolar para ödülü kazanmıştır.

## Japonya'da yakalanışı
1992 yılından itibaren çok çileli bir hayat sürdüren, Japonya, Macaristan ve Filipinler gibi ülkeler arasında dolaşıp duran ve sığınacak ülke arayan Fischer, 13 Temmuz 2004'te Japonya'dan Filipinler'e seyahat edecekken Narita Uluslararası Havalimanı'nda gözaltına alınmıştır. Daha önce Fischer'ın yıllardır kullandığı pasaport, kendisinin haberi olmadan Amerikan Büyükelçiliği tarafından iptal edilmiş ve Japon yetkililere bildirilmiştir. Japon yetkililer bundan dolayı Fischer'ı tutuklamıştır. 9 ay hapiste tutulduktan sonra devreye İzlanda girmiş ve Mart 2005'te Fischer'a vatandaşlık vererek kendisini bu durumdan kurtarmıştır.

## Anti-Amerikancılık ve Anti-Semitizm iddiaları
Kanun kaçağı olduğu yıllarda Bobby Fischer, siyasi ve toplumsal konularda yaptığı tartışmalı açıklamalarla gündeme gelmiştir. 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından Filipinler'de yayımlanan bir radyo programında, saldırıları destekleyen ve ABD ile İsrail'i eleştiren ifadeler kullanması kamuoyunda büyük tepkiye yol açtı.

Söz konusu ifadeler, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırmış ve ciddi eleştirilere neden olmuştur. Annesinin Yahudi kökenli olmasına rağmen Fischer'in farklı dönemlerde antisemitik söylemlerde bulunması, kamuoyunda tartışmalı bir kişilik profili çizmesine yol açmıştır. Söz konusu tutumları, Fischer'in yalnızca satranç başarılarıyla değil, siyasi ve toplumsal görüşleriyle de gündeme gelmesine neden olmuştur.

## Ölümü
 
Fischer'ın, 17 Ocak 2008'de Reykjavík'de bir hastanede öldüğü, aile dostu Gardar Sverrisson tarafından bildirilmiştir. Ölümünün nedeni bilinmemektedir. Bobby Fischer, öldüğünde Amerika değil, İzlanda vatandaşıydı.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Asrın Satranç Maçı: Fischer-Spassky 
* BBC'de Fischer 
* (New York Times'ın Fischer'in ölümü üzerine yazdığı haber)  
* Fischer'un oyunlarından 65 önemli pozisyon