Gideros, Cide

**Gideros**, Karadeniz Bölgesi'nde, Kastamonu ilinin Cide ilçesi sınırları içerisinde yer almakta ve Cide ilçesi ile Bartın iline bağlı olan Kurucaşile ilçesi arasındaki karayolu üzerinde bulunan, antik Pamfilya bölgesine ait bir yerleşim ve doğal sit alanıdır. Koyun denize açıldığı ağız ancak büyükçe iki tekne genişliğindedir. Eskiden korsanların saklanma yeri olduğu söylenir.

Cide yönünden ve Kurucaşile yönünden gelinerek iki ayrı koldan sahile ulaşılabilir. Sandal ile Osmanlı hamamı ve boğaz görülebilir. Küçük plajında denize girilebilir.

## Etimoloji
Gideros isminin nereden geldiği kesin değildir. Kökeninin Latince veya Yunanca olduğu düşünülmekle beraber, Bilge Umar'ın önerisine göre Luvicedir. İsim, Strabon’un verdiği bilgilere göre Phrixus’un oğlu Kytoros’tan gelmektedir.

Eustathius, Kytoros isminin Kytorieus, Kytorites ve Kytorios şeklinde evrildiğinden, kendi zamanında ise Kydoron olarak anıldığına dikkat çeker.

## Tarihçe

### Arkeolojik yüzey araştırmaları
Cide’de 2009-2011 yılları arasında Leiden ve Glasgow Üniversiteleri tarafından “Cide Archeological Project” adı altında yüzey araştırmaları yapılmıştır.

Bu yüzey araştırmasının açıklanmış sonuçlarından anlaşıldığı kadarıyla, Gideros'ta bulunan Çadır İni ve Ballıcı İni mağaralarında Orta Kalkolitik'e ait çanak çömlek parçaları; Gideros Mağarası 1 olarak adlandırılan mağarada Bizans dönemine ait çanak çömlek ve mabet kalıntıları; Gideros Kalesi etrafında bir kısmı yıkılmış yapılar ve surlar ile Bizans dönemine ait çanak çömlek; Gideros Köyünde Roma-Bizans dönemine ait duvar kalıntıları; Filyos Mağarasında Erken Tunç Çağına ait çanak çömlek keşfedilmiştir. Ayrıca Demir Çağı ve Helenistik Devre ait yapı ve kalıntılar da keşfedilmiştir.

### Roma öncesi
İlyada Destanında Kytoros kentinde Truva Savaşı esnasında Enetlerin yaşadığı ve bu halkın savaşa katıldığı anlatılır. Bölge, içinde sayıldığı Paflagonya bölgesiyle paralel olarak MÖ. 7. yüzyılda Kimmer istilasına uğrar. Daha sonra sırasıyla Lidya, Pers, İskender ve Pontus İmparatorluklarına bağlı hale gelir.

### Roma-Bizans devri
Bölge, MÖ. yaklaşık 60'larda Roma hakimiyeti altına girdi. Kytoros'un bazı antikçağ kaynaklarında Sinope'ye bağlı olduğundan, Helen ya da Miken kolonisi kolonisi olduğu anlatılır. Ayrıca "polis" olduğundan da bahsedilir.

## Cytorus

**Cytorus** (, *Kytoros*; ayrıca Cytorum, Κύτωρον, *Kytoron* ve Κύτωρις), Küçük Asya'nın Karadeniz kıyısında yer alan bir Yunan şehriydi. Homeros'un da andığı Cytorus, günümüzde **Gideros** adıyla varlığını sürdürmektedir. Bu isim hem Karadeniz'de bir koyu hem de Kastamonu'nun Cide ilçesine bağlı Kalafat köyünün bir mahallesini ifade eder.

Gideros, Cide kasabasının 12&nbsp;km batısında ve Kurucaşile'nin 15&nbsp;km doğusunda yer alır. Hatta Cide isminin kökeninin de *Cytorus* olabileceği düşünülmektedir.

### Mitolojik Köken ve Tarihî Kaynaklar
Efsaneye göre, Ephorus ve Bizanslı Stefanos'a göre şehrin kurucusu, Phrixus'un oğlu Cytiorus'tur. Homeros, *[[İlyada]]*'nın 2. Kitabı'nda Troya savaş düzenini anlatırken Cytorus ve Sesamon'u (bugünkü Amasra) Parthenius Nehri (günümüzde Bartın Çayı) çevresindeki Paflagonya yerleşimleri arasında sayar. Strabon ise Amastris (Amasra) şehrinin Cytorus, Sesamon ve iki diğer yerleşimin birleşmesiyle kurulduğunu yazar. Ayrıca Cytorus'un Sinope'nin (Sinop) bir ticaret merkezi olduğunu ve şimşir ağacı kaynağı olarak ünlü olduğunu belirtir. Strabon, şehrin adını Phrixus'un oğlu ve bir Argonot olan Cytorus'tan aldığını aktarır.

### Edebiyat ve Coğrafya
Rodoslu Apollonius, ''Argonautika''<nowiki/>'da Argo gemisinin yolculuğunu anlatırken Cytorus'tan ve çevresindeki yerlerden bahseder. Ancak Strabon'un aksine, Cytorus'u Phrixus'un oğlu olarak anmaz. Apollonius, Cytorus'un bugünkü Gideros Koyu'nun bulunduğu bölgede, Bartın Çayı ile Sinop arasında yer aldığını ima eder.

Apollonius, Cytorus için "ağaçlıklı" sıfatını kullanarak Strabon'un andığı şimşir ağaçlarına gönderme yapar. Romalı şair Catullus, *Carmina*'sında "Şimşirlerle kaplı Cytorus" diye seslenirken, Vergilius ise *[[Georgics|Georgica]]*'de "Şimşirli Cytorus'un dalgalı tepelerini görmek isterdim" der. Homeros yorumcusu Selanikli Eustathius, "Cytorus'a şimşir taşımak" deyimini "Newcastle'a kömür taşımak" anlamında bir gereksizlik örneği olarak aktarır.

### Etimoloji ve Halk Bilimi
Strabon'un köken açıklamasına rağmen, araştırmacı Bilge Umar, *Cytorus* isminin Luwi dilinde "Büyük Duvar" anlamına geldiğini öne sürer.

Gideros adına dair bir halk etimolojisi de mevcuttur. Rivayete göre, Romalı gemiler bir fırtınadan kaçıp Gideros Koyu'na sığınmak ister. Köylüler gemidekilere "*Kalacak mısınız?*" diye sorunca, denizciler "*Kalamazsak, gideros*" (Eğer kalamazsak, gideriz) yanıtını verir. Romalıların kalmayacağını anlayan köylüler, sevinçle koya Gideros adını verir.

### Türkler tarafından fethi

Gideros Kalesi, 1284 yılının Eylül-Ekim Aylarında Çobanoğulları Beyi Muzaffereddin Yavlak Arslan tarafından fethedilmiş olup, bu fethi anlatan fetihname İran Milli Kütüphanesinde bulunmaktadır. Bu fetihnamenin bir kopyası ise 2019 yılında Cide'ye getirilmiştir.

Fetihnameye göre Gideros Kalesi fitne ve fesat mekanı olup bu kalenin fethine karar kılınmıştı ve nihayet 683 senesinin Recep Ayının 4. gününde harekete geçilmişti. Yavlak Arslan'ın ordusu 4.000 civarında idi. Diğer yandan Gideros Kalesi önünde Trabzon İmparatorluğu ve Bizans birlikleri gelmiş bulunmaktaydı. Yavlak Arslan'ın kuvvetleri ile Bizans ve Trabzon İmparatorluğu birlikleri kale önünde savaşmış ve birlikler yenilerek kaleye çekilmek zorunda kalmışlardı.

Neticede 24 Eylül - 3 Ekim 1284 tarihlerinde kale hisarlarına yapılan direkt saldırılar sonucunda kale düştü ve fetih gerçekleşti.

### Osmanlı
Candaroğulları Beyliği'nin Osmanlı İmparatorluğu'na katılmasıyla birlikte Cide ve onun içerisinde bulunan Gideros, Osmanlı idari sistemine dahil oldu. Gideros'un öne çıkan özelliği, kereste nakli ve gemi yapımı amacıyla kullanılmasıydı.

### Türkiye Cumhuriyeti
Gideros, Cumhuriyetin ilanından sonra da Cide'deki Kalafat köyünün sınırlarında kalmış, Kalafat köyü ise daha sonra referandumla mahalleye çevrilmiştir. Gideros, turizm bakımından yıldan yıla gelişmekte olan bir bölgedir.

## Mitolojide Gideros
Gideros'un ismi ve kuruluşu Yunan mitoslarından Altın Post Efsanesi ile bağlantılıdır. Strabon’un verdiği bilgilere göre kent altın postlu koçu kaçıran Phrixus’un oğlu Kytoros tarafından kurulmuş olup ismini de kendisinden almaktadır.

Eustathius, kenti şimşir ağaçlarıyla özdeşleştirir. Vergilius ve Apollonius ise kenti *"Ormanlık Kytorus"* olarak anmış, şimşir ağaçlarının Kytoros'tan Amastris’e kadar uzandığından söz etmişlerdir. Ovidius Naso, yazdığı mitoslarında Kytoros şimşiri ile yapılmış bir taraktan ve Athena’nın Arakne’ye Kytoros şimşiri ile yapılmış bir mekik ile vurduğundan bahseder.

Gaius Valerius Catullus, şiirlerinde Kytoros’ta şimşirden yapılmış bir tekneden ve bu teknenin tüm Akdeniz’i gezdiğini anlatır.

### İlyada Destanı
Homeros, İlyada Destanında Paflagonya’dan gelen Pylaimenes ve ordusundan bahsederken Kytoros’un da adını zikretmekte, Sesamon kenti de dahil olmak üzere Enetlerin burada yaşadığını ve vahşi katırlarının meşhur olduğundan bahsetmektedir.

## Kaynakça

### Özel


### Genel

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*