12 Eylül

:→ *Bu madde 12 Eylül tarihiyle ilgilidir. Aynı gün yapılan darbe için [[12 Eylül Darbesi]]'ne bakınız.*

## Olaylar
*MÖ 490 - Atina ile Ahameniş ordusu arasında Maraton Muharebesi gerçekleşti.
* 1331 - Fransa Kralı VI. Filip, Monako'yu Grimaldi ailesine iade etti. Aile bu tarihten beri aralıksız olarak (II. Dünya Savaşı'ndaki İtalyan ve Alman işgalleri hariç) Monako'da hüküm sürmüştür.
*1847 - Meksika-Amerika Savaşı'nın bir parçası olan **[[Chapultepec Muharebesi]]** başladı.
* 1937 - Dersim İsyanı'nın lideri Seyit Rıza teslim oldu. Seyit Rıza, yargılama sonucu 15 Kasım'da idam edildi.
* 1940 - Fransa'da 4 genç, 17 bin yıllık resimlerin bulunduğu Lascaux mağarasını keşfetti.
* 1943 - Benito Mussolini, Alman komandoları tarafından Gran Sasso'da tutuklu bulunduğu otelden kurtarıldı ve uçakla Viyana'ya getirildi.
* 1953 - Nikita Kruşçev, Sovyetler Birliği Komünist Partisi Birinci Sekreterliği'ne seçildi.
* 1956 - 6-7 Eylül Olayları davası başladı.
* 1959 - Sovyetler Birliği, Luna 2 roketini aya fırlattı.
* 1963 - Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında ortaklık antlaşması imzalandı.
* 1970 - Filistinli gerillalar; ABD, İsviçre, Birleşik Krallık ve Almanya'ya ait dört uçağı kaçırdılar. Gerillalar, uçaklardan üçünü Ürdün çölünde havaya uçurdular ve yolcuları rehin aldılar.
* 1975 - Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komisyonu, Kıbrıs konusunda Türkiye aleyhine karar verdi.
* 1977 - 32. Uluslararası Halk Oyunları Yarışması, Fransa'nın Dijon kentinde yapıldı.
* 1980 - 12 Eylül Darbesi: Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren, Kuvvet Komutanları ve Jandarma Genel Komutanı'ndan oluşan Millî Güvenlik Konseyinin liderliğinde Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından emir komuta zincirine uyularak yönetime el koyuldu.
* 1993 - *[[Akit]]* gazetesi yayımlanmaya başladı.
* 1996 - Ankara'ın Batıkent semtinde meydana gelen bombalı saldırıda, Ankara'nın Beypazarı kütüğüne kayıtlı Serkan Geniş olay sırasında öldü.
* 2006 - Diyarbakır'ın Bağlar beldesinde meydana gelen bombalı saldırıda, 8'i çocuk olmak üzere 10 kişi öldü ve 15 kişi de yaralandı.
* 2008 - Metallica'nın 9. stüdyo albümü *[[Death Magnetic]]* piyasaya sürüldü.
* 2010 - Anayasa değişikliği ile ilgili olarak anayasa değişikliği referandumu yapıldı. Sandıktan sonuç olarak "EVET" kararı çıktı.
* 2013 - Duman müzik grubu, *[[Darmaduman]]* albümünü çıkardı.
* 2021 - Sibirya Hafif Havacılık Uçuşu 51, Kazachinskoye Havaalanı'ndaki pistin yakınında düştü, dört kişi öldü

## Doğumlar
* 1492 - Lorenzo di Piero de' Medici, Floransa yöneticisi ve Urbino Dükü (ö. 1519)
* 1494 - I. François, 1515 ile 1547 yılları arasında hüküm süren Fransa Kralı (ö. 1547)
* 1777 - Henri Marie Ducrotay de Blainville, Fransız bilim insanı (ö. 1850)
* 1852 - Herbert Henry Asquith, İngiliz siyasetçi (Başbakanlık ve İçişleri Bakanlığı yapmış) (ö. 1928)
* 1880 - H. L. Mencken, Alman asıllı Amerikalı gazeteci, denemeci, dergi editörü, yazar ve Amerikan kültürü eleştirmeni (ö. 1956)
* 1882 - Ion Agârbiceanu, Rumen yazar (ö. 1963)
* 1885 - Heinrich Hoffmann, Adolf Hitler'in resmi fotoğrafçısı ve yayıncısı (ö. 1957)
* 1888 - Maurice Chevalier, Fransız şarkıcı ve sinema oyuncusu (ö. 1972)
* 1894 - Kyūichi Tokuda, Japon komünist devrimci, siyasetçi ve hukukçu (ö. 1953)
* 1897 - Irène Joliot-Curie, Fransız bilim insanı (ö. 1956)
* 1902 - Juscelino Kubitschek, Brezilyalı siyasetçi (ö. 1976)
* 1913 - Jesse Owens, Amerikalı atlet (ö. 1980)
* 1914 - Desmond Llewelyn, Galli oyuncu (ö. 1999)
* 1921 
**Stanislaw Lem, Polonyalı yazar (ö. 2006)
**Turgut Cansever, Türk mimar, şehir plancısı ve düşünür (ö. 2009)
* 1924 - Amilcar Cabral, Afrikalı ziraat mühendisi, yazar, marksist ve vatansever siyasetçi (ö. 1973)
* 1927 - Mathé Altéry, Fransız şarkıcı
* 1931 
**Ian Holm, İngiliz oyuncu (ö. 2020)
**Silvia Pinal, Meksikalı sinema ve tiyatro oyuncusu ve yapımcı (ö. 2024)
*1936 - Miranda Cicognani, İtalyan artistik jimnastikçi (ö. 2025)
* 1939 - Pablo McNeil, Jamaikalı eski kısa mesafe koşucusu ve şimdilerde kısa mesafe koşu antrenörü (ö. 2011)
* 1940 - Linda Gray, Amerikalı aktris, model ve yapımcı
** K. V. Tirumalesh, Hint yazar, şair, eleştirmen ve akademisyen (ö. 2023)
* 1941 - Çetin İnanç, Türk rejisör
* 1943 - Michael Ondaatje, Sri Lanka asıllı Kanadalı şair ve romancı
* 1944 - Barry White, Amerikalı şarkıcı (ö. 2003)
* 1945 - Milo Manara, İtalyan çizgi roman sanatçısı
* 1948 - Aziz Kocaoğlu, Türk siyasetçi (2004-2019 yılları arasında İzmir Büyükşehir Belediyesi Başkanı)
* 1949 - İrina Rodnina, Rus eski artistik patenci
* 1951
**Bertie Ahern, İrlandalı siyasetçi
**Joe Pantoliano, Amerikalı film ve televizyon oyuncusu
* 1952 - Neil Peart, Kanadalı müzisyen, söz yazarı ve yazar (ö. 2020)
* 1954
**Gülsin Onay, Türk piyanist
**Zeynep Değirmencioğlu, Türk sinema oyuncusu
* 1956 - Leslie Cheung, Hong Konglu şarkıcı ve oyuncu (ö. 2003)
* 1957 
**Hans Zimmer, Alman, film müziği bestecisi ve albüm yapımcısı
**Rachel Ward, İngiliz sinema ve dizi oyuncusu
**Vojtěch Lindaur, Çek gazeteci, eğitimci ve müzik yapımcısı (ö. 2018)
** Paolo Bartolozzi, İtalyan siyasetçi (ö. 2021)
* 1958 - Rıfat Benli, Türk eski futbolcu 
* 1959 - Sigmar Gabriel, Alman siyasetçi
* 1960 
**Hüsnü Çöllü, Türk siyasetçi 
**Road Warrior Animal, Amerikalı profesyonel güreşçi 
* 1961 - Mylène Jeanne Gautier, Fransız müzisyen
* 1962 - Sunay Akın, Türk şair, yazar, gazeteci, tiyatrocu ve araştırmacı
* 1963 - Michael McElhatton, İrlandalı oyuncu ve yazar
* 1964 - Tomás Bulat, Arjantinli ekonomist, gazeteci ve yazar (ö. 2015)
* 1965
**Ahmet Mümtaz Taylan, Türk oyuncu, tiyatrocu ve yönetmen
**Seden Gürel, Türk şarkıcı
* 1966 - Ben Folds, Amerikalı şarkıcı ve söz yazarı
* 1967 - Louis C.K., Amerikalı komedyen, oyuncu, yapımcı, yönetmen ve metin yazarı
* 1968 - Paul F. Tompkins, Amerikalı komedyen, oyuncu ve yazar
* 1969 - Ángel Cabrera, Arjantinli golfçü
* 1971 - Chandra Sturrup, Bahamalı kısa mesafe koşucusu
* 1973 - Paul Walker, Amerikalı oyuncu (ö. 2013)
* 1974 - Nuno Valente, Portekizli eski millî futbolcu
* 1976 - Maciej Żurawski, Polonyalı eski futbolcu
* 1978 - Ben McKenzie, Amerikalı oyuncu
* 1979 - Abbas Ahmed Atvi, Lübnanlı eski milli futbolcu
* 1980 - Yao Ming, Çinli basketbolcu
* 1981 - Jennifer Hudson, Oscar ödüllü, Amerikalı oyuncu ve şarkıcı
* 1982 - Zoran Planinić, Hırvat kökenli profesyonel basketbolcu
* 1982 - Şermin Yaşar, Türk yazar
* 1983 
**Frank Dukes, Kanadalı plak yapımcısı, söz yazarı ve DJ
**Júnior Díaz, Kosta Rikalı milli futbolcu 
* 1984 
**Akiko Niwata, Japon milli futbolcu
**Sevtap Özaltun, Türk aktris
* 1985 
**Burak Aksak, Türk yönetmen, senarist ve dizi oyuncusu
**İsa Demir, İsveçli-Türk futbolcu
* 1986
**Alfie Allen, İngiliz oyuncu
**Yuto Nagatomo, Japon millî futbolcu
**Dimítrios Régas, Yunan kısa mesafe koşucusu
**Emmy Rossum, Amerikalı oyuncu ve şarkıcı
* 1987 - Yaroslava Shvedova, Rus asıllı Kazak profesyonel tenisçi
* 1988 - Murat Yılmaz, Türk futbolcu
* 1989 
**Kim Min-je, Güney Koreli futbolcu
**Rafał Majka, Polonyalı profesyonel yol bisikleti yarışçısı
* 1991 
**Thomas Meunier, Belçikalı millî futbolcu
**Ece Seçkin, Türk şarkıcı
**Mike Towell, İskoç boksör (ö. 2016)
* 1992 
**Shuma Kusumoto, Japon futbolcu 
**Mahmood, İtalyan şarkıcı 
* 1993 
**Elvan Abeylegesse, Etiyopya kökenli Türk atlet
**Resul Özgen, Türk futbolcu
* 1994 
**Elina Svitolina, Ukraynalı profesyonel tenisçi
**RM, Güney Koreli rapçi
**Thessaly Zimmerman, Arubalı manken
**Go Won-hee, Güney Koreli aktris
**Yunus Emre Yalçın, Türk futbolcu
**Nicolás Orsini, Arjantinli futbolcu
* 1997 - Derin Yaya, Türk basketbolcu 
* 1998 - Liam Walsh, İngiliz profesyonel ragbi birliği oyuncusu
*1999
**Katarina Lazović, Sırp voleybolcu
**Choi Yoo-jung, Güney Koreli şarkıcı ve rapçi

## Ölümler
* 1185 - I. Andronikos, Bizans İmparatoru (d. 1118)
* 1362 - VI. İnnocentius; gerçek adı ile Étienne Aubert, Papa (d. 1282 ya da 1295)
* 1612 - IV. Vasili, Rus Çarı (d. 1552)
* 1764 - Jean-Philippe Rameau, Fransız barok besteci (d. 1683)
* 1819 - Gebhard Leberecht von Blücher, Prusyalı Generalfeldmarschall (d. 1742)
* 1869 - Peter Roget, İngiliz hekim ve dilbilimci (d. 1779)
* 1889 - Fustel de Coulanges, Fransız tarihçisi (d. 1830)
* 1906 - Ernesto Cesàro, İtalyan matematikçi (d. 1859)
* 1907 - İlia Çavçavadze, Gürcü edebiyatı ve siyasal yaşamının 19. yüzyılda en önde gelen adı (d. 1837)
* 1919 - Leonid Andreyev, Rus dışavurumcu yazar (d. 1871)
* 1941 - Eugen von Schobert, Alman general (d. 1883)
* 1961 - Carl Hermann, Alman Kristalografi profesorü (d. 1898)
* 1967 - Vladimir Bartol, Sloven yazar (d. 1903)
* 1968 - Tommy Armour, İskoç-Amerikalı golfçü (d. 1894)
* 1974 - Bedri Böke, Türk asker ve binici (d. 1920)
* 1977 - Steve Biko, Güney Afrikalı halk önderi (ırk ayrımına karşı mücadele eden) (d. 1946)
* 1981 - Eugenio Montale, İtalyan şair ve Nobel Edebiyat Ödülü sahibi (d. 1896)
* 1990 - Mustafa Düzgünman, Türk ebru sanatçısı (d. 1920)
* 1992 - Anthony Perkins, Amerikalı oyuncu (d. 1932)
* 1993 - Raymond William Stacy Burr, Kanadalı oyuncu (d. 1917)
* 1994 - Tom Ewell, Amerikalı oyuncu (d. 1909)
* 1994 - Boris Borisovich Yegorov, Rus kozmonot (d. 1937)
* 1995 - Jeremy Brett, İngiliz aktör (d. 1933)
* 1996 - Ernesto Beckmann Geisel, Brezilyalı asker ve siyasetçi (d. 1907)
* 2003 - Johnny Cash, Amerikalı müzisyen (d. 1932)
* 2004 - Max Abramovitz, Amerikalı mimar (d. 1908)
* 2008 - David Foster Wallace, Amerikalı roman, deneme ve kısa öykü yazarı (d. 1962)
* 2009 - John Albert Kramer, Amerikalı tenisçi (d. 1921)
* 2009 - Norman Ernest Borlaug, Amerikalı tarım bilimci (d. 1914)
* 2010 - Claude Chabrol, Fransız film yönetmeni (d. 1930)
* 2012 - Tom Sims, Snowboard dünya şampiyonu ve aynı zamanda snowboard'un mucidi (d. 1963)
* 2012 - Christopher Stevens, Amerikalı diplomat ve avukat (d. 1960)
* 2012 - Sidney Watkins, İngiliz nörocerrah (d. 1928)
* 2013 - Ray Milton Dolby, Amerikalı Ses kayıt teknolojisi mucidi mühendis ve iş insanı (d. 1933)
* 2013 - Otto Sander, Alman oyuncu (d. 1941)
* 2014 - Atıf Muhammed Ebeyd, Mısırlı politikacı (d. 1932)
* 2014 - Salah El Mahdi, Tunuslu müzikolog, orkestra şefi, besteci, flütçü, müzik eleştirmeni ve hâkim (d. 1925)
* 2016 - Ali Cevan, İranlı fizikçi (d. 1926)
* 2017 - Siegfried Köhler, Alman orkestra şefi ve klasik müzik bestecisi (d. 1923)
* 2017 - Edith "Edie" Windsor, Amerikalı LGBT hakları savunucusu (d. 1929)
* 2018 - Shlomo Aronson, İsrailli tarihçi ve siyaset bilimci (d. 1936)
* 2018 - Rachid Taha, Cezayirli şarkıcı (d. 1958)
* 2019 - Samiuela 'Akilisi Pōhiva, Tongalı siyasetçi (d. 1941)
* 2020 - Nevid Efkâri, idam edilen İranlı güreşçi (d. 1993)
* 2020 - Jean-Claude Annaert, Fransız bisiklet yarışçısı (d. 1935)
* 2020 - Joaquín Carbonell, İspanyol şarkıcı-söz yazarı, gazeteci ve şair (d. 1947)
* 2020 - Carlos Casamiquela, Arjantinli ziraat mühendisi ve bakan (d. 1948)
* 2020 - Didier Lapeyronnie, Fransız sosyolog ve akademisyen (d. 1956)
* 2020 - Azmi Muhammed Mücahid, Mısırlı voleybolcu (d. 1950)
* 2020 - Kâtip Şadi, Görele ilçesinin Derekuşçulu köyünde doğmuş kemençe ustası ve sanatçısı (d. 1932)

## Tatiller ve özel günler
* Dünya İlkyardım Günü

## Kaynakça