Narman

**Narman**, Erzurum ilinin ilçesidir. Narman'da 45 mahalle bulunmaktadır. Türk Halk Edebiyatına yazdığı eserler ile damga vuran Aşık Sümmani buralıdır.

## Tarihçe

Eski Gürcü coğrafyasının sınırları içinde bulunan Narman'dan Gürcü coğrafyacı Vahuşti Narumaki (ნარუმაკი) ve Narimani (ნარიმანი) şeklinde söz etmiştir. Bir yerleşim yeri olarak Narman'ın Oltu'nun yukarısında, Çoruh Nehri'nin doğu kıyısında büyük bir kasaba olduğunu belirtmiştir. Fakat Vahuşti'nin sözünü ettiği kasaba bugünkü Narman değil, Oltu ilçesine bağlı Ünlükaya köyüdür. Nitekim Ünlükya'nın eski adı değişik kaynaklarda Namrovani (ნამროვანი), Mamruani (მამრუანი), Mamirvani (მამირვანი), Mamorvani (მამორვანი) gibi isimlerle de geçer. Bu yer adı, 16. yüzyılda Samtshe Saatabago kilise listesinde ise, Namurakani (ნამურაკანი) şeklinde yazılmıştır. Namurakani, Bana piskoposluğu sınırları içinde yer alıyordu.

Narman yerleşim yeri dışında bölge veya idari birimlerinin de adıydı. Bu idari birimlerin merkezi ise, bugünkü Ünlükaya köyüydü. Nitekim Ünlükaya köyü eski kaynaklarda "Nefs-i Narman” (“Narman’ın merkezi”) adıyla kaydedilmiştir. Narman Kalesi olarak anılan kale de Ünlükaya köyündedir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından Mamirvan (Narman) sancağının bir kısmı ve Ünlükaya köyü Osmanlı Devleti tarafından savaş tazminatının bir parçası olarak Rusya’ya bırakılınca, İdi köyü (bugünkü Narman kasabası), Mamirvan sancağının Osmanlı idaresinde kalan kısmının merkezi haline getirildi. Rusların bölgeden çekilmesinden sonra da İdi köyü bu nahiyenin merkezi olarak kaldı. 1928 yılında Tortum kazasına bağlı Narman nahiyesi 40 köyü kapsıyordu. 1940 genel nüfus sayımında da Tortum kazasına bağlı Narman nahiyesinin idari merkezi İdi köyü idi. Narman 1954 yılında kaza olunca, İdi köyünün adı da Narman olarak değiştirildi. 1965 yılında Narman kasabasında 3.160 kişi yaşıyordu ve 946 kişi okuma yazma biliyordu. Narman ilçesinin nüfusu ise 22.770 kişiden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 4.378 kişi okuma yazma biliyordu.

Tortum ilçesine bağlı bir bucak merkeziyken, 24 Kasım 1952'de belediye statüsü alarak beldeye dönüştü. Narman ilçesinin eski ismi Mamervân idi. Bu isim Osmanlı Devletinin son dönemlerine kadar kullanıla gelmiştir; öyle ki devlet arşivlerinde Hicri 1300'lü yıllara kadar ilçe isminin resmi evraklarda bu şekilde kullanıldığı görülmektedir.

## Coğrafi yapı
Narman ilçesi,Erzurum'un Oltu, Olur, Şenkaya, Tortum, Uzundere, İspir ve Pazaryolu ilçeleri gibi Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alır.  İlçenin yüzölçümü 799 km²’dir.  Narman ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.632 metredir. Çoruh Havzasında yer alan ilçenin doğusunda Sarıkamış, batısında Tortum, kuzeyinde Oltu, güneyinde ise Horasan, Köprüköy ve Pasinler ilçeleri yer almaktadır. Narman ilçesi il merkezlerine 90&nbsp;km uzaklıktadır. Tarihi seyri içerisinde Narman Bizans hakimiyetinde iken "*Namurvan - Namervan*" olarak adlandırılmıştır. İlçede bulunan Narman Peri Bacaları ve Narman Beş Göller ilçenin en önemli doğal güzellikleridir.

## İklim
İlçe yüksek dağların arasında kaldığından iklimi Erzurum'a göre oldukça ılık geçmektedir. Don olayları çok fazla görülmemektedir. Yazları ise sıcak ve kurak geçmektedir. Yağışlar genellikle ilkbahar aylarında olmaktadır. İlçe, Doğu Karadeniz Bölgesinde yer aldığından Karadeniz ikliminin etkileri görülmektedir.

## Nüfus

## Ekonomi
İlçe ekonomisi, hayvancılık ve tarıma dayalı olup aile işletmeciliği şeklindedir. Son yıllarda et tavukçuluğu ve peynir üretim çalışmaları da önemli bir artış gözlenmektedir. Arıcılık ilçe ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır.

## Ayrıca bakınız
* Narman Peribacaları

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
* Narman Belediyesi
* Narman Kaymakamlığı