open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
linja monsi

**linja monsi** li kipisi sijelo lon monsi lon soweli pi poka sama. ona en sijelo li wan la, ona li ante, li linja, li tan  sijelo. ken la, soweli li jo e linja monsi lon tenpo pi lili ona, li kama jo ala e linja monsi lon tenpo pi suli ona. lon ona la, kiwen insa pi anpa monsi anpa li sama linja monsi ona. tenpo mute la, linja monsi li lon soweli kiwen. taso, soweli ko pi mute ala li ken jo kin e ni.
ma tomo Ka

li ma tomo lon ma Esalasi. ma Esalasi la ona li ma tomo pi suli nanpa tu. ma tomo Win li ma tomo pi suli nanpa wan. ma tomo Ka li ma pi tomo sona suli. tomo sona suli tu tu li lon ma tomo Ka.

## tan sona
ma tomo Sonsin

li ma tomo li ma kipisi lon ma Sonko. ma kipisi li suli sama ma Esalasi li ma tomo pi suli ma nanpa wan lon ale ma.

## tan sona
ilo wawa pi pana toki

**ilo wawa pi pana toki** anu **ilo toki wawa** li ilo li pana e toki tawa . ona li kepeken wawa ilo. jan li jo e nimi pi ilo toki wawa la ona li ken mute lon kulupu linja. nimi ni li suli tawa esun tawa toki tawa kama sona tawa nasin lawa. mute la nimi pi ilo toki wawa li lukin sama ni: *nimi kepeken* + @ + nimi pi ilo toki.
toki Mawalata

li nasin toki lon , tawa kulupu jan Mawalata, lon ma Mawalata pi ma Palata. kin la, ona li lon ma Koni, lon ma Kusala, lon ma Kanataka, lon ma ante kin. ona li toki lawa nanpa wan lon ma Mawalata, li toki lawa nanpa tu lon ma Koni.
tenpo ijo

la, **tenpo ijo** li ijo lon tenpo, anu nasin ijo lon tenpo. jan li ken pilin e ni: tenpo ijo li lon ijo la, ijo ni li ken ala jo e tenpo ijo sama lon tenpo ante.

jan mute li pilin e ni: tenpo ijo li lon, lon ni taso: ijo li kama jo e ijo sin anu nasin sin, anu pini jo e ijo sin anu nasin sin. pilin ona li sama ni: jan li ken lon e kasi lon ma la, ma ni li pini jo e telo la, ma ni li kama ante. tan ni la, tenpo ijo li lon ma ni. ni li kon pi pilin ni, kepeken toki ante: ijo li ante e nasin ona la, tenpo ijo li lon ijo ni.

taso, jan pi mute ala li ken pilin e ni: tenpo ijo li lon, lon ni kin: ijo li awen e nasin ona. pilin ona li sama ni: jan li ken lon e kasi lon ma la, ma ni li awen jo e telo la, ma ni li awen sama. tan ni la, tenpo ijo li lon ma ni kin, tawa jan ante ni. ni li kon pi pilin ni, kepeken toki ante: ijo li jo e nasin la, tenpo ijo li lon ijo ni. ni la, jan sona li ken alasa sona e ni: nasin ona li sama seme?

ni la, jan mute la, tenpo ijo li sama **kama ante**. kama ante li kama la, kama ante sin li kama kin la, kama ante pi sin ante li kama sama la, ni ale li **nasin pi kama ante** lon ni: ona li mute, li jo e sijelo tenpo. kon ante la, jan li kepeken nasin pi kama ante la, ona li pali la, ijo li wile kama tan pali ona. ijo ni li ken kama lon tenpo wan taso, li ken kama sin lon tenpo mute, li ken kama lon sike.
sona pi nasin tenpo

**sona pi nasin tenpo** li nasin sona, li pona e nasin pi tenpo ijo, lon tenpo pi kama ona, tawa linja tenpo, anu tawa nasin ante. ni la, jan li ken kama sona pona e nasin tenpo lon ijo pi tenpo pini, sama ni: ijo seme li kama lon tenpo nanpa wan? pali seme li kama lon tenpo nanpa tu?

sona pi nasin tenpo li wan lon . kin la, ona li wan lon sona pi tenpo pini, sama tenpo pini pi ma mi, sama sona pi ma mi, sama .
sona tenpo

**sona tenpo** anu **toki** li sona pi tenpo ijo anu sitelen pi tenpo ijo tawa toki tenpo. ni la, sona ni li tawa jan ni: ona li wile toki e ijo mute sama anu pali mute sama, lon *nasin tenpo*.

sona tenpo li ken toki e ijo pi nasin lon, sama sona tenpo lon; li ken toki e ijo pi nasin lon ala, sama sona tenpo pilin. jan li sona e sona tenpo tan nimi, lon toki sitelen, anu lon toki uta, anu lon sitelen awen, anu lon sitelen tawa, anu lon ona mute. 

sona pi toki tenpo li lon ijo musi ale, li lon musi ale, sama toki uta, sama sitelen toki, sama tawa musi, sama kalama musi, sama sitelen tawa musi, sama alasa musi. kin la, ona li ken lon sitelen musi, sama sitelen kule, sama sitelen suno, lon ni: nasin pi tenpo ijo li pona tawa lukin pi jan lukin.

## tan sona
toki tenpo

**toki tenpo** anu **toki** taso li sitelen anu kalama uta tan jan ni: ona li wile toki e sona tenpo tawa jan ante. ni la, ona li toki e ijo mute sama, anu pali mute sama, lon ''nasin tenpo''. ijo li ken kama **jan pi toki tenpo**. ona li jan wan anu kon wile pi ala sona. jan pi toki tenpo li wile pana e sona tenpo ni. mute la, ona li pana e nasin pi sona tenpo. lon sona tenpo la, jan pi toki tenpo li ken kama ni:
*  la, jan pi toki tenpo li jan lon insa pi sona tenpo ni kin. ni la, jan pi toki tenpo li kepeken nimi "mi". toki lili la, ona li toki e ona.
*  la, jan kute anu jan lukin li jan lon insa pi sona tenpo ni. ni la, jan pi toki tenpo li kepeken nimi "sina". toki lili la, ona li toki e sina. taso, nasin ni li weka mute a.
*  la, jan ante li jan lon insa pi sona tenpo ni. ni la, jan pi toki tenpo li kepeken nimi "ona". toki lili la, ona li toki e jan ante. 

sona tenpo li lon sitelen toki la, toki tenpo li lon ona ale lon tenpo ale. taso, sona tenpo li lon ijo ante, sama sitelen tawa, sama musi ante la, toki tenpo li ken lon ona ala, tan ni: jan li ken kama sona e sona tenpo tan sijelo sitelen, anu tan pali jan, anu tan ijo ante.
tomo lape Pali

li suli sewi, li jo e  4, li lon , lon , lon ma Epanja. jan li pali e ona, lon sike #1988, tawa sike #2002. mute sewi ona li m 186. ona li jo e supa tomo 52. ona li open pali lon suno #17, lon mun #5, lon sike #2002.
nasin pi sona tenpo

**nasin pi sona tenpo** li sitelen pi tenpo ijo mute lon sona tenpo. lon ona la, tan ijo nanpa wan la, ijo nanpa tu li kama. tan ijo nanpa tu, ijo nanpa tu wan li kama. tan sama ni, ijo sama li kama. taso, tan ijo pi pini nanpa wan la, ala li kama. nasin pi sona tenpo li linja wan pi tenpo ijo lon sona tenpo lili, anu linja mute pi tenpo ijo, sama kulupu linja. lon ona la, kipisi ona li lon, li
tawa musi pi ma Pali

li tawa musi majuna, li nasin pi pali sewi li nasin pi pana sewi tan kulupu jan Pali, lon ma lili Pali pi ma Intonesija. tawa musi ni li sama linja, li pana lukin e ijo mute. jan pi tawa musi ni li toki e nasin kepeken tawa pi wan sijelo, sama luka, sama lawa, sama oko.
kulupu jan Pali

li kulupu jan suli tan ma lili Pali pi ma Intonesija. ona li lon kulupu jan Osonesija. ona li jan 4 200 000, li mute 1,7% pi ma Intonesija. jan ante pi ma Intonesija la, jan pi ma Pali li ante tan ni: ona li lon nasin sewi pi jan Alawan ala, li lon nasin sewi Sanatana.
kulupu jan Pali mama

**kulupu jan Pali mama** anu  li kulupu jan suli li mama pi kulupu jan Pali. toki la, ona li lon kulupu jan Osonesija. tenpo lon la, ona li lon ma Pali pi poka pi open suno, lon . tenpo mute la, ona li lon , lon ma ante mute.
toki Nosa

li toki lili lon toki Pali pi ma Intonesija lon ma Nosa (anu "ma lili Nusa Penita"). ma ni li lon . toki ni li toki pi ante nanpa wan tan toki Pali. taso, awen la, ona li toki lili lon toki Pali.
kulupu Juniko pi sitelen Pali

**kulupu Juniko pi sitelen Pali** li  li jo e sitelen lon nasin sitelen Pali, tawa toki Pali pi ma Intonesija. toki ni li suli lon ma Pali pi ma Intonesija. kulupu ni li tan wan U+1B00, tawa wan U+1B7F. ni la, wan lon 128 li lon.

## sitelen
ijo musi pi ma Pali

**ijo musi pi ma Pali** li ijo musi tan nasin sewi Sanatana, tan ma Sawa. ona li kama tan pali tan jan pi ma Masapawi. ona li tawa ma Pali lon kulupu nanpa 14 pi tenpo sike 100. kipisi nanpa wan pi kulupu nanpa 20 pi tenpo sike 100 la, nasin sin ona li kama. ma Upu en ma poka li lawa pi ijo musi ni.
tomo musi Palini

li  lon  pi ma Tesa, lon poka pi telo suli Mesiko. tenpo pini la, ona li jo e . tomo musi ni li lon nasin lawa ala. tan ni la, ona li ante e nasin e sijelo ona, lon tenpo sike nanpa 2001. tomo ona li pakala mute tan , lon tenpo suno nanpa 13, lon tenpo mun nanpa 9, lon tenpo sike nanpa 2008.

## nimi
nimi ona li tan nimi "Balinese" pi toki Inli. kon ona li ijo pi ma Pali anu ijo pi kulupu Pali. tomo ni li jo e nimi ni tan ni: tomo ni li wile pana e pilin pona, sama ma Pali.
kulupu Pantanko pi kalama musi

li kulupu nanpa 4 pi kalama musi, tan  pi ma Mewika, li kama lon tenpo suno nanpa 18, lon tenpo mun nanpa 4, lon tenpo sike nanpa 1975.

 li kalama musi nanpa 6 lon poka nanpa tu ona. jan Ili (Hill) li kalama uta e ni. mute tenpo li 2:37. kalama ni li toki e tomo musi Palini.
sitelen tawa "ma tomo Tunpa"

li sitelen tawa musi suli, li kepeken nasin pi toki monsuta jan, li kepeken nasin tenpo.  en  li lawa e pali ona.  en  en jan lawa tu ni li sitelen e nasin ona. sitelen tawa ni li kama lon tenpo suno nanpa 12, lon tenpo mun nanpa 10, lon tenpo sike nanpa 2018.

jan Winaja Lajo ( li kama ona) li alasa e mani weka tan kulupu nanpa 20 pi tenpo sike 100, lon  pi ma Mawalata
sitelen tawa "ma Pali"

li sitelen tawa musi suli pi nasin olin tan ma Italija.  en  li lawa e pali ona. sitelen li kama lon tenpo suno nanpa 29, lon tenpo mun nanpa 12, lon tenpo sike nanpa 1970. ona li toki e olin jan lon ma Pali pi ma Intonesija.
lipu "jan Lama laso"

li lipu esun pi toki tenpo pilin tan tenpo sike nanpa 1940, tan . jan Lama laso li  pi nasin Puta, li wawa mute, li kepeken len sijelo pi laso kasi, li kepeken len loje pi palisa lawa. ona li anpa e ike jan kepeken wawa ona. jan pi sama mute li lon lipu sitelen ona, li lon ilo pi tawa kalama. ante la, jan Lama laso li lon ijo pi jo ale ala lon tenpo pini. ni la, jan Lama laso li jo pi jan sitelen ona. taso, tenpo lon la, ni li kama weka.
jan Pani Pali Petaja

li toki awen e jan lon nasin lawa. nasin lawa la, ona li lon . ona li tan ma Elina, li kama tan mama lon tenpo suno nanpa 10, lon tenpo mun nanpa 8, lon tenpo sike nanpa 1943.

tenpo pini la, ona li jan lawa lon kulupu lawa. kulupu ni li lawa e jan pi ma ante lon ma ni. ona li jan lawa meli nanpa wan lon kulupu ni. kin la, tenpo pini la, ona li jan lawa lon kulupu lawa ante. kulupu ni li kama e pali li awen e kulupu jan.
toki pilin pi ma Pali

**toki pilin pi ma Pali** anu **toki  pi ma Pali** li nasin pi pilin jan, li sona pi ale lon, li toki pi kon sewi, li toki kon, tan nasin sewi Sanatana pi ma Pali, lon ma Pali pi ma Intonesija. nasin sewi Sanatana pi ma Palata en nasin Puta en toki pi lon ala pi ma Sawa en toki majuna pi ma Pali li kama wan, li pali e toki ni. jan li toki e ona kepeken pali sewi, kepeken sijelo tomo, kepeken musi pali, kepeken sitelen. taso, nasin pi toki Sankita li kama wan kin tawa ona.
ilo kalama Kamelan

**ilo kalama Kamelan** li ilo nena pi kalama musi tan ma Sawa, tan ma Sunta, tan ma Pali, lon ma Intonesija. jan li kalama musi pi tenpo pini la, jan li kepeken ilo ni.
jan Niki Pali

li wawa lon musi sijelo, li utala musi li tawa sewi anpa kepeken nasin pi pona nanpa wan. ona li tan ma Motowa, li kama tan mama lon tenpo suno nanpa 28, lon tenpo mun nanpa 5, lon tenpo sike nanpa 1987. taso, ona li lon kulupu musi pi ma Isale.
jan Sasa Pali

li kama jan lon sitelen tawa musi, li sitelen toki, li pali li lawa e . ona li tan ma tomo Kiju Si Sanelu lon ma Pasiju. ona li kama tan mama lon tenpo suno nanpa 29, lon tenpo mun nanpa 5, lon tenpo sike nanpa 1981.
jan Sotan Pali

li sitelen e sijelo tomo tawa pali ona, li tan ma Losansele lon ma Mewika, li kama tan mama lon tenpo sike nanpa 1960.
jan Tuwan Pali

li sona e esun, li lon kulupu jan Tuki lon kulupu jan Mewika. ona li sona wawa e  lon poka pi , lon , lon . tenpo pini la, ona li sona wawa lon poka pi , lon .
jan Ilo Pali

li kalama musi kepeken uta. nasin ona la, kalama li sewi mute. ona li tan ma Elina, li kama tan mama lon tenpo suno nanpa 19, lon tenpo mun nanpa 9, lon tenpo sike nanpa 1925, li moli lon tenpo sike nanpa 2000. kin la, ona li pana e sona kalama. ni la, ona li pali lon ma ante.
mun Pali

li mun lili kiwen li sike e suno mi. ona li lon .  pi ma Tosi li lukin nanpa wan e ona lon  lon poka insa pi waso lete pi pini suno pi ma Tosi. ken la, ona li nimi "Pali" e ona tan ma Pali pi ma Intonesija, tan ni: ona li nimi e mun lili ante kepeken ma pi ma Intonesija kin.
kulupu jan Palawi

anu  li kulupu jan suli lon ma Sajusi pi poka insa pi waso lete pi pini suno, lon ma Utun, lon ma Masu, lon ma Sutan. ona li suli lili tawa nasin sewi Isilami. nasin sewi Isilami li lon ala lon tenpo la, kipisi ona pi poka pi waso lete li kama tawa poka insa pi soweli lete pi pini suno pi ma Alapi, li kama kulupu tawa kulupu Jejusi lon ma ni. tenpo sama la, kipisi ona pi poka pi soweli lete li kama lon poka pi ma Utun, li kama namako tawa ma Pasileja Loma. nasin sewi Isilami li kama la, kulupu ni pi  li utala e  pi ma tomo Maka
kulupu esun Pali

li esun e len insa meli, li lon ma Mewika. ona li kama lon tenpo sike nanpa 1927. lawa ona li lon , lon ma Nokawelana, lon ma Mewika. lipu ilo ona li ni.
kulupu esun Pali Posi

li kulupu esun.  li mama e ona lon tenpo suno nanpa 16, lon tenpo mun nanpa 8, lon tenpo sike nanpa 1948. ken la, ni li kulupu esun toki pi suli nanpa wan lon ma Pali pi ma Intonesija.  li jan kili pi jan Katu Nata, li lawa e kulupu ni. ona li suli mute e kon pi kulupu ni tawa wile jan ante, sama kulupu linja.
kulupu Pali pi sitelen tawa weka

li kulupu esun lon ma Pali, li lon e  lon ilo pi sitelen weka. sitelen ona li tawa jan pi ma Pali. ona li open lon tenpo suno nanpa 26, lon tenpo mun nanpa 5, lon tenpo sike nanpa 2002. nasin ona li 30 UHF.
kule Pali pi soweli Pantela Siki Sontawika

**kule Pali** li lon kipisi Sontawika pi . tenpo pini la, ona li mute lon ma Pali pi ma Intonesija. taso, ona ale li weka lon tenpo lon. ona pini li moli lon kulupu nanpa 196 pi tenpo sike 10.
jan Anseliki Pali

li tan ma Italija, li lon kulupu jan Elina. ona li wile e ken meli pona, li sitelen toki, li ante toki. jan sona li tawa tomo sitelen ona lon tenpo ona.
jan An Maki Pali

ken wawa la,  li musi kepeken musi sijelo pi palisa sike, li lon . ona li tan ma Mewika, li kama tan mama lon tenpo suno nanpa 18, lon tenpo mun nanpa 4, lon tenpo sike nanpa 1955.
jan Alesanto Pali

li pona e toki la, ni li pona tawa ona. ona li kama tan mama ona lon , lon tenpo suno nanpa 15, lon tenpo mun nanpa 5, lon tenpo sike nanpa 1851. ona li li ante toki e lipu toki sin pi lipu Pipija tawa toki Elina sin. lipu ni li kama la,  li toki e ni. ni la, pilin ante li lon ma Asina lon tenpo sike nanpa 1901. tan ni la, jan 8 li moli. pali ona li kama tawa ma tomo Liwepu. nasin lawa li open wile e ona lon tenpo sike nanpa 1924. jan Pali li lon tenpo sike 84, li moli lon tenpo suno nanpa 17, lon tenpo mun nanpa 3, lon tenpo sike nanpa 1935.
pilin ante suli pi lipu Pipija

jan mute li **pilin ante suli** lon tenpo mun nanpa 11, lon tenpo sike nanpa 1901, lon nasin pi ma Elina tan ni: jan wan li ante toki e lipu Pipija tawa toki Elina sin. ni la, pali ona li kama tawa . taso, ni li ike tawa ona.
jan Kitopa Pali

li lon kulupu jan Inli, li lon kulupu jan Elina. ona li sona e insa lawa jan, li wile e ni: jan pali en jan lawa ala li lawa e jan pali. ona li kama tawa ma lon tenpo suno nanpa 2, lon tenpo mun nanpa 12, lon tenpo sike nanpa 1923. nimi ante ona li wile ona li  li . kepeken nimi ni la, ona li ante toki lon kulupu Solitalisi pi ma Juke, li open lon tenpo sike nanpa 1960, li pini lon kulupu nanpa 198 pi tenpo sike 10. ona li sona e insa lawa jan la, ona li pali e lipu. lipu ni li pana e sona tawa toki ni: "lon seme la, jan li moli tan ni?: linja pi insa lawa ona li pakala". kin la, ona li sitelen lon lipu sona Pitanika.
kulupu Solitalisi pi ma Juke

li kulupu lon ma Juke, li pilin e nasin lawa wan. ona li open lon tenpo sike nanpa 1960, li pini lon tenpo sike nanpa 1992.
jan Jani Makawi Pali

li mama e kulupu *Cislunar Aerodynamics* lon ma tomo Sanpansiko pi ma Kaliponja, lon ma Mewika. ona li pana e sona pi pali ilo lon tomo sona pi . ona li sona wawa e  e  e .
jan Kontansino Pali

li awen e jan utala ma pi ma Elina, li lawa awen e jan utala ma pi ma Asija lili on tenpo sike nanpa 1920 tawa tenpo sike nanpa 1922, li lawa e kulupu lawa pi jan utala ma pi ma Elina lon tenpo pi utala ni: ma Italija en ma Elina li utala. jan Pali li tan ma tomo Asina. ona li kama tan mama lon tenpo sike nanpa 1871, li moli lon tenpo sike nanpa 1941.
toki Ipali

li nasin toki lon , tawa kulupu jan Ipali. tenpo sike nanpa 2006 la, jan 100 000 li toki e ni lon , lon  pi ma Naselija.
jan Mako Pali

li jan sitelen, li jan pi tawa nena, li lon kulupu jan Elina, tan ma Juke. ona en  li poka. ona li sitelen e pali pi nasin sewi e pali pi pali kulupu tan ma Po.
jan Malijeta Pali

li sona wawa e , li pali e ijo musi kepeken sona kasi. jan ante li sona e ona tan alasa sona ona pi kasi telo lon  lon . kin la, jan ante li sona e ona tan pali ona lon sijelo ma pi wile sewi. ona li kama tan ma tomo Munpa pi ma Palata. taso, ona li lon kulupu jan Elina lon kulupu jan Piton. ona li kama tan mama lon tenpo sike nanpa 1882, li moli lon tenpo sike nanpa 1963.
ma Tuwalu

li ma lawa li kulupu pi ma lili lon telo suli Pasipi. ona li lon . ma Tuwalu la ma tomo lawa en ma tomo pi mute jan nanpa wan li .
toki Tuwa

li toki lon ma Losi. ma Losi la jan pi ma kipisi Tuwa li kepeken toki ni. jan 252 953 la ona li toki Tuwa.

## tan nimi
nimi ** li tan nimi pi kulupu jan Tuwa.

## nasin sitelen
### nasin sitelen Kililisa

nimi pi toki Tuwa li *ken ala* li kama tan sitelen [ŋ].

### nasin sitelen Lasina
tenpo pini toki Tuwa li kepeken sitelen Lasina (1930-1943).

## kalama

## mute nimi
toki Tuwa li jo e nimi mute pi kulupu toki Tuki. taso, nimi mute ante li kama tan toki Monko.

## o lukin kin

## tan sona
musi Kantasa

li musi utala pi jan wan li pali lon tenpo sike nanpa 2000. kulupu Walu li pali e ona. ona li ken musi lon ilo Linu lon ilo Winto lon ilo ** lon ilo Makinto.
toki Leki

li toki pi  li toki mama tawa jan 630,000. ona li toki pi . ona li toki lawa pi ma Takitan li toki lon ma Asepasan kin.

## tan sona
jan Sape Panosijan

**jan Sape Panosijan** (toki Aja la: *Զաբել Փանոսյան* /zɑˈbɛl pʰɑˈnosjɑn/) li meli pi kalama musi uta. 

ona li kama lon tenpo sike nanpa 1891 li jan pi kulupu Aja lon ma Osumanli. kulupu Osumanli li ken pakala e ona la, ona li tawa ma Mewika lon tenpo sike nanpa 1907. 

lon tenpo sike nanpa 1917-1918 la, ona li kalama e kalama musi luka luka wan tawa kulupu awen pi kalama musi Kolunpija lon ma tomo Nujo.

kulupu Osumanli li pakala li moli e kulupu Aja la, jan Sape Panosijan li pana e mani mute tawa kulupu Aja lon tenpo sike 1915-1918. lon tenpo sike 1982 la, ona li pana e mani pi ma Mewika $756,939 tawa kulupu pona tawa kulupu Aja. ona li moli lon tenpo sike 1986.
## kalama musi ''Waso''
kalama musi ona nanpa wan li kalama musi ''Waso'' (toki Inli la: *Crane*; toki Aja la: *Groung / Կռունկ*). taso la, ona li pali ala e kalama musi ni. kalama musi ni li kalama musi majuna pi kulupu Aja. sona pi majuna ona li weka. nimi pi kalama musi *Waso* li ni:

*waso o, sina kama tan ma seme?* 

*mi jan anpa pi kalama sina,*

*waso o, sina sona ala sona e ijo sin tan ma mama mi?*

*o tawa wawa ala, sina ken tawa kulupu waso sina lon tenpo poka.*

*waso o, sina sona ala sona e ijo sin tan ma mama mi?*

tan moli suli pi kulupu Aja la, kulupu Aja li weka e ma ona. kalama musi ni li suli tawa kulupu weka Aja. jan Sape Panosijan li kalama e kalama musi *Waso* kepeken nasin pi ma tomo ona (ma tomo Pasisa). kalama uta ona li sewi mute li suwi kin.
 
## tan sona

# https://canary-records.bandcamp.com/album/i-am-servant-of-your-voice-march-1917-june-1918
# https://en.wikipedia.org/wiki/Zabelle_Panosian
# https://lyricstranslate.com/en/armenian-folk-krunk-lyrics.html
toki Awali

li toki lon ma Losi. ma Losi la jan ale ala pi ma kipisi Takesan li kepeken toki ni. tenpo sike nanpa 2020 la jan 654 363 la ona li toki Awali.

## o lukin kin

## tan sona
ilo kalama pi kalama anpa pi linja luka tu

**ilo kalama pi kalama anpa pi linja luka tu** (toki Inli la: *Bass guitar*) li ilo pi kalama musi. jan li pali e kalama musi kepeken ilo ni. kalama pi ilo ni li kalama anpa li pona tawa jan mute. kalama ona li tan linja; ilo li ken kepeken wawa linja li ken kepeken ala wawa linja.

## nimi

## tenpo pini

### tenpo sike nanpa 1930 la

### tenpo sike nanpa 1950 la

### tenpo sike nanpa 1960 la

### tenpo sike nanpa 1970 la

## ijo

sijelo pi ilo kalama ni li kiwen kasi wawa. ona li suli li pakala ala e kalama tan ni: ona li ko ala. sijelo li jo e palisa e lupa ala. lon sijelo la ilo lili li lon. ona li kute e tawa pi linja li ante e tawa ni tawa kalama. linja luka tu li lon. ona li palisa li tawa sijelo. linja ni li suli li suli mute.

## kepeken
jan li kepeken luka tu lon linja la linja li kalama. jan li ken kepeken luka wan, luka tu, anu ilo lili. jan li pana e luka tawa palisa la sewi kalama li ante. jan li ken ante e sewi kalama kepeken luka lon palisa. jan li pana ala e luka tawa palisa la kalama li kama awen. jan li ken kin weka e kalama pi linja wan kepeken luka.

## tan sona
ma Najaka

li ma kipisi lon ma Antewijo pi ma Kanata. tenpo 2024 la ma ni li jo e jan 539,180. ma tomo Kasawen li ma tomo pi suli nanpa wan lon ma ni.

## tan sona
kulupu ma utala pi telo Alansi lete li utala tan sewi e ma Jukolawija

tenpo suno nanpa 24 pi tenpo mun nanpa 3 pi tenpo sike nanpa 1999 la kulupu ma utala pi telo Alansi lete li utala tan sewi e ma Jukolawija. tenpo suno nanpa 10 pi tenpo mun nanpa 6 pi tenpo sike nanpa 1999 la ni li pini.

## tan

## tenpo pini pi utala

## weka

## tan sona
moli suli pi kulupu Aja

**moli suli pi kulupu Aja** la, ma Osumanli li pakala li moli e kulupu Aja lon tenpo pi utala suli nanpa wan. lawa pi moli ni li kulupu ''"wan en kama pona"''.
toki pi ma Epanja

ma Epanja li jo e toki mute. lipu lawa nanpa wan pi ma Epanja li toki e ni: toki Katejano li toki pi ma Epanja. taso, ma kipisi pi ma Epanja la, lipu lawa nanpa wan ona li ken jo e toki ante lon poka pi toki Katejano. ni la, ma Katalunja en ma Paleja en ma Palensija la, toki Katala anu toki Palensija li lon lipu lawa nanpa wan pi ma kipisi. ma Katalunja la, toki Usita kin li lon. ma Esuka en ma Nawala la, lipu li jo e toki Esuka. ma Kalisija la, lipu li jo e toki Kaleko.

## tan sona
tenpo pi suno suli meso lon ma Sensa

**tenpo pi suno suli meso** li tenpo suli lon ma Sensa, lon ma Nosiki, lon ma lete ante. tenpo suli ni li kama la, jan mute li pilin musi. sina ken moku e moku pi ante mute. jan mute li moku e **moku sike pi sijelo soweli**, e **moku palisa pi sijelo soweli**, e **moku pi sijelo kala**... *namako li kama*.

### moku

moku mute li lon. jan mute li moku e moku ni:

**kili ma jelo**, **kili wawa palisa laso**, **sijelo kala kipisi pi telo wawa** kepeken **ko pi walo pi telo mama majuna**. mi toki lon lipu open ni la, ona li moku kin e **moku sike pi sijelo soweli**, e **moku palisa pi sijelo soweli**, e **moku pi sijelo kala.** ken la, jan pi ma ante la, ni li jaki, taso jan ante li olin e ni. 

### pali pi tenpo ni

jan lili en jan mama li tawa musi sike lon **tomo kasi**, kepeken kalama musi pi jan lili. sina ken pali e **len lawa pi kasi kule**. jan mute li **tawa telo** lon **telo suli**. jan lili mute li moku e **moku suwi pi ko lete**.

## tan sona
lipu u

**lipu u** li lipu tan mama Sonja en jan Kapilu en kulupu telo mun en jan Topi(Author) en mije Se en jan Lepeka en jan Anpose Pijese en Ambrose Bierce en jan Eli Kijo en jan Se A Aman en mu Esi. ni li lipu pi sitelen pona.
u (kon nimi)

nimi “u” li ken nimi e nimi mute. ken la, nimi li:

lipu u li lipu tan mama Sonja

sitelen U li sitelen pi sitelen Lasina

toki U li toki pi ma Sonko

toki U (toki pali) li toki musi li toki sin
loje jelo

**loje jelo** anu **jelo loje** li kule poka. ona li kule pi kili jelo li kule pi kili suli. jelo loje li jo e sitelen lili `#ff8000`.
kala Mola Mola

**kala Mola Mola** (*Mola mola*) li kala pi kiwen insa.  ale la, ona li suli mute. ona li lon kulupu kala Mola (*Mola*) lon kulupu kala Molite (*Molidae*). meso la suli linja ona li suli linja Meta 1.8. lili la, suli ona li ken suli ijo Kilokan 247. suli la, suli ona li ken suli ijo Kilokan 1000.

jan li lukin e kala Mola Mola pi suli nanpa wan lon ma Nusilan lon tenpo sike 2006. suli linja ona li suli linja Meta 3.3. suli ona li suli ijo Kilokan 2300.

kala ante mute li ken ala pakala e kala Mola Mola, taso  (*Otariinae*) en  (*Orcinus orca*) en  (*Selachimorpha*) li moku e ona. ma Anku en ma Nijon en ma Tawan la, jan li moku e kala Mola Mola. kulupu ma Elopa la, lawa ken li toki e ni: "jan li ken ala esun e moku pi kala Mola Mola. ijo li kama tan sijelo pi kala Mola Mola la, jan li ken ala esun e ni kin." kulupu ma Elopa li toki e ni tan ni: sijelo pi kala Mola Mola li jo e jaki. jaki ni li ken pakala li ken moli e jan.

tenpo mute la,  li poki e kala Mola Mola.

## nimi
nimi ona (*Mola mola*) li kama tan nimi *mola* tan toki Lasina. toki Lasina la, kon pi nimi *mola* li "". kala ni li lukin sama kiwen pi pakala pan tan ni: sijelo ona li walo pimeja, li nena, li sike.

### nimi pi toki ante
toki mute la, nimi ona li "kala mun" tan ni: sijelo ona li sike (sama mun). toki Elena ("φεγγαρόψαρο") en toki Epanja ("pez luna") en toki Italija ("Pesce luna") en toki Kanse ("Poisson lune") en toki Katala ("peix lluna") en toki Losi (рыба-луна) en toki Mosijo ("holdhal") en toki Netelan ("maanvis") en toki Nosiki ("månefisk") en toki Potuke (peixe lua) en toki Ukawina ("риба-місяць") li kepeken nimi ni. kin la toki Tosi li kepeken nimi "Schwimmender Kopf" (lawa pi tawa telo).

toki ante mute la, nimi ona li "kala nena". toki Netelan ("klompvis") en toki Sensa ("klumpfisk") en toki Sumi ("möhkäkala") en toki Tansi ("klumpfisk") li kepeken nimi ni.

toki Inli la, nimi ona li "sunfish" (kala suno) tan ni: tenpo mute la ona li tawa sewi pi telo suli, li awen lon suno.

toki Posuka la, nimi ona li "samogłów" (lawa taso) tan ni: ona li jo e linja monsi ala.

toki Sonko la, nimi ona li "翻車魚" (*fān chē yú*, kala lon poka ona).

## pali en lon

kala Mola Mola meli li ken pana e sike mama tu wan ale ale ale ale (TWAAAA, 300,000,000) lon tenpo wan.  ale la, mute pi sike mama li nanpa wan.

 (*Thunnus*) en  (*Coryphaena hippurus*) li moku e kala lili pi kala Mola Mola.  (*Otariinae*) en  (*Orcinus orca*) en  (*Selachimorpha*) li moku e kala suli pi kala Mola Mola. kala pi mute lili li ken pakala e kala Mola Mola tan ni: sijelo ona en selo ona li suli mute.

### moku
tenpo pini la, jan sona li pilin e ni: "kala Mola Mola li moku e kala ko taso". taso lon la, kala Mola Mola li ken moku e kala mute kin. ona li moku e kala lili e  (*Teuthida*) e  (kala Kusejesa anu *Crustacea*) e kala ante pi .

## tan sona
lipu lawa nanpa wan pi ma Epanja

tenpo sike #1987 la, kulupu lawa pi ma Epanja li pali e . ona li toki nanpa wan e nasin lawa pi ma Epanja.
## ona li toki e seme?
lipu li toki e ni e ijo ante mute:
* ma Epanja li ma pi nasin lawa mama.
* wile kulupu li suli. nasin pi wile kulupu li lon li lili e wawa pi lawa mama.
* jan ale pi kulupu pi ma Epanja li ken toki e wile nasin ona. toki wile ni li suli.
* jan ale li sama tawa lawa.
* toki ma li toki Katejano. taso ma kipisi li ken jo e toki ante kin
kala Tali

li kala nasa mute pi tenpo weka. jan li kama lukin e sitelen kiwen ona lon ma Ilinowi. jan ala li sona e kulupu soweli mama tawa kala Tali.

tenpo ona li moli ala la kala Tali li lukin ni: ona li jo e lukin lon linja tu e linja lili mute lon sinpin ona. uta ona li lon linja suli.
toki Ili

**toki Ili** anu **toki Alon** (toki Ili la: *Ирон æвзаг, Iron ævzag*) li nasin toki. jan li kepeken nasin mute pi toki Ili lon ma Ili seli, lon ma Ili sewi pi ma Losi. toki Ili li jo e nasin toki ante: toki Ili, toki Tikolo.

tenpo pini la, toki Kite li suli lon ma Elasija. tenpo ni la, toki Ili li suli lon ma Kakasija seli lon ma Kakasija sewi.

## nasin kalama
### kalama pini

### kalama open
kalama musi Jasa

li nasin pi kalama musi.

ona li kama lon poka pi tenpo sike nanpa 1900 li kama lon kulupu jan Mewika Apika. nasin ni li kama tan kalama musi Laketan (tenpo inli: "Ragtime") li kama tan kalama musi laso. tenpo mute la, jan pi kalama musi Jasa li pali e kalama musi sin lon pali musi kepeken tenpo lili.
jan Sakila

anu  taso li meli musi suli tan ma Kolonpija. ona li kalama musi pona mute tawa jan ali. ona li tawa musi suli lon musi ona. jan mute li olin e ona tan kalama musi ona. ona li pali e ijo pona lon ma ali. ona li jo e nimi pona lon ma musi suli. ona li pali e lipu kalama mute pi pona suli. ona li kalama kepeken toki Epanja kepeken toki Inli. jan ali li sona e ona tan kalama pona ona.
jan Wito Sowi

li jan pi kalama musi li jan pi sitelen toki li jan pi pali sitelen pi ma Sesesele. ona li jan wan pi open e kulupu Kino pi kalama musi, li jan lawa ona. kulupu Kino pi kalama musi li suli mute lon ma Losi. jan mute li olin e ona. ona li kama jan sona mute tan kalama musi. ona li ken ante e nasin pi kalama musi lon ma Losi.

tenpo pi sike luka luka luka tu la ona li open e pali pi sitelen kalama. kalama ona li toki e ijo pi lon ma tomo Leninka, e olin, e toki poka jan pona. tenpo sike nanpa 1982 la ona li sona e jan meli pi kama jo ona, jan Malijana. tenpo sike nanpa 1985 la ona li kama jo e jan meli ni. tenpo sike nanpa sama la, tenpo suno 26 pi tenpo mun 8 la, jan lili ona jan Alesante li kama lon. jan Wito Sowi li pana e lipu pi kalama musi luka tu wan poka kulupu Kino pi kalama musi. tenpo poka ni la ona li lon sitelen tawa pi mute lili.

tenpo suno 15 pi tenpo mun 8 pi tenpo sike 1990 la jan Wito Sowi li moli lon ma Lawi, poka ma tomo Lika. tomo tawa li pakala tan tomo tawa ante li moli e ona. kalama musi jan Wito Sowi li pana e ante tawa jan mute pi ma Sesesele en ma Losi.

## lon

## lipu pi kalama musi ale

### poka [[kulupu Kino pi kalama musi]]

## tan sona
jan Mula Ata

li jan pi nasin lawa lon ma Tuki. ona li sona mute e nasin lawa pi kulupu sama.

## tenpo pini
jan Mula Ata li jan lili pi jan Atun Ata. jan Atun Ata li jan suli pi nasin lawa. ona li pona e jan ni: ona mute li wile pakala e wan mama. jan sama pi jan Mula li jan Elen Ata. jan Elen kin li jan pi nasin lawa. ona li wile e ni: jan mute li utala ala, li kama pona kepeken toki. kulupu Ata li jo e suli lon pali pi nasin lawa lon nasin pona.

## pali
pali ona la, jan Mula Ata li pali mute tawa nasin lawa pi kulupu sama, tawa pakala pi wan mama, tawa awen pi jan lili. ona li wile ala awen e utala lon tomo lawa. ona li wile e ni: jan utala li toki e ijo, li kama pona, li jo e pini pona kepeken utala ala.

ona li wile alasa e nasin sin tawa kulupu sama pi tenpo ni. ni li suli tawa ona. ona li awen e wile pi jan ali lon kulupu sama. tenpo ike la, ona li pali tawa ni: nasin lawa li pali pona li pali sama tawa jan ali.

## lipu ante
* lipu ilo pi jan Murat Aydar
tawa tenpo

**tawa tenpo** li nasin tawa lon tenpo. tawa tenpo la, jan anu ijo ante li ken tawa lon tenpo pini anu tenpo kama. tenpo mute la jan li kepeken kon tawa tenpo lon lipu pi lon ala. tenpo mute la tawa tenpo li lon kepeken ilo pi tawa tenpo. 

jan li sona ala e ni: tawa tenpo li ken ala ken lon? tawa tenpo li lon la, ijo nasa li ken lon.
lipu pi kalama musi Kino

**lipu pi kalama musi Kino** anu **lipu pi kalama musi Soni Alipon** li lipu pi kalama musi pi kulupu Kino pi kalama musi. ona ni li nanpa  kulupu Kino pi kalama musi. lipu pi kalama musi ni li pali lon tomo pi pali kalama la ona nanpa pini. jan Wito Sowi li moli la lipu pi kalama musi li pana tawa jan mute.

## tan sona
lipu pi kalama musi

**lipu pi kalama musi** li kulupu pi kalama musi lon lipu wan. jan mute pi kalama musi li pali ona tawa ni: tenpo mute la ona li wile li wan e kalama musi lon lipu wan.

## tenpo pini

## tan sona