jan Enwi Take

jan **Enwi Take** li jan pali tan ma Mewika. ona li pali e lipu mute, e sitelen musi mute. taso tenpo pi lon ona la jan ante li sona ala e ni. tenpo lili ona la ona li weka tawa tomo pi jan lili nasa. ona li tawa tan ona. ona li kama jo e mani lili tan ni: ona li telo e tomo misikeke. 

tenpo majuna ona la jan Enwi li kama pakala. jan tomo lawa ona li weka e ona tawa tomo majuna li kama lukin e musi pi mute suli ona. ona li pana sona pi musi ni tawa jan mute. ni la jan mute li sona e ona, li pilin pona tawa sitelen musi ni.

## lon

### tenpo lili
tenpo sike nanpa 1892 la jan Enwi Take li kama lon lon ma Sikako. mama meli ona li jan Losa Take, li tan ma Wikonsin. mama mije ona li jan Enwi Take tan ma Tosi, li pali len. tenpo sike nanpa 1895 la jan Losa Take li mama e meli lili, li moli tan jaki. jan Enwi Take majuna li weka e lili ni tawa tomo pi mama ala.

jan Enwi li kama sona lon tomo sona pi kulupu Katolika. jan Enwi la, tenpo lili ona la ona li pilin ike tawa jan lili ante. jan Enwi li utala mute e jan sona li jan lili ante.

mama mije ona li kama sijelo pakala li ken ala pali. ni la ona li tawa tomo pi mani ala. jan Enwi li tawa tomo mije pi mama ala. kulupu Katolika li lawa e tomo ni.

### lon tomo pi jan nasa
jan Enwi li pilin ike tawa tomo mije ona, li monsuta e jan lili ante tan mu. tenpo sike nanpa 1904 la jan awen ona li weka e ona tawa tomo pi jan mije lili nasa lon . jan misikeke ona la jan Enli li nasa tan unpa pi jan wan.

ona li kama pilin pona tawa tomo pi jan nasa. ona li pilin pona tawa jan lili ante. tenpo seli la jan lawa li tawa e jan lili tawa ma pan. ona li pali pan lon ni. jan Enli li pilin pona tawa pali ni. taso, ona li pilin ike tawa weka.

tenpo sike nanpa 1908 la jan mama mije ona li moli. ona li pilin pakala tan ni. tenpo seli kama la ona li pilin ike mute tawa weka, li alasa tawa tan tomo pan. tenpo nanpa tu la ona li tawa ma Sikako kepeken tomo tawa linja. taso sewi ike la ona li toki tawa jan lawa li tawa sin tomo pi jan nasa.

### tenpo pali

tenpo sike nanpa 1910 la jan Enwi li tawa tan tomo pan. ona li tawa ma Sikako li open pali telo lon tomo misikeke pi kulupu Katolika. jan lawa lon tomo ni li pilin ike tawa ona. tenpo ni la ona li toki tawa jan Wilijan Sote. ona tu li kama jan pona. tenpo sike nanpa 1917 la ona li alasa mama e jan lili, li ken ala.

utala suli nanpa wan la lawa pi ma Mewika li jan utala e ona. ona li pona e ken utala ona. taso jan lawa li weka e ona tan kulupu utala tan oko ike ona.

tenpo mute la jan Enwi li awen pali telo lon tomo misikeke mute, li kama jo e mani pi mute lili ike. tenpo sike nanpa 1960 la ona li pini pali tan pakala sijelo. ona li pilin ike tawa pini pali. jan Natan Lene en jan Kijoko Lene li kama jan lawa tomo ona. jan Enwi li toki lili tawa jan ante lon tomo ona. taso, jan tomo li misikeke e ona li pana e moku.

tenpo sike nanpa 1969 la tomo tawa li pakala e jan Enwi. tenpo kama la noka ona li kama pakala. ni la ona li tawa sewi kepeken wawa mute taso. jan lawa tomo ona li weka e ona tawa tomo misikeke majuna pi kulupu Katolika. jan Enwi li weka la jan Natan Lene en jan Kijoko Lene li alasa e pali mute pi jan Enwi. ona li pali e lipu sitelen mute, e sitelen musi mute mute. jan Enwi li wile ala awen jo e ni. jan tomo lawa ona li kama jo e ona. tenpo pini tawa ni la jan ante li sona ala e musi ona.

jan Enwi li moli lon tenpo sike nanpa 1973, li pali lon  lon poka pi ma Sikako.
 
## pali
jan Enwi li jan pi nasin sewi Katolika. ni li kule mute e sitelen ona. ijo mute pi nasin Katolika li lon musi ona. 

### lipu sitelen

jan Enwi li pali e lipu mute. lipu nanpa wan ona li musi "musi pi meli lili Wiwijan lon ma lon ala, lon utala Kantekojankelinijan tan utala wile pi jan lili pi pali ike". lipu ni li suli mute mute. jan sona Sa Makeko li toki e ni: “suli pi lipu musi ale la ona li nanpa wan”. musi ni li jo e lipu pi mute luka luka tu tu anu luka luka luka. ona li jo e lipu lili pi mute 15,145.

lipu la lawa pi ma Kantelinija li pali ike e jan lili mute lon ma Kawelinija. ni la jan lilu mute li alasa utala e ona. ma mute pi nasin sewi Katolika li utala e ma Kantelinija tan ni. ma Antelinija en ma Kawelinija en ma Apijanija li utala wan e ma Kantelinija. meli lili Wiwijan pi mute luka tu li jan lili tawa jan lawa pi ma Apijanija. ona li tawa ma utala li kama sona len, li utala e jan utala tan ma Kantelinija.

lipu nanpa tu pi jan Enwi li musi “musi ante pi meli lili Wiwijan lon ma Sikako.” lipu ni la meli lili Wiwijan li kama sona e tomo monsuta lon ma Sikako.  en  en jan Masin Lute li lawa e tomo ni tan ike.

lipu nanpa tu wan pi jan Enwi li musi “sona pi lon mi”. open la ona li toki lon tenpo lon ona. taso ona li kama toki mute pi kon sike pakala.

### sitelen musi

jan Enwi li pali mute e sitelen musi suli. ni li sitelen e ijo tan musi ona. mute la ona li sitelen e ni: jan meli lili pi tonsi sijelo li len ala, li utala e jan suli ike. tenpo mute la jan ike li moli pakala e ona.

jan Enwi li pali e sitelen ni kepeken sitelen ante. ona li kama jo e sitelen mute tan musi ante, li sitelen sama e ona kepeken ilo sitelen palisa. ona li sitelen mute lon lipu suli, li kule e ona kepeken telo kule.

## pilin pi jan ante

moli pi jan Enwi la jan Natan Lene en jan Kijoko Lene li pana sona pi sitelen ona tawa jan mute. ni la jan mute li kama sona e ona. tenpo mute la jan jo pi sitelen musi li pilin pona tawa sitelen ona. jan li kama jo e sitelen ona kepeken mani mute. tomo pi sitelen musi lon ma mute li jo e sitelen ona.

jan sona li toki mute pi jan Enwi. tenpo pini la jan mute li wile sona e ni: jan Enwi li nasa tan pakala seme? jan sona Sa Makeko li pilin e ni: ona li pilin unpa tawa jan lili, li wile utala moli e jan ante. tenpo kama la jan sona ante li pilin ike tawa pilin ona. ona li pilin e ni: jan Enwi li nasa pona.

jan sona li toki e ni: ken la jan Enwi li pilin olin tawa jan mije ante. jan sona ante li toki e ni: ken la jan Enwi li tonsi pilin, li wile kama meli. jan Enwi li sitelen e toki ni lon lipu ona nanpa tu: “mi sona e mije mute pi pilin ni: ona li wile taso kama meli.”