toki Inli majuna

**toki Inli majuna** (toki Inli majuna la "*Englisc*" anu "*Ænglisc*", [ˈeŋɡliʃ] anu [ˈæŋɡliʃ]) li toki moli, ona li toki mama pi kulupu toki Anli kin. nimi "*Englisc*" en nimi "*Ænglisc*" li wan e nimi "*Ængle*" (nimi pi jan Inli), e nimi kipisi "-isc" (nimi kipisi toki).

## sitelen
toki Inli majuna li kepeken e nasin sitelen Lasina. sitelen ni li sitelen kepeken: **a æ b c d ð e f ȝ h i l m n o p r s t u ƿ x y þ**.

^a tenpo ni la, jan li ken sitelen e kalama pi tenpo suli kepeken sitelen palisa (ā/ǣ/ē/ī/ō/ū/ȳ).

## kalama

### kalama pini
ni li kalama pini pi toki Inli majuna.

kalama lon insa pi sitelen sike ("(z)") li kalama ante ala pi kalama ante:

* /j/ li [dʒ] lon monsi pi kalama [n], anu ona li kalama tu.
* /n/ li [ŋ] lon sinpin pi kalama [k] anu kalama [g].
* /f, θ, s/ li [v, ð, z] lon insa kalama open tu anu kalama pi toki suli.
* /x/ li [h] lon sinpin nimi, en ona li [ç] lon monsi kalama open sinpin.
* /ɣ/ li [g] lon monsi /n/ anu ona li kalama tu.
* /l, r, w/ li [l̥, r̥, ʍ] lon monsi [h] lon insa kulupu kalama sama /#xl, #xr, #xw/.

ni li sama mute toki Inli pi tenpo ni, taso [ç, x, ɣ, l̥, n̥, r̥] (en jan mute la [ʍ]) li weka, /v, ð, z, dʒ, ʒ, ŋ/ li lon kin.

### kalama open
ni li kalama open pi toki Inli majuna.

/ɑ/ li [ɒ] lon kulupu kalama suli lon kalama pi nena sinpin (/n, m/). jan li sitelen sama ⟨a⟩ anu ⟨o⟩.

### ante kalama
ante kalama pi toki Inli majuna li ni:

* [ɑ(ː)] li ante tawa [æ(ː)] lon sinpin kalama pi nena sinpin ala.
* kalama pi kalama tu [ai] li ante tawa kalama pi kalama wan.
* lili la kalama open pi kalama wan li ante tawa kalama open pi kalama tu.
* [k], [ɡ], [ɣ], [sk] li ante tawa [tʃ], [dʒ], [j], [ʃ] lon poka kalama open sinpin.
* ante pi kalama /i/ (ni la, toki Inli la "soweli lili wan" li "mouse", taso "soweli lili mute" li "mice" en ona li "*mouses" ala).

## lawa toki
lawa toki pi toki Inli majuna li ante mute lon toki Inli; ni tan lawa toki pi toki Inli majuna li ante e nimi mute. toki Inli la, "mi lukin e ilo tawa telo" li "I see a boat" (nimi pi lipu nimi li "I", "see", "a", "boat"), taso toki Inli majuna la, "mi lukin e ilo tawa telo" li "iċ seah sċip" (nimi pi lipu nimi li "iċ", "seón", "sċip").

### nimi ijo
toki Inli majuna li ante mute e nimi ijo. toki ni li jo kipisi tu wan pi nimi ijo en kipisi luka pali pi nimi ijo.

#### kule nimi
nimi ijo li kule tu wan pi toki mama Palata Elopa: ni li mije, li meli, li meso. nimi ijo ale li mije anu meli anu meso; nimi pi toki e ijo li ante tawa kule pi nimi ijo. toki Inli majuna la nimi "ni" li nimi "sē" pi nimi ijo mije; nimi "ni" li nimi "sēo" pi nimi ijo meli; nimi "ni" li nimi "þæt" pi nimi ijo meso. monsi pi nimi pi toki e ijo li ante: *hring* ("sike luka") li mije, en *cuppe* ("poki telo") li meli, sike luka pi kiwen jelo li *gylden hring* taso poki telo pi kiwen jelo li *gylden*'u** cuppe.''

nimi pi nanpa lili li jo ala e kule toki pi kule ona ala; taso, ona li lon, ni la nimi ''mæȝden'' li meso ("jan meli lili").

===== kipisi nimi pi ante tawa meli =====
tenpo mute la, toki Inli li jo e nimi tu pi jan; nimi wan pi jan ale, en nimi wan pi jan meli. jan li kepeken nimi kipisi mute meli.

* nimi mije anu meli la, jan li kepeken ''-en''. ''god'' ("jan sewi") → ''gyden'' ("jan sewi meli"), ''ielf'' ("jan lili nasa") → ''ielfen'' ("jan lili nasa meli"), ''þeȝn'' ("jan anpa") → ''þiȝnen'' ("jan anpa meli").
* ''-estre'' li sama ''-ere'' en ''-end'', ni li kipisi nimi pi jan pali, taso ''-estre'' li meli. ''sangere'' ("jan pi kalama musi") → ''sangestre'' ("jan meli pi kalama musi"), ''lufiend'' ("jan olin") →''lufestre'' ("jan olin meli"), ''bæcere'' ("jan pan") → ''bæcestre'' ("jan pan meli").
* ''-e'' li sama ''-a'', taso ni li meli. ''-a'' en ''-e'' li kipisi nimi pi sona ala anu ona li kisipi nimi ante pi jan pali. ''wyrhta'' ("jan pali") → ''wyrhte'' ("jan pali meli"), ''foregenȝa'' ("jan pi tenpo tawa") → ''foregenȝe'' ("jan meli pi tenpo tawa").

==== ilo nimi ====
toki Inli majuna li sama e [[kulupu toki Keman|toki Keman]] ante; ona li jo e nimi ilo luka. ni li nimi pali en nimi pilin en nimi jo en nimi tawa en nimi kepeken.

* **nimi pali**: ni li ijo anu jan pi pali e ijo. <u>''Hē''</u> ''lufode hiē'' ("<u>ona</u> li olin e ona"), ''<u>þæt mæȝden</u> rann'' ("<u>jan meli ni</u> li tawa"). nimi lon poka jasima pi nimi "li" li nimi pali kin. lipu ''wyrd is eall'' ("pini li ale") la, "pini" en "ale" li nimi pali.
* **nimi pilin**: ijo pi nimi pali li pali e. ''Hē lufode <u>hiē</u>'' ("ona li olin e <u>ona</u>"), ''sē ridda ācwealde <u>þ</u><u>one dracan</u>'' ("jan utala pi len kiwen li utala e <u>soweli wawa suli pi kon seli</u>").
* **nimi jo**: ni li ijo pi jo e ijo. ''Ȝesawe þū <u>þ</u><u>æs hundes</u> bān?'' ("sina alasa ala alasa e pali kiwen <u>soweli</u>?").
* **nimi tawa**: ni li ijo pi ijo li pali tawa. ''Iċ sealde <u>hire</u> þone beall'' ("mi pana e ijo sike tawa <u>ona</u>").
* **nimi kepeken*': ni li nimi pi ijo pali li pali kepeken. *Hwæl mē meahte mid āne sleȝe besenċan oþþe ofslēan* ("kala suli li ken pakala e mi kepeken <u>utala wan</u>").

==== kulupu nimi ====
nasin sama la nimi ale li ante tawa nanpa en ilo. taso, nimi ijo ale li lon kulupu wan; kulupu luka tu wan li lon, kulupu ale li jo e kipisi nimi ante kin.

===== kulupu A =====
kulupu nimi a li kulupu pi nimi mute. ona li mije anu meso. ona li kulupu A tan [[toki mama Keman]] la monsi ona li -*az* (mije) anu *-ą* (meso). taso, toki Inli majuna la ona tu li weka. nimi mije en nimi meso li ante lon nimi pali/pilin mute taso kin.

nimi mije ale pi kulupu A li sama. taso, nimi meso tu pi kulupu A li lon: ilo pali/pilin la mute li jo e kipisi nimi *-u* (nimi "lili"), taso ante li jo ala e kipisi nimi (nimi "suli").


===== kulupu Ō =====
kulupu Ō li jo e nimi mute kin. nimi ale pi kulupu Ō li meli.

kulupu Ō li jo e "Ō" tan [[toki mama Keman]] la monsi ona li *-ō*, taso toki Inli majuna la ni li ante tawa *-u* anu ni li weka. nimi pali wan la, nimi kulupu Ō "lili" li jo e *-u*, taso nimi kulupu Ō "suli" li jo ala e *-u*.


===== kulupu N =====
nimi pi kulupu N li ken kule ale, taso nimi pi nanpa lili li meso: *ēage* ("lukin") en *ēare* ("kute") en *wange* ("sinpin lawa") en nimi pi monsi e ni (*þunwange*, "tomo sewi lawa"). nimi ante pi kulupu N li kulupu lili, tan kipisi nimi li "lili"; nimi ijo mute li jo e *-an* lon monsi.

nimi mije pi kulupu N en nimi meli pi kulupu N li sama, taso nimi wan pali la nimi mije li jo e *-a* lon monsi en nimi meli li jo e *-e* lon monsi.


===== kulupu I =====
kulupu I li jo e "I" tan [[toki mama Keman]] la ona li jo e *-iz* lon monsi, taso toki Inli majuna la, ni li ante tawa *-e* (lon nimi "lili") anu ni li weka (lon nimi "suli"). nimi ni li kule ala, taso nimi meso pi kulupu I li jo e nanpa lili.

lipu pi toki Inli majuna la, kulupu ni li wan e kulupu ante; nimi mije en nimi meso li wan e nimi pi kulupu A, nimi meli li sama poka e kulupu Ō.

ante li nimi pilin wan pi nimi suli:


===== kulupu U =====
nimi pi kulupu U ale li jo e kipisi nimi sama:

kulupu U li jo e nanpa lili, taso nimi mute pi kulupu U li kepeken mute: *duru* ("lupa"), *medu* ("telo nasa suwi"), *wudu* ("kiwen kasi").

===== kulupu nimi pini =====
kulupu nimi pini li kulupu lili. nimi pi pini sama kalama pini li lon kulupu ni.

nimi pani anu pilin mute en nimi tawa wan la, nimi ni li ante e kalama open insa tawa sinpin. toki Inli pi tenpo ni la, nimi pi kalama open tawa sinpin li tan ni: *man* / *men*, *foot* / *feet*, *tooth* / *teeth*.

nimia ale pi kulupu nimi pini li mije anu meli.


===== kulupu Nd =====
kulupu Nd li jo e *-end* lon monsi; ni li pali e nimi pi jan pali: *āgan* ("jo") → *āgend* ("jan jo"). nimi ale pi kulupu Nd li mije.

kipisi nimi li jo e kalama open lon monsi la nimi Nd pi kulupu kalama wan li ken taso lon. ni la, kulupu Nd li jo e nanpa lili nimi. nimi tu wan pi kulupu Nd li lon: *frēond* ("jan pona") ←*frēoȝan* ("olin"), *fēond* ("jan ike") ← *fēoȝan* ("pilin ike"), *tēond* ("jan pi toki e lipu ike") ← *tēon* ("toki e lipu ike"). ona li sama e nimi mije:

nimi Nd pi kulupu kalama mute li ante mute:


===== kulupu R =====
kulupu R li jo e nimi luka: *fæder* ("mama mije") en *mōdor* ("mama meli") en *brōþor* ("jan mije pi mama sama") en *sweostor* ("jan meli pi mama sama") en *dohtor* ("jan pana meli") li nimi ni.


===== kulupu Z =====
kulupu Z li jo e nimi pi tu tu. ale li meso. kipisi nimi pi kulupu Z li sama e kipisi nimi lili meso pi kulupu A, taso kipisi nimi pi ijo mute li jo e *-r-*. nimi ni li *ċild* ("jan lili"), *ǣȝ* ("kiwen pi waso sin"), *lamb* ("soweli suwi lili"), *ċealf'' ("soweli mani lili").

## lipu tan