open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
soweli Usite

li kulupu soweli pi nena mama. ona li tan ma Amelika li tan ma Elasija. ona li jo e sijelo wawa suli li jo e nena suli. soweli Usite li moku e soweli li moku e kasi. soweli ni li lape suli lon tenpo lete.

kulupu mute pi soweli Usite li lon:
* soweli Usu pi kule ma (*Ursus arctos*)
* soweli Usu lete (*Ursus maritimus*)
* soweli Usu pimeja pi ma Asija (*Ursus thibetanus*)
* soweli Usu pimeja pi ma Amelika (*Ursus americanus*)
* soweli Elato suno (*Helarctos malayanus*)
* soweli Melusu pi ma Palata (*Melursus ursinus*)
* soweli Temato pi oko nasa (*Tremarctos ornatus*)
* soweli Alulopota pimeja walo (*Ailuropoda melanoleuca*)

.
jan On Sijosen

li mama pi ma sewi Tapin (*太平天囯*) li jan lawa utala lon utala Tapin. ona li toki e ni: jan Jesu li jan sama ona, mama sewi li mama ona kin. 

jan On Sijosen li wile e ni: ma Sonko ale li ma pi nasin sewi pi jan Jesu. tan ni la, ona li mama e kulupu utala suli li utala e ma Tasin lon tenpo sike nanpa 1851. utala ni li moli e jan 30,000,000. utala ni li pini lon tenpo sike nanpa 1864. ma Takin li anpa e ma sewi Tapin.

jan On Sijosen li moli lon tenpo sike nanpa 1864. jan lawa pi ma Takin li pakala seli e sijelo moli pi jan On Sijosen li pana e ko pi sijelo moli tan ilo utala suli.
akesi Silanosalu

li kulupu pi akesi ike. ona li tan ma Amelika tan tenpo sike weka 68,000,000-66,000,000. ona li suli mute li moku e soweli li tawa pi noka tu. akesi ni li jo e luka lili. uta pi akesi Silanosalu li suli mute li wawa mute.

kiwen majuna mute pi akesi Silanosalu li lon. jan li sona e sona mute pi akesi ni tan kiwen majuna. jan li sona ala e ni: akesi Silanosalu li jo e waso anu seme? akesi Silanosalu li sama tawa kulupu akesi Silanosalite (*Tyrannosauridae*). 

kulupu wan pi akesi Silanosalu li lon: akesi Silanosalu Le (*Tyrannosaurus rex*). nimi pi akesi Silanosalu Le li tan nimi "akesi ike lawa" tan toki Lasina.
kala len laso

**kala len laso** anu  li kala musi. ona li tan kulupu Ikeja. ona li sama lukin tawa kala pi uta wawa. 

kala len laso li open lon tenpo sike nanpa 2010. taso, nimi pi kala len ni li  lon open. kala len ni li kama pimeja lon tenpo sike nanpa 2010, taso kulupu Ikeja li laso e kule ni lon tenpo sike nanpa 2012. 

kala len laso li sitelen musi tan kulupu pi ilo sona. ona li sitelen pi kulupu jan tonsi.
sitelen musi tan kulupu pi ilo sona

jan li pana e **sitelen musi** mute tawa jan ante tan kulupu pi ilo sona. sitelen ni li suli mute tawa nasin kulupu pi kulupu pi ilo sona. sitelen ni li tawa mute li lon tan lipu ilo mute. 

sitelen musi tan kulupu pi ilo sona li open tan kulupu pi tenpo sike nanpa 1990. sitelen musi open li tan lipu tawa linja (*email*). sitelen musi open li ni: sitelen pi jan lili tawa (*Dancing Baby*) en sitelen tawa pi soweli lili (*Hampster Dance*).

sitelen soweli pi kalama musi (*lolcats*) li open tan ilo Potan (*4chan*) tan kulupu pi tenpo sike nanpa 2000. lipu sitelen pi pilin ike (*rage comics*) en sitelen sinpin pi jan ike (*trollface*) li open tan tenpo ni.

sitelen musi jaki (*dank memes*) li lon tan kulupu pi tenpo sike nanpa 2010. sitelen musi pi tenpo ni li ni: kalama pi utala kute (*ear rape*) en sitelen pi pakala nasa mute (*deep fried memes*). sitelen ni li open tan ilo Wesi.

sitelen musi mute li open tan ilo Towin (*抖音*, anu ilo Sito, *TikTok*) tan kulupu pi tenpo sike nanpa 2020. sitelen musi pi tenpo ni li ni: sitelen Sipisi Tole (*Skibidi Toilet*) en musi Amanka. sitelen musi mute li lon tan tawa suli pi jaki Kolona.
ilo Towin

anu  li lipu ilo pi sitelen tawa tan ma Sonko. mama pi ilo ni li kulupu Patensi (*ByteDance*). sitelen tawa mute li tan ilo Towin. tan ni, sitelen musi mute li tan ilo Towin.

ilo ni li open tan tenpo sike nanpa 2017. jan 2 000 000 000 li kepeken e ilo Towin. tan tenpo sike nanpa 2017 la, kulupu Patensi li esun e ilo Musikali (*musical.ly*). ilo Towin en ilo Musikali li wan tan ni.

tenpo ni la sijelo tu pi ilo Tuwin li lon li ilo Teto li ilo Towin. jan li ken lukin e ilo Towin lon ma Sonko, taso jan pi ma Sonko li ken ala lukin e ilo Teto tan lawa linluwi pi ma Sonko. jan pi ma ante li ken lukin e ilo Teto.
soweli Nejanteta

anu  li kulupu jan moli. ona li pini tan tenpo sike weka 40,000 li tan ma Elasija. kulupu ni li sama ala tawa jan pi tenpo ni (jan Omo Sapijen). kulupu jan Nejanteta li jo e nena suli.

kulupu jan Nejanteta li sona mute li seli e moku ona. ona li moku e soweli suli li moku e kasi. ona li sitelen e soweli suli lon sinpin tomo kiwen. kulupu ni li toki li pali e ilo pi kalama musi. ona li suli tawa kulupu jan Omo Sapijen, li unpa e kulupu jan ni.
lipu pi jan lawa pi sike wawa

li lipu tan jan Tokin. ona li open tan tenpo sike 1954. *lipu pi jan lawa pi sike wawa* li esun e lipu 150,000,000 anu mute.

nimi pi lipu ni li tan jan Solon. jan Solon li jan ike pi lipu ni. ona li pali e sike wawa nanpa wan tan ni: ona li wile lawa e sike wawa ante pi jan (*Men*) pi jan sewi suli (*Elves*) pi jan lili ma (*Dwarves*). jan pona pi lipu ni li jan Poto Pakin li jan Sanwa Kansi li jan Meli Pansipo li jan Pipin Tu li jan Kanta li jan Alakon li jan Polomi li jan Lekola li jan Kinli. kulupu ni li tawa nena ike (*Mount Doom*) tan ni: ona li wile pakala e sike wawa nanpa wan.

lipu ni li lipu lili 3 ni: ona li lipu *kulupu pona pi sike wawa* (*Fellowship of the Ring*) li lipu *tomo suli tu* (*The Two Towers*) li lipu *kama sin pi jan lawa* (*Return of the King*).

*lipu pi jan lawa pi sike wawa* li lipu suli mute lon tenpo ale. jan li ante toki e lipu ni tawa toki 38 anu mute. sitelen tawa pi lipu ni li lon. taso, jan Ton Ponpasi li ala lon sitelen tawa ni.
jan Ton Ponpasi

li jan lon ala tan jan Tokin. ona li open tan tenpo sike 1934 tan lipu . meli ona li jan Kopeli (*Goldberry*). monsuta Palowa (*Barrow-wight*) en kasi suli majuna (*Old Man Willow*) li ike tawa ona. ona li tan ma kasi majuna (*Old Forest*) pi ma meso. jan Ton Ponpasi li jan majuna nanpa wan lon ma meso.

jan mute li sona e jan Ton Ponpasi tan *[[lipu pi jan lawa pi sike wawa]]*. lipu ni la, jan Ton Ponpasi li kepeken e sike wawa nanpa wan en sike ni li kepeken ala tawa jan Ton Ponpasi. taso, ona li ala lon sitelen tawa pi lipu ni. 

jan Ton Ponpasi li lon tan jan sewi Wanamonen pi sitelen musi suli Kalewala anu tan ijo musi pi jan lili pi jan Tokin. ona li jan musi li kalama musi mute.
monsuta jan moli

**monsuta jan moli** anu  li monsuta pi lon ala. ona li sijelo tawa pi jan moli. open la, monsuta ni li tan nasin sewi Wotun.

nimi "monsuta Sonpi" li tan toki Konko. nimi Sonpi li tan nimi "*nzambi*" (sewi) anu nimi "*zumbi*" (ijo sewi). ma pi pini suno li kama toki e nimi ni lon tenpo sike 1819 tan jan Lope Sosi. lipu *ma pi kon nasa* (*The Magic Island*) tan jan Wilijan Sipu li kepeken open e monsuta ni.

open la, nasin pi monsuta jan moli li ante tawa nasin ona pi tenpo ni. nasin ona pi tenpo ni li tan sitelen tawa *[[tenpo pimeja pi jan moli tawa]]* (*Night of the Living Dead*) tan jan Jo Lomelo. monsuta jan moli li lon sitelen tawa mute. ona li lon sitelen tawa *[[open pi jan moli]]* (*Dawn of the Dead*) li lon sitelen tawa *[[kama sin pi jan moli tawa]]* (*Return of the Living Dead*). sitelen tawa *kama sin pi jan moli tawa* li kama e ni: monsuta moli li moku e insa lawa jan. kalama musi Sila (*Thriller*) tan jan Make Sakeson li kepeken e monsuta ni.

musi ilo *Pajowasato* (*バイオハザード, Baiohazādo*) en musi ilo *tomo pi jan moli* (*House of the Dead*) li musi ilo suli tan kulupu pi tenpo sike 1990. sitelen tawa *jan moli tawa* (*The Walking Dead*) li kulupu pi sitelen tawa suli. sitelen tawa la monsuta jan moli li pini e ma.
monsuta Kosila

li monsuta suli lon ala tan sitelen tawa tan ma Nijon. nimi ante pi monsuta Kosila li "monsuta lawa pi monsuta ale" (*King of the Monsters*). ona li open tan tenpo sike nanpa 1954 tan sitelen tawa *Kosila*.

monsuta Kosila li akesi wawa li lape lon insa ma anpa telo suli. taso, ona li pini lape tan ilo utala wawa suli. ona li sitelen pi pakala pi ma tomo Ilosima pi ma tomo Nakasaki. sitelen tawa mute pi monsuta Kosila li lon. nimi pi monsuta Kosila li open tan nimi "*ゴリラ, gorira*" (soweli wawa pi sama jan) tan nimi "*<span lang="ja">鯨</span>, kujira*" (kala soweli suli).

monsuta Kin Kon en monsuta Kinku Kitola en monsuta ilo Mekakosila li utala e monsuta Kosila. monsuta Kosila li ken pana e kon seli tan uta ona li ken kalama suli.
sitelen kiwen

**sitelen kiwen** li sitelen pi lipu ala. jan li pali e ona tan ni: jan li weka e kiwen anu li sin e kiwen. sitelen kiwen li tan ma ale. 

sitelen kiwen tan ma pi pini suno li open tan ma Elina majuna. sitelen kiwen mute li tan tenpo pi open sin. sitelen kiwen pi tenpo ni li ante mute tan nasin pi tenpo ni.

kulupu tu pi sitelen kiwen li lon: sitelen kiwen sike (*in the round*) en sitelen kiwen lipu (*relief*) li lon. sitelen kiwen li suli tawa nasin sewi pi jan mute; sitelen kiwen sewi li lon.


sitelen:Loewenmensch1.jpg|sitelen kiwen pi jan soweli
sitelen:Venus von Willendorf 01.jpg|sitelen meli tan ma Wilento
sitelen:Lammasu.jpg|sitelen pi sewi Lamasu tan ma Mesopotamija
sitelen:Mask of Tutankhamun 2003-12-07.jpg|sitelen sinpin pi jan Tutankamun
sitelen:Moáis.jpg|sitelen Mowa tan ma Lapanuwi
sitelen:Worshiping the golden calf.jpg|sitelen pi soweli mani kiwen
sitelen:South metope 27 Parthenon BM.jpg|sitelen kiwen tan tomo Patenon
sitelen:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|sitelen kiwen pi jan Puta
sitelen:Benin kingdom Louvre A97-4-1.jpg|sitelen kiwen tan ma Penen
sitelen:San Lorenzo Monument 3.jpg|sitelen kiwen lawa tan ma Mesiko
sitelen:Michelangelo's David - right view 2.jpg|sitelen pi jan Tewi tan jan Mikelanselo
sitelen:Mountrushmore.jpg|nena ma Lomo
sitelen:Marcel Duchamp, 1917, Fountain, photograph by Alfred Stieglitz.jpg|sitelen pi ilo telo tan jan Mase Tusan
sitelen pi ilo telo tan jan Mase Tusan

sitelen  li sitelen kiwen tan jan Mase Tusan tan tenpo sike nanpa 1917. ona li ni: nimi "R. Mutt" lon  ilo telo jaki. jan Mase Tusan li pali e sitelen ni tan . jan Ape Sikeli li sitelen suno e ilo telo. ona li open e sitelen ni lon lipu . lipu ni li lipu pi nasin Tata. sitelen pi ilo telo li suli tawa nasin Awan Ka.

tenpo sike nanpa 2004 la, jan 500 tan ma Juke li toki e ni: sitelen ilo telo li sitelen suli nanpa wan pi kulupu pi tenpo sike mute nanpa 20.
nena ma Wamo

anu  li nena ma lon ma Satakota. sitelen kiwen pi jan lawa 4 pi ma Mewika li lon nena ni. jan Kuton Polun li pali e sitelen ni. pali pi sitelen ni li open tan tenpo sike nanpa 1927 li pini tan tenpo sike nanpa 1941.

ma Mewika li lanpan e nena ma Lomo tan kulupu jan Osesi Sakowin. ona li lanpan e nena ni tan tenpo sike nanpa 1877. kulupu lawa suli pi ma Mewika li pana e mani Tala $102,000,000 tawa kulupu jan Osesi Sakowin. taso, kulupu jan ni li wile ala e mani tan ni: ona li wile e ma ona. nena ma ni li sewi tawa kulupu jan Osesi Sakowin.
sitelen tawa pi jan sona Seme

sitelen tawa  li kulupu pi sitelen tawa tan ma Juke. ona li open tan tenpo sike nanpa 1963 tan kulupu BBC. sitelen ni la,  li jan mun li tawa tenpo. ona li tawa tenpo tan ilo tomo . ilo tomo Tasi li ilo tomo pi tawa tenpo li sama lukin tawa poki laso. jan sona li utala e ilo monsuta Tale li utala e ilo jan Sapamen li utala e monsuta Wipinanse.

jan mute li jan sona lon sitelen jan sona Seme tan ni: jan sona li ken open sin tan moli ona. sitelen ni li suli tawa nasin kulupu pi ma Juke. ona li kulupu sitelen tawa pi tenpo suli nanpa wan lon musi pi nasin sona.

## jan sona

jan mute li jan sona:
* jan Wilijan Ane - jan sona nanpa wan
* jan Pati Toton - jan sona nanpa tu
* jan Son Pewi - jan sona nanpa 3
* jan Ton Peka - jan sona nanpa 4
* jan Pita Tewison - jan sona nanpa 5
* jan Kolin Peka - jan sona nanpa 6
* jan Siwesa Mako - jan sona nanpa 7
* jan Po Makan - jan sona nanpa 8
* jan Kitopa Ekeson - jan sona nanpa 9
* jan Tewi Tenan - jan sona nanpa 10
* jan Ma Si - jan sona nanpa 11
* jan Pita Kapasi - jan sona nanpa 12
* jan Sosi Witaka - jan sona nanpa 13
* jan Tewi Tenan - jan sona nanpa 14
* jan Susi Kata - jan sona nanpa 15
toki ilo HTML

toki ilo HTML li toki ilo. jan mute li pali e lipu kepeken toki ilo HTML. toki a, ma ale o lon toki ilo ni:
`
  <head>
    <title>This is a title</title>
  </head>
  <body>
    
  </body>
</html`
jan Enwi Kisinsa

li jan pi kulupu lawa, li jan toki pi ma ante. jan Wika Nison en jan Kewa Po la, ona li jan lawa pi lawa ma (Secretary of State). ona li suli mute tawa nasin lawa pi ma ante pi ma Mewika. 

jan Kisinsa la, ma Mewika en ma Sonko li open e toki. utala pi ma Wije la, jan Kisinsa li toki e pini utala. taso, kin la, ma Mewika li pana e ilo pakala lon ma Kanpusi. ma Sile la, jan Kisinsa li pilin pona tawa ni: kulupu utala pi ma Sile li weka e lawa pi jan Sawato Ajente li moli e ona. kin la, ona li pilin pona tawa ni: kulupu utala pi ma Pakisan li utala li moli e jan pi ma Panla. tan ni la, jan mute li toki e ni: jan Enwi Kisinsa li jan pi ike utala.
nasin mun walo

**nasin mun walo** li kulupu mun suli pi palisa en linja open. kulupu suno mi li lon. mun suno li sike lon ni. linja ni li 87400 ± 3600 ly. oko jan li lukin e mun ali ala e seli lili palisa taso la, nimi ni li lon. nasin mun walo li jo e mun seli mute tawa luka luka ale ale ale ale ale.

nasin mun walo la, insa li palisa. weka insa palisa li weka pi tenpo Sekon mute mute ali. wawa awen ona li sama lili e wawa awen pi suno mi (*m*☉) pi wan ale ale ale ale ale. poka insa li linja suli tu tu en linja lili. suno mi li lon linja Olijon li 27700 ly tan insa.

suno mi li sike lon 250 km lon tenpo Sekon. tenpo pi sike wan li tenpo sike pi 212 ale ale ale.

ken la, lupa pimeja li lon insa pi nasin mun walo li linja e mun.

## tan
jan li sona lili e tan pi nasin mun walo. nasin pi pakala suli la, tenpo sike pini pi 138 ale ale ale ale la, ijo wawa seli li ante te kon insa li seli li lete. ni la, kulupu mun li lon. kulupu pi kulupu mun li lon.

jan Olin Jeuck Eggen en jan Donald Lynden–Bell en jan Sandage li toki e ni: tenpo pini la kon sike suli li lon. ijo ni li sama e ijo pi pakala suli. tu wan lon tu tu li ijo wan telo (H). wan lon tu tu li ijo wan suno (He).
utala pi ma Wije

li open lon tenpo sike nanpa 1955 li pini lon tenpo sike nanpa 1975. kulupu utala pi ma Mewika en ma Wije anpa li utala e kulupu Wije Kon li utala e ma Wije sewi. utala ni li suli tawa utala lete. utala ni li lon tan ni: nasin mani pi ma Mewika li utala e nasin pi pali kulupu pi ma Sesesele. ma Wije li kipisi tan pakala pi ma Intosino Kanse lon tenpo sike nanpa 1954. jan O Si Min li jan lawa pi ma Wije sewi.jan No Si Sijen li jan lawa pi ma Wije anpa. ma Wije sewi li ma pi nasin pi pali kulupu en ma Wije anpa li ma pi nasin mani. 

utala ni li moli e jan mute. lawa pakala utala li lon utala ni. utala unpa en utala monsuta li lon. jan mute li pilin monsuta pi tenpo pini ike tan utala ni.

ma Wije sewi li anpa e ma Wije anpa.
kulupu sewi Kuweka

anu  li kulupu pi nasin sewi Potesu. jan pi kulupu Kuweka li pilin e ni: jan Jesu li lon insa jan ale. kulupu ni li open tan tenpo pi utala insa pi ma Inli. jan Jo Pose li pilin ike tawa nasin sewi Anlikan li mama e kulupu sewi Kuweka.

jan Kuweka li tawa ma Mewika tan tenpo sike nanpa 1656. jan Wilijan Pen li jan Kuweka li mama e ma Pensiwenja. jan lawa tu pi ma Mewika li jan pi kulupu Kuweka: jan Epe Uwa en jan Wika Nison.

jan Kuweka mute li utala ala lon tenpo pi utala suli.
waso Imu

**waso Imu** (toki Inli: *emu*)li waso pi ma Oselija. ona li suli li ken ala tawa waso. tenpo pini la ma Oselija li utala e ona.
poki mani

lon poki mani la, jan li ken pana e mani tawa insa ona. jan li wile kama jo e mani la, ona li ken jo e mani ona lon poki mani.

poka mani mute li lon. poki mani kiwen li awen e mani tan jan ike. ona li jo e ilo pi open ala. jan kepeken poki mani lipu kin. poki mani lipu li kepeken tan ni: jan li wile jo e mani mute. poki mani lipu li jo e mani e kiwen mani sike e lipu ante mute.
utala Elowison

anu **utala Elowison** anu **ESC** li utala pi kalama musi. kulupu sitelen weka pi ma Elopa li pali e ni lon tenpo sike ale. kulupu sitelen weka pi ma ale li pana e jan kalama e kalama musi sin. kulupu ni li pana e wile ona tawa kalama musi pi ma ante. kalama li jo e wile mute nanpa wan la, ona li anpa e kalama ante.

## tan
tenpo pini la, kulupu sitelen weka pi ma Elopa anu kulupu EBU li wile e ni: kulupu sitelen weka pi ma ante li ken pali e sitelen tawa kepeken mani lili. jan li pali e sitelen weka lon ma mute kepeken nasin sitelen weka Elowison. tenpo sike nanpa 1955 la, jan Mase Besenson li lawa e kulupu toki pi kulupu EBU. kulupu ni li alasa e ni: kulupu sitelen weka pi ma mute li pali sama wan. jan lawa Sekijo Pulijese pi kulupu RAI li pilin e ni: jan li ken pali e utala kalama musi lon ma Elopa. ni li pona tawa kulupu EBU. jan li pali e utala Elowison sama utala Sanlemo pi kalama musi.

## utala ale
toki utala pi lipu walo lon ma Sonko

tenpo sike 2022 li pini la, jan mute lon ma Sonko li pilin ike tawa awen tan ante Omikon pi jaki Kolona.
## open
tenpo mun 10 la, jan Pen Seso(ante la, jan Pen Lipa) li kama jo e lipu suli lon ma palisa Sitonkija lon ma tomo Pesin, lipu la, ona li jo e sitelen "mi wile lipu pi kama lawa, wile ala e jan lawa, mi wile moku, wile ala e sona pi jaki Kolona,mi wile e wile ale, wile ala e awen

jan Si Sinpin pi lawa wawa la, o kama anpa!

taso, lipu suli li weka tan jan awen, jan Pen Lipa li kama awen tan jan awen.

tenpo mun 11 pi tenpo sike 2022 la, wawa seli li moku e tomo pi ma tomo Ulunki lon ma tomo Sinjan pi ma Sonko, lupa tomo li open, taso  jan mute li ken ala weka tan awen jaki Kolona.

tenpo sama la, lon nasin Ulumuki pi ma tomo Sane la, jan mute li wile anpa e kulupu lawa pi ma Sonko.

## tawa

jan mute lon ma Sonko li kama jo e lipu walo anpa sewi, ona ale li wile pini e kulupu lawa pi ma Sonko.

## pini

jan mute lon ma Sonko li kama jo e jaki Kolona, jan mute li moli, nanpa jan pi ma Sonko li kama lili mute.
## o lukin kin

# tenpo 64
tomo wawa pi ma tomo Pukusima

ma Nijon la, tomo wawa li lon ma tomo Pukusima li poka telo Pasipi.

tenpo sike 2011 la, tomo Pukusima wawa li pakala tan tawa ma wawa, telo jaki mute li weka tan tomo ona.

tenpo sike nanpa 2023 la, telo jaki mute li weka tan tomo wawa ona li tawa insa telo Pasipi. ma mute li pilin jaki tan ni.ni li ken jaki e telo li ken moli e kala.

## tan sona
toki ilo Wasi

li toki ilo. jan li pali kepeken ona tan ni: jan li pali e nasin ike la, toki ilo ni li ken ala e ona.

## open
 li pali e ni lon  lon sike nanpa 2006. ona li nimi "Wasi" e toki ilo ona tan jaki kasi ni: ona li loje e lipu kasi sama jaki loje pi kiwen suno. toki Inli la, jan li kepeken  tawa jaki ni. jan Keton O la, jaki ni li wawa mute lon awen pi lon ona.

## nasin toki
ni li sitelen "toki, ma ale o!" kepeken toki ilo Wasi.
```rust
fn main(){
    println!("toki, ma ale o!")
}
```


## lipu ante
lipu pi **toki ilo Wasi**: https://www.rust-lang.org/

## tan sona
sike nanpa pi sitelen 2

**sike nanpa pi sitelen 2** li nasin pi sitelen nanpa kepeken sike nanpa kepeken nasin nanpa poki. ijo mute la, sitelen ona li kepeken sitelen "0"  pi nasin nanpa Alapi, kepeken sitelen "1" pi nasin nanpa ni.

nasin nanpa tu li kepeken nanpa (pi mute:) tu (2). sama ala la, nasin nanpa Alapi li kepeken nanpa (pi mute:) luka luka (10).

## sitelen nanpa

tenpo mute la, nasin nanpa tu li kepeken e sitelen tan nasin nanpa Alapi. taso, nasin nanpa tu li wile e sitelen tu taso. tan ni la, jan li ken kepeken e sike anu palisa anu sitelen ale tawa sitelen.

## lon ma pi tenpo ni

lon insa la, ilo wawa ale li kepeken e nasin nanpa tu tan ni: wawa li ken lon anu lon ala taso. tenpo pini la jan li wile lawa e ilo wawa la, ona li wile sona e nasin nanpa tu. tenpo ni la jan li wile lawa e ilo lawa la, ona li wile ala sona.

## [[pali nanpa]]

lon nasin nanpa tu la, nanpa lili li ken suli. taso, jan li ken nanpa kepeken pali lili.

tawa pali nanpa poka la, jan li wile sona e ijo tu tu taso:

* 0 + 0 = 0
* 0 + 1 = 1
* 1 + 0 = 1
* 1 + 1 = 10

     1 1 0 0    = 12
 + 1 1 0 1 1    = 27
 ------------
   1        
   1 0 1 1 1
 ------------
 1 0 0 1 1 1    = 39
nasin sama li lon tawa pali nanpa ante.
jan Kusapo Peto

li jan lawa tan ma Kolonpija. Ona li jan lawa pi ma Kolonpija nanpa 34, ante e jan Ipan Tuke lon tenpo suno 7 mun 8 sike 2022.

jan Peto li jan pi kulupu utala kute ala kulupu tenpo suno 19 mun 4 (M-19) lon tenpo sike 1977 (lon tenpo ona li tenpo sike 17), awen e lon kulupu utala ala ante pi M-19 (kulupu wan tawa nasin lawa pi jan ale pi M-19) la, lon tenpo sike 1991 pana wile e ona lili kulupu lawa pi Kolonpija la, tawa tenpo sike 1997. lon tenpo sike 2005 la jan Peto li lupa e poka ante tawa nasin lawa pi jan ale, lon tenpo sike 2006 ona pana wile e suli kulupu lawa pi Kolonpija la, tawa tenpo sike 2010.

lon tempo sike 2011 la, jan Peto li pali e ma Kolonpija anpa (nimi e lon tenpo sike 2010 tawa tenpo sike 2017 li "kulupu jan pi tawa nasin"), lon tenpo ona li jan lawa pi ma tomo Pokota, ma tomo lawa pi Kolonpija la, lon tenpo suno 1 mun 1 sike 2012 (ante e jan Kala Lope), tawa tenpo suno 19 mun 3 sike 2014 la (pini e jan Lafaje Pato), sin tenpo suno 23 mun 4 sike 2014 (ante e jan Malija Mesete Matonato), sike tenpo suno 31 mun 12 sike 2015 (pini e jan Enlike Penjalosa).

## tan sona
toki ilo Si

li toki ilo.  li mama e ona lon sike nanpa 1973. suli la, nasin toki ona li poka mute tawa nasin toki pi insa ilo. mute la, jan li kepeken ona tawa ilo lawa. ilo Linu la, lipu mute pi toki ilo li kepeken toki ni.

ona li sama toki pona tawa toki ilo ante. ona li lili li jo ala e ken mute; taso, jan li pali e ijo mute pi suli a kepeken ona.

toki ilo Sipapa li suli e toki ilo Si li pana e ken sin mute tawa ona.

## nasin toki
"toki, ma ale o!" kepeken toki ilo Si:
```c
#include <stdio.h>

int main(void) { 
  puts("toki, ma ale o!"); 
  return 0; 
}
```


## tan sona
sitelen lon

la, jan li ken pali e sitelen pi ijo lon pi pali lon kepeken suno. sitelen ni li lukin sama ijo lon kepeken oko.

tenpo ni la, jan li ken kepeken wawa linja tawa sitelen lon. nasin ante mute pi pali pi sitelen lon li lon.  li pali e sitelen lon nanpa wan lon tenpo sike nanpa 1826. taso, jan li jo e nasin sama lili tawa pana sitelen sama lili lon tenpo pini.
ma Sipa

li lon  ma Nijon. ona li lon poka pi ma tomo Tokijo li lon anpa pi ma Ipalaki,

ona li jo e ma Sinsi pi ma tomo Tokijo lon pini suno.

ma Sipa li pali e  mute.
jan Pansiko Koja

li jan pi sitelen kule tan ma Epanja. ona li jan suli pi nasin sitelen. ona li pana e sitelen mute pi pali suli pi tenpo ona - ona li pana e sitelen mute pi . sitelen mute ona li pana lukin pi ijo monsuta pi pilin ike pi ijo pi wawa nasa.

## ale

### open
ona li kama sin lon ma Pentetoto, ma kipisi pi ma Alakon, ma Epanja. mama sina li jan Jose Penito te Koya li Katija te Lusente. tenpo sike nanpa 1749, mama kulupu li tawa e ma Salakosa, jan Koja li kama jan pona e jan Matin Sapate. ona en jan Koja li sitelen e lipu mute; tan ni la, jan sona li sona e ale sina

### meso
tenpo sike nanpa 1774 la, jan Koja en jan Josepa li kama wan. jan Pansiko Paje, jan suli lon sitelen kule pi ma Epanja li pana e Pansiko Koja; tan ni la, jan Koja li kama suli.

### '''pini'''
tenpo sike nanpa 1790 la, jan Koja li kama e nasa lawa li ken ala kute.

## sitelen ona

Goya-El sueño de la razón.jpg|"lape sona li kama e monsuta"
Goya Maja ubrana2.jpg|"jan meli kepeken len"
Goya Maja naga2.jpg|"jan meli kepeken ala len'
El Tres de Mayo, by Francisco de Goya, from Prado in Google Earth.jpg
El Quitasol (Goya).jpg|"ilo pi len suno"
Don Manuel Osorio Manrique de Zunica.jpg|"jan Mane Osolijo Manike tan Sunika"
La familia de Carlos IV, Francisco de Goya.jpg|"kulupu mama pi jan lawa Kalo nanpa tu tu"
Doña Isabel Cobos de Porc by Francisco Goya.jpg|"jan Isape Copo tan Po"
El coloso.jpg|"jan suli"
Las jóvenes o la carta.jpg|"jan lili anu lipu musi"
GOYA - Entierro de la Sardina (Real Academia de Bellas Artes de San Fernando, 1812-14).jpg|"tenpo musi kala"
Plaza partida.jpg|"ma kipisi"
Francisco de Goya, Saturno devorando a su hijo (1819-1823).jpg|"jan sewi Satuno li moku e jan lili ona"
Francisco de Goya y Lucientes - Witches' Sabbath (The Great He-Goat).jpg|"tenpo pi wawa ike"


## tan sona
ma tomo Senta

li lon ma Mijaki li lon ma Nijon.

ona li jo e kili mute lon ma tomo li jo e nasin telo Ilose e nena Aopa.

jan 1090000  li lon ma ni. ma tomo Senta li toki e ni; The Greenest City” SENDAI(ma tomo Senta jo kasi mute).

ma Nijon lete la, ma tomo Senta li wawa.

**nena pi ma tomo Senta.**

* nena Aopajama.
* nena Unakata
* nena Isumikatake

**nasin telo ma tomo Senta**

* nasin telo Ilose.
* nasin telo Natoli.
* nasin telo Nanakita.

## sewi pi ma tomo Senta
ma Nijon lete la, ma tomo Senta li seli, kolete lili li kama lon ma tomo Senta.

## tan
wikipedia
kulupu esun

**kulupu esun** li kulupu jan ni: ona li pali kulupu li kama jo e mani tan esun.
mute la ona li jo e tomo esun.

## nasin pi kulupu esun

**nasin pali** la nasin suli tu wan li lon:
* kulupu esun pi pali ma: ona li lanpan e kasi tan ma anu li suli e soweli. ona li pana esun e ona.
* kulupu esun pi pali ijo: ona li pali e ijo tan ijo ante li pana esun e ona. ona pali e ijo seme la, nasin lili mute li lon: kulupu esun pi ilo pali en kulupu esun pi tomo tawa en kulupu esun moku en kulupu esun pi sitelen tawa en ante mute.
* kulupu esun pi li pali tawa jan ante: ona li esun e pali ona tawa jan anu tawa kulupu esun ante. ona li pali seme la, nasin lili li lon:
* kulupu esun tawa: ona li tawa e ijo e jan.
* kulupu esun pi pali luka: jan pali ona li pali kepeken luka. ken la ona li pona e ijo pakala li lili e linja lawa li pana e linja telo anu e linja pi wawa linja lon tomo.
* kulupu esun pi esun ijo: ona li lanpan esun e ijo li pana esun e ona.
* kulupu esun mani: jan ken pana e mani tawa ona. tenpo ante la jan lanpan e mani ni e mani tan ni: kulupu esun li pana e mani tawa jan ante. tenpo ante la jan ni li pana e mani mute. kulupu esun mani li tawa kin e mani tan jan wan tawa jan ante.
* kulupu esun pi tomo lape
* kulupu esun pi tomo moku
*kulupu esun pi pana sona 

**jan jo** la nasin ni li lon:
* kulupu esun pi jan jo wan: jan wan li jo e ale.
* kulupu esun pi jan jo mute: kulupu jan li jo e kulupu esun. nasin lili li lon tan ni: jan anu kulupu esun ante li wile e mani tan kulupu esun la ona li ken ala pana e mani la, seme pana e mani tan jo ona:
** jan jo ale (toki Tosi: offene Handelsgesellschaft, oHG)
** jan jo wan anu jan mute pi ale ala (toki Tosi: Kommanditgesellschaft, KG)
** jan ala. lon insa nasin ni la, nasin lili li lon tan nasin pi kama jan jo:
*** jan ale taso li wile la, kulupu pi jan jo li ken ante (lon ma Tosi: GmbH, lon ma Juke lon ma Mewika: Ltd). ma mute la, nasin ni li lon ala.
*** jan li kepeken e pali pi kulupu esun la, ona li ken pana e mani li kama jan pi kulupu jo (toki Inli: co-operative, toki Tosi: Genossenschaft).
*** jan li ken esun e lipu jo. o lukin lon anpa.

### kulupu esun pi lipu jo
ona la jan jo e lipu. lon lipu la sitelen li toki e ni: sina jo e kipisi pi kulupu esun. jan li ken esun e lipu ni. mute la jan li ken esun li toki ala tawa e kulupu esun. ni la kulupu esun li sona ala e jan jo ona. tan ni la toki mute la nimi kulupu ni li kulupu pi nimi ala (toki Kanse: société anonyme, SA, toki Netelan: naamloze vernootschap, NV). toki ante li nimi e ona tan nimi pi lipu ni anu tan nimi pi jan jo ona (toki Tosi: Aktiengesellschaft, AG, toki Losi: акционерное общество, АО).

mute la kulupu esun suli li kulupu esun pi lipu jo. tomo esun pi lipu jo li lon. ni la jan li ken kama jo e kipisi lili pi kulupu esun ni li ken pana esun e ona kepeken nasin pona. jan ni li wile ala pali tawa e kulupu esun ni. ona li wile kama jo e mani taso.

## kulupu pi kulupu esun
ken la jan jo li jan lon ala li kulupu esun ante. ni la kulupu pi kulupu esun li lon.

## kulupu esun wan
lon poka pi kulupu esun ante mute la jan mute li sona e kulupu esun ni:

kulupu Sinsi.

kulupu Nintento
ma tomo Nala

la tenpo pi kulupu lawa Nala la, ona li ma tomo lawa lon ma Nijon. tomo pi mute suli li lon. ma la ona li supa. kulupu lawa la ona li tan kulupu mama.

## tenpo pini
ona li ma tomo lawa lon tenpo pi kulupu lawa Nala taso.  

jan pi nasin sewi Puta li kama lawa mute e ma Nijon lon tenpo ni. tan ni la tomo sewi mute li kama lon ma mute pi ma Nijon. kulupu lawa Nala li pilin pona tawa nasin sewi Puta, li pana e nasin sewi Puta tawa jan pi ma mute lon ma Nijon.
ma Onsu

li ma telo pi ma Nijon. ma telo pi ma Nijon la, ona li suli nanpa wan.

ona li lon anpa pi ma Okito li lon poka pi ma Kijusiju li lon sewi pi ma Sikoku.

## ma lili lon ma Onsu
* ma Tokijo
* ma Sipa
* ma Nala
* ma Kijoto
* ma Satama
* ma Mijaki
* ma Sisujoka
* ma Osaka
tenpo pi kulupu lawa Eto

li tenpo pini pi utala lili pi ma Nijon. tenpo pi kulupu Eto la ma tomo Tokijo la nimi ona li ma tomo Eto. jan Tokukawa Ijejasu li lawa open pi tenpo ni. 

## pali

tenpo pi kulupu lawa ante la utala suli mute li lon ma Nijon. taso la tenpo pi kulupu lawa Eto la utala mute li pini li kama lon ala. ijo musi mute kin li kama lon tan utala ala. 

taso la jan pi ma Nijon li awen toki ala li awen esun ala tawa jan pi ma ante.
## tan sona
ma Sisujoka

li ma lili kipisi pi ma Nijon. ma ni la nena ma Pusi en ma tomo Sisujoka li lon. 

ona li lon poka pi telo Pasipi.
ma tomo Sakamijala

li ma tomo pi ma Kanakawa. jan 700000 li lon ma tomo Sakamijala.

tenpo 1930 la kulupu utala pi ma Nijon li pali e tomo utala lon ona.

kulupu utala pi ma Mewika li ante e tomo utala pi kulupu utala pi ma Nijon.
kulupu utala pi ma Nijon

**kulupu utala pi ma Nijon(日本陸軍.日本海軍.旧日本軍)** li kulupu utala pi ma Nijon.

ona li lon tenpo 1874~1945.

## pali ike lon [[utala suli  nanpa tu]]
tenpo 1874~1945 la,kulupu utala pi ma Nijon li pali ike sama moli ,unpa pi ken ala, lanpan lon ma Asija (sama ma Sonwaminko(tenpo ni la,ma Sonko.),ma Soson en ma Anku.ona mute li pali e utala 918 en moli suli pi lon ma tomo Nansin en pali ike mute mute mute mute ante.

## tenpo pini
jan Nijon li utala e kulupu Eto li pali e ona.
ma Nala

**ma Nala(奈良県)** li lon **[[ma Nijon]]. li jo e [[ma tomo Nala]].**

## ma
ma Nala li lon poka pi ma Mije li lon poka pi ma Osaka li lon sewi pi ma Wakajama.

ona li jo e nena ma luka luka tu wan.

## tenpo pini
kulupu Jamato li lon ma ona tenpo kopun.

ona li ma tomo lawa lon tenpo Nala.

## tan
https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%A5%88%E8%89%AF%E7%9C%8C wikipedia
tenpo sike

**tenpo sike** anu **tenpo suno sike** li tenpo ni: ma li tawa pi nasin sike lon suno lon tenpo wan. nasin tenpo Kekolijen la mute la tenpo sike wan li jo e tenpo suno 365, taso tenpo sike li ken jo e tenpo suno 366 kin.
lipu su

**lipu su** li kulupu lipu pi jan Sonja. sike suno nanpa 2024 la sike mun nanpa tu la suno nanpa tu wan la ona li pana e lipu nanpa wan. ona li kepeken sitelen pona. tenpo lon la lipu wan taso li lon. taso jan Sonja li wile pali e lipu mute lon tenpo kama.

## nimi

tenpo pini la jan Sonja li toki e ni: ona li wile kepeken nimi "su". nimi ni ante li nimi "ju" li nimi "u" li nimi "lu" li nimi "nu".

## lipu nanpa wan
nimi lawa pi lipu nanpa wan li "jan Osu pi wawa nasa". ona li open tan  lon toki Inli. toki Inli la, nimi lawa ona li "The Wonderful Wizard of Oz". jan li ken esun e lipu pi jan Osu lon lipu ni.
## lipu nanpa tu
lipu su nanpa tu li toki lon olin lon kulupu pi toki Epelanto pi toki pona pi toki Kosa pi ante mute. sina ken kama jo e ona lon ni. o lukin e lipu sunosama kin. ona li pana lon .

## lipu nanpa tu wan

lipu su nanpa tu wan li lipu lon sitelen pona. sina ken lukin e toki pi lukin lon ni.

## o lukin
* lipu su lon lipu Amazon

## tan sona
ma sona

lon **ma sona** la jan lili li ken kama sona e ijo mute. tenpo ale pi jan lili la jan li lon ma sona jan sona li pana sona tawa jan lili ni. ona li wile sitelen e lipu sona. jan sona li alasa e ike lon lipu ni. lipu ni la jan lili li lanpan e nanpa. jan lili li suli li wile pali la, nanpa pi ma sona ni li ken pona. ma pali mute li wile lukin e nanpa ni. lon ma mute la, ma sona li wile mani.

jan lili li ken kama sona e ijo ni:

* sona ma
* sona nanpa
* sona toki
* sona kasi
* sona jan
* sona pi jan sewi
* sona pi toki ilo
* sona pi kalama musi
jan Tela Suwi

li jan pi kalama musi tan ma Mewika. ona li jan lili la, ona li kama sona e ilo pi kalama musi. ona li suli tawa kalama musi li jo e olin pi jan mute.

ona li open e pali pi kalama musi lon sike suno nanpa 2001. kalama musi pi nanpa wan ona li kama lon sike suno nanpa 2006. tenpo sike suno nanpa 2008 la, ona li kama suli kepeken kalama musi  e 

## pali
kalama musi ona li suli mute lon esun pi kalama musi. tenpo sike 2019 la, ona li utala e kulupu pi esun kalama tan ni: kulupu ni li wile jo e mani pi kalama musi ona. ona li tawa tan kulupu ni li open pali e kalama pi pali sin pi kulupu kalama ona tan ni: ona li ken jo e mani ona.

## kalama
### kulupu kalama
ona li jo e kulupu kalama luka luka wan.
**jan Tela Suwi ("Taylor Swift" tenpo sike 2006)*
**pilin monsuta ala ("Fearless" tenpo sike 2008)*
**o toki lon tenpo ni ("Speak Now" tenpo sike 2010)*
**loje ("Red" tenpo sike 2012)*
**ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale mute mute mute mute luka tu tu ("1989" tenpo sike 2014)
**nimi sona ("Reputation" tenpo sike 2017)*
**jan olin ("Lover" tenpo sike 2019)*
**toki musi pi jan kulupu ("folklore" tenpo sike 2020)*
**tenpo kama ale ("evermore" tenpo sike 2020)*
**tenpo pimeja wawa ("Midnights" tenpo sike 2022)*
**toma pali pi jan pi toki musi pi pilin ike ("The Tortured Poets Department" tenpo sike 2024)*

===kulupu kalama pi pali sin===
ona li jo e kulupu kalama pi pali sin tu tu.
**pilin monsuta ala (nasin pi jan Tela) ("Fearless (Taylor's Version)" tenpo sike 2021)*
**loje (nasin pi jan Tela) ("Red (Taylor's Version)" tenpo sike 2021)*
**o toki lon tenpo ni (nasin pi jan Tela) ("Speak Now (Taylor's Version)" tenpo sike 2023)*
**ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale mute mute mute mute luka tu tu (nasin pi jan Tela) ("1989 (Taylor's Version)" tenpo sike 2023)''
lipu toki sin

lipu toki sin li lipu lon lipu Pipija. lipu toki sin li toki e jan Jesu e jan pi nasin Jesu. ni li lipu lili lon lipu toki sin:
lipu Ewankelijon

li lipu mute pi lipu toki sin, li toki e lon e toki pi jan Jesu. lipu sin pona tu tu li lon. ni li lipu pi jan Matejo, li lipu pi jan Mako, li lipu pi jan Luka, li lipu pi jan Jowanan. tawa toki pi tenpo pini, jan lon nimi pi lipu Ewankelijon li sitelen e lipu ni.
kulupu ma Alapi

li kulupu pi ma lawa mute pi kulupu jan Alapi pi toki Alapi. ona li kama lon tenpo sike nanpa 1954 lon ma tomo Kajila. tenpo open la, ma lawa nanpa luka wan li lon ona. ma ni li ma Masu li ma Ilakija li ma Utun li ma Lunpan li ma Sajusi li ma Sulija. tenpo ni la ma lawa nanpa mute tu li lon ona.

## ma pi tenpo lon

* ma Ilakija 
* ma Imala
* ma Jaman 
* ma Kata 
* ma Komo 
* ma Kuwe
* ma Lipija 
* ma Lunan
* ma Malipe 
* ma Masu 
* ma Mulitanija 
* ma Palen
* ma Pilisin 
* ma Sajusi 
* ma Sasali 
* ma Sipusi 
* ma Somalija
* ma Sulija 
* ma Sutan 
* ma Tunisi 
* ma Uman 

* ma Utun

ma Sate en ma Mali la toki Alapi li toki lawa, taso ona li lon ala kulupu ni.
jan Kusa Wasa

anu **jan Kusa nanpa wan** li jan lawa pi ma Sensa. open ona la nimi ona li **jan Kusa Ewison**. sike suno nanpa 1523 la ona li weka e ma Sensa tan wan Kama. sike nanpa 1560 la ona li moli.
wan pi ma Kama

tenpo pini la ma Tansi en ma Nosiki en ma Sensa li kama wan lon jan lawa sama. ni li . ona li awen ma ante. taso jan lawa ona li sama. ni li open lon sike suno nanpa 1397 lon ma tomo Kama pi ma Sensa li pini lon ona nanpa 1523 lon kama lawa pi jan Kusa Wasa.

tenpo pini ni la ma Sensa li lawa e mute pi ma Sumi. kin la ma Nosiki li lawa e ma Isilan e ma Kalasi e ma Pewija. ni la lawa pi wan ni li lawa e ma pi suli mute.
jan Lomulu

li mama pi ma tomo Loma li jan lawa nanpa open pi ma Loma pi tenpo pini tawa toki pi tenpo pini. tawa toki pi tenpo pini, tenpo suno sike 753 BCE (0 AUC) la, ona en jan Lemu pi sama ona li pali open e ma tomo Loma. taso tenpo kin la, jan Lomulu li moli e jan Lemu.
akesi linja Sitanopowa

li akesi linja moli. tenpo pini mute la ona li lon. ona li lon ala lon tenpo ni. 

tenpo sike 2002 la jan Sonatan Plo en jan Karlo Kalamilo li jo lukin e akesi linja Sitanopowa lon ma Kolonpija. akesi linja Sitanopowa li 12,8―14,3 linja Metu. ona li 730―1135 suli Kilokan. akesi linja ali li lili. akesi linja Sitanopowa li suli.

akesi linja Sitanopowa li lon ma seli pi ma Kolonpija. ona li moku e kala.
sitelen Sinkeki No Kosin

li sitelen tawa pi ma Nijon. pana ona li open lon tenpo sike 2013 li pini lon tenpo sike 2023. jan Kasime Isajama en kulupu Mapa en kulupu Wito li pali e ni. sitelen ni la, jan suli li moku e jan pi ma telo Palasi. jan li utala e jan suli. sitelen tawa ni li pona mute tawa jan. ona li jo e sitelen tawa 94.

## nasin sitelen

### sona suli

jan pi ma Elusija li lon ma tomo pi ma telo Palasi. ma tomo li jo e selo suli tu wan: selo Sina, en selo Losa, en selo Mali. jan suli mute li lon ma Palasi. ona li moku e jan. jan utala li utala e jan suli. jan utala li lili mute tawa jan suli la, ona li wile e ilo tawa ni. ona li ken tawa wawa lon kon kepeken ilo ni. ni la ona li ken tawa monsi lawa pi jan suli li ken moli e ona. jan utala li wile tawa monsi lawa pi jan suli tan ni: jan li lon insa. jan ni li moli la jan suli li moli. 

jan suli mute li ken ala sona pona sama jan. taso jan suli 9 li ken sona. jan suli sona li ken kama jan. jan ni li ken kama jan suli sona. jan ante li moku e jan ni la jan ante li ken kama jan suli sona. jan suli sona li moli la jan lili ante pi ma Elusija li kama jan suli sona.

ma Mali li lon ma ante. ona li utala ma Elusija lon tenpo pini. ona li wile e ni: jan pi ma Elusija li moli.

### nasin sitelen

jan Elen Jeka li jan lili lon ma tomo Sikansina pi ma tomo pi ma Palasi. jan suli li utala e ma tomo Sikansina lon tenpo sike 845. ona li pakala e sinpin Mali. jan suli li moku e jan mute e mama pi jan Elen. jan Elen en jan Mikasa Akaman en jan Alumin Aluleluto li kama jan utala. ona li wile moli e jan suli. 

jan suli li utala e ma tomo Tolusuto lon tenpo sike 850. jan Elen li kama jan suli. ona li awen sona e ni: mama ona li pana e ken ni tawa ona: ona li ken kama jan suli.

jan utala pi ma Palata li lon ma tomo Sikansina. ona li utala e jan suli. jan utala li anpa e ona mute. jan Alumin li kama ken kama jan suli. jan Elen en jan Mikasa en jan Alumin li kama sona e ni: ma Mali li lon poka pi ma Palata. jan pi ma Esulija li ike tawa jan Mali. jan Mali li pali e jan suli. jan Mali li wile moli e jan ale pi ma Elusija.

## pilin jan
sitelen Sinkeki No Kosin li pona mute tawa jan. jan li toki e ni: sitelen ni li pona mute, li ken pona nanpa wan. jan Lepeka Sileman li toki e ni: sitelen li pona li monsuta. jan Maja Pili li toki e ni: sitelen li sama ala sitelen tawa ante. 

jan pi ma Anku li toki e ni: sitelen Sinkeki No Kosin li wile e ni: ma Nijon li utala e ma Anku.

## tan pi sona pi sitelen tawa ni

jan mute li pilin e ni: jan lawa utala To Piki pi ma Palata li sama jan Akijama Josipulu. ona li ike tawa ma Sonko tawa ma Anku tawa ma Soson.

jan Ton Siman li pilin e ni: jan pi ma Elusija li sama jan Jejuta. pilin ona la suli la sitelen tawa ni li toki e ni: jan pi mute lili li wawa. jan mute ante li wawa ala. jan wawa o lawa e ale. jan pi wawa ala o anpa. taso jan ante la ni li lon ala.

## tan sona


## lipu

* lipu pi sitelen Sinkeki No Kosin
kulupu Kana

anu **kulupu Kawinakusu** li kulupu pi pali pi sitelen musi tawa. tenpo pi sike suno 1984 la, kulupu li kama lon. ma Nijon la, ona li open lon. 

## pali
kulupu Kana li pali e sitelen tawa musi mute. jan mute li sona e kulupu Kana tan sitelen tawa mute. taso la, sitelen tawa Nijan Senesi Ewankelijan li sona suli nanpa wan. pali ante pi kulupu Kana la,  li lon kin.
utala insa pi ma Loma

**utala insa pi ma Loma** li utala insa kulupu pi kulupu pi jan Juliju Kesali en kulupu pi kulupu lawa pi ma Loma. tan tenpo suno sike 49 BCE tawa tenpo suno sike 45 BCE la utala ni li lon. tenpo jan Juliju Kesali tawa telo Lupiko la utala ni li open.
tenpo pini pi ma Loma la nasin tenpo

ni li tenpo linja pi tenpo pini pi ma Loma. tenpo open pi ma tomo Loma la ona li open. tenpo pi tawa anpa pi ma tomo Konsansinopoli la ona li pini. sina wile sona e sona mute pi ma Loma pi tenpo pini la o lukin e lipu pi ma Loma pi tenpo pini.
ilo moku palisa

**ilo moku palisa** anu **ilo palisa moku** li ilo tan jo moku. ona li lon tu. jan li kepeken luka la ona li ken tawa uta e moku ona.
moku Tenpula

**** li moku tan ma Nijon. 

## sona pi pali moku

wile open pali la jan o kama jo e kasi moku. pini ni la o kepeken ko. ko li ken lon kepeken ijo ni: sike moku waso en telo lete en ko pan. 

o lon insa e ijo ale ni lon supa sike. o kepeken ala moku mute. jan li kepeken moku mute la moku li ken pakala li ken ike. 

o wan e ona ale lon tenpo pi lili mute kepeken ilo moku palisa tu. tan tenpo lili la, moku li jo e nena, li pona tawa uta. 

pini ni la o kipisi e moku kasi. moku o tawa telo ko seli moku.

## tenpo pini
jan pi ma Elopa li kama tawa ma Nijon la, ona li pana e moku pi sama lili tawa jan pi ma Nijon. taso la, tenpo ni la, moku ni li kama ante lon ma Nijon, li kama jo e nimi Tenpula.
kasi pan

**kasi pan** li moku lon ma ale. jan mute li kepeken nasin pi lawa kasi la kasi pan li kama pona suli tawa jan ale.
nasin pi lawa kasi

**** anu **nasin pi pona kasi** li pona tawa jan, li lon ma mute. jan li lawa e kasi la, kasi li kama pona, li kama ken kama mute. jan li lawa e kasi tan ni: kasi moku en kasi len en kasi pali. 

## kasi moku

**kasi moku** li kasi pi kama lawa tan jan. sitelen sewi la tenpo pini la ni li kili palisa pi lawa ala, li palisa ala, li laso. taso la, kepeken tenpo la jan li pona e kili ni. ona li kama pona tawa uta, li kama palisa. ni li nasin wan pi lawa kasi.

jan mute pi ma ante mute li pona e kili ni. tan ni la, kili palisa ante mute li lon.

## kasi len en kasi pali

**kasi len** en **kasi pali** li kasi pi lawa tan jan. 

kasi len wan la, ona li kasi len ko walo. jan li kepeken ona la, jan li ken pali e len. 

tenpo pini la, kasi len ko li lon ma mute pi ma Apika en ma Asija en ma Amelika. taso la tenpo ni la kasi len ko li kama lon ma ante mute. jan li pana e ni tawa jan ante tan mani.
kasi len ko walo

**** la jan mute li kepeken ona tan ni: jan li pali e len.

## tenpo pini
tenpo pini la, kasi len ko li lon ma ni taso: ma Apika en ma Asija en ma Amelika. jan li kepeken nasin pi lawa kasi la ona li pona e kasi len ko walo. jan li pana e kasi ni tawa jan ante tan mani. tan ni la, tenpo ni la, kasi len ko walo li lon ma mute pi ma ale.
pan Mosi

**** li moku tan ma Nijon. ona li suli tawa jan. jan mute li moku e ona lon tenpo musi mute pi ma Nijon. taso la, tenpo ante kin la, jan li awen moku e ona. 

## sona pali pi tenpo pini

tenpo pini la jan li wile pali e pan Mosi la ona li ni:

o kepeken ijo ni: poki pakala kiwen en ilo pakala kiwen.

o jo e ijo moku ni: pan palisa lili en telo.

ken la ijo namako ni li pona: ko suwi. 

o telo tawa e pan lili. telo li kama walo ala la o telo tawa ala e pan. 

o lon insa telo e pan lon tenpo suli. (tenpo pimeja suli li tenpo pona)

o weka e telo lon pan. 

o seli e pan lon sewi telo seli. pan li kama ko pona la o weka e ona.

o tawa poki pakala e pan pi kama seli. 

o open pakala e pan seli ni. pan o kama ko mute, o nena ala.

pan li open kama ko mute la o tawa insa ona e ona. tan ni la kon li ken lon insa ona.

pan li pini kama ko mute la o ijo sike lili e ona. ni li pini.

## sona pali pi tenpo sin

tenpo ni la jan li wile pali e pan Mosi la ona li ken ni:

o kepeken ijo ni: ilo wawa pali pi pan Mosi. 

o jo e ijo moku sama: pan palisa lili en telo. ko suwi kin li ken.

o lon insa ilo e ijo ale, o open e pali ilo, tenpo poka la ni li pini a.
jan Sokate

li jan pi toki insa ken, li jan pi pana sona. ona li kama tan ma Elina. jan Sokate li toki e ni: nasin suli li wan taso. jan li pilin mute la, jan li ken sona e nasin suli. ona li wile tawa nasin ni. jan li sona la, jan li kama pona li kama pilin pona. 

ona kin li toki e ni: jan li pali e ike tan ni: jan li sona ala. tan ni la, ona li toki e ni: "o sona e sina." jan Sokate la, sona pi sona ala li suli mute.
lipu Ekeni Onekin

li lipu toki pi jan Alesante Selewali Pusin tan tenpo sike 1833.

## nasin lipu

jan mani Ekeni Onekin li kama lon ma tomo San-Pisipu. ona li sona. olin li pona mute tawa ona. taso ni li kama musi ala tawa ona.

jan Ekeni li tawa lon ma tomo lili pi jan mije sama pi mama mije ona tan ni: jan mije sama pi mama mije ona li pilin ike. taso ona li moli. jan Ekeni li lanpan e mani ali pi ona. jan poka pi jan Ekeni li jan Wasimi Lensi. jan Wasimi li kama jan pona pi jan Ekeni. jan Wasimi li olin e jan Ola Laina. jan Tati li jan meli sama pi jan Ola. jan Tati li olin e jan Ekeni. ona li sitelen e lipu tawa jan Eneki. taso jan Ekeni li olin ala e jan Tati.

jan Wasimi li pana tawa jan Ekeni e ni: o tawa lon tomo pi kulupu mama Laina. jan Ekeni kama jo. taso jan Wasimi li ike tawa jan Ekeni tan ni. jan Ekeni en jan Wasimi li kama tawa lon tomo pi kulupu mama Laina. jan Ekeni li pana e olin tawa jan Ola. ni li ike mute tawa jan Wasimi. jan Wasimi li toki tawa jan Ekeni e ni: o utala. jan Ekeni li anpa e jan Wasimi. jan Wasimi li moli. jan Ekeni li weka e ma tomo lili.

tu wan tenpo sike li kama la jan Ekeni li lukin e jan Tati lon ma tomo San-Pisipu. jan Tati li jo e mije. jan Ekeni li olin e jan Tati. ona li sitelen e lipu tawa jan Tati. jan Tati li olin e jan Ekeni. ona li jo e mije la ona li ken ala olin e jan Ekeni. jan Ekeni li pilin ike mute.

## tenpo pini pi pali
jan Alesante Pusin li kama pali e lipu Ekeni Onekin lon tenpo suno 9 pi tenpo mun 5 pi tenpo sike 1823 lon ma tomo Kisinaju. lipu li jo e 8 kipisi. taso open la lipu li jo 9 kipisi. kipisi nanpa 9 li tawa pi jan Ekeni. jan Alesante li weka e kipisi ni. lipu Ekeni Onekin ali li pali lon tenpo sike 1833.
pipi palisa telo

li lon telo suli mute pi ma ale. telo suli Pasipi la pipi telo ni li mute nanpa wan. kulupu mute li alasa e ona tan moku.
pan palisa lili

pan palisa lili la jan mute pi ma Asija li moku e ona. ona li lon nasin mute pi pali moku lon ma ale. pan ante mute li lon. kule en wawa en sijelo palisa li ken ante.
jan Kekan San

li jan sona suli pi kulupu pi toki pona. 

## pali
jan Kekan San li pali e ijo ni:

* sitelen tawa pi ilo Jutu la ma ni.
* lipu ona la ma ni.

jan Kekan San li jan pi pana sona.
ma tomo Makasa

li lon ma Intonesija. toki pi ma ni la toki Makasa en toki Intonesija li suli. toki Makasa li toki pi kulupu jan nanpa wan pi ma Makasa.

## tenpo pini

### tawa ma Oselija
tenpo pini suli la jan pi alasa kala li tawa lon telo, li kama sona e ma poka pi ma Oselija, li kama lon ma poka ni. tenpo ni la nimi pi ma ni li ma Nosan Tewitowi en ma Wesan Oselija. kulupu jan mute pi ma Oselija en jan pi ma Makasa li esun. 

kala en pipi palisa telo en ilo en kasi uta kon la jan pi ma Makasa li pana. selo kiwen pi akesi poki en ijo ante la jan pi kulupu Junu pi ma Oselija.

### kama pi jan pi ma Elopa
kulupu esun pi ma Netalan li utala e jan pi ma Makasa, li kama lawa e ma ni.
## tan sona
akesi Kemi

li musi Mape li akesi pi nasin tu. jan Sin Enson li mama pi akesi Kemi. jan Enon li jan pi akesi Kemi. tenpo monsi la, jan Enson li moli. tenpo monsi la, jan Si Wimaje li jan akesi Kemi. tenpo lon la, jan Ma Oke li jan akesi Kemi.

akesi Kemi li lon musi pi nasin Sesami, li musi Mape, li musi Mape lili.

ona li open tan musi Sananpen. tenpo monsi la, akesi Kemi li ante la, ona li akesi pi nasin wan.
len linja sijelo

len linja sijelo la jan li kepeken ona tan ni: len ante ona o awen lon sijelo. tan ni la jan li lon selo e len linja sijelo.
toki ilo Sika

li toki ilo. ona li lukin pona e toki ilo Si. ona en toki ilo Si li ken toki kepeken nasin toki wan.

"toki, ma ale o!" kepeken toki ilo Sika:
 const std = @import("std");
 
 pub fn main() !void {
     const stdout = std.io.getStdOut().writer();
     try stdout.print("Hello, {s}!\n", .{"World"});
 }

## lipu ante
lipu pi **toki ilo Sika**: https://ziglang.org/

lipu nasin pi **toki ilo Sika**: https://ziglang.org/documentation/
soweli Mi Piki

li musi Mape. ona li meli, li pana e olin tawa akesi Kemi. jan Sin Enson li mama pi soweli Mi Piki. tenpo monsi la, jan Pan Osu li jan soweli Mi Piki. tenpo lon la, jan Ewi Sekapan li jan soweli Mi Piki.
ijo Konso

li musi Mape. jan Te Ko li mama pi ijo Konso. tenpo lon la, jan Te Ko li jan ijo Konso.

ijo Konso li lon musi Mape, li musi Mape lili.

ijo Konso li poka e soweli Liso anu kala Pepe. ona li pana e olin tawa soweli Kamila.

ijo Konso li jan seme? akesi Kemi li akesi pi nasin tu. soweli Mi Piki en soweli Ponsi li soweli. ijo Konso li soweli ala. musi Mape tan pi sewi pimeja li pana e sona ni: ijo Konso li jan mun. taso, ona li lon ala. tenpo lon la, ijo Konso li jan ijo.