moku Sosi

moku Sosi (toki Sonko:饺子jiao3 zi1 餃子ㄐㄧㄠˇㄗ,toki Anku:교자 餃子,toki Nijon:ギョーザ gyōza,toki Posuka:Pierogi,toki Monko:Банш,toki Lusi:пельмень,toki Nipali:म:म: anu ममचा,toki Katelo:ხინკალი,toki Lawenka:Pirohy,toki Ukawina:варе́ник) li moku wan.ona li kama lon ma Sonko.jan Sonko li moku e moku Sosi lon tenpo suno nanpa wan pi nasin tenpo Non (toki Sonko:农历 nong2 li4).

## sijelo mute pi moku Sosi

### moku Sosi pi selo walo pi pipi kala

### moku Sosi pi selo kiwen

### moku Sosi pi lon poki

### moku Sosi lon telo moku

## telo namako
**telo namako mute li ken.**

### moku Peloki
moku Peloki la,sina ken pana e ko suwi walo anu ko pi kasi ma anu ko pi kili  seli tawa ona.

### moku Sosi pi ma Sonko
moku Sosi pi ma Sonko la,sina ken pana e telo pimeja pi kili lili anu telo pi kasi seli.

*lon la,wile sina li suli pi nanpa wan!*

## tan nimi

### [[toki Sonko]]饺子 en 交子 en 角子 en 扁食
nimi 饺子 li tan ni:kon pi nimi 子 li  tenpo Awa (toki Inli:hour)nanpa wan,kon pi nimi 饺 li pona.角子(taso kon 角 li palisa lawa soweli) li en 交子 li sama.扁食 li tan ni:食 li moku,扁 li suli ala. 

### [[toki Posuka]] Pierogi
Pie li tan pir- pi toki Lowan majuna ,kon ona li pali pona.kon Rogi li palisa lawa soweli.ni li sama 角子.

### [[toki Monko]] Банш
ona li tan 扁食 pi toki Sonko.

### [[toki Italija]] Ravioli
tenpo suli 14 la,ona li raffyolys anu rafyols,tan Rauba pi toki Lasina(nimi pali:len).

### [[toki Epanja]] Empanada
ken la,ona li tan ni: empanar. kon ona li ni:len kepeken e pan anu len e pan.

## nasin pali

### moku Sosi pi [[ma Sonko]]
**nanpa wan,pali e ijo pali.**

*selo pan :*

ko pan walo(mute seme kepeken wile sina).

*insa:*

sina jan pi moku soweli la,sina ken pali e moku soweli.

sina jan pi moku kasi la,sina ken pali e moku kasi.

sina jan pi moku soweli en moku kasi la,sina ken pali e ona tu.

nasin pi insa pona: pali e moku kasi mute en moku soweli lili.(lon la,wile sina li pona tawa sina,sina ken kepeken e wile sina.)

*telo namako:*

pona la,sina ken pali e telo pimeja pi kili lili(toki Inli:soy sauce.sitelen anpa li ona.) anu telo pi namako loje. 

**nanpa tu,pali e pan en pali e selo pan.**

sina jo e selo pan la,sina ken tawa nanpa tu wan.

1 pana e ko pan walo tawa poki wan,tenpo mute taso pana lili la ona li pana e telo lete tawa poki,sina o tawa sike lon poki ni kepeken luka sina(sina o kepeken len luka .).tenpo Minu(toki Inli:minute) 12 la sina o awen.sina ken pana namako walo lili tawa ko pan walo.o luka e ona sama sike walo wan.

2 pana e ona tawa poki sin,taso sina o pini e lupa pi poki ni kepeken selo wan.(kon li ken ala tawa insa.)pona la sina ken kepeken tenpo Minu 15 tawa tenpo Minu 20.

3 pana e ko pan walo lili tawa supa wan,tenpo Minu kulupu la luka e ona kepeken wawa sina,sina o ijo e ona sama sike kin.pini e ni la,sina o pali e sike wan lon insa ona.sina o pali e ona sama nimi .pini e ni la ,sina o kipisi e ona tawa linja tu wan anu tu tu anu luka.sina o anu e wan,ante li awen lon poki wan.

4 kipisi e linja ni tawa palisa lili.pali e palisa sama selo pan kepeken palisa wan.ante li sama.   
 

**nanpa tu wan,pali e insa.** 

sina o kipisi e ijo pali sama sitelen anpa.
**nanpa tu tu,len e insa kepeken selo pan.**

1 pana e insa tawa selo pan sama sitelen sewi.

2 pana e telo lili tawa selo ona.

3 o pini e ona sama sitelen anpa.o pali linja sama sitelen anpa.ante li sama.

**nanpa luka,o seli e ona.**

sina o seli e ona kepeken poki seli sama sitelen anpa kepeken tenpo Minu 4 tawa 6.
**nanpa luka wan,o pana e ona lon poki wan.**

o moku!

### moku Peloki pi [[ma Posuka]]
**nanpa wan ,pali e ijo.**

*insa*

sina ken kepeken e kili ma jelo e kasi sike laso e soko e kili suwi e ante mute.sina ken pana e ko walo suwi.

*selo*

pan walo.telo lili.

**nanpa tu,kama pali e selo pan**

pali e sike pan kepeken pan walo  telo lili,sina ken pana e sike mama.supa e sike pan  kepeken e palisa.o leko e ona kepeken e ilo kipisi anu sike e ona kepeken poki.sina ken pana e ko pi kasi sike ma jelo tawa insa pi pan walo,ni li pona.

**nanpa tu wan,pana e insa tawa selo pan**

insa e insa lon selo pan,pana e poka wan tawa poka ante sama sike kipisi anu sijelo pi linja selo tu wan(leko la).pana e wawa tawa selo sewi ona tan pini e ona.seli e ona.seli li pini la,o lanpan e ona.sina ken kepeken ijo tawa namako e ona.

**nanpa tu tu ,o moku.**

o moku!

sitelen:Pierogi preparation 07.JPG|tu tu e ona sama sike.
sitelen:Pierogi preparation 09.JPG|pana e insa lon insa pi selo pan.
sitelen:Pierogi preparation 10.JPG|o pini e ona.
sitelen:Pierogi preparation 11.JPG|pini kepeken wawa (o pakala ala!).


### moku Sosi pi selo kiwen
**nanpa wan,pali e ijo.**

o esun anu lanpan e moku Sosi lete .

poki 

telo jelo moku

ko pan

telo

**nanpa tu,pali e ona.**

1len e supa poki kepeken telo moku jelo.pana e moku Sosi lete tawa poki.

2 open e seli suli,o pana e telo en ko pan tawa meso selo pi moku Sosi lete.pini  e poki kepeken e supa pini e tenpo Minu luka.

3 o open e poki,o lukin e ko pan en telo ,ona li kama telo ala la,tawa seli lili.

4 kon pona lili li lon la,o pini e seli.

5 lanpan e ona mute (o len e luka kepeken e ijo pona!) tawa supa moku.

**nanoa tu wan,o moku**

o moku!

## tenpo pini

### [[ma Sonko]]
tenpo Tonan (toki Sonko:东汉dong1 han4) la,jan San Sonsin (toki Sonko:张仲景zhang1 zhong1 jing3) li pali e ona.ona li pali e ona tan pona e kute lete.tenpo Jan(toki Sonko:元朝yuan2 chao2) la,moku Sosi li kama ma Elopa en ma Monko.tenpo ni la,ma mute li moku e ona.

**tenpo pi ma tu wan**

tenpo pi ma wan tu(toki Sonko:三国时期 san1 gui2 shi2 qi1),ona li moku wan,nimi ona li 月牙馄饨 yue4 ya2 hun2 dun4 (moku Untun mun).lipu Kuwanja(toki Sonko:广雅 guang2 ya3) pi jan We Sansi (toki Sonko:魏张辑 wei4 zhang1 ji4) li sitelen e moku ni.ona li sama moku Sosi pi tenpo ni.

**tenpo pi poka sewi en poka anpa**

tenpo pi poka sewi en poka anpa (toki Sonko:南北朝时期 nan2 bei3 chao2 shi2 qi1) la,ona li “形如偃月，天下通食”(toki pona:sama mun,jan ale li moku e ona)ken la,tenpo pi poka sewi en poka anpa la jan li moku e ona lon telo moku.tenpo ni la,ma mute pi ma Sonko li sama.

**tenpo Tan**

tenpo Tan (toki Sonko:唐朝 tang2 chao2) la,jan li moku e ona kepeken ala telo moku.sijelo pi moku Sosi 229 li lon.

**tenpo Son**

tenpo Son (toki Sonko:宋代 song4 dai4) la,nimi ona li 角子 ,ni li tan pi 饺子.tenpo Son la,ona li tawa ma mute mute mute.

**tenpo Min**

tenpo Min (toki Sonko:明朝 ming chao2) la,jan li moku e ona lon tenpo suno nanpa wan pi nasin tenpo Non.jan li pana e mani lon insa.

**[[ma lawa suli Sin|tenpo Sin]]**

tenpo Sin (toki Sonko:清朝 qing1 chao2) la,jan pi poka seli pi ma Sonko li moku e ona.taso ona li moku suli ala.

### [[ma Nijon]]
jan pi ma Nijon li olin mute e ni:moku e moku Kijosa.

utala li pini la,jan pi ma Nijon li moku  e ona mute.tenpo 1940 la,kulupu utala pi ma Nijon li lanpan e ijo pona mute lon ma Sonko.moku Sosi kin.jan mute pi ma Nijon li pilin e ni:moku Kijosa li moku pi ma Nijon.tenpo mute la,jan pi ma Nijon li moku e moku Kijosa lon pan palisa lili.taso tenpo pini la,moku Kijosa li lon,tenpo ni la,jan mute li moku e ona.

### [[ma Posuka]]
**nanpa wan**

jan mute li pilin e ni :ona li tan ma Sonko.jan Mako Polo li pana e ona tan ma Italija tawa ma Posuka.

**nanpa tu**

jan mute ante li pilin e ni:jan Suwensi Jase(toki Posuka:Święty Jacek) li pana e ona tawa ma Posuka tan ma Ukawina.

### [[ma Lusi]]
tenpo suli 18 la,jan lawa Iwan pi nanpa tu tu pi ma Lusi li alasa e moku Sosi lon tenpo pi lanpan e ma Sipi.

## moku Sosi pi ma mute
### moku  Pan lon [[ma Monko]]

tenpo Son(toki Sonko:宋代 song4 dai4) la moku Pan(toki Monko:ᠪᠠᠩᠰᠢ anu Банш) li kama ma Monko. 

### moku Peloki lon [[ma Posuka]]

ken la,moku Peloki (toki Posuka :Pierogi)li kama ma Posuka en ma poka lon tenpo suli 13.jan li moku e ona lon tenpo kama pi jan Jesu en tenpo suli ante.ken la,jan Mako Polo li pana e ona tawa ma Elopa.  

### moku Kepe pi [[kulupu Jejusi]]
moku Kepe(toki Isisi:קרעפּלעך) li moku pi kulupu Jejusi.ken la,ona li tan ma Italija.

tenpo mute la, ona li lon telo moku pi waso ma.kulupu Jejusi li moku e ona lon tenpo suno Losi Asana(toki Iwisi: ראש השנה‎ ) en tenpo suno Jon Kipu(toki Iwisi:יום כיפור‎) en tenpo suno Osana Lapa(toki Iwisi:הוֹשַׁעְנָא רַבָּא‎) en tenpo Sinsa Tola(toki Iwisi:שמחת תורה‎).tenpo ni la,jan li ken esun ona lon ma esun .

### moku Kijosa pi [[ma Nijon]]
sina sona ala sona?jan Nijon li moku e moku Kijosa(toki Nijon :ギョーザ)lon pan palisa lili.

### moku Sosi pi selo walo pi pipi kala

moku Sosi pi selo walo pi pipi kala(toki Sonko:水晶虾饺shui3 jing1 xia1 jiao3) li moku pi ma Kantun .tenpo sike 1920 tawa tenpo sike 1930 la ona li kama lon ma Kantun.

### moku Mantu pi [[ma Anku]]

moku Mantu pi ma Anku(toki Anku:만두／饅頭 mandu) li sama moku Sosi.moku soweli en kasi seli li lon insa.ona li sama mun lili.

### moku Sosi pi [[ma Wije]]
kala li lon insa,selo li ken ala lukin.sike mama en selo pi  kili jelo loje en  moku soweli.
### moku Manto pi poka pi suno weka pi [[ma Asija ]]en insa pi ma Asija
toki Tuki la.ona li Mantı(馒头）.ona mute li lon ma Opeki en ma Tuki en ma Akan en ma Aja.moku sijelo pi soweli len li lon insa,ona li seli kepeken telo walo ko en ko pi kipisi pi kasi linja pi laso jelo,pana e ko jelo moku e kipisi pi kasi seli.epiku la ma Monko li pana e ona tawa ma ni. 

### moku Pimen pi [[ma Lusi]]
toki Lusi la,ona li пельмень [pʲɪlʲˈmʲenʲ].

moku Soweli en kasi ma linja pi jelo loje en sike mama en soko en kasi ma jelo en ko jelo moku en kipisi pi kasi linja pi laso jelo en namako walo en kipisi pi kasi seli en kili suwi lili laso en kili suwi lili loje li ken lon insa.ona li suli mute.telo moku li ken kepeken e ko jelo moku e moku soweli e ante.telo moku li nanpa wan,moku Pimen li nanpa tu.

### moku Momo pi [[ma Po]] en [[ma Nipali]] en [[ma Palata]]

moku Momo(toki Nipali:म:म、ममचा.toki Po:མོག་མོག་)ona li tan ma Po.ona li sama moku Pimen,taso ona li suli mute mute.

### moku Enpanata pi [[ma Amelika insa]]
moku Enpanata (toki Epanja:Empanada)li moku.jan mute li moku e ona lon ma Amelika insa.ken la,ona li tan ma Epanja.ona li sana moku Sosi.taso ona li moku suwi.insa mute li ken lon insa.

### moku Lawijoli pi [[ma Italija]]
moku Lawijoli(toki Italija:Ravioli) li moku.insa mute li ko jelo moku li kili pi pali e telo lukin li insa jelo pi sike mama,taso ante li lon.ona mute li leko.
File:Cucina Paradiso - January 2019 - Sarah Stierch 01.jpg|
File:Ravioli (4591575515).jpg|
File:Porcini Mushroom Ravioli with Bella Marinara and Rice Parmesan (5085695104).jpg|
File:Ravioli di lattuga.jpg|


### moku Nokesi pi [[ma Mosijo|ma Mosija]]
moku Nokesi (toki Mosija:nokedli)li jo e ko kili mute lon insa.

### moku Pilowi pi [[ma Lowenki]]
moku Pilowi(toki Lowenki:Pirohy) li sama moku Peloki,ona li moku pi ma Lowenki.

### moku Waleni
moku Waleni(toki Ukawina:варе́ник) li moku suwi.tenpo ni la,jan pi ma Ukawina li pana e ona tawa ma Mewika en ma Kanata.

### moku Kinkali pi [[ma Katelo]]
moku Kinkali (toki Katelo:ხინკალი) li jo e ante lili lon ma mute.tenpo mute la ona li lon namako seli.

## tan sona