open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
telo linja Sikisu

**telo linja Sikisu** li telo linja lon ma Mesopotamia. ona li kama tan ma nena pi ma Anatolia tawa ma Ilakija.

## nimi
nimi ona li kama tan tenpo mute pini. nimi ona li kama tan toki Sumeria. nimi ona pi tenpo pini li *Idigna* li *telo tawa*.

## lukin
telo linja Sikisu li suli li kama tan ma nena Taurus lon ma Tuki li tawa telo linja Euphrates lon ma Ilakija. ma tomo Baghdad li lon poka telo linja Sikisu. tenpo pini la ma tomo mute li poka telo linja Sikisu. ma tomo ni li ma tomo Nineveh li ma tomo Ctesiphon li ma tomo Seleucia li ma tomo Lagash. ma tomo pi jan Saddam Hussein li ma tomo Tikrit li lon poka telo linja Sikisu. tenpo pini la telo linja Sikisu li nasin pi jan mute. taso tenpo ni la jan li kepeken nasin ante.
telo moli

kala en akesi mute li jo e **telo moli**. ona li kepeken e telo moli tan ni : soweli ante li moli ala e ona. ona li moku kin lili e soweli ante. tenpo kama lili la ona li moku e soweli.

akesi linja li ken moli e jan. ona li awen lon anpa kiwen.
telo nasa

**telo nasa** li ilo nasa. tenpo musi la jan pi ma mute li moku e telo nasa.  ni li nasa e ona. jan pi pali e telo nasa li pali e telo nasa kepeken nasin ni: tenpo suli la kili anu pan li awen li kama telo nasa.
telo pimeja pi pali seli

**telo pimeja pi pali seli** anu **telo pimeja** li telo tan anpa ma. tenpo pini mute mute la, kala en kasi li lon. ona mute li moli. jaki li kama sewi sijelo ona. jaki li kama kiwen. sijelo li kama telo pimeja.

tenpo ni la, ma mute mute li wile e telo pimeja. telo pimeja li ken pali e ni: tomo tawa li tawa. telo pimeja ken pali e ijo mute. kin la, jan li ken pali e ijo tan telo pimeja. jan li pana e mani mute tawa ni: kama jo e telo pimeja. ma li utala tan ni: ona li wile e telo pimeja.
tawa suli pi jaki Kolona

tenpo sike nanpa 2020 la, **[[jaki Kolona]] li tawa [[ma ali]]**. jaki Kolona li jaki lili sin. pini pi tenpo sike nanpa 2019 la, ona li kama lon ma tomo Ukan lon ma Sonko. jan mute mute mute li moli tan jaki ni. ona li ike suli lon ma Mewika lon ma Pasiju lon ma Palata lon ma Mesiko lon ma Juke lon ma Italija.

kon la, jaki Kolona li tawa. jan li ken jo e ike kon tan jaki ni. pini li tawa pi jaki Kolona la, jan li wile kepeken len uta li wile awen lon tomo ona.

tan jaki Kolona la, esun mani pi ma ale li kama ike. tenpo mute la, tomo mute li kama wile ala e jan. jaki ni la, jan mute li toki e ijo pi lon ala.
telo Koka Kola

li telo suwi tan ma Mewika. jan mute pi ma ali li sona e telo ni. kulupu Koka Kola li pali kin e telo suwi ante e telo lete ante.

## toki tenpo
jan pona Son Sisi li pali e insa pi telo Koka Kola. tenpo open la telo ni li wile kama ante pi telo nasa. kasi nasa li lon insa nanpa wan.
tenpo ante la insa nasa li weka. taso jan Son li toki e ni: telo Koka Kola pi insa nanpa wan li pona e unpa e lawa.

tenpo ni la kulupu Koka Kola li utala e kulupu Pesi tan ni: ona li pali e telo suwi sama.

## ike tawa sijelo
jan pona mute li toki e ni: telo Koka Kola li ken pakala e insa jan tan ni: ona li jo e suwi mute e sike kon.
telo seli kasi linja kon

**telo seli kasi linja kon** anu ilo Ajawasa li ilo nasa li ilo sona.

jan sona pi ma Amelika seli li pali e telo seli wawa tan kasi linja en lipu kasi. lipu kasi ni li pana e ilo DMT lon telo seli. kasi linja li lon ala la sijelo insa li pakala e ilo DMT.

jan sona li kepeken e telo seli ni tawa lukin e ma pi kon pi jan moli li toki tawa kon.

jan li moku e telo seli ni la ona li ken pilin ante mute li ken lukin mute. ken la ona li ken lukin e kalama tan uta.

telo seli ni li ken pana e pilin pi nasin sewi pona. taso ona li ken pana e pilin jaki tawa sijelo insa. tenpo mute jan li pana e telo jaki tan uta en monsi.
telo Mamala

**telo Mamala** li tawa e telo tan telo suli pimeja tawa telo Akajo. ona li lon insa ma Tuki. ma tomo Itanpu li lon poka pi telo ni.
telo suli Mesitelane

**telo suli Mesitelane** li telo suli li lon poka telo suli Alansi. telo suli Mesitelane li tu e ma suli Elopa tan ma suli Apika. ona li lon lili poka ma suli Asija kin. tenpo pi ma Loma la, nimi pi telo Mesitelane li *"telo suli mi"* (toki Lasina: Mare Nostrum) tan ni: ma Loma li lawa e telo suli Mesitelane.
telo suli Pasipi

**telo suli Pasipi** li telo suli pi ma mi. ona li poka e ma Asija e ma Amelika e ma Oselija e ma Antasika. ma Asija en ma Oselija li lon nasin pi pini suno. ma Amelika li lon nasin pi open suno. ma lon telo mute pi ma Okejanija li lon telo ni. suli en anpa la telo suli Pasipi li telo suli nanpa wan. selo kin la, ona li suli. suli selo pi telo Pasipi li 165,250,000km².

tawa telo en linja insa ma li kipisi e telo Pasipi. nasa ala la, telo pi telo Pasipi tu ni li awen lon kipisi ona. linja pi kipisi suno pi ma mute kin li kipisi e telo Pasipi.

anpa pi nasa ala pi telo Pasipi li 4000m. anpa Talanta li lon insa lupa Mawijana poka ma Mawijana. anpa ona li 10928m. ni li anpa nanpa wan lon ma mi.

telo Pasipi li telo suli pi seli nanpa wan.

telo lili pi telo Pasipi li mute. ni li telo Pilipin li telo pi ma Nijon li telo Oko li telo Pewin li telo Taman li ante.
telo wawa

**telo wawa** li jo e wawa.
ilo la telo wawa li pana e wawa tawa tomo tawa tan seli. telo ni li pimeja. telo wawa ni li suli mute tawa jan mute. jan mute li kepeken e tomo tawa.

moku la telo wawa li pana e wawa tawa jan pi moku telo.

## lipu sama
* wawa pi telo moku
* telo wawa pimeja
* telo wawa kasi
tenpo pini

**tenpo pini** anu **majuna** li tenpo sama ni: ona li open ala. jan li sona pona e tenpo pini la ona li ken kama sona e pakala ona. jan li ken sona e tenpo pini kepeken nasin mute sama ni: ona li lukin e lipu. ona li kute e toki pi jan ante. ona li lukin e ijo pi tenpo pini. tenpo mute la lipu li suli tawa jan sona. taso jan li pali e lipu lon tenpo pi ale ala. tan ni la jan sona li lukin e ijo ante.

## toki pi tenpo pini

jan Elototo pi ma tomo 'Halicarnassus' li jo e nimi ni: "mama pi tenpo pini." taso jan poka ona jan 'Thucydides' li kama e ni: jan sona li wile kama sona e tenpo pini la ona li lukin tawa jan. tenpo ante la jan sona li pilin e ni: jan sewi li kama e ijo. taso jan Thucydides li pilin e ni: ijo jan li kama tan jan.

jan Augustine pi ma tomo Hippo li jan sona suli. taso ona li pilin e ni: jan li wile kama sona e tenpo pini la ona li wile lukin e lipu sewi. jan Hegel pi ma Tosi li pilin e ni: jan li wile kama sona e tenpo pini la ona li wile lukin e ijo jan.
tenpo sike nanpa 2006

**tenpo sike 2006** li tenpo sike pini:
* tenpo sike 2005 li pini la ona li kama.
* ona li pini la tenpo sike 2007 li kama.

## seme li kama
tenpo sike la ni li kama:
* kama kulupu Ijoko li lon ma tomo Salajepo.
* utala pi musi pi sike noka pi tenpo sike nanpa 2006 la ma Italija li nanpa wan.
tenpo sike nanpa 2015

**tenpo sike 2015** li tenpo pini:
* tenpo sike 2014 li pini la ona li kama.
* ona li pini la tenpo sike 2016 li kama.

## seme li kama
tenpo sike la ni li kama:
* kama sona pi toki Epelanto lon tenpo seli li lon ma tomo Masin lon ma Lowenki. jan pi toki pona li tawa ona kin. ona li toki e toki pona li musi kepeken toki pona.
* kama kulupu Ijoko li lon ma tomo Wipaten lon ma Tosi. jan pi toki pona li tawa ona kin.
* kama sona pi toki pona lon ma Elopa li lon ma tomo Pono lon ma Seki.
* tenpo mun mute la jan mute mute li tawa ma Elopa tan ma Asija. jan mute ni li tawa ma Tosi.
* jan Angela Merkel li toki e ni: jan Sulija li ken kama ma Tosi.
* ma tomo Ino en tomo sona suli Ino li kama lon ma Tata.
tenpo esun

**tenpo esun anu tenpo suno luka tu** li kulupu pi tenpo suno. tenpo suno li lon kulupu ni. nanpa pi tenpo suno ni li luka tu. tenpo suno ali pi kulupu ni li jo e nimi:

# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

toki mute la, nimi pi tenpo suno li kama tan mun suli. ni li: mun Luna en mun Masi en mun Wenu en mun Mekuliju en mun Jupite en mun Wenu en mun Satunu en suno Sola. jan li ken lukin e mun ni kepeken oko taso kepeken ilo lukin ala.

*tenpo suno nanpa wan* en *tenpo suno nanpa tu* en *tenpo suno nanpa tu wan* en *tenpo suno nanpa tu tu* en *tenpo suno nanpa luka* li **tenpo suno pali**. tenpo suno ni la jan li pali.

*tenpo suno nanpa luka wan* en *tenpo suno nanpa luka tu* li **tenpo suno pi pali ala** anu **pini pi tenpo esun**. tenpo suno ni la jan li pali ala li awen li kama wawa.
toki Kelike

li toki lon ma Ele. ona li lon kulupu toki Kelita. tenpo pini la jan Ele mute li toki e toki ni. taso tenpo ni la mute jan li lili tan ni: jan mute pi ma Ele li toki e toki Inli.
tenpo

**tenpo** la ijo li kama li tawa. tenpo pini li lon open tenpo. tenpo ni li lon ni. tenpo ni li pini la tenpo kama li lon. jan li wile lukin e tenpo la, ona li kepeken ilo tenpo.

## nasin tenpo pi tenpo pini
tenpo pini pi weka mute la jan li sona e ante tenpo tan suno tan mun. tenpo suno la suno li lon. tenpo pimeja la mun li lon. sama la jan li ken sona e tenpo sike tan suno li ken sona e tenpo mun tan mun.
tenpo mun

**tenpo mun** li ni: mun Luna li tawa sike lon sike ma. mun li sike e ma la mun li pana e suno mute anu suno lili anu suno ala tawa ma. 

mun li sike e ma lon sewi. mun li suno tan ni: suno sike li pana e suno tawa mun. tenpo open la mun li jo e suno lili. tenpo kama la mun li jo e suno mute. tenpo pini la mun li jo e suno ala.

tenpo mun li jo e tenpo suno mute. jan li sona e ni: tenpo mun li jo e tenpo suno 30 anu 31. tenpo mun nanpa tu li jo e tenpo suno 28. ken la tenpo mun pi nanpa tu li jo e tenpo suno 29.

tenpo sike suno li jo e kulupu pi tenpo mun. o lukin e kulupu ni:

1. tenpo mun nanpa wan li jo e tenpo suno 31.

2. tenpo mun nanpa tu li jo e tenpo suno 28 anu 29.

3. tenpo mun nanpa tu wan li jo e tenpo suno 31.

4. tenpo mun nanpa tu tu li jo e tenpo suno 30.

5. tenpo mun nanpa luka li jo e tenpo suno 31.

6. tenpo mun nanpa luka wan li jo e tenpo suno 30.

7. tenpo mun nanpa luka tu li jo e tenpo suno 31.

8. tenpo mun nanpa luka tu wan li jo e tenpo suno 31.

9. tenpo mun nanpa luka tu tu li jo e tenpo suno 30.

10. tenpo mun nanpa luka luka li jo e tenpo suno 31.

11. tenpo mun nanpa luka luka wan li jo e tenpo suno 30.

12. tenpo mun nanpa luka luka tu li jo e tenpo suno 31.
toki Apiwili

**toki Apiwili** li toki sin. nimi ona li *Afrihili* kepeken toki Apiwili.

jan Atopa li pali e ona tawa ni: jan pi ma Apika li ken sona e toki ni li ken sona e jan ante pi ma Apika.

## nimi pi toki Apiwili
**pona** = Papa

**mi** = Mi

**sin** = Sabo
toki Asapaka

toki Asapaka li toki sin li kepeken e nimi pi nanpa lili (102). toki Asapaka li sama toki pona. taso, ante li lon ni: toki Asapaka la nimi li ken kama wan. nimi Asapaka li nimi tu ni: *asa *(pona) en *paka* (toki).

## sona kalama
toki Asapaka li jo e kalama pi nanpa lili ni:



## nimi li kama wan
toki Asapaka la nimi mute li ken kama wan. ona li kama wan kepeken ilo ni: *PPPTANVNN (prefix pronoun preposition time adjective noun verb number name)*.
### '''nimi pona'''
toki pona la jan li toki e ni:"moku suwi". toki Asapaka la jan li toki e ni: "*kutefuwa*" tan ni: *kute *li **suwi **(tan toki Inli "*cute*"), *fuwa *li **moku**.
### '''nimi "''ma''"'''
toki pona la nimi "*ma*" li "**ala"**. tenpo ale la nimi lili "ma" li lon pi open nimi. 

toki pona la jan li toki e ni: "ike" e ni: "mute ala". toki Asapaka la jan li toki e ni: "*ma-asa*" e ni: "*masuto*".
### '''nanpa'''
toki Asapaka li jo e nanpa ni: 0 (*ma*), 1 (*nowu*), 2 (*tu*), 3 (*tili*), 5 (*sosu*). toki Asapaka la jan li wile toki e nanpa mute la ona li wan e nimi ni: 4 li "*tutu*" anu "*tilinowu*", 6 li "*tilitili*" anu "*sosunowu*". jan li wile toki e nanpa suli suli la ona li ken kepeken e nasin ni: 100 li "*nowu_ma_ma*", 400 li "*tilinowu_ma_ma*".
## nimi pi toki Asapaka
toki Asapaka li jo e nimi pi nanpa lili (102). sina ken lukin e lipu pi nimi ale ona kepeken nimi laso ni: Asapaka dictionary
toki Elepen

**toki Elepen** (tan nimi *Elefen* tan sitelen *LFN* tan nimi *Lingua Franca Nova*) li toki sin pi ma ale tan jan C. George Boeree. nimi ona li tan toki Kanse tan toki Italija tan toki Potuke tan toki Epanja tan toki Katala.

## toki pi toki Elepen
***toki!**: alo!
***mi tawa /** **tawa pona**: adio
***mi wile e ___**: me vole ___
***mute seme?**: cuanto?
***mi sona ala**: me no sabe
***sina sona ala sona e toki pona?**: tu sabe toki pona?

## lipu ante
* lipu lawa
* lipu Wikipesija pi toki Elepen
toki Ikuli

li toki sin tan jan San Kijata.

toki Ikuli la jan li ken toki kepeken sona jan mute kepeken nasin ni: jan li ken ala sona e ona kepeken nasin tu.

## kalama pi toki Ikuli
toki Ikuli li jo e kalama lili mute, li jo e nasin pi ike mute. tan ni la, jan ala li ken toki pona e ona.

## pona
toki ni la, jan li ken toki e sona mute kepeken toki lili. o lukin e ni:
Tram-mļöi hhâsmařpţuktôx.
ni li ona lon toki pona:
sama ala sina la, mi pilin e ni: ken la pini la kulupu ni pi nena kiwen suli li kama lili li kama weka lon pini.
o lukin kin:
Aukkras êqutta ogvëuļa tnou’elkwa pal-lši augwaikštülnàmbu.
toki pona:
meli li lon sitelen lawa taso li tawa anpa lon nasin pi leko mute kepeken noka; tawa pi noka ona li lon nasin pona li kama kon sijelo lon monsi ona li kama ijo sin pi tenpo ale; o sona e tawa ona kepeken lawa kepeken pilin kepeken sona sina pi ijo suwi.
toki Inli:
An imaginary representation of a nude woman in the midst of descending a staircase in a step-by-step series of tightly-integrated ambulatory bodily movements which combine into a three-dimensional wake behind her, forming a timeless, emergent whole to be considered intellectually, emotionally and aesthetically.
o lukin e ni kin:
Mmarnuqha  than-n  hwöeqtàdhûbüp  öeqtóu’adhiböp.
toki pona:
kulupu mama ali li pilin pona sama li pilin ike pi sama ala.
toki Inli:
All families are happy in the same way, while being unhappy in their own way.

## sona pi nimi lili
toki Ikuli la, nimi pi mute lili li jo e sona mute. nimi Ikuli wan li jo e sona pi nimi mute mute pi toki pona.

## sona tenpo pi toki Ikuli
toki Ikuli pi tenpo ni li tan tenpo mun nanpa tu pi tenpo sike 2023 li toki Ikuli nanpa tu tu. toki Ikuli pi tenpo pini li tan tenpo sike 2004 en 2007 en 2011.

lipu lawa pi toki Ikuli li lon ni.

## toki Ikuli sin
tenpo sike 2023 la, jan San Kijata li pini e pali li pana e toki Ikuli sin. toki Ikuli sin la, nimi ona li toki Malutawi *(malëuţřait)*.
## toki
toki mama Palata Elopa

**toki mama Palata Elopa** anu **toki Palata Elopa nanpa wan** li toki mama pi kulupu toki Palata Elopa tan tenpo pini. jan pi sona toki li pali e ona tan sona ona pi toki kulupu ale. jan li lukin ala e sitelen pi toki ni tan tenpo pini. jan sona mute li pilin e ni: toki ni li lon ma suli lon poka pi telo suli pimeja. jan ante li pilin e ni: ona li lon ma Anatolu (tenpo ni la ma Anatolu li lon ma Tuki).

sitelen ala pi toki ni li lon la jan sona toki li pali e kalama pi toki ni tan toki lili ona. toki Palata Elopa nanpa wan li suli mute tawa sona toki tan ni: toki suli mute pi tenpo ni li tan ona. tenpo ni la toki suli pi kulupu Palata Elopa li toki Inli li toki Epanja li toki Kanse li toki Intusan (toki Insi en toki Utu) li toki Losi li toki Tosi li toki Panla li toki Potuke li toki Pasi.

## kalama en sitelen

## nimi

## toki mama pi kulupu wan
jan toki li pali sin e nimi mute pi toki mama Palata Elopa. lipu ni li jo e nanpa pi toki mama Palata Elopa, toki Inli, toki Lusi, toki Lasina, toki pona.
toki Alapi

li toki suli li lon kulupu toki Semi. ona li toki pi kulupu jan Alapi li toki pi kulupu jan mute ante lon kulupu ma Alapi. kulupu ma ni li lon ma Asija li lon ma Apika.

## kalama pi toki Alapi
**kalama suli**

1 nimi pi jan sewi la,ona li [lˁ].

2 ma Masu la,ona li  [g].ma Lunpan en ma mute pi ma Apika lete la,ona li [ʒ] .

## sitelen pi toki Alapi
:*lipu lawa:* *[[sitelen Alapi]]*

jan li sitelen e toki Alapi kepeken sitelen Alapi. ona li sitelen ekalama pini taso. kalama open li lon ala sitelen. toki Alapi li jo e kalama mute. taso kalama open li mute ala: /a/, /i/, /u/.
jan li ken sitelen e kalama open kepeken nimi lili lili Alaka: nimi Tama li kalama /u/, nimi Pata li kalama /a/, nimi Kasa li kalama /i/, nimi Sata li kalama pini tu.

## toki kipisi
jan mute li toki kepeken toki Alapi lon ma mute. tan ni la toki Alapi li jo e toki kipisi mute.

*toki Alapi Maso
*toki Alapi Lepan
*toki Alapi Malipe
*toki Alapi Esasi
*toki Alapi Ilaki

## toki pi toki Alapi
***toki!** = !مرحبا
***nimi sina li seme?** = ما اسمك؟
***nimi mi li ___.** =  .___ اسمي
***sina sona ala sona e toki Alapi?** = هل تستطيع التحدث بالعربية؟
***mi olin e sina.** = .أحبك
***pona.** = .جيّد
***mi tawa** en **tawa pona** = .مع السلامة
***kijetesantakalu tonsi li lanpan ala lanpan e soko?** = هل سرق الراكون اللاثنائي الفطر؟
## linja tawa
toki Apikan

**toki Apikan** (*Afrikaans*) li toki. jan li toki Apikan lon ma Setapika, lon ma Namipija.

mama pi toki Apikan li toki Netelan, taso ona li ante tan toki Netelan. ma Netelan la, jan mute li toki e ni: "mi en jan pi toki Apikan li ken toki, mi ken sona e toki ona, ona li ante mute ala", taso jan mute kin li toki e ni: "mi en jan pi toki Apikan li ken ala toki, mi ken ala sona e toki ona, ona li ante mute a".

## toki pi toki Apikan
* **toki!** = Hallo!

* **nimi sina li seme? **= Wat is jou naam?
* **nimi mi li nimi ___. **= My naam is ___.
* **sina sona ala sona e toki Apikan? **= Praat jy Afrikaans?
* **mi olin e sina. **= Ek is lief vir jou.
* **tan seme? **= Hoekom?
* **pona. **= Goed.

## tan sona

## linja tawa
toki Italija

**toki Italija** li tan ma Italija li tan ma Wasikano. toki Italija la nimi ona li *Italiano*. jan li sitelen e ona kepeken nasin sitelen Lasina.

jan li toki e toki Italija lon ma mute:
* ma Italija
* ma San Malino
* ma Suwisela
* ma Wasikano

toki mama ona li toki Lasina.

## kalama

kalama /ʒ/ li lon nimi ni taso: ona li tan toki ante. kalama /ʒ/ li ken kama kalama [dʒ].

## sitelen

## tenpo pini
tenpo pini weka la, jan mute li toki Lasina. nasin jan la, tenpo li tawa la toki li kama ante, la toki Lasina li kama toki ante mute. toki ni wan li toki Tokana; jan li toki ni lon ma Tokana. tenpo weka ni la, ma Italija li ma lawa pi wan taso ala, ma lawa mute li lon ona. ma poka li jo e toki pi ante lili, ma weka li jo e toki pi ante mute. taso, toki Tokana li sama toki mute pi toki Italija, la ona li ken pona tawa jan mute.

toki Pilense li nasin wan pi toki Tokana. ona li toki mama pi jan sona Tante Alikeli. jan ni li pali e  lon kulupu tenpo pi tenpo sike nanpa 1300. lipu ni li kama pona tawa jan sona pi ma Italija ale la jan sona ale pi ma Italija li kama sona e toki Pilense.

toki sona li awen kama ante.

kulupu tenpo pi tenpo sike nanpa 1500 la, jan sona Panseko Petaka, en jan sona Sowani Pokaso, en jan sona Peto Penpo li kepeken toki Pilense pi nasin pi jan Tante; ni li nasin majuna.

kulupu tenpo pi tenpo sike nanpa 1800 la, jan pi ma Italija li open wile e ni: ma Italija o ma lawa wan. tenpo sike nanpa 1842 la, jan sona Alesanto Mansoni li pali e . ona li kepeken toki Pilense pi nasin sin. jan mute pi ma Italija li lukin e lipu ni la jan mute li open kepeken toki Tokana. nasin sona pi toki Tokana li kama toki Italija.

ma Italija li kama ma lawa wan la, jan sona ale li toki Italija, taso jan ante li awen kepeken toki pi ma lili ona.

jan Penito Musolini li lawa la, ona li alasa weka e toki ante. ona li ante e nimi jan e nimi ma, li pana e sitelen tawa pi kepeken toki Italija taso, li weka e toki ante tan lipu. ni la, jan ale pi ma Italija li kama sona e toki Italija.

## tan sona
toki Isisi

li toki pi kulupu Jejusi. ona li kama tan toki Tosi li sama mute tawa ona. nimi mute kin pi toki ni li kama tan toki Iwisi tan toki Alamisi tan toki Posuka tan toki Losi. jan li sitelen e toki Isisi la ona li kepeken nasin sitelen Juta.
toki Ito

li toki sin pi ma ale. ona li tan toki Epelanto.

## nasin sitelen pi toki Ito
toki Ito li jo e nimi lili mute. toki Ito li kepeken sitelen Lasina.

## toki pi toki Ito
* **toki!** = Saluto!
* **sina toki ala toki e toki Ito?** - Ka vu parolas ido?
* **sina pilin (e) seme?** - Quale vu standas?
* **mi olin e sina.** = Me amas tu.
* **mute seme?** = Quante?

## lipu ante
* lipu pi toki Ito
* lipu Wikipesija lon toki Ito
toki Iwisi

li toki pi kulupu Jejusi. tenpo pini la ona li lape. taso ona li kama sin tan lape li kama suli lon ma Isale.

## tenpo pini
**toki Iwisi pi tenpo pini** li toki suli lon tenpo pini. lipu sewi Tola en lipu sona TaNaKa la ona li lon. taso, jan li kama toki ni ala lon tenpo suli. ni la ona li lape. tenpo lape ona la jan li kepeken toki ni tawa nasin sewi tawa toki sona. taso ona li toki mama pi jan ala.

tenpo la jan mute pi kulupu Jejusi li wile kama sin e toki Iwisi. jan Elijese Pen Jejuta en jan Sameno en jan ante mute li lawa e sin pi toki ni li pali mute tawa ni. wile ona la jan pi kulupu Jejusi li kama toki Iwisi. jan pi toki Iwisi li utala e toki ante li pali e utala pi toki Iwisi. tenpo lon la jan mute pi ma Isale li kama toki ni.

## nasin nimi
nasin pi pali nimi li lon toki Iwisi. nasin ni li nasin pi kulupu toki Semi. nasin pali pi nimi pali kin li lon. toki Iwisi la nimi pali ni li .

## nimi pali
toki Iwisi li jo e sitelen 22: א, ב, ג, ד, ה, ו, ז, ח, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, ע, פ, צ, ק, ר, ש, ת

nimi pi toki Inli pi sitelen: Alef, Bet, Kimel, Talet, He, Waw, Sain, Het, Tet, Ud, Kaf, Lamet, Mem, Nun, Same, Ain, Pe, Sadik, Kuf, Res, Sin, Taf.

nimi pali 5 li jo e sitelen pi pini nimi kin:

toki Iwisi li jo e kule mute pi nasin sitelen. nasin ni li kama pali mute tan ni: nasin ni li nasin sitelen pi lipu sewi. tenpo pini la, jan mute li pilin e ni: nasin sitelen ni li sewi. ni la, jan ni li kepeken ala e nasin ni. tenpo mi la, jan li kepeken e nasin ni lon ilo sitelen. jan li sitelen kepeken palisa sitelen la, ona li kepeken e nasin sitelen ante.
toki Kuwenja

**toki Kuwenja** li toki sin. toki Kuwenja la nimi pi toki Kuwenja li *Quenya* anu *Quendya*. jan Tokin li pali e ni. toki Kuwenja li sama lili e toki Sumi.

jan Tokin li pali e toki Kuwenja e toki Sintalin la, ona li pali e jan Eta. jan Eta mute li toki e toki Sintalin. jan Eta pi ma pi jan sewi li toki e toki Kuwenja. jan Eta pi toki Kuwenja li kama ma pi jan Eta pi toki Sintalin tan ma pi jan sewi. taso ona li kama toki e toki Sintalin. toki Kuwenja li kama toki pi toki awen.

toki Kuwenja li jo e nimi suli mute. toki Kuwenja la nimi wan *utúvienyes* li toki e ni: tenpo pini la mi kama sona e lon pi ijo. toki *utúvie-* li toki e ni: tenpo pini la jan li kama sona e lon. toki *-nye-* li toki e ni: mi pali e ijo. toki *-s* li toki e ni: jan li pali e ijo ni.

## toki Kuwenja li kepeken e sitelen seme?
toki Kuwenja li sitelen kepeken sitelen Tenwa. 

sitelen ni li sona e ni:
 a! kasi li anpa lon kon tawa sama kiwen jelo.
 tenpo sike li nanpa ala sama luka waso pi kasi suli.
## toki pi toki Kuwenja
***toki!** = Aiya!
***nimi sina li seme?** = Mana esselya?
***nimi mi li ___.** = Essenya ___.
***sina sona ala sona e toki Kuwenja?** = Ma quetilyë Quenyanen?
***mi olin e sina.** - Tyë mélanyë.
***pona.** = Mára.
***mi tawa** en **tawa pona** = Namárië!
toki Lawi

**toki Lawi** li toki pi kulupu toki Palito. jan pi ma Lawi li kepeken e ona.

toki Lawi la nimi ona li *latviešu valoda*.
toki Lipuwali

li toki pi kulupu toki Kemani. nimi mute li kepeken tawa toki Lipuwali. ken la nimi ni li "**'", anu "**'", anu "**'", anu "**'", anu "**'", anu mimi ante mute.

jan li toki kepeken toki Lipuwali lon [[ma Tosi]] lon [[ma Pesije]] lon [[ma Netelan]]. 

== toki pi toki Lipuwali ==
***toki!** = Hallo!
***nimi sina li seme?** = Wi heijß Do dann?
***nimi mi li ___.** = Ich heiße ___.
***sina sona ala sona e toki Lipuwali?** = Kanns Do Ripoarisch kalle?
***mi olin e sina.** - Isch han Desch jän.
***mute seme?** - Wi vill?
***pona.** = Joot.
***mi tawa** anu **tawa pona''' = Tschö!

## lipu ante
* nimi mute li lon toki Lipuwali li lon toki Tosi
toki Lokoso

li toki sin. nimi pi toki Lokoso kepeken sitelen taso. jan Ota Jukijo li pana e ona lon tenpo sike nanpa 1964.
toki Katala

jan li  lon ma Antola lon ma Epanja lon ma ante pi ma Elopa.

toki Katala li tan toki Lasina.

## toki pi toki Katala
***toki!**= Hola!
***nimi sina li seme?**= Com et dius?
***nimi mi li...**= Em dic...
***mute seme?**= Quant és?
***sina sona ala sona e toki pona?**= Saps toki pona?
***mi wile e...**= Vull/voldria...
***mi tawa** en **tawa pona**= Adéu! Adéu-siau!
toki Konton

li toki Sonko wan. ma Konton en ma Konse en ma Onkon en ma Omun (ma Enan la jan li mute ala) la, jan li toki kepeken toki Konton. jan Sonko pi ma Sonko seli en jan Sonko pi ma Mewika la, jan mute kin li toki kepeken toki Konton. nanpa jan ona li 68 ale ale ale.

## kalama

### kalama open

### kalama lili

### kalama pi pana kon

## sitelen
jan li sitelen e toki Konton lon sitelen Kansi. taso ona li sitelen e kalama lon sitelen Lasina.

## nimi pi toki pona tan toki Konton
* : 人 (*jan4*)
* : 膏 (*gou1*)
* : 呢 (*ni1*)
* : 前便 (*cin4 bin6*)/前邊 (*cin4 bin1*)
* : 從 (*cung4*)
toki Mosijo

**toki Mosijo** (lon toki Mosijo: *magyar nyelv*) li toki. jan li toki kepeken ona lon ma Mosijo lon anpa pi ma Lowenki lon ma Lominija (lon ma Tansiwanija) tan ni: tenpo pini la ma Lowenki en ma Lomanija li lon ma Mosijo. taso jan li toki kepeken ona lon ma Sakapesija (lon ma Ukawina), lon ma Popotena (lon ma Sopisi), lon poka pimeja pi ma Lowasi, lon Pekemuje (lon ma Lowensina) lon kama suno pi ma Esalasi tan sama. kulupu lili pi toki Mosijo li lon ma Mewika lon ma Kanata lon ma Iwisi. toki Mosijo li lon kulupu toki Sumi-Ukuli.

jan li sitelen e toki Seki kepeken nasin sitelen Lasina, taso tenpo pini en lon la, ona li kepeken e nasin sitelen lovasija (rovásírás). AEI pi toki Mosijo li jo e nimi lili mute.

toki pi sama nanpa wan tawa toki mosijo li toki Mansi. toki pi sama nanpa tu tawa ona li toki Ansi. jan li toki e toki ni tan tenpo sike weka 3000.

## toki utala
Tenpo pini la, jan sona li utala tan ni: ona sona ala e ni: toki mosijo li tan kulupu toki seme, en ona sona e sona nasa ni: toki Mosijo li lon kulupu toki Tuki. 

Taso tenpo 1700 la, ona li kama sona e ni: toki Mosijo li lon kulupu toki Sumi-Ukuli, en ala kulupu toki Tuki.

## kalama

tenpo ante la, jan pi kepeken e toki Mosijo li kepeken e kalama ni, kin: /x/ (sama lon nimi "*Bach*"), /ä/ (lon nasin toki Paloso)

## nasin toki
lon ma Paka (lon ma Lominija) la, nasin toki Sanko (lon toki Mosijo: *Csángó*) li lon. nasin toki Sanko li jo e nimi sin ala mute tan ni: ma Paka li poka ala e ma Mosijo. tan tan ni, jan mute lili li sona e ni: toki Mosijo la, toki Sanko li ante. 
## o lukin kin

## tan sona
toki Netelan

jan li toki Netelan lon ma Netelan lon ma Pesije lon ma Suliname. nimi Kepeken en nimi Loje en nimi Sitelen li nimi lon toki pona tan nimi pi toki Netelan. toki Netelan li lon kulupu toki Germanic li lon kulupu toki Indo-European. ona li sama mute toki Apikan li sama toki Tosi li sama toki Inli.

## toki pi toki Netelan
*toki!: Hallo!
*mi tawa / tawa pona: Tot ziens
*nimi sina li seme?: Wat is jouw naam?
*nimi mi li...: Mijn naam is...
*mi: ik
*sina: jij/u
*ona: hij/zij/het (ona li mije la o kepeken e nimi 'hij'. ona li meli la o kepeken e nimi 'zij'. ona li ijo la o kepeken e nimi 'het'.)
*toki Netelan: Nederlands
*sina toki ala toki e toki pona?: Spreek jij Toki Pona?
*ona: hij/zij/zij
*sina: jou

## nanpa
*ala: nul  /nʏl/
*wan: één  /eːn/
*tu: twee  /tʋeː/
*tu wan: drie  /dri/
*tu tu: vier  /viːr/, /viər/, [f-]
*luka: vijf  /vɛi̯f/
*luka wan: zes  /zɛs/
*luka tu: zeven  /'zeː.və(n)/
*luka tu wan: acht  /ɑxt/
*luka tu tu: negen  /'neː.ɣə(n)/
*luka luka: tien  /tin/
toki Pelalusi

li toki tan ma Pelalusi

## toki pi toki Pelalusi
***kama pona** - Добры Дзень (*toply tsen*)

***mi jan …** - Мяне завуць … (*mena savut*)
toki Peson

li toki lon ma Peson. toki ni li lon kulupu toki Kelita. jan mute li pilin e ni: tenpo kama lili la toki Peson li moli.

## nimi

*Breizh* - ma Peson

*brezhoneg* - toki Peson

*deuet mat* - kama pona!

*kenavo* - tawa pona!
toki Pilipina

**toki Pilipina** (**toki Pilipina**: Wikang Filipino) li toki ma pi ma Pilipina. ma Pilipina li jo e toki mute la lawa pi ma Pilipina li pali e toki ni. ona li nasin pi toki Takalo. ona li kama tan nasin pi toki Takalo lon ma tomo Manila en toki ante mute.
## tan sona
toki Menkijeli

**toki Menkijeli** li toki lon ma Wensa. jan li toki e toki Menkijeli lon ma sewi pi suno ala pi ma Wensa. kulupu toki pi toki Menkijeli li kulupu poka pi toki Sumi.
toki Po

li toki pi ma Po. ona li lon kulupu toki Sonko Po.

## kalama
toki Po li jo e kalama mute. ni li ona: 

kalama suli (a, i, u, e, o) li ken e kalama sewi (á, í, ú, é, ó) e kalama anpa (à, ì, ù, è, ò)

## sitelen

toki Po li kepeken nasin sitelen Po. toki Tonka li kepeken e ona kin.

### sitelen

nasin sitelen Po li kama tan nasin sitelen Palata li jo e sitelen suli mute luka luka (30). ni li ona:


kalama suli "a" li sitelen ala. kalama "i, e, o" li sitelen lon sewi sitelen suli. kalama "u" li sitelen lon anpa sitelen suli :

sitelen Po li lon sike suno mute mute mute. sitelen en kalama li sama ala.

### nimi
#### sitelen insa

nimi pi toki Po li jo e sitelen insa. ni li sitelen ale. sitelen ni li jo e kalama suli (a, i, u, e, o).

#### sitelen kama en sitelen sewi

kama pi sitelen insa li ken jo e sitelen ante. sitelen ni li ག་ད་བ་མ་འ་. jan li toki e བ་ e མ་.

sewi pi sitelen insa li ken jo e sitelen ante. sitelen ni li ར་ལ་ས་. sitelen ར་ li lukin ante lon sewi.

sitelen kama en sitelen sewi li pali e ni tawa kalama pi sitelen insa :  ག་ཇ་ད་བ་ཛ་ li ante tan /khà, tʃhà, thà, phà, tshà/ tawa /gà, dʒà, dà, bà, dzà/ en ང་ཉ་ན་མ་ li ante tan /ŋà, ɲà, nà, mà/ tawa /ŋá, ɲá, ná, má/. ལྷ li kalama /ɬá/

#### sitelen anpa
anpa pi sitelen insa li ken jo e sitelen ante. sitelen ni li ྱ, ྲ, ླ, ྭ (anpa pi ཡ་ར་ལ་ཝ་).

ྱ li pali e ni: ཕ་པ་བ་མ་ li ante tan /pá, phá, phà, mà/ tawa /tʃá, tʃhá, tʃhà, ɲà/

ྲ li pali e ni: ཀ་ཏ་པ་ li ante tan /ká, tá, pá/ tawa /ʈá/ ཁ་ཐ་ཕ་ li ante tan /khá, thá, phá/ tawa /ʈhá/ ག་ད་བ་ li ante tan /khà, thà, phà/ tawa /ʈhà/.

ླ li pali e ni: ona li tawa kalama /lá/

ྭ li pali e ala.​

#### sitelen pini

pini pi sitelen insa li ken jo e sitelen ante. sitelen ni li ག་ ང་ ད་ ན་ བ་ མ་ འ་ ར་ ལ་ ས་. jan li toki e ག་ང་ན་བ་མ་ར་ལ་ anu e ད་ས་འ་ ala. sitelen ད་ན་ས་ལ་ li ante e kalama suli lon kama. "a" li tawa "ä". "u" li tawa "ü". "o" li tawa "ö". 

### kipisi e nimi
lon pini li nimi li sitelen ་ nimi pi sitelen ni li ཙེག་ Tség (Seke).

## sitelen Po tawa toki pona

sina ken ala toki e ijo lon toki pona la sina sona pona ala e ona

སི་ན་ ཀེན་ ཨ་ལ་ ཏོ་ཀི་ ཨེ་ ཨི་ཡོ་ ལོན་ ཏོ་ཀི་ པོ་ན་ ལ་ སི་ན་ སོ་ན་ པོ་ན་ ཨ་ལ་ ཨེ་ ཨོ་ན་
toki Posuka

li kama tan ma Posuka.

## tan pi toki Posuka

toki Posuka li tan kulupu toki Lowan. ma lawa wan Posuka li kama lon tenpo sike nanpa 966. ni la, nasin wan pi toki Posuka li suli. ma Posuka li kama jo e nasin sewi pi jan Jesu. kama la, jan li ken sitelen e toki Posuka. nimi *polski* ("toki Posuki") li tan nimi *Polanie.* *Polanie* li kulupu jan. ma ona la, ni li ma Posuka lon tenpo ni. nimi Polanie li kama tan nimi *pole* ("ma (pali)" anu "ma pi kasi laso lili").

linja nimi nanpa wan li lon *lipu pi ma tomo Kenliku*. ma tomo Kenliku li lon ma Posuka. linja ni li sitelen kepeken nasin pi toki Lasina. ona li ni: *Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai*. taso, nasin sitelen pi tenpo ni li ante. kepeken nasin sitelen pi tenpo ni la, linja nimi li ni a: *Daj, uć ja pobrusza, a ti pocziwaj*. kon pi linja nimi ni li "a, mi o ko e pan. sina o pona, (o pali e ala)".

## kalama

### kalama open
toki Posuka li jo e kalama open luka tu wan. toki Posuka en toki Lowan ante li ante tan ni: toki Posuka li jo e kalama open tu pi nena sinpin (/ɛ̃/, /ɔ̃/). jan mute la, kalama ni li kalama kipisi ([ɛw̃], [ɔw̃]).

ni a li ante: toki Posuka li jo e tenpo pi kalama open wan. ante la, toki Seki en toki Lowenki li jo e tenpo tu.

ni li kalama open ale:

jan wan la  li /ɘ/ lon toki Posuki. taso, jan ante mute la, ni li /ɨ/. nasin tu sitelen li pona.

### kalama pini

## sitelen

## toki pi toki Posuka
***toki!**: *Dzień dobry* anu *Hej* anu *Cześć*
***mi tawa** en **tawa pona**: *Do widzenia* anu *Na razie* anu *Cześć*
***mi wile e ___**: *Chcę ___* anu *Potrzebuję ___*
****mi wile lape**: *Jestem śpiący* anu *Jestem zmęczony* anu *Chce mi się spać*
****mi wile moku**: *Jestem głodny*
*****mi wile moku e telo**: *Jestem spragniony*
*****mi wile moku e ___**: *Chciałbym zjeść ___* anu *Zjadłbym ___*
***mute seme?**: *Ile?*
***mi pakala**: *Do licha!* anu *Do diabła!*
***mi sona ala**: *Nie wiem* anu *Nie rozumiem*
***tomo telo li lon seme?**: *Gdzie jest łazienka?*
***sina sona ala sona e toki pona?**: *Mówisz w toki ponie?* anu *Znasz toki ponę?*
***kijetesantakalu tonsi li lanpan ala lanpan e soko?**: *Czy niebinarny szop pracz kradnie grzyby?*

sina ken lukin e lipu sona Wikipesija lon toki Posuka lon http://pl.wikipedia.org/
toki Potuke

li nasin toki. ma Potuke en ma Pasiju en ma Ankola en ma Kinepisa en ma Mosanpi en ma Kapu Wesi en ma Simolete la jan li toki Potuke. 

toki mama ona li toki Lasina. kulupu toki mama pi toki Potuke li sama toki Epanja li sama toki Kanse li sama toki Italija li sama toki Lominija.

## kalama

### kalama pini

### kalama open

## nimi pi toki Potuke
***toki!** = Olá! / Oi!
***mi tawa.** / **tawa pona.** = Tchau. / Adeus.
***nimi sina li seme?** = Qual é o seu nome?
***nimi mi li ____.** = Meu nome é ____.
***suno pona!**: Bom dia!
***lape pona!**: Boa noite!
***pona!** = Obrigado(a)!
***wan, tu, tu wan**: um, dois, três
toki Sami lete

**toki Sami lete **(kepeken toki Sami lete: *davvisámegiella*) anu **toki Tawisamekijela** li lon kulupu toki Sami. toki Sami li lon kulupu toki Ula. jan Sami mute toki e ona. jan li toki e toki Sami lete li lon lete pi ma Wensa en ma Nosiki. jan ala mute li toki e toki ni lon ma Sumi.

## nasin sitelen
sitelen toki Sami lete li kepeken e nasin sitelen Lasina.
toki Seki

**toki Seki** li kama tan ma Seki. jan Seki li pana e nimi **čeština** tawa toki ni. toki Seki li toki lawa pi ma Seki li toki lili lon ma Elopa.

## toki Seki li lon kulupu toki seme?
toki Seki li lon kulupu toki Insi-Elopa. toki Lowensina en toki Posuka en toki Losi en toki ante mute li sama toki Seki.

## nasin sitelen
jan li sitelen e toki Seki kepeken nasin sitelen Lasina. toki Seki en toki sama mute li kepeken e nasin sitelen ni.

## toki Seki en [[toki pona]]

nimi mute pi toki pona li sama nimi pi toki Seki:

* lawa (hlava)
* len (len)
* lete (led)
* linja (linka, linie)
* luka (ruka)
* lupa (lupa)
* mi (my, mi)
* noka (noha)
* oko (oko)
* ona (ona)
* pakala (pokazit, zpackat, pako)
* palisa (palica, palec)
* poka (bok)
* sama (samá)
* sijelo (tělo)
* tomo (dům)
* uta (ústa)
* utala (úder)
* wile (vůle)

nimi mute ni li sama tan ni: jan Sonja li pali e nimi pi toki pona kepeken toki Lowasi. toki Lowasi li sama toki Seki.

sina wile la sina ken lukin e nimi ale pi toki pona lon toki Seki.

### jan pi toki pona li kepeken e toki Seki.
tenpo ni la jan tu pi toki Seki li toki e toki pona. jan ni li jan Male en jan Toma.

## toki pi toki Seki
***toki!**: ahoj!
***mi tawa** en **tawa pona**: nashledanou
***mi wile e ___**: chci ___
***mute seme?**: kolik?
***mi pakala**: sakra!
***mi sona ala**: nevím
***tomo telo li lon seme?**: kde je záchod?
***sina sona ala sona e toki pona?**: znáš tokiponu?
toki Sowijo

**toki Sowijo** li toki sin.

sina sona e toki Losi anu toki Posuka anu toki Lowasi la sina ken sona lili e toki Sowijo.

lipu lawa pi toki Sowijo li http://www.slovio.com.
toki Sumi

nimi pi **toki Sumi** lon toki Sumi li *suomi*. toki Sumi li sitelen kepeken nasin sitelen Lasina. ma Sumi la toki Sumi li toki lawa. ma Sensa la toki Sumi li toki lili lawa.

## kulupu toki

toki Sumi li sama toki Esi li sama lili toki Mosijo en toki Sami. toki ni ale li lon kulupu toki Ula.

## nimi pi toki pona tan toki Sumi

*ike (ilkeä eo: malica eng: mean)
*kala (kala)
*kasi (kasvi)
*kin (-kin; jan pi toki Sumi li wile toki e ni: sina kin moku e kala. ona li toki e ni: sinäkin syöt kalaa. musi, a!)
*kiwen (kivi eo: ŝtono eng: stone)
*linja (linja)
*lipu (lippu eo: flago, bileto eng: ticket, flag)
*ma (maa eo: tero, humo eng: earth, soil)
*mije (mies)
*nena (nenä eo: nazo eng: nose)
*nimi (nimi eo: nomo eng: name)
*pimeja (pimeä eo: malhela eng: dark)
*sama (sama)
*sina (sinä)
*suli (suuri)
*walo (valo eo: lumo eng: light)
*wawa (vahva eo: forta eng: strong)

## toki pi toki Sumi

**toki!**: Moi! Hei! Terve!

**kama pona!**: Tervetuloa!

**nimi sina li seme?**: 
*(jan li sitelen e ni:) Mikä sinun nimesi on?
*(jan li toki e ni:) Mikä sun nimi on?
**nimi mi li ___**:
*(jan li sitelen e ni:) Olen ___.
*(jan li toki e ni:) Mä oon ___.
**mi tawa** en **tawa pona**: Moi! Heihei!
toki Takalo

li toki suli pi ma mute lon ma Luson lon ma Pilipina. toki Pilipina li kama tan nasin pi toki ni.

## toki pi toki Takalo
* **Kumusta!** - toki!
* **Kumusta ka?** - pilin sina li seme?
* **Mabuhay!** - o kama pona! (nimi li toki e ni: sina o jo e ale suli!)
* **Salamat!** - pona! (pana li lon la o toki e ni)
* **Adyos!** - mi tawa! tawa pona! (lon ma ale)
* **Paalam!** - mi tawa! tawa pona!
toki Sinan

li toki sin. jan Makokan li pali e ona tawa jan Sinan pi sitelen tawa Sa Te.

toki Sinan li jo e kalama jaki mute. lipu Guinness pi nanpa wan pi ma ale li toki e ni: toki sin musi la ona li jo e jan toki pi nanpa wan.

lipu lawa pi toki ni li . tenpo pini la, lipu Wikipesija pi toki Sinan li lon *tlh.wikipedia.org*. taso ona li kama pini lon tenpo sike nanpa 2005 li tawa lipu Wikija.

## kalama
toki Sinan li kepeken kalama 26. kalama pini 21 en kalama open 5 li lon.

## sitelen
jan li ken sitelen e toki Sinan kepeken sitelen Lasina anu sitelen Pika. sitelen Lasina la, suli pi sitelen lili li suli. sitelen lili "q" en sitelen lili "Q" li kalama ante. nasin sitelen pi namako ala li toki Sinan ike tan sitelen lili ona pi suli ante. nasin sitelen ni la, sitelen lili "I" suli (pi kalama /ɪ/) li lukin sama sitelen lili "l" lili (pi kalama /l/).

 li nasin sitelen pi jan Sinan lon sitelen tawa Sa Te. tenpo ni la, jan li ken sitelen Pika lon ilo sona kepeken nasin nanpa sitelen Sisa anu nasin nanpa sitelen Jusisa taso. ona li kepeken kipisi len pi toki ilo Juniko tan nanpa F8D0 tawa nanpa F8FF.

## tan sona
toki Soleso

**toki Soleso** li toki sin pi kalama musi tan jan Pansuwa Sute. lipu ona *Langue Musicale Universelle* la ona li pana e sona pi toki Soleso. taso jan li pana e lipu ni lon moli pi jan Sute.

kulupu lili pi toki Soleso li lon ma ale.

## "kalama"
toki Tuki

li kama tan ma Tuki.  jan mute pi ma Tuki en jan lili pi ma Pokasi en ma Kiposi en ma Elena en ma Maketonija en ma Lomani en ma suli Elopa li kepeken e ona.  

## kulupu toki
toki Tuki li lon kulupu toki lili Oku pi kulupu toki Tuki. ni li sama toki Asepajan li sama toki Kakusa li sama toki Kasake li sama toki Sikimen.

tenpo pini la, jan mute li toki e ni: kulupu toki Tuki li lon kulupu toki Alete. taso, jan pi sona toki li pilin e ni: kulupu toki ni li lon ala.

## kalama

}}"|lon ninasin
! selo              
! nena sewi         
! monsi nena        
! kiwen sewi        
! ko sewi           
! tan kalama        

            |-
            ! nena
            |  m ||  n ||    ||    ||    ||
            |-
!rowspan="2"| pini
            |  p ||  t || t͡ʃ || c  || k  ||
            |-
            |  b ||  d || d͡ʒ || ɟ  || ɡ  ||
            |-
!rowspan="2"| kon tan poka pi weka lili
            |  f ||  s ||  ʃ ||    ||    ||  h
            |-
|rowspan="2"|  v ||  z ||  ʒ ||    ||    ||
            |-
            ! kon tan poka pi weka suli
            |  ɫ || l  || j  || (ɰ)||
            |-
            ! pana wawa pi tenpo lili
            |    || ɾ  ||    ||    ||    ||
|}

## toki pi toki Tuki

***toki** = Merhaba
***tenpo suno pona** = İyi günler
***tenpo pimeja pona** = İyi geceler
***kama pona** = Hoşgeldin
***mi tawa** en **tawa pona** = Hoşçakal
***o lape pona** = Tatlı rüyalar
***sina pona ala pona?** = Nasılsın?
***mi pona** = Ben iyiyim
***sina toki e seme?** = Efendim? Nasıl?
***pona!** = Peki!
***sina pona lukin** = Çok güzelsin
***mi olin e sina** = Seni seviyorum
***jan pona** = Arkadaş
***nimi sina li seme?** = Adın ne?
***nimi mi li _______** = Benim adım ________
***sina kama tan seme?** = Nerelisin? 
***ni li pona ala pona?** = Tamam mı?
***jan seme?** = Kim?
***ijo seme?** = Ne? Hangisi?
***lon seme?** = Nerede?
***tan seme?** = Niçin?/Neden?
***tenpo ni li tenpo seme?** = Saat kaç?
***ni li toki e seme?** = Bu ne demek?
toki Tuki pi tenpo pini

*toki Tuki pi tenpo pini* li toki pi tenpo mute pini. ona li mama pi toki Sakata en toki Wiku.

## lipu ante
VATEC , lipu lon toki Tuki pi tenpo pini en toki Tosi tan uni-frankfurt.de.
toki Tuwi

**toki Tuwi** (kepeken toki Tuwi: *Twi*) li toki pi ma Kana pi ma Apika.

jan Kana li toki e toki Tuwi mute. jan kana li toke e toki Tuwi lili.
toki U

**toki U** li ante pi toki Sonko. tenpo sike 2007 la jan 80,000,000 pi toki U li lon. ona li jo e kalama open pi mute nanpa wan.

## kalama

### kalama pini
ni li kulupu pi kalama pini lon toki U pi ma Sane (toki Sane) lon tenpo mute, poka sitelen nasin Uni poka sitelen ijo.
toki Sane li kulupu pi pini kalama pi ijo en kon en ko, en pini kalama lili en pini lili pi ijo en ko.kin la kalama open pi supa pi uta sewi li lon toki Sane.

### kalama open
toki Sane li toki Ju, toki Sane li kalama lili mute. The following is a list of all possible finals in Middle Period Shanghainese, as well as the Wugniu romanisation and example characters.

耳 li kepeken e kalama ni lon lipu toki.
也 li kepeken e kalama ni lon lipu toki.
旺 li kepeken e kalama ni lon lipu toki.
人 li kepeken e kalama ni lon lipu toki.
呣 en 畝 li kepeken e kalama ni lon anpa toki.
魚 en 午 li kepeken e kalama ni lon anpa toki.

sitelen pi kepeken lon sewi li pona, ni li ante tan sitelen kalama ale lon ni:
*/n/ li ken kalama tan [n ~ ŋ].
*/ɑ̃/ li sike tan [ɒ̃] lon tenpo mute.
*/ɔ/ sama kalama pini /ɔ/ en /iɔ/ li anpa tan [ɔ̞], taso /o/ lon /oʔ/ en /ioʔ/ li anpa tan [o̞] lon tenpo mute.
*/iɪʔ/ li kalama tan [ɪʔ] sinpin open uta, sinpin uta sewi sinpin. taso ni li kalama tan [iɪʔ] sinpin lupa sinpin supa pi uta sewi.
*kalama lili sewi li ken pakala monsi /n/.
*/yɪʔ/ li ken wan poka /ioʔ/, ni li pali e wan weka pi kalama pini.
*kalama pini poka /ʔ/ pini li lili e kalama lili lon pini ala.
*uta li sike mute ala lon kalama lili sike, kin uta li ala sike mute ala lon kalama lili pi sike ala.
*/u, o/ li mute sama,  ni li [ɯ̽ᵝ, ʊ]. kin la /i, jɛ/ li mute kalama sama, ni li [i̞, i].
*kalama meso /i/ li kalama tan [ɥ] lon kalama lili sike.
*toki Sonko meso /-m -n -ŋ/ li wan lon toki U. toki Sonko meso /-p -t -k/ li kama tan /-ʔ/.

## tan sona
toki Kokanu

**toki Kokanu** li toki sin li tan toki pona. open la nimi ona li "toki ma". nimi mute ona li sama nimi pi toki pona, taso nimi mute li sin. tenpo ni la kalama nimi ale li ante la nimi ala li sama toki pona. nimi toki li kama "kokanu".

mute li wile e toki sama wile pi toki Epelanto, taso ona li wile e toki pi mute nimi sama toki pona. toki Kokanu li tawa jan ale lon ma. nimi pi mute lili li lon ona. toki pona la, toki Kokanu li lili lon mute jan.

## kalama
### kalama suli
toki Kokanu li jo e kalama suli 11 taso, toki pona li jo ala e /tʃ/⁠ en /h/⁠.

### kalama lili
toki Kokanu li jo e kalama lili 5 li sama toki pona.

## nasin sitelen Likanu
nasin sitelen Likanu li nasin sitelen pi toki Kokanu

## o lukin

## lipu ante
*lipu lawa pi toki ma (pini)
*lipu pi toki ma lon ilo Wesi
*lipu lawa pi toki Kokanu
*lipu pi toki Kokanu lon ilo Wesi

## tan sona
toki nanpa wan

jan li ken toki e toki mute. **toki nanpa wan** li toki nanpa wan ona. mama ona li pana e toki ni tawa ona. 

toki pona li toki nanpa wan pi jan ala. taso ona li toki nanpa tu anu toki nanpa mute.
toki nasa

toki li ike tawa jan, la jan kute li "jaki e nimi pi jan toki" lon nasin ni: jan kute li pana e nimi ike tawa jan toki sama ni: toki pi jan toki li ike sama nimi pi jan toki.
toki pali

nimi **"toki pali"** li ken toki e:
*toki sin: ona li nasin toki li kama tan pali pi wile jan.
*toki Pali: ona li nasin toki pi nasin Telawata, li nasin toki pi lipu Tepitaka.
toki Ulaliso

toki Ulaliso (**Uraliisho**) li toki li toki sin. toki Ulaliso li toki pi jan Watewi lon ma Sumi.toki ni li kepeken nimi mute pi kulupu toki Ula.

sona pi toki Ulaliso li lon ni.
toki ilo Sipapa

li toki ilo.  li mama ona. toki Sipapa li wile suli e toki ilo Si li wile pana e ilo mute lon ona.

jan Pane Sasu li toki e ni: "pali ilo li jo e ike insa ona. ike ni li wile tawa lon seme. ike li lon toki la sina ken sona e ona la sina ken weka e ike tan lawa sina tan pilin sina".
toki ilo Pason

li toki ilo tan jan Kito Wan Josun(Guido Van Rossum). nimi ni li kama tan sitelen musi ni: *kulupu sike pi tawa lon kon pi Monty Python*.

toki ilo Pason la, ilo sona li toki e ni: "toki, ma ale o!"


```
print("toki, ma ale o!")
```
toki pali pi mun lili

**toki pali pi mun lili** li toki ilo.

sina sitelen lon toki ni la sina wile sitelen e mun lili mute e mun lili tawa '(' e mun lili kama ')'.

toki pali ni li kepeken e linja nanpa tawa ale.

tan tu ni li pana e nimi pi toki ni lon toki Inli:

toki Inli la nimi ona li 'LISP'. tan ni:
*tan toki "LISt-Processing" (lon toki pona - 'ante linja').
*tan toki "Lots of Irritating Superfluous Parenthesis" (lon toki pona - 'mun lili mute pi pana e pilin ike pi pona tawa ala')

toki pi mun lili li kama tan lawa pi jan John McCarthy. ona li pilin mute lon pali nanpa pi nimi Lambda la ona li pali e toki ni.

jan li toki e ni:

 li pali e toki ni lon lipu li wile ala pali e toki ilo. jan Steve Russell li jan lili sona pi jan McCarthy. ona li toki e ni tawa jan McCarthy: "ken la mi ken sitelen e ilo kute|jan John McCarthy li pali e toki ni lon lipu li wile ala pali e toki ilo. jan Steve Russell li jan lili sona pi jan McCarthy. ona li toki e ni tawa jan McCarth]] - pi toki sin sina. mi pali e ilo ni la jan ale li ken toki tawa ilo mute lon toki ni! toki sina li toki pona!". jan McCarthy li toki e ni: "a! jan lili o! sina toki nasa! toki mi li toki jan li sona! li toki ilo ala. ilo ken kepeken ala e ona!". taso jan Steve Russell li kute ala li pali li pali li pali e ilo kute wan pi toki pali ni li pana e pilin pona tawa jan McCarthy.

### nasin pali
nasin pali pona lon toki ni li nasin pi nimi pali li nasin ni: o pali e nimi sin. nimi li pali li ante ala e ijo li pana e linja sin.

o lukin:
  (defun o-wawa-tu-e-nanpa (n)
    (* n n))

tenpo ni la:
  (o-wawa-tu-e-nanpa 3)
li pana: '9'

pali sin pi nimi ken toki e nimi pi nimi ni. nasin toki ni li pona e pali.
o lukin:
  (defun o-mute-pi-insa-nanpa (n)
     (if (zerop n)
         1
         (* n (o-mute-pi-insa-nanpa (- n 1)))))

tenpo ni la
   (o-mute-pi-insa-nanpa 4)
li pana: '24'

### sina ken lukin kin tawa:
* History of Lisp / John McCarthy - tenpo tawa pi toki pi mun lili. lipu tan jan McCarthy (lon toki Inli).
* Casting SPELs in Lisp "o pana e ilo nasa lon toki pi mun lili" - sitelen musi ni li pana e sona pi toki ni. (lon toki Inli)
toki pi kulupu Jejusi

toki pi kulupu Jejusi li mute. nimi mute ona li tan toki Iwisi tan toki Alamisi.

* toki Iwisi pi tenpo pini li toki moli li lon lipu sona TaNaKa.
* toki Iwisi sin li toki sin li sama toki Iwisi pi tenpo pini.
* toki Isisi li sama toki Tosi.
* toki Lasino li sama toki Katalan li sama toki Epanja.
* toki Kanani li toki pi tenpo pini li sama toki Lowenki.
toki sewi

**toki sewi** li toki ni: jan li toki e ona tawa jan sewi. nasin sewi mute li kepeken e ona.

## nasin sewi Kolisu
toki sewi li suli tawa nasin sewi Kolisu. jan pi nasin sewi Kolisu li pilin e ni: jan li toki e toki sewi tawa jan sewi la jan sewi li ken toki tawa ona kepeken kon sewi. jan pi nasin sewi Katolika en jan pi nasin sewi Ototo li ken toki e toki sewi tawa jan Malija anu tawa jan sewi ante. ni toki li kama tan ni: kulupu nasin sewi Kolisu li wan la, jan moli pi kulupu ni en jan awen pi kulupu ni li wan.

*[[mama pi mi mute o]]* li toki sewi suli suli tawa nasin sewi Kolisu.

## nasin sewi Isilami

## nasin sewi Juta

## nasin sewi ante
toki Wata

li toki lili lon ma Losi lon .

mute pi jan toki li nanpa 100. tan ona la, toki Wata li toki pi moli lili.
sona pi toki tawa pana pona

li sona pi toki jan.  en  li pana e sona ni. ona li pana e sona ni lon tenpo sike nanpa 1978.

sona pi toki tawa pana pona li toki e ni: jan ale li wile awen e "sinpin" ona. "sinpin" li sitelen kon pi jan sama lon lawa pi jan ante. jan ale li jo e "sinpin pona" e "sinpin ike". jan li toki tawa jan la jan ken utala e "sinpin" ona kepeken .

jan ale li kepeken e nasin ante tawa awen e sinpin ona. toki tawa pana pona li ante lon ma ante.
tomo

**tomo** li poki suli li awen e ijo insa tan selo. jan li pali e tomo tan ko ma anu kiwen kasi anu kiwen ma anu ijo ante. tomo ante mute li lon tawa ijo ante. suli la jan li pali e tomo jan li lape li moku lon ona.

tomo mute li lon ma wan la ni li ma tomo.
tomo lawa pi tomo lili

**tomo lawa lili **li lon insa tomo lili. tomo li jo e sona pi tomo lili. sona pi tomo lili li sitelen kepeken linja lili DNA. kepeken sona ni la tomo lili li pali e ale.