open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
mani Juwan

li mani lawa pi ma Sonko.

## nasin mani
mani Juwan la nasin mani tu wan li lon li mani Juwan *(元/圆/块)* li mani So *(角/毛）* li mani Pun *(分）*. tenpo ni la jan li kepeken lili mani Pun kepeken lili mani So. mani Pun luka luka li mani So wan, mani So luka luka li mani Juwan wan.
*mani lipu
**mani Pun wan *(kepeken ala)*
**mani Pun tu *(kepeken ala)*
**mani Pun luka *(kepeken ala)*
**mani So wan *(kepeken ala)*
**mani So tu *(kepeken ala)*
**mani So luka *(kepeken ala)*
**mani Juwan wan
**mani Juwan tu *(kepeken ala)*
**mani Juwan tu wan *(kepeken ala)*
**mani Juwan luka
**mani Juwan luka luka
**mani Juwan mute
**mani Juwan mute mute luka luka
**mani Juwan ale
*sike kiwen
**mani Pun wan *(kepeken ala)*
**mani Pun tu *(kepeken ala)*
**mani Pun luka *(kepeken ala)*
**mani So wan
**mani So luka
**mani Juwan wan

## ante mani
kalama musi pi linja utala sama

li kalama musi pi nasin loje lon ma Tosi. jan mute li sona e kalama musi ni tan toki ni lon kalama musi ni: . kalama musi ni li lon tan pilin  tawa kulupu Nasi.

## toki lon kalama musi

## toki ante

## kalama musi

## linja tawa
*kalama musi pi linja utala sama lon toki Epanja lon toki Inli lon toki Kanse lon toki Tosi lon ilo Jutu
*kalama musi pi linja utala sama lon ilo Jutu
ma tomo Nukuwalopa

li ma tomo lawa pi ma Tona li lon poka No pi ma telo Tonatapu. jan 2,32,21 li lon  li kipisi sama wan pi kipisi sama tu tu tan mute jan pi ma Tona.  li ma tomo suli pi wan taso lon ma Tona.

 li suli tawa ma Tona, ma pi pona sijelo en ma sona pona li lon .
## o lukin kin
kulupu jan Wa lon ma Tona

ma Tona la kulupu jan Wa li suli. tenpo sike nanpa 2001 la jan pi kulupu Wa li mute sama 3000 anu 4000 lon ma Tona. ma Tona la jan 100 la jan 3 anu 4 li lon kulupu Wa.  sike nanpa 1996 la jan Wa 55 taso li lon ma Tona. kulupu jan Wa li kulupu jan lili lon ma Tona, nasin pi kulupu jan li ike e ona mute.

tenpo sike nanpa 1990 la kulupu lawa pi ma Tona li wile pana e lipu open ma tawa kulupu jan Wa lon ma Sonko lon ma Onkon li wile e ni kin: ona mute li lon ma Tona li kulupu suli pi kulupu jan Wa lon telo suli Pasipi. tenpo sike nanpa 1999 la kulupu pi jan pi ma Sonko lon ma Tona li toki e tenpo 40+ tan ike e esun pi kulupu jan Wa, insa la pakala li lon kin. jan lawa Tupu Towa pi ma Tona li pilin ike li toki e ni: " kama pi nasin pi kulupu jan en pakala tan jan sin pi pali ala". taso tenpo sike nanpa 2000 la kulupu lawa pi ma Nukunuku li pini e esun pi kulupu jan Wa.

tenpo sike nanpa 2001 la, tenpo 100+ la jan li pakala e esun pi kulupu jan Wa tan ni: ma Tona la jan mute li jo ala e pali. jan Tupu nanpa luka wan li toki e ni: jan 600 pi ma Sonko o weka. ni li ante ale tawa wile pi jan Tupu nanpa tu tu.

tenpo sike nanpa 2006 la jan li ike e kulupu esun pi jan tan ma Sonko, jan mute mute pi ma Sonko li weka.

## o lukin

## tan sona
https://web.archive.org/web/20200407043220/https://www.nzherald.co.nz/
tu en tu li luka

**** (**2 + 2 = 5**) li toki pi lon ala. jan li open kepeken toki ni lon tenpo sike nanpa 1728. jan li kepeken e toki ni tawa ni: nasa ona li pana sona e pakala sona pi lawa wawa ike.
jan li ken lukin e toki ni lon lipu 1984, lipu ni la jan li ken lukin e ni: kulupu Inso li toki e ni tawa jan: sina wan e tu tawa tu la, nanpa ni li luka.
sitelen M

M li sitelen lili lon nasin sitelen Lasina.

## kon ante
sitelen M li ken kon ni:
* nasin nanpa Lasina la, kon ona li nanpa 1000.
* sona pi pona sijelo anu kule jan la, kon ona li mije.
* nasin mute pi kulupu wan Si la, kon pi sitelen M lili (m) li suli linja Mete. kon pi sitelen M suli li ni: mute Mo wan pi ijo lili li lon suli telo Lita wan.
* ante la, open pi lili nimi pi wan mute la, kon pi sitelen M lili li nimi Mili (**milli**) li mute 0.001, kon pi sitelen M suli li nimi Meka (**mega**) li mute 1000000. 
* suli ijo anu suli len la, kon ona li suli meso.
s palisa

ſ li sitelen lili lon nasin sitelen Lasina li nasin ante pi sitelen s. tenpo pini la **sinfulness** *(ike)* li **ſinfulneſs**. ona li lon open nimi li lon insa nimi. ona li jo e nasin sitelen ni: ſ en ſ en ſ en ſ.

## toki ilo Juniko
*U+017F ſ 
*U+1E9B ẛ 
*U+1E9C ẜ 
*U+1E9D ẝ 
*U+FB05 ﬅ

## o lukin kin
*sitelen ß
wile unpa

**wile unpa** li wile pi pali unpa li wile ni: jan li wile lon poka pi jan unpa ona. wile unpa jan li sama ala, jan pi wile unpa ala li lon.

jan Sipun Pi Lewin li pana e kulupu ni pi wile unpa: pilin jaki→olin ala→pilin ala→pilin pona lili→wile→wile mute mute.
## tan sona
pali tan lawa pi jan ale e ma Sonko

**** li pali tan nasin lawa pi jan ale e ma Sonko li weka e nasin lawa pi kulupu Sonkokonsantan wan taso.

pali suli li ni: tenpo 45 lon tenpo sike nanpa 1976 en tenpo pi kasi sin pi ma tomo Pesin lon tenpo sike nanpa 1978 lon tenpo sike nanpa 1979 en tenpo 64 lon tenpo sike nanpa 1986 lon tenpo sike nanpa 1987 en pali mute tan awen e lawa pi jan meso lon ma Sonko lon tenpo sike nanpa 2000 en toki utala pi lipu walo lon ma Sonko lon tenpo sike nanpa 2022.
mani Linki pi ma Malasija

li mani lawa pi ma Malasija.

## nasin mani
nasin mani tu li lon li sen (sen ale li ringgit wan) li ringgit.
*mani lipu
**mani Linki 1000 *(kepeken ala)*
**mani Linki 500 *(kepeken ala)*
**mani Linki 100
**mani Linki 50
**mani Linki 20
**mani Linki 10
**mani Linki 5
**mani Linki 2 *(jan li ken kepeken mani Linki tu taso lon la jan ala li kepeken mani Linki tu)*
**mani Linki wan
*sike kiwen
**mani Linki wan *(kepeken ala)*
**mani Sen 50
**mani Sen 20
**mani Sen 10
**mani Sen 5
**mani Sen 1 *(kepeken ala)*

## ante mani
pana pona:kalama lili IPA pi toki Awawi

ni li pana e sona pi kalama lili IPA lon toki Awawi. sina wile sona e kalama pi toki Awawi la, o lukin e ni.

## sona namako
ijo Paman

li ijo pi nasin sewi Sanatana li wawa tan pali sewi lon tenpo sinpin. tenpo monsi la kon ona li tan ale li lon nanpa wan.  li lawa ale li lon nanpa wan, ona sewi li sona e ale li ken ale li lon ale. nasin pi jan Sankala la, ijo ale en jan sewi ale li kipisi pi .

## tan
tenpo sinpin la kon pi nimi  li kalama Manta li pali sewi li jan pi pali sewi. tenpo monsi la kon ona li kama wawa tan pali sewi. tenpo monsi la kon ona li kama ale.

## ijo Paman en "mi" en [[nasin Joka]]
nasin sewi  pi ma Palata la jan li pilin e ni: ijo Paman en "mi" li lon nanpa wan li tu ala li wan. ijo Paman li lon toki insa ala, jan li ken pilin e ona kepeken nasin Joka.

ijo Paman en "mi" li lon ale, ale ni li lukin nasa pi lon nanpa wan. jan li wile e ijo Paman e "mi" la jan o weka e  pi ale ni.
toki Newijawewin

li kulupu toki pi sama ala. jan 117,000 li kepeken ona lon ma Kanata. ona li toki lawa wan pi ma Kanata.

## nasin toki
nasin toki pi toki ni li nasa mute. ma sona lon toki ni li *kiskinohamātowikamik* li jo e kon ni: ma ni la jan li ken kama sona e ijo kepeken nasin.

## toki insa

## lipu ante

## toki
jan alasa pi ijo sin

li jan alasa pi ijo sin li ken alasa e kalama e sitelen li pana e ona mute tawa jan.

## ike
### moli lon alasa pi ijo sin
tan tenpo sike nanpa 1992 tawa tenpo sike nanpa 2021 la  887 li moli tan moli tan jan ante (71%) en utala (17%) en pali ike (11%).
lipu pi ijo sin

li lipu li jo e ijo sin li ken jo e ilo musi. linluwi li kama lon la pana pi  li kama lili.

 li ken pana e sona pi ijo sin tawa jan, ni la kulupu lawa pi nasin lawa pi jan ale ala li wile lawa e pana pi . tenpo pini la kulupu lawa pi ma Sonwaminko li pini e ken pana pi .
## tan sona
toki tawa kulupu

li toki tawa jan mute mute kepeken 
linluwi kepeken lipu pi ijo sin kepeken lipu kepeken ilo ante mute.

kulupu lawa pi toki ni li kulupu toki tawa kulupu.
sitelen sama

sitelen sama li pali ni: jan li kama pali sama e sitelen lon kepeken ilo pi sitelen sama kepeken telo sitelen. ilo pi sitelen sama li suli tawa jan ale tan ni: jan li ken sitelen sama e lipu li pana sona li sitelen e sona kepeken lipu. jan li ken sitelen sama e mani
poki wawa pi ijo moli

li jo e wawa tan sijelo moli pi ijo lon . tenpo ni la jan li kepeken mute .

 li ken telo li ken kiwen li ken kon li ken ko. tenpo ni la kepeken pi  li seli e ma mi.
kiwen ko tan ko kasi en telo pimeja

li ko kiwen li jo e ko kasi e telo pimeja pi pali seli e ijo lili ante li suli tawa jan.  li tan ma Juke lon tenpo sike nanpa 1850 li jo e nasin kepeken mute.

## ike
 li lon telo la kala li moku e ona li moli. jan li seli e  la ona li pana e kon ike.
tomo tawa pi anpa telo

**** li ilo tawa telo lon anpa 
telo. jan li kepeken ona tan alasa kala en utala en ante. tenpo pini la ilo tawa pi ken lukin ala li lili li jo e  lon insa.
toki Ijo

li toki sin tan toki pona. ona li jo e nimi 110 (). nimi ona li jo e sona ni: "toki nanpa". toki ni li tawa kulupu linja lon sike suno nanpa 2006. nasin sin li pali lon sike nanpa 2022. ona li ante tan toki pona sama ni: ona li weka e sona pi sijelo jan, li jo e nimi tan toki Epanja kin.

## sitelen mu
toki Ijo li sitelen kepeken sitelen luka wan taso. ona li jo e kalama tu pi ken weka (/i, o/), li jo e kalama tu tu pi ken weka ala (/n, t, k, s/). kalama ale li sitelen kepeken nasin sitelen IPA. taso kalama /s/ li sitelen kepeken sitelen ⟨z⟩.

## toki lili
*Zoni koo io zizi ti kozo ziko ozi* - tenpo (lon) li seme?

*Kiko zoi zoi* - suli mute

*Koko ko zo nino* - wan tomo pi telo jan

## tan
soweli ilo Potosen

soweli ilo Potosen (lon toki Inli: Protogen, /pɹɑtəd͡ʒɛn/) li soweli tan kulupu pi jan soweli. kipisi wan ona li ilo, en kipisi ante ona li soweli. nasin soweli ni li pali tan jan Malice-Risu lon ilo Fur Affinity.
ma lili Iju

li ma lili pi ma Wanuwatu li wan pi kulupu Towe pi ma lili li anpa lawa pi ma Topa li ma lili pi suli nanpa wan lon kulupu Towe pi ma lili. tenpo sike nanpa 2009 la jan 269 li lon. suli linja ma li linja km  li linja km . suli ma li suli km² . tawa ma mute en kon tawa wawa mute li lon ma lili Iju.

## nimi ma
nimi ma pi ma lili Iju li tan *Hiw* (IPA: [hiw]) lon toki Iju, nimi *Hiw* li tan nimi **siwo* pi toki Towe Pan majuna li tan nimi **sipo* “(tawa) anpa” pi toki Osenija majuna li pana e sona ni: ma ni li lon ma lon poka lete pi weka suno.

nimi toki pi ma ni li *Hiw* lon toki ni .

## ma tomo lili
ma tomo lili tu wan li lon ma lili Iju li  li  li .
## tawa jan
ma poka la ma Towe pi ilo tawa kon li lon.

## tan sona
lawa linluwi

**lawa ** li lawa lon kulupu pi ilo sona.

## lawa linluwi lon ma ale


li lawa wawa.li lawa pi wawa lili.li lawa pi wawa lili lon ijo wan.li lawa ala li lawa lili.la jan li sona ala e lawa linluwi lon ma ni.
toki Iju

li toki lon ma telo Iju. jan  taso li toki Iju.

## nimi
nimi toki li tan nimi pi ma telo Iju.

## kalama

kalama ɡ͡ʟ li lon toki tu taso a. toki Iju la ona li kama tan kalama /r/.
kulupu CDU

**kulupu CDU** (*[[toki Tosi]]: CDU anu Christlich Demokratische Union Deutschlands*) li kulupu pi nasin lawa lon ma Tosi. ona li kulupu suli li jo e mute jan pi nanpa 363.000. jan Wili Mese li jan lawa pi ma Tosi li jan pi kulupu CDU. 

nasin ona li nasin pi awen pona li nasin mani.

## tenpo pini
utala suli nanpa tu li pini la, kulupu lawa pi nasin sewi pi jan Jesu mute li kama lon. ma Tosi pi pini suno la, ona li kama wan lon tenpo sike 1950. Tosi pi open suno la, ona li kama wan lon tenpo sike 1945. taso ona li ken ala toki e wile ona tan kulupu SED. open la jan mute li lon kulupu CDU li wile e ijo pi ante mute. jan li wile e nasin pi pali kulupu. taso jan ante li wile e nasin mani. jan pi nasin mani li anpa e jan ante. 

kulupu CDU li lon ma Pajan ala. ma Pajan la, kulupu CSU (*[[toki Tosi]]: CSU anu Christlich-Soziale Union*) li lon. mute la ona en kulupu CDU li sama, taso ale ala la ona li sama. jan lawa pi kulupu CSU li jan Maku Sote *<small>(toki Tosi: Markus Söder).</small>*

## wile
kulupu CDU li wile e ni: 

nasin mani o lon, taso nasin mani li taso ala: ken la, jan lawa li pona e esun. 

mani o suli 

ma Elopa o pali kulupu 

ken utala pi ma Tosi o suli 

ma Tosi o poki ala e jan tan ma ante 

jan Tosi ale o pali mute. 

## tenpo ni
tenpo ni la, kulupu CDU li kulupu suli lon ma Tosi. ona en kulupu SPD li lawa e ma Tosi. jan Wili Mese *<small>(toki Tosi: Friedrich Merz)</small>* li jan lawa pi ma Tosi li jan lawa pi kulupu CDU.
ma Sumata

li ma lili lon poka pi pini suno lon ma Intonesija li ma lili pi suli nanpa luka wan lon ma ale. suli ma li km² 47, tenpo sike nanpa 2019 la jan 58,455,800 li lon ma lili ni.

## ma kipisi

 li jo e ma kipisi ni:
*lon ma Sumata la: (luka tu wan)
**ma kipisi Ase (Aceh)
**ma kipisi Pankulu （Bengkulu）
**ma kipisi Sanpi （Jambi）
**ma kipisi Lanpun （Lampung）
**ma Lijo （Riau）
**ma Sumata pi poka pi pini suno (Sumatera Barat）
**ma Sumata pi poka pi waso lete （Sumatera Selatan）
**ma Sumatela pi poka pi soweli lete (Sumatera Utara)
*lon ma Sumata ala la: (tu)
**ma Lija pi kulupu pi ma lili (Kepulauan Riau)
**ma Panka Palitun （Bangka-Belitung）

## tenpo pini
tenpo pini la nimi pi  li **suvarṇa dvīpa** (toki Sankita: *ma lili pi kiwen mani jelo*) tan ni: kiwen jelo pona li mute mute lon . ni la, tenpo sike nanpa 1700 la jan mute tan ma Potuke li alasa e kiwen mani jelo lon ni.

tenpo pini la ma Si Wijaja en ma ante mute li lon ma lili ni.

## tawa ma
tawa ma mute li lon , tenpo sike nanpa 2012 en tenpo sike nanpa 2010 en tenpo sike nanpa 2009 la tawa ma li lon.

## o lukin kin
 lipu Wikiso la sina ken lukin e sitelen lon tenpo pini pi  tan tenpo Min pi ma Sonko *(toki Sonko pi sijelo mute)*
## sitelen

File:Sumatra indonesia kedah (24876881152).jpg|nena ma
File:Corokok, West Sumatra, Indonesia (9717168268).jpg|ma tomo pi alasa kala lon poka telo

## toki
ma kipisi San Palu

anu **ma San Palu** li ma kipisi pi ma Pasiju. Ona li lon kipisi ma pi suno open anpa. ma Mina Selasi en ma Palana en ma Kiju Si Sanelu en ma Matu Kosu anpa li lon poka pi ma San Palu. sama la ma San Palu li lon poka pi telo suli Alansi. ma tomo San Palu li ma tomo lawa kin ma tomo suli nanpa wan pi ma San Palu.

## ma

### telo linja
 en  li lon ma San Palu.  en  en  li lon poka ma San Palu.

### ma tomo suli
tenpo sike nanpa 2024 la ma tomo suli pi ma San Palu li ni li jo e nanpa jan ni:
lipu open:toki pona/sina sona ala sona

*tenpo sike nanpa 2022 la toki pona li kama jo e nanpa ISO seme?
*tenpo sike nanpa 2022 la sitelen pona li kama lon kulupu UCSUR, sina ken ala ken lukin e ni: 󱦀󱥾󱤧󱦅󱤂󱦅󱤉󱦁
*lipu su nanpa tu li kama lon.
*lipu pu sin li kama lon.
lipu open:ma Tona/sona meso

kama pona tawa lipu open pi ma Tonatenpo pi ma Tona lon tenpo ni li ()

**ma Tona** li ma lawa lon ma Osejanija. ona li kulupu ma lon telo. jan 100,651 li lon ma Tona. ma Tona li jo e ma telo 172 pi sama ala.

ma Tona li jo e ma lili luka.ma lili ona li ni: ma telo Ewa en kulupu pi ma telo Wawaju en kulupu pi ma telo Apawi en kulupu pi ma telo Nijuwa en ma telo Tonatapu.

tenpo pini la kulupu jan Lapita li lon ma Tona. tenpo sike nanpa 900 la ma Tuwi Tona li kama lon li lawa e ma Tona. ma Tuwi Tona la jan Tuwi Tona li pana e lawa tawa jan Tuwijatakalawa tawa jan Tuwikanokupolu. tenpo ni la jan Tuwi Kanokupolu li jan lawa tan ni: tenpo pini la jan Tupu Sosi li kama lon nasin sewi pi jan Jesu li lanpan e pana pona tan ma Juke lon utala insa pi kulupu jan lawa. tenpo ni la jan li wile e lawa pi jan ale lon ma Tona.
**[[ma Tona|o lukin e lipu suli]]**
lipu open:toki pona/ijo sin

*tenpo ni la jan Sonja li kama pali e lipu pu sin. tenpo monsi pi tenpo sike nanpa 2025 la ona li kama.
*tenpo ni la lipu su nanpa tu li lon tenpo pali, ken la tenpo monsi pi tenpo sike nanpa 2025 anu tenpo insa pi tenpo sike nanpa 2025 la ona li kama.
*tenpo sike nanpa 2025 la kala Asi li pana e lipu Wasona, lipu Wasona li pana e sona pi toki pona. 
*tenpo sike nanpa 2025 la kulupu pali pi sitelen pona li kama lon tan wawa e sitelen pona.
lipu open:toki pona/lipu pona

**kijetesantakalu** li nimi musi tan jan Sonja lon tenpo suno musi pi tenpo mun nanpa tu tu pi tenpo sike nanpa 2009. ona li tan nimi *kierteishäntäkkarhu*(IPA:/ˈkie̯rtei̯sˌhæntæˌkɑrhu/) lon toki Sumi. tenpo ni la jan mute li kepeken  li pilin pona tawa ona.
**[[kijetesantakalu|o lukin e lipu]]**
lipu open:ma Tona/sina sona ala sona

*ma ale la suno li kama ma Tona lon tenpo nanpa wan.
*nasin pi jan lawa sewi lon ma Osonesija pi poka seli li lon ma Tona taso.
*jan ale pi ma Tona li lon nasin sewi pi jan Jesu.
*tenpo sike nanpa 1777 la jan pi ma Tona li pana e pona tawa jan Sen Ku.
*jan 100 la jan 99 li ken sitelen li sona lon ma Tona. ma sona mute li pali tan kulupu pi nasin sewi pi jan Jesu.
lipu open:ma Tona/lipu pona

**toki Tona** li toki lawa pi ma Tona li lon kulupu toki Osenija. toki Tona li sitelen lon nasin sitelen Lasina. toki pona la,  li kama tan toki Tona.
**[[toki Tona|o lukin]]**
tenpo pini pi ma Kanata

**tenpo pini pi ma Kanata** li ken tan tenpo sike sinpin nanpa  tan tenpo ni. tenpo pini la kulupu jan pi lon nanpa wan pi ma Amelika en kulupu jan Inu li mute lon ma Kanata li tawa ma Amelika lon tenpo sinpin nanpa 33,000 tan tenpo ni. jan tan ma palisa Kansinawiken *(Viking)* li lon pi awen ala ma Nijupunlan en ma Lapato lon tenpo sike nanpa 986. jan tan ma Elopa la jan tan ma palisa Kansinawiken li kama ma Amelika lon tenpo nanpa wan. taso tenpo ale nanpa  en tenpo ale nanpa  la jan tan ma Elopa li awen lon ma Amelika. jan mute tan ma Elopa li jan pi ma Juke li jan pi ma Kanse.

utala pi tenpo sike luka tu li pini lon tenpo sike nanpa  la, nasin lawa Paki pi ma Juke pi ma Kanse li pana e lawa ni: ma Kanse li ken ala lawa e ma Amelika lete. ante suli Mewika (tenpo sike nanpa  tawa tenpo sike nanpa ) li pini la, jan olin mute pi ma Juke li kama ma lete li kama ma Amelika pi poka lete. tenpo sike nanpa  tawa tenpo sike nanpa  la ma Mewika en ma Juke li kama utala pi tenpo sike nanpa 1812 lon ma Amelika lete.
 la ma Juke li ken e nasin lawa pi ma Juke lon ma Amelika lete li wan e ma anpa tu wan tawa ma wan: ma Kanata lon tenpo suno nanpa 1 pi tenpo mun nanpa 7 pi tenpo sike nanpa 1867. tenpo sike nanpa 1867 la ma Antewijo en ma Kepe en ma Nowasosa en ma Nuwaponsuwi li wan li kama ma Kanata pi ma Juke. tenpo sike nanpa 1910 la ma Kanata li jo e ma lili luka tu tu (ma Nijupunlan en ma Lapato li kama lon tenpo sike nanpa 1949).  lawa Weminta *(Statute of Westminster)* li wawa e lawa pi ma Kanata. lawa pi ma Kanata lon tenpo sike nanpa 1982 li pana e lawa ma tawa kulupu lawa pi ma Kanata tan kulupu lawa pi ma Juke.
## toki
sitelen tawa pi utala nasa

sitelen tawa pi **utala nasa** (toki Inli: Madness Combat) li sitelen tawa tan ilo Nukewan. mama ona li jan Ma Toli (toki Inli: Matt Jolly) anu jan Kuwinku (toki Inli: Krinkels). sitelen ni li lon ilo Nukewan en ilo Jutu.

## sitelen

* **utala nasa nanpa wan** - jan Anka Winputon li moli e jan mute.
* **utala nasa nanpa tu** - jan Anka Winputon li wile moli e jan lawa Sewi (toki Inli: Sheriff) li moli e jan mute. jan Anka li moli ala jan lawa Sewi tan ni: jan sewi Jesu (toki Inli: Jesus Christ) li moli e jan Anka kepeken palisa kiki utala.
* **utala nasa nanpa tu wan**
* **utala nasa nanpa tu tu**
* **ulata nasa nanpa luka**
* **ulata nasa nanpa luka pi ala luka**
* **utala nasa nanpa luka wan**
* **utala nasa nanpa luka wan pi ala luka**
* **utala nasa nanpa luka tu**
* **utala nasa nanpa luka tu pi ala luka**
* **utala nasa nanpa luka tu wan**
* **utala nasa nanpa luka tu tu**
* **utala nasa nanpa luka tu tu pi ala luka**
* **utala nasa nanpa luka luka**
* **utala nasa nanpa luka luka wan**
* **utala nasa nanpa luka luka tu**

## jan

* jan Anka Winputon (toki Inli: Hank J Wimbleton) jan suli Anka Winputon (toki Inli: Mag Hank)
* jan Temo (toki Inli: Deimos)
* jan Sanpu (toki Inli: Sanford)
* jan Tupitan (toki Inli: 2BDamned / Doc)
lipu open:ma Tona/tenpo pini

tenpo sike sinpin nanpa 900 la kulupu jan Lapita li lon ma Tona li alasa e kala.

tenpo sike nanpa 900 la ma Tuwi Tona li kama wawa, jan lawa nanpa wan li jan Ajo Etu. jan Tuwi Atakalawa en jan Tuwi Kanokupolu li weka e lawa pi jan Tuwi Tona li kama utala insa.

tenpo sike nanpa 1823 la jan Tuwi Kanokupolu jan So Tupu li kama jo e pana pona tan ma Juke li lon nasin sewi pi jan Jesu li wan e ma Tona lon tenpo sike nanpa 1845.
**[[tenpo pini pi ma Tona|o lukin e lipu suli]]**
lipu open:ma Tona/ma

ma Tona li jo e ma telo 172 li ma pi ma telo mute.

ma Tona li jo e ma lili luka.ma lili ona li ni: ma telo Ewa en kulupu pi ma telo Wawaju en kulupu pi ma telo Apawi en kulupu pi ma telo Nijuwa en ma telo Tonatapu.

kulupu pi ma telo Apawi la ma telo suli tu li ma telo Lipuka en ma telo Powa. ma telo ante la, ma telo Nomuka en ma telo Ano en ma telo Wija en ma telo Topuwa en ma telo Kajo li lon.

insa pi kulupu pi ma telo Nijuwa la ma telo Nijuwatoputapu en ma telo Nijuwapojo en ma telo Tapawi li lon. insa pi ma telo Nijuwatoputapu la ma jan tu wan li lon li ma tomo Iwipo li ma tomo Palewa li ma tomo Wapowa.
jan So Awison

**jan So Awison** li jan pi kalama musi tan ma Inli. ona li pali e kalama lon poka kulupu Pijete lon poka kulupu Sawalin Wipewi. ona li kalama kepeken ilo pi kalama musi pi linja luka wan. ona li kama lon ma tomo Liwepu lon tenpo sike 1943. ona weka tan kulupu Pijete lon tenpo sike 1970. ona li moli lon tenpo sike 2001.

ona li kute e kalama musi tan ma Palata. ni li pona a tawa ona. kulupu Pijete la ona li pana e kalama musi lili. ona li kama weka tan kulupu ni la ona li ken pana e kalama mute. ona taso la ona li pana e sike kalama mute.

## sike kalama
*Wonderwall Music* (*kalama musi tan sinpin pona*) (tenpo sike 1968)

*Electronic Sound* (*kalama pika*) (tenpo sike 1969)

*All Things Must Pass* (*ijo ale li kama weka*) (tenpo sike 1970)

*The Concert for Bangladesh* (*kalama musi tawa [[ma Panla]]*) (tenpo sike 1971)

*Living in the Material World* (*lon ma lon*) (tenpo sike 1973)

*Dark Horse* (*soweli pimeja*) (tenpo sike 1974)

*Extra Texture (Read All About It)* (*pilin namako (o lukin)*) (tenpo sike 1975)

*Thirty Three & 1/3* (*mute luka luka tu wan en kipisi wan pi kipisi tu wan*) (tenpo sike 1976)

*George Harrison* (*jan So Awison*) (tenpo sike 1979)

*Somewhere in England* (*lon ma Inli*) (tenpo sike 1981)

*Gone Troppo* (*kama nasa*) (tenpo sike 1982)

*Cloud Nine* (*kon luka tu tu*) (tenpo sike 1987)

*Live in Japan* (*kalama lon [[ma Nijon]]*) (tenpo sike 1991)

*Brainwashed* (*jan pi lawa ante*) (tenpo sike 2002)
ma kipisi Kiju Si Sanelu

anu  li ma kipisi pi ma Pasiju. ona li lon kipisi ma pi suno open anpa. ma San Palu en ma Mina Selasi en ma Epilitu Santu li lon poka pi ma Kiju Si Sanelu. sama la ma Kiju Si Sanelu li lon poka pi telo suli Alansi. ma tomo Kiju Si Sanelu li ma tomo lawa kin ma tomo suli nanpa wan pi ma Kiju Si Sanelu.

## ma

### telo linja
 li telo linja pi suli nanpa wan pi ma Kiju Si Sanelu.

### ma tomo suli
tenpo sike nanpa 2024 la ma tomo suli pi ma Kiju Si Sanelu li ni li jo e nanpa jan ni:
mani Keja

(sitelen: **R$**; ISO 4217: **BRL**) li mani pi ma Pasiju. ona li kama lon tenpo sike nanpa 1994.

## ante mani
ala pi ma lawa

jan li jo ala e ma lawa la, ona li jo ala e awen lawa tan ma lawa li ken ala jo e lawa jan li ken ala alasa e lawa jan lon tomo lawa.
sitelen tawa Ulutolaman

li sitelen tawa tan kulupu Supulaja pi ma Nijon li jo e kipisi 39.

## jan wawa lon
### jan Ulutolaman
 
### jan Sopi
jan Sopi li jan sama pi jan Ulutolaman li pana e pona tawa ona.
## sitelen

jan Supulaja Esi en jan Ulutolaman.
lipu sona linluwi

**lipu sona linluwi** li lipu sona lon linluwi. lipu Wikipesija li lipu sona linluwi.

## pana e lipu tawa linluwi
tenpo pini la lipu sona Pitanika li lon lipu li lon linluwi ala, ni la jan li pana e ona tawa linluwi.
ma Mina Selasi

anu  li ma kipisi pi ma Pasiju. Ona li lon kipisi ma pi suno open anpa. ma Kiju Si Sanelu en ma San Palu en ma Epilitu Santu en ma Pawija en ma Koja en ma Matu Kosu anpa en ma lili lawa pi ma Pasiju li lon poka pi ma Mina Selasi. tenpo pini la ma tomo lawa li ma tomo Olu Petu.

## ma

### nasin telo
 en  li lon poka ma Mina Selasi. mute sama nasin telo li lon ma Mina Selasi. sama nasin telo ni li  en  en .

### ma tomo suli
tenpo sike nanpa 2024 la ma tomo suli pi ma Mina Selasi li ni li jo e nanpa jan ni:
ma Epelanto

ma Epelanto li ma pi jan ken toki e toki Epelanto. ma ni li ma wan ala, taso ona li ma ale pi jo e jan kepeken toki Epelanto. nanpa pi jan lon ma ni li sama 2.000.000.

toki Epelanto li lon ma kipisi suli ale (o weka e ma Antasika).

## weka
weka la, jan pi toki Epelanto li jo e ma pi nimi ma Molene. toki lawa pi ma ni li toki Epelanto kin. taso, ma Molene li weka lon tenpo 1921. toki Epelanto la, nimi ona li *'Amikejo*' (ma pi jan esun e pona).
ma Pawija

li ma kipisi pi ma Pasiju. ona li lon kipisi ma pi suno open sewi. ma Epilitu Santu en ma Mina Selasi en ma Koja en ma Tokansin en ma Pijawi en ma Penanpuku en ma Alakowa en ma Sesipi li lon poka pi ma Pawija. sama la ma Pawija li lon poka pi telo suli Alansi. tenpo pini la ma tomo Sawato la ma tomo lawa pi ma Pawija li ma tomo lawa pi ma anpa Pasiju pi ma Potuke.

## ma

### telo linja
 li telo linja pi suli nanpa wan lon ma Pawija.

### ma tomo suli
tenpo sike nanpa 2024 la ma tomo suli pi ma Pawija li ni li jo e nanpa jan ni:
ma Sisilija

li ma lon telo lon ma Italija lon telo suli Mesitelane. ona li ma lili wan tan ma lili mute lon ma Italija. ona li jo e jan 4,700,000. telo suli Mesitelane la ma ni li suli nanpa wan. ma Sisilija li lon ma Italia. taso ona li weka lili.

## tenpo pini
tenpo pini weka la jan pi ma Lunan en jan pi ma Elina li lon ma Sisilija. ma Lasina en ma Katata li wile jo e ma ni. ona tu li utala suli. ma Lasina li kama lawa e ma Sisilija. ma Lasina li moli la kulupu mute li lawa e ma Sisilija.
tenpo sike 1860 la ma Sisilija li kama kipisi pi ma Italija.

## toki
toki Italija li toki lawa pi ma Sisilija. jan mute pi ma ni li ken toki e toki Italija e toki Sisilija.
kulupu Seme

li kulupu pi kalama musi tan ma Inli. tenpo sike 1964 la ona li kama lon. jan tu tu li lon kulupu.
*jan Wasa Tali li kalama tan uta.
*jan Pi Tansan li kalama tan ilo pi kalama musi pi linja luka wan.
*jan San Enwisa li kalama tan ilo pi kalama musi pi linja tu tu.
*jan Ki Mun li kalama tan ilo pi kalama musi poki

jan mute li sona e kulupu tan ni: ona li pali e ijo sin nanpa wan. ona li kama jo e toki lon kalama ona. ona li kama pakala e ilo pi kalama musi ona. ona li kepeken ilo pi kalama musi pika.

## pali
kulupu Seme li tan . ona li kama sona e jan lawa ona. jan ni li jan Ki Tansin li jan Ki Lenpa. tenpo mute la kulupu Seme li ante e nimi ona. ona li ante nimi pi kulupu Situwa tawa kulupu Seme. ona li ante e ni tawa . ona li ante e ni tawa kulupu Seme.
ona li kama tan nasin . ona li kama kulupu pi nasin pi .
ona li pali e kalama musi mute suli a lon insa pi tenpo sike 1964 pi . sike ni la jan Ki Mun li moli. jan Keni Son li kama kalama kepeken ilo poki pi kalama musi. tenpo sike 1983 li kulupu li kipisi. taso tenpo mute la ona li kama wan.

## kalama
* li kama lon tenpo sike 1965
* li kama lon tenpo sike 1966
* li kama lon tenpo sike 1967
* li kama lon tenpo sike 1969
* li kama lon tenpo sike 1971
* li kama lon tenpo sike 1973
* li kama lon tenpo sike 1975
* li kama lon tenpo sike 1978
* li kama lon tenpo sike 1981
* li kama lon tenpo sike 1982
* li kama lon tenpo sike 2006
* li kama lon tenpo sike 2019
ma Kijukansi anpa

anu **ma Kijukansitusu** li ma kipisi lon ma Pasiju. Ona li lon kipisi ma anpa. ma Pasiju lon la ma Santa Katalina li lon poka pi ma Kijukansi anpa. ante ma lon poka pi ma Kijukansi anpa li ma Ulukawi en ma Alensina. sama la ma Kijukansi anpa li lon poka pi telo suli Alansi.

## ma

### nasin telo
 li lon poka ma Kijukansi Anpa.

### ma tomo suli
tenpo sike nanpa 2024 la ma tomo suli pi ma Kijukansi anpa li ni li jo e nanpa jan ni:
jan Tewi Ota

li jan sitelen suli pi kalama musi tan ma Mewika.

## lipu ale
* Kracht, C., & D. Woodard, ''Five Years'' (Hannover: Wehrhahn Verlag, 2011)
* Tenaglia, F., ''Momus—A Walking Interview'' (Milano: Noch Publishing, 2015)
* Allen, B., ''Pelican'' (London: Reaktion Books, 2019)
* Chandarlapaty, R., ''Seeing the Beat Generation'' (Jefferson, NC: McFarland, 2019)
* Lawrence, S., ''The Psychedelic Garden: Mind-altering Plants in Folklore, Superstition and Popular Culture'' (London: Hachette UK, 2025)

## tan sona


## tawa weka
*  [lipu Komon](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:David_Woodard_(businessman))
* Enciclopedia Kiddle para niños (toki Epanja)
* Library of Congress (toki Inli)
sitelen Onima

li lipu sitelen pi ma Nijon tan jan Nekotopu (toki Nijon: Nekotofu). tenpo suno 2017 la, lipu ni li kama lon kulupu suli pi ilo sona. tenpo suno 2019 la, lipu Komi Le (toki Inli: Comix Rex) li open pana e lipu. tenpo suno 2023 la kulupu Kapusikikasa Sututijo Pano (toki Nijon: *Kabushiki-gaisha Sutajio Baindo)* li pali e sitelen tawa Onima. sitelen tawa ni li pona tawa jan mute. taso jan mute pi ma ante li pilin ante. 

lipu ni la, jan Makijo (toki Nijon: Mahiro) li jan pi pali ala. ona en meli sama ona Mitali (toki Nijon: Mihari) li lon tomo wan. tenpo pini la, ona li pini lape li kama sona e ni: ona li kama meli lili tan pali pi meli sama ona! jan Makijo li meli lili pi tomo sona la, ona o kama pilin pona tawa sijelo sin ona.
ma Pala pi ma Pasiju

li ma kipisi pi ma Pasiju. ona li lon kipisi ma sewi. ma Pasiju lon la ma Amapa en ma Malanjan en ma Tokansin en ma Matu Kosu en ma Amasona en ma Kolama li lon poka pi ma Pala. ante ma lon poka pi ona li ma Suliname en ma Kajana. sama la ma Pala li lon poka pi telo suli Alansi.

## ma

### nasin telo
mute nasin telo li lon ma Pala. nasin telo suli nanpa wan li . sama li  en  en .

### ma tomo suli
tenpo sike nanpa 2024 la ma tomo suli pi ma Pala li ni li jo e nanpa jan ni:
jan pona tawa jan ale

li jan sewi lon ma Mewika. ona li lon kulupu sewi Kuweka. ona li kama lon la jan ante li pana e nimi  tawa ona.
tenpo sike 1776 la sijelo ona li kama pakala tan jaki. jan pona pi jan ale li toki e ni: ona li moli lon tenpo ni. ona li lukin e sewi lon tenpo ni. ona li kama tonsi.
tan ni la jan pona pi jan ale li pali e kulupu. tenpo ni la ni li ike tawa ona: jan ante li meli e ona li kepeken nimi Semina tawa ona. ona li tawa lon ma lili mute lon poka pi ma lili Nujo. jan pona pi jan ale li ike tawa kulupu sewi Kuweka. taso lili pi kulupu ni li kama lon kulupu pi jan pona pi jan ale. nasin sewi ona li sama kulupu Kuweka.
sijelo pi jan pona pi jan ale li ike lili. tan ni la ona li moli lon tenpo sike 1819.

jan pona li pana e sona pi nasin sewi. suli la nasin sewi ona li sama nasin Kuweka. nasin ona la, ni li pona: ale li ken ijo pi wile ona.
ma Santa Katalina

li ma kipisi pi ma Pasiju. ona li lon kipisi ma anpa. lon ma Pasiju la ma Palana en ma Kijukansi anpa li lon poka pi ma Santa Katalina. sama la ma Alensina en telo suli Alansi li lon poka ma Santa Katalina.

## ma

### nasin telo
 li lon poka ma Santa Katalina.

### ma tomo suli
tenpo sike nanpa 2024 la ma tomo suli pi ma Santa Katalina li ni li jo e nanpa jan ni:
ma Koja

li ma kipisi pi ma Pasiju. ona li lon kipisi ma pi suno pini insa. ma Mina Selasi en ma Pawija en ma Tokansin en ma Matu Kosu en ma Matu Kosu anpa en ma lili lawa pi ma Pasiju li lon poka pi ma Koja.

## ma

### nasin telo
nasin telo suli lon ma Koja li  en  en .

### ma tomo suli
tenpo sike nanpa 2024 la ma tomo suli pi ma Koja li ni li jo e nanpa jan ni:
ma Kanpusi en ma Tawi li utala lon tenpo sike nanpa 2025

tan  tawa tenpo ni la **utala lili** li kama lon ma ni: ma Tawi en ma Kanpusi li poka. lawa pi ma tu li pilin ante tawa ni: ma seme o lon lawa seme. lawa tu li utala la jan pi mute lili li kama moli. ma tu li toki ike tawa ona ante..

## tan sona
ma Sejala

anu  li ma kipisi pi ma Pasiju. ona li lon kipisi ma pi suno open sewi. ma Kijukansi sewi en ma Palawipa en ma Penanpuku en ma Pijawi li lon poka pi ma Sejala. sama la ma Sejala li lon poka pi telo suli Alansi.

## ma

### telo linja
telo linja lon ma Sejala la  en  li suli.

### ma tomo suli
tenpo sike nanpa 2024 la ma tomo suli pi ma Sejala li ni li jo e nanpa jan ni:
tenpo kiwen

li tenpo pini. tenpo kiwen la jan li kepeken kiwen li jo ala e ilo pi pona mute. monsi pi tenpo kiwen la jan li ken pali e ko kiwen kepeken ko ma. tenpo kiwen li suli mute mute.
tenpo kiwen sinpin

li wan pi tenpo kiwen li lon tenpo sike sinpin nanpa  tawa tenpo sike sinpin nanpa  tan tenpo ni. tenpo kiwen sinpin monsi la jan li kama musi li kama e kon sewi e nasin sewi e pali monsi pi moli jan. tenpo kiwen sinpin la jan li kama kulupu tan alasa moku.
tenpo kiwen sinpin insa

li wan pi tenpo kiwen sinpin li lon tenpo sike nanpa  tawa tenpo sike nanpa  tan tenpo ni. tenpo kiwen insa la soweli Nejanteta li wawa mute lon ma Elopa.
tenpo pi kiwen mani laso

**tenpo pi kiwen mani laso** li tenpo pini. tenpo pi kiwen mani laso la jan li ken pali e kiwen mani laso.
tenpo sinpin pi kiwen mani laso

**tenpo sinpin pi kiwen mani laso** li wan pi tenpo pi kiwen mani laso. tenpo sinpin pi kiwen mani laso la jan li kama kepeken kiwen mani laso. tenpo sinpin pi kiwen mani laso li tan tenpo sike sinpin nanpa 3000 li tan tenpo sike sinpin nanpa 2200.
tenpo insa pi kiwen mani laso

**tenpo insa pi kiwen mani laso** li wan pi tenpo pi kiwen mani laso. ma Elina la ona li kama lon tenpo sike sinpin nanpa 2000 li pini lon tenpo sike sinpin nanpa 1600.
tenpo kiwen sinpin monsi

li wan pi tenpo kiwen sinpin li lon tenpo sike sinpin nanpa  tawa tenpo sike nanpa  tan tenpo ni. tenpo kiwen sinpin monsi la jan li ken sitelen lon lupa kiwen.
tenpo pi kiwen mani walo

**tenpo pi kiwen mani walo** la jan li kama kepeken kiwen mani walo li kama pali e ilo pi kiwen mani walo.
tenpo pini majuna

li tenpo pini li sama ni: jan li jo ala e nasin sitelen taso jan li ken toki e tenpo pini.

## insa ona
*tenpo pi kiwen mani walo
*tenpo kiwen pi kiwen mani lon
*tenpo pi kiwen mani laso
tenpo pi sin ale

**tenpo pi sin ale** li tenpo Epo pi sin nanpa wan li kama lon tenpo sike sinpin nanpa  tan tenpo ni.

## tan nimi
nimi ni li tan toki Elena li jo e kipisi "ὅλος"(ale) e kipisi "καινός"(sin)
## toki
toki Kotawa (toki sin)

toki Kotawa li toki pali. jan Saken Pesi li pali e ona lon tenpo 1978. wile ona li ni: ona o jo ala e nimi tan toki ante. ona li toki pali pi ma ale.

jan pi nanpa sama 100-200 li toki e toki ni. toki Kotawa li jo e ma suli pi toki esun e nasin ilo Wikipesija kin.
## tenpo weka

* 1975: jan Saken Pesi li open e pali pi toki Kotawa.
* 1978: toki Kotawa nanpa 1 li kama lon.
* 1988: kama sin pi toki Kotawa nanpa 1 li lon.
* 1993: kama sin pi toki Kotawa nanpa 2 li lon.
* 2005: ona li tawa linja ilo.

## tan
sitelen tawa Ulutolaman Teka

li sitelen tawa tan kulupu Supulaja pi ma Nijon lon tenpo sike nanpa 1996 en tenpo sike nanpa 1997 li jo e kipisi 52.
lipu Wikipesija pi toki Alapi

**lipu Wikipesija pi toki Alapi** li lipu Wikipesija pi suli nanpa 17. pini pi tenpo sike nanpa 2023 la ona li jo e lipu 1,224,146. tenpo suno nanpa 23 pi tenpo mun nanpa 12 pi tenpo sike nanpa 2023 la sitelen pi lipu Wikipesija pi toki Alapi li kama len lawa pi ma Pilisin tan pilin ike tawa utala pi ma Isale pi ma Pilisin, jan ale li ken ala ante lon tenpo suno wan.

## sitelen


Wikipedia-logo-20000-ar.png|lipu 20000
Wikipedia-ar-logo-30000.png|lipu 30000
Wikipedia-logo-ar copy.png|lipu 50000
Ar-Wikipedia-60000.png|lipu 60000
Wikipedia Arabic Logo 200,000.png|lipu 200000
400000 arwiki.png|lipu 400000
مشروع +500000 مقالة.png|lipu 500000
Wikipedia-logo-v2-ar-PalestineFlag.svg|pini pi tenpo sike nanpa 2023
su pi soweli palisa

**lipu su nanpa tu wan** anu **su pi soweli palisa** li lipu pali tan jan Sonja li wan lon kulupu lipu su. ona li poki pi sitelen toki musi. ken la jan Sonja li pana e ona lon tenpo 2025. tenpo pini la ona li lipu su nanpa tu, taso lipu suno sama li pana lon sinpin ona, ni la ona li kama lipu su nanpa tu wan.

## sina ken lukin e ni
musi Angry Birds

musi *Angry Birds* (anu lon toki pona: waso alasa) li musi ilo lon ilo. kulupu Lowijo (*Rovio*) li pali e ona lon tenpo 2009.

## musi
wile pi musi ni li ni: sina o kepeken e ilo pi tawa e ijo tawa soweli jaki. sina pali e ni la, soweli jaki li moli. pini la, sina alasa e soweli ale la, sina pini e musi wan.

## tan
toki Nenesi

**toki Nenesi** li toki pi kulupu toki Ula. toki ni li toki pi jan Nenesi.

toki sama li toki Enesi li toki Nakanasan. toki pi sama lili li toki Sumi li toki Mosijo.

tenpo sike nanpa 2010 la, jan toki li sama pi 22 000. tenpo sike 2021 la, jan toki li sama pi 24 487.

toki ni li lon ma suli li tan poka pi nasin telo Opi tawa nasin telo Enise.

ma Jamali Nenesi en ma Nenesi la, toki ni en toki Losi li toki lawa. toki ni li suli mute lon kulupu pi jan tawa soweli.

jan mute li lukin e ni: toki tu li lon. toki ni li toki Nenesi pi ma lete en toki Nenesi pi ma kasi. toki pi ma lete li suli. sitelen toki li lon tawa toki pi ma lete taso.

toki Nenesi li toki suli nanpa wan lon kulupu toki Samoje. taso toki ni li kama lili.

nimi mute li lon tawa ijo pi jan Nenesi: pali pi soweli suli, kala alasa, kasi alasa. nimi tan toki Lusi li lon kin.

## nasin sitelen
jan li sitelen e toki Nenese kepeken nasin sitelen Kililisa.

## tan sona
tomo pi ma tomo A Noje

**** (Tower of Hanoi) li ijo pi wile sona lon sona nanpa tan  wan.

palisa tu wan li lon li palisa E li palisa I li palisa A, sike pi mute N (N li suli la wan lili) li lon, suli sike li lon nasin ni: suli li lon anpa, lili li lon anpa. jan o tawa e ona mute tawa sike A lon nasin ni:
*tenpo wan la tawa wan pi sike wan li ken lon.
*sike suli li ken ala lon sewi pi sike lili.
ijo pi wile sona: nasin tawa seme li ken? lili nanpa wan la tenpo tawa pi mute seme li lon?

## tan
jan Ewa Lika pi ma Kanse li pali e ona li toki e ni: ma tomo A Noje pi ma Wije la tomo wan pi nasin sewi li lon li jo e palisa tu wan e sike 64, jan insa li tawa e sike ni kepeken nasin sewi. musi ni li pini la, ale li kama moli.

lon la jan insa li wile pini e musi ni la o kepeken tawa 264-1, tenpo Sekon wan li tawa wan la, tenpo sike 584,900,000,000 la musi ni li pini, taso ale li jo e tenpo sike 13,700,000,000 taso.
## nasin pini pi musi ni
mute tawa pi lili nanpa wan li kepeken nasin ni:
2n-1
kon pi nimi n lo mute sike.
tenpo pi sin nanpa wan

**tenpo pi sin nanpa wan** li tan tenpo sike sinpin nanpa  tan tenpo li pini lon tenpo sike sinpin nanpa . tenpo pi sin nanpa wan la kon li kama lete.

## tan nimi
nimi ona li tan toki Elena li jo e kipisi "πλεῖστος" (nanpa wan) e kipisi "καινός" (sin).
## tan sona
kulupu Ama

li kulupu utala pi nasin sewi Isilami li kama lon ma Pilisin. tenpo ni la ona li pali lon ma Pilisin lon ma Isale lon ma Kata. tenpo ni la ona en ma Isale li utala. jan li pilin e ni tawa ona: tenpo pini la ona li pali e ijo  li moli e jan .

## ma mute la
### kulupu monsuta
tenpo ni la, ma Isale en ma Mewika en ma Kanata en kulupu ma Elopa en ma Juke en ma Oselija en ma Nusilan en ma Nijon en ma Alensina li pilin e ni: kulupu Ama li kulupu monsuta.
### kulupu tan awen
ma Ilan en ma Tuki en ma mute lon ma Alapi en ma Lusi li pilin e ni: ona li kulupu tan awen. ma Kata en ma Ilan li pana e pona tawa kulupu Ama.
### kulupu lawa pi ma Pilisin la
kulupu lawa pi ma Pilisin la kulupu Ama li kulupu pi jan lon ma Pilisin ala li wile ala e moli tan ma Isale en ma Ama.

## sitelen

File:Gilad Shalit on Hamas poster.jpg|lipu pi kulupu Ama
File:Pro Hamas Rally in Damascus.jpg|jan ni li pilin pona tawa kulupu Ama


## tan sona
sijelo nena

nena li sijelo supa. ona li sijelo supa pi sona suli.

### ona li ken jo e:

* poka pi nanpa tu wan
* poka tu pi suli sama
* suli sike 180° la sina kulupu e suli pi poka ona ale

### ona li ken ala jo e:

* lupa lon insa ona
sitelen lon tomo Kinlin

**** li sitelen lon tomo Kinlin pi ma tomo Nansin li toki lon ijo pi tenpo kama li alasa lon tenpo sike nanpa 1927. ken la jan Liju Pojun li pali e ona.

## ale ona

### nasin nanpa wan

### nasin nanpa tu
ilo musi Wi

li ilo musi. kulupu musi Nintento li pali e ona lon tenpo 2006.

## nasin musi
jan li wile musi kepeken ilo ni la, ona o kepeken e ilo pi lawa e sitelen lon luka ona. nasin ante la, jan li ken kepeken e ilo pakala pi pana e kiwen e ilo pakala (ona li jo e nimi *Zapper*) tan ma Nijon (ona li jo e nimi *Nunchuk*) kin.

## tan
ma Palawipa

li ma kipisi pi ma Pasiju. ona li lon kipisi ma pi suno open sewi. ma Kijukansi sewi en ma Sejala en ma Penanpuku li lon poka pi ma Palawipa. sama la ma Palawipa li lon poka pi telo suli Alansi.

## ma

### telo linja
telo linja pi suli nanpa wan lon ma Palawipa li .

### ma tomo suli
tenpo sike nanpa 2024 la ma tomo suli pi ma Palawipa  li ni li jo e nanpa jan ni:
toki Aja

toki Aja (sitelen Aja: հայերեն *Hayeren*) li toki pi kulupu toki Palata Elopa. jan 7 00 00 00 [LTAAA]  li toki Aja lon ma Aja, lon ma poka. tenpo sike nanpa 405 [TTAL] la jan sewi Melo Mato li pali e sitelen Aja. toki Aja la kalama 36 [MLLLW] li lon. 

## jan li toki Aja lon ma ni
tenpo sike 2500 [MLA] la jan li toki mama Aja lon ma Aja pi tenpo ni, lon ma Tuki pi tenpo ni. kin la jan li toki Aja lon ma ante mute. ilo Ethnologue li toki e ni: jan 1 60 00 00 [WAMMMAA] li toki e toki Aja pi pini suno. jan 3 70 00 00 [TWAMMMLLAA] li toki e toki Aja pi open suno. toki tu li kulupu la jan 5 30 00 00 [LAMLLAA] li toki Aja.

# ma taso pi mute jan 1 00 00 [WAA] pi toki Aja li lon ni

## toki Aja li sama ni
toki Aja la kipisi nanpa 1[W] toki pi ken jan pi ma ale li lon anpa:

## tan
nena Kanlinpose

li nena ma lon ma Po li linja m 6638. 

ona li nena ma sewi pi nasin seei ni: nasin sewi Sanatana en nasin sewi Puta en nasin sewi Sana en nasin sewi Pon. ni la jan mute pi nasin sewi li tawa nena ma ni tan weka e ike ona.
## tan nimi
toki Po la nimi  li jo e kon ni: nena ma pi walo lete pi mani mute.
## tawa sike
jan pi nasin sewi li tawa sike lon selo pi nena ma Kanlinpose,  la jan li anpa tawa nena ma Kanlinpose lon tenpo suno  tan pona.
## nena ma sewi
tenpo ni la jan ala li tawa nena ma ni tan ni: jan li tawa sewi pi nena ma ni la ni li ike e sewi ona.

ona li nena ma sewi lon nasin sewi Sanatana lon nasin sewi Puta lon nasin sewi Sana lon nasin sewi Pon. nasin sewi Sanatana la jan sewi Siwa en jan sewi Pawasi en jan lili pi ona tu li lon nena ma ni.
## tan sona
nasin sewi Pon

li nasin sewi lon ma Po li tan nasin sewi Saman  pi ma Po li nasin sewi pi sinpin nanpa wan lon ma Po. nasin sewi Pon li pilin sewi tawa ijo mute lon ale ni: sewi en ma en suno en mun en linja wawa walo en walo lete en kiwen en nena ma en soweli en kasi. jan sewi nanpa wan ona li jan sewi kasi. jan pi nasin sewi Pon li jo e len pimeja lon lawa ona, ni la jan pi nasin sewi Puta li pana e nimi  tawa nasin sewi Pon. jan pi nasin sewi Pon li pilin ike tawa nimi "nasin sewi pimeja" tan ni: kon pi nasin sewi pimeja li nasin sewi ike.
ilo pi sin ma

**ilo pi sin ma** li ilo pi pali pan li ken kipisi e ko ma li ken pali e lupa linja lon ma. tan tenpo pini la, ilo pi sin ma li suli tawa pali pan li suli tawa jan.

ilo pi sin ma li kwen pana e ko ma anpa tawa ko ma sewi li ken len e kasi e ijo ante kepeken ko ma anpa. ilo pi sin ma li tawa lon ma la ona li pana e lupa linja pi ko ma pona.

tenpo pini la jan li lawa e ilo pi sin ma, taso tenpo monsi la jan li alasa e ni: soweli li ken lawa pona e ilo pi sin ma, ni la soweli li lawa e ilo pi sin ma. tenpo ni la ilo li lawa e ilo pi sin ma .

## tenpo pini
tenpo sike sinpin nanpa  la jan lon ma Masu en ma Penalin li kama kepeken ilo pi sin ma, ona mute li pali e ilo pi sin ma kepeken kiwen kasi sama sitelen Y, li pali e nena wawa lon palisa anpa pi kasi kiwen, li pana e linja sama wan tawa ilo pi sin ma en soweli, soweli li tawa e ilo pi sin ma li ken pali e lupa linja lon ko ma, jan li lawa e ilo pi sin ma.

tenpo ni la ma mute li kepeken ilo pi sin ma.
## kipisi

#palisa
#ilo awen pi sike tu wan
#ilo ante pi mute sewi
#ilo kipisi pi ko ma
#ilo kipisi
#ilo tawa pi ko ma
#supa tawa pi ko ma
toki "Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo"

toki "**Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo**" li toki musi lon toki Inli. ona li musi tan ni: lukin e nasin toki la, ona li pona.

toki pona la, toki ni li sama ni: soweli mani tan ma Pupalo pi jo e pakala tan soweli mani ante tan ma Pupaloni li pakala e soweli ante tu tan ma Pupalo.
nasin pi soweli sama jan pi pini ala

**** li pana e sona ni: soweli sama jan li luka pi nasin ala e ilo pi pana sitelen kepeken tenpo pi pini ala la ona li sama ken ale pana e sitelen ale lon sitelen pi jan Wilijan Sepija.

lon nasin ni la, sama ken ale li ijo pi sona nanpa, soweli sama jan li soweli sama jan lon ala, li ilo pana pi sitelen pi nasin ala. nasin ni li pana e sona ni: nanpa pi suli mute mute pi pini ken li nanpa pi pini ala ala. soweli sama jan li ken pana e sitelen ale tan jan Wilijan Sepija lon ilo pi pana sitelen li ken pi lili mute mute, taso ni li ken ala ala.
## ken e nasin ni
ilo wan pi pana sitelen li jo e nena  la, jan li wile pana e nimi "" la, ken pana pi nimi "banana" lon tenpo wan taso li:

(1/50)×(1/50)×(1/50)×(1/50)×(1/50)×(1/50) =(1/50)6

ken ni li lili mute mute mute mute,  la, ken pana lon tenpo nanpa tu li (1/50)6. 
ni la, ken pi pana ala lon tenpo pi mute n li ni:

Xn = 1-(1/506)n
nanpa n li kama suli la, nanpa pi pana ala (Xn) li kama lili. mi mute li jo e soweli sama jan  la, ken pi pana ala li kipisi  lon kipisi sama ale.

jan wan li pana pi nasin ala li wile pana e nimi "*toki pona*", ken pi pana ala li 1-1/268 li kipisi 99.99999999952 tan kipisi sama ale. taso jan luka luka li lon la, ken pi pana pi pana ala li kipisi 99.99999999521 tan kipisi sama ale.
toki Lomanitu

*<small>lipu ni li toki lon lipu ni ala: [[toki Lomani]]</small>*

toki Lomanitu (lon toki Lomanitu: *Romanid*) li toki pali. jan Sotan Mojo (lon toki Mosijo: *Magyar Zoltán*) li pana e nasin nanpa wan ona lon mun nanpa luka lon tenpo 1956. toki ni li pali tawa jan pi kulupu toki Loma. jan ale pi sona e toki wan tan kulupu toki Lasina li ken sona e toki pi toki Lomanitu. ona li toki pali taso (pi sona mi) tan ma Mosijo. lipu Tulu tan ma Losi li sitelen e ni: "*[[toki Epelanto]] la, toki Lomanitu li wile e tenpo lili tan jan pi wile kama sona e ona.*"

nimi pi toki ni li tan toki Lasina suli ni: toki Kanse, toki Italija, toki Potuke, tan toki Epanja. 

jan pi nanpa luka luka li toki e toki ni lon ma Mosijo lon tenpo 2001.

## toki wan

; (nasin pi tenpo 1957)
: *Moy lingva project nominad Romanid fu publicad ja in may de pasad ano cam scientific studium in hungar lingva...*
; (nasin pi tenpo 1984)
: *Mi lingua project nominat Romanid esed publicat ja in may de pasat an cam scientific studio in hungar lingua...*
; (toki sama lon toki pona)
: *toki pali mi pi nimi Romanid li pana lon mun luka luka pi tenpo weka poka sama ni: ona li wile alasa e sona lon toki Mosijo...*

## tan sona
sitelen Sonko pona

li nasin wan pi nasin sitelen An, jan pi ma Sonko li pali e ona tan pona e nasin sitelen.

tenpo ni la, ma Sonko en ma Malasija en ma Sinkapo en ma Wa pi ma Mijama. kin la, ma mute wan en kulupu lon ma mute li kepeken toki Sonko pona kin.
toki Telelin

li toki sin tan jan Tokin li toki pi . toki Telelin en toki Sintalin en toki Nantolin li tan toki Telelin meso.
lipu monsuta

**lipu monsuta** li lipu pi toki pona li pana e toki  lon toki pona. ona li open lon tenpo sike nanpa  li awen tawa tenpo sike nanpa . tenpo ni la ona li pini.
## jo
tenpo ni la ona li jo e lipu luka li ni:

## tan sona
jan Polijan

**jan Polijan** li jan pi toki pona pi ma Kanse li lon ilo Jutu.

ona li pali e sitelen tawa pi toki pona taso. ona li toki lon ma lon selo tomo kepeken toki pona li pali e kalama musi e ijo tan kama sona pi toki pona.

## tan sona
kulupu jan Tami

li kulupu jan wan lon kulupu jan Telawite.  li mute lon ma Taminatu en ma ante pi ma Palata . ma lawa ante la ma Malasija  en ma Sinkapo en ma Pisi en ma Mowisi en ma Setapika en ma Oselija en ma Onkon en ma Mijama en ma Intonesija en ma Tawi li jo mute e .
monsuta

**monsuta** li nasin wan pi pilin ike wawa. monsuta li ken ante e pali jan, jan li pilin monsuta la jan li ken weka li ken utala e monsuta.

## tan pi pilin monsuta
jan li ken pilin monsuta tawa ijo ni: pimeja en ma sewi en insa telo en seli en ijo ante, ijo pi meso ala li lukin lon tenpo lili la, jan li lukin e ona la jan li ken pilin monsuta.

jan en soweli li ken pilin monsuta, taso ante li lon. jan mute en soweli sama jan li lukin e pipi la ona li pilin monsuta ala, taso jan pi mute lili li lukin e ona la ona li pilin monsuta.

jan li lukin e poki pi jan moli e jan moli e sijelo moli lon telo loje e ijo sama moli la ona li ken pilin monsuta.
## pali tan monsuta
jan  li pilin monsuta la ona li wile weka li wile ala e monsuta lon lukin ona.

jan anu soweli sama jan li pilin monsuta la ona li ken mu wawa. lukin pi soweli sama jan tan jan sona li pana e sona ni: soweli wan lon kulupu soweli li pilin monsuta la ona li mu wawa, soweli ante lon kulupu soweli li kama weka tan mu wawa.
pilin ike

**pilin ike** li pilin ante tan pilin pona. pilin utala en pilin monsuta en pilin ante mute li pilin ike. pilin ike li ken ike e jan. pilin ike li tan ike.

jan li ken weka e pilin ike kepeken nasin ni: musi en lape en moku en tawa en ijo pona ante mute.