ma Pilipina

li ma lon ma Asija. **ma Pilipina** li jo e ma lili 7,641 ni: telo li lon poka ale ona. kulupu pi ma Pilipina li ma Luson li ma Pisaja li ma Mintano. mute jan pi nanpa wan lon ma Pilipina li ma tomo Keson.

toki lawa pi ma Pilipina li toki Pilipina li toki Inli. taso ona li poka e toki ante mute. toki Pilipina luka tu wan lawa li toki Iloko  li toki Ilonko  li toki Pankasinan  li toki Panpanko  li toki Pikula  li toki Sinupuwanon  li toki Takalo  li toki Walaje . toki lili ante mute li lon kin.

ma Pilipina li poka e telo suli. ma Pilipina li seli. ma tomo lawa pi ma Pilipina li ma tomo Manila. mani Pilipina li mani Peso. tenpo pini la ma Epanja en ma Mewika li lawa e ma Pilipina.

## tenpo pini pi ma Pilipina

tenpo open la jan Nekito  li kama lon ma Pilipina. jan Asonesija  li kama kin tan ma Tawan. ona mute li pali e kulupu jan mute. toki Pilipina la ni li **"''barangay"***. jan [[ma Sonko|Sonko]] en jan [[ma Palata|Palata]] en jan [[ma Alapi|Alapi]] li tawa ma ni. ma ni li kama *'ma esun suli**.

=== tenpo pi lawa Epanja===

tenpo sike 1521 la jan Punaju Makajasi  li kama li pana e ma Pilipina tawa [[ma Epanja]] li moli lon utala Matan . tenpo sike 1565 la jan Mike Lekapi  li kama e lawa pi ma Epanja.  

ma Pilipina li lon anpa ma Nowepanja .

[[ma Mesiko]] li weka e lawa pi [[ma Epanja]] la ma Pilipina li kama lon anpa [[ma tomo Mateli]]. jan lawa Epanja li kama ike e wawa ona. ma Epanja li ken ala mama e ma Pilipina lon insa tenpo sike 1850.

jan mute pi pali sewi li moli. pilin wawa Pilipina li kama. jan Ose Lisala  li sitelen e ni: ''jan lawa li ike e wawa.'' taso [[ma Epanja]] li **moli e jan Lisala**. jan Antesa Ponipasijo  li open e **kulupu utala pi sona pimeja**. **nimi ni li kulupu Katipunan**. kulupu ni li open e **utala pi lawa Pilipina'''. tenpo suno 12 pi tenpo mun 6 lon tenpo sike 1898 la ma Pilipina li weka e lawa Epanja lon ma tomo Kapite. tenpo sike 1898 la utala pi ma Epanja en ma Mewika li kama.

### tenpo pi lawa Mewika
ma Epanja li pana e ma Pilipina tawa ma Mewika. ma Pilipina en ma Mewika li utala. ma Mewika li moli e jan Pilipina mute. ma Sulu li utala e ma Mewika. taso ma Mewika li kama lawa e ma Sulu. ma Mewika li wawa ike e ma Pilipina la ma Mewika li pali e toki nasa pi ante sona.

ma Mewika li pana e lawa lili tawa ma Pilipina. jan Quezon  li kama jan lawa li ken e toki lawa. meli li ken pana e wile pi jan lawa kama.

### [[utala suli pi nanpa tu]]
ma Nijon li lawa e ma Pilipina.  li utala e lawa Nijon. ma Nijon li pali e ike utala mute. ni tu li moli suli lon ma Manila li tawa noka moli lon ma Patan . wawa utala Mewika li weka e lawa Nijon.

### tenpo pi lawa Pilipina
 li pini utala e kulupu Upalapa, li open e  tawa jan ale. taso ona li moli lon pakala pi tomo tawa sewi.

### tenpo pi lawa Mako
lon tenpo sike 1965 la  li kama lawa.
tenpo sike 4 pi lawa ona la mani pi ijo esun Pilipina li suli pi nanpa 1 lon ma Asija. mani la ma Pilipina li kama suli. taso pini pi tenpo ni la ijo li kama ike. jan Pesinan Mako en jan olin ona li kama ike tan wawa tan lanpan mani. tenpo ni la ma Pilipina li kama anpa pi nasin lawa utala. lon tenpo sike 1986 la  li moli tan ni: ona li toki ike e jan Pesinan Mako. jan Pesinan Mako li kama jan lawa kin. taso ni li lon ala. kulupu pi wile ante li kama lawa e jan olin ni pi jan Penino Akino nanpa tu: . ona li weka e wawa lawa tan jan Pesinan Mako, li weka e ona e jan poka ona tawa ma Awawi.

### tenpo pi lawa Pilipina sin
lawa pi jan ale li kama sin, taso ike ma li awen. kulupu Molo li awen utala. mani li kama anpa.  li pana e ko seli. jan lawa ike li awen.

 li jan lili pi jan Penino Akino nanpa tu, li kama lawa kin pi ma Pilipina. ona li wawa e esun ma, li pini e utala tawa kulupu Molo. taso ike mute li awen kin lon lawa ona. tan ni la  li kama lawa. ona li toki e ni: ona li utala e ike ma, e ike pi kulupu jan. taso ike mute li awen.

tenpo ni la  li lawa. ona li jan lili pi jan Pesinan Mako. ona li kama jan lawa tan ni: ona li kama jan pona e jan lili pi jan Loliko Tutete. taso, tenpo kama la ona li kama jan ike e ona. ona li suli e ike ma, li lanpan sin e mani ma.

## ma