toki Mon

**toki Mon**  li kulupu toki pi kulupu jan Mon. ona la nasin pi ante lili li lon ma ante. ona li lon ma mute pi ma Asija pi open suno anpa. jan mute pi toki Mon li lon ma Mewika kin.

## nasin ante
nasin mute pi toki Mon li lon. ni li nasin tu wan:

* 
* 
*  
toki Mon Ta en toki Mon Len li suli lon ma Mewika lon ma Lajo. toki Mon To Sa li suli lon ma Sonko.

## kalama
toki Mon la kalama mute en kule kalama mute li lon. toki Mon Ta anu toki Mon Len la kalama ni li ken lon sitelen Lasina li ken lon sitelen Pa A Mon. toki Mon To Sa la kalama ni li ken lon sitelen Lasina taso.

### kalama pi uta open

kalama /ã~aŋ/ li lon ala toki Mon Ta. kalama /iə/ li lon toki Mon Ta taso. kalama /əw/ en kalama /eβ/ li lon toki Mon To Sa taso.

kalama /ɨ/ li sama kalama /i/ lon toki Mon To Sa. kalama /uə/ li kalama /wɒ/ lon toki Mon To Sa. 

toki Mon To Sa la, nasin sitelen li ante lili. /ɔ̃~ɔŋ/ li ⟨ong⟩. /ã~aŋ/ li ⟨ang⟩. /ẽ~eŋ/ li ⟨eng⟩. 

### kalama pi uta pini

kalama ni li lon toki Mon Ta taso: /m̥ m̥ˡ n̥ ɲ̥ d dʱ/

kalama ni li lon toki Mon Len taso: /tˡ tˡʰ ⁿdˡ ⁿdˡʰ/

kalama /k/ li lon ala sitelen Pa A Mon. 

nasin sitelen en kulupu kalama li ante lon toki Mon To Sa. 

### kule kalama
toki Mon Ta en toki Mon Len la kule kalama luka tu wan li lon. toki Mon To Sa la kule kalama pi mute sama li lon, taso ona li ante.

toki Mon To Sa la kule kalama ni li toki e kon mute. ni la jan li ken toki e ijo mute kepeken kule ni taso kepeken ilo pi kalama musi.

## lawa
nasin pi toki Mon li nasin SVO. ni li sama toki pona. 

### nimi ijo
nimi ijo li kama ala ante. o lukin e kulupu nimi tu ni:

*(toki Mon Ta) **Kuv** noj nws. / **𖬇** 𖬒𖬲𖬬 *𖬙𖬲𖬬*. (**mi** moku e ona.)
* (toki Mon Ta) Nws noj **kuv**. / *𖬙𖬲𖬬* 𖬒𖬲𖬬 **𖬇**. (*ona li* moku e **mi**.)

lon kulupu nimi tu ni, nimi "kuv" li sama. ma ona lon kulupu nimi li toki e pali ona.

nimi li sama "mi" anu "sina" anu "ona" la nanpa tu wan li lon: wan, tu, mute. toki Mon Ta la nimi li ni:

### nimi pali
nimi pali li kama ala ante. o lukin e kulupu nimi tu ni:

*(toki Mon Ta) *Nag hmo* kuv **noj** nws. / *𖬗𖬶𖬬 𖬓𖬰𖬣𖬵* 𖬇 **𖬒𖬲𖬬** 𖬙𖬲𖬬. (*tenpo suno pini* la mi **moku** e ona.)
*(toki Mon Ta) *Tag kis* kuv **noj** nws. / *𖬗𖬶𖬧𖬵 𖬃𖬲* 𖬇 **𖬒𖬲𖬬** 𖬙𖬲𖬬. (*tenpo suno kama* la mi **moku** e ona.)

lon kulupu nimi tu ni, nimi "noj" li sama. *nimi tenpo*, sama *nag hmo* sama *tag kis*, li toki e tenpo ona.

tenpo la nimi ante li ken toki e tawa pi pali ni.

*(toki Mon Len) Puab **taab tom** haus dlej. / 𖬐𖬶𖬪𖬵 **𖬚𖬲𖬧𖬵 𖬒𖬧𖬵** 𖬅𖬰𖬟 𖬈𖬲𖬭. (ona li moku e telo. pali ni li open lon tenpo pini li awen lon tenpo ni.)
*(toki Mon Len) Kuv haus dlej **lawm**. / 𖬆𖬲 𖬒𖬲𖬬 𖬒𖬶𖬦 **𖬎𖬰𖬞**. (mi moku e telo. tenpo ni la pali ni li pini.)
**toki Mon Ta la nimi "lawm" li toki e ni: pali ni li open lon tenpo pini li awen lon tenpo ni.
*(toki Mon Len) Kuv **yuav** moog. / 𖬆𖬲 **𖬐𖬲𖬤** 𖬍𖬶𖬦. (mi tawa. pali ni li lon tenpo kama.)
*(toki Mon Ta)  Lawv **tau** noj nqaij nyug. / 𖬎𖬶𖬞 **𖬧𖬵** 𖬒𖬲𖬬 𖬊𖬶𖬬𖬰 𖬇𖬲𖬮𖬵. (ona li moku e soweli. tenpo ni la pali ni li pini.)

## lipu kepeken ona
ni li lipu kepeken toki Mon Ta.

*(sitelen Lasina) Txhua tus neeg yug los muaj kev ywj pheej thiab sib npaug zos hauv txoj cai. Lawv xaj nrog lub laj thawj thiab lub siab thiab ib leeg yuav tsum coj ua ke ntawm ib leeg ntawm txoj kev ua kwv tij.
*(sitelen Pa A Mon) 𖬑𖬦𖬰 𖬇𖬰𖬧𖬵 𖬁𖬲𖬬 𖬇𖬲𖬤 𖬓𖬲𖬞 𖬐𖬰𖬦 𖬉 𖬘𖬲𖬤 𖬀𖬰𖬝𖬵 𖬔𖬟𖬰 𖬂𖬲𖬤𖬵 𖬅𖬲𖬨𖬵 𖬓𖬲𖬥𖬰 𖬄𖬲𖬟 𖬒𖬲𖬯𖬵 𖬋𖬯. 𖬎𖬶𖬞 𖬖𖬰𖬮 𖬓𖬜𖬰 𖬆𖬰𖬞  𖬖𖬞𖬰 𖬎𖬲𖬟𖬰 𖬔𖬟𖬰 𖬆𖬰𖬞 𖬔𖬤𖬵 𖬔𖬟𖬰 𖬂𖬮𖬰 𖬁𖬲𖬞 𖬐𖬲𖬤 𖬆𖬝𖬰 𖬒𖬲𖬯 𖬅𖬮𖬰 𖬉𖬰 𖬎𖬰𖬩𖬵 𖬂𖬲𖬮𖬰 𖬁𖬲𖬞 𖬎𖬰𖬩𖬵 𖬒𖬲𖬯𖬵 𖬉 𖬅𖬮𖬰 𖬙 𖬂𖬰𖬧𖬵.
*(toki pona) jan ali li kama lon nasin ni: ona li ken tawa li ken pali. jan ali li kama lon sama. jan ali li jo e ken pi pilin suli. jan ali li ken pali e wile pona ona. jan ali li wile pali kepeken nasin ni: ona li jan pona tawa jan ante.
*(toki Inli) All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
## linja tawa