ma Sinkapo

**ma Sinkapo** anu **ma Sinapula** li ma lawa li ma lili li ma tomo lon ma Asija. ona li lon poka pi ma Malasija li lon poka pi ma Intonesija. jan pi kulupu jan mute li lon ma Sinkapo. ni la toki lawa tu tu ni li lon: toki Inli en toki Sonko en toki Malasija en toki Tami li lon. jan pi ma Sinkapo li toki Inli mute. ma Sinkapo li lon sinpin pi ma tomo Sokopalu.

ma Sinkapo li lili, taso ona li suli tawa esun. kasi kule pi ma Sinkapo li kasi kule pi meli Jokin. tenpo ni la, jan lawa li jan Taman Sanmukalantan li jan Lowan Won. ma Sinkapo li jo ala e ma tomo lawa tan ni: ona ni ma tomo.

kalama musi lawa li "Majulah Singapura" kepeken toki Malasija. toki pona la kalama musi li "o tawa, ma Sinkapo o".

## toki awen

## nimi
nimi "ma Sinkapo" li kama tan nimi "Singapore" pi toki Inli. nimi "Singapore" li kama tan nimi "Singapura" pi toki Malaju. nimi "Singapura" li kama tan nimi "सिंहपुर *Siṃhapura*" pi toki Sankita. nimi "सिंहपुर" li "ma tomo pi soweli suli utala" lon toki pona. tenpo pini mute la nimi pi ma Sinkapo li ma Temase (Temasek, toki Sonko: 淡馬錫 *Dànmǎxī*). ken la ni li tan toki Malaju "tasek".

## len ma

len ma pi ma Sinkapo li jo e sitelen tu: sewi li loje, anpa li walo. sitelen loje la, mun wan en suno luka li lon. tenpo sike nanpa 1959 la jan To Sinsaje li pali e len ma ni. loje li sitelen e ni: jan ale li sama. walo li sitelen e jaki ala lon jan. mun li sitelen e ni: ma lawa sin li kama wawa. suno luka li sitelen e lawa pi jan ale, e utala ala, e nasin pona, e nasin lawa, e nasin sama.

## tenpo pini

### tenpo pini mute
tenpo sike nanpa 1299 la jan San Nila Utama li kama lon ma Temase. ona li jan lawa pi ma tomo Palenpan. ona li lukin e ma telo. ma telo ni li jo e ko walo. ona li pana e len lawa ona tawa telo suli tan ni: ona li wile weka e kon telo wawa. lon ma Sinkapula la ona li lukin e soweli. ona li toki alasa: "soweli ni li seme?". jan ante li toki: "soweli suli utala". ona li toki: "mi ken lukin e soweli suli utala la ni li ma pona. ma ni la mi wile pali e ma tomo!". ona li pana e nimi sin tawa ma Temase. nimi sin li ma Sinkapula.

### tenpo ma Juke
tenpo sike nanpa 1819 la jan Sanpa Lepo pi ma Juke li kama lon ma Sinkapo. ona li pali e nasin lawa pi ma Juke lon ma ni. tenpo ni la ma Sinkapo li kama ma pi ma Juke. lon tenpo lili la, jan mute tan ma ante li kama lon ma Sinkapula. ma tomo Sinkapula li kama suli wawa tan ni: jan tan ma Sonko, tan ma Palata, tan ma Malesija, en tan ma ante li kama pali en kama awen lon ma ni. ma Sinkapula li kama ma tomo pi mani li kama ma tomo pi tomo tawa telo. mani mute li tawa tan ma ante lon ma ni. tenpo sike nanpa 1867 la, ma Sinkapula li kama ma pi lawa pi ma Juke, li lon ala lawa pi ma Palata pi ma Juke. tenpo sike nanpa 1890 la, ma ni li pali li esun e ko walo tan ni: jan li pali e ko walo lon ma Sinkapo lon ma Malaja. utala suli nanpa wan la, ma Sinkapo li utala ala tan ni: ma Elopa li utala, taso ma Asija seli pi open suno li utala ala.

### utala suli nanpa tu
tenpo sike nanpa 1942 la, utala suli nanpa tu li kama lon ma Sinkapo. jan utala pi ma Nijon li kama tan poka sewi li utala e ma Juke lon ma ni. jan utala pi ma Juke li ken ala awen. ma Sinkapo li kama lon lawa pi ma Nijon. jan Winsan Sasilu li toki e ni: "ni li tenpo ike nanpa wan pi tenpo pini lon ma Juke". tenpo ni la, ma Sinkapo li jo e nimi sin: ma Sijonan (toki Nijon: 昭南島 *Shōnan-tō, Syônan-tô*). jan mute li moli. jan mute li pilin ike li kama pakala tan pali utala en tan lawa wawa pi ma Nijon. ma Sinkapo li kama sin lon lawa pi ma Juke tan ni: tenpo sike nanpa 1945 la ma Nijon li kama anpa lon utala. utala suli nanpa tu li pini.

### utala suli nanpa tu li pini
tenpo sike nanpa 1945 la, utala suli nanpa tu li pini. ma Sinkapo li kama sin lon lawa pi ma Juke. tenpo ni la, ma ni li pakala mute tan pali utala. tomo mute li pakala. jan mute li pilin ike li jo ala e mani mute. lon tenpo ni la, pilin pi jan ma li ante. jan mute li wile e ni: ma Sinkapo li jo e lawa ona. jan li open pali e kulupu pi lawa jan en kulupu pi pali pi jan ma. tenpo sike nanpa 1959 la, ma Sinkapo li kama jo e lawa lili. jan Li Kuwanju li kama jan lawa pi ma ni. tenpo sike nanpa 1963 la ma Sinkapo li lon insa pi ma Malasija. taso, pilin en lawa li pakala. tenpo sike nanpa 1965 la ma Sinkapo anpa li kama lon e ma pi lawa ona tan ni: ma Sinkapo en ma Malasija li jo e nasin ante.

### tenpo ma pi lawa ona
tenpo sike nanpa 1965 la, ma Sinkapo li kama ma pi lawa ona. tenpo open la, ma ni li jo e pali suli mute. ma li lili. jan li mute. mani li lili. jan mute li jo ala e pali pona. jan lawa Li Kuwanju en kulupu lawa ona li pali e nasin suli pi mani en nasin suli pi jan. jan li pali e tomo pona, li pana sona tawa jan mute, li pali e nasin pi tomo tawa e tomo pi mani. lon tenpo suno mute la, ma Sinkapo li kama ma pi mani suli. kulupu mani tan ma ante li kama pali lon ma ni. tomo tawa telo en tomo tawa sewi li kama suli wawa. ma Sinkapo li pali e nasin pona pi jan ale. jan mute li jo e tomo pona, e sona pona, e pali pona. ma ni li kama ma pi tomo suli, pi mani suli, pi nasin lawa wawa. tenpo ni la, ma Sinkapo li wawa li jo e wawa suli.

## nasin sewi

nasin sewi mute li lon ma Sinkapo. kulupu pi nasin sewi pi ma Sinkapo luka luka li lon. tenpo sike nanpa 2014 la, kulupu jan li toki e ni: ma Sinkapo li ma pi nasin sewi ante mute lon ma ale li lon ala nasin sewi nanpa wan pi jan ale. jan 31% li toki e ni: ona li lukin lon nasin sewi Puta. jan pi nasin sewi Puta li jan Sonko Po.

## nasin tawa

### ma

ma Sinkapo li jo e tomo tawa linja e tomo tawa suli. tenpo ni la linja luka wan li lon linja sewi anpa (loje), lon linja open pini (laso kasi), lon linja kama suno (laso loje), lon linja sike (jelo), lon linja ma tomo (laso telo), lon linja ma Tonson-isoko (loje pimeja). linja lili tu wan li lon ma tomo Senkan, lon ma tomo Ponko, lon ma tomo Suwasukan en ma tomo Pukipansan. lon ma Sinkapo la, tomo tawa li pi mani mute nanpa wan lon ma ale. lon ma Sinkapo la, tomo tawa mani li mani lili.

nasin pi noka suli li wan e ma Sinkapo e ma tomo Sokopalu. noka pi ma Sinkapo la, ona li lon ma tomo Ulan. nasin pi noka suli nanpa tu li lon. ona li wan e ma tomo Tuwaso e ma tomo Tansonkupan.

### kon

ma pi tomo tawa sewi Sanki li ma pi tomo tawa sewi nanpa wan pi ma Sinkapo. ma pi tomo tawa sewi Selita li ma pi tomo tawa sewi nanpa tu pi ma Sinkapo. jan mute li toki e ni: ma pi tomo tawa sewi Sanki li ma pi tomo tawa sewi nanpa wan lon ma ale.

### telo
ma pi tomo tawa telo pi ma Sinkapo li suli mute. ona li ma pi tomo tawa telo nanpa tu lon ma ale.

## ma

ma Sinkapo li jo e ma telo mute mute mute tu wan (63). ma Sinkapo li jo e telo mute wan (21). nena pi sewi nanpa wan li lon ma tomo Pukisima. nena Pukisima li sewi mute.

tenpo ma Sinkapo li lon ma Juke la ona li jo e ma Jule e ma Kokokili. tenpo sike nanpa 1957 la ma Sinkapo li pana e ma Jule e ma Kokokili tawa ma Oselija.

ma Sinkapo la ma telo Uson li ma telo suli nanpa wan. ma telo Sinkapo li sama ma telo Uson. ma Sentosa li ma telo lili lon anpa pi ma telo Sinkapo. ona li ma pi musi. ma Sentosa la, ijo li wile mani mute. ma Monako la, ma Sentosa li suli. ma Onkon la, ma Sinkapo li lili.

## ma tomo
ma tomo Tenpini li jo e jan mute nanpa wan lon ma Sinkapo. ma tomo Peto li jo e jan mute nanpa tu.



## moku
ma Sinkapo li jo e moku pona mute. jan tan kulupu ante li kama pali e moku tawa ma ni. moku tan kulupu Sonko, tan kulupu Melaju, tan kulupu Palata, tan kulupu Inli li lon. jan li pali e moku pi soweli, pi kasi, pi kili. jan li pali e moku wawa, e moku lili, moku pi mani lili e moku pi mani suli. jan li pali e moku ante tan kulupu ante, taso jan li lon poka ala e nasin moku tan kulupu ante. jan li ken moku e moku pi kulupu ante mute lon ma Sinkapo. tenpo ni la, moku tan kulupu pi ma Elopa tan kulupu Nijon li lon kin. moku ni li pona tawa jan mute: pan walo en waso pi ma Anan, pan walo en telo pi kili kiwen, pan en telo namako, en pan linja pimeja. jan mute li toki e ni: pan walo en waso pi ma Anan li moku nanpa wan pi ma Sinkapo.

## musi
ma Sinkapo li jo e kulupu pi musi ante mute. jan li pali e musi tan kulupu ante. musi ni li lon tomo, lon sinpin suno, en lon kulupu pi tomo tawa. jan li toki e musi pi kulupu mute. sitelen musi li lon ma Sinkapo. jan li pali e sitelen musi pi toki pona, pi toki Inli, pi toki Sonko, en pi toki ante. jan li toki e sitelen ante tan ma ante. kulupu pi musi wawa li kama lon tenpo suno mute. jan li toki e musi pi ma Sinkapo lon ma esun, lon tomo pi musi, lon poki musi, lon kulupu pi ilo sona.

## esun en mani
mani Tola pi ma Sinkapo (toki Inli la: *dollar,* toki Sonko la: *新加坡元, toki Melaju la: Dolar Singapura, toki Tami la: சிங்கப்பூர் வெள்ளி,* sitelen: S$, nimi pi ISO-4217: SGD) li mani lon ma Sinkapo, li mani lon ma ante kin. sina kipisi e mani pi ma Sinkapo la, ona li pali e mani lili pi ma Sinkapo (toki Inli la: *cent, toki Sonko la: 分 fēn, toki Melaju la: sen, toki Tami la: காசு kācu*, sitelen: ¢) mani lili 100 pi ma Sinkapo li lon mani 1 pi ma Sinkapo. sina ken kepeken mani pi ma Sinkapo lon ma Pune tan ni: mani pi ma Sinkapo li sama mute mani pi ma Pune. ma Tola pi ma Sinkapo li mani nanpa luka luka tu wan lon ma ale. tenpo sike nanpa 2024 la, mani Tola pi ma Sinkapo 66,553,000,000,000 li lon.

## toki
toki Inli, toki Sonko, toki Malasija, toki Tami li toki pi ma Sinkapo.

## tan sona

## ma poka