open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
jan sewi Le

**jan sewi Le** (toki Kuma: *rꜥ*; toki Nilemenkemi: ⲣⲏ, *Rē*; toki Elena: Ρα, *Ra*) li jan sewi pi nasin sewi Masu. ona li jan sewi suno. ona li lawa e suno e awen e jan lawa e sewi. nimi ona pi toki Masu li jo e kon suno. tenpo mute la lukin la ona li mije li jo e lawa pi waso alasa li jo e suno e akesi linja lon sewi lawa. jan li open olin sewi e ona lon ma tomo Anu. toki Elena la ma tomo Anu li jo e nimi Elijupoli. ni li jo e kon pi ma tomo suno. tenpo suno la ona li tawa kepeken tomo tawa telo lon sewi. tenpo pimeja ale la ona li tawa lon ma anpa moli. tenpo ni la akesi Apo li alasa moli e ona. taso jan sewi Sete en jan sewi Nipeho li awen e ona.

jan li sona ala e ni: mama ona li seme? jan mute lili li toki e ni: jan sewi Peta li pali e kiwen waso. jan sewi Le li kama tan kiwen waso ni. jan ante li toki e ni: ona li kama tan telo mama. jan ante li toki e ni: ona li kama lon kasi kule nanpa wan. ona li kama lon la ona li kipisi e palisa unpa ona. jan sewi So en jan sewi Hu li kama tan telo sijelo loje ona. ona mute li lon tomo tawa telo pi jan sewi Le. meli lili ona li jan sewi Haho li jan sewi Seme li jan sewi Upete.

jan mute li toki e ni: jan sewi mute li jan sewi Le. jan sewi Le en jan sewi Amon li jan sewi Amonle. jan sewi Le en jan sewi Olo li jan sewi pi jan lawa. jan li toki e ni: jan lawa moli la ona li tawa jan sewi Le. tan ni la ona mute li jan sewi Lejolasi. nimi Lejolasi jo e kon ni: jan sewi Le Olo lon ma open suno lon ma pini suno. jan ni li jan sewi pi tenpo suno. jan sewi Aton kin li lawa e suno. jan toki e ni: jan sewi Aton anu jan sewi Le li mama e ale. tan ni la ona mute li jan sewi Atonle. jan sewi Kopi kin li lawa e suno. tan ni la jan sewi Kopi en jan sewi Le li Lekopi. nasin ni la jan sewi Le en jan sewi mute li kama wan.

jan li toki e ni kin: jan sewi Le li jan sewi ante lon tenpo ante. jan sewi Kopi li jan sewi Le lon open pi tenpo suno. jan sewi Le li lon insa pi tenpo suno.  pini pi tenpo suno la jan sewi Le li jan sewi Aton anu jan sewi Atonle. tenpo pimeja la jan sewi Le li lon ma anpa moli la ona li jo e nimi Apule li jo e lawa soweli pi palisa lawa tu. tenpo pimeja la ona li jo e nimi ni kin: soweli sewi lon ma pi pini suno.
ijo:Figure of Re-Horakhty, 305-200 B.C.E., 71.40.jpg|sitelen kiwen pi jan sewi Lejolasi
ijo:Statuette of Amun-Ra, from Egypt, 25th to 26th Dynasty, 700-600 BCE. State Museum of Egyptian Art, Munich.jpg|sitelen kiwen pi jan sewil Amonle
ijo:Ra slays Apep (tomb scene in Deir el-Medina).jpg|jan sewi Le li moli e akesi Apo. ni la ona li soweli.
ijo:Book of Gates Barque of Ra cropped.jpg|sitelen pi jan sewi Apule. ni la ona li jo e lawa soweli.
jan sewi Aton

**jan sewi Aton** (toki Masu: *tm*; toki Nilemenkemi: ⲁⲧⲟⲩⲙ, *Atoum*; toki Elena: Ατούμ, *Atoúm*) li jan sewi pi nasin sewi Masu. ona li lawa e suno e ma. jan li olin sewi e ona lon ma tomo Anu. tan ni la jan li toki e ni: jan sewi Aton en jan sewi Le li sama. jan li pana e nimi Atonle tawa ona. jan sewi Aton li pali e ona sama. tan ni la nimi ona pi toki Masu li kon pi jan pini. lukin la ona li mije li jo e len kiwen lawa walo loje pi ma Masu ale. tenpo pi mute lili la ona li waso suli. ona li jo e nimi ni: jan lawa pi ma tomo Anu. akesi li sewi tawa ona.

jan li toki e ni: jan sewi Aton li lon e ona sama tan telo pi jan sewi Non. jan sewi Su en jan sewi Tenu li tan telo walo unpa ona. jan sewi Su en jan sewi Tenu li lon e jan sewi Ke e jan sewi Nu. jan sewi Ke en jan sewi Nu li lon e jan sewi Wesile e jan sewi Ese e jan sewi Sete e jan sewi Nipeho. jan sewi Wesile en jan sewi Ese li lon e jan sewi Olo. tan ni la jan sewi Aton li pali e jan sewi luka tu tu.

## tan sona

* Asante, Molefi Kete, and Ama Mazama. “Atum.” *Encyclopedia of African Religion*, SAGE, London, 2009, pp. 76–77.
* Bunson, Margaret. “Atum (Tem, Tum).” *Encyclopedia of Ancient Egypt*, Facts On File, New York, 2012, p. 59.
* Remler, Pat. “Atum.” *Egyptian Mythology, A to Z*, Chelsea House, New York, 2010, p. 24.
ma Sipusi

**ma Kapuki** anu **ma Sipusi** li ma lon ma Apika. supa ma la ona li lili. ona li lon poka pi ma Eliteja pi ma Itejopija pi ma Somalija.
ma Santapiken

**ma Santapiken** li ma lon insa pi ma Apika. ona li lon poka pi ma Kamelun pi ma Sate pi ma Sutan pi ma Susi Sutan pi ma Konko pi ma tomo Kinsasa pi ma Konko pi ma tomo Pasawi.
lipu pi ma lawa

ni li **lipu pi ma lawa**. ona li jo e sona pi ma ale. lipu ni la nanpa jan en nanpa supa li kama tan ma mute wan. nanpa jan la jan li lon tenpo suno 2023-07-01. nanpa supa li kama tan ma mute wan anu lipu ante.

## sona ante

## lipu tan



*lipu ni li pini ala. sina wile pona e ona la sina ken <span class="plainlinks">[ *'pini anu pona*']</span> e ona*
ma Sinitatopeko

li ma lawa lon telo Kalipi. ma suli ona li  li .

jan nanpa wan pi ma lili Sinita li kepeken toki pi kulupu Alawakan pi kulupu Kalipan. tenpo sike 1498 la, jan Kitopa Kulunpu li lukin e ma lili Sinita. jan utala pi ma Epanja li tawa ma lili Sinita, li utala e jan nanpa wan, li alasa lanpan e ma lili Sinita. lanpan pi ma lili Topeko la, ma Kanse en ma Netelan en ma Piten li utala. ma Piten li kama lawa e ma lili Sinita e ma lili Topeko. tenpo sike 1887 la ma Piten li wan e ma lili Sinita e ma lili Topeko tawa ma Sinitatopeko. ma Sinitatopeko li kama anpa ala tan ma Juke lon tenpo sike 1962.

ma Sinitatopeko la, jan mute li jo e mama tan ma Apika tan ma Palata.
ma tomo Palan

anu  li ma tomo lon pini suno pi linja telo Utun pi ma Palesin.

lipu Pipila la, jan Dawi li kama lon ma tomo Palan. ken la, jan Jesu li kama lon ma tomo Palan anu lon ma tomo Nasila
toki Keni

toki Keni anu toki Kawinu li toki lon ma Nosiki. jan li toki e toki Keni lon ma Nosiki pi suno ala pi ma Nosiki. kulupu toki pi toki Keni li kulupu poka pi toki Sumi.

nimi pi toki Keni lon toki Keni li "Kvääni" anu "Kainu". toki Keni la nimi mute li tan toki Nosiki.
jan lawa Nalusito

li jan lawa mama pi ma Nijon. mama mije ona li jan Akisito. jan Akisito li jan lawa pi ma Nijon tan tenpo sike 1989 tawa tenpo sike 2019 la jan Akisito li pini e wawa ona. tenpo ni la, jan Nalusito li kama jan lawa sin.
palisa pi ante tawa

**palisa pi ante tawa** la, poka en suli pi wile tawa li ken kama ante. ilo ni li jo e ijo tu: palisa wan li awen palisa li pakala ala. supa la, ijo pi palisa li awen lon ona, li ken tawa sike lon ona.
ilo Pokalo

anu  li ilo pi kalama uta. ona la jan li ken pali e kalama uta kepeken ilo taso kepeken ala uta jan. ilo Pokalo li tan ma Nijon li pona tawa jan mute lon ma ni.

ilo kalama mute li lon tawa ilo Pokalo. ona ale la ilo Asune Miku li suli nanpa wan tawa jan. ilo suli ante li ilo Kakamine Lin li ilo Kakamine Len li ilo Mekuline Luka li ilo Kumi li ilo Kasi.

ilo ante sama li ilo UTAU li ilo SynthV li ilo CeVIO. ilo Pokalo li wile e mani mute a. ilo UTAU li wile e mani ala. ilo SynthV li wile e mani ala tawa ilo pi ken ale ala e mani lili tawa ilo pi ken ale. ilo CeVIO kin li wile e mani lili a. taso ilo Pokalo li suli tawa jan mute la jan li awen esun e ona.
ma Sentowamelika

tenpo pini la **ma Sentowamelika** li ma lawa lon ma Amelika insa. ma Kosalika en ma Katemala en ma Esawato en ma Ontula en ma Nikalawa en  li kipisi ma ona. tenpo sike nanpa 1823 la ma Sentowamelika li open. tenpo sike nanpa 1841 la ma Sentowamelika li pini li kipisi.
tenpo musi suno pi nasin sewi Jejuta

**tenpo musi suno pi nasin sewi Jejuta** anu  li tenpo musi pi nasin sewi Jejuta lon tenpo suno mute. jan li toki e ni: jan pi kulupu Kamona li utala e ma lawa Selekisi pi kulupu Elena la ona li wile sewi sin e tomo sewi suli pi ma tomo Jelusalan kepeken ilo suno. taso ona li jo taso e telo wawa pi tenpo suno wan. wawa sewi la ona li kepeken telo wawa lon tenpo suno mute. ni la jan li pana e pona lon tenpo ni kepeken ilo pi palisa suno mute sama ilo suno pi tomo sewi.

tenpo suno ale pi tenpo ni la jan li suno e palisa wan sin kepeken palisa insa. pini pi tenpo musi la suno li lon palisa ale. sama la jan li musi pi nasin ni: ona li kalama musi li musi kepeken ilo musi pi tawa sike li moku.

nasin sewi la tenpo musi ni li suli mute ala. taso nasin jan la ona li suli tawa jan pi kulupu Jejuta lon ma Mewika lon ma ante mute tan ni: ona li lon tenpo pi tenpo musi.
tenpo pi tenpo musi

**tenpo pi tenpo musi** anu **tenpo lete pona** li tenpo pi tenpo musi mute. ma lete la ona li lon tenpo lete. ona li jo e tenpo pi pana pona e tenpo kama pi jan Jesu e tenpo musi suno pi nasin sewi Jejuta e tenpo musi Kuwansa e tenpo pimeja pi tenpo sike sin. ona li tenpo pi esun mute. sama la jan li pana e suno mute e len pona mute e kasi pi tenpo lete pona.

tenpo li kama suli tan suli pi tenpo musi pana. nasin sewi pi jan Jesu la jan li musi lon tenpo pi awen kama lon tenpo kama suli pi jan Jesu. taso jan pi nasin sewi ala anu nasin sewi ante li kama musi kin lon tenpo sama tan musi taso. sama la tenpo musi ante pi tenpo poka li kama suli e tenpo pi tenpo musi. nimi ona li tan ni.
jan lawa Kontansinso nanpa tu pi ma Elena

**jan lawa Konsantin nanpa tu** (toki Elena:Κωνσταντίνος Βʹ, *Konstantínos II*) li jan lawa mama nanpa pini pi ma Elena. ona li sike ma lon tenpo 82 la, ona li moli.
toki Katelo

**toki Katelo** (toki Katelo: ქართული ენა, *kartuli ena*) li toki pi jan mute lon ma Katelo.  
nimi toki pona tan toki Katelo:

ala - არა

anu - ან

kili - ხილი

seli - ცხელი

soweli - ცხოველი

sona - ცოდნა
kalama musi Olansin

li kalama musi pi sin ala pi ma Sukosi. ona li kalama lon tenpo pona pi tenpo sike sin.

## nimi
nimi pi kalama pona ni li lon toki Inli. jan Ke Tami li toki pona e ona. 

### nimi lon toki Inli
Should auld acquaintance be forgot and never brought to mind?

Should auld acquaintance be forgot and days of auld lang syne?

For auld lang syne, my dear - for auld lang syne

We'll tak a cup o' kindness yet, for days of auld lang syne
### nimi lon toki pona (o awen e tenpo pini)
jan pi tenpo mi o weka tan sona anu seme?

jan en tenpo pini o weka ala weka tan sona?

o awen e tenpo pini lon sona, jan mi o.

mi moku e pona la mi awen e tenpo pini.
akesi Sinpu

li jan pi toki pona li jan pi sitelen tawa. ona li tan ma Mewika. ona li mije. ona li jan pi toki mute.

ona li pana e sitelen tawa lon ilo Jutu. ona li pali e sitelen tawa toki. sitelen mute ona li lon kulupu sitelen Language Review.

tenpo lon la ona li pali ala e sitelen pi toki pona.

ma pi ilo Siko ona la jan li kama sona toki pona lon tenpo "toki pona challenge". akesi li kama sona kin. 

jan akesi Sinpu li pilin ike tan toki Epelanto.

## lipu ante

* sitelen tawa pi akesi Sinpu Toki lon ilo Jutu
ilo musi Epa

li ilo sona pi musi ilo tan kulupu Mikoso. ilo Epa open li kama lon sike nanpa 2001.

## ilo

*ilo Xbox (kama lon tenpo 2001)
*ilo Xbox 360 (kama lon tenpo 2005)
*ilo Xbox One (kama lon tenpo 2013)
*ilo Xbox Series X en ilo Xbox Series S (kama lon tenpo 2020)
kalama pona pi tawa pilin pona

anu "pona o" li kalama musi pi . ona li pini pi kulupu pi kalama musi nanpa luka tu tu pi jan Lusiwi Pon Petowen. ona li kepeken toki Tosi.

### nimi
nimi pi kalama pona ni li lon toki Tosi. jan Ke Tami li ante lon toki pona.

#### nimi lon toki Tosi (nimi nanpa wan)
O Freunde, nicht diese Töne!

Sondern laßt uns angenehmere anstimmen,

Und freudenvollere.

Freude, schöner Götterfunken,

Tochter aus Elysium,

Wir betreten feuertrunken,

Himmlische, dein Heiligtum!

Deine Zauber binden wieder,

Was die Mode streng geteilt;

Alle Menschen werden Brüder,

Wo dein sanfter Flügel weilt.

Wem der große Wurf gelungen,

Eines Freundes Freund zu sein,

Mische seinen Jubel ein!

Ja, wer auch nur eine Seele

Sein nennt auf dem Erdenrund!

Und wer's nie gekonnt, der stehle

Weinend sich aus diesem Bund.

Folgen ihrer Rosenspur.

Küsse gab sie uns und Reben,

Einen Freund, geprüft im Tod;

Wollust ward dem Wurm gegeben,

Und der Cherub steht vor Gott!

Froh, wie seine Sonnen fliegen

Durch des Himmels prächt'gen Plan,

Laufet, Brüder, eure Bahn,

Freudig, wie ein Held zum Siegen.

Freude, schöner Götterfunken,

Tochter aus Elysium,

Wir betreten feuertrunken,

Himmlische, dein Heiligtum!

Deine Zauber binden wieder,

Was die Mode streng geteilt;

Alle Menschen werden Brüder,

Wo dein sanfter Flügel weilt.

Seid umschlungen Millionen.

Diesen Kuß der ganzen Welt!

Brüder! über'm Sternenzelt

Muß ein lieber Vater wohnen

Ihr stürzt nieder Millionen?

Ahnest du den Schöpfer, Welt?

Such' ihn über'm Sternenzelt!

Über Sternen muß er wohnen.

Freude schöner Götterfunken,

Tochter aus Elysium,

Wir betreten feuertrunken

Himmlische, dein Heiligtum!

Seid umschlungen Millionen!

Diesen Kuß der ganzen Welt!

Freude, Tochter aus Elysium!

Deine Zauber binden wieder,

Was die Mode streng geteilt.

Alle Menschen werden Brüder,

Wo dein sanfter Flügel weilt.

Seid umschlungen, Millionen!

Diesen Kuß der ganzen Welt!

Brüder! über'm Sternenzelt

Muß ein lieber Vater wohnen.

Seid umschlungen!

Diesen Kuss der ganzen Welt!

Freude schöner Götterfunken!

Tochter aus Elysium!

Freude, schöner Götterfunken! Götterfunken!

#### nimi lon toki pona (pona o) (pi jan Ke Tami)
pona o, sina sama suno mun tan sewi pona;

mi pi pilin wawa li tawa tomo pona sina!

wawa sina li wan sin e tu pi nasin kulupu.

lon awen sina la jan ale li kama jan sama!
jan Nije Sisiweka

) li jan musi li jan pi sitelen tawa pi kalama musi. ona li suli tan ni: ona li pali e kalama musi Lemon Temon. kin ona li suli tan ni: ona li pali e sitelen tawa Pota Popa Pa lon kulupu pi ilo sona. pali ni li pona tawa jan mute.
ilo pali pi nanpa tan ken nasa

**ilo pali pi nanpa tan ken nasa** anu **ilo RNG** li pali e "nanpa tan ken nasa" 

sina kepeken ilo RNG la jan ala li ken sona e nanpa seme li kama.

musi pi ilo sona li kepeken e ilo RNG.
supa monsi

**supa monsi** li ilo ni: jan li wile ala awen lon noka la ona li ken awen e monsi ona lon supa monsi.

jan li ken pali e supa monsi kepeken nasin kiwen mute.
musi Kimi Ga Shine

musi **Kimi Ga Shine -Tasuketsu Death Game-** (toki Nijon: キミガシネ -多数決デスゲーム-, sitelen Lasina kepeken nasin Hepburn: Kimi ga Shine -Tasūketsu Death Game-)  li "musi pi pilin monsuta". ni li pali tan jan Nankidai.
sona pi sama lon

**sona pi sama lon** li sona tu tan jan Ape Ansan

sona tu ni li **sona pi sama lon nasa** li **sona pi sama lon tawa ali**

**sona nasa pi sama lon** li jo e anpa sona tu:

1: nasin lawa pi sona pi sijelo ijo li sama tawa **jan lukin ali** lon **tan lukin ali pi [[wile awen]]**

2: kepeken tenpo pi wawa suno lon ala li sama tawa **jan lukin ali**. tenpo ali la ni li lon.
ken nasa

ijo li ken nasa la sina ken ala sona e ni: seme li kama. ala la ijo wan li pali sama lon sike. lawa jan li wile pali sama lon sike lon tenpo ale. ni la lawa jan li ken ala kepeken ken nasa. tenpo la jan sona li toki e ni tawa jan: "o toki e nanpa nasa." mute la jan li toki e nanpa luka tu. lawa jan la nanpa luka tu li nanpa nasa, taso jan li kepeken ona lon mute tawa nanpa ante la nanpa luka tu li nasa ala. ilo li ken ante tawa ni. lipu Wikipesija la jan li ken luka e nena "o lukin e lipu ante". ale la lipu li lon ken nasa.
ma tomo Sanwelepusukuwinkisikokelekuwelentolopusulantasilijokokokoko

li ma tomo lili lon ma Kinli. jan mute li sona e ma ni tan ni: nimi pi ma ni li suli mute.

## nimi

sona ni li lon nimi lon toki Kinla:
* tomo sewi pi jan sewi Mewi li lon.
* tomo ni li lon ma lupa lili lon insa pi nena ma mute.
* kasi suli walo li lon ma lili ni.
* ma poka la telo li tawa sike wawa.
* poka la tomo sewi pi jan sewi Tesilijo li lon.
toki Saleja

li toki sin.  li tan ma Nijon li pali e ona tan tenpo sike 2012.

## nimi

nimi "qilxaléh" li nimi pi toki Saleja lon toki Saleja, li jo e kipisi tu: nimi kipisi "qil-" en nimi "xaléh". kon pi nimi kipisi "qil-" li "toki". nimi "xaléh" li tan ; kalama  li sitelen e "walo" e "suno" lon toki Saleja.

kalama pi tenpo pini la, kalama "xaléh" li /ʃaleɪə/. nimi "シャレイア語" *(Shareia-go)* lon toki Nijon li tan ona. sama la, toki Saleja li "Shaleian language" lon toki Inli, li "Шалейский язык" lon toki Lusi.

sitelen Kansi wan la, sitelen "祠" li sitelen e "toki Saleja".

## sitelen en kalama

## nasin toki

## pana sona en kama sona

jan Sipi li pali e lipu Awensija li pana e sona ni: nasin toki pi toki Saleja en pali pi toki Saleja. jan Sipi li pali e nimi Saleja lon ilo Siko lon tenpo suno luka wan; sina ken lukin e ni lon ilo Jutu.

jan Sipi li pana e lipu  lon tenpo sike nanpa 2018.

 lon tenpo sike nanpa 2021 li kepeken toki Saleja.

 li pana e sona pi toki Saleja kepeken ilo Jutu lon tenpo sike nanpa 2022, kepeken lipu pi kulupu ni lon tenpo sike nanpa 2023.

## tan sona



## linja tawa selo

* lipu  (lon toki Nijon) - lipu pi toki Saleja tan jan Sipi
* jan Sipi lon ilo Jutu - ona li pali e nimi Saleja
ma A Noje

li ma tomo lawa pi ma Wije. tenpo sike 1954 tawa tenpo sike 1976 la, ona li ma tomo lawa pi ma Wije seli. ni li tenpo pi utala insa pi ma Wije. lon tenpo lili mute lon tenpo ante luka wan la, ona li ma tomo lawa pi ma Wije lon tenpo suli mute kepeken tenpo ale li lon tenpo mute pi ma ante luka wan.
soweli tomo

**soweli tomo** li awen lon poka jan. soweli ni li tawa musi jan li tawa pilin pona jan. soweli tomo pi suli mute li soweli Felis Catus li soweli Canis familiaris.
ma meso pi jan Tokin

li ma lon ala tan lipu pi jan Tokin. lipu pi jan lawa pi sike wawa en lipu pi jan lili en lipu Simalilijon li lon ma meso. jan en jan sewi suli (*Elves*) en jan lili (*Hobbits*) en jan lili ma (*Dwarves*) li tan ma meso. taso, akesi seli ike en monsuta Oku li tan ma meso.

ma meso li ma suli pi ma Ata (*Arda*). tenpo nanpa wan (*First Age*) la, ma Ata li lipu. taso, tenpo nanpa 3 (*Third Age*) la, ma Ata li ante tawa sike. ma Ata li ante tawa ma mi tan tenpo nanpa 6 anu tenpo nanpa 7.

## kulupu pi ma meso
### kulupu jan Anu
kulupu jan Anu (*Ainur*) li jan tan sewi Elu Iluwata (*Eru Ilúvatar*). kulupu jan Anu suli li jan Wala (*Valar*) en kulupu jan Anu anpa li jan Maja (*Maiar*). jan Solon (*Sauron*) en jan Molo (*Morgoth)* li jan Anu ike. jan Kanta (*Gandalf*) en jan Saluman (*Saruman*) en jan Lataka (*Radagast*) li jan Itali (*Istari*). jan Itali li jan Anu.

### jan sewi suli
jan sewi suli (*Elves*) li kulupu jan majuna. ona li sona mute. ona li toki e toki Kuwenja (*Quenya*) li toki e toki Sintalin (*Sindarin*). jan sewi suli li ken moli ala.

### jan
jan (*Men*) li ken moli. taso, kulupu jan pi ma Numeno (*Númenor*) li ken lon tawa tenpo suli.

### jan lili ma
jan lili ma (*Dwarves*) li lili tawa jan li suli tawa jan lili. ona li lon anpa nena ma li toki e toki Kusu (*Khuzdul*). mije en meli li jo e linja sinpin suli.

### jan lili
jan lili (*Hobbits*) li lili tawa jan. ona li tan ma Saja (*Shire*).

### akesi seli
akesi seli li monsuta ike. akesi Samake (*Smaug*) li akesi seli suli. mama pi akesi seli ale li akesi Kalun (*Glaurung*).

### monsuta Oku
monsuta Oku (*Orcs*) li monsuta ike. ona li jasima tawa jan sewi suli; jan sewi suli ike li ante tawa monsuta Oku. ona li moku e jan li toki e toki pimeja (*Black Speech*). monsuta Uluka (*Uruk-hai*) li monsuta Oku ante.
soweli Kani Pamilijali

**soweli Kani Pamilijali (''Canis familiaris'')** anu **soweli Kani Lupu Pamilijali (''Canis lupus familiaris'')** anu **soweli pona jan** anu **soweli tomo alasa** li soweli tomo. soweli tomo ali la jan li nasin tomo e ona lon tenpo pini open. ni li lon tenpo sike pini nanpa 15,000.

## tan
tenpo suli a la jan li ante e ni: soweli seme li unpa e soweli seme. ni la soweli li kama pona tawa wile jan. nasin pi soweli tomo ni li mute li ante a tawa lukin. ona li ken pali e ijo pona mute: ona li ken moli e soweli, li ken tawa e soweli, li ken tawa e ijo, li ken awen e jan, li ken utala e jan ike, li ken pona tawa jan, li ken misikeke e pilin, li ken pali e ijo tawa jan pi ken lili. ona li kama pona mute a tawa jan tan ni: tenpo suli a la jan en soweli tomo ni li lon poka. soweli tomo ante ali la soweli tomo ni li pona nanpa wan tawa jan. ni la jan sona mute li wile kama sona e ijo pi olin soweli tawa jan e olin jan tawa soweli.

## sijelo
soweli li ken lili li ken suli. kulupu ante li suli ante. kulupu Great Dane li suli wawa. jan li suli tu la soweli pi kulupu ni li suli wan. kulupu Great Dane li lili wawa li sama pini pi luka jan.

lukin jan li ken pilin e loje e laso kasi e laso telo. lukin soweli li ken ala pilin e loje la wawa lukin ona li ante.

## ona li moku la
ma mute la jan li moku e soweli ni lon tenpo ni anu tenpo pini, ma Asija en ma Apika en ma Elopa en ma Oselija en ma Amelika li lon.
wawa Jen Jan

**wawa Jen Jan** anu **wawa Jen en wawa Jan** (toki Sonko la: 陰陽 *yīn yáng*) li wawa tu tan ma Sonko. ona tu li jasima.

wawa Jen li pimeja. wawa Jan li walo. wawa Jen li toki e kama jo. wawa Jan li toki e pali.
ilo Linu

li ilo kon lawa pi ilo sona.   li pana e ona lon tenpo sike 1991. ilo Linu li ilo kon pi len ala. kon pi nimi ni li ni: jan ale li ken lukin e . ona li pali tan ilo Juni tan nasin POSIX kepeken . tenpo ni la ilo ni li namako kepeken .

ilo kon mute tan kulupu FSF (Free Software Foundation) en kulupu anu jan ante en ilo kon pi supa pali li namako e ilo kon lawa insa Linu.
ilo Juni

li ilo kon lawa pi ilo sona mute tan  (tenpo ni la tomo ona li tan kulupu AT&T). ona li pana e ona lon ma Mewika lon tenpo sike 1970. ilo ona li pali tan . ilo ona li kama la ona li ken kepeken lon ilo sona pi kulupu PDP.

ilo Juni li pali sin tan ijo weka Multics pi tomo nasin sona Pe.

ilo mute li pali tan ilo Juni la, ona mute li kepeken nasin GNU.
* ilo Pijesi (BSD)
* ilo Solawi (Solaris)
* ilo Mini (Minix)
* ilo Tawin (Darwin)
* ilo Linu (Linux)
nasin pi tenpo suno mun

nasin ni la sina ken toki e tenpo kepeken lukin suno mun.

## nasin pi tenpo sike
tenpo sike la ma ni li tawa lon sike. sike ni la suno li lon insa. tenpo sike nanpa wan pi nasin ni li open lon tenpo 3/27/2001. tenpo ni li tenpo open pi tenpo kasi.

## nasin pi tenpo mun
tenpo mun la mun li sike tawa lukin. tenpo sike luka tu wan la tenpo sike luka li jo e tenpo mun luka luka tu. taso tenpo sike tu wan li jo e tenpo mun luka luka tu e mun namako. tenpo sike seme li jo e mun namako? sina ken kama sona kepeken toki musi ni: "namako ala, namako, namako ala, namako ala, namako, namako ala, namako, namako ala"

sina ken toki e tenpo mun kepeken nimi tu:

# tenpo mun kama pi tenpo kasi / mun nanpa Wan
# tenpo mun awen pi tenpo kasi / mun nanpa Kon
# tenpo mun pini pi tenpo kasi / mun nanpa Seli
# tenpo mun kama pi tenpo seli / mun nanpa Ma
# tenpo mun awen pi tenpo seli / mun nanpa Telo
# tenpo mun pini pi tenpo seli / mun nanpa Mama
# tenpo mun kama pi tenpo pan / mun nanpa Kasi
# tenpo mun awen pi tenpo pan / mun nanpa Pipi
# tenpo mun pini pi tenpo pan / mun nanpa Kala
# tenpo mun kama pi tenpo lete / mun nanpa Akesi
# tenpo mun awen pi tenpo lete / mun nanpa Waso
# tenpo mun pini pi tenpo lete / mun nanpa Soweli
# mun namako / mun nanpa Namako

## nasin pi tenpo suno
tenpo suno la suno li kama li weka. tenpo mun nanpa wan li jo e tenpo suno mute luka tu tu. tenpo mun nanpa tu li jo e tenpo suno mute luka luka. tenpo mun nanpa tu wan li jo e tenpo suno mute luka tu tu. tenpo mun nanpa tu li jo e tenpo suno mute luka luka. ni li sike lon mun ali. taso mun namako li jo e tenpo suno mute luka luka.

sina ken toki e kulupu lili pi tenpo suno kepeken nasin ni pi lukin mun:

# mun len pimeja
# mun lili kama
# mun kipisi open
# mun suli kama
# mun suli sike
# mun suli tawa
# mun kipisi pini
# mun lili tawa

ni la sina ken toki e suno sama ni: "tenpo suno nanpa tu pi mun lili kama pi tenpo mun awen pi tenpo kasi"

## nasin tenpo lon insa pi tenpo suno
kipisi pi tenpo suno li ken ni:

# tenpo pimeja pana
# tenpo pimeja len
# tenpo pimeja weka
# tenpo suno kama
# tenpo suno awen
# tenpo suno tawa

kin la sina len kepeken e linja nimi "open pi" e linja nimi "pini pi".
ko pimeja suwi

**ko pimeja suwi** li ko moku suwi. ona li ken namako e pan.

ko pimeja suwi li tan kili pi kasi Koko. pali la, kili insa pi kasi ona li kama moli li kama telo ala. jan li pakala e kili kepeken ilo luka kepeken poki la, ko pimeja li kama tan kili.

tenpo pini la ko pimeja li kama tan telo wawa pimeja pi kili Koko.
ilo Sasipisi

li  tan kulupu OpenAI. ona li kama lon tenpo sike 2022. jan li ken toki tawa ona la, ona li toki sama jan, li sona e ijo mute. taso, ona li toki e ijo mute pi lon ala kin. tenpo lili la, jan mute pi ma ali li kama kepeken ona tan ni: jan mute li ken kepeken ilo ni tawa sitelen pi sitelen sin, tawa ante toki, tawa sitelen pi toki ilo.

toki Inli la, nimi "" li tan kulupu nimi "". kon pi nimi "" la, ilo li ken pali e ijo sin. kon pi nimi "" la, ilo li kama sona kepeken ijo mute. taso, ilo li awen kama sona ala lon pini pi pali ona. kon pi nimi "" la, ilo li ken ante e sona ona tawa ijo sin.

tenpo ni la, jan li ken kepeken e sona wawa nanpa 5.3 (). ona li ken lukin e sitelen, li ken kute e kalama.
musi Topusu No Moli

musi Topusu No Moli (toki Nijon: どうぶつの森, ***Dōbutsu no Mori***) li kulupu musi pi kulupu Nintento. musi la, sina kama jo e mani tan nasin mute li esun e ijo. sina jo e tomo li ken suwi e ona. soweli en waso en pipi en kala en ijo ante li lon poka sina li jo e tomo. sina ken toki tawa ona li ken pona tawa ona. sina ken mama e kasi, li ken alasa e pipi e kala, li ken pali e len. sina ken musi lon poka pi jan ante.

musi nanpa wan li kama lon tenpo sike nanpa 2001 lon ilo musi Nintento Sisipo en ilo musi Nintento Kenku. kulupu Nintento li pali e musi suli ni luka tan tenpo ni. ante la, musi lili tu wan li lon kin.
ilo Kakamine Lin en ilo Kakamine Len

anu **ilo Lin** en  anu **ilo Len** li ilo Pokalo tu pi kalama musi li sitelen jan ona.

ona li kama lon tenpo suno nanpa mute luka tu lon sike mun nanpa luka luka tu pi tenpo sike nanpa 2007 lon ma Nijon tan . kalama ona li tan . open la ona li toki Nijon taso. tenpo lon la ona li ken lon toki Inli kin.

toki Nijon la nimi open ona li tan nimi 鏡 (*kagami*, "kiwen pi pana lukin") tan nimi 音 (*ne*, "kalama").

## kalama
ilo Kakamine tu li ilo Pokalo la jan ale li ken esun e ona li ken kalama musi wile kepeken ona. ona li ken lon nasin mute pi kalama musi. kalama pi ilo Kakamine tu li pona tawa jan mute lon ma Nijon.

kalama ni pi ilo Kakamine tu li suli nanpa wan:
*  pi  (tan tenpo sike nanpa 2018)

kalama ni pi ilo Lin li suli nanpa wan:
*  pi  (tan tenpo sike nanpa 2013)
* tan  la  (tan tenpo sike nanpa 2018) en  (lon poka pi  tan tenpo sike nanpa 2012)
*  pi  (tan tenpo sike nanpa 2008)
*  pi  (tan tenpo sike nanpa 2013}}
*  pi  (lon poka pi  lon poka pi  tan tenpo sike nanpa 2014)

kalama ni pi ilo Len li suli nanpa wan:
* tan  la  (tan tenpo sike nanpa 2019) en 

## sitelen
sitelen jan li lon tawa ilo Kakamine tu. ona tu li sama mute tawa lukin. linja lawa pi ona tu en len pi ona tu li jelo. taso kulupu esun Kitan li toki ala e ni: ona li jan olin anu jan pi mama sama anu seme. ni la jan li ken sitelen wile e ona tu e wan ona.

jan Lin li meli li sike e suno lon tenpo luka luka tu tu. ona li sewi 152&nbsp;cm (5&nbsp;ft&nbsp;0&nbsp;in) li suli 43&nbsp;kg (95&nbsp;lbs).

jan Len li mije li sike e suno lon tenpo luka luka tu tu. ona li sewi 156&nbsp;cm (5&nbsp;ft&nbsp;1&nbsp;in) li suli 47&nbsp;kg (103&nbsp;lbs).
nasin sewi Pawa

li nasin pi mama sewi wan. mama pi nasin sewi Pawa li jan sewi Pawa Ula. jan Pawa Ula li toki e ni: nasin sewi ale (nasin sewi Isilami en Jajasi en Puta en Kito) li wan. ona li kama lon ma Ilan lon tenpo sike 1863. tenpo ni la jan pi nasin sewi ni li lon ma mute. jan Sonja li lon nasin sewi Pawa.

## tan sona
mun suli

kulupu suno la, **mun suli** li lon. tenpo pini la, mun suli li kama tan kiwen lili. kiwen lili ni li kama wan lon tenpo mute pini. kiwen lili ni li kama kiwen suli li kama mun lili li kama mun suli. kipisi pi mun suli la, ona li mun seli li mun suli kiwen li mun suli kon. ma mi li mun suli.

jan pi toki pini la nimi pi mun suli li "mun tawa". jan pi toki pini li lukin e mun ale la mun li awen lon wan sewi, taso lukin la mun suli li tawa lon sewi.

### mun suli pi kulupu suno mi
mun Mekuli

mun Wenu

ma mi

mun Masi

mun Jupite

mun Satunu

mun Ulanu

mun Netunu

### mun Puto en mun lili
tenpo pini la,  li mun suli tawa . taso tenpo ni la, ona li mun lili. mun lili ante li lon. ni li mun Makemake li mun Amuwa li mun Siwi li mun Ewi.
linja pi nasin pi pana wawa

**linja pi nasin pi pana wawa** li linja sike lipu li jo e poka jasima tu sama li jo e sijelo U li kipisi pi sijelo pi poka 3 pi anpa sike.

lipu Cartes la y=x² li pali e linja ni.
mun Puto

li mun lili. nanpa mun li ni: 134340. tenpo pini la, ona li mun suli nanpa luka tu tu. taso, tenpo sike 2006 la,  li toki e ni: "mun suli li sike e suno. ona li kepeken e wawa pi kama insa la, ona li kama ijo sike. nasin sike ona li jo ala e kiwen lili." mun Puto li sike e suno. ona li kepeken e wawa pi kama insa la, ona li kama ijo sike. taso nasin sike ona li jo e kiwen lili. ni li kama ni: tenpo ni la, kulupu Ijaju la, mun Puto li mun suli ala.

## selo mun
selo ona li jo e kiwen Nitoken lete e kiwen Metane e kiwen Kapon Osiken. sina ken alasa e kon Nitoken e kon Kapon Osiken lon ni: ma pi mun Kalon weka. sina ken alasa e kon Metane lon ni: ma pi anpa mun Kalon. mun li jo e nena suli. nena suli li kiwen pi telo lete. selo mun li jo e ante mute. suno mute en kule mute li lon selo mun. selo mun li ante suno la, ona li sama mun lapetu lon mun Satunu. kule li sama pimeja li sama loje li sama walo. kipisi mute li kama lipu e ni: ma Tampo li lukin sama e sitelen pilin (ma suli walo li poka ala e mun Kalon ala), ma Peleton li lukin sama e sitelen pi kala suli (ma suli pimeja li lon anpa), ma pi luka kiwen (linja supa li linja kipisi sinpin pimeja lon poka tawa). 

## sijelo mun
mun li jo e selo.

## mun pi mun Puto
mun Puto li jo e mun luka:

* mun Kelon
* mun Atola
* mun Nisu
* mun Kepelo
* mun Sisu
jan Pelisaliju

**jan Pelisaliju** li jan lawa pi jan utala pi ma Pasileja Loma. tenpo lawa pi jan Jusinijanu la jan Pelisaliju li lon.
wile pi unpa noka

**wile pi unpa noka** li nasin unpa. nasin ni la, jan li olin e noka jan, li wile unpa e ona. wile pi unpa noka li nasin suli lon wile pi unpa ijo.

## nasin en wile sama
noka la, jan pi wile ni li ken olin e ijo mute. ona li ken olin e palisa noka, e noka lili, e noka suli, e len noka.  li toki e ni: jan li ante e noka kepeken len la ni li tan wile pi unpa noka. jan ante li toki e ni: jan Simu Pe li jo e sona ike. tenpo sike nanpa 1994 la, jan sona li kama sona e ni: jan li wile unpa e noka la mute 45% li olin e kon jaki noka.

## nanpa pi jan ni
tenpo sike nanpa 2006 la, jan pi kulupu AOL li pana e sona ni: nimi Inli "fetish" la, wile sona nanpa wan li toki e unpa noka. ma Pesije la, jan sona li kama sona e ni:
* jan mije la mute 17% li olin e noka
* jan meli la mute 4% li olin e noka

## jan suli pi wile ni
jan suli la jan ni li wile pi unpa noka:
* jan Alesante Pusin
* 
* 
*
toki Mesusowijanki

li toki sin. mama pi toki ni li wile e ni: jan li toki kepeken toki Mesusowijanki la, ona li ken toki tawa jan ale pi kulupu toki Lowan.
ilo LMMS

**ilo LMMS** (toki Inli: *Linux MultiMedia Studio*) li ilo pali pi kalama musi. ona li ilo kon lon ilo sona. ilo kalama lili mute li lon insa pi ilo LMMS. ilo li kepeken nasin ilo Wijesi la ona li ken pali lon ilo LMMS (ilo Winto taso).
ma tomo Wasa

**ma tomo Wasa**  (toki Posuka: Wrocław  [ˈvrɔt͡swaf] ) li ma tomo lon ma Posuka. ona li ma tomo pi suli nanpa wan lon ma Silun Anpa li ma tomo lawa pi ma lili Silun Anpa.
kalama musi nimi ale lon toki pona

kalama musi nimi ale lon toki pona (anu *The Tokirap*) li kalama musi tan jan Misali. ona li ante tan kalama musi Kanto Pokerap tan sitelen tawa Pokemon.

## nimi pi kalama musi

toki! ni la mi toki musi e nimi ale pi toki pona!

sina ken kute taso. mi pali e ijo suli.
mi o open!

jan li wile awen sona e nimi
la ona li wile kute e musi ni!

mi
sina
ni
ona
olin
musi
suwi
pona
li
e
la
pi
o
anu
en
seme
ijo

toki ni li jo e nimi ni
toki pona!

ni li nasin nasa pi kama sona
taso, ona li pali la ale li pona

kule
lukin
kalama
kute
ala
wan
tu
mute
soweli
akesi
pipi
waso
kala
loje
jelo
laso

toki ni li jo e nimi ni

nimi ale lon toki...!

moli
utala
pakala
ike
nena
lupa
leko
sike
lon
tan
kepeken
tawa
luka
noka
sijelo
lawa

o kama sona! o kama sona! (a!)

o kama sona! o kama sona! e

nimi ale lon toki pona!

supa
linja
insa
selo
ko
kiwen
kon
telo
sewi
anpa
sinpin
monsi
jan
meli
mije
tonsi

pona! ni la mi tu e nasin!

taso, musi li pini ala.

mi o awen!

poka
nasin
kulupu
poki
sitelen
nimi
lipu
toki
lete
seli
suli
lili
kasi
pan
moku
kili

nimi ale mute luka luka tu taso la
jan ale li ken lon kulupu pi toki pona

nasa
ante
jasima
sama
lape
tomo
pali
mama
ma
suno
mun
palisa
ilo
nanpa
sona
alasa

pona a! o moku e kon. nimi mute mute taso li kama.

o kute pona!

kama
open
awen
pini
wile
esun
mani
kipisi
pana
jo
lanpan
tenpo
weka
jaki
ale
meso
pilin
uta
unpa
oko
ken
sin
namako
soko

o kama sona! o kama sona! (a!)

o kama sona! o kama sona! e

nimi ale lon toki pona!

len
taso
walo
pimeja
mu
wawa
a
monsuta
n
kin
misikeke
epiku
kokosila
pu
ku
kijetesantakalu

toki ni li jo e nimi ni
nimi ale lon toki...

toki ni li jo e nimi ni
nimi ale lon toki...

toki ni li jo e nimi ni
nimi ale lon toki...

toki ni li jo e nimi ni
nimi ale lon toki pona!
sike wan

sike wan li ilo tawa. 

sitelen:Unicycle (6089066839).jpg|jan li kepeken e sike wan
sitelen:Unicycle (25871913297).jpg|jan musi li kepeken e sike wan nasa
utala suli

utala suli li utala lon ma ale. jan mute li moli tan ni.

jan li nimi kin e nanpa wan tawa utala suli.
ilo Winto

li kulupu pi ilo kon lawa pi ilo sona. ona li pali tan . jan li kepeken ilo Winto la, ona li kepeken supa pi sitelen kule. ilo Winto ante li lon ilo sona ante. ilo Winto nanpa wan li kama lon tenpo sike nanpa 1985. nanpa wan la, ilo Winto sin pi jan mute li . ona li kama lon tenpo sike nanpa 2021.

ma ale la, ilo Winto li ilo kon lawa nanpa wan pi ilo sona supa.
## pana pini
### nasin tan ilo DOS

### nasin tan ilo NT
jan Upu Kiteson

li jan lawa pi ma Sensa. ona li jan lawa pi kulupu pi nasin lawa *Moderaterna* (toki pona: jan pi ante lili) kin.

jan Upu Kiteson li jan pi sona esun. tenpo pini la ona li pali lon kulupu lawa pi ma Sensa li lawa e ma lili lon ma ni.
jan Matalena Anteson

li jan pi nasin lawa lon ma Sensa. ona li lawa e kulupu pi nasin lawa *Socialdemokraterna.* kulupu ni li kulupu nanpa wan pi nasin lawa pi jan pali lon ma Sensa. sike suno 2021-2022 la jan Matalena Anteson li jan lawa pi ma Sensa. ona li jan lawa meli nanpa wan pi ma Sensa.

sike suno 2014-2021 la ona li jan lawa mani pi ma Sensa. jan Matalena Anteson li jan pi sona esun.

tenpo mute la jan Anteson li pali e nasin lawa lon kulupu *Socialdemokraterna*. tenpo pi jan lili la ona kama jan pi kulupu pi jan lili pi kulupu *Socialdemokraterna,* li kama jo e pali suli lon kulupu ni.
jan Tutankamun

anu **jan Tawasijanakijamanu** anu **jan Tawatanakamana** anu **jan Tojotonokamon** li lawa e ma Kuma lon tenpo pini. ona lili li kama lawa. nasin sewi Jasin li ike tawa jan Tutankamun la ona li pana e nasin sewi Kuma. tomo moli ona li jo e mani mute.

jan Tutankamun li lili. ona li lawa lon tenpo sike ona nanpa 9, li moli lon tenpo sike nanpa 19. jan Tutankamun li jo e sijelo nasa, la tenpo lili la ona li moli. jaki Malawija li tawa ona, la ni li sona nanpa wan pi jaki Malawija. 

tomo moli pi jan Tutankamun li nasa tan lili. tomo moli li lon insa ma. taso, jan Awa Kata (toki Inli: *Howard Carter*) li lukin li open e tomo moli. ijo 5 398 li lon tomo moli. poki moli pi kiwen jelo, en poki sinpin pi kiwen jelo, en supa monsi lawa, en palisa pi tawa palisa, en ilo musi Tanpeta, en poki telo, en poki luka en poki noka pi kiwen jelo, en moku, en telo suwi, en len insa sin, la ale li lon tomo moli pi jan Tutankamun. 

jan li toki e ni: ike nasa li tan tomo moli pi jan Tutankamun. jan li tawa insa pi tomo moli la jan li moli kepeken tenpo lili. taso, jan ni mute li moli ala.
kulupu

**kulupu** la, ijo mute li lon wan, li sama kepeken nasin. kulupu wan li jo e ijo mute. kulupu li suli tawa nasin jan. kulupu jan li lon la, jan mute li lon kepeken nasin kulupu. kin la, sona nanpa la, kulupu li suli. kulupu mute li jo e nasin. jan pi kulupu pi nasin wan li toki sama e jan ante pi kulupu ona.
jan Lula

anu **jan Lula** li jan lawa nanpa 39 pi ma Pasiju li jan lawa nanpa 35. tenpo pini la ona li jan lawa lon sike suno nanpa 2003 tawa sike suno nanpa 2011. taso, ona li kama jan lawa lon sike suno nanpa 2023.

## tenpo pini
tenpo pini la ona li jan pali pi kiwen mani li kama jan lawa pi kulupu pi jan pali. ona li sike suno 19 la palisa luka lili ona li pakala. tenpo ni la ona li jo e palisa luka tu tu taso.

sike suno nanpa 2017 la jan pi lipu lawa li awen wawa e ona lon tomo awen tan ni: toki ona la, jan Lula li pali e pali ike mani lon tenpo lawa ona. taso, sike suno nanpa 2021 la jan ante pi lipu lawa li toki e ni: ona li pali ike ala. tan ni la, ona li weka tan tomo awen. kin la, ona li ken kama jan lawa lon tenpo sin.
ilo Kasane Teto

li ilo UTAU pi kalama musi li ilo SynthV pi kalama musi li sitelen jan ona.

ona li kama lon tenpo suno musi lon sike mun nanpa tu tu pi tenpo sike nanpa 2008 tan jan pi ilo 2channel. jan ni li wile musi li toki e ni: ilo Pokalo sin li lon. nimi ona li ilo Kasane Teto. ona li lon ala. taso jan ni li kama pali e ilo Kasane Teto lon ilo UTAU. kalama ona li tan . open la ona li ken lon toki Nijon taso. tenpo la ilo kin pi toki Inli li kama lon.

ilo Kasane Teto pi ilo UTAU li kama suli tawa jan mute. jan mute li lukin nanpa wan e ona li pilin e ni: ona li ilo Pokalo. taso ona li ilo UTAU la ni kin li pona tawa jan mute. ilo UTAU li wile ala e mani la jan ale a li ken kepeken ilo Teto lon musi ona.

tenpo sike luka luka luka li tawa la jan li pana e ilo Kasane Teto tawa ilo SynthV kin. ilo ni li wile e mani ala tawa ilo pi ken ale ala e mani lili tawa ilo pi ken ale. taso ona li pona wawa lon pana kalama tawa ilo UTAU. kin la ona li ken toki Nijon li ken toki Inli li ken toki Son. jan mute li kama kepeken ilo Teto pi ilo SynthV.

toki Nijon la nimi open pi ilo Kasane Teto li tan sitelen 重 ("suli") lon kalama pi nimi ona 重ねる (*kasaneru*) li tan sitelen 音 (*ne*, "kalama"). nimi 音 (*ne*) ni li alasa sama ilo Pokalo pi kulupu esun Kitan sama ilo Asune Miku sama ilo Kakamine Lin sama ilo Kakamine Len sama ilo Mekuline Luka. nimi pini ona li nimi テト (*Teto*) li tan nimi pi . ni li kalama pi ma Nijon li open tan .

## kalama
ilo Teto li ilo la jan ale li ken kalama musi wile kepeken ona. ona li ken lon nasin mute pi kalama musi.

kalama pi ilo Teto li pona tawa jan mute. ma Nijon la jan mute li kute e kalama mute pi ilo Teto. ona pi ilo SynthV li ken toki Inli pi pona a la ona li kama suli lon ma kin pi toki Inli a.

kalama ni pi ilo Teto li suli nanpa wan:
*  pi  (tan ilo SynthV lon poka pi  tan tenpo sike nanpa 2024)
*  pi  (tan ilo SynthV tan tenpo sike nanpa 2024)
*  pi  (tan ilo SynthV tenpo sike nanpa 2023)
* tan  la  (tan ilo UTAU tan tenpo sike nanpa 2023) en  (tan ilo UTAU tan tenpo sike nanpa 2024)

## sitelen
sitelen jan li lon tawa ilo Teto.

jan Teto li tawa musi taso la jan pali li toki e ni: ona li meli ala li mije ala li . jan ala li sona e tan ni.

toki pi jan pali la ona li sike e suno lon tenpo mute luka luka wan. taso lukin la ona li suli ni ala. jan li kama toki e ni: ken la ona li "soweli pi tan mute" la ale ala ona li jan. ken la ona li tu la wan taso li jan. ni la sina jan e nanpa ona pi sike suno la ona li lon insa pi sike ona nanpa luka luka luka. ni li poka namako tawa lukin ona. ilo Asune Miku li sike lon tenpo luka luka luka wan la ni li sama pona tawa ona kin.

ona li sewi 159.5&nbsp;cm (5&nbsp;ft&nbsp;3&nbsp;in) li suli 47&nbsp;kg (103&nbsp;lbs). ni kin la ona li sama mute tawa ilo Asune Miku.

linja lawa ona li loje pimeja. kulupu tu linja li tawa lon nasin nasa sama ilo pi tawa anpa.

## tan sona
jan Pile Ke

li jan esun pi ilo sona tan ma Mewika. ona li mama e kulupu Mikoso lon tenpo sike 1975. ona li kama e kulupu esun nanpa wan pi ilo kon pi ma ale. nanpa mani la, ona li jan nanpa wan lon ma ale lon tenpo sike 1995 tawa tenpo sike 2010, lon tenpo sike 2013 tawa tenpo sike 2017. tenpo ni la ona li jan nanpa luka wan pi nanpa mani.
## tan sona
jan Aten Si

li jan suli pi sona esun tan ma Sukosi. ona li pana e lipu suli ni:  en .

sitelen ona li suli tawa sona pi nasin mani. jan mute li pana e nimi "mama pi sona esun" e nimi "mama pi nasin mani" tawa ona.

## lipu ante
*jan Ka Maku
nasin sewi Jaten

li nasin sewi tan ma Masu pi tenpo pini. jan lawa Akenaten li jan lawa pi ma Masu la nasin sewi Jaten li kama e nasin sewi lawa. jan lawa Tutankamun li weka e nasin sewi Jasin li pana sin e nasin sewi Masu. 

ona li nasin sewi pi mama sewi wan taso. ni li nasa tawa ma Masu pi tenpo ona tan ni: nasin sewi pi ma Masu li jo e mama sewi mute.

## mama sewi Jaten

mama sewi jaten li suno. ona li tan jan sewi Le, taso jan lawa Akenaten li toki e ni: jan sewi Jaten li suli ante tawa jan sewi ale. tenpo ante la jan lawa Akenaten li toki e ni: jan sewi wan taso li lon la jan ni li jan sewi Jasin.
jan Misima Jukijo

li jan suli pi sitelen toki tan ma Nijon. ona li pali e toki musi e sitelen pi kalama pona e toki pi pali musi.

ona li jan pi nasin pi wawa pi ma Nijon. ona li wile e ni: jan pi ma Nijon li anpa tawa jan lawa mama pi ma Nijon. kin la, ona li wile awen e nasin kulupu pi ma Nijon. tan ni la, ona li open e kulupu utala ona. ni li , anu "kulupu pi ilo awen utala". tenpo suno nanpa 25 pi tenpo mun nanpa 10 pi tenpo sike nanpa 1970 la, kulupu ona li tawa tomo pi kulupu utala lawa, li lanpan e jan lawa ona. ni li tan ni: jan Misima li wile lawa e jan utala li wile weka e kulupu lawa pi ma Nijon lon poka ona. taso jan utala li pilin e ni: ona li ike nasa. ona li toki ike tawa ona. tan ni la, jan Misima li weka li moli e ona sama.
kulupu Sleep Token

li kulupu pi kalama musi. ona li kama tan pi ma tomo Lontan lon ma Inli. 

## tenpo pini
tenpo sike nanpa 2016 la, kulupu pi sitelen lape li kama. ale li sona e jan kulupu. jan kulupu li jule. jan pi kalama musi pi kepeken uta li jan poki (Vessel [ˈvɛs.l̩]). jan poki li nimi kulupu pi sona taso. sona pi kulupu ni li jan sewi lape. jan sewi lape li lon insa oni pi jan poki la, kulupu olin tan kalama musi.

kalama musi nanpa wan pi kulupu ni li lipu lili suli "One" li kalama musi "Thread the Needle" (wan, o pali e ilo tawa len).

tenpo sike poka la, kulupu pi sitelen lape li pana e lipu lili suli nanpa tu "Two" e kalama musi "Calcutta" e kalama musi "Nazareth" e kalama musi "Jericho" (tu, ma tomo Kolokata, ma tomo Nasala). tenpo sike sama la, ona li pana e kalama musi "Hey Ya!" e kalama musi "Jaws" e kalama musi "The Way That You Were" (sina o, uta monsuta，nasin sina pi tenpo pini). "Hey Ya!" li kalama musi tan kulupu OutKast (jan lon ete kulupu). kalama musi "Hey Ya!" en kalama musi "Jaws" en kalama musi "The Way That You Were" li weka lipu pi kalama musi.

meso pi tenpo sike nanpa 2019 la, kulupu pi sitelen lape li pana e kalama musi  "The Night Does Not Belong To God" (tenpo pimeja li jo ala e jan sewi). kalama musi li open pi lipu suli nanpa wan "Sundowning" (lawa ike pi tenpo pimeja. kulupu pi sitelen lape li pana e musi ni insa kulupu mani Spinefarm Records (kulupu musi mani Panipamu Lekotu). tenpo sike ni la kulupu pi sitelen lape li pana e musi sin mute. musi sin li lon insa lipu suli  "Sundowning". tenpo sike poka la，kulupu pi sitelen lape li pana e lipu "Sundowning" namako. lipu "Sundowning" namako li jo e kalama musi sin.

tenpo sike nanpa 2021 la, kulupu pi sitelen lape li pana e kalama musi "The Love You Want" e kalama musi "Alkaline" e kalama musi "Fall For Me" (olin pi wile sina, ijo pi walo ale pi pimeja ale, sina o olin e mi)。kalama musi li open pi lipu suli "This Place Will Be Your Tomb" (tenpo pi sina moli la，sina lape lon ni). kulupu li pali kan . lipu suli "This Place Will Be Your Tomb" li pona mute tawa lipu Loudwire (lipu Latuwewi)。

open pi tenpo sike nanpa 2023 la，kulupu pi sitelen lape li pana e kalama musi "Chokehold" e kalama musi "The Summoning" e kalama musi "Granite" e kalama musi "Aqua Regia" e kalama musi "DYWTYLM" (o kon ale，kama sewi，kiwen，telo jaki sewi，sina wile ala wile olin e mi?). kalama musi li tawa lipu suli kama "Take Me Back To Eden" (o lanpan e mi. mi wile lon ma sewi Iten).

## nasin pi kalama musi
kulupu pi sitelen lape li wan tawa jan mute. nasin ona li ante mute. nasin li kalama musi wawa li kalama musi lili li kalama musi namako.

## lipu pi kalama musi
### lipu suli

### lipu lili suli

### lipu lili

## lipu ona
* lipu

## tan sona
waso pimeja

waso pimeja li waso suli pi kulupu Kopu (*Corvus*). poka pi waso ante la, waso pimeja ni li sona mute. ona li ken kepeken ilo.  

## sona ona
waso ni li ken kepeken ilo. ni la, ona li sona mute. tan ni la ona li lanpan e pipi tan lupa kasi.
ilo sitelen

**ilo sitelen** li ilo li ken pana e sitelen lon ijo.

## ilo sitelen kiwen

ilo sitelen kiwen li tan kiwen sitelen (li tan ijo lili nanpa 6. kiwen ni li lon insa pi ilo ni. jan li kepeken la, ilo ni pana e kiwen ni lili lon lipu. ilo mute la, kiwen kasi li selo e ilo ni.

## ilo sitelen telo

ilo sitelen telo li pana e telo kule lili lon lipu.

ilo sitelen telo li jo e telo kule insa ona e sike kiwen lon sinpin ona. telo kule li kama tawa sike kiwen. kepeken pi ilo sitelen telo la sike kiwen li tawa sike. sike kiwen li pana e telo kule tan ona.
jan Mana Kalosen

li jan pali pi musi pi jan lawa moli tan ma Nosiki. ona li nanpa wan lon kulupu FIDE pi nanpa pi musi pi jan lawa moli lon tenpo sike nanpa 2011 lon tenpo mun nanpa 6 lon tenpo suno nanpa wan. nanpa ona li 2882 li nanpa wan. 

## tenpo pi jan lili
ona li kama lon  lon ma Nosiki, lon tenpo sike nanpa 1990 lon tenpo mun nanpa 11 lon tenpo suno nanpa 30. mama mute ona li jan Sijun Owen li jan Enwi Apa Kalosen. tenpo sike wan la kulupu mama li lon ma tomo Epo lon ma Sumi, kama la ona mute li lon ma tomo Piwaso lon ma Pesije, tenpo sike nanpa 1998 la, ona mute li kama tawa ma Nosiki, li lon ma tomo Lometalen lon ma tomo Belun. kama la ona mute li kama tawa ma tomo Halun li lon ni. 
 
ona li pini e kama sona, tenpo sike la jan Kalosen li kama tawa tomo pi utala musi mute. tomo ni la ona li utala musi lon musi pi jan lawa moli, li utala musi e jan pi ma ale lon ma Elopa lon tenpo pi loje jelo lon tenpo sike nanpa 2003. ona li kama tawa tomo sona pi jan lili suli lon tomo sona pi musi utala. 

## nasin musi
tenpo pi ona li meli lili la. jan mute li sona e ona tan ni: ona li utala mute lon musi, ona li moku e ijo mute. 
tenpo la, ona li ante e nasin musi tawa sama jan ale. tenpo ni la ona li utala mute ala. tan ni, ona li kama e pona mute mute.
sitelen tawa pi pipi Lu en kulupu Pali

**sitelen tawa pi pipi Lu en kulupu Pali** (toki Inli: *Lu & the Bally Bunch*) li sitelen tawa lon sike nanpa 2023. kulupu pi sitelen tawa li mama ma Kanata li ma Ele.
## jan lawa
*pipi Lu
*pipi Pipa
*pipi Tekulan
*pipi Panapi
*pipi Elosi
*pipi Kusu
musi Sipin Junipa

musi Sipin Junipa li musi sitelen tan jan Lepeka Tuka. musi Sipin Junipa li ni: jan Sipin en kulupu Kesa Se li tawa. jan Sipin li tan ma tomo Pi Siti. musi Sipin Junipa li ma nanpa wan pi musi Sipin Junipa li ma nanpa tu pi musi Sipin Junipa li ma nanpa tu wan pi musi Sipin Junipa li ma nanpa tu tu pi musi Sipin Junipa li ma nanpa luka pi musi Sipin Junipa li musi Sipin Junipa Si Mupi li musi Sipin Junipa Pusa.

musi Sipin li lon olin. jan Sipin li tan jan Sipin Tuka. jan Sipin Tuka li jan sama pi jan Lepeka Tuka.
jan Kote

li jan suli pi sitelen toki tan ma Tosi. kina la ona li jan sona li jan pi nasin lawa.

sitelen suli ona li  li  li . sitelen ona li suli mute tawa sitelen pi toki Tosi.
musi Sijomeli Te

li musi ilo pi kalama tenpo.  li pana e ona lon tenpo sike nanpa 2013. musi ni la, leko li tawa poka pi ijo utala. kin la, sina ken pali e musi sina lon ilo pali. sina moli ala la sina pini pona e musi.
sitelen tawa Pinku

li kulupu musi pi sitelen tawa pi lon ala lon ilo pi sitelen weka. ona li kama tan ma Suwasi lon tenpo sike nanpa 1990. ona li sitelen tawa pi kulupu mama pi waso lete lon ma Antasika. waso suli pi sitelen tawa ni li jan Pinku. toki pi waso pi sitelen ni li sama ala toki jan. ona li mu. kalama mu ona li sama ni: "nu nu!". tan ni la, sitelen tawa ni li pona tawa jan lili pi toki ante pi ma ante. tenpo open la, ona li pali lon tenpo sike nanpa 1990 tawa tenpo sike nanpa 2000. taso, sitelen sin li pali lon ma Juke lon tenpo sike nanpa 2003 tawa tenpo sike nanpa 2006. tenpo sike nanpa 2017 la, kulupu sitelen Pinku sin li pali lon ma Nijon.
jan Ileka pi ma Pinken

li meli li jan pi nasin sewi tan ma suli Loma sewi (tenpo ni la ma ona li ma Tosi). kin la, ona li jan pi sona mute. ona li pana e sitelen toki e kalama musi. ona li mama pi toki Inota.