open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mongane Wally Serote

**Mongane Wally Serote** (o tshotswe ka 8 Motsheganong 1944) ke mmoki le mokwadi wa MoAforika Borwa. O ne a inaakanya le tsa boganetsi jwa sepolotiki kgatlhanong le puso ya thaolele ka go tsenelela mokgatlho wa African National Congress (ANC) a bo a tshwarwa ka 1969 mme a felela a le mo kgolegelong 'kgwedi di le mmalwa ntleng ga tsheko. O buile a tsaya dingwaga a le botshabelong, a direla kwa Botswana, fa a ne a direla kwa Lontone, Enyelane, a le mo tlhomong ya lephata la botaki le ngwao la ANC pele fa a ka boela Aforika Borwa ka 1990. O ne a tlhophiwa go nna Mmoki wa Tota wa Setšhaba sa Aforika Borwa ka 2018.

## Dingwaga tsa kwa tlhagong
Mongane Wally Serote o tsetswe mo Sophiatown, Johannesburg ka 1944, 'ngwaga tse nne pele fa mokgatlho wa National Party o ne wa tsena mo pusong ya Aforika Borwa. Thuto ya gagwe ya kwa bonnyeng e ne ya diragala mo lekeišaneng le le sa itsholelang la Alexandra mme a tla a tsena sekolo se se potlana sa Morris Isaacson, se se mo Jabavu, Soweto, a bo a tsena sa Sacred Heart Commercial mo Lesotho. O ne a simolola go inaakanya le mokgatlho wa Black Consciousness fa a ne a fetsa kwa sekolong se se potlana mo Soweto. Bolengteng jwa gagwe mo toropong eo go ne ga mo golaganya le setlhopha se bitswa "Township" kgotsa "Soweto" Poets, le maboko a gagwe a gatelela molaetsa wa bosekelaphofu jwa sepolotiki, boitemogo jwa Bantsho, le ditshupo tsa ntwa mo kganetso le tsogologo. O ne a tshwarwa e mmuso wa tlhaolele go lebilwe Molao wa Botsoolodi ka Seetebosigo wa 1969 a bo a tsaya 'kgwedi tse borobabongwe a tlhatlhetse a le esi, pele fa a atlholwa a sa latofatswa.

## Metswedi
Mpho Sebina

**Mpho Sebina** (m̀.pʰɔ́ sìbínà; o tshotswe ka 18 Phukwi 1989) ke moopedi le mokwadi wa dipina wa Motswana. Kopelo ya gagwe e akaretsa mefuta ya mmino ka go farologana, dikai e le R&B, Jazz, Hip-Hop, mmino wa Setswana, le Afro-fusion. Kwa ntle ga tlhotlheletso ya ba lelwapa la gagwe, ba le bone ba ratang mmino, Sebina o tlhotlheleditswe ke badiragatsi ba le mokawana, bamgwe ba bone e le Brenda Fassie, UB40, Sade, Mariah Carey le Boom Shaka.

Ka 2024, Sebina o ne a nna ene Motswana wa ntlha go amogelwa mo mogoltheng wa Recording Academy, o o lebalebelang dietsele ya Grammys. Kamogelo e e tsile le taletso ya go tsenelela moletlelo wa kabo-dimpho wa 67th Annual Grammy Awards.

## Metswedi
Moiseraele Goya

**Moiseraele Master Goya** ke radipolotiki wa Motswana yo o dirileng mo Palamenteng ya Pan-Africa le Palamente ya Botswana a emetse Palapye go tswa ka ngwaga wa 2010 go fitlha ka fitlha ka ngwaga wa 2013, gape a kile a dira jaaka Mothusa Tona wa Thuto a le  kwa Lephateng  la Thuto le Tlhabololo ya Dikitso ( a sena fudusiwa a tswa ko Lephateng la kgwebo le Dipeeletso). O ne a le karolo ya Botswana Democratic Party go fitlha a tlogela tiro ka 2021.     

## Ditshupiso
Ditshwanelo tsa setho

**Ditshwanelo tsa setho** ke melaometheo ya boitsholo kgotsa ditlwaelo tse di amogelwang lefatshe ka bophara tse di tlhomang maemo a boitshwaro jwa batho mme gantsi di sirelediwa ke melao ya lefatshe le ya boditšhabatšhaba. Ditshwanelo tse di tsewa e le tsa tlholego e bile di ka se tsewe, go kaya gore ke tsa motho mongwe le mongwe fela ka ntlha ya go nna motho, go sa kgathalesege diponagalo tse di jaaka bosetšhaba, lotso, bodumedi, bong, tshekamelo ya thobalano, bogole, setlhopha, kgotsa maemo a loago le itsholelo. Di akaretsa ditshwanelo tse dintsi tsa baagi, tsa sepolotiki, tsa itsholelo, tsa loago le tsa setso, jaaka tshwanelo ya botshelo, kgololesego ya puo, tshireletso kgatlhanong le go dirwa makgoba le tshwanelo ya thuto.

Le fa dikgopolo tse di amanang le ditshwanelo tsa batho di ne di le teng pele ga segompieno, kgopolo ya segompieno ya ditshwanelo tsa batho e ne ya nna le tlhotlheletso e kgolo morago ga Ntwa ya Lefatshe ya bobedi, segolobogolo fa e tsibogela bosetlhogo jwa Polao ya Kgailo (Holocaust), e e neng ya dira gore go amogelwe Kgoeletso ya Lefatshe Lotlhe ya Ditshwanelo tsa Setho (UDHR) ke Kokoanokakaretso ya Lekgotla la Ditshaba ya 1948. Tokomane eno e ne ya tlhalosa thulaganyo e e tseneletseng ya ditshwanelo tse mafatshe a rotloediwang go di sireletsa, e tlhoma molao wa lefatshe lotlhe wa seriti sa batho, kgololesego le tshiamiso. Kgoeletso ya Lefatshe Lotlhe ya Ditshwanelo Tsa Setho (UDHR) fa e sa le ka nako eo e tlhotlheleditse ditumalano di le dintsi tsa boditšhabatšhaba le melao ya bosetšhaba e e ikaeletseng go rotloetsa le go sireletsa ditshwanelo tsa batho lefatshe ka bophara.

## Metswedi
Candice Manuel

**Candice Manuel** (o tshotswe ka 12 Tlhakole 1991) ke motshameki wa (hockey) ya lebala wa Aforikaborwa wa setlhopha sa bosetšhaba sa Aforikaborwa. 

O ne a tsaya karolo kwa Sejaneng sa Lefatshe sa Hockey sa Basadi sa 2018.

## Metswedi
Agness Musase

**Agness Musase** (o tshotswe ka ngwaga wa 1997 , kgwedi ya  Phukwi e thola malatsi a le lesome ) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Zambia yo o tshamekang e le mosireletsi wa setlhopha sa setšhaba sa basadi sa Zambia. O ne a gaisana le Zambia kwa Sejaneng sa Ditšhaba sa Basadi sa Aforika sa 2018, a tshameka mo metshamekong e le meraro.

Musase o ne a bidiwa mo setlhopheng sa Zambia sa Sejana sa Lefatshe sa Basadi sa FIFA sa 2023.

## Dietsele
**Zambia**

* Bommampodi ba Basadi ba COSAFA: 2022

## Metswedi


## Bona tse dingwe

* Agness Musase kwa Socerway.com
* Agness Musase  kwa FBref.com 
* Agness Mubase kwa Olympedia
Casey Motsisi

**Karabo Moses Motsisi** (1932 – 1977), yo a itsegeng thata ka leina la **Casey Motsisi** kgotsa **Casey "Kid" Motsisi**, e ne e le mokwadi wa dikhutshwe le mmega-dikgang wa MoAforika Borwa.

## Baokerafi

Casey Motsisi o tsetswe mo Western Native Township (e e neng ya tla ya bitswa Westbury) mo Johannesburg, Aforika Borwa, ka 1932. He attended sekolo se se potlana sa Madibane, a ithuta le bo Stanley Motjuwadi. O ne a rutwa dithuto tsa ditso le tsa seEsemane ke Can Themba, yo a neng a nna mokaedi wa gagwe wa go-ya-go-ileng. Motsisi o ne a tsene sekolo sa ithutelo-borutabana kwa Pretoria Normal. Ene le Motjuwadi be ne ba thulanya dithogo go nna barulaganyi ba mmakasene wa sekolo, o bitswa Normalite. Motsisi o ne a kojwa kwa sekolong seo morago ga go gana go supa mokwadi wa pego e fatlhang mo mmakaseneng (go ya ka Motjuwadi, e ne e kwadilwe ke Basil "Doc" Bikitsha). Morago ga go tlogela sekolo sa ithutelo-borutabana, o ne a direla pampiri e e neng ya tswalwa go se lebaka e butswe (morulaganyi e ne e le Can Themba).

Motsisi e ne e le mmega-dikgang wa mmakasene wa Drum go fitlhela 1962, a bo a tloga a ya go direla The World, mme a noela Drum ka 1974. O ne a kwala kholomo ya "Bugs," e e neng e le ya dinyao e bile e kgatlhisa, e e neng e tlhangwa e le dipuisano le ditherisano magare ga matsetse a le mabedi. O ne gape a a kwala Kholomo ya "On the Beat," e e neng e remeletse mo maitemogelong a ga Motsisi ka botshelo jwa 'tsatsi le 'tsatsi mo mafelong a nnotagi le mo lekeišaneng. Motsisi o ne a kwala ka botshelo jwa 'tsatsi le 'tsatsi jwa MaAforika Borwa go akgela a sa kgwe mathe ka seemo sa tshiamologo mo pusong ya thaolele.

## Metswedi
Olivia Phikani

**Olivia Phikani** ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Malawi mo basireletsing ba setlhopha sa setšhaba le Setlhopha sa Kgwele ya Dinao sa Basadi sa Ntopwa se se fentseng Kgaisano ya Bosetšhaba ya Basadi ya FAM ya 2022. 

## Botshelo
Dikgaisano tsa setšhaba tsa basadi tsa FAM tsa 2022 di ne tsa rarabololwa fa setlhopha sa gagwe sa Setlhopha sa Kgwele ya Dinao sa Basadi sa Ntopwa se ne se fenya Ascent Academy mo go thunyeng diphenalethi morago ga gore motshameko o fele ka go tshwana ka 1-1. Phikani e ne e le mongwe wa batshameki ba le batlhano ba Ntopwas ba ba neng ba tsaya diphenalethi tse tlhano tse di neng tsa fenya.Ka Phatwe 2023 setlhopha se se tlhophilweng ke James Sangala se ne sa ya kwa Durban mo Aforikaborwa go ya go tsaya karolo mo Dikgaisanong tsa Ditlhopho tsa Liki ya Basadi ya CAF/ Cosafa.

Ka kgwedi ya Moranang o ne a ya kwa Aforika Borwa e ne e le karolo ya setlhopha se se neng se tshameka metshameko e le mebedi kgatlhanong le setlhopha sa setšhaba sa kgwele ya dinao sa basadi sa Aforika Borwa. Setlhopha se ne sa felelwa ke maatla ka ntlha ya tlhakatlhakano e e neng ya dira gore bokgaitsadi ba ga Temwa le Rose Kabzere ba se ka ba nna teng.

E ne e le karolo ya setlhopha sa bosetšhaba sa Maggie Chombo-Sadiki sa dingwaga tse di ka fa tlase ga 20 se se neng sa fenya setlhopha sa Rephaboliki ya Bogare jwa Aforika mo motshamekong o o neng o tshamekelwa kwa lebaleng la metshameko la bosetšhaba la Bingu. O ne a nosa nno ya boraro a oketsa ka tse pedi ke Fatima Lali e e neng ya felela ka phenyo ya 3-1.

Ka Seetebosigo 2025 o ne a tlhophiwa go nna karolo ya setlhopha sa Bosetšhaba sa Malawi se se nonofileng sa 24 sa ga Lovemore Fazili go tshameka le Morocco kwa Casablanca. O ne a tlogela setlhopha sa Basadi sa Kukoma Ntopwa go ya go kopanela le mokatisi le setlhopha sotlhe se se neng se ikatisa kwa Blantyre pele ga ba tsamaya. O ne a le mo setlhopheng sa bafemedi mme ba ne ba tlhokomelwa thata ke mokatisi.

## Metswedi
Memory Ngonda

**Memory Ngonda** (o tshotswe ka gwaga wa 1998 , kgwedi ya Tlhakole e thola malatsi a le lesome le bongwe ) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Namibia yo o tshamekang e le motshameki wa bogare mo setlhopheng sa Super League sa Basadi sa Namibia Tura Magic FC le setlhopha sa setšhaba sa basadi sa Namibia. O ne a le karolo ya setlhopha kwa Dikgaisanong tsa Basadi ba Aforika tsa 2014. Mo maemong a tlelapo o ne a tshamekela SOS Motse wa Bana FC kwa Namibia.

## Metswedi
GBV mo Aforika Borwa

thumb|Dikgoka tsa bong(GBV)

## '''Tiriso ya Dikgoka ka Ntlha ya Bong (GBV)'''
Dikgoka tsa bong, go buiwa go le gantsi e le banna ba ba dirisang dikgoka go betsa le go gatelela basadi. Tlhaloso e e tseneletseng ka ga dikgoka tsa bong e bong GBV (Gender-Based Violence),  ke tsotlhe tsa tiriso ya dikgoka kgotsa tshotlego e e diragalang ka ntlha ya bong jwa motho (gore ke monna kgotsa mosadi). Dikgoka tseno di ka ama basadi, banna le bana, mme bontsi jwa tsone di ama basadi le bana ba basetsana thata.

### '''Mefuta ya dikgoka tsa bong'''
Dikgoka tsa bong di ka tlhagelela ka ditsela tse di farologaneng, tse di akaretsang**,** dikgoka tsa mmele e leng go itewa, go gobadiwa kgotsa go dirisiwa tsotlhe tse di ka utlwisang motho botlhoko jwa mmele. Dikgoka tsa maikutlo (psychological/emotional abuse) go nyatsa, go sokela, go tshosa kgotsa go laola motho ka mafoko kgotsa maitsholo.Dikgoka tsa thobalano, go pateletsa motho go dira thobalano a sa rate, a sa batle kgotsa go mo ama ka tsela e e sa amogelesegeng. Mefuta yotlhe e e ka dirwa ke motho wa monna kana wa mosadi go yo mongwe.

### '''Thuto ka ga dikgoka tsa bong'''
Mo nageng ya Aforika Borwa, ke tshwanelo e bile go a tlhokega gore go nne le thuto go batho ka ga dikgoka tsa bong ka gonne ka metlha le matsatsi go nale dikgetse di le dintsi gore bana, basadi le banna ba bolaiwa kana go betelelwa mme ngwaga ka ngwaga dinomoro di ya kwa godimo. Ka jalo thuto le gore fa motho a itemogela sengwe se se ntseng jalo a ka dira eng ke engwe ya thuso go thibela ditiro tseo

## Metswedi
Qhawekazi Mazaleni

thumb|Qhawekazi Mazaleni kwa Soweto TV
**Qhawekazi Mazaleni** o tshotswe ka ngwaga wa 2001. Ke lekgarebe la mo Afrika Borwa le le ne la nnang letshwao la bontle, botlhale le boikaelelo. Ke mmampodi wa kgaisano ya bontle wa Aforika Borwa yo o neng a nna mmabontle wa Aforika Borwa ka 2025. O setse a fitlheletse dilo tse di botlhokwa mo botshelong jwa gagwe le mo tirong ya gagwe. Tsela e a neng a atlega ka yone e bontsha gore o ne a ineetse, a nonofile e bile a ikemiseditse go dira diphetogo mo setšhabeng sa gaabo. 

## Botshelo jwa gagwe jwa pele
Qhawekazi Mazaleni o tsholetswe le go golela kwa Gonubie, toropo e e gaufi le lotshitshi lwa Lontone Botlhaba. E re ka a ne a goletse mo lelapeng le le neng le mo tshegetsa e bile le rata maemo, o ne a tlhotlheletsega go tloga a sa le monnye gore a batle go rutega le go direla ba bangwe. Ga jaana o nna kwa Randburg, koo a tswelelang go aga tiro ya gagwe ya seporofešenale le ya setšhaba. 

Tlhotlheletso ya lelapa e nnile le seabe se segolo mo loetong lwa gagwe. Kgaitsadie yo mogolo, Homba Mazaleni, e ne e le mongwe wa ba le batlhano ba ba neng ba tsenela kgaisano ya Miss South Africa 2023. Go kopana le lefatshe la dikgaisanyo tsa bontle go ne ga thusa Qhawekazi go nna le boikanyo le go rata maemo, go mo rotloetsa go latela tsela e e tshwanang.

## Thuto le tiro
Mazaleni o gatelela thata go atlega mo dithutong tsa sekolo. O bone dikirii ya gagwe  kwa yunibesithi ya Stellenbosch. Ga jaana o tsweletsa dithuto tsa gagwe kwa yunibesithing ya Pretoria.Thutego ya gagwe e supa boineelo jwa gagwe mo kgolong ya botlhale le maitlamo a gagwe a go nna le seabe se se nang le bokao mo setšhabeng, segolo thata mo go tsa boitekanelo le thuto.

Qhawekazi Mazaleni ke ngaka ya puo e e nang le bokgoni, e leng tiro e e mo letlang go thusa batho ba ba nang le mathata a go bua. Mo godimo ga tiro ya gagwe ya boitekanelo, gape ke mokwadi wa dibuka tsa bana, a dirisa go anela dikgang jaaka sediriswa sa go ruta le go tlhotlheletsa megopolo ya bana. Gantsi fa a kwala o bua thata ka go naya batho maatla, go ba ruta go bala le go kwala le go ba emela.

## Metswedi
Masali Baduza

**Masali Baduza** (o tshotswe ka di 12 Mopitlo 1996) ke motshameki wa kwa Afrika Borwa. O itsege thata ka go tshameka e le 

Serphy Hardley mo terameng ya BBC ya Noughts + Crosses le go tshameka e le Michaela Stirling mo terameng ya Netflix ya Bridgerton.

## Botshelo jwa gagwe
Baduza o tsholwetse kwa East London, Eastern cape, Afrika Borwa Ke ene yo gofejane mo baneng ba le batlhano, rragwe o ne a bereka e le mmegadikgang, mmagwe o ne a bereka e le modirela puso. Morago ga sekolo se segolwane, Baduza o ne a fudugela kwa United States go ya go ithuta kwa New York Film Academy kwa Los Angeles, a fetsa ka ngwaga wa 2016 ka Associate of Fine Arts mo difiliming. Morago ga g fetsa o ne a boela Afrika Borwa, kwa a neng a bereka mo diterama. Baduza o bua dipuo tse pedi SeXhosa le Sekgoa.

## Tiro
Baduza o simolotse tiro ya gagwe ya go nna motshameki mo Afrika Borwa, go akaretsa le go tshameka The taming of the Shrew kwa Maynardville Open-Air Theatre. Moragonyana o ne a tlhagelela mo thulaganyong ya borukutlhi ya Afroka Borwa ya Trackers, e e neng e le lenaneo la M-Net le le neng le dira sentle ka ngwaga wa 2019.

## Difilimi

## Metswedi
Mmasepala wa Selegae wa Lekwa-Teemane

Khansela ya mmasepala e na le ditokololo di le lesome le bone tse di tlhopilweng ke boemedi jo bo tlhakaneng jwa ditokololo . Ba le supa ba tlhopiwa ka go bouta ga ntlha mo diwotong di le supa, fa ba le supa ba ba setseng ba tlhopiwa go tswa mo manaaneng a makoko gore palogotlhe ya baemedi ba makoko e lekane le palo ya diboutu tse di amogetsweng. Mo ditlhophong tsa la bo 1 Ngwanaitseele 2021 lekgotla la Bosetšhaba la Aforika (ANC) le ne la latlhegelwa ke bontsi jo bo feletseng mo khanseleng.
Hlengiwe Mkhaliphi

Mkhaliphi ke leloko le le simolotseng Balwela Kgololesego ya Ikonomi, lekoko le le tlhomilweng ka Phukwi 2013 mme ga jaana le eteletswe pele ke Julius Malema.  O ne a tlhopiwa go nna mongwe wa maloko a palamente a ntlha a lekoko ka Motsheganong 2014. Ka Sedimonthole wa one ngwaga oo, o ne a tlhopiiwa go nna motlatsamokwaledikakaretso wa ntlha wa lekoko. 

Mkhaliphi o boetse kwa Palamenteng morago ga ditlhophokakaretso tsa 2019. Kwa khonferenseng ya lekoko ka Sedimonthole, o ne a tlhophiwa go nna motlatsa mokwaledi-kakaretso lekgetlo la bobedi, mme o ne a gana go tlhophiwa. Poppy Mailola o ne a tlhophiwa go mo tlhatlhama.  O ne a tlhopiwa gape go nna leloko la Kokoano Bosetšhaba ka ditlhophokakaretso tsa 2024. 

## Metswedi
Sarah Uwera

**Sarah Uwera** (o tshotswe ka 1 Ferikgong 1996) ke motshameki wa kirikete wa Rwandae bile e kile ya bo e le mokapotene wa setlhopha sa kirikete sa basadi sa Rwanda.Uwera o simolotse go tshameka kirikete la ntlha ka 2012, mme gape o ne a tshamekela setlhopha sa Rwanda sa ba ba ka fa tlase ga dingwaga di le lesome le boferabongwe. 

Ka ngwaga wa 2019, Ferikgong, Uwera o ne a tsenngwa mo setlhopheng sa Rwanda mo metshamekong ya bone ya ntlha ya setšhaba ya Basadi ya Twenty20 (WT20I), kgatlhanong le Nigeria.Uwera o dirile motshameko wa gagwe wa ntlha wa WT20I ka la bo 26 Ferikgong 2019, mo Rwanda kgatlhanong le Nigeria kwa Lebaleng la setšhaba kwa Abuja, mme o ne a ntsha dipoelo di le tharo fela.Ka Motsheganong 2019, Uwera o ne a bidiwa mo setlhopheng sa Rwanda sa kgaisano ya 2019 ya ICC ya Ditlhopho tsa Basadi tsa Aforika kwa Zimbabwe.Ka Lwetse 2019, Uwera o ne a bidiwa mokapotene wa setlhopha sa Rwanda, mo kgatong ya go boela morago ya loeto lwa bone lwa dinaga tse pedi kgatlhanong le Nigeria. Ka Motsheganong 2021, Uwera o ne a bidiwa gape jaaka mokapotene wa setlhopha sa bosetšhaba, mo lekgetlong leno mo Kgaisanong ya T20 ya Basadi ya Kwibuka ya 2021 kwa Rwanda.Uwera o rile o itumelela go nna karolo ya kgaisano le gore setlhopha se mo maikutlong a a siameng. Ka Phatwe 2021, Marie Bimenyimana o ne a tsaya sebaka sa ga Uwera jaaka mokapotene wa setlhopha sa Rwanda pele ga kgaisano ya 2021 ya Sejana sa Lefatshe sa Basadi sa ICC sa T20 sa Aforika.

## Metswedi
Marie Bimenyimana

**Marie Bimenyimana** (o tshotswe ka kgwedi ya Ngwanatseele e thoa malatsi  ale  masome a mararo,  ka ngwaga wa 1996) ke motshameki wa kirikete wa Rwanda mme ga jaana ke mokapotene wa setlhopha sa kirikete sa basadi sa Rwanda. O dirile motshameko wa gagwe wa ntlha wa setšhaba wa Basadi wa Twenty20 (WT20I) wa Rwanda ka la bo 26 Ferikgong 2019, kgatlhanong le Nigeria, mo motshamekong wa ntlha wa WT20I wa loeto lwa Rwanda lwa go ya kwa Nigeria. E ne e le motshameko wa ntlha wa WT20I go tshamekiwa ke Rwanda.

Ka Motsheganong 2019, o ne a bidiwa mo setlhopheng sa Rwanda sa kgaisano ya 2019 ya ICC ya Ditlhopho tsa Basadi tsa Aforika kwa Zimbabwe.Ka Seetebosigo 2019, o ne a bidiwa mo setlhopheng sa Rwanda sa Kgaisano ya Basadi ya T20 ya Kwibuka ya 2019 kwa Rwanda. Ka la bo 21 Seetebosigo 2019 o ne a ntsha dino di le lekgolo le lesome le bone a sa tswa kgatlhanong le Mali, e leng dino tse e neng e le lekgolo la ntlha la dingwaga la Basadi ba Rwanda mo motshamekong wa WT20I.Ka Motsheganong 2021, o ne a bidiwa mo setlhopheng sa Rwanda sa Kgaisano ya Basadi ya T20 ya Kwibuka ya 2021 kwa Rwanda. Ka Phatwe 2021, Bimenyimana o ne a tsaya sebaka sa ga Sarah Uwera jaaka mokapotene wa setlhopha sa Rwanda, pele ga kgaisano ya 2021 ya Sejana sa Lefatshe sa T20 sa Basadi sa ICC sa Ditlhopho tsa Aforika.Ka Seetebosigo 2022 Bimenyimana o ne a tlhophiwa gape go nna mokapotene wa setlhopha sa Rwanda sa Kgaisano ya Basadi ya T20 ya Kwibuka ya 2022. Ka Mopitlwe 2023 Bimenyimana le ene o ne a tlhophiwa go nna mokapotene wa setlhopha sa Rwanda mo Dikgaisanong tsa Taletso tsa Nigeria tsa 2023.

## Metswedi
Naome Bagenda

**Naomi Kayondo Bagenda** (o tshotswe ka 15 Motsheganong 1990) ke motshameki wa kirikete wa Uganda,motsamaisi wa metshameko le mokapotene wa pele wa setlhopha sa bosetšhaba sa kirikete sa basadi sa Uganda. Jaaka motshameki, o ne a le karolo ya setlhopha sa Uganda se se neng sa fenya Dikgaisano tsa Bommampodi ba Aforika ka Phatwe 2018 tse di neng di tshwaretswe kwa Namibia. O dirile lekgetlo la gagwe la ntlha la setšhaba  la Basadi la Masome a mabedi le bobedi (WT20I) mo Uganda kgatlhanong le Kenya mo Motseletseleng wa Dikgaisano tsa Victoria wa 2019 ka kgwed ya Moranang e thola malatsi ale marataro ka ngwaga wa 2019. 

## Dithuto
Naomi Kayondo o tsholetswe kwa Kampala ke Edward Kayondo, ngaka, ka la bo 15 Motsheganong 1990. Gape ke kgaitsadie yo mmotlana wa Motshameki wa Kirikete wa Uganda Hamu Kayondo.

O tsene kwa sekolong sa Kings, kwa Budo mme gape a dira MSc mo go tsa Ditsha kwa mmadikolong wa kwa ya Nottingham Trent. 

## Tiro ya kirikete
Naomi Kayondo o ne a tshameka kirikete kwa tshimologong mo ngwageng wa gagwe wa ntlha kwa sekolong se segolo pele ga a tlhophiwa go emela Uganda mo setlhopheng sa bosetšhaba sa kirikete sa basadi sa Uganda sa U-19 fa a ne a le mo ngwageng wa gagwe wa boraro kwa sekolong se segolo . Mo nageng ya rona, o tshameka mo Soroti Challengers CC. Go tloga ka Ferikgong 2020, e ne e le mothusa mokatisi wa setlhopha sa kirikete sa basadi sa Uganda U-19Ka Mopitlwe 2023, Bagenda o ne a nna mongwe wa batshameki ba ntlha ba le lesome le bobedi ba basadi ba Mokgatlho wa Kirikete wa Uganda go newa dikonteraka tsa bogareng.

## Metswedi
Marta Alberto

**Martha Samuel Alberto** (o tshotswe ka ngwaga wa 1995, kgwedi ya Tlhakole e tlhola malatsi a  le lesome) ke motshameki wa kgwele ya diatla wa Angola wa Primeiro de Agosto le setlhopha sa setshaba sa Angola.

O ne a emela Angola kwa 2017 Women's Handball Championship kwa Jeremane le 2021 World Women's Handball Championship kwa Spain.

## Metswedi


## Tse di kwa ntle
* Marta Samuel Alberto kwa International Handball Federation
* Marta Alberto kwa Olympics.com
* Marta Alberto kwa Paris 2024 Summer Olympics
Azenaide Carlos

**Azenaide Danila José Carlos** (o tshotswe ka 14 Seetebosigo 1990), yo gape a itsiweng jaaka Zizica, ke motshameki wa kgwele ya diatla wa Angola wa ŽRK Crvena Zvezda le setlhopha sa kgwele ya diatla sa Angola.

O ne a tsaya karolo kwa Dikgaisanong tsa Lefatshe Lotlhe tsa Kgwele ya Diatla tsa Basadi tsa 2011 kwa Brazil,le kwa Diolimpiking tsa 2008, 2012, 2016, tsa 2020 le 2024.

Azenaide o ne a feditse nako yotlhe ya gagwe mo setlhopheng sa Angola sa Primeiro de Agosto. Ka Ferikgong 2014, o ne a fudugela kwa setlhopheng se segolo sa Petro Atlético.

## Metswedi
Izel Bezuidenhout

Go tswa mo Wikipedia, encyclopedia e e gololesegileng

**Izel Bezuidenhout** (o tshotswe ka 25 Ngwanatsele 1998) ke motshameki wa difilimi wa Aforika Borwa. O simolotse tiro ya gagwe a sa le ngwana. O itsege thata mo lefatsheng ka bophara ka ditiro tsa gagwe mo difiliming *[[Flatland]]* (2019) le *[[Wild is the Wind]]* (2022).

## Botshelo jwa ntlha le thuto
Bezuidenhout o tswa kwa ''Pretoria''. Rraagwe, Hannes, ke moruti. Mmaagwe ke Lucia.

Bezuidenhoout o ithutile kwa sekolong se segolo sa Hoerskool Eldoraigne kwa Centurion. Ka 2012, o ne a tsena mo lenaneong la sekolo sa selemo kwa Royal Academy of Dance kwa London. Morago ga moo, o ne a tsaya thuto ya go tshameka difilimi ya dikgwedi di le thataro kwa New York City.

## Tiro
Bezuidenhout o ne a na le dingwaga di le 11 fa a bona seabe sa gagwe sa ntlha mo terameng, mme a na le dingwaga di le 14 fa a tlhagelela mo filiming ya gagwe ya ntlha, filimi ya botswerere jwa batlhotlhomisi ba bašwa ya 2014 *Agent 2000: Die Laksman*, a tshameka seabe sa Chante-Amoré Naudé. Ngwaga o o latelang, o ne a tshameka mofuta o monnye wa sebapadi se se ka sehlohong sa Charlene Brouwer mo filiming *[[Dis ek, Anna]]*, mme gape a dira tshimologo ya gagwe mo thelebisheneng ka *Bloedbroers*.

Bezuidenhout o ile a tswelela go nna le ditiro mo difiliming tse dingwe tse di jaaka *Mignon Mossie van Wyk* (2016), *[[Bram Fischer]]* le *[[Vaselinetjie]]* (tsotlhe 2017). Ka 2018, o ne a tsena mo serialeng e e telele ya thelebishene *7de Laan* e le Kyla Welman, mme a bo a boela gape mo seabe seo ka 2023.

Bezuidenhout o ne a tshameka mmogo le Nicole Fortuin mo filiming ya 2019 *[[Flatland]]* e e eteletsweng pele ke Jenna Bass, e e neng ya bontshiwa kwa Berlinale le kwa Toronto International Film Festival (TIFF).

Ka 2021 le 2022, Bezuidenhout o ne a nna le ditiro mo dikarolong tsa boraro le bone tsa seriale ya bosenyi ya kykNET e e bidiwang *[[Spoorloos]]*, a tshameka seabe se se boeletswang sa Giselle mo karolong ya boraro (*Steynhof*), le sebapadi se se ka sehlohong Emma Eloff a tshameka le Bobby van Jaarsveld mo karolong ya bone (*Die Eiland*). O ne a kopane le van Jaarsveld a sa le ngwana kwa nngwe ya dikonsateng tsa gagwe. Gape ka 2022, o ne a tlhagelela mo filiming ya Netflix *[[Wild is the Wind]]*.

## Lenaneo la difilimi
Difilimi

### Thelebishene

## Ditshupiso
Eric Molale

**Eric Mothibi Molale** ke radipolotiki wa Motswana le morutabana yo o neng a direla jaaka Tona ya Dipalamo le Ditlhaeletsano mo  Botswana. O ne a tlhophiwa mo maemong ke Tautona Mokgweetsi Masisi ka 2019. Paka ya gagwe e ne ya fela ka 1 Ngwanatsele 2024.

## Metswedi
Thari Motlhagodi

**Thari Wilson Motlhagodi** e ne e le rapolotiki wa Motswana. O emetse Mochudi kwa khuduthamaga ya Botswana go simolola ka 1965 e le leloko la lekoko la kganetso la Botswana People's Party .

## Ka Botshelo
Thari Wilson Motlhagodi  e ne e le mongwe wa maloko a ntlha a Botswana People's Party, mme o ne a tlhophiwa ka ngwaga wa 1965 go nna Mopalamente wa Mochudi kwa Khuduthamaga ya Botswana.  Ka nako ya Palamente ya ntlha ya Botswana, Motlhagodi e ne e le mongwe wa maloko a le mararo fela a Lekoko la Batho la Botswana, mmogo le Kenneth Nkhwa le Philip Matante .   Fa a tlhophiwa, Motlhagodi o ne a kopanela le Nkhwa mo go bitseng thulaganyo ya boipuso e e bonya, ba supa poifo ya dikhuduego tsa ka fa gare le matshosetsi a kwa ntle go tswa kwa dipusong tse di mabapi.  Motlhagodi o tlhalositswe jaaka mongwe wa "ditlhaka tsa molelo  ja  maloko a Botswana People Party" tsa nako  ya gagwe. 

## Ditshupiso
BaHambukushu

Morafe wa '''Mbukushu'''  o oitsegeng gape ka **Hambukushu**, ke morafe wa letso la Bantu , oo buang Bantu ka tlholego go tswa mo Borwa jwa Aforika. Ke karolo e tona ya morafe wa Lozi mme o ikadile mo mafatsheng a Angola, Botswana, Namibia le Zambia,  ka dipalo tse di ka nnang dikete dile lekgolo le masome a mabedi (120,000.)

Mo Namibia morafe wa Mbukushu ke one morafe wa mo gae kafa semmolaong kana bogosing  mme ebile gape kewa e metlhano kafa tlase ga bogosi jwa Kavango. Ba bua puo ya Sembukushu ee bidiwang Thimbukushi, 

Morafe wa Hambukushu otswa kwa Barotseland  mme o remeletse thata kwa kwa Ngamiland  mo Okavango Delta.  Batswana ba lefatshe la Botswana ba ba bitsa Mbukushu, fa bone baitspitsa m Hambukushu.Motho ale mongwe gotswa mo morafeng o,oipitsa Mbukushu. originate from Barotseland and primarily reside in Ngamiland, within the Okavango Delta. 

Morafe wa Hambukushu oitsagale ka go bitsa pulà mo Okavango Delta, seo seileng sabafa  setlhogo sa "Baroka Pula ba Okavango".Gape ke ditswerere tsa go dira ditlatlanana le bo mmanki ,le goitse go dirisa letloa go tshwara ditlhapi ga bo mme.

## Tshedimoso/ Tshoboko

## Tikologo le Meraka

## Puo letsa Ditlhaeletsano
Morafe wa  Hambukushu  o bua puo ya Bantu ee itsegeneng ka Mbukushu. Ngwao ka ditso tsa pele di itsege thata mo morafeng wa Bahambukushu, go akaretsa go tlhaba mainane, diane ,dithamalakane selo seo se tsamayang fela jalo le dingwaga.

Mofuta wa puo ya Sembukushu mo motseng kana morafeng o farologaneng mo mafelong, seo se dirang kana se agang go faphega kana bonosi jwa ngwao e.

## Metse ee faphegileng mo morafeng wa Bahambukushu

* Divundu
* Shakawe
* Kangongo
* Andara
* Bwabwata National Park
* Okavango Delta
* Kongola.   

## Metswedi
Neo Matome

{{Infobox person|name=Neo Matome|birth_date=14 Moranang 1990|birth_place=Gaborone, Botswana|occupation=Motshameki|known for=
* MmaNtwakgolo
* MmaMoeng
* The Star}}

**Neo Matome** (o tshotswe ka 14 Moranang 1990) ke motshameki le motsereganyi wa thelebišene wa Motswana yo a tumileng ka tiro ya gagwe mo diterameng tsa mo Botswana ga mmogo le mananeo a mangwe a tsa maranyane a kgaso. O ne a tuma ka ntate ya tlhagelela mo diterameng tsa bo MmaNtwakgo, MmaMoeng, le ya baša ya The Star. Matome o tumile gape ka pueledi mo go tsa botaki jwa banana, go rotloetsa bo mme mo ditirong tsaa bodiragatsi, le go rotloetsa kgolo ya bodiragatsi jo mo gae ka thelebišene le maranyane a kgaso.

## Botshelo jwa kwa bonnyeng le thuto
Matome o tswtswe a bo a golela mo Gaborone, Botswana. O nnile le kgatlhego mo go tsa bodiragatsi a sa le monnye, a tsenelela mekgatlho ya sekolo ya terama le tiragatso tsa tietere tsa mo gae. O ne a tsenelela 'ithutuntso tsa botshameki le dithuto tse di khutshwane tsa bodoragatsi jwa mo ditshwantshong, tse di neng tsamo baakanyetsa tiro mo difiliming le thelebišene.

## Metswedi
Dumezweni Mthimkhulu

**Dumezweni Meshack Mthimkhulu** (14 Sedimonthole 1978 - 2 Lwetse 2024) e ne e le radipolotiki wa Motswana. O ne a direla jaaka Tona ya Tikologo le Bojanala kwa Botswana, a direla mo maemong a go tloga ka Tlhakole 2024 go fitlha a tlhokafala ka Lwetse. Mthimkhulu o ne a tsaya maemo ao mo go Philda Kereng yo o neng a tlhophilwe jaaka Mokomišenara yo Mogolo wa Botswana kwa Nigeria.

Pele ga foo e ne e le Motlatsamodulasetilo wa Moporesitente wa Naga kwa Botswana, a tlhophilwe mo maemong ao ka 2019 ke moporesitente wa ga jaana wa Botswana, Mokgweetsi Masisi. Paka ya gagwe e simolotse ka 13 Tlhakole 2022.

Mthimkhulu o tlhokafetse ka 2 Lwetse 2024.

## Motswedi
Matshelagabedi

**Matshelagabedi** ke motse o o kwa botlhaba jwa Botswana, o dikhilometara di le lesome le bosupa go tswa kwa toropong ya  Francistown ka palo ya batho ba le 3,488ka ngwaga wa 2011: banna ba le 1,706 le basadi ba le 1,782. Motse ono ke legae la motabogi yo o rotseng tiro wa sekgala se se fa gare e bong Glody Dube.

Ka ngwaga wa 2002, go ne ga tlhagoga bolwetse jwa tlhako le molomo kwa Matshelagabedi, mmogo le metse e mengwe e le meraro. Ga gone ga swa dikgomo tse di fetang dikete di le lesome le bobedi mo kgaolong ya Matshelagabedi. Puso e ne ya duela balemi-barui ka madi le diphologolo, mme ya tlhoma thulaganyo ya tiro ya namolo.

Koporasi ya Motlakase ya Botswana e na le polante ya disele ya tshoganyetso ya 70MW kwa Matshelagabedi.

## Metswedi
Ryan de Villiers

Go tswa mo Wikipedia, encyclopedia ya mahala

**Ryan de Villiers** (o tshotswe ka 30 Ngwanatsele 1992) ke motshameki wa difilimi wa Mo-Aforika Borwa. O itsege thata ka karolo ya gagwe jaaka Dylan Stassen mo filiming *[[Moffie]]* (2019). O simolotse tiro ya gagwe mo sethaleng sa terama, mme a bona dikgele tsa Naledi Theatre Awards le Fleur du Cap Theatre Awards.

## Botshelo jwa pele
De Villiers o tswa kwa East London, mme o godile magareng ga Eastern Cape le KwaZulu-Natal. Ke morwa wa motlhokomedi wa tikologo, Div, le morutabana Annette, mme o na le kgaitsadi, Lauren, le morwarraagwe, Keith.

O tsene sekolo kwa *Rivermead Preparatory School* le *[[Stirling High School]]*. O alogile kwa Rhodes University ka 2015 ka Bachelor of Arts, a bona dipase tsotlhe ka maemo a a kwa godimo (distinctions).

Gape o ne a ithuta kwa ntle ga naga kwa United States, kwa *Willamette University* kwa Oregon.

## Lenane la difilimi

## Sethala

## Dikgele le Thopo

## Motswedi
Kai Luke Brummer

Go tswa mo Wikipedia, encyclopedia e e gololesegileng

**Kai Luke Brummer** (gape o kwalwa gotwe Brummer; o tshotswe ka 17 Tlhakole 1993) ke motshameki wa difilimi wa Aforika Borwa. O itsege ka seabe sa gagwe ele Nichlas van der Swart mo filiming *[[Moffie]]* (2019). *[[The Guardian]]* e mo biditse mongwe wa batshameki ba basha ba ba tlhomologileng kwa *[[76th Venice Film Festival]]*.

## Botshelo jwa pele
Brümmer o tsholetswe kwa Johannesburg ke batsadi ba gagwe Jacques le Natalie, mme a godisediwa kwa Henley on Klip. O ne a itsisiwe mo go tshamekeng difilimi ke mmaagwe, yo e neng e le morutabana wa terama.

O ithutile kwa St John's College, Johannesburg. Morago ga moo, o alogile ka 2016 ka lengolo la Bachelor of Arts mo Theatre & Performance ka tlotlo mo go tshamekeng (Acting) kwa University of Cape Town.

O ne a dira ka nakwana jaaka molaodi wa dipontsho (ringmaster) kwa Boswell Wilkie Circus.

## Lenane la difilimi

### Difilimi

### Thelebishene

## Serala

## Dikgelelo le ditlhopho

## Ditshupiso
Liakat Kablay

**Liakat Kablay** (o tlhokafetse ka 2 Diphalane 2024) e ne e le radipolotiki go tswa Botswana. E ne e le Leloko la Palamente ya Letlhakeng-Lephephe go tloga ka 2009 go fitlha a tlhokafala mme a direla jaaka Botswana Democratic Party Chief Whip. 

## Metswedi
Go, Dog. Go!

***Go, Dog. Go!*** ke motseletsele wa thelebišene wa Amerika o o tlhamilweng ke Adam Peltzman. E ne ya gasiwa mo Netflix ka 26 Ferikgong 2021.

## Baanelwa

* **Tag Barker** ke ntša ya mmala wa namune.
* **Scooch Pooch** ke ntša e nnye e pududu.
* **Ma Barker** ke ntša e phepole.
* **Paw Barker** ke ntša e e borokwa.
* **Cheddar Biscuit** ke ntša e tshweu.
* **Spike Barker** ke ntša e khibidu.
* **Gilber Barker** ke ntša e tshetlha.
* **Grandma Marge Barker** ke ntša ya kgale e phepole.
* **Grandpaw Mort Barker** ke ntša ya kgale.
* **Yip Barker** ke ntša e nnye e phepole.
* **Sgt Pooch** ke ntša e pududu.
* **Frank** ke ntša e tshetlha.
* **Beans** ke ntša e tala.
* **Lady Lydia** ke poodle e pinki.
* **Gerald** ke ntša e pududu.
* **Muttfield** ke ntša e phepole.
* **Manhole Dog** ke Golden Retriever.
* **Mayor Sniffington** ke ntša e phepole.
* **Sam Whippet** ke ntša e pududu.
* **Tenor** ke ntša e telele ya mmala wa namune.
* **Bass** ke ntša e nnye e phepole.
* **Alto** ke ntša e pududu.
* **Beefsteak** ke chihuahua e pinki.
* **Wind Swiftly** ke ntša e phepole.
* **Tread Lightly** ke ntša e tala.
* **Doug** ke ntša e tshetlha.
* **Wagnes** ke ntša e pududu.
* **Hambonio** ke ntša e khibidu.
* **Big Dog** ke ntša e kgolo e tshweu.
* **Little Dog** ke ntša e nnye e phepole.
* **Coach Chewman** ke ntša e khibidu.
* **Gabe Roof** ke ntša e tshetlha.
* **Waggs Martinez** ke ntša e phepole.
* **Flip Chasely** ke ntša e e borokwa.
* **Catch Morely** ke ntša e pududu.
* **Donny Slippers** ke ntša e khibidu.
* **Bernard Rubber** ke nša e nnye e tala.
* **Kit Whiskerton** ke katse e phepole.
* **Fetcher** ke ntša e pududu.
* **Kelly Korgi** ke ntša e pinki.
* **Sandra Paws** ke ntša e pududu.
* **Checkered Wag** ke ntša e ntsho le e tshweu.
* **Rhonda** ke ntša e nnye e pududu.
* **Chili** ke ntša e khibidu.
* **Franny** ke ntša e nnye e e borokwa.
* **Bowser** ke ntša e pududu.
* **Cam Snapshot** ke ntša e pinki.
* **Early Ed** ke ntša e tala.
* **Onlooker Dog** ke ntša e tshetlha.
* **Brutus** ke ntša e pududu.
* **Marcus Worms** ke ntša e pinki.
* **Truck Driver** ke ntša e tala.
* **Darrell** ke ntša e pududu.
* **Sandwich Dog** ke ntša e phepole.

## Metswedi


## Dikgolagano tse di ko ntle

* 
*
Menzi Ngubane

**Menzi Ngubane** (28 Phatwe 1964 - 13 Mopitlo 2021) e ne e le modiragatsi wa moAforika Borwa, o itsegeng thata ka go diragatsa e le Sibusiso Dlomo mo motshamekong wa segwana sa ditshwantsho wa [''Generations''<sup>[2]</sup>](https://tn.wikipedia.org/wiki/:en:Generations_%28South_African_TV_series%29) go tswa 2003 go fitlha 2014. Ngubane o tsere karolo mo dikgasong tsa ko Aforika Borwa, go akaretsa *[[:en:Yizo_Yizo|Yizo Yizo]], Ashes to Ashes, Gold Diggers, le Heist.* Ka 2016, a diragatsa mo *Isibaya,* e le mookamedi wa dikoloi tsa puso yoo kileng a bo a sa ikanyege.[5]

Ngubane o tlhagile gangwe le gape mo ditshwantshong tsa Aforika Borwa, jaaka *[[:en:How_to_Steal_2_Million|How to Steal 2 Million]]* (2011), a bidiwa Jack, a na le John Kani, Terry Pheto le Rapulana Seiphemo .Kgaso ye e ne ya di goga ko pele mo Best Picture ka Africa Movie Academy Awards tsa 2012.Mo godimo ga moo, e ne e le moanelwa mogolo mo go tse dingwe jaaka *In My Country* (2004) e le Dumi Mkhalipi, mo Askari (2001) a bidiwa Patrick Khumalo, le mo *The King's Messenger* (1990) a ya ka leina la Poacher.

O ne a fenya dikgaisano tsa SAFTA ka go bo a nnile modiragatsi yoo gaisitseng botlhe mo terameng ya *Isibaya*.[1]

O ne a golagantswe le Sikelelwa Sishuba ka nyalo.Ngubane o ne a gatelelwa ke bolwetse dingwaga di le mmalwa, mo a ileng a abelwa philo, go fitlhela go tlhokafaleng ga gagwe.

Ngubane o tlhokafetse morago ga setlhaselo sa boboko ka kgwedi ya Mopitlo a le di 13 ka ngwaga wa 2021, a le dingwaga tse 56.[1]Malatsi a le mararo morago ga loso la gagwe, rraagwe wa dingwaga tse 90, Ndodeni Ngubane, le ene a tlhokafala. Ba ne ba fitlhwa botlhe ka bobedi, tirelo ya dintsho e le kwa legaeng lwa bone kwa Ladysmith .[2]
Machana Shamukuni

**Machana Ronald Shamukuni** ke radipolotiki wa Motswana yo o neng a direla jaaka Tona ya Bosiamisi fa e sale lefapha le tlhamiwa ka 2022 go fitlha ka 2024. E ne e le Leloko la Kokoano Bosetšhaba la kgaolo ya Chobe go tloga ka 2014 go fitlha ka 2024.

## Tiro
Shamukuni o ne a tlhophiwa go emela Chobe mo Kokoanong ya Bosetšhaba mo ditlhophong tsa kakaretso tsa 2014 fa a ne a fenya mokgethi wa BCP Gibson Nshimwe, a amogela diboutu di le 4,114 go feta tsa ga Nshimwe di le 3,166. Ka nako ya gagwe ya ntlha, Shamukuni o ne a tlhophiwa go nna Mothusa Tona ya Merero ya Moporesitente. O ne a fenya ditlhopho tsa 2019 kgatlhanong le mokgatlhô wa UDC Simasiku Mapulanga, a amogela diboutu di le 4,575 kgatlhanong le tsa ga Mapulanga di le 3,200. Fa paka ya gagwe ya bobedi e simologa, Moporesitente Mokgweetsi Masisi ga a ka a mo boloka mo kabineteng e ntšhwa. Ka Pherekgong 2022, Masisi o ne a thapa Shamukuni jaaka Tona ya Ditiro, Tlhagiso ya Badiri le Tlhabololo ya Bokgoni. Moragonyana mo ngwageng oo, Masisi o ne a tlhoma Shamukuni jaaka tona ya Lefapha la Bosiamisi le le neng le sa tswa go tlhomiwa.

## Metswedi
Boyce Sebetela

**Boyce Lephimotswe Sebetela** ke radipolotiki wa Motswana yo o kileng a dira jaaka leloko la Palamente ya Pan-African le Palamente ya Botswana e e emetseng Palapye, mme o dirile jaaka Tona ya Ntlha ya Botswana ya Badiri go tloga ka 2021. Pele ga moo, o ne a dira jaaka Tlhogo ya Leano la Debswana. 

## Metswedi
Kabo Neale Sechele Morwaeng

**Kabo Neale Schele Morwaeng** ke mopolotiki wa Motswana le morutabana. Ke Tona ya ga jaana ya moporesitente wa naga kwa Botswana, ka a ne a tlhophilwe mo maemong ao ka 2019 ke moporesitente wa ga jaana wa Botswana, Mokgweetsi Masisi. Nako ya gagwe ya go busa e simolotse ka 13 Tlhakole 2022.

## Metswedi
Jane de Wet

Go tswa mo Wikipedia, encyclopedia ya mahala

**Jane de Wet** ke motshameki wa difilimi le motantsi wa Mo-Aforika Borwa.

## Botshelo jwa gagwe
De Wet o tswa kwa Somerset West, kwa Western Cape. O ne a simolola go lemoga bokgoni jwa gagwe mo botaki jwa tiragatso (performing arts) e le motantsi, mo tiragalong ya go bina (recital) kwa *De Hoop Primary School*.

O ne a fetisa matric kwa *[[Parel Vallei High School]]*, mme a tswelela go aloga kwa Stellenbosch University ka 2017 ka Bachelor of Communications mo dithutong tsa botsamaisi (management sciences).

## Tiro
De Wet o simolotse tiro ya gagwe mo sethaleng, mme a bidiwa *Most Promising Actress* ka 2012 mo *ATKV Tienertoneelfees*. Ka 2014, o ne a fenya Best Actress mo *ATKV Tienertoneelfees*, gape Best Actress mo *Durbanville Tienertoneelfees*, le Best Actress mo *Fraserburg Logan Toneelfees*.

De Wet o ne a tshameka karolo ya Alexis “Lexi” Summerveld mo letotong la sephiri (mystery series) la Showmax la 2019, *[[The Girl from St. Agnes]]*.[2] Mo ngwageng oo, o ne a tsena mo filiming la ntlha ka karolo e nnye mo *[[Moffie]]* le jaaka Marthella Steencamp mo *Griekwastad*. Ka ntlha ya *Griekwastad*, o ne a fenya Most Promising Young Talent mo *[[kykNET]] Silver Screen Film Festival* ya 2020, mme gape a tlhophilwa mo go Best Supporting Actress in a Feature Film mo *[[South African Film and Television Awards]]* ya 2021.

Ka 2020, De Wet o ne a tlhagelela mo letotong la Vuzu *Still Breathing* le mo difiliming tsa thelebishene *Rage* le *Parable*. Ka 2021, o ne a tsena mo batshameking ba letoto la drama la kykNET *[[Spoorloos]]*, karolo ya boraro *Steynhof*, jaaka Adri von Tonder. Gape o ne a na le karolo e e iponang gangwe le gape jaaka Alice Band mo phetolong ya BBC America ya *The Watch* ya ga Terry Pratchett, mme a tshameka Jackie mo go ntšhwafatso ya *Slumber Party Massacre*.

## Lenane la Difilimi

### Thelebishene

### Dibidio tsa Mmino

### Ditiragalo ts Sethala

## Dikgelelo le Dithopo

## Metswedi
Daniel Kwele

**Daniel Kwele** e ne e le radipolotiki wa Motswana, le mothei-mmogo wa Botswana National Front, mmogo le Kenneth Koma.

## Ka ga ene

Kgabagare Kwele o ne a nna leloko la palamente, a nna tona ya kabinete mme a tsenela Botswana Democratic Party. O ne a tlhokafala ka 1991 mme a fitlhwa kwa Francistown, koo, ka segopotso sa bo 50 sa go tlhomiwa ga lekoko la gagwe, go neng go na le Jubilee. 

## Metswedi
Karabo Gare

**Karabo Socraat Gare** ke radipolotiki le morutabana wa Motswana yo o direlang jaaka Leloko la Palamente (MP) la Moshupa-Manyana go tloga ka 2018. O ntse e le modulasetilo wa Botswana Democratic Party fa e sa le a tlhophiwa ka Motsheganong 2025, a tsaya maemo a Slumber Tsogwane.

O ne a direla mo kabineteng ya ga Masisi la ntlha e le Motlatsa Tona wa Peeletso, Kgwebo le Intaseteri go tloga ka 2019 go fitlha ka 2022, mme morago a nna Tona ya Kgwebo ya Boitshimololedi go tloga ka 2022 go fitlha ka 2024. Nako ya gagwe e simolotse ka 13 Tlhakole 2022 mme ya fela ka 1 Ngwanatsele 2024.

## Ditshupiso
Lihle Dhlomo

Go tswa mo Wikipedia, encyclopedia e e gololesegileng

**Lihle Dhlomo** (o tshotswe ka 1990) ke motshameki wa mosadi wa South Africa. O itsege thata ka dikarolo tsa gagwe mo difilimeng le mo ditlhopheng tsa thelebišene tse di jaaka Seriously Single, The Harvesters, Between Friends: Ithala le HG's Shadow. Ntle le go tshameka, gape ke motsayakarolo wa lentswe (voice-over), modantshi, le moopedi yo o ithutang.

## Botshelo jwa gagwe
O tshotswe ka 1990 kwa Gauteng, South Africa.

## Tiro
Ka 2011, o ne a etela dikolo di le mmalwa ka filimi *Nothing But The Truth* e e neng e laolwa ke Musa Dlamini. Moragonyana, o ne a tshameka mo tiragatso ya sethala e e fenang dikgele ya *Abnormal Loads* e e neng e laolwa ke Neil Coppen. Tiragatso eno e ne ya tshamekiwa gape kwa mafelong a a jaaka Grahamstown le kwa Hilton Arts Festival, Market Theatre le Playhouse. Gape o tlhageletse mo pontshong ya mmino *It's All Fright by Me* e e neng e laolwa ke Themi Venturas.

Ka 2012, o ne a tshameka mo tiragatso *Wizard of OZ* e le modantshi, e e neng e laolwa ke Darren King. Mo ngwageng oo, Dhlomo o ne a newa sekgele sa Motseneledi yo Mosha yo o Gaisang kwa Durban Mercury Theatre Awards ka ntlha ya ditiragatso tsa gagwe tsa sethala. Morago ga moo, ka 2013, o ne a tlhophiwa kwa Naledi Theatre Awards mo karolong ya Tiragatso e e Gaisang ya Motshameki wa Mosadi mo Karolong e e Thusang.

Ka Phatwe 2020, o ne a tshameka mo filiming ya metlae *Seriously Single* e e neng e ka laolwa mmogo ke Katleho Ramaphakela le Rethabile Ramaphakela. Filimi eno e ne ya gololwa ka 31 Phukwi 2020 mo Netflix.

O ne a itsega thata ka karolo ya gagwe ya “Dr Precious” mo letotong le le tumileng la thelebišene *Durban Gen*, le le neng la simolola ka Diphalane 2020. Mo letotong leo, o tshameka e le ngaka ya bomme le botsalo (obstetrician-gynaecologist) yo o nyetsweng ke tlhogo ya bongaka jwa go buwa (Head of Surgery) le monna yo o ratang basadi, Dr Thabo Dlamini, yo o tshamekiwang ke Meshack Mavuso.

## Ditiro tsa Difilimi

## Ditshupiso
Nicole Fortuin

Go tswa mo Wikipedia, encyclopedia e e gololesegileng

**Nicole Fortuin** (o tshotswe ka 30 Moranang 1992) ke motshameki wa mosadi wa South Africa, modantshi le moagi wa ditiragatso tsa sethala. Difilimi tsa gagwe di akaretsa *[[Flatland]]* (2019), *Indemnity* (2021), le *Late Bloomer* (2022). Mo thelebišeneng, o itsege ka dikarolo tsa gagwe mo *Roer Jou Voete* (2015–2016) le *Alles Malan* (2019–2022).

## Botshelo jwa pele le thuto
Fortuin o tswa kwa Belhar, Cape Town. O tsene sekolo kwa Settlers High School. Fa a le dingwaga di le 16 ka 2008, o ne a nna mongwe wa ba bane ba bofelo mo kgaisanong ya go bina ya e.tv *Shield Teens No Sweat Dance Challenge*.

O alogile ka degree ya Bachelor of Arts mo Theatre le Performance kwa University of Cape Town ka 2014.

## Tiro
Morago ga go aloga kwa University of Cape Town, Fortuin o ne a newa karolo ya Maryke van Niekerk mo letotong la puo ya Afrikaans la SABC 3 *Roer Jou Voete*. Ngwaga o o latelang, o ne a tlhagelela la ntlha mo filiming e telele ya Amerika *[[A Cinderella Story: If the Shoe Fits]]*, a tshameka Georgie, yo e neng e le moagi wa meikapo le motho yo o tshwanang le “Fairy Godmother” mo moanelweng wa Sofia Carson.

Ka 2017, Fortuin o ne a tlhagelela mo difilimeng *Van der Merwe* (metlae) le *[[Vaselinetjie]]* (terama), gape le mo sehleng sa bobedi sa *Swartwater* a tshameka Cindy.[<sup>citation needed</sup>]

Fortuin o ne a tshameka mmogo le Izel Bezuidenhout mo filiming *[[Flatland]]* e e neng e laolwa ke Jenna Bass, e e neng ya bontshiwa kwa Toronto International Film Festival le Berlinale ka 2019. Mo ngwageng oo, o ne a simolola go tshameka e le Lee-Ann mo letotong la kykNET *Alles Malan*.

Fortuin gape o tlhageletse mo sehleng sa bobedi sa *[[Blood & Water]]* mo Netflix, mmogo le mo filiming ya tiragalo *Indemnity* le filimi ya Showmax *Late Bloomer*. O na le karolo e e tlang mo filiming ya Kelsey Egan *The Fix*.[citation needed]

## Ditiro tsa Difilimi

### Difilimi

### Thelebishene

## Ditiragalo tsa Sethala

## Ditshupiso
Arno Greeff

Go tswa mo Wikipedia, encyclopedia e e gololesegileng

**Arno Greeff** ke motshameki wa monna wa South Africa. Mo thelebišeneng, o itsege ka dikarolo tsa gagwe mo *[[Getroud met rugby]]: [[Die Sepie]]* (2016–2018), letoto la Netflix *[[Blood & Water]]* (2020–), season 2 ya *Legacy* (2021–), le *[[Recipes for Love and Murder]]* (2022).

## Botshelo jwa Pele
Greeff o tswa kwa Johannesburg. Kwa tshimologong o ne a kgatlhegela metshameko, mme o ne a lemoga kgatlhego ya tiragatso (drama) ka sekolo fa a le dingwaga di le 16. O feditse sekolo (matric) kwa Helpmekaar Kollege ka 2013.

## Tiro
Greeff o simolotse go tshameka mo filiming e telele *Verraaiers* ka 2012. Ngwaga morago ga go fetsa sekolo, o ne a dira tshimologo ya gagwe mo thelebišeneng mo soap opera ya kykNET *[[Binnelanders]]* a tshameka Krige Vos, karolo e e neng e ipheta mo di-season di le pedi. O ne a tshameka gape mo filiming ya go surfing *[[Die Pro]]* ka 2015. O ne a bona karolo ya gagwe ya ntlha e kgolo e le Thomas “Tommie” Bekker mo go tsosolosiweng ga soapie ya metshameko *[[Getroud met rugby]]* ka 2016, e e neng e bopilwe ke Deon Opperman. O ne a tswa mo soapie eo ka 2018.

Ka 2017, Greeff o ne a tshameka mofuta o mogolo wa Texan mmogo le Marguerite van Eeden mo filiming *Vaselinetjie*. O ne a tlhagelela gape le van Eeden mo filiming *Vergeet my nie* ka 2020. Gape o ne a nna le karolo e e thusang mo miniseries ya 2019 *Tydelik Terminaal*.

Go tloga ka 2020, Greeff o tshameka e le Chris Ackerman mo letotong la sephiri sa basha la puo ya Sekgoa la Netflix *[[Blood & Water]]*. Ngwaga o o latelang, o ne a tsena mo setlhopheng sa batshameki ba *[[Legacy]]* mo M-Net mo season 2 e le Ben, gape a tshameka mo filiming *Briefly* (Afrikaans: *Vlugtig*), e e leng mofuta o moleele wa filimi e khutshwane ya 2017 ya leina le le tshwanang.

Ka 2022, o ne a tshameka e le warrant officer Regardt Snyman mo go fetolweng ga *[[Recipes for Love and Murder]]*, e e neng ya bontshiwa mo M-Net pele e gololwa boditšhabatšhaba mo Acorn TV.

## Botshelo jwa gagwe
Greeff o nyetse Iluska Nagy ka 13 Diphalane 2022.

## Ditiro tsa Difilimi

### Difilimi

### Thelebishene

## Ditshupiso
Gugu Gumede

Go tswa mo Wikipedia, encyclopedia e e gololesegileng

**Gugu Gumede** ke motshameki wa mosadi wa South Africa yo o tshotsweng mo porofenseng ya Natal. O itsege thata ka go tshameka karolo ya moporofeti wa mosadi, Mamlambo, mo soapie *Uzalo*.

## Botshelo jwa pele
Gumede o tshotswe mo porofenseng ya Natal. Rraagwe e ne e le Simon Hulumeni Gumede mme mmaagwe e le Zanele kaMagwaza-Msibi. O ithutile go tshameka kwa American Academy of Dramatic Arts kwa Los Angeles.

## Tiro
Ka 2013, Gumede o ne a boa kwa United States mme a bona karolo ya Mandisa mo *[[Generations]]*, nngwe ya mananeo a a atlegileng thata mo South Africa.

Ka 2015, Gumede o ne a tlhophiwa go tshameka Mamlambo mo lenaneong la thelebišene le le lebelelwang thata mo South Africa, *Uzalo*.

Ka 2018, o ne a neela (presenta) Crown Gospel Music Awards ya bo11 mmogo le Somizi Mhlongo, Rebecca Malope, Clement Maosa le batumedi ba bangwe.

## Ditiro tsa Difilimi

### Tshelebishene

## Botshelo jwa gagwe
Gumede ke Mokeresete yo o tsetsweng gape.

Gugu o ne a belega morwadie ka 24 Mopitlwe 2022.

## Bona gape

* Generations: The Legacy
* Uzalo

* Isiphetho – Destiny

## Ditshupiso