open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nomsa Mtsweni

**Nomsa Sammy Mtsweni** ke mopolotiki wa Aforika Borwa yo o emetseng African National Congress (ANC) mo kgotlapeomolao ya porofense ya Mpumalanga le Kokoano Bosetšhaba, go akaretsa le go nna leloko la Khansele ya Khuduthamaga ya Mpumalanga go tloga ka 2004 go ya go 2007 le go tloga ka 2014 go ya go 2016. O ne gape a direla jaaka Mayor wa Thembisile Hani Local Municipality le Dr JS Moroka Local Municipality.

## Tiro ya gagwe ya sepolotiki
Mtsweni o ne a kile a emela ANC mo Kokoanong ya Bosetšhaba, Ntlo e e kwa tlase ya Palamente ya Aforika Borwa. Mo ditlhophong tsa kakaretso tsa 2004, o ne a tlhophiwa go nna leloko la ANC mo Palamenteng ya Porofense ya Mpumalanga. Tonakgolo Thabang Makwetla o ne gape a mo thapa go nna leloko la Khansele ya Khuduthamaga ya Mpumalanga, koo a neng a direla jaaka leloko la Khansele ya Khuduthamaga (MEC) ya Temothuo le Tsamaiso ya Lefatshe. O tshwere maemo ao ka nako e e kwa tlase ga ngwaga pele, ka Ferikgong 2005, a bidiwa MEC wa Setso, Metshameko le Boitlosobodutu. Ka Tlhakole 2007, ka phetolo e nngwe gape, Makwetla o ne a mo leleka mo Khanseleng ya Khuduthamaga gotlhelele. O ne a sala e le Leloko la Kgotlapeomolao ya Porofense.[ 

Mtsweni o ne a tlogela lekgotla la molao mme a se ka a boa go fitlha ka ditlhopho tsa kakaretso tsa 2014, mo a neng a le mo maemong a borobongwe mo lenaaneng la lekoko la porofense la ANC. Morago ga ditlhopho, Tonakgolo David Mabuza o ne a mo thapa mo kabineteng ya gagwe ya bobedi jaaka MEC wa Tlhabololo ya Loago. Le fa go ntse jalo, tiro ya gagwe e ne ya nna ya nakwana: o ne a ema jaaka mokgethi mo ditlhophong tsa selegae tsa 2016 mme a tlhophiwa go nna ramotse wa Khuduthamaga ya Mmasepala wa Selegae wa Thembisile Hani, a tlhoka gore a tswe mo kgotlapeomolao ya porofense. Portfolio ya gagwe mo Executive Council e ne ya fetisetswa go Busi Shiba.

Go tloga ka 2022, Mtsweni e ne e le Mookamedi wa Khuduthamaga ya Mmasepala wa Selegae wa Dr JS Moroka.

## Motswedi
 News24. 3 May 2004. Retrieved 3 January 2023.

". Independent Online. 17 January 2005. Retrieved 3 January 2023.

. South African Government. 13 February 2007. Retrieved 3 January 2023.

. The Mail & Guardian. 18 February 2007. Retrieved 3 January 2023.

". People's Assembly. Retrieved 19 March 2023.

. South African Government. 30 May 2014. Retrieved 3 January 2023.

[7] Yende, Sizwe sama (10 August 2016). "Cabinet reshuffle on the cards for Mpumalanga". City Press. Retrieved 19 March 2023.

 Lowvelder. 11 August 2016. Retrieved 25 January 2023.

". DispatchLIVE. 15 March 2022. Retrieved 19 March 2023
Brenda Wairimu

**Brenda Wairimu** (o belegwe ka 3 Motsheganong 1989) ke motshameki wa difilimi wa kwa Kenya. O ne a tshameka Lulu Mali mo soap opera ya Mali.<sup></sup>

## Botshelo le thuto
Brenda Wairimu o belegwe ka 3 Motsheganong 1989 mme a golela kwa Mombasa. O ithutileng International Business Management kwa USIU-Africa,<sup></sup> mme o na le minor mo Broadcast Media.

## Tiro

Wairimu o tlhageletse mo mananeong a le mmalwa a thelebišene. Ka ngwaga wa 2009, o ne a simolola go dira mo thelebišeneng fa a ne a tshameka jaaka mongwe wa batshameki mo Changing Times. O ne a tshameka karolo ya Shareefah le setlhopha sa batshameki ba ba akaretsang Nice Githinji le Ian Mugoya. Ka 2011, o ne a tshameka jaaka mongwe wa batshameki ba ba eteletseng pele mo terameng ya seepapo ya kwa Kenya e e bidiwang Mali. O ne a tshameka Lulu, morwadia Gregory Mali le Mabel. O ne a tshameka le Mkamzee Mwatela, Mumbi Maina le Daniel Peter. Ka 2012, Wairimu o ne a tshameka mo terameng ya Pan-African Shuga, jaaka Dala, moithuti wa dingwaga di le 22 wa tlhaeletsano. Ke ene motshameki yo mogolo mo go Monica a tshameka karolo ya setlhogo, e e leng ya Showmax e e tlhagelelang gape mo go Maisha Magic East, e e golotsweng ka 3 Phukwi 2018. Ka 2019 o ne a tshameka Edna mo go Best Friends Forever, e leng miniseries e a neng a tlhophiwa go nna Best Supporting Actress - Film kwa 2019 Kalasha Awards.

## Metswedi
". actors.co.ke. Retrieved October 29, 2015.

". nairobiwire.com. Retrieved November 2, 2015.

. actors.co.ke. Archived from the original on July 9, 2019. Retrieved October 29, 2015.

. zuqka.nation.co.ke. Archived from the original on July 9, 2014. Retrieved November 2, 2015.

. Retrieved 2024-08-24 – via m.imdb.com.

. IMDb. Retrieved 2024-08-24.
Bomb$hell Grenade

thumb|..
**Bwalya Sophie Chibesakunda** (o belegwe ka 31 Sedimonthole 1987), yo o itsegeng thata ka leina la gagwe la setene la Bombshell Grenade, le le kwadilweng jaaka Bomb$hell Grenade kgotsa fela Bombshell, ke rapper, seopedi, le motshameki wa difilimi wa kwa Zambia mme o ne a tlhophiwa jaaka AFRIMMA Best Female Rapper in Africa ka 2021.0
Elsa Majimbo

**Elsa Majimbo** (o tshotswe ka kgwedi Seetebosigo a tlhola malatsi a le masome a mabedi le borobabongwe ka 2001) ke mo comedian wa ditshego wa Kenya yo o tswang Nairobi. Gantsi thata o nna a kgatlhisa mo go tshegisang thata fa a itsaa ditshwantsho tsa motshikinego fa a ja matapole, a itshetletse ka fa morago ga mosamo, gape a dirisa digalase tse dinnye tsa bo-1990 jaaka sedirisiwa sa gagwe.

Majimbo o simolotse go itsege kwa tshimologong ya 2020 ka nako ya thibelo ya COVID-19 ka go dira ditshwantsho tsa motshikinyego tsa ditshego a le kwa gae. Ka February 2021, o ne a dirisana le luxury brand Valentino. Kwa bokhutlong jwa ngwaga oo, o ne a setse a amogetse ditshupetso tsa dikgwebo go tswa kwa Fenty le MAC.

## METSWEDI
Elizabeth Rumokol

**Elizabeth Chepkwana Rumokol** (o tshotswe ka kgwedi ya Seetebosigo a le masome a mabedi le borataro (26) ka ngwaga wa 1983) ke motabogi wa sekgala se seleele wa kwa Kenya, yo o simolotseng jaaka motabogi wa sekgala se seleele pele a fetela mo go tabogeng mo tseleng, go akaretsa le marathone. O ne a emela naga ya gagwe gabedi kwa IAAF World Cross Country Championships.

Rumokol o ne a simolola go tshameka mo lefatsheng ka bophara a tshamekela Kenya kwa IAAF World Cross Country Championships ka ngwaga wa 1999, a fetsa a le lesome le bobedi mo kgaisanong ya bašwa. Kwa World Cross Country Championships ya ngwaga wa  2003 o ne a fetsa a le mo maemong a borataro mo kgaisanong e telele, fa setlhopha sa Kenya, se Rumokol e neng e le karolo ya sone, se ne sa gapa sekgele sa selefera mo kgaisanong ya setlhopha. E ne e le mofenyi wa ngwaga wa 2005 kwa Oeiras International Cross Country. O ne a kgaratlhela go fitlha kwa setlhoeng sa motshameko wa bosetšhaba wa go taboga mme a simolola go tsaya karolo mo dikgaisanong tsa tsela, a fenya kgaisano ya bobedi ya Tegla Loroupe Peace Race ka ngwaga wa  2004. O ne a ikgaoganya le metshameko ka dingwaga di le tharo go tloga ka kgwedi ya Sedimonthole ka ngwaga wa 2005 go fitlha bogareng jwa ngwaga wa 2008.

O ne a itumelela go nna a sa fenngwe ka lobaka lo loleele ka ngwaga wa 2017, a tsenela marathone a le matlhano. O ne a nna kwa godimo ga podiamo kwa Madrid Marathon, Kuala Lumpur Marathon, Bali Marathon, Borobudur Marathon le Milo Marathon. O batlile a kgona go dira se se tshwanang ka ngwaga wa 2015, ka go fenya mo Zheng-Kai International Marathon, Bali Marathon le Nairobi Marathon, le fa a ne a fenngwa ke Caroline Komen Chemutai kwa São Paulo Marathon. Kwa kgaisanong ya ngwaga wa 2015 kwa Nairobi o ne a taboga nako e e gaisang ya gagwe ya 2:29:32 hours.

## Ditiragalo tse di di gaisang tsotlhe
3000 metara - 9:00.0 mets (2000)

10,000 metres - 33:20.1 min (2003)

Lebelo la halofo ya marathone  ⁇  1:11:12 (2009)

Marathone  - 2:29:32 (2015)

## Metswedi
Maria Ntuli

**Makhoni Maria Ntuli** (o o tshotsweng ka Seetebosigo a le lesome ngwaga wa 1953) ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa o o berekileng e le mopalamente wa Aforika Borwa wa phathi ya African National Congress. O ne a tlhophilwe mo palamenteng ka 2019.

 Ntuli o kile a bereka mo khanseleng ya kgaolo ya KwaZulu-Natal.

Ka nako ya gagwe mo palamenteng, Ntuli o ne a bereka mo komiting ya pereko le tsamaiso. Kwa KwaZulu-Natal e ne e le leloko la komiti ya PMLPPP le komiti ya metshameko le itloso bodutu.

Ntuli o ne a seka a emela ditlhopho tsa 2024, a ithola marapo mo palamenteng.

## Metswedi
Towela

thumb|Towela performing
**Towela Kaira** (o belegwe ka 9 Sedimonthole 1993) ke moopedi, mokwadi wa dipina le motshameki wa mmino wa kwa Zambia, yo o itsegeng ka leina la Towela.  O itsege ka go ntsha lentswe la gagwe ka tsela e e amang maikutlo le go fetofetoga le maemo go kgabaganya Afro-fusion, R&B, le pop, mme o tlhageletse jaaka mongwe wa batho ba ba eteletseng pele mo mmileng wa mmino wa segompieno wa Zambia. Mo godimo ga tiro ya gagwe ya mmino, o ne a tlhagelela mo thelebišeneng ya motseletsele wa Mungoma, a tshameka karolo ya Chichi. Towela o amogetse tlotlo e kgolo, go akaretsa le Kwacha Music Award for Best Female Artist.

Kaira o simolotse go dira jaaka modiri wa porofeshenale ka ngwaga wa 2019 ka pina ya gagwe ya "Gold", mme a itsege ka go kopanya mmino wa Afro-pop le wa R&B. Morago ga katlego ya gagwe ya kwa tshimologong, o ne a saena le Nexus Music Entertainment ka 2020, a golola dipina tse di jaaka "No Drama", "Delay", le "Lover", tse di neng tsa amogelwa ke babegadikgang. Tirisanommogo ya gagwe le baopedi ba ba itsegeng ba Zambia, segolo bogolo bomonnawe Macky 2 le Chef 187,<sup></sup> ba ne ba oketsa maemo a gagwe mme ba mo thusa go tiisa maemo a gagwe mo intasetering ya mmino.   Tiro ya gagwe e ne ya tlhagisiwa mo thulaganyong ya BBC ya This Is Africa ka 2025, koo a neng a bua ka botaki jwa gagwe le dikgwetlho tsa gagwe tsa loago. 

Ka kwa ntle ga mmino, Kaira o ne a buelela go bonale ga basadi le ditshono tsa bona mo go tsa boitlosobodutu, a dirisa sethala sa gagwe go rotloetsa le go maatlafatsa bataki ba basadi ba ba golang kwa Zambia. Tshusumetso ya gagwe mo setsong sa setso sa Zambia e lemogilwe ka bophara, mme a bewa jaaka motho wa botlhokwa mo mminong wa segompieno wa Seaforika. 

## Motswedi
". BBC. Retrieved 28 July 2025.

[2] pickwap (22 February 2023). "Towela Kaira – Baby | Pickwap Music". Retrieved 24 July 2025.

[3] Morgan (7 September 2021). "Towela || Biography". Zambianmusicpromos. Retrieved 24 July 2025.

". zambianplay.com. Retrieved 24 July 2025.

[5] Mwakamui, Namwaka (14 August 2021). "TOWELA KAIRA TAKES THE ZAMBIAN MUSIC SCENE BY STORM". The Global Zambian Magazine. Retrieved 24 July 2025.

". Mdundo. Retrieved 24 July 2025.

. Afrika Lyrics. Retrieved 24 July 2025.

[8] Chileshe, Musonda (13 January 2020). "TOWELA KAIRA BLOWS WITH 'DELAY'". Lusaka Star. Retrieved 24 July 2025.

. mdundo.com. Retrieved 24 July 2025.

. Zambia Profiles. Retrieved 24 July 2025.

. Zambia: News Diggers!. Retrieved 24 July 2025.

". Facebook. Retrieved 24 July 2025.
Nothando Vilakazi

**Nothando "Vivo" Vilakazi** (yo o tshotsweng ka Phalane a le masome mabedi le boferabobedi 1988) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Aforika Borwa yo o tshamekang e le motshwaradino wa setlhopha sa TS Galaxy Queens le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa.

## Botshelo jwa pele
Nothando Vilakazi o tsholetswe kwa Middelburg, Aforika Borwa, ka Phalane a le masome a mabedi le boferabobedi ka 1988. O ne a tshamekela setlhopha sa basimane a le dingwaga tse di fa gare ga boferabongwe le tse di lesome le bone, fa a ne a simolola go tshamekela basetsana. Fa a le dingwaga di le lesome le bosupa, o ne a simolola go tshamekela setlhopha sa Highlanders mo Liking ya Sasol. O weditse dithuto tsa gagwe kwa Sekolong se Segolo sa TuksSport, se se amanang le Senthara ya Tiragatso e e Kwa Godimo ya Yunibesithi ya Pretoria, e a neng a e tlhophelwa fa a ne a emetse Mpumalanga kwa kgaisanong.

## Tiro
Vilakazi o ne a tshamekela Palace Super Falcons, a kile a tshamekela Moroka Swallows. Mo mererong ya kgwele ya dinao, o bidiwa "Vivo".

### Boditšhabatšhaba
Vilakazi o ne a bidiwa lekgetlho la ntlha ke setlhopha sa bosetšhaba sa kgwele ya dinao sa basadi sa Aforika Borwa kgatlhanong le Ghana ka 2007 mme a se ka a tshameka. O ne a tshameka lekgetlho la ntlha la boditšhabatšhaba ka Phatwe a le some, 2008 kgatlhanong le Netherlands. Vilakazi e ntse e le karolo ya ka metlha ya setlhopha ka ba ne ba katisiwa ke Vera Pauw. Vilakazi e ne e le karolo ya setlhopha se se neng se le mo maemong a bobedi mo Dikgaisanong tsa Basadi ba Aforika tsa 2012.

Jaaka karolo ya setlhopha sa Aforika Borwa, o tshamekile kwa Diolimpiking tsa Selemo tsa 2012 kwa Lontone, kwa United Kingdom, le kwa Diolimpiking tsa Selemo tsa 2016 kwa Rio de Janeiro, kwa Brazil. O tshamekile mo metshamekong yotlhe e merataro ya Aforika Borwa kwa kgaisanong ya 2016. Vilakazi o tsweletse go tshameka mo ditlhopheng tsa setšhaba morago ga go fetogela kwa bokatising jwa ga Desiree Ellis morago ga Diolimpiki.

## Metswedi
Janet Rono

**Janet Jelagat Rono** (o tshotswe ka kgwedi ya  Sedimonthole a le boferabongwe (9) ka ngwaga wa 1988) ke motabogi wa sekgala se seleele wa kwa Kenya yo o gaisanang mo metshamekong ya marathone. Rono o fentse dikgaisano di le dintsi tsa marathone go akaretsa Hong Kong Marathon wa ngwaga wa 2011, Cologne Marathon wa 2013 le Ljubljana Marathon wa ngwaga wa 2014. O na le rekoto ya gagwe ya diura di le 2:26:03 mo sekgaleng seo.

Rono o ne a simolola tiro ya gagwe ka go etela kwa Mexico. O ne a fenya ka ngwaga wa  2009 Gran Maratón Pacifico, o ne a nna mofenyi wa bobedi kwa Culiacán, Mexico City le Ciudad Juarez ka ngwaga wa 2010, mme a fenya ka go latelana kwa Panama City Marathon le Mexicali Marathon ka Sedimonthole wa ngwaga oo. Le fa a ne a fenya marathone a le mararo e bile a na le rekoto ya gagwe ya diura di le 2:37:08, ga a ka a lalediwa go tsenela dikgaisano tse dikgolo. O ne a swetsa go duelela mosepele wa gagwe le go tsenela Hong Kong Marathon ka 2011 mme go ne ga mo tswela mosola, ka a ne a fenya lobelo ka nako e e gaisang ya gagwe ya diura tse 2:33:42 le moputso o mogolo wa US$34,000.

O ne a nna mo kgaolong eo mme a nna mofenyi wa bobedi kwa Yellow River Estuary Marathon ka kgwedi ya Motsheganong. O ne a gaisana ka bonya mo dingwageng tse pedi tse di latelang, ka phenyo kwa Maratona Internacional Mauricio de Nassau ka kgwedi ya Lwetse ka ngwaga wa  2012 e le yone fela phitlhelelo e a e lemogileng (le fa e le nako e e bonya thata ya 2:48:59) O ne a nna mofenyi wa bobedi kwa Taichung International Marathon ka kgwedi ya Seetebosigo ka ngwaga wa 2013 mme o ne a boa a tuma gape ka go fenya kwa Cologne Marathon. O ne a etelela pele go tswa kwa tshimologong ya lobelo mme a feleletsa a tokafaditse rekoto ya gagwe ka metsotso e le metlhano, a tsaya sekgele ka nako ya diura di le 2:28:36.Se se ne sa dira gore a nne mongwe wa batabogi ba ba gaisang mo lefatsheng mme a amogela taletso ya go tsenela Tokyo Marathon wa ngwaga wa 2014, koo a neng a fetsa lobelo ka maemo a bone ka nako ya 2:26:03.

O ne a fenya BIG 25 Berlin, mme a kgona go nna wa botlhano fela kwa Olomouc Half Marathon. O ne a boela kwa godimo ga podium kwa Ljubljana Marathon ka kgwedi ya Phalane ka ngwaga wa 2014.O ne a le kwa tlase mo maemong a borobongwe kwa Prague Half Marathon wa ngwaga wa  2015 mme a boela kwa toropong ya Prague International Marathon, koo le fa a simolotse ka bonako a neng a feleletsa a le mo maemong a bone.  Kgwedi morago ga moo o ne a nna le phenyo ya gagwe ya ntlha mo sekgaleng sa halofo ya marathone kwa Zwolle Half Marathon, a tlhoma rekoto e ntšhwa ya metsotso e le 71:10.

## Ditiragalo tse di di gaisang tsotlhe

* 10K run – 35:37 min (2013)
* 15K run – 51:04 min (2013)
* Half marathon – 71:10 min (2015)
* 25K run – 1:24:37 hours (2014)
* Marathon – 2:26:03 hours (2014)

## Metswedi
Adrielle Mibe

**Adrielle Mibe** (yo o tshotsweng Firikgong a le masome mabedi le borataro ka 2007) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Aforika Borwa yo o tshamekang kwa pele wa Arizona State Sun Devils le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa.

## Tiro ya kholetšhe

### Yunibesithi ya Johannesburg
Mibe o ne a tsenela Yunibesithi ya Johannesburg a le dingwaga di le 15 kwa a neng a tshamekela setlhopha sa Sasol kwa tshimologong. O fentse Kgwetlho ya Knockout ya Gauteng ENGEN ya 2022, 2023, le 2025, setlhopha seno se ne sa nna sa bobedi ka 2024 fa se ne se latlhegelwa ke Sekolo sa Basadi sa Mamelodi Sundowns. Gape ba ne ba fenya ENGEN Champ of Champs ka 2022 mme ba sireletsa sekgele sa bone ka 2023.

Mibe o ne a tlhophiwa go nna motshamiki wa bogare le motshameki wa kgaisano kwa Kgwetlhong ya 2025 ya Gauteng ENGEN Knockout.[2]

### Yunibesithi ya Arizona State
Ka Phukwi 2025 o ne a nna leloko la Arizona Sun Devils.[3]

## Tiro ya boditšhabatšhaba
Mibe o ne a tshamekela setlhopha sa ba ba ka fa tlase ga dingwaga di le 17 kwa Dikgaisanong tsa Basadi tsa COSAFA U-17 tsa 2022 kwa a neng a nosa dino di le 5 go thusa setlhopha go bona sekgele sa bone sa ntlha sa COSAFA.[4]

Ka 2024, o ne a tshamekela setlhopha sa ba ba ka fa tlase ga dingwaga di le 20 kwa dikgaisanong tsa 2024 tsa COSAFA U-20 tsa Basadi kwa ba neng ba nna maemo a bobedi. O ne a le top scorer e e kopanetsweng ka dino di le 4.

O ne a tshameka lekgetlo la ntlha mo setlhopheng se segolo ka 2025 a nosa nno ya gagwe ya ntlha kgatlhanong le Botswana ka Motsheganong a le 28 2025.[5]

Dino tsa boditšhabatšhaba

## Ditlotla
**South Africa**

* COSAFA U-20 Women's Championship: runners-up: 2024
* COSAFA U-17 Women's Championship: 2022

**University of Johannesburg**

* ENGEN Champ of Champs: 2022, 2023
* Gauteng ENGEN Knockout Challenge: 2022, 2023, 2025, runners-up: 2024

**Individual**

* 2024 COSAFA U-20 Women's Championship: Top scorer (4 goals)
* 2025 Gauteng ENGEN Knockout Challenge: Player of the Tournament
* 2025 Gauteng ENGEN Knockout Challenge: Midfielder of the Tournament

## Metswedi
Purity Rionoripo

**Purity Cherotich Rionoripo**(o tshotswe ka kgwedi ya Seetebosigo a le lesome (10) ka ngwaga wa 1993) ke motabogi wa sekgala se seleele wa kwa Kenya.

O ne a fenya Copenhagen Half Marathon ka ngwaga wa 2015 ka 1:08:29 le Lisbon Marathon ka 2:25:09. O fentse Paris Marathon ka ngwaga wa 2017 ka nako ya 2:20:55,le Prague Marathon 2021 "Battle of the Teams" ka 2:20:14.

Mo lokwalodikgannyeng la kgwedi ya Sedimonthole a le masome a mabedi (20) ,ka ngwaga wa  2022, The Athletics Integrity Unit (AIU) e gatisitse gore o ne a thibetswe dingwaga di le tlhano (5) ka ntlha ya go tlola melao ya World Athletics Anti-Doping Rules morago ga go tlhatlhobelwa diuretic furosemide e e thibetsweng.

O nyetswe ke motabogi wa kwa Kenya Paul Lonyangata.

## Metswedi
Maite Nkoana-Mashabane

**Maite Emily Nkoana-Mashabane** ( o o tshotsweng ka Lwetse a le masome a mararo ngwaga wa 1963), o pele a neng a istege ka leina la **Maite Mohale**, ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa o o berekileng e le tona wa bomme, banana le batho ba batshelang ka bogole. E ne e e le tona wa ditlhabololo magae le ditsha go tswa ka 2018 go tsena 2019, le e le tona wa mafatshe a sele go tswa ka 2009 go tsena 2018. Nkoana-Mashabane ke leloko la pele la komiti ya African National Congress (ANC).

## Botshelo jwa gagwe
Nkoana-Mashabane o tsholetswe kwa Magoebaskloof a godisediwa kwa Ga-Makanye kwa Limpopo. Ka dingwaga tsa 1980, e ne e le leloko le le maltlhagatlhaga la United Democratic Front a bereka mo makgotleng a a farologaneng a Mass Democratic Movement le African National Congress.

Morago ga go tlhoka go kganelwa ga ANC ka 1990, o ne a bereka mo phathing mo makgotlheng a  a farologaneng, a akaretsa la bomme ba ANC (ANCWL), a na le seabe mo go ntshafadiweng ga ANCWL mo lefatsheng ka bophara. Nkoana-mashabane o ne a tlhomiwa moemedi wa Aforika Borwa kwa India le Malaysia.

O berekile e le modulasetilo wa ANCWL kwa Limpopo le e le leloko la komiti ya  (NWC) go tswa ka 1992 go tsena 1995.

Fa a boela Aforika Borwa, Nkoana Mashabane o ne a nna Mokhanselara wa magae le matlo wa Limpopo.

Ka Morule 2012, Nkoane-Mashabane o ne a tlhophiwa gape e le leloko la komiti ya phathi e e busang kwa bokopanong jwa masome matlhano le boraro kwa Mangaung, kwa kgaolong ya Free State. Tlhopho ya gagwe ya ntlha mo khanseleng e ne e le kwabokopanong jwa phathi ka Morule 2007, jo bo neng bo tshwaretswe kwa Polokwane.

Tautona Joacob Zuma o thapile Nkoana-Mashabane e le tona wa mafatshe a sele ka Motsheganong a le malatsi a robabongwe ngwaga wa 2009. Zuma o ne a gana dikgakololo tsa gore ke go thapiwa mo go sa tlwaelesegang ka Nkoane-mashabane a ne a sena kitso e e stenelesteng ya melao ya mafatshe a sele, a re ANC e itse dinonofo tsa gagwe, a supa le gore ke leloko la komoti kgolo ya ANC.

## Metswedi
Sinalo Jafta

**Sinalo Jafta** (yo o tshotsweng ka Sedimonthole a le masome mabedi le bobedi 1994) ke motshameki wa kirikete wa seporofešenale wa Aforika Borwa yo o tshamekang e le motshwaradiwikete le motshamiki wa letsogo la moja.

## Tiro
Jafta o dirile motshameko wa gagwe wa ntlha wa kirikete ya Boditšhabatšhaba ya Letsatsi le le Lengwe la Basadi (WODI) kgatlhanong le New Zealand ka Phalane a le masome mabedi le bobedi 2016. Ka Moranang 2019, o ne a bidiwa mo setlhopheng sa Basadi sa Boditšhabatšhaba sa Twenty20 sa Aforika Borwa (WT20I) mo motseletseleng wa bone kgatlhanong le Pakistan.[3] O dirile motshameko wa gagwe wa ntlha wa WT20I mo Aforika Borwa kgatlhanong le Pakistan ka 15 Motsheganong 2019.[4]

Ka Lwetse 2019, o ne a bidiwa mo setlhopheng sa Devnarain XI sa kgatiso ya ntlha ya Liki ya Basadi ya T20 ya Super League mo Aforika Borwa.[5][6] Ka Mopitlwe 2020, o ne a newa konteraka ya bosetšhaba ke Kirikete ya Aforika Borwa pele ga paka ya 2020–21.[7][8] Ka di 23 Phukwi 2020, Jafta o ne a bidiwa mo setlhopheng sa basadi ba le 24 sa Aforika Borwa go simolola go ikatisa kwa Pretoria, pele ga loeto lwa bone lwa go ya kwa Engelane.[9]

Ka Moranang 2021, o ne a tlhomiwa go nna mokapotene wa setlhopha sa Basadi ba ba Tlhagelelang ba Aforika Borwa se se neng se etela Bangladesh.[10][11] Ka Tlhakole 2022, o ne a bidiwa mo setlhopheng sa Aforikaborwa sa Sejana sa Lefatshe sa Kerikete sa Basadi sa 2022 kwa New Zealand.[12] Ka Seetebosigo 2022, Jafta o ne a bidiwa mo setlhopheng sa Basadi sa Teko sa Aforika Borwa mo motshamekong wa bone wa nako e le nngwe kgatlhanong le Basadi ba Engelane.[13] O ne a tshameka motshameko wa gagwe wa ntlha wa Test ka 27 Seetebosigo 2022, mo Aforika Borwa kgatlhanong le Engelane.[14]

Ka Phukwi 2022, o ne a bidiwa mo setlhopheng sa Aforikaborwa sa kgaisano ya kirikete kwa Metshamekong ya Kgweranoditšhaba ya 2022 kwa Birmingham, kwa Engelane.[15]

O ne a bidiwa mo setlhopheng sa Aforika Borwa sa Sejana sa Lefatshe sa T20 sa Basadi sa ICC sa 2024[16] le sa motseletsele wa bone wa difomate tse dintsi tsa kwa gae kgatlhanong le Engelane ka Ngwanaitseele 2024.[17][18]

## Metswedi
Thalea Smidt

**Thalea Smidt** (yo o tshotsweng ka Sedimonthole a le masome mabedi le bosupa 1997) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa seporofešenale wa Aforika Borwa yo o tshamekang fa gare wa setlhopha sa Liki ya Basadi ya SAFA sa Tuks Ladies FC le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa.

## Botshelo jwa gagwe
Ka 2018, o ne a aloga kwa Yunibesithing ya Pretoria ka BSc Honours mo Maranyane a Dimela.

## Tiro ya setlhopha

### Tuks Ladies
Smidt o ithutile kwa Yunibesithing ya Pretoria mme a nna mokapotene wa setlhopha sa Tuks Ladies FC.

### Mamelodi Sundowns Ladies
Ka ngwaga wa 2021 o tsene mo setlhopheng sa Liki ya Basadi ya SAFA sa Mamelodi Sundowns Ladies. O ne a le karolo ya setlhopha se se fentseng di-treble. Setlhopha seno se ne sa fenya Liki ya Ditshimega ya Basadi ya COSAFA ya ntlha, Liki ya Ditshimega tsa Basadi ya CAF, le Liki ya Super ya Hollywoodbets.[2][3][4]

Ba ne ba tsaya maemo a bobedi mo Liking ya Basadi ya COSAFA ya 2022 le ya Liki ya Basadi ya CAF ya 2022. Ba feditse setlha ka go fenya Liki ya Super ya Hollywoodbets ka Ngwanaitseele 2022.[5][6][7]

### Tuks Ladies
Ka di 15 Moranang 2023, o ne a boela kwa Tuks Ladies FC ka kadimo mo pakeng e e setseng ya 2023.[8]

## Tiro ya boditšhabatšhaba
Smidt o ne a gaisana le setlhopha sa bosetšhaba sa kgwele ya dinao sa basadi sa Aforika Borwa kwa Sejaneng sa Ditšhaba sa Basadi sa Aforika sa 2022 kwa ba neng ba gapa sekgele sa bone sa ntlha sa kontinente.[9] Gape o ne a le karolo ya setlhopha fa ba ne ba tshameka le Tanzania mo tikologong ya boraro ya ditlhopho tsa Diolimpiki tsa 2024.[10]

## Ditlotla

#### Setlhopha

#### Mamelodi Sundowns Ladies

* Liki ya Basadi ya SAFA: 2021, 2022
* Liki ya Ditshimega tsa Basadi ya CAF: mofenyi wa bobedi wa 2021: 2022
* Liki ya Ditshimega tsa Basadi ya COSAFA: mofenyi wa bobedi wa 2021 wa 2022

#### Aforika Borwa

* Sejana sa Ditšhabatšhaba sa Basadi sa Aforika: 2022

## Metswedi
Nicole Michael

Nicole Lauren Michael (yo o tshotsweng ka Firikgong a le lesome le bosupa 2001) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa seporofešenale wa Aforika Borwa yo o tshamekang jaaka motshameki wa kwa pele wa setlhopha sa Liki ya Basadi ya SAFA sa TS Galaxy Queens le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa.

## Tiro ya setlhopha
Mo nakong e e fetileng Michael o kile a tshamekela Bloemfontein Celtics Ladies le Royal AM.

Ka 2023, o ne a tsenela setlhopha sa TS Galaxy Queens se se kwa Mpumalanga.

## Tiro ya boditšhabatšhaba
Ka 2017, o ne a tlhophiwa mo setlhopheng sa Bantwana sa Go ipatlela phatlha kwa Sejaneng sa Lefatshe sa Basadi sa FIFA U/17. O ne a le karolo ya setlhopha sa Basetsana se se neng se tsaya karolo mo Kgaisanong ya Boditšhabatšhaba ya Basadi ya China ya U-19 ka 2019.

Ka Sedimonthole a le gane 2023, o ne a nosa nno ya gagwe ya ntlha ya boditšhabatšhaba kgatlhanong le Burkina Faso ka nako ya dikgaisano tsa go ipatlela phatlha kwa Sejaneng sa Basadi sa Aforika sa 2024.

### Dino tsa boditšhabatšhaba

## Metswedi
Chuene Morifi

**Chuene Precious Morifi** (yo o tshotsweng ka Tlhakole a le lesome le boraro 1991) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Aforika Borwa yo o tshamekang fa gare wa setlhopha sa fomget sa Liki ya Kgwele ya Dinao ya Basadi ya Turkey.

## Tiro ya setlhopha

### Mamelodi Sundowns Ladies
Mo makgaolakgannyeng a ntlha a Liki ya Ditshimega ya Basadi ya CAF o ne a nosa nno ya ntlha go dira gore Sundowns e nne 1-0 le go thusa setlhopha go fenya Liki ya Ditshimega ya Basadi ya CAF ya ntlha.

Morifi o ne a tlhophiwa ke balatedi jaaka *Motshameki wa Setlha* mo Liking ya Basadi ya SAFA ya 2023, mme o ne a tsenngwa mo Best XI ya liki ya basadi ya COSAFA ya 2023 le ya 2023 ya Liki ya Basadi ya CAF ya Bommampodi.

Mo Liking ya Ditshimega ya COSAFA, o ne a nosa mo sekamakgaolakgannyeng kgatlhanong le Green Buffaloes go tswa kwa Zambia go dira gore Sundowns e etelele pele le go ba thusa go fenya ka tse tharo go e le nngwe e boa kwa morago. Morago ga moo o ne a bulela dino mo makgaolakgannyeng kgatlhanong le Double Action Ladies mme setlhopha se ne sa fenya ka tse pedi go lefela go tsholetsa sekgele sa bone sa bobedi sa Liki ya Ditshimega ya Basadi ya COSAFA.

### Beylerbeyi
Ka Phukwi 2024, o ne a fudugela kwa Turkey, mme a tsenelela setlhopha sa Beylerbeyi sa Liki ya Super kwa Istanbul.

## Ditlotla
**Mamelodi Sundowns Ladies**

* SAFA Women's League: 2021, 2022, 2023
* COSAFA Women's Champions League: 2021, 2023
* CAF Women's Champions League: 2021, 2023 runner-up: 2022

**Ka bo ga gagwe**

* Hollywoodbets Super League Fans player of the season: 2023
* 2022 SAFJA Women’s Footballer Of The Year nominee
* 2023 SAFJA Women’s Footballer Of The Year nominee
* CAF Women's Champions League: Best XI: 2023
* COSAFA Women's Champions League: Best XI: 2023

## Metswedi
Christa Kgamphe

**Christa Boitumelo Flora Kgamphe** (yo o tshotsweng ka Sedimonthole a le masome mabedi le botlhano 1986) ke motlhatlheledi wa Aforika Borwa, mosidili wa metshameko, mokatisi, motsamaisi wa talente, le motsamaisi wa metshameko yo ga jaana e leng tlhogo ya kgwele ya dinao ya basadi kwa Mamelodi Sundowns Ladies.

## Botshelo jwa gagwe
Kgamphe o nyetswe ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Aforika Borwa Refiloe Jane yo le ene a mo laolang. Lenyalo la bone le ne la tshwarwa ka Seetebosigo a le masome mabedi le motso  2021.

Ka 2022, o ne a aloga ka Masters mo Botsamaising jwa Metshameko kwa Yunibesithing ya Johannesburg.

## Metshameko
Kgamphe o ikopantse le kompone ya botsamaisi jwa kgwele ya dinao ya LTA Agency ka 2020.

Ka Mopitlo 2024, Kgamphe o ne a tlhomiwa go nna Tlhogo ya Kgwele ya Dinao ya Basadi kwa Mamelodi Sundowns Ladies.

## Ditiro tse dingwe
O ne a tlhatlhelela Botsamaisi jwa Metshameko kwa Yunibesithing ya Thekenoloji ya Tshwane.

Ka 2023, o ne a tshameka mo pontshong ya Dikgopolo tsa Ndlovukazi ya Sports Wives. Pontsho e ne ya re naya lesedinyana la matshelo a di-WAG tsa Aforika Borwa.

## Metswedi
Nice Githinji

**Nice Githinji** (o tshotswe ka di 25 Phatwe 1985) ke modiragatsi wa difilimi wa mo Kenya, motlhami, o tshwara maitiso a kopelo, seopedi le mogasi wa thelebišene. O itsege thata ka go tshameka dikarolo tse di farologaneng mo mananeong a thelebišene.

## Kitso ka gagwe

Githinji o ne a itsege thata fa a sena go tlhophiwa mo kgaisanong ya Kalasha Awards ya 2009 jaaka Motshameki yo o gaisang mo filiming ya All Girls Together. Ka 2011, o ne a gapa sekgele sa Best lead actress ka ntlha ya seabe sa gagwe mo seraleng sa thelebišene sa terama, Changing Times.6
Sabina Chege

**Sabina Wanjirū Chege** (o belegwe ka di 22 Phatwe 1978) ke mopolotiki wa kwa Kenya le motshameki wa maloba wa thelebišene le mmui wa radio yo e leng leloko la Palamente ya Kenya. 

## Thuto le tiro ya gagwe ya pele

Sabina Wanjirū Chege o tsene kwa Our Lady Consolata Mūgoiri Girls High School kwa Murang'a County, mme morago ga moo a tsena kwa Kenya Institute of Management le University of Nairobi koo a boneng Bachelor of Education degree le master's degree mo tlhaeletsanong. Pele a tsena mo dipolotiking e ne e le motshameki wa thelebišene mo seraleng sa thelebišene Tausi koo a neng a tshameka karolo ya Rehema. Morago ga moo o ne a dira jaaka modisa wa radio mo Coro FM le mo botsamaising jwa radio kwa Kameme FM le Kenya Broadcasting Corporation.  O nyetse mme o na le bana ba le bararo. 
## Tiro ya sepolotiki

O ne a tlhophiwa go nna moemedi wa basadi mo Palamenteng ya Mūrang'a ka 2013 ka 96.6% ya diboutu. E ne e le leloko la lekoko la National Alliance. Mo ditlhophong tsa 2017, o ne a tlhophiwa gape, jaanong e le leloko la Jubilee Party. Mokgatlho wa Jubilee o ne wa tlhamiwa ka ngwaga wa 2016 jaaka motlhatlhami wa Jubilee Alliance, e leng kgolagano ya makoko a sepolotiki a le mmalwa go akaretsa le lekoko la ga Chege la National Alliance. Mo pakeng ya gagwe ya ntlha mo palamenteng e ne e le modulasetilo wa Komiti ya Lefapha ya Thuto, Patlisiso le Thekenoloji le leloko la Komiti ya Tlhokomelo ya Tiragatso ya Molaotheo. Go tloga ka 2017 o ntse a dira jaaka modulasetilo wa Komiti ya Palamente ya Boitekanelo.

Ka 2019 o ne a tshegetsa Molao wa Tirelo ya Tshelo ya Madi wa Bosetšhaba wa Kenya o o neng wa dira gore tshelo ya madi e nne kgwebo le go tlhama setheo se sesha sa bosetšhaba go rulaganya meneelo ya madi mo nageng yotlhe. Kgato eno e ne ya tshwaiwa phoso ke Kenya National Union of Medical Laboratory Officers. O ne gape a tshegetsa molao wa Breastfeeding Mothers Bill o o neng o tla tlhoka gore bathapi ba neele badiri ba ba anyisang bana ba bona ditirelo le go ikhutsa.  Ka Lwetse 2024, o ne a tshegetsa Molaotlhomo wa Bolaodi jwa Dijalo tsa Temothuo wa 2024 o o neng o batla go tsenya dilaesense, melawana, tsamaiso ya morago ga thobo le thekiso ka Bolaodi jwa Dijalo tsa Temothuo. Molaotlhomo o ne o na le kganetsano mme ga o ise o fetisiwe go nna molao. .
Lynn Ngugi

**Lynn Ngugi** ke mmegadikgang wa kwa Kenya le motho wa media. E ne e le mongwe wa basadi ba le 100 ba ba rotloetsang ba BBC, moemedi wa Commonwealth wa diphetogo le youtuber wa letsholo.

## Botshelo jwa gagwe
Ngugi o goletse kwa Huruma, e leng lefelo la bonno la batho ba ba sa itsholelang thata kwa bokone-botlhaba jwa Nairobi.  Rraagwe e ne e le monna yo o neng a mo sotla mme morago ga lenyalo la bone le ne la fela  mmaagwe le bokgaitsadie ba bararo ba ne ba nna mo kamoreng e le nngwe kwa Huruma. Mmaagwe o ne a rekisa ditlhako mme rraagwe o ne a emisa go tlamela bana ba gagwe.

Ka 2004, o ne a tlogela thuto ya sekontari mme a simolola go ithuta bobegadikgang kwa East Africa School of Media Studies. 

Ngugi o ne a dira dingwaga di le dintsi kwa Qatar le Dubai a direla batho kofi, ka a ne a fitlhela go le thata go bona tiro mo metsweding ya dikgang. O ne a ithaopela go tlhokomela balwetse ba kankere. Ka 2011, o ne a simolola go nna le tlhotlheletso mo metsweding ya dikgang, pele ka difilimi tsa Kiwo mme morago ka Qatar Foundation. O ne a dira kwa Tuko go fitlha ka 2021. fa a ne a swetsa go simolola kanale ya gagwe e e neng ya kgobokanya batho ba le 100 000 ka bonako.

Ngugi o ne a kwala ka dikgang tse di kgatlhang batho mme a lwela tshiamo - go akaretsa le Ebbie Noelle Samuels. Ebbie o ne a tlhokafetse ka ntlha ya go gobala mo tlhogong kwa sekolong sa gagwe se a neng a nna kwa go sone

## Metswedi
[1] Adewunmi, Bim (2012-10-22). "Barack Obama's brother on life in the slums of Nairobi". The Guardian. ISSN 0261-3077. Retrieved 2025-01-04.

". Citizen Digital. 2023-06-16. Retrieved 2025-01-04.

[3] Africa, Business Daily (2023-03-01). "Lynn Ngugi". Business Daily - Top 40 Under 40. Archived from the original on 2025-01-04. Retrieved 2025-01-04. 

. 2021-12-07. Archived from the original on 2021-12-11. Retrieved 2025-01-04.

 www.pulselive.co.ke. Archived from the original on 2025-01-04. Retrieved 2025-01-04.

. 2021-09-04. Retrieved 2025-01-04.

". The Star. Archived from the original on 2025-01-04. Retrieved 2025-01-04.

[8] Mwenesi, Susan (2023-01-31). ""See you in court": Mum reacts after teacher is detained over Ebbie's death". Tuko.co.ke - Kenya news. Retrieved 2025-01-04.
Gladys Boss Shollei

**Gladys Jepkosgei Boss** ke mopolotiki wa kwa Kenya yo ga jaana e leng Motlatsa Tautona  wa Kokoano Bosetšhaba ya Kenya le moemedi wa mosadi wa Uasin Gishu County. Ke leloko la United Democratic Alliance.

## Botshelo jwa gagwe jwa pele

Gladys o ne a bona dikerii ya Bachelor of Laws kwa University of Nairobi, Diploma in Law kwa Kenya School of Law, master's degree kwa University of Cape Town, le MBA kwa Jomo Kenyatta University of Agriculture and Technology.

O ne a dira jaaka motlhatlheledi kwa Yunibesithing ya Nairobi mme a nna Motlatsa Motlhankedi wa Ditlhopho wa Kenya pele a nna Mokwadisi-Mogolo wa Boatlhodi jwa Kenya. 

O ne a kobiwa mo tirong ya gagwe ya go nna Mokwadisi-mogolo wa Boatlhodi ka 2013 ka mabaka a go sa itshware sentle le bonweenwee. O ne a gwetlha go kobiwa ga gagwe kwa kgotlatshekelo, a re ga a fiwa tshono ya go iphemela mme le fa kwa tshimologong Kgotlatshekelo ya Badiri e ne ya tshegetsa kgetsi eo mo boemong jwa gagwe, Kgotlatshekelo ya Boikuelo e ne ya atlhola ka 2014 gore go kobiwa ga gagwe go ne go le mo molaong.Ka 2017 o ne a gololwa mo ditatofatsong tsa bosenyi tsa bobodu le go sa diriseng maatla a gagwe sentle.

## Tiro ya sepolotiki
O ne a tlhophiwa go nna moemedi wa mosadi wa Uasin Gishu mo ditlhophong tsa kakaretso tsa 2017, a emela mokgatlho wa Jubilee. Ke modulasetilo wa Komiti ya Molao o o Tlametsweng. 

Ka 2018 o ne a tlhagisa tshitshinyo ya phetolo ya molaotheo e e neng e tla emisetsa maemo a kemedi ya basadi ya kgaolo ka ditlhopho tse dintšhwa tse di ikaeletseng go oketsa palo ya maloko a basadi a palamente le dikopano tsa kgaolo. ]
Wezi

thumb
**Victoria Wezi Mhone** (o belegwe ka 25 Motsheganong 1992), yo o itsegeng ka leina la Wezi kgotsa Wezi HeartSound, ke moopedi le mokwadi wa dipina wa kwa Zambia. O simolotse go tuma ka ngwaga wa 2016 morago ga go ntsha EP ya gagwe ya ntlha ya Uhai e e mo fileng leina la motaki yo mošwa wa ngwaga wa 2016 kwa Zambia Music Awards. .
Ronnel Donnelly

**Ronnel Tammlyn Donnelly** (yo o tshotsweng ka Mopitlo a le masome mararo le motso 2004) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Aforika Borwa yo o tshamekang kwa pele wa Mamelodi Sundowns Ladies le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa.

## Tiro ya kholetšhe
Donnelly o tshamekela setlhopha sa liki ya basadi ya SAFA sa UWC Ladies.

O ne a tlhophiwa go nna motshameki wa kgaisano kwa Kgweleng ya Dinao ya Basadi ya Varsity ya 2024 mme a gapa sekgele sa go nosa dino tse dintsi morago ga go nosa dino di le tlhano.

## Botshelo jwa gagwe
O tshotswe ke bakatisi ba kgwele ya dinao Lewis le Thully Donnelly mme o goletse kwa Wentworth kwa a neng a dira materiki kwa Sekolong se Segolo sa Kloof.

## Tiro ya boditšhabatšhaba
Donnelly o ne a tshameka lekgetlho la ntlha la boditšhabatšhaba ka Phukwi a supa 2025 kgatlhanong le Ghana kwa Sejaneng sa Ditšhabatšhaba sa Basadi sa Aforika sa 2024. O nositse nno ya gagwe ya ntlha kgatlhanong le Mali ka Phukwi a le lesome le bone 2025.

### Dino tsa boditšhabatšhaba

## Ditlotla
**UWC Ladies**

* SAFA Women's League: maemo a bobedi: 2024
* Women's Varsity Football: 2024

Ka bo ga gagwe

* 2024 Women's Varsity Football: Monosi wa dino yo o kwa godimo (dino tse tlhano)
* 2024 Women's Varsity Football: Motshameki wa kgaisano

## Metswedi
Isabella ochichi

**Isabella Bosibori Ochichi** (o tshotswe ka kgwedi ya Phalane a le masome a maedi le boferabobedi (28) ka gwaga wa 1979, kwa Kgaolong ya Kisii) go tswa kwa Kenya e ne e le mofenyi wa metlele wa selefera mo kgaisanong ya basadi ya sekgala sa dimetara di le 5 000 kwa Metshamekong ya Diolimpiki ya Selemo sa ngwaga wa  2004 e e neng e tshwaretswe kwa Athene, kwa Greece. O ne a fetsa ka nako ya 14:48.19, mo e ka nnang metsotswana e le 2,5 morago ga mofenyi, Meseret Defar wa kwa Ethiopia.

Ka ngwaga wa 1997, fa a ne a na le dingwaga di le lesome le bosupa (17), o ne a tsenela dikgaisano tsa gagwe tsa ntlha tsa kwa moseja kwa Fora. O ne a tlhophiwa go emela Kenya kwa IAAF World Half Marathon Championships wa ngwaga wa 2001, kwa a fentseng a le wa borobedi. O ne a gaisana kwa IAAF World Cross Country Championships magareng ga ngwaga wa 2002 le ngwaga wa 2006, mme maduo a gagwe a a gaisang e ne e le dimetlele tsa boronse mo mabelong a makhutshwane ka ngwaga wa 2002 le ngwaga wa 2005.

Ka kgwedi ya Mopitlwe ka ngwaga wa  2006 o ne a fenya sekgala se se tshwanang kwa Metshamekong ya Commonwealth. Ka kgwedi ya Moranang wa one ngwaga oo o ne a gapa sekgele sa selefera mo kgaisanong ya ditlhopha kwa Dikgaisanyong tsa Lefatshe tsa Cross Country, a feditse a le 10 mo kgaisanong e khutshwane.

Le fa gone Ochichi a ne a le mo setlhoeng sa tiro ya gagwe, o ne a tlogela go taboga ka ngwaga wa 2006. O ne a boela gape mo kgaisanong dingwaga di le supa moragonyana ka ngwaga wa  2013. Mo lobelong lwa gagwe lwa go boa kwa Prague Half Marathon o ne a nna wa boraro ka nako ya 1:09:21 diura (e nngwe ya dinako tsa gagwe tse di bofefo). O ne a akgela jaana: "Ke itumetse thata go bo ke le fano morago ga dingwaga tseno tsotlhe. Ke ne ke solofetse go taboga sentle, mme ke ne ke sa akanye ka go fitlhelela maemo a boraro". O ne a fenya halofo ya marathone ya Göteborgsvarvet ka Motsheganong. O ne a simolola go taboga sekgala sa marathone ka kgwedi ya Phalane mme a kgona go tsaya maemo a botlhano kwa Amsterdam Marathon ya maemo a a kwa godimo, a beile rekoto ya gagwe ya nako ya diura tse 2:31:38.

O nyetswe ke David Maina, yo le ene e leng motabogi e bile a gaisana mo mabelong a ditsela. O eteletswe pele ke Gwenaël Vigot mme a katisiwa ke Veronique Billat. 

## Metswedi
Esther Passaris

thumb
**Esther Mūthoni Passaris OGW** (o belegwe ka 20 Diphalane 1964) ke mopolotiki wa kwa Kenya, mogwebi wa tsa loago le mogwebi. Ke moemedi wa basadi wa Nairobi County mo palamenteng ya Kenya, <sup></sup> le leloko la Orange Democratic Movement (ODM) Political Party.  

Ka ngwaga wa 2013, o ne a tsenela dikgetho tsa go nna leloko la palamente jaaka moemedi wa basadi go tswa kwa kgaolong ya Nairobi, ka thekete ya lekoko la sepolotiki la Kenya National Congress mme a fenngwa ke Rachel Shebesh.  Ke mosadi yo o itsegeng thata mo kgwebong le mo dipolotiking tsa Kenya. >
Njeri Rionge

thumb
**Christine Njeri Rionge OGW** (12 Ferikgong 1966 - 2 phalane 2023) e ne e le rakgwebo wa thekenoloji wa kwa Kenya yo e neng e le motlhami-mmogo wa Internet Service Provider (ISP) Wananchi Online Limited (WOL), mongwe wa bafani ba ntlha ba inthanete ba kwa Kenya.

## Kitso ka gagwe
Rionge o belegwe ka 12 Ferikgong 1966 kwa Nairobi, Kenya. Morwarragwe e ne e le Mokwaledi wa Khabinete ya Tlhaeletsano Joe Mucheru.

Kgwebo ya ntlha ya ga Rionge e ne e le "go rekisetsa Sekolo sa Boditšhabatšhaba sa Kenya le Sekolo se Segolo sa Loretto Convent Musongari yogurt e e tswang mo teng ga koloi ya tsala ya gagwe ka nako ya boikhutso jwa sekolo. Ke ne ka bona tshono ya kgwebo mme ka e dirisa, ke ikemiseditse go e dira selo sa mmatota". Gape o ne a dira jaaka moroki wa moriri. 

Rionge o ithutileng Business Administration le Management kwa United States International University Africa. O ne a simolola go dira kwa Inter-Connect, e leng mofani wa ditirelo tsa inthanete wa mo lefelong leo.

Rionge o ne a nna motlhami-mmogo wa Internet Service Provider (ISP) Wananchi Online Limited (WOL) kwa bokhutlong jwa dingwaga tsa bo1990. Wananchi ke lefoko la Seswahili le le kayang moagi. Rionge e ne e le CEO mo dingwageng tsa ntlha tse supa, kgwebo e ne ya nna ya diranta di le dimilione di le mmalwa mme e ne e dira kwa Kenya, Uganda, Tanzania, Burundi, Rwanda, Somalia, South Sudan, Ethiopia, Zambia, Malawi le Mauritius.

Ka ngwaga wa 2008 Rionge o ne a tlhophiwa go etelela pele thulaganyo ya go aga Telkom Kenya. Rionge o ne gape a tlhoma kgwebo ya Ignite Consulting.[   O ne a le Modulasetilo wa Elevate Tech 2018 Toronto. [3]

Ka ngwaga wa 2012, Rionge o ne a abelwa Order of the Grand Warrior of Kenya (OGW) ka ntlha ya seabe sa gagwe mo kgwebong le go maatlafatsa basadi.

Rionge o ne a nna Mokeresete yo o tsetsweng sesha mme a tlhokafala ka 2 phalane 2023

## Metswedi
. Kenyan Heroes. Retrieved 15 July 2025.

[2] Veronicah, Ann. "Renowned tech icon Njeri Rionge is dead". The Standard. Archived from the original on 19 May 2024. Retrieved 15 July 2025.

". Lionesses of Africa. 29 July 2014. Retrieved 15 July 2025.

". TAP Magazine. 22 January 2022. Archived from the original on 8 December 2023. Retrieved 15 July 2025.

[5] Ruto, Japhet (5 July 2023). "Njeri Rionge: Meet Kenyan Billionaire Founder of Wananchi Group Which Owns Zuku". Tuko.co.ke. Retrieved 15 July 2025.

. Kahawatungu. 3 October 2023. Archived from the original on 8 October 2023. Retrieved 15 July 2025..

". BBC News. Retrieved 15 July 2025.

". The Star. Retrieved 15 July 2025.
Margaret Okayo

**Margaret Okayo** (o tshotswe ka kgwedi ya  Motsheganong a le masome a mararo(30) ka ngwaga wa  1976) ke motabogi wa marathone wa kwa Kenya. O fentse dikgaisano di le nne tsa World Marathon Majors ka go fenya New York City Marathon (ga bedi), Boston Marathon le London Marathon, a tlhoma direkoto di le tharo tsa tsela. Rekoto ya ga Okayo ya ngwaga wa 2003 ya New York ya 2:22:31 e ne ya nna e eme go fitlha ka ngwaga wa  2025, le fa go na le dikgwetlho tsa bangwe ba batabogi ba ba gaisang ba lefatshe ba ba nang le mosola wa thekenoloji e e tokafaditsweng ya ditlhako. Gape o fentse San Diego Marathon gabedi.

## Hisitori
Margaret Okayo o ne a simolola go taboga fa a ne a le kwa sekolong sa poraemari. O ne a aloga kwa Sekolong se Segolwane sa Itierio, se se gaufi le toropo ya Kisii, ka 1993. O ne a thapiwa ke Kenya Prisons Service, legae la batshameki ba marathone ba basadi ba ba gaisang mo nageng, ka ngwaga wa 1995 koo a godisitseng tiro ya gagwe ya go taboga.

Kwa Metshamekong ya Commonwealth ya 1998 o ne a fetsa a le wa botlhano mo metshamekong ya dimetara di le 10 000. O ne a fetsa a le lesome le boraro kwa IAAF World Half Marathon Championships ka ngwaga wa 1999.

Gareng ga dikgaisano tsa gagwe tse di atlegileng thata ke go fenya New York Marathon ka 2001 le 2003, Boston Marathon ka ngwaga wa  2002 le London Marathon ka ngwaga wa 2004. O sa ntse a na le rekoto ya go taboga ka lobelo lo logolo mo New York Marathon le kwa Boston Marathon.

Ditshelo tse dingwe tsa marathone tse Okayo a di fentseng di akaretsa Milan ka ngwaga wa 2003, San Diego ka ngwaga wa 2000 le ngwaga wa 2001. O ne a emela naga ya gaabo ya Kenya kwa Metshamekong ya Diolimpiki ya Selemo ya ngwaga wa  2004 kwa Athene, kwa Gerika, mme ga a ka a fetsa marathone. Ngwaga le ngwaga o fetsa dikgwedi di le tharo a thapisiwa kwa Italy.

O ne a fenya halofo ya marathone ya Udine ka ngwaga wa 2003 mme a fetsa a le wa boraro ka ngwaga wa 2008 kwa Roma-Ostia Half Marathon.

Okayo ke wa lotso lwa Gusii. O laolwa ke Federico Rosa mme o katisiwa ke Gabriele Rosa.

## Diphelelo

## Metswedi
Teresiah Kwamboka Omosa

**Teresiah Kwamboka Omosa** (o tshotswe ka kgwedi ya Tlhakole e thola botlhano (5) ka ngwaga wa  1995) ke motabogi wa sekgala se seleele wa kwa Kenya yo o fentseng dikgaisano di le mmalwa tsa marathone le halofo ya marathone.

## Tiro
Tiro ya ga Teresiah Kwamboka Omosa mo mabelong a mo ditseleng e simolotse mo e ka nnang ka ngwaga wa 2016, mme tiragatso ya gagwe e e tlhomologileng ya ntlha e ne e le go nna mo maemong a bo4 kwa Mmarathoneng wa Halofo ya Cardiff wa Yunibesithi ya Cardiff, koo a neng a fitlhelela nako e e kwa godimo ya 1:13:09.

Ka ngwaga wa 2018, o ne a fenya Salzburg Marathon ka nako ya 2:43:23. Rekoto ya gagwe e e gaisang ya marathone e ne ya tlhongwa ka 2021 kwa S7 Marathon, kwa a neng a dira 2:30:12.Tiragalo eno e diragetse kwa Fürstenfeld, Austria.

Omosa o ne a rekota lebelo la gagwe la halofo ya marathone ka nako ya 1:10:29 ka makgetlo a mabedi: la ntlha ka kgwedi ya Phalane e le masome a mararo (30) ka ngwaga wa  2022 mme gape ka 25 Mopitlwe 2023, ka bobedi kwa Valencia.

Ka ngwaga wa 2022, o ne a fetsa ka 7th kwa Vienna City Marathon ka nako ya 2:31:44.Ka 2025, Omosa o ne a fenya Tel Aviv Marathon ka nako ya 2:37:36. O ne a fenya gape kwa Kigali International Peace Marathon 2025, a tlhoma rekoto ya kgaisano ya 2:37:10.

## Ditiragalo tse di di gaisang tsotlhe

* **Marathon**: 2:30:12 – S7 Marathon, Fürstenfeld, Austria, 2021
* **Half Marathon**: 1:10:29 – Valencia, Spain, 2022/2023

## Dikatlego tsa gagwe tse dikgolo

## Metswedi
Hellen Mugo

**Hellen Wanjiku Mugo** (o tshotswe ka kgwedi ya 12 Sedimonthole e le lesome le bobedi (12) ka ngwaga wa 1985) ke motabogi wa sekgala se seleele wa Kenya yo o gaisanang mo mabelong a marathone. O fentse dimarathone kwa Belgrade, kwa Carpi, kwa Mombasa le kwa Košice. Nako ya gagwe e e gaisang ke diura di le 2:27:16, e e beilweng kwa Carpi.

O tsholetswe kwa Nyeri kwa Kenya, ga a ka a tsenela go taboga ga seporofešenale ka bonako ka gonne o ne a nyala Ruben Mwaura mme a nna le morwadi, Anne Muthoni, ka ngwaga wa 2006.Mugo o ne a tsaya maemo a bobedi morago ga Philes Ongori kwa halofo ya marathone wa Sesole sa Kenya kwa tshimologong ya 2009 mme go tswa foo o ne a simolola go tlhoma mogopolo mo go tabogeng sekgala se seleele.Go tswa ga gagwe ga ntlha kwa Yuropa mo marathoneng go ne ga dira gore a fenye ka tsela e e phuthologileng kwa Marathoneng wa Belgrade metsotso e ka nna lesomepedi pele ga kganetso.O ne a tsaya maemo a boraro kwa Mmarathoneng wa Mombasa. Mo loetong lwa gagwe lwa boraro lwa ngwaga, o ne a kgaola metsotso e e fetang lesome mo nakong ya gagwe e e molemolemo ya go fenya Marathone wa Italy kwa Carpi ka go taboga diura di le 2:27:16. Mugo o ne a itshepa mo bokgoning jwa gagwe mme a re, "Ke akanya gore nka taboga 2:25 ka thuso ya di-pacemaker."

Mo lebelong la gagwe la ntlha la ka ngwaga wa 2011 o ne a simolola ka bonako kwa Dubai Marathon, a fitlha kwa bogareng jwa tsela ka 1:12:54 mme a nyelela mo karolong ya bobedi, a felela mo maemong a bolesomepedi ka diura di le 2:36:38.O ne a tsenela Mmarathone wa Boston wa ngwaga wa 2011 mme a nna mo maemong a bo 13 ka go taboga ka nako ya 2:29:06.O ne a na le pontsho e e siameng kwa Porto Half Marathon, a tla mo maemong a bone, mme a se ka a dira sentle thata kwa Marathone wa Venice, a feleletsa a le mo maemong a bosupa mme a kgabaganya mola morago ga diura di le 2:50:59.

Mugo o ne a nna le ngwaga o o atlegileng thata ka ngwaga wa 2012. O ne a le mo maemong a botlhano kwa Mmarathoneng wa Boditšhabatšhaba wa Seoul, a fenya Mmarathone wa Mombasa, mme a tlhoma rekoto ya 2:29:59 go fenya Mmarathone wa Kagiso wa Košice.O ne a wetsa ngwaga ka go nna mo maemong a borataro kwa Marathone wa Honolulu.

## Metswedi