Josie Mpama

**Josie Mpama** (21 Mopitlo 1903 – 3 Sedimonthole 1979), yo o tshotsweng e le **Josephine Palmer**, e ne e le molweladitshwanelo wa Aforika Borwa yo o kgatlhanong le tlhaolele le molweladitshwanelo tsa badiri.

Molwela-kgaogano yo o maatla kgatlhanong le kgaogano ya semorafe le go sireletsa ditshwanelo tsa badiri le tsa bomme, o tsewa jaaka mosadi wa ntlha wa montsho go nna le seabe se segolo mo Mokgatlhong wa morafe wa Aforika Borwa.

## Botshelo jwa gagwe jwa pele
Josephine Palmer o belegwe ka 1903 kwa Potchefstroom mo go se ka nako eo se neng se itsege jaaka Transvaal Colony, jaanong ke Porofense ya Bokone Bophirima ya Aforika Borwa.

Batsadi ba gagwe e ne e le Georgina Garson le Stephen Bonny Mpama, moranodi wa puso. O ne a itlhalosa jaaka mmala; rraagwe e ne e le MoZulu, le fa lelapa la gagwe le ne le tlogetse morafe wa bone mme ba sokologetse mo Bokereseteng, mme mmaagwe e ne e le Mfengu, Afrikaner, le MoSotho.

O ne a itsiwe ka karolo ya botshelo jwa gagwe jaaka Josie Palmer, a dirisa leina la ga rraagwe la Se-Zulu le le fetotsweng go nna la Se-English. O simolotse go dirisa leina la Mpama moragonyana, fa a fudugela kwa toropong ya bantsho, mme a dirisa maina ka bobedi botshelo jwa gagwe jotlhe, go ikaegile ka gore o ne a nna kae.

Mpama o goletse kwa Sophiatown, kwa ntle ga Johannesburg, pele a boela kwa Potchefstroom ka 1921. Batsadi ba gagwe ba ne ba kgaogana fa a ne a le dingwaga di le supa, mme kwa bofelong o ne a tshwanelwa ke go itlamela le mmaagwe ka go dira jaaka motlhokomedi wa malapa a basweu.

## Bolweladitshwanelo
Kwa bokhutlong jwa dingwaga tsa bo 1920, Mpama o ne a nna mongwe wa basadi ba bantsho ba ntlha go tsenela Mokgatlho wa semorafewa Aforika Borwa, o o neng o le teng pele ga Mokgatlho wa morafe wa Aforika Borwa. Ka bonako fela morago ga go tsenela, o ne a nna mokwaledi wa lekala la Mokgatlho wa morafe wa Potchefstroom.

Ka 1928, o ne a etelela pele letsholo kgatlhanong le go tlhoka gore baagi ba bantsho ba kgaolo ya Potchefstroom ba bone ditetlelelo tsa lodger go mongwe le mongwe yo o nnang mo magaeng a bona, go akaretsa le bana ba bona ba ba godileng. O ne a tswelela go dira letsholo kgatlhanong le dithibelo tse dingwe di le mmalwa tsa bonno le tsa mesepele tsa tlhaolele. Mpama o ne a amega gape le mo Dikhuduegong tsa ntlolehalahala ya Biri tsa 1929.

Mo dingwageng tsa ntlha tsa tiro ya gagwe ya sepolotiki, o ne a tlhatswetsa malapa a basweu diaparo go kgona go tshela.

Ene le monna wa gagwe ba ne ba patelesega go tswa kwa Potchefstroom ka 1931, mme ba fudugela kwa Johannesburg. O ne a nna leloko la Bureau ya Dipolotiki ya Mokgatlho wa morafei ka 1937 mme morago ga moo a nna leloko la Komiti ya one e e Bogare. Gape o ne a nna leloko la komiti ya lekoko kwa Johannesburg ka dingwaga tsa bo 1940 mme e ne e le moeteledipele mo karolong ya bomme ya lekoko.

Mpama o ne a kwalela Umsebenzi, e leng setheo sa semmuso sa bobegadikgang sa Mokgatlho wa morafe, ka dingwaga tsa bo 1920 le bo '30, a tlhagisa go sokola ga badiri ba bantsho. O ne a ema nokeng mekgatlho ya badiri mme a lwela gore barutabana ba okelediwe dituelo.

Ka 1935, o ne a ya kwa Moscow go tsenela Khonkerese ya Bosupa ya Lefatshe ya Bodichabachaba ya morafe le go ithuta kwa mmadikolo wa morafe wa  Badiri ba Botlhaba.

Tiro ya ga Mpama gape e ne e akaretsa go lwela ditshwanelo tsa bomme. Ka 1947, o ne a thusa go tlhoma Mokgatlho wa Bomme Botlhe ba Transvaal, mme a nna mokwaledi wa ntlha wa mokgatlho ono. Morago ga moo o ne a thusa go tlhoma mokgatho wa bomme ba Aforikaborwa ka 1954, mme kgabagare a etelela pele lekala la one la Teransefala.

## Dingwaga tsa moragonyana
Mpama o ne a lebana le kgatelelo go tswa go balaodi, go akaretsa le taelo ya thibelo mo bogareng jwa dingwaga tsa bo 1950 le go tshwarwa ka 1960. O ne a feleletsa a patelesega go boela morago mo tirong ya sepolotiki ka ntlha ya taelo ya thibelo le mathata a botsogo. O ne a fetsa dingwaga tsa gagwe tsa bofelo a rulaganya ditlhopha tsa bomme kwa kerekeng ya gagwe.

Mpama o tlhokafetse ka la bo 3 Sedimonthole 1979, morago ga go thulwa ke koloi fa a ne a emetse go tsaya phenšene ya gagwe.

Mpama o ne a nyetswe ke Thabo Edwin Mofutsanyana, moeteledipele wa Lekgotla la Bosetšhaba la Aforika le Mokgatlho wa morafe wa Aforika Borwa, ka dingwaga tsa bo 1920.Ka gonne Mofutsanyana o ne a tsewa jaaka Moaforika ka fa tlase ga melao ya tlhaolele fa Mpama ene a ne a tsewa jaaka wa mmala, ka fa molaong tirisanommogo ya bona e ne e tlola melao ya tlhaolele. Banyalani bano ba ne ba kgaogana kwa bofelong jwa dingwaga tsa bo 1930.

O ne a nna le morwadie wa ntlha, Carol, le monna wa mmala kwa Doornfontein ka 1920. Morago ga moo o ne a nna le morwadie wa bobedi, Francis, le monna yo mongwe ka 1926.

Le Mofutsanyana, o ne a nna le morwadi yo mongwe, Hilda, ka 1928.Moragonyana o ne a nna le morwa, Dennis, yo gongwe e neng e le ka ntlha ya go ratana le Moses Kotane.

Mpama e ne e le Mokeresete yo o dirang, mme o ne a bua thata mo tumelong ya gagwe ya gore ga go na kganetsano fa gare ga tumelo ya gagwe ya Bokeresete le boineelo jwa gagwe mo bomorafe.

Ka 2004, o ne a amogela Taelo ya ga  Luthuli ka selefera Silver morago ga loso lwa gagwe ka ntlha ya go nna kgatlhanong le tlhaolele le go ema nokeng ditshwanelo tsa badiri.

O emetswe ka setshwantsho se se setilweng kwa Sefikantsweng sa Boswa jwa Bosetšhaba kwa lefelong la tlholego la Groenkloof.

## Metswedi