Dipuo Letsatsi-Duba

**Dipuo Bertha Letsatsi-Duba** (o o tshotsweng ka Lwetse a le masome mabedi le botlhano ngwaga wa 1965) ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa o o berekang e le moemedi wa Aforika Borwa kwa Turkey. O berekile e le tona wa tshiereletso lefatshe go tswa ka Tlhakole 2018 go tsena Motsheganong 2019. Pele ga foo, e ne e le mothusa tona wa ditirelo tsa setshaba le tsamaiso go tswa ka Mopitlo 2017 go tsena Tlhakole 2018.

Ke leloko la African National Congress (ANC), Letsatsi-Duba o berekile mo ofising ya peo molao ya Limpopo go tswa  ka 2009 go tsena 2014, a le mo maemong a mararo mo khanseleng ya Limpopo ka fa tlase ga baeteledipele Cassel Mathale le Stan Mathabatha. Morago ga foo, go tswa ka 2014 go tsena 2019, o ne a bereka mo palamenteng, kwa a neng a le modulasetilo wa komiti ya palamente ya dikgwebo tsa setshaba go fitlhelela tautona Jacob Zuma a mo thapa go nna mothusa tona ka 2017. O ne a ithola marapo go tswa mo palamenteng ka Seetebosigo a simologa ngwaga wa 2019 morago ga go retelelwa ke go thapiwa mo khuduthamageng ya setlha sa bobedi sa ga Cyril Ramaphosa.

A tsholetswe kwa Gauteng, Letsatsi-Duba o ne a tsenela polotiki ka nako ya puso ya tlhaolele, e le bontlha jwa Umkhonto we Sizwe ba ba tshabileng. O sale a nna leloko la komiti ya ANC ka Morule 2012.

## Botshelo jwa a le mmotlana le tiro
Letsatsi-Duba o tshotswe ka Lwetse a le masome mabedi le botlhano ngwaga wa 1965 kwa Katlehong, motsana o o kwa botlhaba jwa Johannesburg kwa e neng e le Transvaal pele. Ka 1982, fa a le dingwaga di le lesome le borobabobedi o ne a tshabile le African National Congress (ANC) e e neng e ileditswe, a na leloko la lekgotla la phathi eo la sesole la Umkhonto we Sizwe. O feditse sekolo sa gagwe se segolwane kwa Luanshya Girls High School kwa Luanshya, Zambia, morago a ya go dira diploma di le pedi, tse dingwe kwa Cuba ka 1987, tse dingwe kwa Zimbabwe ka 1992. Tiro ya gagwe mo ANC e ne e akaretsa go bereka mo makgotleng a matlhale a phathi eo.

Ka ngwaga wa 1992, ka nako ya dipuisano tsa go fedisa puso ya tlhaolele, Letsatsi-Duba o ne a boela Aforika Borwa. Go tswa ka nako eo go fitlhelela ka 1994, o ne a bereka go kopanya phathi le metswedi ya dikgang kwa ofisingkgolo ya ANC kwa Shell House. E ne e le mogatisi mogolo wa *Voice of Women,* pampiri ya semmuso ya lekgotla la bomme ba ANC. Morago o ne a fudugela Limpopo, kwa a neng a tsena mo kgwebong. Le fa go ntse jalo, o ne a tswelela a tsaya karolo mo ANC: o ne a tlhophiwa go ya komiting ya kgaolo ya Limpopo ka 2007, le ka Phukwi 2008, o ne a tlhophiwa go nna motshwara madi wa kgaolo, a bereka ka fa tlase ga modulasetilo wa kgaolo Cassel Mathale. O ne a tswelela a le motshwara madi go fitlhelela ka Morule 2011, fa a tlhatlhamiwa ke Pinky Kekana.

## Puso ya kgaolo: 2009 go tsena 2014
Fa a bereka e le motshwara madi wa ANC wa kgaolo, Letsatsi-Duba o ne a ema e le ntlhopheng wa ANC ka ditlhopho tsa lefatshe tsa 2009, a tlhophiwa mo mannong a ofisi ya peo molao ya Limpopo. Fa godimo ga foo, Cassel Mathale, mo maemong a gagwe e le moeteledipele wa Limpopo, o ne a mo thapa e le mokhanselara wa khansele ya Limpopo wa temothuo. Mathale o ne a mo fudusetsa kwa lephateng la metshameko, botaki le ngwao ka Mopitlo 2012. Fa a le mo maemong ao, Letsati-Duba o ne a tsenelela bokopano jwa masome matlhano le boraro jwa ANC ka Morule 2012 a fenya tlhopho ya go nna leloko la komiti mo setlheng sa dingwaga tse tlhano.

Fa Stan Mathabatha a tlhatlhama Mathale jaaka moeteledipele ka Phukwi 2012, Letsatsi-Duba e ne e le mongwe wa matona a mabedi a Mathabatha a neng a tswelela le one, o mongwe e le Dickson Masemola. Mathabatha o ne a mo thapa go nna mokhanselara wa botsogo, maemo a a nnileng mo go one go fitlhelela ka ditlhopho tsa 2014.

## Puso ya lefatshe:2014 go tsena 2019

### Komiti ya dikgwebo tsa setshaba: 2014 go tsena 2017
Mo ditlhophong tsa 2014, Letsati-Duba o ne a tlhophiwa go emela ANC kwa palamenteng. Morago ga ditlhopho, ANC e ne ya itsise gore e tlaa mo tlhopha go nna mo komtiitng ya dikgwebo tsa setshaba.

Sebaka sa ga Letsatsi-Duba mo komiting, se diragetse ka nako e go neng go ntshiwa dikgang mabapi le go gapiwa ga lefatshe, bogolo jang tse di amang dikompone tsa puso. Morago ka Tlhakole 2021, o ne a bidiwa go itshupa fa pele ga komiti ya Zondo go fa bopaki ka go retelelwa ga komiti. O ne a bodiwa ka go gana go tlhama - jaaka go ne go gakolotswe ke mopolotiki wa kganetso Natasha Mazonne - komiti e e sekasekang ditumalano tsa lolwapa loora Gupta le makgotla a puso.

### Mothusa tona wa ditirelo tsa setshaba le tsamaiso ya tsone
Morago ga bosigogare Mopitlo a le masome mararo le motso ngwaga wa 2017, tautona Jacob Zuma o ne a itsise fa go tlaa nna le tswakanyo ya khuduthamaga ya gagwe, Letsatsi-Duba o ne a tlhomiwa mothusa tona wa ditirelo tsa setshaba le tsamaiso ya tsone. O ne a thusa tona o mosha Faith Muthambi. Ka Morule 2017, kwa bokopanong jwa ANC jwa masome a matlhano le bone, o ne a tlhophiwa gape go ya komiting ya ANC.

### Tona wa tshireletso ya lefatshe: 2018 go tsena 2019
Ka Tlhakole a le masome mabedi le borataro ngwaga wa 2018, Letsatsi-Duba o ne a tlhatlosiwa maemo go tlhatlhama Bongani Bongo e le tona wa tshiereletso ya lefatshe. O ne a thapilwe ke Cyril Ramaphosa, o a neng a sa tswa go tlhatlhama Zuma e le tautona. Go ya ka pampiri ya dikgang ya Mail & Guardian, le ntswa pele go ne go te o mo lotlhakoreng lwa ga Zuma, Letsatsi-Duba o ne a eme nokeng letsholo la ga Ramaphosa la go nna tautona wa ANC kwa bokopanong jwa masome a matlhano le bone.

Morago ga go tsena mo maemong ao, Letsatsi-Duba o ne a re o tlaa itebaganya thata le go phepafatsa lekgotla la tshiereletso sechaba, a akaretsa go dira tshekatsheko ya boitseanape le dipelaelo tsa go tlhoka go tshwara madi sentle. Fa godimo ga foo, Ka Seetebosigo, Ramaphosa o ne a thapa setlhopha sa maemo a ntlha se se sekasekang maikaelelo, bokgoni le boikanyego jwa lekgotla, setlhopha se modulasetilo wa sone e ne e le Sydney Mufamadi. Tshekatsheko e ne ya fitlhela gore lekgotla le ntse le dirisiwa botlhaswa ka sepolotiki.

### Magatwe a botlhola
Ka Motsheganong 2019, pampiri ya *Sunday Independent* e ne ya gatisa tshenolo mo pating ya yone e e neng e bolela gore Letsatsi-Duba o tshela matshelo a mabedi, ke setlhola sa lekgotla la tshireletso. Go ya ka metswedi ya ya sephiri ya babegadikgang Piet Rampedi le Mzilikazi wa Afrika, Letsatsi-Duba o ne a na le seabe se setona mo lekgotleng leo ka 2005 go tsena Mopitlo 2017, fa tona wa pele wa tshireletso David Mahlobo a fedisa konteraka ya gagwe. 

## Moemedi kwa Turkey: 2021 go tsena gompieno
Letsatsi-Duba o ne a rutelwa go emela lefatshe kwa mafatsheng a sele e le moemedi wa ga Ramaphosa kwa Turkey. Ka Mopitlo 2020, pampiri ya *Sunday Times* e ne ya bega gore go ya koo go ne ga diega ka gore o ne a seka a kgona go tlholwa ka tsa tshireletso ka a ne a na le dikgatlhego tsa madi le dikgwebo tse di sa itsegaleng. Le fa go ntse jalo, o ne a simolola tiro kwa Ankara, Turkey ka Ngwanatsele a le malatsi a matlhano ngwaga wa 2021.

Ka nako ya gagwe kwa Ankara, kwa bokopanong jwa masome matlhano le botlhano ka Morule 2022, Letsatsi-Duba o ne a tlhophiwa gape mo sebakeng sa dingwaga di le tlhano e le leloko la komiti ya ANC.

## Botshelo jwa gagwe
O ne a nyetswe ke Mose Jacob Duba, mogwebi wa kwa Polokwane o pele e neng e le tona wa puso ya Lebowa bantustan. O tlhokafetse ka ntlha ya kankere kwa Johannesburg ka Phatwe 2008.

## Metswedi