Tokozile Xasa

**Tokozile Xasa** (o o tshotsweng ka Moranang a le masome mabedi le borobabobedi ngwaga wa 1965) ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa o e neng e le tona wa metshameko le itloso bodutu go tswa ka Tlhakole 2018 go tsena Motsheganong 2019. Pele ga foo, e ne e le tona wa bojanala go tswa ka Mopitlo 2017 go tsena Tlhakole 2018. A nna mopalamente ka 2009 go tsena 2019, o nnile moemedi wa Aforika Borwa kwa Belgium ka Tlhakole 2021.

Ke motubana ka tiro, Xasa e ne e le leloko la khansele ya kgaolo ya Kapa Botlhaba ka dingwaga tsa 2001 go tsena 2009; ka nako eo, o ne a le mo maemong a mangwe a mararo mo khanseleng eo. O nnile mo khuduthamageng le puso morago ga ditlhopho tsa Moranang 2009, a beilwe mo maemong a masha a mothusa tona wa bojanala ke tautona Jacob Zuma. O nnile mo maemong ao go fitlhelela ka Mopitlo 2017, fa a tlhatlosiwa maemo go nna tona mo lephateng leo. Motlhatlhami wa ga Zuma, tautona Cyril Ramaphosa, pele o ne a tlogela Xasa mo matoneng a gagwe e le tona wa metshameko le itloso bodutu go tswa ka Tlhakole 2018. Le fa go ntse jalo, o ne a seka a akarediwa mo matoneng a bobedi a ga Ramaphosa, a ithola marapo  mo palamenteng nako e khutshwane fela morago ga dithopho tsa Motsheganong 2019.

Xasa ke leloko la African National Congress (ANC) o berekile mo komiting ya ANC go tswa ka Morule 2017 go tsena Morule 2022. Ke mo isa mafoko wa pele wa lekgotla la ANC la bomme.

## Botshelo jwa a le mmotlana le thuto
Xasa o tshotswe ka Moranang a le masome mabedi le borobabobedi ngwaga wa 1975. O tlholega kwa Kapa Botlhaba. O na le thuto ya BA go tswa kwa University of Transkei le de degree tse pedi, ya honours le ya masters tsa public administration go tswa kwa University of Fort Hare.

## Tiro ya gagwe a sale mmotlana.
O ithutetse borutabana ebile o rutile mo dikolong tse i farologaneng; ka nako eo gape o ne a nna leloko la lekgotla la bomme ba ANC ka 1993.

Ka dingwaga tsa 1997 go tsena 2000, ka nako ya phetogo go tswa kwa pusong ya tlhaolele, e ne e le mmatoropo wa kgaolo ya Kei (e morago e neng ya fetolwa leina go nna Amathole) kwa Kapa Botlhaba. E ne e le mosadi wa ntlha go bereka e le mmatoropo wa mmasepala wa kgaolo kwa Kapa Botlhaba.

## Puso ya kgaolo: 2001 go tsena 2009
Xasa o ne a ya go emela ANC kwa pusong ya kgaolo ya Kapa Botlhaba ka 2001 go tsena 2009. Ka nako eo, o ne a bereka mo khanseleng ya Kapa Botlhaba mo maphateng a le mararo - e le mokhanselara wa tlhabololo magae, mokhansela wa matlo, selegae le ngwao; le mokhanselara wa puso ya mo gae le ngwao. O berekile gape e le motshwarelela mokhanselara wa botsogo morago ga gore Bevan Goqwana a kobiwe ka Moranang 2006.

Ka nako e nngwe fela, ka Morule 2006 le Lwetse 2009, e ne e le motshwara madi wa kgaolo wa Kapa Botlhaba wa lekalana la ANC, a bereka ka fa tlase ga ga modulasetilo wa kgaolo Stone Sizani; o berekile setlha se le sengwe fela pele ga a tlhatlhamiwa ke Thandiswa Marawu ka 2009.

## Puso:2009 go tsena 2019

### Mothusa tona wa bojanala
Mo ditlhophong tsa Moranang 2009, Xasa o ne a tlhophiwa go emela ANC kwa palamenteng ya Aforika Borwa. Morago ga ditlhopho, tautona Jacob Zuma o ne a mo tlhoma mothusa tona wa bojanala; o berekile ka fa tlase ga ga tona Marthinus van Schalkwyk mo maemong a a nang a e masha. O ne a nna mo maemong ao morago ga ditlhopho tsa Motsheganong 2014, jaanong a le ka fa tlase ga ga tona Derek Hanekom. O ne a felela a bereka dingwaga di robabobedi mo maemong ao, ka nako eo yotlhe a ole mowa, le ntswa a ne a bereka gape e le mmueledi wa lekgotla la bomme la ANC.

### Tona wa bojanala
Ka bosigo kwa Mopitlo a le masome mararo ngwaga wa 2017, Zuma o ne a itsise tswakanyo ya matona e e neng e ganediwa thata, e mo go yone Xasa a neng a thapiwa go tlhatlhama Hanekom e le tona wa bojanala.Elizabeth Thabethe o ne a nna mothusi wa gagwe. E ne e le mosadi wa ntlha go etelela pele lephata leo. Ka nako ya gagwe a le mo maemong ao, lephata le ne la fetsa kabakanyo ya dingwaga di le lesome ya lephata la bonanala, e e tlhomamisitsweng ke palamente,lephata la bojanala la nako eo le ne la fitlhelwa le sena selabe sepe fa le sekasekiwa; mme le fa go ntse jalo, pampiri ya dikgang ya ''Mail & Guardian'' e ne ya re fa go lebelelwa gore o sale a nna dingwaga mo lephateng leo, maduo a gagwe ga a nametse, bogolojang ka a ne a sa godisa go kgatlhegela bojanala.

Xasa o ne a tswelelwa a bonwa e le mopolotiki o o iketlileng. Le fa go ntse jalo ka Seetebosigo 2017, o ne a baka phuduego e potlana fa a supa mo karabong ya potso kwa palamenteng gore SA Tourism, kompone e e neng e le mo tlhokomelong ya lephata la gagwe, e na le konteraka ya diidkadike di le dintsi le Bell Pottinger, kompone ya botsalano jwa setshaba e e neng e sa tswa go amangwa le go sutlha se se itsiweng ke ba lolwapa loora Gupta le Duduzane Zuma. Ofisi ya SA tourism e e kwa United Kingdom e ne e duetsele kompone eo didikadike di robabongwe le borataro tsa ditirelo tsa dipuisano le botsalano le setshaba mo dingwageng tse tharo. Konteraka e ba ne ba e neetswe pele ga go tlhatlosiwa maemo ga ga Xasa go amana ga Bell Potinger le lolwapa loora Gupta le Duduzane Zuma, mme phathi ya kganetso ya Democratic Alliance e ne ya re e tlaa batla gore Xasa a supele tiriso ya madi ao fa pele ga komiti ya bojanala.

Ka Lwetse 2017, Xasa o ne a tlhophiwa mo setlheng sa dingwaga tse pedi e le mongwe wa bathusa modulasetilo ba babedi ba kompone ya United Nations World Tourism Organisation's Regional Commission for Africa. O berekile ka fa tlase ga ga modulasetilk Najib Balala wa Kenya a bereka le Hamat Bah wa Gambia. Morago ga dikgwedi tse tharo, o ne a tsenelela bokopano jwa ANC jwa masome matlhano le bone kwa Nasrec, kwa a neng a tlhophiwa mo setlheng sa dingwaga tse tlhano go nna leloko la komiti kgolo ya ANC. Go ya ka dipalo tse ditlhopho tse di amogetsweng, o ne a le mo maemong a masome a supa mo malokong a le masome a robabobedi a a tlhophilweng mo komiting.

### Tona wa metshameko le itloso bodutu
Ka Tlhakole a le masome mabedi le borataro ngwaga wa 2018, Cyril Ramaphosa, o a  neng a sa tswa go tlhatlhama Zuma e le tautona, o ne a itsise ka tswakanyo e kgolo ya matona, e mo go yone Xasa a neng a tlhatlhama Thulas Nxesi e le tona wa metshameko le itloso bodutu. E ne e le mosadi wa ntlha go nna mo maemong ao. O ne a re tse a tlaa di tsibogelang pele di akaretsa dikago kgotsa mabala a metshameko a setshaba, ga mmogo le phetolo mo makgotleng a metshameko go netefatsa tekatekano ya ditshono. E ne e le mona le seabe o mogolo mo tshireletsong ya Aforika Borwa ya ga motabogi Caster Semenya: fa lekgotla la mafatshefatshe la mabelo le itsise phetogo ya molao wa lone wa 2018 wa matute a bonna mo bataboging ba bomme, Xasa o ne a kgala molao o mosha o a re o kgetholola bong, lotso ebile o kgetholola batho ba ba ratanang ka bong jo bo tshwanang, ka Tlhakole 2019 o ne a tsamaya le Semenya go ya Lausanne, Switzerland go lwantsha molao o o kwa kgotlatshekelong ya metshameko.

### Go ithola marapo
Mo ditlhophong tse di latelang ka Motsheganong 2919, Xasa o ne a tlhophiwa gape mo palamenteng, a le mo maemong a masome a mararo mo lenaaneng la ANC. Le fa go ntse jalo, Ramaphosa o ne a seka a mo tsenya mo matoneng a gagwe a bobedi, a thapa Nathi Mthethwa go mo tlhatlhama mo lephateng le le neng le sa tswa go atolosiwa la metshameko, botaki le ngwao.Morago ga kitsiso ya matona a ga Ramaphosa, ANC e ne ya itsise fa Xasa a ithotse marapo.

Ramaphosa o ne a mo thapa e le moemedi wa Aforika Borwa kwa Belgium, a na le teseletso e e seng ya bonno ya Luxembourg le European Union. O gorogile kwa Brussels ka Morule 2020, a ipega ka Tlhakole a le malatsi a mabedi ngwaga wa 2021. O ne a seka a tlhophiwa gape mo komiting kgolo ya ANC fa setlha sa gagwe se tla bokhutlung kwa bokopanong jwa masome matlhano le botlhano ka Morule 2022.

## Metswedi