open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tsebe ya konokono

**<big>Amogelesega mo [[Wikipedia]] ya Setswana,</big>**
maranyane a mahala a le wena o kgonang .
go nale dipego dile 







O ntse o itse&nbsp;...



Dikgang

Mo letsatsing leno











Mafelo a thuso mo Wikipedia


Bokgaitsadie Wikipedia

Wikipedia ka diteme tse dingwe

__NOTOC____NOEDITSECTION__
Tirelo ya Dipuo tsa Bosetšhaba

**Tirelo ya Dipuo tsa Bosetšhaba** e rotloetsa le go bebofatsa tlhaeletsano ka dipuo. Go tshegetsa ditlhokego tsa Molaotheo, Tirelo ya Dipuo tsa Bosetšhaba (NLS) e laola dipuo tse di farologaneng tsa setšhaba sa rona, e bile e rwele maikarabelo a go tlhokomela dipuo tsotlhe tsa batho ba rona ka go tsenya tirisong dipholisi tse di ikaeletseng go tsweletsa tiriso ya dipuo tse, gammogo le dipuo tse pele di neng di ikgatolositswe.

Tirokgolo ya NLS ke go fitlhelela ditlhokego tsa Molaotheo ka go bebofatsa, go tsweletsa le go tlamela tirelo ya bofetoledi le botseleganyi ka dipuo tsotlhe tsa semmuso, le go laola dipuo tse di farologaneng ka diporojeke tsa thulaganyo ya puo le tsa mareo.

NLS e dira jaaka thulaganyo ya porofešenale ya Mmuso ya tshegetso ya puo ka go fetolela dikwalo tsa semmuso ka dipuo tsotlhe tsa semmuso. Tirelo ya yona ya mareo e thusa ka go tlhabolola le go tokafatsa tlotlofoko ya setegeniki ya dipuo tsa semmuso. Ditiro tsa thulaganyo ya puo di akaretsa go eletsa Mmuso ka ga tlhabololo ya pholisi ya puo le maano a tiragatso.

## Metswedi
Gauteng

**Gauteng** ke enngwe ya diporofinsi tse di robongwe mo Aforika Borwa. Fa go bapisiwa le tse dingwe, ke ennye, fela ke yone e nang le baagi ba le bantsi go feta diporofinsi tse dingwe.

## Ditso
Gauteng, ke porofense e e neng e itsega ka leina la Pretoria-Witwatersrand-Vereeniging (PWV) le le tswileng mo go la Transvaal ka ngwaga wa 1994. Lefelo le le tletse ka batho ba lekoko la ANC go tswa kwa ngwageng wa kgethololo ya batho ba bantsho.

## Melao le puso
Go tswa ka kgwedi ya Motshegano a le thataro, 2009, Paul Mashatile, tona ya pele ya tsa madi yo eleng modulasetilo wa ANC mo porofenseng ya Gauteng, e ne e le moemedi wa ANC mo Gauteng go tloga ka Lwetse a le supa, 2008, go fitlhelela ditlhopho tsa Nomvula Mokonyane yo neng a emelwa ke Mbhazima Shilowa go tswa ka 1999 e be a tlogela ka mathata a neng a tsogile mo ANC a dirileng gore tautona Thabo Mbeki a tlogele setilo.

## Dipopego tsa lefatshe
Molelwane wa borwa wa Gauteng ke Noka ya Vaal, e e e kgaoganyang le Free State. 10] Gape e molelwaneng wa Bokone Bophirima[10] go ya kwa bophirima, Limpopo[10] go ya kwa bokone, le Mpumalanga[10] go ya kwa botlhaba. Gauteng ke porofense e le nngwe fela ya Aforika Borwa e e se nang molelwane le naga e nngwe. Bontsi jwa Gauteng bo kwa Highveld, bojang jo bo kwa godimo (mo e ka nnang 1,500 m kgotsa 4,921 ft kwa godimo ga lewatle). Fa gare ga Johannesburg le Pretoria, go na le mekgokolosa e e bapileng e e kwa tlase le dithaba tse di makhubu, karolo nngwe ya Dithaba tsa Magaliesberg le Witwatersrand. Bokone jwa porofense ke jwa subtropical, ka ntlha ya bogodimo jwa yone jo bo kwa tlase mme ke lefelo le le omileng la savanna.

## Itsholelo
thumb|Gauteng
Itsholelo ya Gauteng ke yone e nnileng le seabe mo go tsa madi, mosepele, matshikiyego le madirelo mo lefatsheng la Aforika Borwa go feta mafelo a mangwe. Ebile ke lefelo le e leng gore fa bakgwebi go tswa ko ntle ga Aforika ba feta ka lone ba tla batla go simolola dikgwebo mo Aforika. Lefa Gauteng e le toropo e nnye mo go tse boferabongwe mo Aferika Borwa, e tsaya 1.4% ya lefatshe mo Aforika Borwa - profense e ke nngwe ya mafelo a a oketsang GDP ya Aferika Borwa. Gauteng e dira 10% ya GDP ya Sub Saharan Afrika le 7% ya GDP ya Aforika.
  
## Metswedi

## Dikgoge tsa kwa ntle
Fatshe leno la rona

**Fatshe leno la rona** ke pina ya setšhaba ya lefatshe la Botswana. E tlhamilwe ke Rre Kgalemang T. Motsete, ya bo e amogelwa ke puso ya Botswana fa lefatshe la Botswana le sena go tsaya boipuso.

## Mafoko a yone
:**1**
:Fatshe leno la rona,
:Ke mpho ya Modimo,
:Ke boswa jwa borraetsho,
:A le nne ka kagiso. 

::**KHORASE**
::Tsogang, tsogang! banna, tsogang!
::Emang, basadi, emang, tlhagafalang!
::Re kopaneleng go direla,
::Lefatshe la rona.

:**2**
:Ina lentle la tumo,
:La tšhaba ya Botswana,
:Ka kutlwano le kagisano,
:E bopagantswe mmogo.

::thumb|Kgalemang Tumediso (K.T) Motsete**KHORASE**

## Metswedi
Mmathubudukwane

Mmathubudukwane ke motse o kgatlhisang e le ruri.O ko tlasenyana fa o tswa Mochudi.O tla bona go phatsima gateng fa o fologelela ka Mabalane.
Ke motse o o kileng wa bo o tumile ka leina la Wrong Side ka bo 80's.Gone go lela thipa e botlhoko thata teng!Go aparwa dikota!,kwena &jones shoes,okapi 3 star.Go ne go tlhabanwa ka di thipa mo go tseneletseng. Lefa gontse jalo ene ele motshameko o monate thata, le bana ba banyenyane ba ne ba rutiwa motshameko o.Fa o sa ikele tlhoko one o ka iphitlhela o le ko toronkong.Ba ba botlhale ba ne ba siela ko Aferika Borwa fa ba dirile molato. Gona le tshika ee tumileng e gotweng ke ya ga Moatshe kwa kgotlaneng ya Ramoleti. Monna gotwe ke Pusweng Moatshe a nyetse basadi ba le babedi, ale bogale tota fela jaaka bana ba gagwe gompieno. Batho ba motse bane ba ba tsaya jaaka ba bogosi, ba ba tlotla.

## Gompieno
Gompieno motse o, o etelwa ke bajanala go tswa ko metseng le mafatshe a a kwa ntle ka ke batho ba ba ratang batho. Go na le mafelo a ituso bodotu jaaka ko nokeng ko oka tswarang ditlhapi teng,ko masimo go bona temo, dibara go bona makgarebe a mantle le gonwa dibiri tse di tsididi,gona le dithaba kwa sikwane,mabalane le ko tlapa le tswa metsi ko Malolwane.

## Metswedi
Molepolole

**Molepolole** ke motse mogolo wa Bakwena. Motse o o sekgala sa dikhilomethara tse di masome a matlhano le bobedi (52 km) mo bophirima jwa toropo kgolo Gaborone.

Molepolole ke boagedi jwa batho ba ka tshwara (go sa tlhomamisega) dikete tse masome a supa (70 000).

Fa motse o o leng gone go ne go bidiwa Dithubaruba fa Bakwena ba tla go aga teng. Ka nako tseo ba ne ba eteletswe pele ke Kgosi Sechele o o neng a ba falotsa mo Maburung (the Boers, the white Afrikaner farmers of South Africa) le mo go Mzilikazi wa Batebele.

Kgosi Sebele wa Bakwena ke mongwe wa dikgosi tse tharo tsa Batswana ba ba ileng ba ya ko ga Mmamosadinyana (England) go ya go kopa tshireletso mo Maburung ba ba neng ba ikgagapelela lefatshe.
left|thumb|Mission house mo Molepolole
thumb|sekolo sa Kgari Sechele
thumb|sepatela sa Scottish Livingston
Kgosi kgolo ya motse ka nako eno (2006) ke Kgari Sechele. O tsere bogosi jwa gagwe mo go motshwarelela bogosi e bong Rre Kgosikwena Sebele, le fa go ntse jalo Rre Kgosikwema e rile go mo bo rolela ya seka ya nna kgetsi e potlana ka go bo a ne a re bogosi ga bo a lebana Kgari Sechele. Go ya ka tshekatsheko ya ditso tsa bakwena, go le bega ha bogosi bo ne bo lebagane Mokgalagadi Sechele, kgotsa mongwe wa bo monnawe. Le mororo go ntse jalo, Kgosi Kgari Sechele ke ene kgosi ya Bakwena mo bogompienong.

*Molepolole College of Education
*Molepolole Innstitude of Health Sciences (IHS)
*Kgari Sechele Museum
*Scottish Livingstone Memorial Hostpital

## Dikgôsikgolo tsa [[Bakwena]] tse di fitileng
Dikopo tsa di article

Tswee tswee ke kopa:
*Sir Seretse Khama
*Serowe
*edumela
*Moraka le masimo
*direto
Dingwao  TSA Batswana
Dipapiso

O le hlohonolo joalo ka

## Tlhaloso
Dipapiso ke dikapuo Tiriso ya puo ya botshwantshi le dipapiso e botlhokwa thata mo puong. Dipapiso kana dikapuo tsa botshwantshi tse di dirisiwang mo puong di tshotse bokao jotlhe jwa tiriso ya puo. Dipapiso ke setswana se se simolotse bogologolo go tswa mo bagolong ba rona baba retlogetseng mo lefatsheng le le kakwano, ba rata go tshwantshanya batho le dilo.

## Dipapiso

*O mosweu jaaka *maswi/sefokaboleya*
* O rata batho jaaka *tlala*
* O moleele jaaka *tsela ya kgalagadi*
* O bogale jaaka *tau*
* O leferefere jaaka *phokojwe*
* O bonya jaaka *lelobu*
* O nonne jaaka *kolobe*
* O bonolo jaaka *kwana*
* O rata leswe jaaka *kolobe*
* O lebelo jaaka *mmutla*
* O motlapa jaaka *esele*
* O lebala jaaka *kgogo*
* O itse go opela jaaka *thaga*
* O itse go tlola jaaka *tshepe*
* O bopelonomi jaaka *mamasiloanoka*
* Ga a ikanyege jaaka *noga*
* O relela jaaka *thelelabodiba*
* O matlhajana jaaka *mmutla*
* Se botlhoko jaaka *santlhoko*
* O bokete jaaka kgetse ya *letswai*
* O dupelela jaaka ngaka ya *sedupe*
* O teme pedi jaaka *noga*
* O ikgatile jaaka *seretse*
* O mariba jaaka *tshwene*

## Molomo o o botshe jaaka
Sekgalagadi

## Ritso jha Botswana gka kakarejo
Morahe wa batjho ba letso la Bantu, Basarwa le Khoi ba tholega bokone jhwa Africa. Morahe o, wabo o horosha bokone beya bothaba jhwa Africa, mme ele morahe wa ntha go rula mo lehelo la Cape mo lehatsheng la Africa borwa gka rigwaga jha bo 300A.D. Gka 1961 Batjho ba ga MmaMosadinyana ba ne bona gole botoka gore Botswana a ikemele ale wane go jhwa Afrika Borwa. Merahe e meberi e ya Basarwa le Khoi, mojhwa ga lobagkanyana ba bo be latjela morahe wa Bantu lehelo la Cape.. 

## Tjeme ya shekgalagari
Kihisano mmogo ye, lebakjga layo ke go legka gore encyclopedia ya matshotsho othe a mahatshe a harologanyego, mme e bile a sha sogkameye mo lethakoring lengwe ebile a rihisiwa ke motjho mongwe le mongwe mo interneteng mahala.Wikipedia ha e ruwelelwe, ebile e gka rihisiwa go bata thaloso ya shengwe le shengwe, le go baakanya je riseye ritchenyijwe.Gka gore mongwe le mongwe o kgona go tchenya she o she batayo, Wikipedia ha e go tshepise gore she o gka she hithela e gka dgwa ele boammaruri dgotlhe kgotsa nnete e heleyeyo.O gka legkeledga ka Sandbox, Shekgalagadi Wikipedia e, e na le ri article rile lesome le bosupa. Go tshola malebela kgotsa go poponyeja go bona gore o ka kwala eng, o gka bula wa thola gore batjho ba kopile eng..

## Morahe wa Basarwa le Bakgalagadi
Motjho wa letso la Sesarwa , Khoi le Bakgalagadi ba  bowna mo digkaolong gka go harologana bophirima mo Aforika. Mo lehaching la Botswana go nale morahe wa Basarwa ole moraro ha morahe wa Khoi ole lesome le bobedi le morahe wa Bakgalagadi one o hejta bothano. Batjho ba puo ee ya Basarwa gantsi ba bonwa digkaolong jhe di tjengnyanatjang jhwa gka bo Hukuntsi, Inalegolo, Lehututu, Ncojane, Khakhea, Mabutsane le Sekoma.Ha mbangwee bona be bonwa mogkaolong Kweneng mo  Khekhenye le Luzwe(Dutlwe). Bakgalagari ke batjho ba morahe wa Bantu jwagka Batswana, Bakalanga le Batswapong. Morahe o ke Batswana e bile ke Sotho-Tswana.

## Bona gape
Banni ba Kgalagadi

## Dipadi tse dingwe
Lucas Manyane Mangope

**Lucas Manyane Mangope** wa puso-legae la maloba la Bophuthatswana. O tlhopilwe ke mmuso wa kgetololo le tlhaolele go eta Batswana ba tulo ya Aforika Borwa pele. E ne e le mmusa-esi go tloga ka 1977 go fitlha ka 1993 fa kgethololo le tlhaolele e fedisiwa/ emisiwa mo Aforika Borwa.

## Kitso ka botshelo ja ga Lucas Mangope
Go tsholweng mo motseng wa Motswedi,Mangope e ne ele morutabana go fitlha kgwedi ya Phatwe 1959 fa jaanong a nna Kgosi ya mo motseng.Ka ngwaga wa 1971,o ne a nna mongwe wa leloko la dikgosi mo pusong a bo a kgona go fenya maemo a ntlha morago ga ditlhopho tsa kgwedi ya phalane 1972..

## Katlego ya ga Mangope
Mangope o nnile tautona ka ngwaga wa 1977.Ka ngwaga wa 1988, o ne a kobiwa ke ba sepodise mme a tsewa gape ke ba sesole sa Aforika Borwa. 

## Bokopano ka ditlhopho tsa Aforika Borwa
Kwa dipuisanong tse di neng di tshwaretswe kwa Kempton Park(1993) tse di tsositseng ditlhopho ka ngwaga wa 1994 kwa Aforika Borwa,Mangope o buile fa Bophuthatswana etla nna ele maphato o ipusang go ya go ileng la fa Aforika Borwa a ka fetoga le gore o tla letelela ditlhopho tse di latelang mo lafatsheng la gagwe.

## Metswedi
Basupi ba ga Jehofa

**Basupi ba ga Jehofa** - Basupi baka nna 8 683 117 mo ainageng tse di teang 240.

* Basupi ba ga Jehova
* Jehofa
* Tora ya Tebelo
Wikipedia

**Wikipedia** ke ensaeklopidia ya mahala. E botlhokwa e le tota go dirisediwa go ka tlaleletsa dithuto. E fitlhelelwa ke mongwe le mongwe. Motho o ka dirisa mosokela thekeng (cellphone) kgotsa mogola-kgolagano (internet) go ka fitlhela kitso ya seo sengwe.

## Metswedi
Kereke ya nnete ya ga Jeso

Kereke ya nnete ya ga jeso ke kereke e tlhamelweng ko Beijing, China dingwaga tse di makgolokgolo a le masome a mabedi morago nyana.  Kereke ya nnete ya ga jeso ke nngwe ya dikereke tse di golo ko China, le ko Taiwan, gammogo le mo lefatsheng lotlhe ka bophara.

## Segologolo

Kereke ya nnete ya ga Jeso ke kereke e e ikemetseng ka nosi e e simolotseng kwa toropong ya Beijing, kwa China ka ngwaga wa 1917. Gompieno e na le maloko a le sedikadike le sephatlo mo mafatsheng a le masome a mane mo dikontinenteng di le thataro. Kereke e ke ya mothale wa sekeresete sa sepentekosete se se simolotseng mo seketeng sa dingwaga se se fetileng se rogwa. Kereke e gape e dumela mo tumeding ya sengwefela tumelo ya leina la ga Jeso. Ka ngwaga wa 1997, kereke e e ne ya simololwa kwa Aforika Borwa. Ba ikaelela go rera dikgang tse di molemo mo lefatsheng lotlhe pele ga go tla ga bobedi ga ga Jeso Keresete.

## Metswedi
Mmino

**Mmino** ke go dira bodiragatsi ka go tshikinya mmele, go tshikinya mmele mo go ka dirwa ke motho a itumetse kana a batla. **Mmino** o dirilwe ke batho go supa boitumelo.

## Mmino wa Setswana

Batswana ke morafe wa Aferika, o thata o agileng kwa  Aferika Borwa. Bonyenyane jwa morafe o bo fitlhelwa mo Botswana kwa bodirileng morafe o motona  **Mmino wa Setswana**  ga o a tlwaelesega ka go tlhoka tiriso ya **Meropa** , gape o ikaegile thata mo didirisiweng tsa mmino tsa mefuta ya katara le go opela.

Didirisiwa tse dingwe di akaretsa segaba le  setinkane. Segaba se tshwana thata le violin, ka go dirwa, mme se dirisa leseka le le lengwe le le hakisitsweng mo sebagabikeng. Fa setinkane sone se dirwa ka ditshipi tse difarologanyeng tse di se phaphathi mme di tshamekiwa jaaka keyboard. 

Ka nako  ya bokoloni, mokgwa wa mmino wa setswana o ne o kgalwa ka gore o ne o kaiwa fa  kgoreletsa ditlhabololo mo kgaolong le mo bathong. Go tsweng boipuso jwa Botswana, tsela kgotsa mekgwa ya mmino e ne ya busetswa mo tirisong, le fa mmino e le malwa go tsweng gongwe le gongwe mo Aferika (thata Aferika Borwa),  United States le Europa e setse e tsere phekeloe sele go ya ka fa e ratiwang ka teng.
### Mefuta ya mmino wa Setswana
TSUTSUBE, PHATISE, HOSANA, HURU,DINAKA, SETAPA SA DIPHATE LE MMAMARUTLE.
Mmino wa Setswana fela jaaka mmino wa ditso tse dingwe, Ke sekgantshwane, ebile ke sekao sa Setshaba sa Setswana. O farologane ka mokgwa o o diragadiwang ka teng. bogolojang fa re lebile dikao tsa ditso tse dingwe mo Aforika. Didiriswa tsa teng ga se tsa manobonobo mme di natifisa pina thata, jaaka mokgwa wa go opa diatla, Matlhoa le diphala. Molodi wa pina ya Setswana o supa gore Batswana ke bo mang le gore Botshelo jwa bona bo ntse jang. Mo mminong go bonala Boitumelo, Kutlobotlhoko, Metshameko, kalafi, Kaloso le ditiro tse di amanang le setso tse di dirwang ngwaga le ngwaga jaaka go rapelela Pula le ka nako ya thobo.

## Metswedi

## Bona gape

### Badiragatsi ba mmino ba Aforika Borwa
* Dj Maphorisa
* Mr JazziQ

### Badiragatsi ba mmino ba Botswana

* Charma Gal
Buka ya ga Momone

**Buka ya ga Momone**
Buka ya ga Momoone ke buka e e itshephileng e e neng ya kwalwa ke setlhopha sa Latter day Saint Movement, ba tumelo ya bone e supang mekwalo ya Baporfeti ba pele ba ba ba neng ba nna mo kgaolong ya America. go tswa ka 2200 BC go tsena ka AD 421.Mosekaseki.Buka e , e simlodisitswe g ka balwa ka ka kgwedi ya Mpitlo, ngwaga wa 1830.

## Metswedi
*Buka ya ga Momone pdf
*Buka ya ga Momone | LDS.org
Valencia

thumb|Valencia e bonwa ka ESA's Sentinel-2 satellite
**Valencia** ke toropo kgolo kwa Spain, Europa. E na le baagi ba le 790 201 (2016).
Barcelona

**Barcelona** ke toropo kgolo kwa Spain, Europa. E na le baagi ba le 1.620.809 (2017).Ke motsemoshate le toropo e kgolo go di feta tsotlhe ya kgaolo e e ikemetseng ya Catalonia, gape ke toropo ya bobedi e e nang le batho ba bantsi go gaisa kwa Spain. E na le baagi ba le dimilione di le 1,6 mo teng ga melelwane ya toropo,kgaolo ya yone ya ditoropo e atologa go ya go bommasepala ba le bantsi ba ba bapileng le yona mo porofenseng ya Barcelona mme e na le baagi ba le dimilione di le 5,3, e e dirang kgaolo ya botlhano ya ditoropo e e nang le baagi ba le bantsi go gaisa mo European Union morago ga Paris, kgaolo ya Ruhr, Madrid le Milan.Ke nngwe ya ditoropo tse dikgolo mo Lewatleng la Mediterranean, e e leng mo lotshitshing fa gare ga dintshi tsa dinoka tsa Llobregat le Besòs, e kgabagantswe kwa bophirima ke dithaba tsa Serra de Collserola. Go ya ka ngwao, Barcelona e ne ya agiwa ke Ba-Fenicia kgotsa Ba-Carthage, ba ba neng ba na le mafelo a kgwebo go bapa le lotshitshi lwa Catalonia.  Mo Metlheng ya Bogare, Barcelona e ne ya nna motsemoshate wa Kgaolo ya Barcelona. Morago ga go kopana le Bogosi jwa Aragon go bopa lekgotla la Crown of Aragon, Barcelona, e e neng ya tswelela go nna toropokgolo ya Principality of Catalonia, e ne ya nna toropo e e botlhokwa go gaisa mo Crown of Aragon le lefelo le legolo la ikonomi le la tsamaiso la Crown, fela go tla go fenngwa ke Valencia, e e neng ya tlosiwa mo taolong ya Ba-Moor ke Ba-Catalan, pele fela ga kopano ya bogosi magareng ga Crown of Castile le Crown of Aragon ka 1492. Barcelona e ne ya nna boremelelo jwa go kgaogana ga Catalonia, ka bokhutshwane ya nna karolo ya Fora ka nako ya Ntwa ya Batshodi ba Lekgolo la bo 17 mme gape ka 1812 go fitlha ka 1814 ka fa tlase ga Napoleon.
Madrid

thumb|Madrid
**Madrid** ke toropo kgolo kwa Spain, Europa. E na le baagi ba le 3.132.463.ke motsemoshate le toropo e kgolo go di feta tsotlhe mo Spain. Toropokgolo e na le baagi ba ba ka nnang dimilione di le 3,4 le baagi ba ba ka nnang dimilione di le 7. Ke toropo ya bobedi e kgolo go gaisa kwa European Union (EU), mme lefelo la yone la toropo ke la bobedi le legolo go gaisa kwa E. Mmasepala o akaretsa 604.3 km2 (233.3 sq mi) lefelo la thutafatshe. Madrid e mo Nokeng ya Manzanares mo karolong e e fa gare ya Pheninsula ya Iberia e e ka nnang dimetara di le 650 kwa godimo ga bogare jwa lewatle. Toropokgolo ya Spain le ya selegae se se ikemetseng sa Madrid (go tloga ka 1983) gape ke lefelo la sepolotiki, ikonomi, le setso sa naga. Tlelaemete ya Madrid e na le selemo se se mogote le mariga a a tsididi. 

Toropokgolo ya Madrid e na le GDP ya bone e kgolo go gaisa mo European Union mme tlhotlheletso ya yone mo dipolotiking, thuto, boitlosobodutu, tikologo, metswedi ya dikgang, feshene, saense, setso le botaki tsotlhe di na le seabe mo seemong sa yone jaaka nngwe ya ditoropokgolo tse dikgolo tsa lefatshe. Ka ntlha ya tlhagiso ya ikonomi ya yone, maemo a a kwa godimo a botshelo, le bogolo jwa mmaraka, Madrid e tsewa e le setheo se segolo sa madi[le setheo se segolo sa ikonomi ya Pheninsula ya Iberia le ya Borwa jwa Yuropa. Lefelo la toropokgolo le na le dikhamphani tse dikgolo tsa Spain jaaka Telefónica, Iberia, BBVA le FCC. E na le bontsi jwa ditiro tsa banka mo nageng mme ke toropo e e buang Se-Spain e e tlhagisang palo e e kwa godimo ya ditsebe tsa webo.: 45 Fa go tla mo go tlhameng dilo, Madrid e mo maemong a bo lesome le boferabongwe mo lefatsheng le bo bosupa kwa Yuropa go tswa mo ditoropong di le 500, mo go 2022 - 2023 ngwaga le ngwaga ya batlhatlhobi ba Innovation Cities Index, e e gatisitsweng ke 2ThinkNow.
Oviedo

thumb|Cathedral ya San Salvador (founded in 781 A.C.), le tStatue sa La Regenta
thumb|San Miguel de Lillo (Pre-Romanesque shrine)
**Oviedo** ke toropo kgolo kwa Spain, Europa. E na le baagi ba le 212.174.
## Metswedi
Sevilla

[thumb|[:en:Treasure_of_El_Carambolo|Treasure of El Carambolo, ]]
[thumb|[:en:Caños_de_Carmona|Caños de Carmona]]
thumb|Patio de las doncellas
[thumb|Seville ka 16th century, [:en:Museum_of_America|Museum of America, Madrid]]
thumb|PesteSevilla
**Sevilla** ke toropo kgolo kwa Spain, Europa. E na le baagi ba le 689.434 (2017).
Abejar

**Abejar** ke toropo kgolo kwa Spain, Europa. E na le baagi ba le 406.Go nale ditso tse di reng ka 1776, merafe e le meraro e ne ya kopana go aga motse wa Abejar. Merafe e e ne ya (nyelela) kwa Nuestra Señora del Camino, Piedrafita, le Barrio Bajero de Abejar.Ditso dingwe,tse di neng tsa gatisiwa ke Bernardo de la Torre, tsa re ngwe ya tsa masalela a ne a bonwa ke Saint James, mme peto ya legong yone ya dirwa ke Saint Lucas. O tswelela ka go tlhalosa gore 570, ya mebila e ne ya senyakwa ke Liuvigild.Fa lefelo la Priedrafita le sena go tlhoka batho, le la kopangwa le Abejar, mme se se ileng sa sala se gakologelwa ke leina ebong Virgin. Morago ga gore dikgaolo tse di kgaogangwe, di ne tsa aga motse o mongwe,mme ba sala ba nale kereke e le ngwefela ya parish ,e e ileng ya fiwa mokolobedtsi ebong Saint John.Morago ga kwelotlase ga thulaganyo le ka fa dilo di tshwanetseng go dirwa ka teng ,toropo e e neya fetola seemo sa yone mo ntheng ya ka fa kereke e neng e tsamaisiwa ka teng kwa kgaolong ya Old Castile, Soria legal , kwa irileng mo palo bathong ya ngwaga wa 1842, go ileng ga nna le batho ba le lekgolo le masome a mane le borataro le baagisanyi ba le makgolo a matlhano .lesome le bnoferabobedi le bone.

## Mafelo a Bojanala, le a borbalo kwa Abejar
Toropo ya Abejar e itsege thata ka mafelo a a kgatlhisang le bontle jwa toropo tse di tlisang bnotshelo.Batho ka bontsi ba rata toropo e fela thata bogolo jang fa go le bosigo.Go nale mafelo a go gorogelang baeng,a bontsi jwa one a a ratiwang ke bajanala ka gore a tsewa a le kwa godimo fela thata.

## Dikgoge tsa kwa ntle
Adradas

**Adradas** ke toropo kgolo kwa Spain, Europa. E na le baagi ba le 79.Mo toropong e go buiwa teme ya Sepotokisi le tse dingwe fela jalo.Adradas e buswa ke .Bontsi jwa banni ba toropo e ke ba neng ba tswa kwa lefatsheng la Portugal ka nako ya dintwa tsa mafatshe,gape bangwe ba bone ba ne ba tswewa ke beng ka bone go ba dira malata.

## Seemo sa Bosa
Seemo sa loapi kwa toropong ya Adradas ga se se iketlileng.Go tsididi fela thata mme se se raya gore fa motho a ya teng o tswanetse go nna a apere diaparo tse di bothito ka nako tsotlhe.Go nna go wa kopoko bogolo jang ka mariga.Serame se ka nna selekanyo sa 19 degree celcious.

## Dikgoge tsa kwa ntle
Curitiba

**Curitiba** (kuɾi'tibɐ) ke toropo kgolo kwa borwa Brasil. E na le baagi ba le 1,879,355 (2015).

## Net
* http://www.curitiba.pr.gov.br 
* http://www.curitiba-brazil.com
* Commons: Curitiba.
Lobatse

**Lobatse** ke toropo mo borwa botlhaba jwa Botswana, dikhilomitara di le masome a supa go tswa borwa jwa toropo kgolo Gaborone,mo twatswaneng e e yang bokone jwa Gaborone. Lobatse o na le batho ba le dikete tse masome a mabedi le boferabongwe le makgolo a le masupa. Toropo e, ke kgaolo  ya makgotla, gape e na le khansele.

## Ditso
Bangwaketsi ke bone batho ba ntlha go aga mo lefelong le mo Botswana, mo le ileng la felela le agilwe ke Bangwaketsi mo lobakeng lwa dingwaga tse di lekgolo la lesome le borobabobedi. Marapo a bogologolo a ntse a teng mo pakeng ya gompieno.

Go filhelela ka boipuso ka ngwaga wa 1966, ,Botswama e ne e le British Protectorate ya Bechuanaland, e ne e nale mathata ka gore e ne e le lefatshe mo toropong e eneng e le kwantle ga molelwane wa lefatshe. Mafikeng, South Africa ka nako eo e ne e le yone toropo kgolo, godimo ga moo toropokgolo e ne e tshwanetse go nna Lobatse kgotsa Gaborone. Gaborone o ne a tlhopiwa e le setilo sa puso ,fa Lobatse a tlhopiwa e le setilo sa molao.

Ka ngwaga wa 1954 barongwa ba development co-operation ba ne ba aga matlhabelo a Lobatse a gompieno a bidiwang B.M.C. (Botswana Meat Commission). Lobatse o pharologanyo ka tsela ya ntlha mo Botswana, e e dirilweng ka 1958. Ka boipuso kgwedi ya lwetse a le masome a mararo ka ngwaga wa 1966, dikilomithara tse tlhano e ne e le tsela e e nang le sekonotere lefatshe ka bophara.E ne e le tsela e e tswang maemelo a terena a Lobatse go ya kwa kgotla tshekelong e e neng agilwe ka mo go kgetlhegileng ga loeto lwa ga kgosi George VI gape le Queen Elizabeth ba England ka ngwaga wa 1947.

## Itsholelo
Kgotla tshekelo e bonwa kwa Lobatse, le tsone diofisi dikgolo tsa lephata la tshekatsheko ya lefatshe gape le sepatela sa balwetse ba tlhalogayo sa Lobatse Mental, se eleng sepatela balwetse ba tlhaloganyo fela mo  Botswana. Madirelo ka bontsi a kwa Lobatse, e leng matlhabelo (BMC), ka go rua ka  e le  konokono mo itsholelong ya  Botswana pele ga go lemogwa ga diteemane e le botlhokwa  e bo e sala e le bontlha bongwe jo bo mosola jwa ngwao. Kakana tse di nosetsang tsa FLO-TEK , ke kompone e tona e e seng ya puso e e tlhapang.

## Polokelo

## O ka tsibogela

* Boemelo jwa terena mo Botswana

## Metswedi
Mahalapye

**Mahalapye** Ke motse toropo oo mo kgaolong ya Legare ya Botswana. Motse o o na le banni ba ka tshwara dikete di le masome a mane le bongwe mme o bapile le tsela e kgolo e e fa gare ga toropo kgolo ya Gaborone le toropo ya bobedi e e nang le batho ba bantsi Francistown. Mahalapye o na le maemelo a dibese, matimela, dihotele di le pedi le lefelo la marekisetso le le nang le marekisetso a le mantsi le marekisetso a dijo tse di bofefo, Water Shed mall ke selo sa bosheng se se ngokang ba ba tsamayang go tswa Gaborone go ya Francistown. Gape e na le diteišene di le mmalwa tsa leokwane, dingwe di bulwa diura di le masome a mabedi le bone ka letsatsi. Ka gonne toropo eno e le mo ntlheng ya sekaka sa Kalahari, le ditsela tsa yone tsa metsi tsa lefelo leo di omile thata, kwantle ga ka nako ya dipula. Mo dinakong tsa bosheng, e fetogile toropo e e siametseng maemelo a batsamai ba ba yang le go boa Gaborone.

Dikgotla tse di ka fitlhelwang mo Mahalapye ke; Botalaote, Madiba, Flower Town, Boseja, Bokaa, Thomadithotse,Tshikhinyega, Mowana, Dilaene. Motse o o dikaganyeditswe ke metse ya Shoshong mo  bophirima tsatsi,le Palapye ko bokone.

Motse ono o mo Tropic ya Capricorn. Ka jalo mo e ka nnang ka diura tsa 13:11 ka Sedimonthole 21, kgotsa ka nako ya sethoboloko sa letsatsi ka letsatsi la Selemo , letsatsi le tla bo le le kwa godimo ga tlhogo ka tlhamalalo mo lefelong leno. Go tshwaya karolo eno ya thutafatshe go na le sefikantswe se sennye fela kwa ntle ga toropo mo phalale ya bo 23 , kgotsa dikirii di le 23 kwa Borwa jwa ekhweitha. Ka nako e letsatsi le tlhamaletse fa godimo ga sefikantswe seno kwa letsatsi le fitlhang kwa ntlheng ya lone e e kgakala thata kwa Borwa. Mo nakong eno ga go na moriti mo sefikantsweng. Thempheretšha e e kwa godimo e e kileng ya kwadisiwa kwa Mahalapye e ne e le 41.9 °C (107.4 °F). Themphereitšhara e e kwa tlase thata e e kwadisitsweng kwa Mahalapye e ne e le −6.0 °C (21.2 °F).

Ba Tirelo ya Dikgolegelo tsa Botswana (BPS) ba tsamaisa Kgolegelo ya Mahalapye.

## Batho ba ba Itsegeng
Modiragatsi, mokwadi le mokwadi wa diterama Donald Molosi o tsholetswe kwa Mahalapye ka ngwaga wa 1985.

Duma Boko, tautona wa lefatshe la Botswana o tsholetswe kwa Mahalapye ka ngwaga wa 1969.

## Ditlhabololo Tsa Motse
E rile mo bosheng dikago tsa sepatela le sepodise tsa mahalapye di ne tsa fudusediwa kwa bophirima jwa motse oo, kwa Parwe gaufi le letamo .

## Dikolo
Motse o, o na le dikole tse di mmalwa, tse di potlana di le lesome le boraro, tse dikgolwane dile tlhano le se setona se le sengwe.

## Tse di Potlana
*Saint James
*Saint Patrick
*Tamocha
*Mokubatse
*Xhosa
*Tshikinyega
*Nthompe
*Leetile
*Ngakayagae
*Fredricks Maherero
*Mokubatse
*FlowerTown
*Mahalapye

## Tse Dikgolwane
* Mowana
* Parwe
* Morale
* Pekenene

## Se setona
*Madiba

## Metswedi
Bobonong

**Bobonong** ke motse o o fithelwang mo Kgaolong ya legare ya Botswana masome a robedi go tswa mo toropong ya Selibe Phikwe. Bobonong o nale palo ya batho ba ka tshwara dikete dile lesome le bongwe. Morafhe wa Babirwa o fitlhelwa mo toropong ena. 

Bobonong ke ofisi kgole ya kgaolo ya Bobirwa, sebaka sa oura go tswa mo kgaolong ya Tuli Block ko go fitlhelwang Northern Game Reserve. Mashatu and Tuli Safari ke dingwe tsa mahelo a nang le ko babojanala ba ka nnang teng. Motse wa Bobonong e nale sekole se segolo Matshekge Hill School se se tsayang bana go tswa mo dikoleg tse di potlana tsa Kgaolo ya Bobirwa. Kgaolo e e nale diofisi tsa palamente tse akaretsang sepatela se se potlana, ofisi tsa mapodisi, poso, motlobo wa dibuka le ko marekelong a matona.

Motse wa Bobonong o ka o tsena go tswa Francistown ka Selibi Phikwe kana go tswa Gaborone o feta Palapye ditsela tseo ka bobedi di tsentswe sekontiri mme di tswa mo tseleng e kgolo ya Bokone Borwa e e simololang kwa Ramokgwebana go ya kwa Ramatlabama.

Ke toropo e e nang le dikago tsa matlo tsa setso le tsa segompieno tse di nang le tlamelo e e ikanyegang ya motlakase mmogo le ditirelo tse di tlwaelegileng tsa ICT tse di akaretsang ditirelo tsa mogala wa lefatshe le tsa disele.

Jaaka ntlokgolo ya Kgaolopotlana e na le morafe o o kgabaganyang mme e direlwa sentle ke ditirelo tsa dibese go tswa kwa Tray Vrikeshor, Gaborone le mafelo a mangwe a Botswana.

Dithaba tsa Lepokole, e leng karolo ya bophirima ya dithaba tsa Matobo kwa Zimbabwe, di fitlhelwa dikilometara di le 15 kwa bokone jwa Bobonong. Ba bofelo ba batho ba San kwa botlhaba jwa Botswana ba ne ba nna mo dithoteng mme ba tlogela bontsi jwa ditshwantsho tsa bona tsa matlapa mo dikgageng le mo matlapeng. Didiriswa tsa Motlha wa Leje le dipitsa tsa bogologolo tse di gasameng go dikologa dithota ke bosupi jwa gore go ne go dirisiwa batho bano pelenyana.

## Metswedi
2.Central Statistics Office (April 2002). "Population of Towns, Villages and Associated Localities" (PDF). 2001 Population and Housing Census. Gaborone, Botswana. Retrieved 3 July 2010.[permanent dead link]
Kasane

**Kasane ** ke toropo ya mo Botswana, ee bapileng le kwa mafatsheng a le mane a Aferika a kopanelang teng ebong: Botswana, Namibia, Zambia le Zimbabwe. E kwa bokone botlhaba jwa lefatshe la  Botswana  kwa e okametseng  bogare jwa kgaolwana ya Chobe . Palo ya batho ba Kasane e ne e le makgolokgolo a supa, makgolo a marataro le masome a mararo le borobabobedi mo palo bathong ya ngwaga wa 2001.

Ka bokhutshwane Kasane o simolotse go itsege lefatshe ka bophara jaaka lefelo la go ntshafatsa nyalo ya ga Mme Elizabeth Taylor le Richard Burton, ka ngwaga wa 1975.

## Tsa mesepele
Toropo e, e fa thoko ga borwa jwa lotshitshi lwa noka  e e tona ya Chobe e e tlhamang mololwane wa lefatshe la Namibia kwa sebateng sa lefatshe leo. Setlhakatlhake sa Namibia sa Impalila se lebaganye le toropo mo bokone jwa lotshitshi la noka, gape go nale mololwane oo kgabaganyetsang kwa Lefatsheng la Namibia ka mokoro. Go tloga dikhilomethara tse di borobabobedi mo botlhaba jwa Kasane go motsana wa Kazungula,kwa lefatshe la  Botswana golebaganyeng le noka ya Zambezi go tloga fa e kopanang teng le noka ya Chobe. Fa mololwane wa Kazungula o direlang mekoro ya Kazungula e e kgabaganyetsang kwa motsaneng wa Kazungula mo Zambia kwa botlhaba  jwa lotshitshi lwa noka ya Zambezi. Go bapa le mololwane wa  bobedi go tsela ee tswelang ntlheng ya lefatshe la Zimbabwe e e yang dikhilomethara tse di masome a bosupa mo botlhaba jwa lephothophotho la Victoria .

Kasane o kwa bofelong jwa tsela e e tswang toropong ya bobedi ebong Francistown, le ya ntlha ya lefatshe la Botswana ebong  Gaborone. Go na le tsela ee tswelang kwa mololwaneng wa lefatshe la Namibia dikhilomethara tse di masome a matlhano le motso ko Ngoma.

Kasane o kwa bokone botlhaba jwa molelwane wa lefelo la diphologolo la Chobe.  Kgolaganyo ya ditsela le yone, e dira gore go nne motlhofo gore bajanala ba kgone go ya lefelong le la diphologolo. Lefelo la diphologolo le mo teng ga makgobokgobo a Okavang, a lomaganeng le lefatshe la Namibia le bontlenyane jwa Mosi wa Thunya (Victoria Falls) ko lefatsheng la Zimbabwe.
thumb|Kasane
Mo toropong ye, gona gape le tsa mesepele ya difofane, ka jalo bajanala gotswa kgakala ba ka dirisa tsone ka ebile di le bofefo gona le dipalamo tsa tsela

## Ditlamelo
Kasane o nale mafelo a bothibelelo le a borobalo (aa itebagantse le kgwebo ya maroko le go bona diphologolo). Mafelo a a neela mesepele ya go ya mafelong a diphologolo a Chobe malatsi otlhe, le go tsamaya ka mekoro mo nokeng ya Chobe.

Banka tsa bo Barclays, First National, Stanbic le Standard Chartered le tsone di na le ditlamelo tse di thusang ka tsa madi.

## Dikgoge tsa kwa ntle
left|thumb|Kasane Chobe Safari Lodge
* thumb|Kasane
center|thumb|Air Cessna Citation M2 over Kasane, Botswana
left|thumb|tsela ya Kasane
center|thumb|Air Botswana new Embraer E170 at Kasane International Airport

## Dipadi

## Dikgoge tsa kwa ntle
Kasane
Botswana/Kasane
Palapye

thumb|Kereke ya Roman Catholic ya ntlha mo Botswana ko Old palalaye.
**Palapye** ke mongwe wa metse mogolo mo  Botswana. E fitlhelwa mo tseleng ya A1, fa gare ga Gaborone le Francistown. Lefelo le e leng mo go lone le fetotse go nna toropo dingwaga tse dintsi tse di fitileng, ka e ne ele marakanelo a di terena le ditsela.  

Go fitlhelwa fa ke Morupule Colliery, e e tlamelang Seteišene sa Motlakase sa Morupule, motswedi o mogolo wa motlakase wa selegae wa Botswana. Seteišene sa motlakase se dirile porojekete ya katoloso go oketsa bokgoni jwa sone jwa go tlhagisa motlakase ka maiteko a go fitlhelela tlhokego e e oketsegang ya motlakase mo nageng. Kago e simolotse ka 2010. Go simolola ka Motsheganong ngwaga wa 2021, polante ya Morupule A e ntsha 132 MW ya motlakase, fa Morupule B yone e ntsha 600 MW.  

Ka ngwaga wa 1997 Palapye go ne go bolelwa fa e le motse o o golang ka bonako mo Afrika, mme go ne go solofetswe gore o tla oketsa palo ya batho go tswa go 30,000 go ya go 180,000.  

## Ditso
Morafe wa Bamangwato, ka fa tlase ga ga Kgosi Khama III, go dumelwa thata fa e le one batho ba ntlha go nna gaufi le Palapye wa gompieno. Motsemogolo wa bone e ne e le bonno jwa Phalatswe, jo gape bo bidiwang Palapye wa bogologolo, mme bo ne bo le kwa ntlheng ya bophirima jwa dithaba tsa Tswapong. Palapye e ne e kwalwa kwa tshimologong e le Phalatswe, e e neng e kaya lefelo la di-impala. 

E ne e le teng go fitlhelela ka ngwaga wa 1902, mme marope a kereke ya yone e e agilweng ka ngwaga wa 1892, a santse a tla bonwa dikilometara di le mmalwa go tswa kwa bogareng jwa toropo ya Palapye. Kgosi Khama o ne a ntsha madi a a ka nnang diponto di le 3 000 go e aga mme a kgatlhegela thata dikgang tsa kereke. Matlo a batho ba Bamangwato kwa tshimologong a ne a kgobokane go dikologa kereke, mme ka go fitlhela tikologo ya yone e le matlapa thata, ba ne ba fuduga dikilometara di le 1.5 (0.93 mi) go tswa kwa Gaborone le go ya kgakala. 

Leina Palapye ke leina le le thamilweng morago ga gore motse o, o bone matlhotlha pelo mo ditsong tsa one. Motse oo o tlholegile ka leina la Phalatswe gonne lefelo la teng le ne le tshabelelwa ke diphala. Lefa gontse jalo leina Palapye le thamilwe ke dimmishinari (missionaries) ba e leng gore bane ba bona go le thata go bitsa leina Phalatswe. Bangwato totatota bone ba tlholegile ba ikagetse dikago kwa bokone gaufi le dithaba tse e leng gore mo segompienong di setse di thibeletswe ke batswapong kwa bokone mo motseng wa Malaka. Dikago tseo gompieno dibidiwa Old Palapye. 

Mangwe a mafelo a neng a kgatlhisa batswakwa ka dingwaga tsa 1800 e ne ele : 
* kereke e kgologolo ya Palapye e e fetang dingwaga tse 120 entse e le teng. 
* British Cemetry

## Morafe
Go fitlhelwa thata morafe wa Bangwato, Batswapong le merafe e mengwe mo motseng wa Palapye.

## Metswedi
Dipholo. K.(2011), Old Palapye, My City Of Ruins, https://web.archive.org/web/20160314061137/http://www.thevoicebw.com/2011/08/12/old-palapye-my-city-of-ruins/
Gumare

**Gumare**  kgotsa **Gomare**  ke motsana o o bonwang kwa kgaolong ya Bokone-bophirima jwa Botswana, gaufi le makgobokgobo a Okavango Palo ya batho ba Gumare e ne e le makgolokgolo a a borataro, masome a borataro le bosupa mo palo bathong ya ngwaga wa 2001,mme e ne e tlhatlogetse go 8,532 ka palobatho ya 2011.

Gumare o direlwa ke Boemala-difofane jwa Gumare. 

Ditheo di le nne tse di farologaneng tsa puso di laola Kgaolo ya Ngamiland: 

# Lekgotla la Kgaolo; 
# Tsamaiso ya Kgaolo; 
# Tsamaiso ya Morafe;
# Boto ya Naga.

Maun o dira jaaka boremelelo jwa tsamaiso ya Ngamiland. Gumare ke ntlokgolo ya tsamaiso ya Kgaolopotlana ya Okavango Delta, e e nang le setlhopha sa yone sa ditheo tsa tsamaiso. Molelwane wa tsamaiso ya Okavango o simolola kwa Habu, o akaretsa Qangwa le Xaixai go fitlhelela kwa Gudigwa. Molelwane wa yone wa sepolotiki o simolola kwa Etsha 1 go ya kwa godimo kwa Gudigwa mme seno se farologane le thuto le temothuo. Go na le metse e le masome a mabedi le bosupa mo kgaolongpotlana ya Okavango, le fa palobatho ya ngwaga wa 2011 e bala fela e le merataro: Daonara, Ditshiping, Jao, Katamaga, Morutsha, le Xaxaba.

## Popego ya lefatshe le Diruiwa tsa tlholego

Okavango ke ene fela wa bontlhabongwe kwa go nang le diphologolo le ditlhare mo Kalahari. Okavango o ikaegile fa lefelong le le sa siamang fa lefatshe le , tshikinyegelang teng le thoromo ya lefatshe Go tswa fa, phetlogo ya popego ya lefatshe e nna e fetloga gape e sa tshepege. Go nale komelelo ya lefatshe, makgobokgobo, metswedi, lekadiba, bojang mo lefatsheng, bodiba gape le ditlhake tse di sa balegeng tsa selekanyo se se sa tshwaneng le popego e e pharologanyo.

## Merafe ya Okavango

Merafe e e tumileng mo kgaolwaneng e ke ya Batawana, Bayeyi, Baherero gape le Bahambukushu, le Basubiya Gape go nale Banoka,Basarwa, baagi tota ba Okavango, gape le Bakgalagadi le Baherero Bontsi jwa ditlhopa tse di agile fa tlhoko ga noka, e ba e dirisang go tshwara ditlhapi gape le go nosetsa diruiwa tsa bone Ba lema mo dibateng tsa merwalela,mmidi le mabele

## Go dira madi mo Okavango

Nngwe ya dilo tse di ba thusang ka go dira madi ke bojanala le fa dikompone tse e le tsa batswa kwa, thuo ya diruiwa, go loga  ditlotwana gape le madirelo a a potlana, le temo-thuo Kgaolwana ya Okavango ke legae thata ka palo ya batho e e itebagantseng le temo-thuo gore ba kgone go itshelela Ka ngwaga wa 1975 khutlola ya United Nations Development e ne ya thusa batho mo Gumare le Etsha go godisa botswerere jwa go loga ditlatlana gore di kgone go rekisiwa kwa mafatsheng a mangwe Ditlatlana le tse dingwe tse dinnye, dipetlo tsa maemo di ne tsa isiwa kwa Gaborone gape tsa isiwa kwa United States le Europa go rekisiwa

Jaaka dikgaolo tse dingwe mo Botswana, Okavango o lebaganwe ke kgwetlho ya kanamo ya mogare wa HIV/AIDS mo bathong

## Dipadi tse dingwe
Basarwa

**Basarwa** ke batho ba Botswana.
Basarwa ke bone batho ba ntlha go nna mo Botswana. Batswana ba ne be goroga mo Botswana dingwaga tse di ntsi tse di fetileng. Ba ne ba tseela Basarwa lefatshe, ba bo ba dira gore Basarwa ba tshabele ko sekakeng. Ke ka moo gompieno Basarwa ba nnang ko sekakeng le ko merakeng.

### Ditso tsa pele
  
Tshekatsheko ya ditso e supa fa bangwe ba letso la  basarwa ba sale ba nnile mo sekakeng sa  kgaolo ya kgalagadi.Mme bontsi ja   letso la Basarwa mo kgaolong ya borwa jwa Aferika ba ne ba patelediwa go nna mo kgaolong eo. Basarwa ba kalahari ba nnile mo lehumeng fa bahumi ba ba nnang go bapa le bone ba ba rontshitse ditshwanelo tsa go nna le lehatshe.Morago ga nako ee sa fedising pelo Botswana ga mmogo le Namibia, ba ne ba fithela bonno jwa bone bo fokoditswe mo go fiteletseng.

### Basarwa ba Kalahari
Basarwa ke batho ba thata e itsiweng ele batsomi. Go nneng ga matlong a a sa akaegeng, Basarwa ba tshedile ka go tsoma diphologolo le go bapala diphologolo tsa naga.Bontsi jwa batho mo borwa jwa Afreka ba ne ba itsesiwe ngwao ya Basarwa ga mmogo le teme ya bone go dirisa setshwantsho sa motshikenyego.

## Kgotla kgolo ya ditsheko
thumb|Basarwa ba tsoma
Ka kgwedi ya ferikgong a thola masome a mabedi le bosupa ngogola ,Basarwa ba ne ba fenya tsheko kgathanong le puso mo Botswana ko kgotla kgolo ya ditshekelo morago ga go kganelwa go amana le metsi a a nowang mo di dibeng tse di kwa ba nnang teng.Barrister Gordon Bennett e ne e le moemedi wa basarwa ko tshekong jaaka fa baathodi ba supa fa puso ya Botswana e le molato go fa thuso ee sa nametseng.Gangwe le gape, puso ya Botswana e ne bolelelwa gore e duele dituelo tsa go tsenelela tsheko ga Basarwa.

## Dikgoge tsa kwa ntle
Thamaga

**Thamaga** ke nngwe ya metse mogolo ya Botswana. Ke motse o bonwang mo kgaolong ya Kweneng. Motse o o supelwa ko botlhabatsatsi fa o le mo topropo kgolo Gaborone. Ke legae la banni ba le 19,547 ka palobatho ya 2011.E ntse e nna ngwaga le ngwaga jaaka karolo ya metsesetoropo ya kgobokano ya Gaborone. 

Motse o o di kagantswe ke mantswe, le le tona le bidiwa lentswe la Thamaga. Thamaga ke motse mogolo wa bobedi mo kgaolong ya Molepolole le Mogoditshane Bontsi ba batho ba motse o ke Bakgatla ba ga mmanaana, ebile ba bina kgabo.Leina Mmanaana le tswa mo kgomong ya mmala wa tan/bosweu (go tshwaya ga Mmanaana). Dipatlisiso tse dintsi tsa boepi jwa bogologolo di dirilwe mo tikologong mo dingwageng di le masome a mabedi tse di fetileng, mme dipatlisiso tsa ga jaana di dirwa ke setlhopha go tswa kwa Yunibesithing ya California-Berkeley le kwa Yunibesithing ya Botswana.

Bakgatla-ba-ga-Mmanaana ba ne ba nna koo mo bogareng jwa dingwaga tsa bo 1930 mme ke setlhopha se se kgaoganeng le batho ba ba tshwanang le Bakgatla-ba-ga-Mmanaana kwa Moshupa, dikilometara di le lesome le bosupa fela go ya kwa borwabophirima.
thumb|Tesla ya Thamaga
Bontsi jwa dikgato tsa motse wa bogologolo tse banna ba merafe ba neng ba nna mo go tsone go tswa kwa Moshupa di ne di tshegeditse maina a a tshwanang le dikgato tse di kwa Thamaga. Batho ba diwoto dife kapa dife fela tsa metse e mebedi e,ba sikana mme ebile ba dirisa difane tse di tshwanang. Le dikgosi tsa metse e mebedi e, ke tsa madi a le mangwe mme di dirisa maina a a tlwaelegileng a Mosielele le Gobuamang. 

Lefelo leno pele le ne le agilwe ke ditlhopha tse di farologaneng kgotsa "Bakgalagadi" (go goroga ga pele ga balemibarui le badisa ba ba buang Sebantu) le batsomi-baphuthi bagologolwane ba \he batho ba gompieno ba bidiwang San, Bushmen, le Basarwa. Hisitori ya batho bano mo kgaolong ya Thamaga, e e ikaegileng ka  go tlhoma matlha ka radiokhabone, e latedisitswe bonnye dingwaga di le 5000.

## Puso le Mafaratlhatlha

* Bogare jwa ditirelo- ya go tlamela ka ditirelo tsa puso.
* Go na le dikokelwana di le tharo tsa puso le kokelo e le nngwe ya motheo.

## Thuto
Go na le dikolo tse dipotlana tsa puso di le supa:

* Sekolo sa Segopotso sa Gobuamang 
* Sekolo sa Segopotso sa Monare 
* Sekolo se se potlana sa Rungwana 
* Sekolo se se potlana sa Bophirima 
* Sekolo se se potlana sa Magalatladi 
* Sekolo se se potlana sa Nkoane 
* Sekolo se se potlana sa Kontle

Dikolo tse tharo tsa sekontari:

* Sekolo se segolwane sa Thamaga 
* Sekolo se segolwane sa Letlole Mosielele 
* Sekolo se segolwane sa Sekgele 

Go na le sekolo se le sengwe sa poraemari

* Highridge, le sekolo se le sengwe se segolwane sa poraefete 
* Sekolo se segolwane sa Highridge.

Go na le dikolopotlana tse dintsi tsa poraefete le mafelo a tlhokomelo ya bana motshegare.

## Tshupaditshwantsho
thumb|ThamagaRocks.jpg

## Bona gape

* Lenaane la ditoropo tse di mo Botswana 
* Noka ya Mosope

## Metswedi
Tlokweng

**Tlokweng ** ke motse o agilweng gaufi le toropokgolo ya Botswana, Gaborone, mo kgaolong ya borwa-botlhaba. E ka tsewa e le bontlha bongwe jwa Gaborone. Tlokweng o ka kwa ntlheng e nngwe ya noka,gape o mo tseleng e e yang kwa molelwaneng wa Aferika Borwa, molelwane o dikhilomethara tse di lesome le botlhano mo botlhaba. Palo ya batho e ne e le makgolokgolo a le masome a mabedi le motso,lekgolo le masome a mararo le boraro mo palo bathona ya ngwaga wa  2001, jaanong ke karolo ya kgobokano ya, e e nang le banni ba le 421,907 go ya ka palobatho ya 2011. Morafe o o simolotseng kwa Tlokweng o bidiwa Batlokwa. Batho ba le bantsi go tswa kwa Botswana ka bophara ba tlile go batla bonno jwa sennelaruri mme ka dinako tse dingwe e le jwa nakwana kwa Tlokweng ka ntlha ya go bo e le gaufi le motsemogolo kwa bontsi jwa ditiro di leng teng.

Go ya ka Asperen bonno jwa Tlokweng bo na le popego ya sebaka e e nang le lefelo le le sa rulaganngwang la setso le lefelo le le rulagantsweng la segompieno. Tlokweng e dikologilwe ke mafulo le tiriso ya lefatshe le le ka lengwang ka fa tlase ga thuo ya merafe le ya lefatshe le le gololesegileng.

## Mo dipading
Tlokweng o tshwantshangwa le moanelwa mogolo mo pading ya  * No. 1 Ladies' Detective Agency*  mo dibukeng ka mefutla tsa mokwadi Alexander McCall Smith. Moganedi ebong , Mma Precious Ramotswe, o nyala Mr. J.L.B. Matekoni, yo tsholetsweng ebile a boa a godisetswa mo Tlokweng, morwa modiri mongwe wa tshimo yo o neng a bereka e le motlhokomedi yo mogolo wa moeteledipele wa ofisi ya kompone ya diterena. Setswerere se se baakayang dikoloi ebong , Mr. J.L.B. Matekoni ke ene mong wa lefelo le go baakanyediwang dikoloi mo Gaborone le le bidiwang "Tlokweng Road Speedy Motors."

## Batho ba ba Itsegeng

* Renei Batlokwa
* Louis Goodwill Nchindo

## Metswedi
Orapa

**Orapa** ke toropo e e mo kgaolong ya legare mo Botswana. Ke lefelo la moepo wa ditaemane wa Orapa ebile ke one moepo o motona mo go ntsheng ditaemane lefatshe lotlhe ka bophara ebile e lemogiwa fa ele toropo ya ditaemane ya lefatshe. Gobapa le yone ke moepo wa Kimberlite wa Lucara Diamond o go akenyetswang  ona le ditaemane tse dintsi thata.

Toropo e e na le dikolo dile nne tse di rutang ka sekgowa, se thusang morafe yo o nang le palo e ntsi ya batswakwa. Palo ya batho ka ngwaga wa 1996 e ne ele dikete tse lesome e e oketsegileng mo ngageng tse di lesome ebile e tswelela e gola ka ntateng ya se se ntshiwang ke moepo le tsela ya seelo sa ditlhabololo.

Go yeng  ka palo batho ka ngwaga wa 2002, Orapa e na le batho ba le dikete tse  di boferabobedi le makgolo a marataro le masome a mane le boferabobedi.

## O ka bona gape

* Nwetwe Pan
* Sua Pan

## Metswedi
Tutume

**Tutume** ke motse mogolo wa Bakalaka, o mo kgaolong ya legare la Botswana. O dikhilomethara tse masome a matlhano go tswa kwa molelwaneng wa Zimbabwe kwa Maitengwe. Toropo e e gaufi ke ya Francistown, e e ka tswang e le dikhilomethara tse di lekgolo.Motse o ke ntlokgolo ya kgaolo mme o na le batho ba le 23 000.

O kgaogantswe ka dikgotla ebong: Sitabule (Madikwe), Tjilagwani (Selolwane), Thini, le Madandume (Magapatona). Mo kgotleng nngwe le nngwe, go na le mogolwane le bagakolodi ba gagwe. Kgotla kgolo e mo kgaolong ya Madikwe gaufi le sekole se sebotlana sa Tutume Central.

Motse o ne wa tewa leina la noka ya Tutume; kwa Kalanga ba tlaa re "gwizi go Tutuma", go raya gore noka e ne e penologa.

Go nale dikolo tse dikgolwane di le pedi sa, Denjebuya le sa Pandagala, le se segolwane sa Tutume McConnell College. Se selekanyo sa dikhilomethara tse masome a marataro go tswa ko Domboshaba .

Motse wa Tutume ke one lefelo la tsamaiso la metse yotlhe le mafelo a bodulo mo kgaolong ya Kgaolo. Motse o o na le seteishene sa mapodisi, kokelo e e potlana, kokelo ya Kgaolo, lephata la bofaladi, Khansele ya Kgaolo, Boto ya Papatso ya Temothuo ya Botswana, Koporasi ya Ditirelo tsa Metsi, Koporasi ya Motlakase ya Botswana, lephata la kwadiso ya baagi, lefelo la tsamaiso ya metseselegae (khansele ya selegae), poso, mabentlele a le mane le mafelo a tirelo ya marobalo le dijo tsa mo mosong.

Motse o o, dira jaaka sekhurumelo sa dikgotla tse di farologaneng tsa BaKalanga tse botlhe e leng ba morafe wa Wumbe. Pele ga Tutume a tlhabololwa, batho ba ne ba nna kwa masimong a bone le kwa merakeng ka ntlha ya lefatshe le le nonneng la kgarebane . Batho ba ne ba ikgantsha ka botswerere jwa go lema le go rua diphologolo. Batho ba kgaolo le bone ba ipelafatsa ka hisitori ya bone le ngwao le puo ya bone jaaka go bonwa letsatsi le letsatsi ka fa ba tshelang ka teng, ngwao ya bone gammogo le maina a ba nang le one mme ba tswelela go a naya bana ba bone go fitlha gompieno a otlhe a leng ka loleme lwa bone lwa Kalanga.

## Batho ba ba tlhomologileng

* Isaac Makwala (yo o tshotsweng ka 1985), motabogi wa Botswana 
* Kemmy Pilato (o tshotswe ka 1989), motshameki wa kgwele ya dinao wa Botswana

## Ditshupo tsa ngwaga
thumb|Ambulances ko Tutume
Motse o o nale modiro wa ngwaga le ngwaga o mo go one banni ba motse ba kokoanang go supa botlhakga jwa bone. Se se dirwa ka kgwedi ya Phatwe ngwaga mongwe le mongwe; Go kokoana ga bone go ba fa tshono ya go itshupa ka bina mmino wa sekalaka ebong Ndazola. Ka nako ya fa thobo e le ee nametsang balemi le barui ba tlisa se ba se robileng mo ngwageng. Ba ba inakantseng le tsa botlaki ba tlisa tsa bone mme ba fiwe maano a go ka rekisa dilo tsa bone.

## Bokhutlo
Tutume ke motse oo golelang pele mo ebileng dithabolo di dirwang go thusa banni ba koo ka ditamelo tsa botlhokwa jaaka dikokelwana,madirelo le tse dingwe.Banni ba Tutume ba dumela mo go thusaneng ka ba itse go tlisa maduo aa nametsang.

## Metswedi