Puseletso ya lefatshe mo Aforika Borwa

**Puseletso ya lefatshe mo Aforika Borwa** e supa maiteko a puso a go lebagana le tshiamololo ya ditso e e amanang le go nna le lefatshe, bogolosegolo ka go busetsa lefatshe, go le aba sešwa, le phetolo ya go nna le lefatshe. Maikaelelo magolo  ke go tokafaletsa badiri ba dipolase—go ba fa monyetla  wa go nna beng ba lefatshe—le go fokotsa go tlhoka tekatekano mo itsholelong. Molao konokono o, e akaretsa gape pusetso ya batho le baagi ba ba neng ba ntshiwa ka dikgoka ko mafelo setoropo a a neng a diretswe banni ba basweu ka fa tlase ga melao ya tlhaolele e e jaaka Group Areas Act . Mafelo a a neng a  amegileng thata a akaretsa Sophiatown, Fietas, Cato Manor, Kgaolo ya Borataro, le Greyville . Mo godimo ga moo, puseletso  ya lefatshe e ikaelela go rotloetsa  botsayakarolo jo bo anameng jwa itsholelo ka go kgontsha batho ba ba neng ba sa bereke  mo nakong e e fetileng go nna le seabe mo tirisong ya lefatshe nang le mosola le mo kgwebong .

Le fa go ne go na le maikemisetso , thulaganyo ya go buseletsa lefatshe e ile ya tshwaiwa diphoso tse dintsi  thata. MaAforika Borwa a le mantsi le balebeledi ba boditšhabatšhaba ba supile ditiragalo tse di bokoa le go tlhoka bokgoni, ka dikabelelo tse di akanyetswang goya go fitlha  ko go 50% ya ditiro tsa puseletso  ya lefatshe di paletswe ke go  ntsha maduao a  tsona .

## Dintlha
Thulaganyo ya Ntšhwafatso ya Naga e ne e tsepamisitse mogopolo mo dikarolong di le tharo: pusetso, ntšhwafatso ya go nna le naga le kabosešwa ya naga.   Pusetso, puso e duela (ka madi) batho ba ba neng ba tlositswe ka dikgoka, ga e a atlega thata, mme pholisi jaanong e sutetse kwa kabosešweng ka thuo ya lefatshe e e sireletsegileng. Phetolo ya thuo ya lefatshe ke tsamaiso ya go lemoga tshwanelo ya batho ya go nna le lefatshe mme ka jalo le taolo ya lefatshe.

Le fa go ntse jalo, ka 2012, Reuters e ne ya kwala ka molemirui mongwe wa montsho yo o neng a bereka mo lefatsheng le puso e neng e le rekile mo go mong wa lone wa pele wa mosweu e le karolo ya go fetola lefatshe la naga. Go ya ka Reuters, lefatshe leo jaanong e ne e le la puso, e seng molemirui wa montsho. Molemirui wa montsho o boletse fa ka ntlha ya se, a ka se dirise lefatshe leo jaaka sesireletsi go bona kadimo kwa bankeng. 

Kabosešwa ke karolo e e botlhokwa thata ya ntšhwafatso ya lefatshe mo Aforika Borwa.  Kwa tshimologong, lefatshe le ne le rekwa go tswa go beng ba lona (morekisi yo o ikemiseditseng) ke puso (moreki yo o ikemiseditseng) mme le abiwe sešwa, gore setšhaba se nne le tshepo mo mmarakeng wa lefatshe. 

Ka 2000, puso ya Aforika Borwa e tsere tshwetso ya go sekaseka le go fetola thulaganyo ya kabosešwa le ya go nna le naga go ya kwa thulaganyong e e arogantsweng thata le e e ikaegileng ka lefelo. Kakanyo ke go nna le maano a tlhabololo a a kopantsweng a selegae mo dikgaolong di le 48. Seo ka tsholofelo se tla kaya botsayakarolo jo bontsi jwa baagi le kabosešwa e ntsi e e diragalang, fela gape go na le matshwenyego a a farologaneng le dikgwetlho ka tsamaiso e le yona. 

Di akaretsa tiriso ya batho ba boraro, baemedi ba ba amogetsweng ke puso, le ba ba rwalang maikarabelo mo pusong. Sephetho e bile batho ba maemo ba selegae ba ba nang le lefatshe ba ba laolang tsamaiso mo mafelong a le mantsi ano. Puso e sa ntse e solofela gore ka "go tokafatsa go supa le go tlhopha bajaboswa, thulaganyo e e botoka ya lefatshe le, kwa bofelong, ntshodikuno e kgolo ya lefatshe le le bonweng..."  thulaganyo ya phetolo ya lefatshe e tla simolola go tsamaya ka bonako. 

Go tloga ka tshimologo ya 2006, puso ya ANC e ne ya itsise gore e tla simolola go tsaya lefatshe, mme go ya ka mokomišenara yo mogolo wa  wa ditleleimi tsa lefatshe, Tozi Gwanya, go sa tshwane le kwa Zimbabwe, go tla nna le pusetso go bao lefatshe la bona ba  le tseelwang, "mme e tshwanetse go nna madi a a siameng, e seng madi a feteletseng." 

## Metswedi