open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paco Rabanne

thumb|Paco Rabanne's 1 Million eau de toilette spray
Ka ngwaga wa 1960 rre mongwe wa leina la **Francisco "Paco" Rabaneda Cuervo**, o ne a simolola komponi ya gagwe ya di nkga monate tsa mmele, mo a neng a itirela senkgisa monate se reeltswe ka leina la gagwe ebong Paco Rabanne. Rre Paco Raaneda o dira le tsa kapari gotsweng kogo tsa borre go tsenelela kwa go tsa bomme.
thumb|1967 Rabanne metal le sequin swimsuit
Rre Paco Rebaneda o tshotswe ka ngwaga wa 1934 ka tlhakole (18 February 1934). Paco ke moroki wamo spanish ene gape o itsege ka Enfant_terrible, mo goreelelang ngwanayo o letshwenya kgotsa lefaraso mo botsading, mme ene a remeletse thata mogo tsa boroki le dinkga monate tsa mmele.

## Metswedi
Sebaga sa lorato

**SEBAGA SA LORATO**
BY MATLAPENG RAY MOLOMO
 PP(Pula press) Gaborone Botswana
First edition 1969
Second impresion 1973
Third impression 1986
Fourth impression 1987
Fifth impression 1989
Sixth impression 1993
Seventh impression 1994
(C) Pula press, P.O Box 91 Gaborone Botswana

*ISBN 99912 61 04 4


Ditshwanelo tsotlhe ke tsa beng. Ntleng ga tetla go se tshwantshiwe kana go fetisediwa gope karolo epe ya tse di gatisitsweng mo, ele mo sebopegong sengwe kana ka mokgwa mongwe.


 KA GA PULA PRESS

Pula Press e simolotse e bidiwa "Mackenzie Series". E ne ele ka kopo ya ba Western Tswana Language Committee baba neng ba tlhorwa boroko ke thotloetso e e sa nametseng ya go kwalwa ga di buka tsa setswana. Buka ya ntlha go gatisiwa ene ya nna **BOSWA jwa Puo**, ke maboko aa kwadilweng ke barwa Kitchin le Lekgetho ka 1948.
Jeso Keresete

**Jeso Keresete** o itsegeng gape e le Jeso wa Nazareth kana Jesus Christ ka sekgowa e ne ele moruti wa Bajuda gape e le mogolwane wa tumelo. Badumedi ba bakeresete ka bontsi ba dumela gore ke morwa Modimo.

Bontsi go ya ka segologolo ba dumela gore e ne ele moJudah go tswa ko lefelong le le bidiwang Judea, ko toropong e e bidiwang Nazareth, ye gompieno e bidiwang Israel. Gape ba dumetse gore e ne ele Moruti gape ga hodisa, le gore o kolobeditswe le Johane wa mokolobetsi. Ba dumela gape gore o bapotswe mo sefapanong a swela dibe tsa bone, le gore o ne a tsoga morago ga malatsi a mararo.Jeso o na a ruta go rata le go itshwarela ba bangwe, ga mmogo le go nna boikobo mo tumelong. O ne a ruta thata ka bogosi jwa Modimo le gore bogosi jwa Modimo bo gaufi. O ne a ruta gore ba ba ithokomolosang Modimo ga ba tshwanelwe ke masego a gagwe, mme Modimo o tla ba itshwerela fela fa ba ikopa maitshwarelo.

## Go ya ka ba bangwe
### Jeso ke Moruti

Batho ba bangwe ba e seng bakeresete ba ba neng ba tshela ka nako ya tumelo, ba ne ba sa dumele fa Jeso e le morwa Modimo. Ba ne ba dumela gore e ne ele mothofels o siameng, gongwe Moruti kana moporofita.

### MaIslam ba dumela fa e le morongwa wa bobedi

MaIslam ba dumela fa e ne e le morongwa wa bobedi go ya ko bofelong. Ba dumela fa Muhammad e ne ele moporofita wa bofelelo. Gape ba dumela gore Jeso le Muhammad e ne ele batho fela ba ba thopilweng ke Modimo, Jaaka baporofiti.

## Metswedi
Mokaleng

**Mokaleng** ke  sekole se se siameng, Go nale bana ba ba naleng maitseo a a siameng. Barutabana ba sekole sa Mokaleng  ba ruta sentle gore bana baithute gore batle ba nne sengwe mo botshelong. Go na le kereke mo lefelong la Mokaleng. Leina la sekole Mokaleng 

rc combine school. Mokaleng le mo kgaolo la Omaheke Region.

## Metswedi
Apole

**Apole** ke leungo le le kgolokwe le le jewang le le tswang mo setlhareng sa apole (Malus domestica). Ditlhare tsa diapole di jalwa mo lefatsheng lotlhe mme ke tsone tse di jalwang thata mo go tsa Malus.Setlhare seno se tlholegile kwa Asia Bogare, kwa mogologolwane wa sone wa naga, e bong Malus sieversii, a sa ntseng a le teng le gompieno.

## Referense
Metsi

thumb|Metsi
Metsi ke nngwe ya dilo tse di direlweng ke modimo tse e le gore ga gona ope motho yo o ka di dirang. Lefatshe ka bophara gore pula e nne teng re tlhokana le pula. Metsi a bonwa ko di nokeng, lewatle le lecha jalo jalo. Metsi ke ngwe ya dilo tsa tlholego tse di direlweng ke modimo tse motho a ka sekeng a kgone go tshela ntle le tsone. Ditshetlhana tse di latelang ke tse di supang gore metsi a dirisetswang:
* Go timola mogote kgotsa lenyora
* go apaya dijo
* Go tlhapa
* Go aga

## Metswedi
Nama

Nama ke sejo se se tswang mo di diphologolong. E jewa ke batho, Bogologolo go ne go tsumiwa go bolawa diphologolo gore ba kgone go ja nama ya tsone. E rile fa tlhabologo e tsena go be go simololwa go ruiwa ga dikoko, dinku, dikolobe le dikgomo  gore ba kgone go di bolaya ba je nama motlhofo.

Nama e nale menontshana le mafura a a seametse mmele, e bo e jewa ka dijo e le seshabo. E kgona go jewa e le tala(segwapa), mme ka nako e ntsi e jewa e apeilwe e bo e natifisiwa ka go farologana. Nama e e sa butswang e kgona go senyega fa e sa tsidifadiwa morago ga dioura.

Go jewa ga nama go farologane lefatshe ka bophara, go tswa fela gore o wa ngwao efe kgotsa lefatshe lefe. Bangwe go tswa mo ngwaong wa bone ba kgona go nna ba sa je nama, bangwe e le mabapi le botsogo jwa bone kgotsa ngwao.

## Bona gape

* Segwapa

* Merogo

* Supo

## Metswedi
Lobola

thumb|Go duelwa LOBOLA
Lobola e bitswa jalo ka seZulu, seSwasi le Sexhosa, Roora ka seShona le Magadi ka seSotho. e ka nna dilwana kana madi a a ntshiwang ke monna yo o batlang nyalo, kana ke tlhogo ya lelwapa la monna yoo, madi a a neelwa ko go ba lelwapa la mosadi yo o nyalwang, ele tuelo ya lenyalo. Gotswa ditsong dilwana tse ene e nna dikgomo, mme fa nako e ntse e tsamaya ga tlwaelwa thata go nna madi. Mme batho bangwe ba santse ba le mo setsong sa go ntsha dikgomo, kana ba tlhakantshe madi le dikgomo. Moono mogolo wa lobola ke go aga botsalano fa gare ga malwapa a mabedi ao, ka gore lenyalo ga se la banyalani boo babedi fela. Le fa go sa tlwaelesega, malwapa a mangwe ba dirisa tsa boranyane go dira dituelo tsa magadi.

## Magadi le Molao
Mo Aforika Borwa [South Africa], koo go ntsha ga magadi e leng setlwaedi, kopano e seseng e ne e konosetswa go ya ka molao wa setso, e fela jaanong jaana e ka fa tlase ga taolo *Recognition of Customary Marriages,1998 (Act 120 of 1998)* (RCMA) mme e na le ditlhokego tse di latelang go amogelega ga nyalo ka fa tlase ga molao wa setso:

## Ditherisano
Tsela ya go rerisana ka magadi ke e telele ebile e mararankodi, mme a akaretsa maloko a le mantsi go tswa go maphata oo mabedi a bo monyadiwa le a bo monyadi; ka gale, go ka ba fela bomalome ba ga bao ba nyalanang, gape le borragwe banyalani, moo setso se letlelelang. Nakong dingwe basadi le bone ba dumeletswe go ka tsaa karolo, fela kwa thoko ga ditherisano, ba sa tsee karolo mo ditherisanong. Go le gontsi, go tlosa mowa wa kgatelelo magareng ga malwapa a, lebotlolo la   brandy le ka bewa fa tafoleng, le fa go le jalo, brandy ga se yona fela, e ka nna ya nna bojalwa jwa setso jwa mabele. Ka gale ga bo nwewe; ke tshupo fela ya go amogela baeng ba lelwapa le go dira gore mongwe le mongwe a rephe, mme gape e etsiwe e le *mvulamlomo*, e e leng ka seThosa go raya gore 'mouth opener' (ka seSotho - "Pulamolomo")i.e. tuelo ya go fa o butse molomo wa gago (go bua) go umaka lebaka la gago la go eta ga gago. Go tla tswa mo go baemedi ba gabo ngwetsi go tsaa tshwetso ya go dirisa nnotagi e kgotsa go bo tlogela bo ntse bo tswaletswe.

## References
Setlhako

**Setlhako** ke seaparo sa lenao se se direletsweng go sireletsa le go babalela lenao la motho fa a dira ditiro tse di farologaneng. Ditlhako gape di ka dirisiwa ele mokgabisa. Mesego ya ditlhako e ne ya farologana thata fa nako e ntse e tsamaya le ka dingwao tota.Mo mefuteng ya ditlhako go na le tse di ka rwalwang ke bomme fela, tse di ka rwalwang ke borre fela mme go nne le tse ba ka dirwalang botlhe. 


File:Kinderschoenen.jpg|Kid's shoes
File:Geta.JPG|Traditional Japanese wooden shoes
File:Bristol.zoo.crocshoes.arp.jpg|Shoes made from crocodile leather
File:Red High Heel Pumps.jpg|Red high heel pumps for the misses
File:SuperUgg.JPG|Uggs


## Metswedi
Poko

thumb|poko

## Poko

**Poko** ke mofuta wa bokwadi kgotsa bodiragatsi jwa puo jo bo rulagantsweng ka botswerere le botlhakga  jo bo lekaneng go kgatlha tsebe, ke tsela e mmoki a tlhagisang maikutlo a gagwe ka yona.

*Mmoki a ka tswa a kgala kgotsa a tlotlomatsa sebokiwa.*

Gantsi o boka **diphologolo, dikgosi, batho, mafelo, dikgotla, lefatshe, merafe kgotsa ditiragalo, ditiro le dilo ka kakaretso.**

## Mefuta ya poko:

**Poko ya segololo, ya magareng, le ya segompieno.**

**Poko ya segololo** e ne e sa kwalwe.., e gantsi e ne boka dikgosi, dintwa, dikgotla, dibatana, lefatshe le dilo tse dingwe.

Mmoki o ne a theoga, a elela fela jaaka metsi, a bua se se mo kelelong le temeng ya gagwe go kaya maikutlo a seo a bokang ka sona.

**Ya magareng**, ke fa dikwalo di simolola go tlwaelesega, dingwe 'ne di kwalwa, fa dingwe di ne di sa kwalwe.
 Ke fa tshimologo ya botsweretsi le bosekaseki bo bo tseneletseng bo ne bo simolola go ata. Baboki ba ne ba simolola go nna botlhale.

**Ya segompieno** yona gantsi e a kwalwa, e bile e na le tshekatsheko e e tseneletseng.
 E kwalwa ka mela le  ditemana.
Baboki ba boka sengwe le sengwe, le mongwe le mongwe jaaka fa lefatshe le tsweletse go gola.

## Diponagalo tsa poko:
**Mothofatso, tshwantshanyo, tshwantsiso, ''enjambamente,'' sesura, sesetete, pheteletso, papiso, maetsi, tlhatlagano ya mafoko, tshekagano ya mafoko, moribo le morethetho**.

  e dirisa metlhale ya puo e tlhophilweng sentle jaaka—go buega ga mafoko le bokao jwa go  ga mafoko—ele motlhale wa go neela puo bokao jo nako e ngwe eseng jo bo tlwaelesegileng mo puong.Ke maikutlo a a senolwang ke mmoki. Poko ke ke leina le le tswang mo lediring **<nowiki/>'boka**'

Poetry has a long history, dating back to the Sumerian *Epic of Gilgamesh*.  Early poems evolved from folk songs such as the Chinese *Shijing*, or from a need to retell oral epics, as with the Sanskrit *Vedas*, Zoroastrian *Gathas*, and the Homeric epics, the *Iliad* and the *Odyssey*. Ancient attempts to define poetry, such as Aristotle's *Poetics*, focused on the uses of speech in rhetoric, drama, song and comedy. Later attempts concentrated on features such as repetition, verse form and rhyme, and emphasized the aesthetics which distinguish poetry from more objectively informative, prosaic forms of writing. From the mid-20th century, poetry has sometimes been more generally regarded as a fundamental creative act employing language.

## Metswedi
Mmadikolo wa Botswana

thumb|University of Botswana Administration

**Mmadikolo wa Botswana**, o o itsegeng thata ka leina la **UB**, o tlhamilwe ka 1982 e le lekanala la ntlha la dithuto tse di ko godimo mo lefatsheng la Botswana. Ka jaana mmadikolo o o nale dikago dile tharo: e  nngwe kwa toropokgolo Gaborone, e nngwe kwa Francistown le e nngwe kwa Maun.

## Metswedi
Monna

Monna ke motho wa senna. Leina le gantsi le raya  monna yo motona, mme la mosimane le raya monna yo o monyee kgotsa lekolwane. mme fa gongwe le raya monna fela go sa kgathalesege gore dingwaga tsa gagwe di kafe.
Chile

**Chile**, ke naga e e leng kwa borwa jwa Amereka. Chile na le batho ba ba ka nnang 17.5 million (2017).


Morro arica 3.jpg
Santiago de Chile de noche.jpg
Moai Rano raraku.jpg
Iglesia de Castro.jpg
Araucaria in Conguillio.JPG
Boitumelo

thumb|mapa wa boitumelo
Boitumelo ke maikuto a a supang gore motho o itumese. Motho o ka 
left|thumb|Lesea le le Monate le a Atlana Lorato Lwa Lelapa
itumedisiwa ke dilo tse di farologaneng.

## Bona le se

## Metswedi
Buka

alt=|thumb|Baebele ya Gutenberg, e e gatisitsweng mo bogareng jwa lekgolo la bo15 la dingwaga, ke nngwe ya dibuka tsa ntlha go gatisiwa go dirisiwa motšhine o o gatisang .
**Buka** e kwadilwe jaaka tiro ka boleele jo bo bonalang e tlhamilwe ke mokwadi a le mongwe kgotsa go feta . Di anamiswa ka mefuta e e farologaneng  jaaka dibuka tse di gatisiwang, dibuka tsa modumo, le dibuka tsa khomputara ( dibuka tsa khomputara ) . Dibuka di kgethegile ka mogolo ke dibuka tse kgethegileng Mo pegong, tse di nang le kanelo e e itlhametsweng kgotsa diteng tse dingwe tsa kakanyo ; le tse e seng tsa tlhamane, tse di nang le diteng tse di ikaeletseng go nna nnete ya mmatota jwa boammaaruri .
Lesaka

thumb|Lesaka
thumb|lesaka go bapa le Bulawayo
thumb|Go aga lesaka
**Lesaka** ke lefoko la Setswana le, le dirisiwang go raya boagelo jwa dikgomo kgotsa dipudi kana kwa dikgomo kgotsa dipudi di nnang teng. Lesaka le dirwa ka mapako a ditlhare.

## Metswedi
Motlobo wa dibuka

thumb|Motlobo wa dibuka o le motirisong kwa Palapye
Motlobo wa dibuka ke lefelo kgotsa ntlu e go kgobakantsweng mefuta yotlhe ya dikitso tse di kwadilweng ka go farologana ga tsone golo go le gongwe. Go le bonolo go ka dirisiwa go sa kgatalese gore ke mofuta ofe.Motlobo wa dibuka o nna le mefuta ya kitso jaaka dibuka, dipampiri ka mefuta go laola kitso kgotsa molaetsa o o mo go tsone. Dingwe e nna tse di ka balwang ke sebala makgolo kgots\a tse di kwadileng di bo di gasiwa. Phaphosi e go bewang dibuka mo go yone e farologane ka bophara go laolwa ke bontsi jwa tsone mekwalo eo, le mo di beiwa sentle mo teng.

## See also

### Lists of libraries

## References
Selemo

**Selemo **ke paka ya ngwaga e go nnang mogote go gaisa tsotlhe tse nne mo ngwageng. Se wela fa gare ga dikgakologo le letlhafula, gape ka paka e malatsi a nna maleele mo motshegareng mme mo bosigong nako e nna nnyane. Malatsi a yone a farologanngwa ke seemo sa bosa, lefatshe gore le fa kae jalo jalo. Mafelo mangwe mo lefatsheng fa go nna selemo  a mangwe go nna paka ya mariga go laolwa ke gore a fa kae mo lefatsheng ka bophara.
Lenyalo

thumb|'''Go ananya direng mo lenyalong'''
Lenyalo ke kgolaganyo ya monna le mosadi kana batho ba babedi ba dira lelwapa le le lengwe.
Go tswa bogologolong lenyalo le ne le tlwaelesegile ka go golagana ga monna le mosadi, mme mo malatsing a segompieno batho ba bong bole bongwe ba kgona go nyalana.

 

## Notes

## Metswedi
Sepatela

**Sepatela kgotsa Kokelo** ke ditlhamelo tsa botsogo di diragalelang tengngo nale bao ba ba nag le boitsaanape jwa kalafi ka didirisiwa tsone tsa teng. Sepatela se se itsegeng thata ke sa morafe otlhe, se nale ga ba bolwetse jwa patlako ba thusetswang teng. Sa kgaolo sepatela se thusa bone ba lefelo leo, se nale didirisiwa tse di farologaneng jaaka malao a balwetse go thusa ba ba robadiwang. Dipatela di farologane go laola gore se thusa ba malwetse afe jaaka sepatela sa bana, sa tshidilo maikutlo, balwetse ba tlhaloganyo jalo jalo. Tsone dipatela tse di thusa thata batho ba lefelo leo ka madi a a ko tlase go nale sa morafe otlhe. Go nale gape sepatela sa go tlhatlhelela dithuto bogolo thata mo baithuting ba ba ithutela bongaka kgotsa ka kalafi. Mo mefuting ya dipatela go nale gape se se botlhana ka dikago le ditlhamelo ebong kokelwana. Dikokelo kgotsa dipateladi nale makalana kgotsa maphata gone mo sepateleng a thusa mo malwetse a a farogogane jaaka jwa pelo, dikaro jalo jalo  go ya ka bokgone jwa baitsaanape lo ba lekalana leo. Go be go nna gape le fa ba thusang ka tsa kalafi(diritibatsi), ko ba seipone jalo jalo.

Sepatela bontsi jwa nako ka tsa madi di thusiwa ke goromente wa lefatshe leo wa lephata la botsogo le ba mekgatlho e e ikemetseng ka nosi. Bogologolo di ne di tlhamelwa ke ba dikereke tse di farologaneng le baeteledi pele ba morafe. Maltsi a gompieon di godile dipatela ebile di nale baitsaanape ba malwetse ka go farologana go nale bogologolo ka go ne go nale baithaopi go tswa mo maphateng a ba kereke. Mme re fa go le jalo, bakereki bangwe ba ntse ba tsweletse ka go thusa mo dikokelong kgotsa dipatela le bakeresete bangwe . Se se dirwa ke gore lefoko le la kokelo kgotsa sepatela le raya ko go fiwang thuso ya botsogo, lerato le kgotlhatso ke ka moo bakeresete bangwe ba santse ba tsweletse ba moon yoo.

## References
Madombi

**Matlebekwane** ke sejo se dirwang ka boupe jwa korong jo bo dubilweng go tswang foo bo dirwe dikgolokwenyana; a ka apewa bo le bosi kana bo tsentswe sengwe fa gare. A dirwa ka boupe jwa korong, ditapole , nama, tlhapi, kana diguruntu. A ka apewa ka metsi a kabesiwa, a fufutswa , ka mafura kana ka boubelo. A ka patisiwa ka sengwe fa gare kana a tsenngwe dinatetshi tse dingwe fa go dubiwa. Matlebekwane a kanna sukiri kgotsa letswai. A ka jewa a le osi, ka sopo kana nama.

## Metswedi
Dijo

**Dijo** ke sengwe le sengwe se se jewang go tsenya dikotla mo mmeleng. Dijo di tswa mo dimeleng kgotsa mo diphologolong, mme di na le dikotla tse di botlhokwa jaaka mafura, di porotheini, di vithamini le di minerale. Sejo se jewa ke setshidi mme se tsene mo dikarolong tsa mmele go tlisa maatla le go tlisa kgolo ya mmele.

Bogologolo batho ba ne ba bona dijo ka mefuta e le pedi: go tsoma, go bapala le go lema. Gompieno bontsi jwa dijo tse di tlhokwang ke batho mo lefatsheng di dirwa mo madirelong a dijo.

Pabalesego ya dijo le go bona gore dijo di nna teng go lebeletswe thata ke makalana a tshwana le International Association for Food Protection, World Resources Institute, World Food Programme , Food and Agriculture Organisation le International Food Information Council. Makalana a a itebaganya le dikgang tsa tswelelopele, phetogo ya loapi, tsa tshomarelo dikotla, kgolo ya dipalo tsa batho, kgokelo ya metsi le go bona dijo.

Go bona dijo ke tshwanelo ya motho mongwejaaka ha go kailwe mo International Convenant on Economic, Social and Cultural rights (ICESCR) go lemogwa gore motho mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya botshelo jo bo lolameng, go akaretsa dijo tse di lekaneng le go tlhoka go bolawa ke tlala.

## Metswedi ya dijo
Dijo ka bontsi di tswa mo dimeleng. Tse dingwe di tswa ka tlhamalalo mo dimeleng mme le diphologolo ke dijo ka gore di godisiwa ka go jesiwa dijo tse di tswang mo dimeleng. Dijo tsa losika loo mabele ke tsone gantsi e leng tse di jewang thatamme e bile di fang maatla lefatshe ka bophara go feta dijo tse dingwe tse di jetsweng. Mmidi, korong le raese ka mefuta yotlhe ya tsone di balelwa go masome a ferabobedi le bosupa mo lekgolongla dijo tse di tswang mo dimeleng mo lefatsheng. Bontsi jwa losika loo mabele le le lemiwang le jesiwa diruiwa.

Dijo dingwe tse di sa tsweng mo diruiweng le mo dimeleng di akaretsa maboa. Go dirisiwa megare mengwe mme e bedisiwe le dijo tse di nang le setlhokwana sa asenejaaka borotho jo bo tsentswentsweng sebidiso, bojalwa, chesi le kombucha le madila a a tswakilweng. Mofuta o mongwe o akaretsa semela metsing se se tala jaaka sepirulina. Go na le dijo tse dingwe tse di tshwanang le matswai sebidiso sa borotho le cream of tartar a a dirisiwang go babalela dijo gore si seka tsa senyega.

## Types of food

## See also

## Notes
Feshene

**Feshene** ke mokgwa o o tlwaelegileng ka nako nngwe bogolo jang diaparo, ditlhako, mekgabiso e e aparwang ka diaparo, go itaka sefatlhego, go iphunya mmele kgotsa fenitshara. Feshene e faphegile mme ebile ke supa mokgwa wa kapari e motho o e aparang.E kaya jalo ka fa batho ba itshupang ka teng le ka fa basegi ba diaparo ba dirang diaparo ka teng. Lefoko le le dirisiwang thata le raya feshene ke khosechumumme le kaya jalo mokgabo o o ko godimo. Dingwe tsa difeshene di bonwa bo basading le mo banneng. mme tse dingwe di kgona go aparwa ke bomme ga mmogo le borre jalo.  

## Feshene ya diaparo

Baeti ba mafatshe a kwa bophirima a kana ke Persia, Turkey, India kana China ba ne ba akgela thata mo go tlhokegeng ga feshene koo. Mokwaledi wa ga Shogun wa Mojapane o ne a ikgatlha ka moeti mongwe go tswa kwa Spain ka 1609 a re moaparo wa Majapane ga o ise o ke o fetoge mo dingwageng di le sekete. Mme le fa gontse jalo 

## See also

## References
Mabele

**Mabele** ke mohuta mongwe wa bojang. mehuta e mentsi e tlholega ko Australia, ha e mengwe e tsenelela mo Aforika, Asia, bontlha bongwe ja Amerika le ditlhakatlhake tse dingwe mo mawatleng a botlhabatsatsi le bophirimatsatsi

thumb|borotho jwa mabele
thumb|sorghum molasses e dirwa
Mohuta o le mongwe o lemelwa go ka jewa ha e mengwe e dirisiwa ele dijo tsa leruo e ka lengwang ele bontlha bongwe ja mahudiso. ke dijalo tse di lengwang mo seemong sa loapi se se bothitho mo lehatsheng ka bophara a amana thata le digwao tsa ko a fitlhelwang teng  mabele ke bontlha bongwe ja losika le le ganeletseng thata mo dimeleng tse di thito e tona jaaka n-tshwe.

## Metswedi
Setilo

thumb|Setilo
**Setilo** ke karolo nngwe e e dirilweng ka legong gore go nniwe mo go yone, gantsi e tlhatlhogile moyo ga pe e ka nniwa ke motho a le mongwe.

Setilo gantsi se nna le maoto a le mane le fa go itshegediwang teng. Mme setilo se kgona go nna le maoto a palo tse di farologaneng go simolola ka bobedi , boraro , bone jalo jalo go laolwa ke gore ke sa mofuta ofe.

Setilo se se senang boikaego kgotsa fa o bayang matsogo teng se bidiwa sepora, kgotsa sa moretologo se laolwa gape ke boleele jwa sone kgotsa gore se thusa thata mo lefelong lefe kgotsa bo mang. Mefuta ya ditilo e e ka bonwa mo dibareng, dikoloing, difofane jalo jalo,tse dingwe ke tsa gore di dirisetswang eng, jaaka tsa digole, bana jalo jalo. Dingwe jaaka tsa bogole di nna le maotwane go dira gore go nne bonolo fa se dirisiwa kgotsa e le se se dikologang

Mo mefuteng e ya ditilo go nale gore gape se nna batho bale kae gape le modiro wa sone e le wa dilo tse di farologaneng jaaka matsela, letlhalo jalo jalo. Mme tsone tse di bidiwa dtilo tsa manobonobo

## Metswedi
Lerapo

Mo mmeleng wa motho fa tsholwa gona le marapo a le makgolo a le mabedi le masome a supa, , mme bontsi jwa marapo a kopana ha motho a ntse a gola mme go sale marapo a sa kopanang a le makgolo a mabedi le borataro mo mothong yo fagare ka kgolo, go sa balwe marapo a masesanyane. Lerapo le letona mo mmeleng wa motho ke lerapo la serope ko se tshwaraganang le noka mme le lenye ke lerapo le le mo tsebeng.

## References
Baebele

thumb|Baebele
Baebele (go tswa mo Koine Greek τὰ βιβλία, *tà biblía*, "the books") ke thulaganyo ya dikwalo tse di boitshepho tumelong ya bajuta le bakeresete. Ga gona baebele le dibaebele tse di harologanang ka dikwalo. Ditumelo ka go farologana di itiretse dithulaganyo tse di farologanyeng di dirisa dikwalo tse di fitlhelwang mo baebeleng. bontsi ja tsone di a nyalana mme seo se tlatsa boleng le kutlwisiso mo sedumeding..

## Motswedi
Kereke (Kago)

Kago ya kereke, gantsi e bidiwa kereke ke kago e dirisiwang mo ditirelong tsa sedumedi, bogolo thata thapelo le go rorisa modimo. Kereke ke lefoko le ka puo ya dikago le dirisiwang ke Bakeresete go raya kago epe hela ya sedumedi le ha di ka tswa di dirisiwa ke ditumelo tse eseng tsa sekeresete Ka mokgwa wa dikago wa sekeresete, kereke gantsi e agiwa ka tsela e dirang gore e sale e lebega jaaka sefaapano. e nna le boleele jo eleng bontlha bongwe ja sefaapano mme makopano a sefaapano e nne gone mo etla bong ele serala.

## Bona gape

## Metswedi
Metshameko ya Mothuba Lebelo

Mabelo a Mothuba Lebelo ke matshameko ya mabelo a maleele a tlwaelesegile ka go tshwara dikhilomethara di le masome a mane le bobedi le dimethara dile lekgolo, masome a fera gangwe le bothano, a gantsi a tabogiwa mo tseleng. Mabelo a maleele a simolotse go nna metshameko kgotsa dikgaisano ele tsela ya go dira segopotso sa lesole la Mogerika o bidiwang Pheidippides, yo a neng a rongwa go isa molaetsa gotswa mo ntweng e neng ya bediwa Marathon go ya kwa Athens.
Nthato Motlana

Dr. **Nthato Harrison Motlana** (16 Tlhakole 1925 – 1 Sedimonthole 2008) e ne e le rakgwebo yo o itsegeng wa Aforika Borwa, ngaka le molwela kgethotololo. 

## Botshelo ka fa tlase ga Kgethololo (Apareteiti)
O sekesitswe le bo Nelson Mandela ke mmuso wa Apareteiti metlheng ya Defiance Campaign ya 1951–52, gape o tsere karolo e e bonagalang metlheng ya dikgaruru tsa kwa Soweto e le mongwe wa ditho tsa Komiti ya ba lesome ya Soweto e e neng e bitswa, Soweto Committee of Ten.  Motlana e ne e le mosimolodi wa lenaane la Black Community Programme, setlhopha se maikaelelo a sona e ne e le go matlafatsa batho batsho ba Aforika Borwa  mo go tsa kgwebo goba moruo, gape o simolotse Phaphama Africa Commercial Enterprises, Lesedi Clinic (bookelo ba ntlha ba boemogodimo ba mothomotsho ba poraebete), le Sizwe Medical Aid (letlolo la thusa tsa bongaka la ntlha la mothomotsho mo Aforika Borwa).

## Botshelo ka morage ga Kgethololo (Apareteiti)<span class="cx-segment" data-segmentid="36"></span>
mo morago ga kgethololo, Motlana o ne a tsaya karolopele mo go simololeng ga New African Investments Limited, or NAIL, e neng ya reka bontsi ba dikwebo tse, mo metlheng e e fetileng, e neng e le dikooporasi tsa batho basweu ka tlhwatlhwa e e kwa tlase ga mebaraka. Tse di akaretsa kuranta e kgolo ya Aforika Borwa *The Sowetan*.  Ka lebaka la bogolo ba katlego ya gagwe mo kgwebong Motalana o ne a ungwa leina la "Ntate wa Matlafatso ya Bantsho Moruong goba Kwebong" (Father of Black Economic Empowerment)." 

Motlana e ne e le setho mo dibotong tse jaaka Putco, Rand Water Board, Adcock Ingram Group and Sasol, go tse dingwe tsa tirelo setshaba le ditheong tsa thuto. 

## Leso<span class="cx-segment" data-segmentid="51"></span>
O tlhokofetse ka 1 Sedimonthole 2008 kwa bookelong jwa poraebete jwa Johannesborogo.

## References
Mashi a lebele

Mashi a lebele ke mashi a a diriwang ke mabele a motho wa mme, a direlwa masea. mashi ke motswedi wa menontshane ya masea a a sa tswang go tsholwa pele ga ba simolola go ja le go sila dijo, masea a magolwane ba ka tswelela ba amusiwa ele gone fela kana go kopantswe le go ja dijo go tswa kgwedi tse thataro fa ngwana a simolola dijo.

## Dipoelo
thumb|mashi a lebele mo mabotleleng
thumb|lebotlele la mashi a lebelo
Ngwana yo o ayang mo go mmagwe ke tsela e e tlwaelesegileng ya go bona mashi a lebele, mme mashi a ka gopiwa  abo a nowa ka lebotlele,kopi kana leswana. Mashi a lebele a ka fiwa ke mme o sele e seng ene mmagwe ngwana , e ka nna ka go abela mashi a a pompilweng, kana fa mme a amusa ngwana ka lebele la gagwe mme ese ngwana wa gagwe.

left|thumb|colostrum le mashi a lebele

## Metswedi
Leoto

Leeto ke lone le fang bokete ba mmele thuso, le bereka ka go tsamaya le bopegile go dira motsamao bonolo. Tshikinyego kgotsa tsamao e ya leoto e simologa mo nokeng go ya ko tlase.

Jaaka e le karolo ya mmele e e dirisiwang go tsamaya, e dikarolo tse di obegang go dira motsamao bonolo, go tshwaragane le lonao. Bontsi jwa diphologolo bo nale maoto a palo e e lekanang

Jaaka karolo ya furniture e dirisiwa gore sedirisiwa se nne le go itshegetsa go babalela mo go kwa godimo kgotsa mo go go thusang ke fela jalo ka maoto.

## Maina a magwe a leeto
* Leeto le le lengwe
* Maoto a mabedi( mo bathong le dinonyane)
* Maoto a mararo( gantsi ke diphologolo tse di sa itekanelang)
* Maoto a mane( diphologolo jaaka katse le ntsa.)
Mefuta e e fa godimo e farologanngwa ke yone pala ya maoto
* Diphologolo di nale a le mane
* Ditshidi, di kgona go nna le maoto go simoloa ka bone go fitla lesome le bone. Di se dintsi di kgona go nna le go feta lekgolo ga maoto jaaka diboko kgotsa dibokolodi. Tse dingwe di kgona go nna le didikadike tsa lekgolo tsa maoto.

## Dikarolo
Leeto ke karolo ya mmele e telele ka sebopego. Dikarolo tsa lone le farologanngwa ke gore ke ya setshidi sa mofuta ofe. Mo bathong le diphologolo tse dingwe leeto le nna le marapo, mesifa, ditshika tse di tshwaraganyang dikarolo tsa leeto le letlhalo. Mo ditshiding, leeto le nna le tse di fa godimo ntle le gore di nna le letlalo le le thata le e le khurumetsang go sireletsa marapo le letlalo.

Nako nngwe kwa bofelelong jwa leeto go nna le lenao e le karolo ya leeto, mme gape di kgaogane. Fela jaaka metwane le dinoka e le dikarolo mo leetong, tse di dirand gore leeto le felele.

## Maoto a mane

Mo karolong e e nang le maoto a le mane, leeto gantsi lo dirisiwa go tsamaisa. Mo go tsa boitsaanape leeto antsi ba raya fa gare ga lenyole le manyenyana. Karolo e e kwa tlase ga leeto e bidiwa memo kana momo.

Mo diphologolong tsa maoto a mane , mo go ko tlase ke gone mo ba go bitsang maoto, motwane kapa motlhafu, tse pedi dikarolo tse di wa godimo ga leeto .
* Leeto la motho

## Leeto la seboko
* Leeto la seboko

## Leeto la roboto
Ke leeto le le dirileng ke baitsaanape ba dirisa ditshipi go tsamaisa ka remote. Di nna le maatla a a dirisiwang ke boranyane kapa motlakase go dira gore e kgone go tshikinyega.

## Notes
Segwapa

**Segwapa** ke nama e e omisitsweng, e e tlholegang thata mo borwa jwa africa. Segwapa se dirwa ka nama e e sa butswang, e ka nna nama ya kgomo, ya podi, kana ya phologolo. Nama e e a segelelwa, e bo e tshelwa letswai. Letswai le thusa go gamola metsi mo nameng le gone go thusa gore nama e e omelele e bile e seka ya bola. Segwapa se kgona go tshelwa pherefere gore se babe, kana sa tlogelwa fela ka letswai se sa lokwa pherefere. Se tle se tsenngwe metswako e mengwe fela jaaka bo bo konofole go se natefisa.

Ga segwapa se sena go omelela lobaka e ka nna dibeke tse pedi se anegilwe mo letsatsing, se tlaabo se siametse go ka jewa. Mme se ka jewa fela se ntse se omeletse, kana sa besiwa mo magaleng a molelo. Se ka nna gape sa apeiwa jaaka o ka apaya nama se be se thugiwa go dira seswaa sa segwapa. Segwapa se se apeilweng le go thugiwa se ka jewa se le sosi kana sa shaba bogobe jwa mabele.

Nama e e dirang segwapa e ka segelelwa bosesanyane kgotsa bokima pele fa e ka omisiwa. Seswaa se se thugilweng fa se apewa se kgona no natefisiwa ka go ntsenngwa diguruntu ka go farologana ga tsone.

## Metswedi
Łobez

**Łobez** ke toropo la Poland. E na le baagi ba le 10 066 (2019).

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  

## Internet
* Łobez 
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube
*  Tourist Information
Moraka le masimo

Batswana ke batho ba ba tshelang ka temo-thuo, moraka ke lefelo le ko go lone go nnang diruiwa gone, fa ko masimo e le ko go lengwang teng

## Metswedi
Ray Farquharson

thumb|Farquharson a le monana
thumb|Ray Fletcher Farquharson ka Second World War
Ray Fletcher Farquharson MBE e ne e le ngaka ya kwa lefatsheng la Canada, porofesa mo Unibesithing e bile e le mmatlisisi mo go tsa bongaka. O tsaletswe kwa Clauude Ontario, a nna moithuti kwa unibesithing ya Toronto kwa e bileng a neng a ruta teng nako e ntsi ya botshelo jwa gagwe. O ne a rutuntshitswe a bo a thapiwa kwa sepateleng sa Toronto ene le mmatlisis kaene Arther Squires.

## Metswedi
Kimberley

**Kimberley** ke motse setoropo wa Kapa Bokone mo Aforika Borwa.E bokgakala jwa dikilometara di le 110 kwa botlhaba jwa motswedi wa dinoka tsa Vaal le Orange. Toropo e na le botlhokwa jo bogolo jwa hisetori ka ntlha ya meepo ya taemane e e fetileng le go dikaganyediwa ga yone ka nako ya ntwa ya bobedi ya Anglo-Boer. Borakgwebo ba kwa Boritane e bong Cecil Rhodes le Barney Barnato ba ne ba huma kwa Kimberley, mme Rhodes o ne a tlhoma khampani ya diteemane ya De Beers mo malatsing a ntlha a toropo eno ya moepo.

Ka 2 Lwetse 1882, Kimberley e ne ya nna toropo ya ntlha kwa Hemisefereng ya Borwa le ya bobedi mo lefatsheng morago ga Philadelphia, Pennsylvania kwa United States go tsenya dipone tsa motlakase mo mafaratlhatlheng a yone. Borekisetso jwa ntlha jwa matlotlo mo Afrika bo ne jwa agiwa kwa Kimberley, ka 1881.

## Histori
**Go bonwana ga diteemane**

Ka 1866, Erasmus Jacobs o ne a bona letlapa le lennye le le phatsimang mo dintshing tsa Noka ya Orange, mo polasing e De Kalk a neng a e hirile mo go Griquas wa lefelo leo, gaufi le Hopetown, e e neng e le polasi ya ga rraagwe. O ne a bontsha rraagwe letlapana leno, mme rraagwe o ne a le rekisa.Leje leno le ne la rekwa mo go rraagwe Jacobs ke Schalk van Niekerk, yo moragonyana a neng a le rekisa gape. E ne ya itshupa e le teemane ya dikerata di le 21,25 (grama di le 4,3), mme e ne ya itsiwe e le Eureka. Dingwaga di le tharo morago ga moo, ka 1869, teemane ya dikerata di le 83.5 (16.7 g), e e neng ya itsege jaaka Naledi ya Aforika Borwa, e ne ya fitlhelwa gaufi (29°3′S 23°58′E).Teemane eno e ne ya rekisiwa ke van Niekerk ka tlhwatlhwa ya £11,200, mme moragonyana ya rekisiwa gape kwa mmarakeng wa London ka tlhwatlhwa ya £25,000. 

## Dikgoge tsa kwa ntle
Cape Town

**Cape Town** ke motse setoropo kgolokgolo wa Kapa Bophirima mo Aforika Borwa.

Ke toropo ya   molao wa Afrika Borwa. Ke toropo e kgologolo mo nageng le bonno jwa Palamente ya Aforika Borwa. Ke toropo ya bobedi e kgolo go gaisa mo nageng, morago ga Johannesburg, le toropo e kgolo go gaisa kwa Kapa Bophirima. Toropo ke karolo ya toropo ya Cape Town. Toropokgolo e itsege ka boemakepe jwa yone, lefelo la yone la tlholego mo Cape Floristic Region, le mafelo a a jaaka Table Mountain le Cape Point. Ka 2014, Cape Town e ne ya bidiwa lefelo le le gaisang mo lefatsheng go ka etelwa ke The New York Times mme ka go tshwana e ne ya bewa mo maemong a ntlha ke The Daily Telegraph ka bobedi ka 2016 le 2023. Lefelo la City Bowl la Cape Town le le mo lotshitshing lwa Table Bay, ke lefelo la bogologolo la toropo kwa Kapa Bophirima, le le nang le ngwao-boswa e e botlhokwa. E ne ya tlhomiwa ke Dutch East India Company (VOC) e le lefelo la go tlamela dikepe tsa Ba-Dutch tse di neng di ya kwa Afrika Botlhaba, India le Botlhaba jo bo Kgakala. Fa Jan van Riebeeck a goroga ka 6 Moranang 1652, o ne a tlhoma VOC Cape Colony, e leng lefelo la ntlha la go nna la Yuropa mo Afrika Borwa. Cape Town e ne ya gola go feta maikaelelo a yone a kwa tshimologong jaaka lefelo la ntlha la Yuropa kwa Castle of Good Hope, mme ya nna lefelo la ikonomi le la setso la Cape Colony. Cape Town e ne e le toropo e kgolo go di gaisa tsotlhe mo borwa jwa Afrika go fitlha go bonwa gauta kwa Witwatersrand le go agiwa ga Johannesburg.

Nna Mme rre

## Dikgoge tsa kwa ntle
Nelspruit

thumb|Mbombela Stadium
thumb|tsela ya (Old N4; now R104)
**Nelspruit** ke motse setoropo wa Mpumalanga mo Aforika Borwa.

## Dikgoge tsa kwa ntle
Pietermaritzburg

thumb|Pietermaritzburg city hall
thumb|Pietermaritzburg city hall ka 1924
thumb|upland savanna go bapa le pietermaritzburg
thumb|Pietermaritzburg town hall
**Pietermaritzburg** ke motse setoropo wa KwaZulu-Natal mo Aforika Borwa.

## Metswedi
Bloemfontein

**Bloemfontein** ke motse setoropo wa Foreistata mo Aforika Borwa.

ke motsemogolo le toropo e kgolo go di feta tsotlhe mo porofenseng ya Free State mo Aforika Borwa. Gantsi, e bile ka tlwaelo, e bidiwa "toropokgolo ya boatlhodi" ya naga, mmogo le toropokgolo ya molao Cape Town le toropokgolo ya tsamaiso Pretoria, le fa kgotlatshekelo e e kwa godimo mo Afrika Borwa, Kgotlatshekelo ya Molaotheo, e ntse e le mo Johannesburg go tloga ka 1994. Toropokgolo e e bogodimo jwa 1,395 m (4,577 ft) godimo ga boalo jwa lewatle, e na le baagi ba le 256,185 (go tloga ka 2011)mme ke karolo ya Masepala wa Mangaung Metropolitan o o nang le baagi ba le 747,431. E ne e le nngwe ya metse e e neng ya tshwara Sejana sa Lefatshe sa FIFA sa 2010. Toropokgolo ya Bloemfontein e na le Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo, Franklin Game Reserve, Naval Hill, Maselspoort Resort le Sand du Plessis Theatre. Toropo e na le dimusiamo di le dintsi, go akaretsa le National Women's Monument, Anglo-Boer War Museum, National Museum, le Oliewenhuis Art Museum. Bloemfontein gape e na le polanetiriamo ya ntlha ya dijithale kwa hemisefereng e e kwa borwa, Naval Hill Planetarium, le Boyden Observatory, e e leng polanetiriamo ya dipatlisiso tsa thutodinaledi.

## Metswedi
Port Elizabeth

thumb|'''Port Elizabeth City Hall'''
thumb|Nelson Mandela Stadium kwa Port Elizabeth
thumb|'''City Hall Port Elizabeth'''
**Port Elizabeth** ke setoropo sekgolo wa Kapa Botlhaba mo Aferika Borwa. Od února 2021 jihoafrická vláda formálně pojmenovala město Gqeberha, od názvu Xhosa městečka Walmer, k označení města Port Elizabeth.

## Dikgoge tsa kwa ntle
Rustenburg

[thumb|[:en:Royal_Bafokeng_Stadium|Royal Bafokeng Stadium]]
**Rustenburg** ke toropokgolo mo profenseng ya Bokone Bophirima, karolwaneng ya Bojanala. Toropo e e gaufi le dithaba tsa Magaliesberg. Rustenburg ke setulo sa masepala wa karollwana ya Bojanala Platinum.

## Metswedi
Mahikeng

thumb|Mahikeng
**Mahikeng**, e ne e bitswa Mafikeng ka tlwaelo, ke toropo le moshate wa profense ya Bokone Bophirima, Aforika Borwa. Lefatshe ka bophara, Mahikeng e tumile ka Siege of Mafeking, tlhaselo kgolo ya Ntwa ya bobedi ya Maburu (Second Boer War). 

Mahikeng, e gaufile bodara ya Botswana le Aforika Borwa. Ka ngwaga wa 2001, Mahikeng e ne e na le batho ba ba ka nnang 49 300, mme ka ngwaga wa 2007 palo e e ne e tlhatlhogile go ya go 250 000. Batho ba ba ka nnang 65 000 go ya go 75 000 ba nna mo bogareng ba toropo e.

## Bogologolo
Mahikeng ke kantoro-kgolo ya batho ba Barolong Boo Ratshidi. Toropo e e tlhamilwe ke Molema Tawana (c.1822 - Ferikgong 1882). Molema o ne a tsalwa kwa Khunwana ka nako ya Difaqane,e le ngwana wa Kgosi Tawana wa baTshidi Barolong. Abuti wa ga Molema, e leng Montshiwa, o ne a feleletsa e le ena kgosi. Ka nako e baTshidi Barolong ba ne ba nna kwa Thaba Nchu, Molema o ne a fetoga a nna Mokeresete, a fetolwa ke batsamaisa efangedi ba Wesleyan ba ne na nna fago le bona. Morwa le mojalefa wa a Molema, Silas Molema, o ne a rutwa kwa Healdtown College. Silas o ne a thusa setlogolo sa gagwe Sebopioa Molema go ya Amerika go ya go ithuta tsa molao, ka ngwaga tsa 1904, kwa Wilberforce University, e eleng kwa  Wilberforce, Ohio.

### Mafelo Magolo
* North-West University
* Mafikeng Railway Station
* Mmabatho Stadium
* Mafikeng Airport
* Mafikeng Game Reserve (4800 Ha)
* Botsalano Game Reserve (5800 Ha)
* Molemane Eye Nature Reserve
* Ntando Qelo

### Leina
Babrithani ba ne ba peleta leina la toropo e jaaka "Mafeking". Morago ga gore toropo e wele ka fa tlase ga Bophuthatswana leina le ne la fetolwa go nna "Mafikeng" ka ngwaga wa 1980. Ka Tlhakole 2010, Lulu Xingwana, o ne a le tonakgolo ya tsa Arts le tsa Setso, o ne a amogela gore leina la toropo e le fetolwe gape go ya go "Mahikeng". Mme batho bone ba santse ba e bitsa Mafikeng ka gonne e le lona leina le le tlwaelegileng.

## Tsa Legodimo

## Dikgoge tsa kwa ntle
Potchefstroom

thumb|kereke
**Potchefstroom** ke setoropo sekgolo mo profenseng ya Bokone Bophirima mo Aforika Borwa.

## Dikgoge tsa kwa ntle
Lichtenburg

**Lichtenburg** ke farming setoropo mo profenseng ya Bokone Bophirima mo Aforika Borwa.Toropo e ne ya tlhomiwa ka 1873 mme ya rewa leina ke Moporesidente wa Transvaal Thomas François Burgers jaaka Lichtenburg (Toropo ya Lesedi). Ka March 13, 1926, Jacobus Voorendyk, o ne a ribolola teemane mo polasing ya lelapa la gagwe mme mo dikgweding di le 12 go ne go na le batho ba le 108 000 ba ba neng ba batla mahumo. Ka ntlha ya seo, batho ba ne ba nna ba batla diteemane ka dingwaga di le lesome. 

Kgwebo e kgolo ke go ntsha mmidi le nama. Lichtenburg e mo bogareng jwa khutlotharo ya mmidi, e e leng lefelo le legolo le go jalwang mmidi mo go lone mo Afrika Borwa. Tiro e nngwe e kgolo ya ikonomi ke go dira samente. Mo sekgaleng sa dikilometara di le 80 go tswa kwa Lichtenburg go na le batlhagisi ba le banè ba semente ba bagolo, e leng se se dirang gore go nne le ditshono tsa dipalangwa tsa sekgala se seleele le dikgwebo tse di amanang le tsone.

## Dikgoge tsa kwa ntle
Panana

thumb|Dipanana mo lebentleleng
**Panana** ke leungo le le jewang. Mo mafatsheng a mangwe panana e ka dirisiwa go apaya. Leungo le le farologana ka mmala le selekanyo. Panana e telele, ebo e sokama nyana, ena le letlalo lele boleta le le tetseng ka setache. Leungo le le gola ka segongwana se bo se lepelela mo setlhare.

## Metswedi
Porofinsi

**Porofinsi** ke *province* kwa puo ya Seisimane. Porofinsi ke (part) nyane sa naga, e.g. Free State le Mpumalanga wa Aferika Borwa.
Sezulu

**Sezulu** (zu: **isiZulu**) ke puo e e buiwang mo mafatsheng a Aforika Borwa: KwaZulu-Natal, Mpumalanga le Gauteng. 

Ke nngwe ya dipuo tsa semmuso kwa Aforika Borwa gone e le puo ee tsewang e le yone ya lefatshe ka bophara. Ba se ithuta mo mebileng le kwa sekolong.
Fora

thumb|'''France Map'''
thumb|Satellite image of France
**Fora** (Sefora: *France*) ke naga yeo e lego lefasaneng la Europa. E nna le 66,991,000 badudi.
Diprofense tsa Aforika Borwa

Aforika Borwa e arogantswe ka diprofense di le robongwe. Letsatsi pele ga ditlhopho tsa naga tsa 1994, magae a Aferika Borwa ane a bitswa Bantustans, a ne a kopantshwa le di profense tse nne tse ne di le teng, mme Aferika Borwa ya arogantshwa ka diprofense dile robongwe. Phetolo ya bo somepedi, sometharo, le ya bo somethataro ya Constitution ya Aferika Borwa e na ya fetola dibotara tsa diprofense di le supa.

## Histori

Union ya Aforika Borwa e na ya tlhangwa ka ngwaga wa 1910 ka go kopantsha dikoloni tse nne tsa Brithani: Cape Colony, Natal Colony, Transvaal Colony, le Orange River Colony. Transvaal Colony le Orange River Colony e ne ele diriphabuliki tse di ikemetseng pele ga Boer War ya Bobedi, di bitswa South African Republic le Orange Free State. Dikoloni tse nne tse, e ne ya nna tsona di profense tsa mathomo tsa Union: Cape Province, Transvaal Province, Natal Province, Orange Free State Province.

Tlhophollo le tlhaolo ya batho ba ba ntsho e simolotse ka ngwaga wa 1913, batho bantsho ba ne ba dumeletswe go nna le lefatshe fela mo mafelong a a tlhophilweng, lefatsa lotlhe la batho bantsho e ne e le fela 13% ya naga yotlhe. Go tloga ka di 1950s, lefatshe le la batho bantsho le ne la fetolwa go nna "magae", kapa "Bantustans". Di le nne tsa di Bantustan tse, di ne tsa dirwa go nna dinaga tse di ikemetseng tsa batho bantsho ka nako ya tlhaolo ya mmala. Ka ngwaga wa 1976, bantustan ya Transkei e ne ya amogela go ikemela go tswa go Aferika Borwa, le ga dinaga tse dingwe tsa lefatshe di ne di sa dumalane le se. Bophuthatswana, Venda, le Ciskei, le tsone di ne tsa tlhopha go ikemela, ka 1977, 1979, le 1981 ka tatellano

Ka letsatsi la 27 Moranang 1994, letsatsi la ditlhopho tsa mathomo tse di senang tlhophollo ka mmala, le kamogelo ya Constitution ya nakwana, tsotlhe diprofense le magae di ne tsa tloswa, mme diprofense tse robongwe, tse re di itseng kajeno, tsa tlhangwa.

## Golomente



Matla a golomente ya profense a fokoditswe go lebana le dilo tse di leng ka mo constritution ya naga. Tse dingwe tsa dilo tse ke :  temothuo, thuto, boitekanelo le tsa matlo a sechaba &#x2013;&#x20;matla a profense a arogantswe le a golomente ya bosetshaba, e e nang le tumello ya go dira melao le melawana e golomente ya profense e ka e latelang; mme mo tse dingwe golomente ya profense e na matla otlhe.

## Diprofense tsa Gompieno

**Footnotes:**
: † Dipalopalo tse ga di akaretse Prince Edward Islands (, ga gona baagi ba leruri), eleng mafatshe a Aferika Borwa kwa sub-Antarctic Indian Ocean , mme e le karolo ya profense ya Kapa Bowela ka mabaka a semolao le a ditlhopho.
: ‡ Pietermaritzburg le Ulundi e ne e le moshate o o kopanetsweng wa Kwazulu-Natal go tloga ka 1994 go fitlha ka 2004.

## Dikarolo tsa Administration tsa maloba

**Footnotes:**
: † Magae a ne a ikemetse ka bo ona.

## References
Sekgowa

**Sekgowa** se tlwaelesegile ka leina la **English** ke puo yeo setlogo sa yona e lego Britain. Batho ba bangata kajeno ba sebelisang puo e joalo ka puo ea bona pele, linaheng tse kang
* Australia, 
* Canada, 
* Ireland, 
* New Zealand, 
* United Kingdom le 
* United States of America. 
Linaheng tsena ba sebelisa puo e joalo ka puo ya bona ya pele.

**Sekgowa** ke puo bobeli lefatšeng ka bophara, 'me puso ea puo' me linaheng tse tloaelehileng le sebelisoang malapeng India, Sri Lanka, Pakistan le Aforika Borwa.

## Sekgowa ka gare Aforika Borwa
Palo ya batho ya 2011 Aforika Borwa bontsa enoa:
Dikgaolo tsa Aforika Borwa

Diprofense tsa Aforika Borwa tse robongwe di arogantswe ka dikarolwana **(districts) **di le 52, tse eleng dimasepala tsa setoropo, kgotsa e le dimasepala tsa karolwana. Ke legato la bobedi la tlhokomelo, ka fa tlase ga profense, mme e le legato godimo ga dimasepala tsa selegae.

12th amendment ya Constitution ya Aforika Borwa, e e fetotseng dibotara tsa di profense, e dirile gore palo ya dikarolwana e fokotsege, go tloga go 53 go ya go 52. Se sengwe gape se Amendment e e se dirileng, ke gore karolwana e ngwe le e engwe e ka fa gare ga profense e le ngwe fela, ga gona karolwana e e leng ka fa gare ga diprofense go feta nngwe. Dikarolwana tse di akaretsa lefatshe lotlhe la Aforika Borwa. Dikarolwana tse tsa Aforika Borwa di tshwana le di County tsa Dinaga tse di kopaneng tsa Amerika (United States of America) le tsa Brithani o mo golo (Great Britain).

## Pharologano ya dikarolwana
Go na le mekgwa e mebedi ya dimasepala ya dikarolwana. Bontsi ba naga bo dira ke dimasepala tsa dikarolwana di le 44, tse di arogantsweng ka di masepala tsa selegae, mme di aroganya matla le maikarabelo. Tse di robedi tse di kgolo, di tlhokometse ke dimasepala tsa setoropo. Tse di dirang jaaka dimasepala tsa selegae le tsa karolwana.

## Dikarolwana
Mmepe o o latelang o bontsha diprofense le di karolwana tsa Afrika Borwa. Dimasepala tsa dikarolwana di kwadilwe ka di palo tse di tsamaelanang le nomoro ya karolwana, mme dimasepala tsa setoropo di kwadilwe ka ditlhaka tse di tsamaisanang le maina a tsona. 

## Kgotlhang
Mokgatlho wa kganetso, Democratic Alliance, o re dikarolwana tse ga di tlhokege, mme di oketsa di leyara tsa golomente go sa tlhokege (magareng ga diprofense le dimasepala) , mme DA e re dikarolwana tse di tloswe.

## References
Bojanala Platinum District Municipality

**Bojanala Platinum** ke nngwe ya di karolwana(districts) di le nne(4) tsa profense ya Bokone Bophirima. Setulo sa Bojanala Platinum se kwa Rustenburg. Bojanala e na le batho ba ba ka nnang 1 507 505, mme bontsi ba bona ba bua Setswana (dipalopalo tsa 2011). Nomoro ya karolwana e ke DC37.

## Tsa Lefatshe
### Dimasepala tse di mabapi
Bojanala e bapile le di masepala tse di latelang:
* Waterberg (DC36) go ya bokone
* Tshwane (Pretoria) go ya botlhaba
* West Rand (CBDC8) go ya borwa-botlhaba
* Dr Kenneth Kaunda (DC40) go ya borwa
* Ngaka Modiri Molema (DC38) go ya bophirima

### Dimasepala tsa selegae
Karolwana e, e na le dimasepala tsa selegae tse di latelang, ka fa tlase ga yona:

## Dipalopalo tsa Batho
Dipalopalo tse di latelang ditswa go Census 2011

### Bong

### Ditlhopha tsa merafe

### Bogolo (Age)

## Dipolotiki
### Dipholo(results) tsa ditlhopho
Tse dilatelang ke dipholo tsa ditlhopho tsa ngwaga wa 2004 
* Batho ba godimo ga dingwaga di le 18: 772 262 [65.15% ya palo-gotlhe ya batho] 
* Palo-gotlhe ya ditlhopho: 445 856 [37.61% ya palo-gotlhe ya batho] 
* % e e bonwtsweng pele ya ditlhopho: 57.73% e le % ya palo-gotlhe ya batho ba ba nangledingwaga di le 18 le go feta. 

## Metswedi

## Dikgoge tsa kwa ntle
Dr Kenneth Kaunda District Municipality

## Lefatshe
### Mafelo le dimasepala tse di mabapi
Dr Kenneth Kaunda District e mabapile mafelo le dimasepala tse di latelang:
* Bojanala Platinum District Municipality go ya bokone
* West Rand District Municipality (profense ya Gauteng) go ya botlhaba
* Sedibeng District Municipality (profense ya Gauteng) go ya botlhaba
* Fezile Dabi District Municipality (profense ya Foreistata) go ya borwa-botlhaba
* Lejweleputswa District Municipality (profense ya Foreistata) go ya borwa
* Dr Ruth Segomotsi Mompati District Municipality go ya borwa-bophirima
* Ngaka Modiri Molema District Municipality go ya bokone-bophirima

### Dimasepala tsa selegae
Karolwana e e na le dimasepala tsa selegae tse di latelang:

## Dipalopalo tsa batho
Dipalopalo tse di latelang di tswa go Census 2011.

### Bong

### Ditlhopha tsa merafe

### Bogolo

## Dipolotiki

### Dipholo tsa ditlhopho
Dipholo tsa ditlhopho tsa ngwaga wa 2004 tsa Dr Kenneth Kaunda District . 
* Batho ba godimo ga dingwaga di le 18: 401 692 [66.99% of total population]
* Palo-gotlhe ya ditlhopho: 226 396 [37.75% of total population]
* % e e bonwtsweng pele ya ditlhopho: 56.36% votes e le % ya palo-gotlhe ya batho ba ba nang le dingwaga di le 18 le go feta

## Metswedi