Semane Setlhoko Khama

**Semane Setlhoko Khama** (yo o tshotsweng ka ngwaga wa 1881, a tlhokafala ka 1937) e ne e le mohumagadi wa Bangwato kwa Bechuanaland Protectorate. A tsene sekolo kwa sekolong sa borongwa, o ne a nna morutabana ya re a sena go nyalwa ke Khama III a tswelela ka go rotloetsa thutego ya Bangwato. E le mmueledi wa melemo ya sešha, o ne a nna le seabe mo go tsiseng pelegiso ya sesha mo kgaolong. Jaaka Mokeresete wa tlhwatlhwa, o rotloeditse go nna le seabe ga basadi mo kerekeng le mokgatlho wa basadi ba Bakeresete wa Woman's Christian Temperance Union.

## Botshelo jwa a le mmotlana
Semane, morwadia Setlhoko o tshotswe ka 1882 kwa kgaolong e dithaba tsa Tswapong di kopanang le letšha la noka ya Limpopo teng. E ne e le kokomane ya Babirwa le BaSeleka, ba e neng e le malata a Bangwato. O tsene sekolo sa borongwa, a rutiwa ke Alice Young wa London Missionary Society. Sekolo se se tlhamilwe kwa Phalatswe ka ngwaga wa 1894, e le thuto ya ntlha ya semmuso go neelwa Bangwato. Baithuti ba ne ba rutiwa dipalo, maranyane a selegae, go tshwantsha, popego ya lefatshe, kopelo, go bala, go roka le go kwala. Fa Young a tsamaya ka ngwaga wa 1898, o ne a tlhatlhamiwa ke Ella Sharp, o a neng a eteletse pele sekolo se le se sengwe. Go tswa fa a le dingwaga di le lesome le borataro, Semane o ne a thusa Young mo go ruteng kopelo le go roka, fa a tla go fetsa go ithutela borutabana, o ne a kgona go ruta dithuto tsotlhe tse di neng di rutiwa kwa sekolong.

## Botshelo jwa gagwe moragonyana
Le ntswa e ne ele e seng mang, ebile a sa ratiwe ke Bangwato ba le bantsi ka ntlha ya maemo a gagwe, Semane o ne a tlhophilwe ke Bessie Ratshosa go nyalwa ke rraagwe Khama III. Ratshosa o ne a tlhophile Semane ka go bo a ne a le boikanyego mo go ruteng le mo SeKereseteng, a dumela fa a tlaa nna sekao mo basading ba Bangwato. Khama o ne a setse a kile a nyala ga raro, a tlhadile mosadi o mongwe, mme a tlhokafaletswe ke ba le babedi. Ka ngwaga wa 1900, Semane o ne a nna mosadi wa gagwe wa bone, ba nna le bana ba le batlhano, mme ke ba le babedi fela ba ba kgonneng go tshela, morwadia bone Bonyerile le morwa Tshekedi.

Semane o ne a tswelela ka go ruta baithuti kwa sekolong se se neng se eteletswe pele ke Sharp kwa Serowe le sekolo sa kgotla. Mongwe wa baithuti, Seretse Khama, morago o ne a nna tautona wa Botswana. Ke mongwe wa basadi ba ntlha ba ba rutegileng go gwetlha tlhabologo ya thuto mo Bangwatong ba bo ba nna le seabe se segolo mo thutong ya Botswana. Jaaka mmueledi wa melemo ya sesha, o tsere karolo mo go anamiseng bobelegisi mo Bangwatong.

Semane le Khama III, jaaka Bakeresete, ba ne ba rotloetsa tumelo ya bone mo Bangwatong, ba leka go dira gore go nwa bojalwa e nne tlolo molao. Jaaka motiakone wa mme yo mogolo mo kerekeng, o ne a gwetlha basadi go tsena kereke, a ba ruta go nna barutuntshi mo basading ba bangwe le bana. Monna wa gagwe o tlhokafetse ka ngwaga wa 1923, a tlhatlhamiwa ke morwaagwe Sekgoma II, ngwana wa lenyalo la ntlha fa a nyetse Mma-Besi. Le ntswa a ne a sala mo ntlong ya bogosi, maemo a gagwe a ne a se kalo. Fa Sekgoma a lwala, o ne a nna mooki, le ntswa seo se ne sa baka kgotlhang e nngwe, ka bokgaitsadie ba ne ba batla phodiso ya dingaka tsa setso eseng tsa Sekgoa. Fa a tlhokafala ka ngwaga wa 1925, Semane o ne a supiwa ka monwana gore ke ene a bakileng loso lwa gagwe ka go mo jesa botlhole le go mo lowa, mme a falola go bolawa.

Morwa Semane, Tshekedi, e se ka keletso ya ga mmaagwe, o ne a retelelwa ke go fetsa sekolo, ka a ne a bilediwa kwa lwapeng ke bagolo ba motse go tla go tshwarelela Seretse ngwana wa ga Sekgoma bogosi. O ne a solofetse gore o tlaa kgona go fetsa sekolo pele ga a tshwarelela bogosi. Mo pusong ya gagwe, o ne a simolola go ratiwa ke bontsi jwa batho, a nna le seabe se segolo mo go bueleleng basadi le go gwetlha go rutega ga bone. Ka ngwaga wa 1930, o ne a tlhama kala ya lekgotla la basadi ba Bakeresete le le neng le bidiwa *Women's Regiment of Beer*, a rotloetsa morwae mo maitekong a gagwe a go emisa bojalwa. O ne a ema nokeng lenyalo la gagwe ka 1936 fa a nyala Bagakgametse, yo morago a tlaa lebisiwang molato wa go jesa Semane botlhole le go mo lowa mo go tlaa bakang loso lwa gagwe. Patlisiso e ne ya supa fa go ne go sena botlhole bope.

## Boswa
Medi ya go tsaya karolo mo sepolotiking ga ditlhopha tsa basadi ba kereke mo Botswana go santse go ka thadisiwa kwa go Semane le thotloetso ya gagwe. O gakologelwa e le mosimolodi wa tlhabologo ya thuto mo Botswana.

## Metswedi