open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Foreistata

**Foreistata** ke kgaolo nngwe ya lefathse la Aforika Borwa. Kgaolo e e fithlelwa mo toropong ya Bloemfontein, lefelo le go direlwang melao ya Afreka Borwa teng. Ditso tsa lefelo le di thlolega kwa Orange Free State Boer Republic go fitlha kwa kgaolong ya Orange Free State.

## Histori
Melelwane ya ga jaana ya porofense e simolotse ka 1994 fa Bantustan e ne e fedisiwa le go tsenngwa gape mo Afrika Borwa. Gape ke nngwe ya diporofense tse nne tsa kwa tshimologong tsa Aforika Borwa e e sa fetolweng ke melelwane, kwa ntle ga go tsenngwa gape ga Bantustan, mme melelwane ya yona e simologile pele ga go runya ga Ntwa ya Maburu.

## Thutafatshe
Lefelo la Free State le fitlhelwa mogare ga lefatshe la Aforika Borwa. Monate wa loapi le go nonofa ga mmu go rotloetsa kgebo ya tsa temo-thuo. Dipolasi tse di fetang dikete dile masome a mararo, tse di robileng tlhka e nntsi ya lefatshe di etsiwe ka leina le go tweng Sesigo sa Aferika Borwa.
thumb|Cornelia kwa Riemland region

## Meepo ya ditswa mmung
Free State ke lefelo lele humileng di tswang mmung, ka gouta ee nang le boemo mo gore dirweng ga yone mo mafatsheng otlhe. Kepo ya ditswang mmung kgaolong eo ke yane mmereko o go hirwang batho ba le bantsi. Kgaolo e e nale meepo ya ditswa mmung ele lesome le bobedi ee epang 30% ya gouta ya Aferika Borwa e bile e baya Aferika Borwa momaemong a botlhano mo go direng gouta gareng ga mafatshe otlhe.

## Itsholelo
Lefelo le ke lone sesigo sa Aforika Borwa ka le nale temothuo ele pelo ya itsholelo ga mmogo le meepo ka ko gouteng eleng mmamane wa go hira.

## Metswedi

## Dikgoge tsa kwa ntle
KwaZulu-Natal

**KwaZulu-Natal** (**KZN**, kgotsa **Natal**) ke nngwe ya diprofense tse di robongwe tsa naga ya Aforika Borwa. Profense e e borwa-botlhaba ba naga ya Aforika Borwa, mme e na le lebopo le le telele la lewatle la Indian Ocean. Profense e e aroganya botara le diprofense di le tharo, gape le naga ya Mozambique, Swaziland, le Lesotho. Toropo-kgolo ya profense e ke Durban, e gape e tlaelegileng ka leina la *Thekwini* kgotsa eThekwini.

Ka dingwaga tsa bo 1830, le masimologong ga dingwaga tsa bo 1840, karolo e e bokoneng ba profense e, e ne e le lefatshe la BaZulu le bidiwang **'Zulu Kingdom**, mme borweng gona e le lefatshe la Maburu lene le bidiwang **Natalia** nakwana e khutshwane pele le fetolwa go nna **Koloni ya Brithani ya Natal** (British Colony of Natal) ka 1843. 

KwaZulu-Natal le botsallo ba batho ba bantsi ba ba itsagaleng mo Aforika Borwa jaaka: Albert Luthuli, Pixley ka Isaka Seme, John Langalibalele Dube, Mangosuthu Buthelezi, Anton Lembede, Jacob Zuma, le Bhambatha.

## Metswedi

## Dikgoge tsa kwa ntle
Eastern Cape

**Eastern Cape** ke nngwe ya diporofinsi mo Aforika Borwa e e tlholegileng ka ngwaga wa 1994 gape o dikagantswe ke metsana ya MaXhosa ba kwaTranskei  le ba ba kwaCiskei, ga mmogo le lefelo la Cape Province.
thumb|'''Eastern Cape 2001 population density'''
Go nnile le dikitsaetsego tsa gore porofinsi e na le makgotlatshekelo a le mane a boleng jo bo rileng (kwa Grahamstown, Port Elizabeth, Bhisho le Mthatha) a a dikaganyeditseng motse wa KwaZulu-Natal o o mo porofinsing e. Ka ntlha ya ditlhabololo tse di neng tsa dirwa mo metseng se se ne sa dira metsana e e nne le molelwane ya diporofinsi ma gareng ga yone.

## Histori
Porofense ya Kapa Botlhaba e tlhamilwe ka 1994, e tsenyeletsa mafelo a a tswang kwa mafelong a pele e neng e le a Ba-Xhosa a Transkei le Ciskei, mmogo le se pele e neng e le karolo ya Porofense ya Kapa. Se se ne sa baka dipharologano di le mmalwa, go akaretsa ntlha ya gore Porofense e na le dikgotlatshekelo tse di kwa godimo di le nne (kwa Grahamstown (Makhanda), Port Elizabeth (Gqeberha), Bhisho le Mthatha, mme e na le mafelo a KwaZulu-Natal mo porofenseng. Bothata jono jwa bofelo bo ne jwa fela fa go ne go fetolwa melelwane ya bommasepala le diporofense.

## Metswedi

## Dikgoge tsa kwa ntle
Mpumalanga

**Mpumalanga** ke nngwe ya diporofinsi mo Aforika Borwa. Leina la kgaolo e le ne la fetloga go tsweng kwa go **Eastern Transvaal** ka kgwedi ya Phatwe a tlhola masome a mabedi le bone ka ngwaga wa 1995, ke kgaolo e e mo Aforika Borwa. Leina la lefelo le lone ka boripana le raya "kwa letsatsi le tlhabang teng" ka teme ya Seswati, Sethosa, Setebele gape le Sezulu. Mpumalanga o ikaegile kwa botlhaba jwa Aforika Borwa, mo bokone jwa KwaZulu-Natal gape o boe o aga molelwane le lefatsheng la Swaziland le Mozambique. E akaretsa selekanyo sa 6.5% sa lefatshe la Aferika Borwa. Mo bokone e aga molelwane kwa Limpopo, mme mo bophiri ke Gauteng, mme mo bokone bophirima ke Free State mme gape kwa bokone ke KwaZulu-Natal. Toropokgolo ya teng e bidiwa Nelspruit (mme gompieno e fetlotswe leina go nna Mbombela). Mme ka ngwaga wa 1994, Mpumalanga e kile ya bo e le bontlha bongwe jwa kgaolo ya Transvaal Province.

## Popego ya lefatshe
Drakensberg ke ene yo o kgaoganyang  Mpumalanga ka matlhakore a le mabedi ebong bontlha jo bongwe jwa bophirima jo bo tetseng bojang jo bontsi bo ikadile ka mo go kgatlhisang gape lefatshe le bo le tsholetsegela fa godimo mme gape mo letlhakoreng la botlhaba go fologela tlase bojang mme bo se bontsi mo kalo mme teng fa go nale diphologolo tse di mefutla tse di anameng le tikologo gape di e kgabisa. Bontlha jwa borwa jwa lefelo la diphologolo la Kruger National Park bo bonwa teng mo kgaolong. Thaba ya Drakensberg e fetla boleele jwa selekanyo sa 2000&nbsp;m mo mafelong a le mantsi bogoljang mo bogare jwa kgaolo ya Mpumalanga e e leng yone e tlwaelesegile ka ditlhaba tse dintsi.

## Bojanala
Mpumalanga gape o tumile ka go itsege e le lefelo la bojanala. Kruger National Park, ke lefelo le sireletsang diphologolo le le simolodisitsweng ka ngwaga wa 1898 maikaelelo e le go sireletsa le gone go tlhokomela diphologolo tsa naga, lefelo le le botona jwa selekanyo sa dikhilomethara square di le 20,000 (7,700 sq mi), mme ebile le itsege lefatshe ka bophara Kruger National Park.

## Dipuo le dipalo tsa batho
thumb|Lydenburg Head
Palo ya batho e ka tshwara 30% ba bua Seswati, teme ya batho ba lefatshe la Swaziland ka gore ba bapile fela thata, ba le 26% bone ba bua puo ya Sezulu, 10.3% Setebele, 10,2% Northern Sotho sa kwa bokone le 11,6% yone e bua Setsonga.

## Metswedi

## Dikgoge tsa kwa ntle
Mpumalanga_Tourism
Kapa Bokone

**Kapa Bokone** ke nngwe ya dikgaolo tsa lefatshe la Aferika Borwa. Ke yone kgaolo e tona fa e tshwantshanngwa le dikgaolo tse dingwe mo lefatsheng la Aferika Borwa. E kgaogana melelwane ya boditshaba le mafatshe a Botswana le Namibia. Kgaolo e e agilwe ka ngawaga wa  1994 fa kgaolo ya Cape e ne e kgaogana. Toropokgolo ya yone e bidiwa Kimberley. E akaretsa lefelo la diphologolo la  Kalahari Gemsbok National Park, nngwe ya mafelo a a pataganetsweng ke lefatshe la Botswana le Aferika Borwa le le sireleditseng diphologolo.Lefelo le le akaretsa maphothophotho a  Augrabies gape le moepo wa Kimberley yo o mo kgaolong le Alexander Bay.Kgaolo ya Namaqualand e e mo bophirima e itsege thata ka ditlhatsana le dithunya tse di mo lefelong la  Namaqualand. Toropo e e mo borwa ya De Aar le Colesberg, mo lefelong la Karoo, ke tsone tse di lomaganyang ka tsa mesepele le dipalamo go ya kwa toropong ya Johannesburg, Cape Town le Port Elizabeth. Mo bokonebotlhaba, Kuruman o itse ga lefelo le go neng go nna barongwa ba mafatshe a sele. Noka ya Orange e elela e fetla ka lefelo le, e aga molelwane fa gare ga Free State mo borwabotlhaba gape le lefatshe la Namibia mo bokonebotlhaba. Metsi a noka e a dirisiwa thata go nosetsa maungo mo kgaolong ya Upington.

## Puo e e buiwang
Palo ya batho ba ba buang puo ya Seburu e fetla palo ya batho ba ba buang dipuo tse dingwe mo lefelong le bogolo jang mo kgaolong ya Bokonebotlhaba jwa Cape go nale dikgaolo tse dingwe. Dipuo tse di tumileng ebile di dirisiwa thata fa go buiwa mo bokone jwa Cape di akaretsa Seburu, Setswana, Sexhosa, gape le Sekgowa. Bontsi jwa ba bangwe ba buwa dipuo tse di tumileng mo Aferika Borwa, mme ba bangwe ke ba Khoisan.

## Popego lefatshe
thumb|windmill
Kgaolo ya Cape e dikagenyeditswe ke ditlhaba tse ditona, mme se se baka gore go nne sereme. Lefelo le tshwantshangwa le mafatshe a mangwe a tshwana le la Germany. Se se itumedisang ka lefelo le ke gore le letona gape le bo le nna le batho ba le bantsi.

## Metswedi

## Dikgoge tsa kwa ntle
Kapa Bophirima

**** ke nngwe ya diporofinsi mo Aforika Borwa. Toropo kgolo ke Cape Town. Ka ngwaga wa 1994, tkgaolo e e agang Western Cape e ne ele bontlha bongwe jo bo tona (bo bidiwang) Cape Province. Ka maiteko a go tlisa bokopano jwa batho mo lefelong le Aforika Borwa ka ngwaga wa 1910, o ne a bidiwa Cape Colony.

## Seemo Sa Bosa
Western Cape o nale seemo sa bosa se se pharologanyo le mafelo a mangwe,se se bakiwa ke ka fa lefatshe le bopegileng le  bone bokgola jo bo apesang lefelo le gotswa mawatleng a mabedi a Indian (bokgola jo bo bothitho) gape le Atlantic (bokgola jo bo tsididi), ka go rialo seemo sa loapi se nna se ntse se fetoga nako le nako mo nakong e khutswane. Bontsi jwa selekanyo sa lefelo le itsege ka, mariga a a bokgolo le, selemo se se bothitho. Bogare jwa lefelo la Karoo hgo nale seemp se iketlileng le mariga a a tsididi, mme dipula tsa medupi tsone ga di a twaelesega mo go kalo. Ka boripana fela ke gore dipula tsa dikgadima ga se tse di tlwaelesegileng mo lefelong fa e se fela kwa Karoo. Mogote le botsididi jo bo feteletseng ke tse di tlwelesegileng fela mo bogare jwa mafelo, mme se se sa tlwaelesega mo mafelong a fa lotshing la lewatle. Kapoko e tlwaelesegile fela that mo lefelong ka go apesa lefatshe, mme ga se gantsi o ka fitlhela go nale matsi a a omeletseng mo mafelo a a fa lotshing la noko le kwa go lemelwang teng.

## Ditoropo le ditoropokgolo
Bontsi jwa ditoropo ke tse di agilweng sentle ka bonokopila ebile se se baka tlisa batho go tla go gweba mme morago go tlokafatse itsholelo ya lefatshe. Dipalo tse di fa tlase ke tsa ditoropo fela:
.

## Itsholelo
Seekanyo sa itsholelo sa Western Cape fa go lebilwe GDP ka ngwaga wa 2008 e ne e le R268.26bn, mme se se dire gore lefelo le le nne la bobedi mo tlhabololeng itsholelo ya lefatshe la Aforika Borwa, ka selekanyo sa 14.3% le nale itsholelo e e golang ka bofefo mme se se baya lefatshe mo maemong a a mantle go ka phadisanya le a mangwe lefatshe ka bophara,itsholelo e ne ya gola gape ka selekanyo sa 4% ka ngwaga wa 2008 mme ebile gape go solofetswe kooketsego ya selekanyo sa 3.2% mo ngwageng wa 2011.

## Metswedi

## Dikgoge tsa kwa ntle
*Cape Town
*George
*Worcester
*Robertson
*Arniston

## Dikgoge tsa kwa ntle
Miranda de Ebro

**Miranda de Ebro** ke toropo kgolo kwa Spain, Europa. E na le baagi ba le 38.417 (2007

).

## Ditso
Go tsweng ngwaga tsa 1940-1947,Miranda de Ebro,toropo mo bokone jwa Spain, e ne e nale bothibelo jwa magolegwa a batswa kwa. Bangwe e ne se ba ba tswang mo lefelong la Spain baba neng ba tshwerwe ka nako tsa dintwa.Bangwe e ne ele baba tlodileng molelwane ka bokhukhuntshwane. Mo bofelelong, bontsi e ne e le masole a Germany a neng a ikgobokantse fa ba tsena mo Spain kwa phelelong ya dintwa tsa mafatshe. Bontsi jwa magolegwa e ne e lebega e le ma french, mme bontsi jwa bosetshaba bo ne bo le teng go akaretswa le bone ma America.
left|thumb|Miranda de Ebro ka 1836 ka David Roberts
palo e supa maina a magolegwa a neng a tshwerwe kwa kgolegelong gone ka nako eo. Polelo e ne supa maina a magolegwa le bosetshaba jwa bone fela. Tumelo ga ya neelwa,mme fa re kanoka ka difane, palo ya bajuta e ne e le kwa tlase.Go na le karata ya ikwadiso, e tlaletsa polelo ya motho mongwe le mongwe, e naya lefelo le malatsi a matsalo,seemo go supa fa o nyetswe kana o sa nyalwa, ntwa ya bonno,leina la rragwe le nako ya tshwaro mo Spain.

## Otele
Toropo ya Miranda de Ebrob ke lefelo le le tletseng ka diotele ka go farologana. Dingwe tsa tsone di umakilwe fa tlase:
Otele ya ntlha e bidiwa Vía Norte. E gone mo toropong ya Miranda de Ebrob, kgogedi ya teng ke Bodegas Bilbainas, Bodega Rafael Lopez de Heredia, le Plaza de la Paz.
Popego ya otele
Otele e,e nale  reseturente le  phaphose ya boamogelo baeng. E nale dikamore tsa thakano le kamore ya bokopano. 
    

## Dipadi tse dingwe
Bantsijang

Ke leina sefane sa Batswana, ele Batlhaping ko Taung, Thaba Nchu, Mahikeng, jalo le jaalo, ba tla ba taboga ka ba ne ba katoga dintwa tsa maburu go tswa ko Thaba Nchu ko moding wa bona. Ba feta mme ba iphitlhela ba le mo Borolong mo Mafikeng (Madibe, Stadt le Magogwe) ele bana, dotlogolo, ditlogolwana le dokokomana tsaga Rre Gaotlowe le Mme Kgomotso ko Madibe, ngwana wa ntla wa bone ele Ausisi  mme salwa morago ke Gaotlolwe a ngetse Matsitselele. Ke batho ba tumelo mo Modimong bontsi ba tsena kereke ya wesele mme bangwe lontone. Ke badibowa batho ba. Mongwe wa ditlogolo o o itsegeng ke **Matthews Mooketsane Bantsijang**.(1972- ). Ke Batlhaping ba ga Molehe o mpete Kokobolo. Ke tlhapi kgolo e ntsho e sa tshwarweng ke monna a sa bofa letheka la borokgwe. Senkga phokongola la pula, tlhware ya go bolawa ke mosadi banna ba e tshaba. Seila ntswa le motho, selatswa ke kgomo le phologolo tsa metsi. Yare Mosadi ha a le ratla la tlou ga a ralale motlhape wa kgomo tsa ga rraagwe ebile ga ore matlhaku a saka la gaabo. O irileng mokwepa o bolaile kgomo tsa Batlhaping a tsoga ka makuku banna a apaya motogo mme a o rwala ka tlhogo go ya kwa dikgomo diswetseng teng mme yare ya moloma ya wela mo motogong a kuwa mokgosi banna ba tla bataboga. Ba fitlhela a ipofile lotheka ka yone, are gaese Mosetsana ke mosadi ngwetsi ya Batlhaping bare ba moneela bogosi mme a bogana are o tshaba boloi.

## Metswedi
Ho Chi Minh City

**Ho Chi Minh City** (*Thành phố Hồ Chí Minh*) ke toropo kgolo kwa Vietnam, Asian. E na le baagi ba le 8.426.100 (2016).
Dipsy Selolwane

**Diphetogo ("Dipsy") Selolwane** (o tshotswe ka Hirikgong ale malatsi a masome mabedi le bosupa mo ngwageng ya Sekete le makgolo a robabongwe le masome a supa le metso e robabobedi (January 27, 1978) mo toropong ya Gaborone, Botswana. Ke mongwe wa batshameki ba setlhopha sa setshaba sa lefatshe la Botswana football (soccer). O tshamekile ele mo magare a lebala ele motlhasedi (forward striker).

O simolotse a tshamekela setlhopha sa Gaborone United mo liking ya Lefatshe la Botswana morago ga go tshamekela setlhopha sa mmadikolo ko St. Louis University ko a neng a dira dithuto tsa gagwe tse dikgolo teng mo ngwageng wa 2001, Selolwane one a bewa mo maemong a masome a mararo le bobedi (32) mo 2002 MLS Superdraft ke ba Chicago Fire. Diphetogo ene yare moragonyana a rekisediwa setlhopha sa Real Salt Lake morago ga setlha sa 2004 MLS mme a seka a ntsha maduo a a neng a solofetswe mme a boelwa ko setlhopheng sa gagwe sa St. Louis University mo setlheng sa 2005 ko a ileng a dira a nosa nno tse tharo. 

Morago ga go fetsa dithuto tsa gagwe, one a boela mo Aforika, pele one a ya Botswana pele a tlolelwa molelwane ko Aforika Borwa. Osimolotse a tshamekele setlhopha sa Santos mo liking ya Aforika Borwa, moragonyana a ya go tshamekela Jomo Cosmos, mo a neng a seka a dira sentle. A tswelela ya go tshamekela *Ezenkosi* mo setlheng sa 2007/2008, mo a ileng a tshameka metshameko ele mebedi fela pele a ya ko Ajax Cape Town mo tshimologong ya ngwaga wa 2008. O simolotse go tshameka a tsabakela ko Ajax, ko a ileng a tshameka maemo a magare. O ile setlhopheng sa Supersport United mo kgweding ya Phukwi 2010.

Diphetogo Selolwane ke motshameki yo o tlotlegang wa setlhopha sa setshaba Lefatshe la Botswana.

## EXTERNAL LINKS
* Career history at National Football Teams
* Hail 'Dipsy' Selolwane - The Botswana Gazette
Diphologolo

'Maina a Diphologolo'
"Mogaetsho a ke maina a diphologolo ka puo ya rona" 

Tau. E tshabiwa ke diphologolo tse dingwe. Ditlhamane/Dinaane tse dintsi tsa Setswana di bua fa Tau e le yona kgosi ya Diphologolo tsotlhe. 

Lengau

Kgomo

## Metswedi
Osasco

**Osasco** (o’zasku) ke toropo kgolo kwa borwa Brasil. E na le baagi ba le 718.646.

## Net
* http://www.osasco.sp.gov.br 
* https://web.archive.org/web/20080530101138/http://www.osascobrazil.com/
* Commons: Osasco.
Da Nang

**Da Nang** ke toropo kgolo kwa Vietnam, Asian. E na le baagi ba le 1.046,876 (2015).

Toropo e ne e itsiwe jaaka Cửa Hàn ka nako ya Đại Việt, le jaaka Tourane (kana Turon) ka nako ya puso ya bokoloniale ya Fora. Pele ga 1997, toropo eno e ne e le karolo ya Quang Nam - Da Nang Province. Ka 1 Ferikgong 1997, Da Nang e ne ya kgaoganngwa le Porofense ya Quảng Nam go nna nngwe ya dimasepala tse nne tse di laolwang ke puso kwa Vietnam. Da Nang ke toropo ya maemo a ntlha, mme e na le seelo se se kwa godimo sa go nna mo toropong go feta diporofense tse dingwe tsa Vietnam kgotsa ditoropo tse di laolwang ke puso. 
thumb|Da Nang Dragon Bridge
thumb|University of Đà Nẵng's main campus, on Le Duan Street.
Da Nang ke lefelo la kgwebo le thuto la Central Vietnam mme ke toropo e kgolo go gaisa mo kgaolong eo. E na le boemakepe jo bo sireleditsweng sentle, jo bo fitlhelelwang bonolo, mme lefelo la yone mo tseleng ya bosetšhaba ya 1 le mo tseleng ya seporo ya North-South Railway e dira gore e nne lefelo la dipalangwa. Ke dikilometara di le 100 go tswa kwa mafelong a le mmalwa a UNESCO World Heritage Sites, go akaretsa le Imperial City ya Huế, Old Town ya Hội An, le marope a Mỹ Sơn.
Bray

**Bray** ke  motsana o o  mo kgaolong ya Kgalagadiborwa mo Botswana. Motsana o, o na le baagi ba ka nna sekete mo nakong ya gompieno (1000). Go ya ka maduo a palo ya batho e e dirilweng ka ngwaga wa 2011, baagi ba motse o ba ne ba le makgolo a a 1,041. Motsana o, o ka nna dikhilomithara di le masome a mane go tswa mo motseng wa Werda ntlheng ya botlhabatsatsi. Bontsi jwa banni ba motse o bo bua puo ya Sengologa.

## Botshelo jwa batho ba Bray
Baagi ba motsana wa Bray ka bontsi ke barui. Ba ruile dikgomo, dipudi, dinku le dipitse. Fa gongwe ba a tle ba leme le ntswa ba fufegelwa ke mmu wa kgaolo ya bone o o seng monate thata go ka ntsha dijalo tse di nonofileng. O ka fitlhela gantsi ba lema dijalo tse di seng thata go mela jaaka magapu, mmidi le dinawa. Leruo la batho ba motse o le lentle thata e bile le kgatlhegelwa ke batho ba metse e e mabapi le one. Batho ba a tle ba etele teng go ya go reka leruo.

## References
Make

**Make**  ke motse o o mo kgaolong ya Kgalagadi mo Botswana. E kwa sekakeng sa Kalahari mme e na le sekolo se se potlana. Baagi e ne e le 398 ka palobatho ya 2011.

## Metswedi
Makwate

**Makwate** ke motse o o mo kgaolong ya Legare ya Botswana. Motse o o gaufi le noka ya Limpopo le molelwane wa Aforika Borwa, mme o na le sekolo se se potlana. Baagi ba ne ba le 5,687 ka palobatho ya 2011.

## Metswedi
Bokaa

**Bokaa**  ke motse o mo kgaolong ya Kgatleng  mo Botswana. Motsana yo, o dikilomea tse di masome a mabedi mo Borwa Bophirima jwa kgaolo ya Mochudi mme ebile palo ya batho mo motseng ka ngwaga wa 2001 ene ele dikete tse tharo,makgolo a borobabobedi le lesome le bobedi. Motsana o o itsege thata ka dithaba tse di dikaganeyeditseng mo ntheng tsotlhe, o sekgele sa 24km go tswa Bokone Botlhaba jwa toropokgolo Gaborone mo tseleng ya A1. Kgosi ya motsana o ke Rre Mosinyi.

## Bokaa Gompieno
Bokaa ke motse o golang fela ebile ka o atamelana le metsana e mengwe e tswana Mochudi, Mmopane, Pilane le emengwe fela jalo. Bontsi jwa banni ba motse o ba dirisa marekisetso a kwa Mochudi kgotsa ba reka kwa toropokgolo Gaborone ka ebile ba se kgakala thata le mafelo a. Bangwe ba bone ba tsoga ba tswa mo legaeng le go tla ditirong kwa Gaborone le go akola ditlamelo tsa bone. Le fa Bokaa a busiwa ke Kgosi, go nale baeteledipele ba ba mo dikgaolwaneng go emela diphathi tsa sepoloti le go thusa go tsweledisa ditirelo tsa motse ka go farologana.

## Ditso tsa Bokaa
Bokaa o ka fa tlase ga motse wa Mochudi ka go rialo o okametswe ke khansele ya Kgatleng. Banni ba motsana o ba kaiwa fa e le Bakgatla ba ga Mmanana ka gore merafe e e mo dikgaolong tse di mabapi le motse wa Mochudi ba nale moono o mongwefela wa segosi. Fa re bua ka kgaolo ya Kgatleng, re bua ka metsana e akaretsa Mochudi, Pilane, Bokaa, Malotwana and Rasesa. Go tlhalosiwa fa ditlhabolo di akaretsa metsana e e mabapi le yone . 

## Ditirelo tsa Temo Thuo
Balemi ba  Bokaa ba dirisa temo ya segompieno gore ba tle ba bone dipoelo tse di bonalang bogolo jang ba ba rekisang temo tsa bone. Mo motsaneng go nale molemisi a le mongwefela mme a okametswe ke yo mogolwane kwa Mochudi.Balimi ba motse o go tlhaloswa fa ba tsaya temo thuo ka tlhwaafalo mme ebile ba itlhaloganynang ka gore temo ya bone e ntsha maduo a nametsang. Balemi  ba kgotlhaditswe go lema ka motlhale wa go dirisa ditselana ka go busetsa go na le go gasa ka seatla mo go bakang motlele le tshenyo ya peo e bile thobo e nna kwa tlatse. "Gore molemi a bone thobo sentle o tshwanetse a nna kwa masimo go tlhokomela tshimo le go tlhagola gore dijalo di gole sentle" Mme Mariri o ne a tswa la gagwe fa a buisa balemisi kwa Bokaa ka letsatsi la Balemi .

Puso e simolodisitse lenaneo la ISPAAD le le thusang balemi  ba ba  tlhoafaletseng temo e bile ba itlamile go boelwa.Temo ke yone e jesang lefatshe leno ka thobo mme le banni ba Bokaa ba lemela go jesa ba malwapa a bone,  go supiwa fa go sa tshwanela gore go nne le tlhaelo ya dijo mo Botswana ka puso e dirile mananeo a a lebaganeng balemi.A re balemi ba le 568 ba kgonne go lema ditema di le 1 669 mme go supa sentle gore fa e ne e se diji le mhero le dikgomo, ba ka bo ba bone thobo e e gaisang. Le fa banni ba Bokaa ba itsiwe thata ka temo thuo, bangwe barui ga ba tlhokomele leruo la bone bogolong jang dikgomo le ditonki ka e le tsone di senyetsang batho mo masimong.

## Metswedi
Botswana Innovation Hub

Puso ya Botswana e ne ya lemoga fa go tshwanetse go dirwa Lefelo la Mafaratlhatlha a Maranyane le Boitseanape, le go ka ngokelwang peeletso ya dikgwebo tsa mo gae le kwa ntle.

## Tshimologo
Lephata la Maranyane, Ditlhaeletsanyo le Boitseanape le simolotswe ka  2002 go lebelela maranyane a ditlhaeletsanyo mo Botswana.Lephata le tla dira se ka go dirisa maranyane a  boitseanape ga mmogo le dipatlisiso go diragatsa melawana ya lefatshe go etleetsa boitseanape jwa mo gae, talentse le go itlhamela.

## Lephata la DIT le kgaogantswe gane, ka maina a alatelang
Lephata la Dikitso le le tlholegileng e le la “Puso la dibala- makgolo” le ne la hudisiwa mo go la  Madi le Ditogamaano tsa Ditlhabololo go ya kwa go la Ditlhaeletsanyo, Boranyane le Boitseanpe ka ngwaga wa 2002.Lephata le neela bodiredi le tsamaiso ya bodiredi jwa ditlhaeletsano le dikitsiso mo setšhabeng . Gape le neela bogakolodi mo go tsa boranyane mo maphateng a puso le makalana a yone .
Ditirelo tse dingwe  tse di fapegileng di akaretsa ditlhaeletsanyo jaaka website ya puso, e-mail le inthanete. Go neela tirelo e e tsepameng ya tsa boranyane e kgaogantse dingwe ditirelo tsa yone, mme ya itebaganya le tsa ditumalano tsa ka thoko, dingwe tsa tsone e le go baakanya dibala makgolo tsa puso mo bodireding le maphata a puso a a ikadileng ka dipalo kana maphatana a le 86 766.

## Kabakanyo ya Itsholelo
* National Economic Diversification Council. According to 
* Botswana Excellence Strategy

** BEDIA
**Brand Botswana 
*** "Kagiso le tlhokgamo"
*** "Boipelo, lefelo la gago"

## Metswedi
Nata

**Nata** ke motse o,o mo kgaolong ya Legare ya Botswana. O fitlhelwa kwa bokone jwa kgaolo e e ka nnang dikhilometara di le makgolo a mabedi (200km) (dimaele di le 124) go tswa kwa toropong ya Francistown , motse ono o direlwa ke boemela-difofane jwa Nata. Baagi ba ne ba le 7,713 ka palobatho ya ngwaga wa 2022 ka seelo sa kgolo ya 1.3% go tswa go 6714 ka palobatho ya 2011. Motse wa Nata o bapile le Noka ya Nata, e e rwalang kelelo ya yona ya paka ya dipula go ya kwa Makgadikgadi Pans, letsha le le nang le letswai le lentsi la paka, mo go nngwe ya difolete tse dikgolo tsa letswai mo lefatsheng. Motse o o dira jaaka marakanelo a ditsela tse di yang Maun le Kasane, o thusa batsamai ka ditirelo tse di botlhokwa.

Motse o o na le dikgaolwana di le borataro, e leng: Sekao, Maaloso, Kachikau, Manakanagore, Makwenaejang le Basimane. O ne o na le baagi ba le 4.150 (2001).

## Bona Gape

* Zoroga
* Mathangwane

## Metswedi
Need for Speed

***Need for Speed*** (***NFS***) ke motshameko wa motshikinyego o go thomiwang o o dirilweng ke Electronic Arts badiri ba ''Burnout''.

## Metswedi
Batlokwa

Leina **[[:en:Tlôkwa_people|Batlokwa]]** le tlhalosa merafe ya Sotho-Tswana oo fitlhelwana mo Botswana, Lesotho le Afrika Borwa. Batlokwa ke ba bina thakadu. Thakadu ke phologolo e e sa bonweng motlhofo. Ke phologolo e e tsamayang e le nosi bogolo jang bosigo. E nna mo mosimeng.

O akaretsa balatedi ba dikgosi tsa batlokwa, maloko a  mphato oo ipitsang Tlokwa le  batho ka bongwe ka b8ngwe ba ba ipitsang ba Tlokwa . Bontsi jwa mephato kana merafe ya Batlokwa ba ipitsang ka kgosi ya bone Kgosi Tabane eleng morwa Kgosi Kgwadi yo eleng ene mookamedi kana motsadi ebile ele mosimolodi wa morafe wa Batlokwa. Morafe wa Batlokwa o tsaa Thakadu jaaka sereto sa bone sa ntlha, eo e nyelelang ka ntlha ya go tsongwa thata ka ntlha ya letlalo la yone le lentle ebile lele boleta lele neng le dirisiwa ke dikgosi.

## Pharologanyo
Morafe wa Batlokwa ke karolo e tona ya morafe wa Bakgatla, oo eleng karololwana ya morefe wa Bantu oo buang seTswana.  Dipharologano tse bontsi jwa nako di tlhofofadiwa gotwe Sotho -Tswana. Se se dirwa ke gore gotswa goo  Lowe, bane ba kopanetse dipuo le dingwao dile mokawana tseo di neng di ba farologanya  mo merafeng e mengwe  ya Bantu ee mo Borwa jwa Aforika. Se se neng se itshopa thata ene ele  botlhale jwa go farologanya medumo kana dipuo. Dilo tse dingwe di akaretsa direto, go tsaana ka bontsala gotswa kafa lesikeng laga mme , kontle ga Batlokwa bao bone ba neng ba rata go tsewa ke bo ntsalaabone kafa lesikeng laga rre, le ntlo ya Setswana kana ya setso ee neng ena le setlhowa  kwa godimo mme e tshegeditswe ka ... Mo gongwe ene ele seana marena se se sa letlalo se se bidiwang mekgatlha, go bapa  kana go kgotlagana ga mo go tona go gaisa ga letso la Nguni  le go aga fa gonang le matlapa gosena bojang kana ditlhare tse dintsi.

## Ditso
Morago ga go tlhokafala gaga kgosi Masilo gone ga nna le dikgoberego mo boeteledi pele,seo se neng sa baka tshimologo ya Bahurutshe le BaKwena.

## Ngwao

## Leboko la Batlokwa
Ke mafifitswana a go rekwa ka kgomo

Mafeta kgomo a je motho

Ba ga Mmanakana-a-Mosima

Ba ga Mmanakana-di-ganong

Ba ga mosi mmolaya moapei

Moapeelwana a sale a lela

Ba ga Nkwenyana-a-Nkwe o apereng?

Nkwe ke apere tau

## Metswedi
GMail

**Gmail** ke maranyane a mahala a melaetsa a tisiwang ke Google. Ka 2019, e ne e nale badirisi ba le 1.5 billion lefatshe ka bophara.

## Metswedi
Ntlo ya Dikgosi tsa Botswana

Ntlo ya dikgosi e okametseng bogakolodi ya palamente ya Botswana.

## Maloko
Ntlo ya dikgosi e na le maloko a le masome mararo. Mo go bone,ba le boferabobedi ba tswa mo merafeng e megolo ya baKgatla, baKwêna, baMalete, bamaNgwato, baNgwaketse, baRôlông, baTawana, and baTlôkwa. Fa ba le masome mabedi le bobedi ba tlhopiwe mme ba bereke sebaka sa ngwaga tse tlhano. Mo go bone ba,ba le bane ba tlhopiwa go tswa mo dikgosaneng tsa dikgaolo tsa bokone-botlhaba,Chobe, Ghanzi,le Kgalagadi Mme ba ba tlhano ba ba setseng ba tlhopiwa ke tautona. Ba tshwanetse ba bo ba le dingwaga tse masome mabedi le bongwe go ya kwa godimo,ba itse go bua sekgoa mme ebile ba ise ba tsenelele polotiki mo dingwageng tse tlhano tse di fitileng. Dikgosi ga di letlelelelwe go ka tsenelela polotiki. 

## Maemo
Ntlo ya dikgosi e okametse bogakolodi jwa palamente mme e bile ga o nna dithata tsa go dira melao kgotsa go kganela melao mengwe. Melao yotlhe e e amang lekgotla la magae le lehuma,melao ya makgotla a magae le tsamaiso ya dikgotla tsa setswana e feta ka ntlo ya dikgosi pele e ka isiwa kwa morafeng. Maloko a tshwanetse go rerisiwa fa melao e fetolwa kgotsa e ntšhafadiwa. Ntlo ya dikgosi e na le dithata tsa go ka sekisa maloko a goromente.

## O ka tsibogela
*National Assembly of Botswana - e di dirang palamente ya Botswana le go tsenngwa tautona
*Ditso tsa lefatshe la Botswana
*Makgotla a tshekiso
*Badulasetilo ba Ntlo ya dikgosi

## Tse di latelang ke tse di dirisitsweng go batla kitso e e kwadilweng fa
Dikgaolo tsa Botswana

Botswana o kgaogantswe ka dikgaolo tsa botsamaisi di le lesome le borataro: mo go tsone go dikgaolo tsa selegae di le lesome le tse thataro tsa setoropo.

Di tsamaisiwa ke bogogi jwa mo gae bo le lesome le borataro (dikhansele tsa kgaolo,dikhansele tsa metse setoropo le dikhansele tsa toropo). E sale ka ngwaga wa 2006, dikgaolo tsa Chobe le Ngamiland di kopanetse botsamaisi jwa selegae, eleng khansele ya Kgaolo ya Bokone-Bophirima.

#Kgaolo ya Legare
#Kgaolo ya Ghanzi
#Kgaolo ya Kgalagadi
#Kgaolo ya Kgatleng 
#Kgaolo ya Kweneng
#Kgaolo ya Bokone-Botlhaba
#Kgaolo ya Ngamiland
#Kgaolo ya Borwa-Botlhaba
#Kgaolo ya Borwa
#Kgaolo ya Chobe
#Toropokgolo Gaborone
#Toropokgolo Francistown
#Toropo ya Lobatse
#Toropo ya Selebi-Phikwe
#Toropo ya Jwaneng
#Motse se toropo wa Sowa

## O ka tsibogela
*Dikgaolo-potlana tsa Botswana
Kgaolo ya Legare (Botswana)

**kgaolo ya Legare**  ke yone e e tona go fetisa dikgaolo tse dingwe tsa Botswana go ya ka bophara le dipalo tsa batho. E akaretsa legae la setso la Bangwato. Bangwe ba Batswana ba ba inaakantseng le tsa polotiki ba tswa mo kgaolong ya Legare, gammogo le tautona wa pele Sir Seretse Khama, tautona wa pele Festus Mogae, le tautona wa gompieno Lt. General Seretse Ian Khama.

Mafelo a matona ka dipalo ka dipalo mo kgaolong ya legare a akaretsa Palapye le Serowe, a eleng one magae a setso a a mo maemong a bobedi mo Aferika. Kgaolo e e na le melatswana ya Noka ya Limpopo, e e kgaphelang merwalela ntlheng ya botlhabatsitsi jwa noka ya Limpopo.

Ka ko borwabotlhaba, Kgaolo ya Legare e kopanetse molelwane le dikgaolo tsa Matabeleland North ya Zimbabwe le Matabeleland South, fa ka ko bokonebotlhaba Kgaolo ya Legare e kgaogana molelwane le kgaolo ya Afreika Borwa ya Limpopo. Mo gae e kopanetse molelwane le dikgaolo tse di latelang:
*Bokone-Botlhaba - Bokonebotlhaba
*Kgatleng - borwa
*Kweneng - borwabophirima
*Ghanzi - bophirima
*Bokone-Bophirima - bokonebophirima

## Dikgaolo-potlana
Dikgaolo potlana tsa Kgaolo ya Legare di akaretsa:
* Bobirwa, hqrs. ko Bobonong
* Boteti, hqrs.  Letlhakane
* Mahalapye
* Serowe Palapye, hqrs. ko Palapye
* Tutume
* Tonota

## Ditlamelo tsa tlholego
Go na le kgotlhang magareng ga go atolosa tsa temo-thuo le go somarela bojanala jwa mo gae mo Kgaolong ya Legare. go na le dinokana tse di elelang ka dilemo di akaretsaNoka ya Botetile noka ya Lepashe, tse di elelelang ko Makgobokgobong a Makgadikgadi.
## o ka tsibogela
*Noka ya Lepashe 
*Dikgaolo-potlana tsa Botswana

## Dipadi tse dingwe
* Jan Petter, Huberth Hansen le Arvid Lillethun, *Resource utilization in the Central District CFDA, Botswana: with special reference to arable farming systems and conflicts in resource management - livestock versus wildlife* 

## Mola wa makwalo
Dikgato tsa lenao la ga Matsieng

Dikgato tsa lenao la ga **Matsieng ** ke digaba tsa dikgato tse di bonweng kwa borwa jwa Botswana mo bokone jwa  toropo kgolo ya Botswana ebong Gaboronelabofelo ngwaga wa makgolokgolo a mabedi, ngwao e tlhalosa ka mogaka wa badimo ba Batswana (ngwao ya morafe) yo o neng a etelela batho go aga mo bogareng jwa lefatshe. Lefelo le le batlile go tlholwa ke merafe wa Basarwa ba bogologolo. Dikgato tse ga di bonale o kare ke tsa nnete ka tholo,ka jalo mongwe o ka di bona o kare ke dikgato tse di tshwantshitsweng. Metsi aa mo mesimeng go dumelwa fa a dirisiwa mo ditirelong tsa morafe gape go solofelwa gore dikgato tse e ka tswa e le bontlha bongwe jwa ditirelo tse di neng di direlwa gaufi le mesima ya metsi kgotsa se e ka tswa e ne e le ditsheto tsa bogologolo. 

Lefelo le le nale digajo di le  lekgolo,lesome le bosupa le mesima e le meraro mo mantsweng ee gabilweng gare gaga ngwaga tse di makgolokgolo a le mararo le makgolokgolo a le lesome.

## Metswedi
Aferika

**Aferika** -ke continente e e tona lefatshe ka bophara e e tlang morago ga ya Asi.O selekanyo sa 30.2 million km² mme ka fa dithoko go bo go nna le mawatle a a dikaganyeditseng.E nale batho ba le 1.22 billion (ditshupo tsa ngwaga wa 2016), e ka tswa e nale batho ba ka nna selekanyo sa 14.72% mo palobathong ya lefatshe ka bophara.Continente e e dikagenyeditswe ke lewatle la Mediterranean mo bophirima, otlhe a Suez Canal gape le la Red Sea mo letlhakoreng la Sinai Peninsula mo bokonebophirima,lewatle la Indian Ocean mo borwabotlhaba, gape le la Atlantic Ocean mo bophirima.Continente e e akaretsa lefatshe le tshwana le la Madagascar le a mangwe fela jalo.

Aferika o nale seemo sa lewapi se se pharologanyo le di continete tse dingwe.Mafatshe a a fa gare ga continente a na le pula e e ntsi le mogote o o feteletseng,fa kwa borwa gone go nale pula e eseng ntsiAfrica.Pula e e ntsi e e rotloetsa dilo di tshwana temothuo le tse dingwe fela jalo.

Mafatshe a Aferika ka bontsi a tshabelelwa ke dintwa tsa tshololo madi ebile di utlwisa botlhoko.Dintlwa tse gantsi di diragalela kwa bogare jwa Aferika.Bontsi jwa ntwa tse di bakwa ke ditswa mmung le lefatshe ntateng ya palo batho ba bantsi.

## Thekiso ya Dinaka tsa Ditlou mo Aferika
thumb|161x161px|Direkhote tsa diphologolo tse dikgolo tsa naga tse di nang le tsela e di anamisitsweng ka yone, bogolo jwa tsone, boima jwa tsone le selekanyo sa dinaka le dinaka tsa tsone
Balephata la tikologo , diphologolo le bojanala ba ntse ba tshwere phage ka mangana ba lwantsha le makgotla a mafatshefatshe a pabalelo tikologo le ditsa tlholego aa tshwanang le le kwa The Hague, Netherlands, la CITES go a kopa go le letlelela go rekisa mokoakoa wa dinaka tsa ditlou o le setseng le o kokoantse mo lefatshing leno.
thumb|Tlou e e suleng go bakilwe ke bontsi jwa tsone mo tikikolong e di leng mo go yone
Go ya ka Modiri wa Lephata le yo o ithebagantseng le dikgang tsa makgotla a CITES, Mme Diana Chimidza, ba setse ba dirisetse madi a ka tshwarang P400 000 go Iwantshana le kgang e ya moruthuta.Mokoakoa o wa dinaka tsa ditlou o ile wa phuthwa mo ditloung tse dineng di sule loso lwa tlholego kgotsa di bolailwe ka mabaka a gore di ntsifetse mme go lemoga gore go di hokotsa go ka thusa gore di seka tsa imela tikologo. Mma Chimidza o tlhalositse fa ditlou tsa Botswana di setse le Namibia ba rekise dina«:: tsa ditlou tse di kgobokantseng ba bolela gon dinaka tse tsa ditlou tse rekesediwang mmebaraka ys theko ya ditlou jaaka Japan la tsa ditlou tse di bolailweni eseng kafa molaong, fa tse dingwe e le tsa bogodu.

## Dipadi tse dingwe
Teko ya Bial

**Tekeletso Bial**  ke teko ya motswako wa serayane wa pentose. Dikarolo di akaretsa orcinol, hydrochloric acid, le ferric chloride. Fa go tsentsweng pentose teng,pentose e tlabo e kgala go bopafurfural. Motswako yo otla bo o fetola mmala go nna botala jwa loapi le go bopa marothodi a pula. Motswako yo o supa karolo tse pedi tsa absorption bands, e ngwe fa gare ga  B le C e nngwe fa gare ga mola wa D

## Maloko
Metshwako ya Bial e dirilwe ka 0.4gm orcin,dimelemetha dile makgolo a mabedi (200 ml) tsa motswako yo tseneletseng wa hydrochloric acid le  0.5 ml ya dipesente dile lesome (10%) tse motswako wa ferric chloride .

## Dipadi tsa kwa kgotsa tse dingwe:
Beetsha

**Beetsha** ke motse yo o mo kgaolong ya Bokone-Bophirima (North-West District) mo Botswana. Motsana o bapile le Noka ya Okavango (Okavango River) le makgobokgobo a Okavango (Okavango Delta). Batho ba ne ba le makgolo a supa le masome a le borataro (760) ka palo batho 2001.

## Metswedi
Boatlaname

**Boatlaname** le motsana o mo kgaolong ya kweneng kwa lefatsheng la Botswana. Palo ya batho ba Boatlaname e ne ele 770 ka Palo Batho ya ngwaga wa 2001.

## Metswedi
Bodibeng

**Bodibeng**  ke motsana yo mo kgaolong ya bokone botlhaba jwa Botswana. O kwa borwa, gobapa le makgobokgobo a Okavango le Ngami, gape o na le sekolo se se botlana. Mo palo batho ya ngwaga wa 2001 dipalo di ne dile makgolo a mane le masome a supa le bobedi.

## Metswedi
Bogogobo

**Bogogobo** ke motsana o o kwa kgaolong ya Kgalagadi kwa lefatsheng la Botswana. Motsana o o bapile le mololwane wa Aferika Borwa e bile o nale sekolo se se botlana. Palo ya Batho e ne ele 360 ka balo batho ya ngwaga wa 2011.

## Metswedi
Bokspits

**Bokspits** ke motse o o mo kgaolong ya Kgalagadi mo Botswana. Ke motse o o kwa borwa thata mo Botswana mme o gaufi le molelwane wa Aferika Borwa o bapile le Kgalagadi Transfrontier Park. Bokspits e na le creche, sekolo se sebotlana, kokelwana, seteishene sa mapodisi, poso, diofisi tsa puso, dikereke, lebala la difofane le mabenkele a a farologaneng (mabenkele a magolo, koporasi, barekisi ba kakaretso, diresetšhurente le palo ya dibara le mabenkele a mabotlolo). Go na le ditlhopha di le mmalwa tsa kgwele ya dinao sekai, jaaka se se tumileng thata sa Bokspits United FC. Bokspits e itemogetse kgolo le tlhabololo e kgolo jaaka ditsela tse di tsentsweng sekontiri le dineteweke tsa tlhaeletsano (be mobile, mascom & Orange). Banni ba ne ba le 507 mo palong ya batho ya 2011.

## Thuto ya mafoko
Go na le kgopolo e e tlwaelegileng ya gore leina la toropo le teeletswe ka mongwe yo o bidiwang Bok, yo e neng e le mongwe wa baagi ba ba neng ba na le sediba mo kgaolong eo.

## Metswedi
Botlhapatlou

**Botlhapatlou** kgotsa (*Bothapatlou*) ke motsana mo kgaolong ya kweneng mo Botswana.E na le baagi ba le 915 (2001). Motse o o 

dikhilomithara di le masome a matlhano le botlhano kwa bokone jwa Molepolole. Baagi ba Botlhapatlou ba ne ba le 1 493 ka palobatho ya 2022.

## Metswedi
Butale

**Butale**  ke motsana o o mo kgaolong ya bokone-botlhaba jwa Botswana. O bapile le molelwane wa Zimbabwe gape o nale sekolo se se botana le kokelwana. Mo palong bathong ya ngwaga wa 2001 dipalo di ne dile makgolo a matlhano, lesome le boraro. Banni ba lefelo le ba ikaegile thata ka go lema le go rua diphologolo.

## Metswedi
Changate

**Changate** ke motse o o mo kgaolong ya Legare ya Botswana.

## Lefelo
O gaufi le molelwane wa Zimbabwe. 

## Thuto
O na le sekolo se se potlana. 

## Tlhokomelo ya pholo
O na le kokelwana.

## Palo
Baagi ba motse o ba ne ba  le 1169, ka palobatho ya 2011.

## Metswedi
Chobokwane

**Chobokwane** ke toropo la Botswana. E na le baagi ba le 771 (2011).

## Dipadi tsa kwa kgotsa tse dingwe:
Charles Hill

**Charles Hill** ke motse mo kgaolong ya Ghanzi mo Botswana. Motse o o,gaufi le molelwane wa Namibia. Charles Hill ke motse wa bobedi ka bogolo mo kgaolong ya Ghanzi. O ne ona le baagi ba le 3.591 go ya ka palobatho ya ngwaga wa (2011).

Charles Hill ke setulo sa Kgaolopotlana ya Charles Hill, e e tlhomilweng e kgaogane le Kgaolo ya Ghanzii ka tsamaiso ka ngwaga wa 2004. Le fa melelwane ya kgaolopotlana e sa ntse e tla tlhalosiwa sentle ka botlalo, ka kakaretso,e bapile le kwa bokone jwa Tselakgolo ya Trans-Kalahari Highway A2, kwa Namibia kwa bophirima ke Tselakgolo ya Botswana Highway A2, go ya kwa Kgaolo ya Kgalagadi. Baagi ba bopilwe ka mefuta e e farologaneng ya ditlhopha tse di farologaneng tse di nnang di bapile mme ka kutlwano le tse dingwe, ke: 

* Herero 
* Bakgalagadi 
* Basarwa 
* Batlharo (morafe wa merafe e mebedi wa mmala le herero o puo ya bone ya gae e leng Setswana) 
* Coloureds 
* Nama

Dingwe tsa ditlhabololo mo motseng di akaretsa sekolo se se potlana, sekolo se segolwane se se potlana, bookelo, poso, diofisi dingwe tsa lefelo la botsamaisi jwa metseselegae tse e leng tsa pusoselegae (tse di itsegeng ka lekgotla), dikolo tsa bana ba ba iseng ba tsene sekolo, lefelo la moriri le seteishene sa go tlatsa leokwane sa Engen se se leng mo lefelong le le siameng go bapa le tsela e kgolo e e tsentsweng sekontiri go tswa kwa Ghanzi go ya kwa Mamuno. Meraka ya dikgomo e ka nna makgolo a mabedi (200) di mo teng ga Kgaolopotlana mme di le kwa ntle ga melelwane ya motse.

## Metse
Go na le metse e le borobabobedi le mafelo a bodulo a le mabedi a a leng mo teng ga Kgaolopotlana a a akaretsang

** Chobokwane
** Tsootsha (le itsege gape le bidiwa Kalkfontein)
** Karakubis
** Kanagas
** New Xanagas
** Charles Hill
** Makunda
** Ncojane
** Metsimantsho
** Metsimantle

## Metswedi
Dikwididi

**Dikwididi** ke motsana o mo kgaolong ya Kgatleng kwa Botswana. Motsana o o dikilomitara dile 40 kwa botlhaba jwa Gaborone. Motsana o o nale sekolo se se potlana Palo ya batho e ne ele 255 ka palo batho 2011.

## Metswedi
Dimajwe

Dimajwe ke motsana yo mo kgaolong ya legare ya Botswana. Motsana o bonwa dikilometara dile lekgolo le lesome kwa borwa botlhaba jwa Francistown, mme gape o nale sekolo se potlana. Palo ya batho ene ele sekete le lesome le bosupa ka ngwaga wa dikete tse pedi le bongwe,mo go yone  borre bale dipesente dile masome a mane le borobabodedi le bomme bale dipesente dile masome a matlhano le bobedi.  E na le baagi ba le 1423 (2011).

## Letlhoko la madi le kgoreletsa Ditlhabololo
Banni ba metse ya Malatswai, Dimajwe le Mmashoro ba kopilwe go nna pelotelele go emela gore itsholelo ya lefatshe leno e boele mannong, ka ke gone ditlamelo tsa metse ya bone di tlaa tsibogelwang.Ba boleletswe jalo kwa diphuthegong tsa kgotla tse di neng di tshwerwe ke mopalamente wa kgaolo ya bone ya Serowe Bokone Bophirima, Rre Tshekedi Khama, fa ba arabiwa ka ga tse ba di kopileng jaaka megala ya mosokela tsebeng kwa diofising tsa puso, koloi ya mapodisi go lwantsha borukutlhi le tse dingwe.Ba Malatswai ba ngongoregile ka khiro ya go kgaola ditlhare mo ditseleng, ba re ba lephata la ditsela ba hira banni ba motse wa Mmashoro go tswa kwa motseng oo go goroga kwa go wa Malatswai, mme ba kopa go kgaoganyediwa gore le bone ba bone go itshetsa.Kwa Dimajwe, banni ba ngongoregile ka tsela e e saleng e tshetswe mmu go e baakanya, mokhanselara o ne a solofetsa fa go le gaufi gore e simololowe ka thendara e setse e dule.

Mopalamente le ene o ne a supa fa a tshwenyegile thata ka ntlha ya lebaka le le tserweng go baakanya tsela eo.Monana mongwe o kopile puso go romela badirela puso ba maphata a a farologaneng a mananeo a dithuso go etela motse wa bone, go ba rutuntsha ka one ka ba le mo lefifing fela ka mananeo a puso.Modulasetilo wa Mmashoro o ne a ngongorega ka boimana jwa baithuti ba sekole se segolwane sa motse oo, a re batsadi bangwe ba rotloetsa mowa wa boitaolo ka go ba rekisetsa ditagi.Ba Mmashoro ba kopile go fiwa motshine wa bobedi wa go jesa bolase ka kgaolo eo e dirisa o le mongwe fela mme go tlhokega wa bobedi go tsweledisa tiro fa o mongwe o ile merakeng.

## Banni ba lela ka Borukuthi
Banni ba motsana wa Dimajwe ba re ba tshwenngwa ke bogodu jwa leruo jo bo ileng magoletsa ko motsaneng oo.Erile a itekodisa Mopalamente wa Serowe Bokone Bophirima Rre Tshekedi Khama mo bekeng e e fitileng, modulasetilo wa komiti ya ditlhabololo tsa motse (VDC), Rre Oarabile Rankwana are go na le tlhaelo ya mapodise kwa Dimajwe.A re ba kopa mapodise a maemo a special constable gore ba thuse mapodise a a teng ka jaana motsana oo ole bophara ebile borukutlhi bo le kwa godimo. A re gape borukutlhi jo bo ka lwantshiwa fa motse o ka fiwa koloi ya kgotla gore ba kgone go fefosa boikuelo kwa metseng e e mabapi. Rre Rankwana gape o kopile gore Dimajwe a agelwe toronko ya nakwana go tshegetsa dirukutlhi.
"Re kopa gore re agelwe cell ka gore batho fa ba tshwarwa ba tsenngwa mo ofising ba a thuba," a tlhalosa.

## Metswedi
Dinokwe

**Dinokwe**  (Palla Road) ke motsana o o mo kgaolong ya legare mo Botswana. Motse o , o na le batho ba le sekete le makgolo a mabedi go ya ka palo batho ya ngwaga wa dikete tse pedi. O bapile le tsela e kgolwane ya toropo kgolo Gaborone le ya toropo ya bobedi ya Francistown. Dinokwe o na le setaishane sa dikgomo se se didiwang ka sekgoa gotwe cattle railway station. Didirisiwa tse di phunyang  metsi ka fa tlase ga lefatshe mo Botswana, di kwa Dinokwe. Pele ga porojeke ya Bokone ya carrier, motsana o o ne o abela motse wa Mahalapye (o o nang le batho ba le dikete tse di masome a mane le makgolo a mabedi) metsi. Motse o o gaufi le  Sekaka sa Kgalagadi ka jalo o mogote.Megobe e e mo motseng e a kgala fa e se paka ya  dipula. Mo dinakong tse di fetileng lefelo la magala mo  Borwa jwa Aferika bo ne jwa bonwa dikilomethara di le lesome le botlhano go tswa mo Dinokwe.

## Dikgoge tsa kwa ntle
Botswana
Mahalapye

## Metswedi
Ditshegwane

**Ditshegwane** ke motse yo o mo kgaolong ya Kweneng (Kweneng District) mo Botswana. Motse yo o ikagile mo sekgele sa dikilometara di le lesome le botlhano (15km) kwa borwa-botlhaba jwa Letlhakeng. Go na le batho ba le sekete le makgolo a le supa, masome a le borataro le metso e le thataro (1.766) go ya ka palo batho 2001. 

## Metswedi
Dekar

**Dekar**  kgotsa (*D'Kar*) ke motsana o o fitlhelwang mo kgaolong ya Ghanzi mo Botswana. Motsana o o fitlhelwa mo dikhilometareng di le masome mane mo botlhabatsatsi go tswa mo toropong ya Ghanzi. Motsana o o na le banni ba le 943 go ya ka palo batho ya 2001.E ne e le polasi ya kereke ya Gereformeerde, mme morago ya fetolwa go nna motsana o sena go  abelwa morafe wa Naro. Motsana o o laolwa ke kereke ya Dutch Reformed e e eteletsweng pele ke morafe wa Basarwa ko Dekar. Mekgabisa e e dirilweng ke batho ba letso la Sesarwa e a rekisiwa mme madi a dirisiwe go tlhabolola batho ba kgaolo. Dekar o na le Matlo, sekolo le kokelwana. Mo dikilometareng tse di lesome le botlhano go ya kwa go tse di Masome mabedi ko ntle ga motse wa Dekar go na le polasi ya diphologolo mo tseleng e e yang Ghanzi.

Dekar ke lefelo le le gaufi thata le le nang le baagi ba bantsi mo mafelong a a gaufi le Honolulu, Hawaii. O batlile go tshwana gotlhelele le toropo ya Wahiawa, kwa Hawaii.

## Metswedi
East Hanahai

thumb|ntlo kwa East hanahai
**East Hanahai** ke motse wa Botswana. Go ya palobatho ya (2001) motse o,o ne o na le baagi ba le 405.Ke motse mo Kgaolong ya Ghanzi. O kwa bogareng jwa kgaolo, gaufi le Central Kalahari Game Reserve, e e ka nnang dikilometara di le masome a matlhano kwa borwabotlhaba jwa Ghanzi. East Hanahai ke motse o o nang le sekolo se sepotlana le kokelwana ya boitekanelo. Go agiwa ga tsela ya Trans-Kalahari Highway go bapa le tsela ya yone e ntšhwa, go na le go dirisa tsela ya Gaborone - Ghanzi e kgologolo go nnile le ditlamorago tse di sa siamang kwa Botlhaba le Bophirima jwa Hanahai ka ntlha ya go fokotsega go gogolo ga pharakano. Tlhaelo ya ditiro e raya gore maloko a le mantsi a setšhaba a ikaegile ka ditiro tse di seng tsa sepe (tse di itsegeng jaaka thuso ya komelelo) le/kgotsa diroto tsa dijo tsa puso. Palo ya batho e ne e le 532 ka ngwaga wa 2011 mme e dirwa ke motswako wa Basarwa le Batswana.

## Puiso e nngwe

* Ditsela tsa bonno jwa Basarwa

## Metswedi
Gachibana

**Gakhibane** (Gakeybane) ke motse o o mo kgaolong ya Kgalagadi mo lefatsheng la Botswana. E beilwe gaufi le molelwane le Aforika Borwa. Gakhibane e na le sekolo se se potlana, mme palo ya batho e ne e le 746 ka palobatho ya 2011.Ghakhibane e itsege ka tsela ya yona e e ralalang mokgatšha wa noka ya masaledi a Molopo. E kwa letlhakoreng le le kwa godimo la moja la noka.

## Metswedi
Gakgatla

**Gakgatla** ke motse o o mo kgaolong ya Kweneng mo Botswana. Motse o o dikilometara di ka nna masome a mane kwa bokone-bophirima jwa motsemogolo wa Botswana, Gaborone. Baagi ba Gakgatla e ne e le 211 ka palobatho ya 2001.

Mogolwane wa Botsereganyi ke Lenyetse Moshapa**.**

## Metswedi
Dutlwe

**Dutlwe** ke motse o o mo kgaolong ya Kweneng mo Botswana o o bopilweng ka batho ba merafe ya Bakgalagadi (tn) le Basarwa.Palo ya batho ba Dutlwe e ne e le 1,464 ka banna ba le 692 le basadi ba le 772 mo palong ya batho ya 2022.Jaaka karolo ya IDDS Botswana 2018, go ne ga tsenngwa sediriswa sa go photha dinawa mo motseng ka ntlha ya temo ya dinawa e e neng e le nngwe ya metswedi e megolo ya lotseno lwa metse. Kgosi ya motse, Motshegetsi Puleng, o ne a tshwarelwa go tlhaba kgarebe ya gagwe ka thipa Phukwi a tlhola malatsi a le mane, 2020. Ka Ngwanatsele 2022, banni ba motse ba le babedi ba ne ba tlhokafala morago ga go nwa tee e go neng go belaelwa gore e na le botlhole. Ba bangwe ba le 4 mo lelapeng le bone ba ne ba ya kwa bookelong, mme ba falola ka bonya. Go na le kereke ya Calvary Baptist mo toropong e e eteletsweng pele ke Moruti Thokwane. 

## Metswedi