UNESCO

**Mokgatlho wa Ditšhaba tse di kopaneng wa Thuto, Maranyane le Setso** ( **UNESCO** /j uː ˈ n ɛ s k oʊ / )  [ a ] ke lekalana le le kgethegileng la Ditšhaba tse di kopaneng  (UN) ka maikaelelo a go rotloetsa kagiso le tshireletsego ya lefatshe ka bophara ka tirisanommogo ya boditšhabatšhaba mo thutong, bodiragatsi, maranyane le setso.   E na le ditšhaba tsa maloko di le lekgolo le masome a le boferabongwe  le bone le maloko a a amanang le one a le lesome le bobedi, ga mmogo le badiri ka yone mo makalaneng a e seng a puso, a dipuso le a a ikemetseng ka nosi .  Ntlokgolo ya UNESCO e kwa Paris, kwa Fora, e na le diofisi tsa kgaolo di le masome a le matlhano  le dikhomišene tsa setšhaba di le lekgolo le masome a le boferabongwe le boferabongwe.  

UNESCO e tlhomilwe ka 1945 jaaka motlhatlhami wa Komiti ya Boditšhabatšhaba ya Tirisanommogo ya Botlhale ya Lekgotla la Ditšhabatšhaba. Thomo ya go tlhoma UNESCO, e e neng ya bopiwa ke ditiragalo tsa Ntwa ya Lefatshe II, ke go atolosa kagiso, tlhabololo e e tswelelang le ditshwanelo tsa batho ka go tlhofofatsa tirisanommogo le dipuisano magareng ga ditšhaba. E latelela maikaelelo a ka dikarolo tse tlhano tse dikgolo tsa lenaneo: thuto, maranyane a tsa tlholego, maranyane a tsa setho/batho, setso le ditlhaeletsano/kitso. UNESCO e tshegetsa mananeo a a tokafatsang kitso ya go bala le go kwala, e tlamela ka katiso le thuto ya setegeniki, e atolosa kitso ya maranyane pele, e sireletsa bobegadikgang jo bo ikemetseng le kgololesego ya bobegadikgang, e somarela ditso tsa dikgaolo le kabakanyo ya tsa setso, le go rotloetsa kabakanyo ya setso.Mokgatlho o o thusa thata go tlhoma le go sireletsa Mafelo a Boswa jwa Lefatshe a a botlhokwa mo setsong le mo tlholegong.

UNESCO e laolwa ke Bokopano jwa Botlhe bo bo bopilweng ke maloko a mafatshe le maloko a a amanang le one, e e kopanang gabedi ka ngwaga go tlhoma mananeo le tekanyetso ya go dirisa madi. Gape e tlhopha maloko a khuduthamaga e e laolang tiro ya UNESCO, gape e tlhoma Mookamela Mogolo morago ga dingwaga di le nne gangwe le gape, yo o dirang jaaka motsamaisi yo mogolo wa UNESCO.

 

### Tlhago
UNESCO le maikaelelo magolo atirisanommogo ya boditšhabatšhaba di ka latedisiwa go ya kwa tshwetsong ya Lekgotla la Ditšhabatšhaba ka la bo 21 Lwetse 1921, go tlhopha khomišene go ithuta kgonagalo ya gore ditšhaba di abelane diphitlhelelo tsa setso, thuto le saense ka kgololesego. [1] [2] Setlhopha se seša seno, e leng Komiti ya Boditšhabatšhaba ya Tirisanommogo ya Ditlhaloganyo ( ICIC ), se ne sa tlhomiwa ka 1922 [3] mme se ne se na le batho ba ba jaaka Henri Bergson, Albert Einstein, Marie Curie, Robert A. Millikan, le Gonzague de Reynold mo gare ga maloko a sone a a neng a tlhomile dikhomišene tse dinnye tsa Yuropa Bophirima [4] ) . Setheo sa Boditšhabatšhaba sa Tirisanommogo ya Botlhale (IIIC) se ne sa tlhamiwa kwa Paris ka Lwetse 1924, go dira jaaka setheo se se diragatsang sa ICIC. [5] Le fa go ntse jalo, go simolola ga Ntwa ya Lefatshe II go ne ga kgoreletsa tiro ya mekgatlho eno e e neng e le teng pele ga yone thata. [6] Fa e le ka maiteko a poraefete, Biro ya Boditšhabatšhaba ya Thuto (IBE) e ne ya simolola go dira jaaka mokgatlho o e seng wa puso mo tirelong ya tlhabololo ya thuto ya boditšhabatšhaba fa e sale ka Sedimonthole 1925 [ 21 ] mme ya tsenela UNESCO ka 1969, morago ga go tlhoma khomišene e e kopanetsweng ka 1952.

### Go simololwa ga yone
Morago ga go bewa menwana ga Tšhata ya Atlantic le Mokwalo Papamatso wa Ditšhaba tse di kopaneng, Bokopano jwa Ditona tsa Thuto tse di Kopaneng ( CAME ) bo ne jwa simolola diphuthego kwa Lontone tse di neng tsa tswelela go tloga ka Ngwanatsele a le lesome le borataro 1942 go fitlha ka Sedimonthole a le botlhano 1945. United Kingdom, Amerika le USSR. Se se ne sa latelwa ke ditshitshinyo tsa Khonferense ya Dumbarton Oaks ya 9 Diphalane 1944. Ka tshitshinyo ya CAME le go ya ka dikgakololo tsa Khonferense ya Ditšhabakopano ya Mokgatlho wa Boditšhabatšhaba (UNCIO), e e neng e tshwerwe kwa San Francisco go tloga ka Moranang go fitlha ka Seetebosigo 1945, go ne ga nna le Khonferense ya Ditšhabakopano ya go tlhoma mokgatlho wa setso/CONF) e ne ya kopanela kwa Lontone go tloga ka 1 go ya go 16 Ngwanatsele 1945 go emetswe dipuso di le masome a manè le bone. Kgopolo ya UNESCO e ne ya tlhamiwa thata ke Rab Butler, Tona ya Thuto ya United Kingdom, yo o neng a na le tlhotlheletso e kgolo mo go tlhabololeng ga yone. [1] Kwa ECO/CONF, Molaotheo wa UNESCO o ne wa tlhagisiwa le go saeniwa ke dinaga di le 37, mme ga tlhomiwa Khomišene ya Paakanyetso. [2] Khomišene ya Paakanyetso e ne ya dira fa gare ga 16 Ngwanaitseele 1945, le 4 Ngwanatsele 1946 — letlha le Molaotheo wa UNESCO o neng wa tsena mo tirisong ka lone ka go tsenngwa ga kamogelo ya masome a mabedi ke naga e e leng leloko. 

Bokopano jwa Botlhe jwa ntlha bo ne jwa tshwarwa go tloga ka Ngwanatsele a le lesome le boferabongwe go fitlha ka Sedimonthole a lesome 1946, mme ga tlhophiwa Julian Huxley go nna Mookamedi-mogolo. [26] Mokolonele wa Sesole sa United States,  e le moeteledipele wa sekolo sa ithutelo ditiro gape e le mmueledi wa ditshwanelo tsa batho Blake R. Van Leer le ene o ne a nna leloko.[ 27] Molaomotheo o ne wa fetolwa ka Ngwanatsele 1954 fa phuthego ya Bokopano jwa Botlhe e ne ya tsaya tshwetso ya gore maloko a lekgotla la khuduthamaga e tla nna baemedi ba dipuso tsa ditšhaba tse ba leng baagi ba tsone mme ba ka se dire jaaka pele, ba dirisa bokgoni jwa dithata tsa bone ka sebele. [ 28] Phetogo eno mo pusong e ne ya farologanya UNESCO le e e neng e e okametse pele, e leng ICIC, ka tsela e dinaga tse e leng maloko di neng di tla dirisana mmogo ka yone mo dikarolong tse mokgatlho ono o nang le taolo mo go tsone. Phetogo e mo pusong e ne ya farologanya UNESCO le e e neng e e okametse pele, e leng ICIC, ka tsela e ditšhaba tse e leng maloko di neng di dirisana mmogo ka yone mo dikarolong tse mokgatlho o o neng o na le taolo mo go tsone. Jaaka ditšhaba tsa maloko di ne di dira mmogo mo tsamaong ya nako go diragatsa maikaelelo a UNESCO, mabaka a sepolotiki le a ditso a ne a bopa ditiro tsa mokgatlho segolobogolo ka nako ya Ntwa ya Botsididi, thulaganyo ya go emisa bokoloniale, le go phatlaladiwa ga Soviet Union.[ 29][30]

### .Tlhabololo
Gareng ga diphitlhelelo tse dikgolo tsa mokgatlho o ke tiro ya one kgatlhanong le bosemorafe,  sekai ke dipolelo tse di nang le tlhotlheletso ka ga lotso go simolola ka mokwalo  Papamatso wa baithutatlholego (gareng ga bone go ne go na le Claude Lévi-Strauss ) le bomankge ba maranyane ba bangwe ka 1950 mme ya wetsa ka Mokwalo Papamatso wa 1978 ka ga Lotso le Kgethololo ya Lotso . 

Ka 1955, Lefatshe la Aforika Borwa le ne la ikgogela morago mo UNESCO le bolela gore dikgatiso dingwe tsa mokgatlho di ne di leka "go tsenelela" mo "mathateng a bosemorafe" jwa lefatshe.  Le tsene gape mo mokgatlhong ka 1994 ka fa tlase ga boeteledipele jwa ga Nelson Mandela .  

Nngwe ya ditiro tsa ntlha tsa UNESCO mo lephateng la thuto e ne e le lenaneo la teko ya thuto ya go tswa kwa moding kwa Marbial Valley,  Haiti, e e neng ya simololwa ka 1947. Morago ga lenaneo le nngwe ya ditiro tsa baitseanape kwa mafatsheng a mangwe, e ne e akaretsa thomo ya 1949 kwa Afghanistan.  UNESCO e ne ya akantsha 1948 gore mafatshe a e leng Maloko a tshwanetse go dira gore thuto e e kotlase ya mahala e nne e e patelediwang le e e amogelwang ke batho botlhe.  Bokopano jwa Lefatshe Lotlhe ya Thuto ya Botlhe, kwa Jomtien, Thailand, bo ne jwa simolola mokgatlho wa lefatshe lotlhe ka 1990 go tlamela ka thuto ya go tswa kwa moding go bana botlhe, banana le bagolo.  Ka 2000, Foramo ya Lefatshe Lotlhe ya Thuto kwa Dakar, kwa Senegal, e ne ya dira gore dipuso tse e leng maloko a tsone di itlame go fitlhelela thuto ya go tswa kwa moding ya botlhe ka 2015 . 

Mokwalo Papamatso wa Lefatshe Lotlhe ya Thuto e e kgolwane e ne ya amogelwa ke Phuthego a Lefatshe Lotlhe ya Thuto e e kgolwane ya UNESCO ka di 9 Diphalane 1998,  ka boikaelelo jwa go tlhoma maemo a lefatshe ka bophara ka ga dikeletso le phitlhelelo ya thuto e e kgolwane .

Ditiro tsa ntlha tsa UNESCO mo setsong di ne di akaretsa Letsholo la Boditšhabatšhaba la go Boloka Difikantswe tsa Nubia, le le neng la simololwa ka 1960.  Boikaelelo jwa letsholo le ne e le go fudusa Tempele e Kgolo ya Abu Simbel gore e se ka ya khurumediwa ke Nile morago ga go agiwa  letamo la Aswan . Mo letsholong le la dingwaga di le masome a mabedi

go ne ga fudusiwa difikantswe le mafelo a a agilweng a le masomea mabedi le bobedi. Se ne e le lantlha gape le le logolo go gaisa mo motseletseleng wa matsholo a a neng a akaretsa Mohenjo-daro (Pakistan), Fes (Morocco), Kathmandu (Nepal), Borobudur (Indonesia) le Acropolis ya Athena (Gerika).  Tiro ya mokgatlho o ka ga boswa e ne ya dira gore go amogelwe, ka 1972, Tumalano e e amanang le Tshireletso ya Boswa jwa Setso le jwa Tlhago jwa Lefatshe Lotlhe.  Ka 1976, Komiti ya Boswa jwa Lefatshe e ne ya tlhongwa mme mafelo a ntlha a ne a akarediwa mo Lenaneong la Boswa jwa Lefatshe ka 1978.  Fa e sa le ka nako eo didirisiwa tsa botlhokwa tsa semolao ka ga boswa jwa setso le pharologano di ile tsa amogelwa ke ditšhaba tse e leng maloko tsa UNESCO ka 2003 ( Tumalano ya go Sireletsa Boswa jwa Lefatshe )  le 2005 ( Tumalano ya Tshireletso le Thotloetso ya Mefutafuta ya Ditlhagiso tsa Setso ) . 

P​ 

Ka 1968, UNESCO e ne ya rulaganya khonferense ya ntlha ya dipuso tse di farologaneng e e neng e ikaeletse go kopanya tikologo le tlhabololo, e leng bothata jo bo tswelelang go rarabololwa mo lephateng la tlhabololo e e tswelelang . Dipoelo tse dikgolo tsa khonferense ya 1968 e ne e le go tlhamiwa ga Lenaneo la UNESCO la Monna le Lefelo la Ditshedi . 

Mo lephateng la tlhaeletsano, "go elela ga dikakanyo ka kgololesego ka lefoko le setshwantsho" go ntse go le mo molaotheong wa UNESCO fa e sa le o tlhongwa, go latela maitemogelo a Ntwa ya Lefatshe ya Bobedi fa taolo ya tshedimosetso e ne e le ntlha ya go ruta batho go nna bogale.  Mo dingwageng tse di neng tsa latela morago fela ga Ntwa ya Lefatshe II, maiteko a ne a tlhomiwa mogopolo mo go ageng sesha le mo go lemogeng ditlhokego tsa ditsela tsa tlhaeletsano ya batho ba le bantsi mo lefatsheng lotlhe. UNESCO e simolotse go rulaganyetsa katiso le thuto ya babegadikgang ka dingwaga tsa bo 1950.  Go tsibogela dipitso tsa " Taelo ya Lefatshe e Ntšhwa ya Tshedimosetso le Tlhaeletsano " kwa bokhutlong jwa dingwaga tsa bo 1970, UNESCO e ne ya tlhoma Khomišene ya Boditšhabatšhaba ya Thuto ya Mathata a Tlhaeletsano,  e e neng ya tlhagisa pegelo ya MacBride ya 1980 (e e bidiwang ka modulasetulo wa khomišene, Mokgele wa Kagiso wa Nobel Seureate MacB ).  Ka one ngwaga oo, UNESCO e ne ya tlhama Lenaneo la Boditšhabatšhaba la Tlhabololo ya Tlhaeletsano (IPDC), e leng foramo ya dinaga di le dintsi e e diretsweng go rotloetsa tlhabololo ya bobegakgang mo dinageng tse di tlhabologang.  Ka 1993, Khonferensekakaretso ya UNESCO e ne ya tshegetsa Maipolelo a Windhoek ka boipuso jwa bobegadikgang le bontsi, e leng se se dirileng gore Kokoanokakaretso ya UN e itsise letlha la go amogelwa ga yone, 3 Motsheganong, jaaka Letsatsi la Lefatshe Lotlhe la Kgololesego ya Bobegadikgang .  Fa e sale ka 1997, UNESCO e ntse e aba Mokgele wa Kgololesego ya Bobegadikgang wa Lefatshe Lotlhe wa UNESCO / Guillermo Cano ka di 3 tsa Mot

### Lekgolo la bo21 la dingwaga
Ka 2011, UNESCO e ne ya amogela Palesetina go nna leloko.

Melao e e neng ya fetisiwa kwa United States morago ga gore Palestina e dire kopo ya go nna leloko la UNESCO le WHO ka Moranang 1989   e raya gore United States ga e ka ke ya thusa ka madi mo mokgatlhong ope wa UN o o amogelang Palestina jaaka leloko le le tletseng.   Ka ntlha ya seo, United States e ne ya gogela morago matlole a yone, a a neng a dira mo e ka nnang 22% ya tekanyetso ya madi ya UNESCO.  Iseraele gape e ne ya tsibogela go amogelwa ga Palestina mo UNESCO ka go emisa dituelo tsa Iseraele mo UNESCO le go tsenya dikiletso mo Bogoging jwa Palestina,  e bolela gore go amogelwa ga Palestina go tla nna kotsi " mo dipuisanong tse di ka nnang teng tsa kagiso " . 

Ka 2013, dingwaga di le pedi morago ga go emisa go duela dituelo tsa yone kwa UNESCO, United States le Iseraele di ne tsa latlhegelwa ke ditshwanelo tsa go tlhopha tsa UNESCO, mme di sa latlhegelwe ke tshwanelo ya go tlhophiwa; ka jalo, United States e ne ya tlhophiwa go nna leloko la boto ya khuduthamaga mo pakeng ya go tloga ka 2016 go ya go 2019. 

Ka 2019, Iseraele e ne ya tlogela UNESCO morago ga dingwaga di le masome a le marataro le boferabongwe e le leloko, mme moemedi wa Iseraele kwa UN Danny Danon o ne a kwala jaana: "UNESCO ke setlhopha se se tswelelang go kwala ditso sesha, go akaretsa le ka go phimola kgolagano ya Bajuda le Jerusalema... e sentswe le go dirisiwa ka boferefere ke baba ba Iseraele... ga re kake ranna leloko la mokgatlho yo o berekang kgatlhanong le rona ka bomo." 

Ka 2023, Russia e ne ya kgaphelwa thoko mo komiting ya khuduthamaga lekgetho la ntlha, morago ga go palelwa ke go bona ditlhopho tse di lekaneng. 

Gape ka 2023, United States e ne ya bolela maikaelelo a yone a go boela mo UNESCO, dingwaga di le tlhano morago ga go tswa, le go duela didikadike di le makgolo a le borataro tsa didolara tsa Amerikale tsa dituelo tsa yone tsa morago.  United States e ne ya amogelwa gape ke Bokopano jwa Botlhe jwa  UNESCO ka Phukwi yoo. 

## Ditiragalo
 
UNESCO e diragatsa ditiro tsa yone ka dikarolo di le tlhano tsa lenaneo: thuto, Maranyane a tlholego, Maranyane a setho le batho, setso, le tlhaeletsano le kitso. 

* UNESCO e tshegetsa dipatlisiso mo thutong ya papiso, e tlamela ka boitseanape le go rotloetsa tirisanommogo go nonotsha boeteledipele jwa bosetšhaba jwa thuto le bokgoni jwa ditšhaba go tlamela botlhe ka thuto ya boleng . Seno se akaretsa 
** Ditilo tsa UNESCO, e leng mafaratlhatlha a boditšhabatšhaba a ditilo tsa UNESCO di le makgolo a le marataro le masome a le mane le bone tse di akaretsang makalana a feta makgolo a le bosupa le masome a le supa mo mafatsheng a le lekgolo le masome a mabedi le borataro 
** Mokgatlho wa Tshomarelo ya Tikologo
** Tumalano e e Kgatlhanong le Kgethololo mo Thutong e e amogetsweng ka 1960
** Mokgatlho wa Phuthego ya Boditšhabatšhaba ya Thuto ya Bagolo ( CONFINTEA ) mo pakeng ya dingwaga di le lesome le bobedi 
** Go gatisiwa ga Pegelo ya Lefatshe Lotlhe ya Tlhokomelo ya Thuto ya Botlhe
** Go gatisiwa ga *tokomane e e botlhokwa thata ya Dipilara tse Nnè tsa go Ithuta*
** UNESCO ASPNet, e leng mafaratlhatlha a boditšhabatšhaba a dikolo di feta dikete di le lesome le bobedi mo mafatsheng a le lekgolo le masome a le boferabobedi le bobedi

UNESCO ga e neele dikolo tsa thuto e kgolwane tetlelelosemmuso. 

Kgoro ya UNESCO ya go dira dilo mo pepeneneng e diretswe go kgontsha setšhaba go bona tshedimosetso tebang le ditiro tsa Mokgatlho, jaaka tekanyetso ya tiriso ya madi ya yone e kopanetsweng ya dingwaga di le pedi, mmogo le dikgolagano tsa ditokomane tse di lebaganeng le mananeo le tsa matlole. Ditlhopha tse pedi tse tse di farologaneng tsa tshedimosetso di gatisitswe mo  ya IATI, ka go latelana go ikaegilwe ka Seelo sa Tiro sa IATI le Seelo sa Mokgatlho wa IATI. 

### Mananeo a masha a a akanyeditsweng
Go akanyeditswe mananeo a mabedi a masha a UNESCO. 

Lenaneo la ntlha le le akanyeditsweng le tla tsepamisa mogopolo mo bosweng jwa setso jo bo tsamayang jaaka dilo tse di dirilweng ka diatla, ditshwantsho tse di takilweng, le dilo tse di tshelang. Lenaneo le le ka akaretsa dilo tsa setso, tse di jaaka Jōmon Venus wa kwa Japane, *Mona Lisa* wa Fora, Thipa ya Gebel el-Arak ya Egepeto, *Lekhubu la Borobongwe* la Russia, Mosadi yo o Ntseng wa Çatalhöyük wa Turkey,  (Michelangelo) wa Italy, Mathura Herakles wa kwa India, Manuwppiek wa kwa Korea, Manuwppiek wa kwa *Korea* . *Hay Wain* wa United Kingdom, le Diboronse tsa Benin tsa Nigeria. 

Lenaneo la bobedi le le akanyeditsweng le tla remelela mo ditshiding tsa lefatshe ka bophara.l 

## Bobegakgang
UNESCO le makalana a yone a a kgethegileng a gatisa dibukana di le mmalwa.

E tlhamilwe ka 1945, bukana ya *UNESCO Courier* e bolela maikaelelo a one go "rotloetsa dikeletso tsa UNESCO, go tlhokomela serala sa dipuisano magareng ga ditso le go tlamela ka foramo ya dingangisano tsa boditšhabatšhaba". Fa e sa le ka March 2006 e ntse e bonwa mahala mo Internet, mme e na le ditokololo tse di gatisitsweng tse di lekanyeditsweng. Ditlhogo tsa yone di tlhagisa maikutlo a bakwadi ba e seng maikutlo a UNESCO. Go ne ga nna le kgaotso ya go gatisa fa gare ga 2012 le 2017. 

Ka 1950, UNESCO e ne ya simolola tshekatsheko ya kotara le kotara *ya Tlhotlheletso ya Maranyane mo Setšhabeng* (e gape e bidiwang *Impact* ) go tlotla ka tlhotlheletso ya maranyane setšhabeng. Lekwalobukana le ne la emisa go gatisiwa ka 1992. 

## DiNGO tsa semmuso tsa UNESCO
UNESCO e na le dikamano tsa semmuso le mekgatlho ya boditšhabatšhaba e e seng ya puso (di-NGO) e le malgolo a le mararo le masome a mabedi le bobedi.  Bontsi jwa tse ke tse UNESCO e di bitsang "tse di dirang"; di le mmalwa tse di tlhophilweng ke tsa "semmuso".  Mofuta o o kwa godimo wa go nna leloko la UNESCO ke "molekane wa semmuso", mme diNGO di le masome a mabedi le bobedi  tse di nang le dikamano *tsa semmuso tsa molekane* (ASC) tse di nang le diofisi kwa UNESCO ke:

thumb|Setheo sa UNESCO sa Thuto ya Metsi kwa Delft

## Makalana le disenthara
Makalana ke maphata a kgethegileng a mokgatlho a a tshegetsang lenaneo la UNESCO, a a tlamelang ka tshegetso e e kgethegileng ya diofisi tsa ditlhopha le tsa bosetšhaba.

## Dietsele
UNESCO e aba dietsele di le masome a mabedi le borataro  mo thutong, mo maranyaneng a tlholego, mo maranyaneng a tsa setho le batho, mo setsong, mo tlhaeletsanong le mo tshedimosetsong mmogo le mo kagisong:

### Thuto

* UNESCO/Seetsele sa Puisokwalo wa Kgosi Sejong
* Seetsele sa UNESCO/Confucius wa Puisokwalo
* Moputso wa UNESCO-Japan wa Thuto ya Tlhabololo e e Tswelelang Pele
* Sekgele sa UNESCO sa Thuto ya Basetsana le Basadi
* Seetsele sa UNESCO/Hamdan Bin Rashid Al-Maktoum wa Tiro e e ko godimo le Tiragatso ya go Ntlafatsa Bokgoni jwa Barutabana
* Seetsele sa UNESCO sa Kgosi Hamad Bin Isa Al-Khalifa wa Tiriso ya mafaratlhatlha a Tshedimosetso le Tlhaeletsano mo Thutong

* Dietsele tsa L'Oréal-UNESCO tsa Basadi ba ba mo maranyaneng   
* Seetsele sa UNESCO/Kalinga wa go Dira gore maranyane a itsege
* Seetsele sa Boditšhabatšhaba wa UNESCO-Equatorial Guinea wa Patlisiso mo Maranyaneng a Botshelo
* Mokgele wa Carlos J. Finlay wa Thutoditshedi tse dinnye
* Mokgele wa UNESCO/Sultan Qaboos wa go Somarela Tikologo
* Seetsele sa Boditšhabatšhaba wa Mendeleev wa UNESCO-Russia wa Maranyane a Motheo
* Seetsele sa Boditšhabatšhaba wa UNESCO-Al Fozan wa Thotloetso ya Bomankge ba maranyane ba ba Botlana ba STEM
* Seetseele sa Michel Batisse ya Botsamaisi jwa Polokelo ya Ditshedi

### Maranyane a tsa Setho le Batho

* Seetsele sa UNESCO wa Avicenna wa Maitsholo mo Saenseng
* Seetsele sa UNESCO/Juan Bosch wa go Tsweletsa Patlisiso ka Saense ya Loago kwa Latin America le kwa Caribbean
* Seetsele sa UNESCO-Madanjeet Singh wa Thotloetso ya Itshokelano le go se Dirise Dikgoka
* Seetsele sa UNESCO-Sharjah wa Setso sa Maarabia
* UNESCO/Seetsele sa Boditšhabatšhaba wa ga José Martí
* Seetsele sa UNESCO-UNAM / Seetsele sa ga Jaime Torres Bodet wa maranyane a tsa setho, tsa batho le tsa bodiragatsi 

### Tlhaeletsano le Tshedimosetso

* Seetsele sa Kgololesego ya Bobegadikgang wa Lefatshe Lotlhe wa UNESCO/Guillermo Cano
* UNESCO/Mokgele wa Emir Jaber al-Ahmad al-Jaber al-Sabah go rotloetsa Thuto ya Boleng ya Batho ba ba nang le Bogole jwa Tlhaloganyo
* Mokgele wa Lefatshe Lotlhe wa UNESCO/Jikji

### Kagiso

* Seetsele sa Félix Houphouët-Boigny  sa Kagiso

### Dietsele tsa Kagiso tse di seyong mo tirisong

*

## Malatsi a a lebelelwang kwa UNESCO a boditšhabatšhaba
Malatsi a Boditšhabatšhaba a a lebelelwang kwa UNESCO a kwadilwe mo lenaneong le le fa tlase: 

## Ditšhaba tse e leng maloko
right|thumb|334x334px
As of July 2023[update], UNESCO has 194 member states and 12 associate members. Some members are not independent states and some members have additional National Organizing Committees from some of their dependent territories. UNESCO state parties are the United Nations member states (except Israel and Liechtenstein), as well as Cook Islands, Niue and Palestine. Israel left UNESCO on 31 December 2018.

Ka Motsheganong 4, 2025, Nicaragua e ne ya itsise tshwetso ya yone ya go ikgogela morago mo UNESCO, go simolola ka Sedimonthole 31, 2026.  

United States e ne ya tswa mo UNESCO ka 1984, ya tsenela UNESCO gape ka 2003, ya tswa gape ka 2018, mme ya tsenela gape ka 2023.    Ka Phukwi 22, 2025, United States e ne ya itsise Mookamedi-mogolo ka tshwetso ya yone ya go ikgogela morago gape go simologa ga Sedimonthole a le malatsi a le masome a mararo le bongwe.]2   21].  

## Makgotlana a tsa bolaodi

### Mookamedi-mogolo
Mo go Seetebosigo wa 2023, go nnile go nnile le baokamedi bagolo ba UNESCO sale jaaka e simolodisiwa, borre ba le boferabongwe le bomme ba le babedi.

Baokamedi bagolo ba ba lesome le bongwe ba UNESCO ba tswa mo dikgaolong tse di borataro go tswa mo mokgatlhong: Bophirima jwa Yuropa (botlhano), Bogare jwa Amerika (bongwe), Amerika Bokone (bobedi), Africa Bophirima (bongwe), Asia Botlhaba(bongwe), le Yuropa Bophirima (bongwe).

Go fitlha mo bogompienong, ga go ise go nne le Mookamedi-mogolo yo o tlhophilweng go tswa kwa dikgaolong tse di setseng di le lesome mo teng ga UNESCO: Borwabotlhaba jwa Asia, Asia Borwa, Asia Bogare le Bokone, Botlhabagare, Aforika Bokone, Aforika Botlhaba, Aforika Bogare, Aforika Borwa, Australia-Oceania, le Amerika Borwa.

Lenaneo la Baokamedi bagolo ba UNESCO fa e sa le e tlhongwa ka 1946 le ntse jaana: 

### Bokopano jwa Botlhe
Lenaneo  le ke la diphuthego tsa Bokopano jwa Botlhe ya UNESCO tse di tshwerweng fa e sa le ka 1946: 

### Lekgotla la Khuduthamaga
Ditlhopho di tshwarwa ngwaga le ngwaga, mme baemedi ba ba tlhophilweng ba le masome a le matlhano le boferabobedi ba nna mo maemong dingwaga di le nne.

Diofisi tsa pereko tsa UNESCO go ralala lefatshe di arogantswe ka mefuta e mene ya diofisi tsa konokono go ikaegilwe ka tiro ya tsone le lefelo le di akaretsang mo go lone: diofisi tsa ditlhopha, diofisi tsa bosetšhaba, dibiro tsa dikgaolo le diofisi tsa puisano.

### Diofisi tsa perekelo go ya ka dikgaolo
Lenaneo le latelang la Diofisi tsotlhe tsa pereko tsa UNESCO le rulagantswe go ya ka thutafatshe ke Kgaolo ya UNESCO mme le supa dinaga tse e leng maloko le maloko a a amanang le UNESCO a a direlwang ke ofisi nngwe le nngwe. 

#### Aforika

* Abidjan – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Côte d’Ivoire
* Abuja – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Nigeria
* Accra – Kantoro ya Setlhopha sa Benin, Côte d'Ivoire, Ghana, Liberia, Nigeria, Sierra Leone le Togo
* Addis Ababa – Kantoro ya Puisano le Kopano ya Aforika le le Khomišene ya Ikonomi ya Aforika
* Bamako – Kantoro ya Setlhopha ya Burkina Faso, Guinea, Mali le Niger
* Brazzaville – Kantoro ya Bosetšhaba ya Rephaboliki ya Congo
* Bujumbura – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Burundi
* Dakar – Biro ya Kgaolo ya Thuto mo Aforika le Kantoro ya Setlhopha ya Kapa Botala, Gambia, Guinea-Bissau, le Senegal
* Dar es Salaam – Kantoro ya Setlhopha sa Dinaga tsa Comoro, Madagascar, Mauritius, Seychelles le Tanzania
* Harare – Kantoro ya Setlhopha ya Botswana, Malawi, Mozambique, Zambia le Zimbabwe
* Juba – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Sudan Borwa
* Kinshasa – Kantoro ya Bosetšhaba ya Repaboliki ya Temokerasi ya Congo
* Libreville – Kantoro ya Setlhopha ya Rephaboliki ya Congo, Rephaboliki ya Temokerasi ya Congo, Ekhweitha Guinea, Gabon le São Tomé le Príncipe
* Maputo – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Mozambique
* Nairobi – Biro ya Kgaolo ya Disaense mo Aforika le Kantoro ya Setlhopha ya Burundi, Djibouti, Eritrea, Kenya, Rwanda, Somalia, Sudan Borwa le Uganda
* Windhoek – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Namibia
* Yaoundé – Kantoro ya Setlhopha kwa Cameroon, Repaboliki ya Aforika Bogare le Chad

#### Maloko a Arabea

* Amman – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Jordan
* Beirut – Biro ya Kgaolo ya Thuto kwa Dinageng tsa Maarabia le Ofisi ya Setlhopha kwa Lebanon, Siria, Jordan, Iraq le Palesetina
* Cairo – Biro ya Kgaolo ya Maranyane kwa Dinageng tsa Maarabia le Ofisi ya Setlhopha ya Egepeto le Sudan
* Doha – Kantoro ya Setlhopha go ya kwa Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia, Emirate ya Maarabia a a Kopaneng le Yemen
* Iraq – Kantoro ya Bosetšhaba ya Iraq (e ga jaana e leng kwa Amman, Jordan)
* Khartoum – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Sudan
* Manama – Senthara ya Kgaolo ya Maarabia ya Boswa jwa Lefatshe
* Rabat – Kantoro ya Setlhopha kwa Algeria, Libya, Mauritania, Morocco le Tunisia
* Ramallah – Kantoro ya Bosetšhaba ya Dikgaolo tsa Palestina

#### Asia le Pacific

* Almaty – Kantoro ya Setlhopha kwa Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan le Uzbekistan
* Apia – Ofisi ya Setlhopha e e yang kwa Australia, Ditlhaketlhake tsa Cook, Fiji, Kiribati, Ditlhaketlhake tsa Marshall, Dinaga tse di Kopaneng tsa Micronesia, Nauru, New Zealand, Niue, Palau, Papua New Guinea, Samoa, Ditlhaketlhake tsa Solomon, Tonga, Tuvalu, Vanuatember le Mekelau )
* Bangkok – Biro ya Kgaolo ya Thuto kwa Asia le kwa Pacific le Ofisi ya Setlhopha kwa Thailand, Burma, Laos, Singapore le Vietnam
* Beijing – Kantoro ya Setlhopha kwa Korea Bokone, Japane, Mongolia, Repaboliki ya Batho ya China le Korea Borwa
* Dhaka – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Bangladesh
* Hanoi – Kantoro ya Bosetšhaba ya Vietnam
* Islamabad – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Pakistan
* Jakarta – Biro ya Kgaolo ya Disaense kwa Asia le kwa Pacific le Ofisi ya Setlhopha kwa Philippines, Brunei, Indonesia, Malaysia, le Timor Botlhaba
* Manila – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Philippines
* Kabul – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Afghanistan
* Kathmandu – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Nepal
* New Delhi – Kantoro ya Setlhopha kwa Bangladesh, Bhutan, India, Maldives le Sri Lanka
* Phnom Penh – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Cambodia
* Tashkent – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Uzbekistan
* Teheran – Kantoro ya Setlhopha kwa Afganistan, Iran, Pakistan le Turkmenistan

#### Yuropa le Amerika Bokone

* Brussels – Ofisi ya Puisano le Kopano ya Yuropa le mekgatlho ya yone e e tlaleletsang kwa Brussels
* Geneva – Ofisi ya Puisano le Ditšhaba tse di kopaneng kwa Geneva
* Toropo ya New York – Ofisi ya Puisano le Ditšhaba tse di kopaneng kwa New York
* Venice – Biro ya Kgaolo ya Maranyane le Setso kwa Yuropa

#### Amerika wa Selatine le Kharibbea

* Brasília – Ofisi ya Bosetšhaba kwa Brazil 
* Toropokgolo ya Guatemala – Kantoro ya Bosetšhaba ya Guatemala
* Havana – Biro ya Kgaolo ya Setso kwa Latin America le kwa Caribbean le Ofisi ya Setlhopha kwa Cuba, kwa Rephaboliking ya Dominican, kwa Haiti le kwa Aruba
* Kingston – Kantoro ya Setlhopha se se yang kwa Antigua le Barbuda, Bahamas, Barbados, Belize, Dominica, Grenada, Guyana, Jamaica, Saint Kitts le Nevis, Boitshepo Lucia, Boitshepo Vincent le Ditlhaketlhake tsa Grenadines, Suriname le Ditlhaketlhake tsa Trinidad le Tobago mmogo le naga e e amanang le Boritane, Curaçao le Sint Maarten
* Lima – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Peru
* Toropokgolo ya Mexico – Ofisi ya Bosetšhaba kwa Mexico
* Montevideo – Biro ya Kgaolo ya Maranyane kwa Amerika wa Selatine le kwa Caribbean le Ofisi ya Setlhopha kwa Argentina, Brazil, Chile, Paraguay le Uruguay
* Port-au-Prince – Kantoro ya Bosetšhaba kwa Haiti
* Quito – Kantoro ya Setlhopha kwa Bolivia, Kolombia, Ecuador le Venezuela 
* San José – Kantoro ya Setlhopha kwa Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Mexico, Nicaragua le Panama
* Santiago de Chile – Biro ya Kgaolo ya Thuto kwa Amerika Selatine le kwa Caribbean le Ofisi ya Bosetšhaba kwa Chile

### Mekgatlho ya badiri ka mokgatlho

* Komiti ya Boditšhabatšhaba ya Sefapaano se Sehibidu (ICRC)
* Boditšhabatšhaba jwa Thebe e e Botala jwa Legodimo (BSI)
* Lekgotla la Boditšhabatšhaba la Dimusiamo (ICOM)
* Lekgotla la Boditšhabatšhaba la Difikantswe le Mafelo (ICOMOS)
* Setheo sa Boditšhabatšhaba sa Molao wa Botho (IIHL)

## Dikganetsano

### Taolo ya Lefatshe le Lesha ya Tshedimosetso le Tlhaeletsano
UNESCO e nnile bogare jwa dikganetsano mo nakong e e fetileng, bogolosegolo mo dikamanong tsa yone United States, United Kingdom, Singapore le Soviet Union ya maloba . Ka dingwaga tsa bo 1970 le bo 1980, tshegetso ya UNESCO ya " Taelo ya Lefatshe e Ntšha ya Tshedimosetso le Tlhaeletsano " le pegelo ya yone ya MacBride e e neng e ikuela gore bobegakgang bo nne jwa puso ya batho ka batho le phitlhelelo ya tshedimosetso ka tekatekano e ne ya ganetswa mo mafatsheng a jaaka maiteko a go thibela kgololesego ya bobegadikgang . UNESCO e ne e tsewa jaaka serala sa makomonisi le babusaesi ba Lefatshe la Boraro go tlhasela Bophirima, go farologana le ditatofatso tse di dirilweng ke USSR kwa bofelong jwa dingwaga tsa bo 1940 le kwa tshimologong ya dingwaga tsa bo 1950.  Ka 1984, United States e ne ya emisa  dithuso tsa yone tsa madi mme ya ikgogela morago mo mokgatlhong o go bontsha boipelaetso, mme ya latelwa ke United Kingdom ka 1985.  Singapore le yone e ne ya ikgogela morago kwa bokhutlong jwa 1985, e umaka gore dituediso tsa maloko di ne di tlhatloga.  Morago ga phetogo ya puso ka 1997, UK e ne ya tsenela gape. United States e ne ya tsenela gape ka 2003, mme ya latelwa ke Singapore ka Phalane a le malatsi a le boferalobedi 2007. 

### China
UNESCO e kgadilwe ka go dirisiwa ke Lefatshe la Batho la China go tlhagisa mofuta wa ditso ya Lekoko la Bokomonisi la China le go fokotsa ditshwaelo tsa merafepotlana kwa China jaaka Ba-Uyghur le Ba-Tibet .   

### Iseraele
Iseraele e ne ya amogelwa mo UNESCO ka 1949, ngwaga o le mongwe morago ga go tlholwa ga yone. Iseraele e ntse e le leloko la yone fa e sa le ka nako eo. Ka 2010, Iseraele e ne ya tlhoma Logaga lwa Bapatriareka kwa Hebrone le Lebitla la ga Ragele kwa Bethelehema – ka bobedi kwa West Bank – jaaka Mafelo a Boswa jwa Bosetšhaba mme ya itsise tiro ya go tsosolosa, mme seno sa dira gore puso ya ga Obama e tshwaiwe phoso le go dira ditshupetso go tswa kwa Bapalestina.  Ka Phalane 2010, boto ya khuduthamaga ya UNESCO e ne ya tlhopha go itsise mafelo ano jaaka "al-Haram al-Ibrahimi/Lebitla la Bapatriareka" le "Mosque wa ga Bilal bin Rabah/Lebitla la ga Rachel" mme ya bolela gore e ne e le "karolo e e botlhokwa ya kgatelelo ya boditšhabatšhaba ya Iseraele le Palestina " molao .  UNESCO e tlhalositse mafelo a jaaka a a botlhokwa mo "bathong ba dingwao tsa Mamoseleme, Bokeresete le Bajuta", mme ya latofatsa Iseraele ka go tlhagisa fela semelo sa Bajuta sa mafelo ano.  Iseraele le yone e ne ya latofatsa UNESCO ka go "kgaoganya Setšhaba sa Iseraele le boswa jwa yone", mme ya e latofatsa ka go tlhotlhelediwa ke sepolotiki.  Rabi wa Lebota la Bophirima o ne a bolela gore lebitla la ga Ragele le ne le ise le itsisiwe pele gore ke lefelo le le boitshepo la Bamoseleme.  Iseraele e ne ya emisa ka bontlhabongwe dikamano tsa yone le UNESCO. Motlatsatona wa Merero ya Dinaga di Sele wa Iseraele Danny Ayalon o boletse gore tshwetso e ne e le "karolo ya go oketsega ga Palestina". Zevulun Orlev, modulasetulo wa Komiti ya Thuto le Setso ya Knesset, o ne a bua ka ditshwetso tseno e le maiteko a go nyatsa thomo ya UNESCO jaaka mokgatlho wa maranyane le wa setso o o rotloetsang tirisanommogo mo lefatsheng lotlhe.  

Ka Seetebosigo a le malatsi a le masome a mabedi  le boferabobedi 2011, Komiti ya Boswa jwa Lefatshe Lotlhe ya UNESCO, ka ntlha ya go gatelelwa ke Jordan, e ne ya kgala .  Tshwetso ya Iseraele ya go thuba le go aga sesha Borogo jwa Kgoro ya Mughrabi kwa Jerusalema ka ntlha ya mabaka a pabalesego. Israel e ne ya bolela gore Jordan e beile monwana tumalano le Israel e e neng e tlhalosa gore borogo jo bo leng teng bo tshwanetse go tlhatlhamololwa ka ntlha ya pabalesego; Jordan o ne a ganetsa tumalano eno, a bolela gore e ne ya bewa monwana fela ka fa tlase ga kgatelelo ya United States. Iseraele gape e ne ya palelwa ke go bua le komiti ya UNESCO ka ntlha ya dikganetso go tswa kwa Egepeto . 

Ka Firikgong 2014, malatsi pele ga e rulaganyediwa go bulwa, Mookamedi-mogolo wa UNESCO, Irina Bokova, "o ne a busetsa morago ka bosakhutleng" mme a phimola ka katlego pontsho e e neng e tlhamilwe ke Senthara ya sa Simon Wiesenthal e e bidiwang "Batho, Buka, Lefatshe: Sekepe sa dingwaga di le 3 500 fa gare ga batho ba Iseraele . Tiragalo e e ne e rulaganyeditswe go simolola ka Firikgong a le malatsi a le masome a le mabedi le bongwe go fitlha ka Firikgong a le malatsi a le masome a mararo kwa Paris. Bokova o phimotse tiragalo eno morago ga gore baemedi ba dinaga tsa Maarabia kwa UNESCO ba nganga gore pontsho ya yone e tla " gobatsa thulaganyo ya kagiso " .  Mokwadi wa dipontsho tse, e leng motlhatlhelelladithuto a Robert Wistrich wa Senthara ya Boditšhabatšhaba sa Thuto ya Boganetsi jwa Bajuda sa Vidal Sassoon sa Yunibesithi ya Sehebera, o ne a bitsa go phimolwa ga yone a re ke "tiro e e tshosang", mme a tlhalosa tshwetso ya ga Bokova e le "tiro e e sa tlhomamang ya go tlhoka maitseo gotlhelele le, tota, go nyatsa ditso tsa Bajuda". UNESCO e ne ya baakanya tshwetso ya go phimola pontsho eno mo lobakeng lwa ngwaga, mme ka bonako fela e ne ya tuma mme ya tsewa e le katlego e kgolo. 

Ka Firikgong letsatsi la ntlha 2019, Iseraele e ne ya tswa mo UNESCO semmuso go latela go ikgogela morago ga US ka ntlha ya go tsaya letlhakore mo go tswelelang kgatlhanong le Iseraele go ya ka bone. 

#### Tharabololo ya Palesetina e e Gapilweng
 
Ka Phalane a le lesome le boraro 2016, UNESCO e ne ya fetisa tshwetso ka ga Jerusalema Botlhaba e e neng e kgala Iseraele ka ntlha ya "ditlhaselo" tsa mapodise le masole a Iseraele le "dikgato tse di seng kafa molaong" kgatlhanong le kgololesego ya kobamelo le go fitlhelela ga Mamoseleme mafelo a bone a a boitshepo, fa gape e amogela Iseraele jaaka mmuso o o gapang lefatshe. Baeteledipele ba Palestina ba ne ba amogela tshwetso eno.  Le fa mokwalo o ne o amogela "botlhokwa jwa Motse wa Bogologolo wa Jerusalema le mabota a one mo ditumelong tse tharo tsa Modimo a le mongwe", o ne o bua ka moago o o boitshepo wa setlhoa sa thaba mo Motseng wa Bogologolo wa Jerusalema fela ka leina la one la Semoseleme "Al-Haram al-Sharif", Searabia se se kayang Noble Sanctuary. Fa e araba, Iseraele e ne ya kgala tshwetso ya UNESCO ka ntlha ya go tlogela mafoko a " Thaba ya Tempele " kgotsa " Har HaBayit ", e bolela gore e ganetsa dikamano tsa Bajuta le lefelo le le boitshepo le le botlhokwa .   Morago ga go kgalwa ke boradipolotiki le badipolomate ba le bantsi ba Iseraele, go akaretsa le Benjamin Netanyahu le Ayelet Shaked, Iseraele e ne ya kgaotsa dikamano tsotlhe le mokgatlho ono.   Tshwetso e ne ya kgalwa ke Ban Ki-moon le Mokaedi-Kakaretso wa UNESCO, Irina Bokova, yo o neng a bolela gore Bojuda, Boiselamo le Bokeresete di na le dikgolagano tse di bonalang sentle tsa hisitori le Jerusalema le gore "go gana, go fitlha kgotsa go phimola epe ya dingwao tsa Bajuda, tsa Bokeresete kgotsa tsa Bamoseleme go nyatsa bothokgami jwa  ] Moqsas "  ]. Al-Haram al-Sharif" gape ke Thaba ya Tempele, e Lebota la yone la Bophirima e leng lefelo le le boitshepo go gaisa mo Bojudeng."  E ne gape ya ganwa ke Palamente ya Czech e e neng ya re tshwetso e bontsha "maikutlo a a tlhoileng a a kgatlhanong le Iseraele ",  mme makgolokgolo a Bajuta ba Italy ba ne ba dira ditshupetso kwa Roma ka ntlha ya go ikgapha ga Italy.  Ka la bo 26 Diphalane, UNESCO e ne ya amogela mofuta o o sekasekilweng wa tshwetso, e gape e neng ya kgala Iseraele ka ntlha ya go tswelela ga yone "go gana go letla baitseanape ba mokgatlho ono go tsena mo mafelong a a boitshepo a Jerusalema go bona maemo a one a tshomarelo".  Le fa e ne e na le go nolofadiwa ga puo morago ga ditshupetso tsa Iseraele ka ntlha ya mofuta o o fetileng, Iseraele e ne ya tswelela go kgala mokwalo ono.  Tshwetso e bua ka lefelo le Bajuta le Bakeresete ba le bitsang Thaba ya Tempele, kgotsa Har HaBayit ka Sehebera, fela ka leina la lone la Searabia – tshwetso e e botlhokwa ya bokao e gape e amogetsweng ke boto ya khuduthamaga ya UNESCO, e e tsosang kgalemo go tswa go Iseraele le balekane ba yona. Moemedi wa Amerika Crystal Nix Hines o ne a bolela jaana: "Ntlha eno e ka bo e fentswe. Ditshwetso tseno tse di tsenngwang mo dipolotiking le tse di letlhakore le le lengwe di senya botshepegi jwa UNESCO." 

Ka Phalane 2017, United States le Iseraele di ne tsa itsise gore di tla ikgogela morago mo mokgatlhong o, di umaka gore bontlhabonngwe jwa yone bo ne bo le kgatlhanong le Iseraele.  

### Palestina

#### Kganetsano ya makasine wa basha wa Palesetina
Ka Tlhakole 2011, go ne ga gatisiwa athikele mo makasineng wa banana wa Palesetina e mo go yone mosetsana mongwe yo mmotlana a neng a tlhalosa mongwe wa batho ba le bane ba a neng a ba etsa sekao e le Adolf Hitler . Ka December 2011, UNESCO, e e neng e thusa makasine ono ka bontlhanngwe jwa madi, e ne ya kgala tshedimosetso eno mme morago ga moo ya emisa dithuso tsa yone. 

#### Kganetsano ya Yunibesithi ya Boiselamo ya Gaza
Ka 2012, UNESCO e ne ya tsaya tshwetso ya gore e tlhome setulo kwa Yunibesithing ya Boiselamo ya Gaza mo lephateng la bolepadinaledi, fisikisi ya dinaledi, le saense ya lefaufau,  mme se sa baka dikganetsano le go tshwayatshwaya diphoso. Israel e ne ya boma sekolo seno ka 2008 e bolela gore ba dira dibetsa le go di boloka koo, e leng se Israel e neng ya se bua gape fa e ne e kgala kgato ya UNESCO.  

Tlhogo, Kamalain Shaath, o ne a femela UNESCO, a bolela gore "Yunibesiti ya Boiselamo ke yunibesiti ya thuto fela e e kgatlhegelang thuto le tlhabololo ya yone fela".    Moemedi wa Iseraele kwa UNESCO Nimrod Barkan o ne a rulagantse go romela lekwalo la boipelaetso le le nang le tshedimosetso ka ga dikamano tsa yunibesithi le Hamas, segolobogolo a galefile ka gore eno e ne e le yunibesithi ya ntlha ya Palesetina e UNESCO e neng ya tlhopha go dirisana le yone. Ga a ise a ko a neele bosupi bope jo bo tshegetsang polelo ya gagwe ya gore o na le kamano le Hamas.  Mokgatlho wa Bajuda wa B’nai B’rith le one o ne wa kgala kgato e. 

### Go tsenya lenaneo la ditokomane tsa Polao ya Nanjing
Ka 2015, Japane e ne ya tshosetsa go emisa go thusa UNESCO ka madi ka ntlha ya tshwetso ya mokgatlho o ya go akaretsa ditokomane tse di amanang le polao ya batho ba le bantsi kwa Nanjing ka 1937 mo lenaaneng la bosheng la thulaganyo ya yone ya "Memory of the World".  Ka Piphala e 2016, Tona ya Merero ymafatshe adi Sele ya Japane Fumio Kishida o ne a tlhomamisa gore matlole a ngwaga le ngwaga a Japane a 2016 a ne a le ¥4.4.&nbsp;dibilione di ne di emisitswe, le fa gone a ne a ganela gore go na le kamano epe e e tlhamaletseng le kganetsano ya tokomane ya Nanjing. 

### United states le UNESCO
United States e ne ya ikgogela morago mo UNESCO ka 1984, e umaka gore mokgatlho o o ne o " tseneletse thata mo dipolotiking ", " bobaba jwa one jo bo bonalang mo makalaneng a motheo tsa setšhaba se se gololesegileng, segolobogolo mmaraka o o gololesegileng le bobegadikgang jo bo gololesegileng ", mmogo le " katoloso ya one e e sa thibelweng ya tekanyetso tiriso ka fa tlase ga botsamaisi jo bo bokoa jwa Mokaedi AmadoG M'Bow wa Senegal. 

Ka Lwetse a le lesome le boferabongwe 1989, Mopalamente wa Lekgotla la Dikgotlatheomolao wa United States e bong Jim Leach o ne a bolela jaana fa pele ga komitipotlana ya lekgotla la Dikgotlatheomolao: 
 

### Kgotlhang ya Ba-Kurd le Ba-Turkey
Ka Motsheganong a le malatsi a le masome a mabedi le botlhano 2016, mmoki wa Turkey le molweladitshwanelo tsa batho Zülfü Livaneli o ne a rola tiro ya gagwe jaaka moemedi a le esi wa Turkey wa UNESCO yo o thusang batho. O ne a gatelela boemo jwa ditshwanelo tsa batho kwa Turkey le go senngwa ga kgaolo ya ditso ya Sur ya Diyarbakir, toropo e kgolo go gaisa tsotlhe kwa borwabotlhaba jwa Turkey jo bontsi jwa Ba-Kurdish bo nnang mo go jone, ka nako ya ntwa fa gare ga sesole sa Turkey le dirukutlhi tsa Ba-Kurdish e le mabaka a magolo a go bo a ne a rola tiro. Livaneli o ne a re: "Go bua ka kagiso fa o ntse o didimetse kgatlhanong le ditlolomolao tse di ntseng jalo ke go thulana le dikeletso tsa motheo tsa UNESCO." 

### Matsholo kgatlhanong le kgwebisano e e seng ka fa molaong ya botaki
Ka 2020 UNESCO e ne ya bolela gore bogolo jwa kgwebisano e e seng kafa molaong ya dithoto tsa setso bo ne bo fitlha go &nbsp;didolara di le dibilione di lesome ka ngwaga. Pegelo ya ngwaga oo ke Mokgatlho wa Rand e tshitshintse gore mmaraka wa nnete "ga o ka ke wa nna mogolo go feta didolara di le dikete di le makgolo a le mmalwa ngwaga le ngwaga". Moitseanape yo o umakilweng ke UNESCO e le yo o amanyang 10&nbsp;palo ya dibilione o ne a e ganela, a re ga a na "kakanyo" ya gore palo eo e tswa kae. Barekisi ba botaki ba ne ba nyatsa palo ya UNESCO thata ka gonne e ne e le 15% ya mmaraka otlhe wa botaki wa lefatshe. 

Ka Ngwanatsele 2020, karolo ya letsholo la papatso la UNESCO le boikaelelo jwa lone e neng e le go tlhagisa kgwebisano ya boditšhabatšhaba ya dilo tsa botaki tse di thubilweng e ne ya tshwanelwa ke go gogelwa morago morago ga gore e tlhagise ka maaka motseletsele wa ditiro tsa botaki tse di neng di tshwerwe kwa lefelong la dits tse di nang le ditso tse di itsiweng jaaka dilo tse di sa tswang go thubiwa tse di neng di tshwerwe mo dikokoanyong tsa poraefete. Dipapatso di ne di bolela gore tlhogo ya ga Buda e e neng e le mo kokoanyong ya Musiamo wa Metropolitan fa e sa le ka 1930 e ne e thubilwe kwa Musiamong wa Kabul ka 2001 mme morago ga moo ya tsenngwa ka bokhukhuntshwane kwa mmarakeng wa botaki wa United States, gore sefikantswe sa phitlho se se tswang kwa Palmyra se Met e neng e se bone ka 1901 se ne sa thubiwa ke Palmy the Islamic State bosheng jaana. e ne ya tsenngwa ka bokukuntshwane mo mmarakeng wa dilo tsa bogologolo tsa Yuropa, le gore maseke wa Ivory Coast o o nang le lefelo le le supang gore o ne o le kwa United States ka 1954 o ne wa thubelwa ka nako ya dintwa tse di tlhometseng ka 2010–2011. Morago ga dingongorego tsa Met, dipapatso di ne tsa gogelwa morago. 

## Dithoto le ditirelo

* UNESDOC Database  – E na le ditokomane tsa UNESCO di feta dikete di le lekgolo le masome a le mane le borataro ka mokwalo o o feletseng tse di gatisitsweng fa e sale ka 1945 mmogo le metadata go tswa mo dikokoanyong tsa Motlobo wa UNESCO le mafelo a ditokomane mo diofising tsa tshimo le mo ditheong

### Didiriswa tsa go dira tshedimosetso
UNESCO e tlhama, e tlhokomela, le go anamisa, mahala, diphuthelwana tse pedi tsa dirweboleta tse di amanang tsa taolo ya polokelotshedimosetso (CDS/ISIS [e se ke ya tlhakatlhakanngwa le sephuthelwana sa dirweboleta tsa mapodisi a UK ISIS]) le tshekatsheko ya meepo ya tshedimosetso/dipalopalo (IDAMS). 

* CDS/ISIS – thulaganyo ya polokelo le go busetsa tshedimosetso e e akaretsang. Mofuta wa Windows o ka nna wa dira mo khomphuteng e le nngwe kgotsa mo netewekeng ya lefelo la selegae. Dikarolo tsa tlelaente/sefara ya JavaISIS di letla taolo ya polokelotshedimosetso e e kgakala ka Inthanete mme di teng mo Windows, Linux, le Macintosh. Mo godimo ga moo, GenISIS e letla badirisi go tlhagisa diforomo tsa Webo tsa HTML tsa go batla mo polokelotshedimosetsong ya CDS/ISIS. ISIS_DLL e fana ka API ya ho ntshetsa pele dikopo tse thehilweng ho CDS/ISIS.
* OpenIDAMS – sephuthelwana sa sofotewere sa go dira le go sekaseka tshedimosetso ya dipalo e e tlhamilweng, e e tlhokometsweng le go anamisiwa ke UNESCO. Sephuthelwana sa ntlha e ne e le sa mong, fela UNESCO e simolotse porojeke ya go se tlamela jaaka motswedi o o bulegileng. 
* IDIS – sedirisiwa sa kananyo ya tshedimosetso ka tlhamalalo fa gare ga CDS/ISIS le IDAMS

## Bona gape

* Neteweke ya tsamaiso ya akatemi
* Metlobo ya Kgolagano ya Ditšhaba
* Manaane a Boswa jwa Setso jo bo sa Tshwaregeng a UNESCO
* *Setshwantsho se se Repameng sa UNESCO sa 1957–58*, se se betlilweng ke Henry Moore
* Uniref
* Tšhata ya Boditšhabatšhaba ya Thuto ya go Itshidila mmele, go Itshidila mmele le Metshameko

## Malatsi a boditšhabatšhaba a a lebelelwang kwa UNESCO

Malatsi a Boditšhabatšhaba a a lebelelwang kwa UNESCO a kwadilwe mo lenaneong le le fa tlase: