open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vyf Rand

**Vyf Rand** ke bonno jo bo sa rulaganngwang kwa ntle ga Okahandja, kwa bokone jwa Windhoek kwa kgaolong ya botlhophi ya Okahandja kwa kgaolong ya Otjozondjupa kwa Namibia. Lefoko Vyf Rand ke la puo ya Afrikaans le le rayang diranta tse tlhano. Leina le le tswa mo leding la phiriso la pele la kgwedi le kgwedi la balemi ba ba neng ba duelele setsha mo masimong a matona kwa Namibia.

Legae la ditlhopha tse di humanegileng thata kwa Namibia, kampa ya Vyf Rand e ntse e le boremelelo jwa ditiro tsa bopelotlhomigi di le dintsi: sekolo se sebotlana, dijo tse di apeilweng, le ditirelo tsa go tsibosa batho ka bolwetsi jwa HIV/AIDS.

Bonno jo go ne go direlwa setshwantsho sa *Where Others Wavered* kwa go bone, ka botshelo jwa ga Sam Nujoma, tautona wa pele wa Namibia - e e supilweng e le nngwe ya ditshwantsho tse di atlegileng thata mo lefatsheng leo.

## Metswedi
Boemelo jwa diterena jwa Okahandja

**Maemelo a diterena a Okahandja** ke maemelo a a kwa toropong ya Okahandja kwa Namibia. Ke bontlha jwa TransNamib.

Okahandja o mo tseleng ya Windhoek-Swakopmund, a agilwe ka ngwaga wa 1902 ka nako ya bokolone jwa German South West Africa. Ka ngwaga wa 1914 tsela e e ne ya atolosiwa go nna Walvis Bay.

Okahandja o amanngwa le palo ya ditoropo tse di kwa bokone jwa Namibia mo bokopanong jwa seporo kwa Kranzberg, e e mo tseleng ya Windhoek-Swakopmund-Walvis bay, le kwa borwa le botlhaba jwa Namibia go fetwa kwa Windhoek.

## Dinepe
left|thumb|200x200px|Maemelo a diterena a Okahandja ka 2018

## Metswedi
Babs Anderson

**Flora 'Di-Babs' Anderson** ke motshameki lawn Bowler wa pele wa boditšhabatšhaba wa Motswana.

Ka 1986 o ne a gapa mmentlele wa boronse mo bonosing kwa Metshamekong ya Mafatshe a Selekane ya 1986 kwa Edinburgh. O emetse Botswana kwa Metshamekong e le mene e e latelanang ya Mafatshe a Selekane go tloga ka 1986 go fitlha ka 1998.

Flora o ne a simolola go tshameka bowling ka 1972 mme a fenya sekgele sa bosetšhaba makgetlho a le mantsi. Gape o ne a emela Botswana kwa Kgaisanong ya ntlha ya Ditšhaba tsa Aforika.

Seetsele sa gagwe sa boronse ka 1986 e ne e le seetsele sa ntlha sa Metshameko ya Mafatshe a Selekane go gapiwa ke Botswana.

## Metswedi
Letamo la Von Bach

**Letamo la Von Bach** (le pele le neng le bidiwa **Sartorius von Bach**) ke letamo le le itiretsweng kwa nokeng ya Swakop gaufi le Okahandja kwa kgaolong ya Otjozondjupa kwa Namibia. Le agilwe ka ngwaga wa 1968, le simolotse go dirisiwa ka 1970, letamo le ke motswedi wa metsi wa toropokgolo ya Namibia Windhoek. Le nosa gape motse wa Okahandja. Letamo le le botona jwa di cubic mithara di le masome a mane le borobabobedi jwa di milione. Metsi a a tswang kwa sedibeng a romelwa kwa lefelong le go tlhatswiwang metsi kwa go lone. Lefelo le le feditswe ka ngwaga wa 1971 la atolosiwa ka 1997.

## Metswedi
Odibo

**Odibo** ke motse o o kwa bokone jwa Namibia gaufi le molelwane wa Angola o o itsegeng ka thomo ya one ya Anglican ya St. Mary. Ke motse wa kgaolo ya botlhophi ya Oshikango kwa kgaolong ya Ohangwena. Odibo gape ke ofisikgolo ya kereke ya Anglican ya Namibia.

Motse wa Odibo o kwa godimo ga sediba se segolo se se kwa tlase ga lefatshe. Go thubega ga dikago tsa mmu le matlapa go bakiwa ke se. Kgosana ya motse ke Charles Namoloh, o eleng tona wa tsa kgaolo, matlo le tlhabololo.

## Ditso
thumb|Masole a ma Potokisi le Aforika Borwa kwa Odibo (1929)
Thomo ya St Mary kwa Odibo e tlhamilwe ka Phatwe ngwaga wa 1924 ke George Tobias, Nelson Fogarty le moruti White wa Anglican o a neng a  na le tiro ya go tlhoma bodiredi jwa Ovamboland. Setlhare se ba neng ba kampile kwa gos one pele ga ba simolola tiro gompieno se itsege jaaka setlhare sa Tobias. Bodiredi bo ne bo na le kereke, sepatela le sekolo, sekolo se segolwane le sekolo sa boruti.

Sekolo sa St Mary se berekile go fitlhelela ka 1979 fa se tswalwa ke batsamaisa puso ba kolone ba Aforika Borwa. Batho ba maemo ba akaretsa molweladitshwanelo James Kauluma, leloko la khansele Michael Hishikushitja, moeteledipele wa People's Liberation Army of Namibia Peter Mweshihange, mopalamente wa Ovamboland Peter Kalangula le tona wa tsa mafatshe a sele Netumbo Nandi-Ndaitwah, ba tsene sekolo se.

Ka nako ya ntwa ya boipuso ya Namibia, sekolo sa boruti se ne sa thuntshiwa ka 1981 ke sesole sa Aforika Borwa.

## Thuto
Go na le dikolo di le pedi mo motseng o, sa St. Mary;s Odibo High School, le sa Odibo Combined School. Go na gape le lefelo la botaki la kereke ya Lutere, le le tlhamilweng ke mongwe wa bataki ba Namibia o o itsegeng thata John Muafangelo, ka dingwaga tsa 1970.

## Batho
Barwa le bana ba basetsana ba motse o ba akaretsa:

* Hidipo Hamutenya, moeteledipele wa pele wa kganetso
* Charles Namoloh, tona wa tsa tshireletso

## Metswedi
Thari Pheko

**Thari Gilbert Pheko** ke Mokhuduthamaga yo o simolotseng Bothati jwa Taolo ya Ditlhaeletsano jwa Botswana.

O ne a aloga kwa Yunibesithing ya East Anglia ka BSc mo go tsa Matlole a Kgwebo le Itsholelo ka 1983 le MSc mo Ditsamaisong tsa Tshedimosetso ya Botsamaisi ka 1986.O kile a bo e le Mokhuduthamaga wa Botswana Telecommunications Authority dingwaga di le thataro pele ga e phatlaladiwa ka Mopitlo a tlhola malatsi a le masome a mararo le bongwe ka 2013. O ne a tsamaisa phetogo go tswa mo BTA go ya kwa BOCRA. Gape e ne e le Moporesidente wa Mokgatlho wa Botswana wa Thekenoloji ya Tshedimosetso le motlhatlheledi wa nakwana kwa Yunibesithing ya Botswana mo go tsa Botsamaisi le Ditsamaiso tsa Tshedimosetso.

Pheko o rotse tiro ka 2017.

## Metswedi
Charles Namoloh

Major General **Charles Dickson Ndaxu Phillip Namoloh** (o o tshotsweng ka Tlhakole a le masome mabedi le borobabobedi ngwaga wa 1950) ke moemedi wa lefatshe la Namibia kwa mafatshe a sele, mopolotiki le motho wa sesole o o berekileng mo palamenteng ya Namibia e le tona wa tsa tshireletso go tswa ka Mopitlo ngwaga wa 2015 go tsena Mopitlo 2020. Manoloh o nnile leloko la palamente ya Namibia fa e sale ka 2005; a berekile e le tona wa tshireletso go tswa ka 2005 go tsena 2012 le tona wa tsa selegae, matlo le tlhabololo ya magae go tswa ka 2012 go tsena 2015.

## Ka botshelo jwa gagwe
Namoloh o tshotswe ka Tlhakole a le masome mabedi le borobabobedi ngwaga wa 1950, kwa Odibo, Ovamboland (kwa e leng Ohangwena). O feditse dithuto tsa gagwe tse dipotlana le tse dikgolwane kwa Oshakati le Tsumeb ka dingwaga tsa 1965 go tsena 1970.

## Tsa pereko
Namoloh o tseneletse polotiki ele morulaganyi wa bokopano jwa SWAPO ka 1971, kwa Walvis Bay ka nako ya boipuso ja Namibia. Namoloh o ne a tshabela kwa borwa jwa Angola ka nakwana, a tloga a boa mme a tshwarwa ka 1973, ka go bo a ne a na le seabe mo ditirong tsa SWAPO. Morago ga go fetsa nako a le kwa kgolegelong, Namoloh o ne a bulelwa a isiwa kwa Kwanyama (Ovamboland) go amogela dithupa go bo a eme nokeng SWAPO. Morago ga kgololesego ya Angola ka 1974 le thankgolo puso kwa Portugal, Namoloh o ne a sia le maloko a mangwe a SWAPO ba feta ka Angola go ya maremelelong kwa Zambia. O ne a nna moeteledipele wa babereki ka 1979 ka a ne a tlhatloga maemo mo PLAN. O lole mo taolong ya ga Ho Chi Minh.

Morago ga boipuso jwa Namibia ka 1990, Namoloh o ne a thusa go atolosa sesole sa namibia a fiwa maemo a Major General a tlhophiwa gape e le moeteledipele wa babereki mo ofising ya moeteledipele wa tshireletso ka dingwaga tsa 1990 go tsena 1995. Namoloh o ne a romelwa kwa Angola go nna moemedi wa Namibia. Ka ngwaga wa 2003, moeteledipele wa pele wa PLAN o ne a romelwa kwa New Dehli, India e le moemedi wa mafatshe wa tlhwatlhwa wa Namibia.
thumb
Namoloh o boetse gae ka 2005 go tlhophiwa e le mopalamente le tona wa tshireletso. Morago ga bokopano jwa botlhano jwa SWAPO ka mafelo a Ngwanatsele 2012, go ne ga tswakanngwa matona ka Morule a le amlatsi a mane ngwaga wa 2012, kwa Namoloh a neng a isiwa kwa lephateng la tsa selegae, matlo le ditlhabololo tsa magae, a tlhatlhama Jerry Ekandjo. Tonakgolo wa pele Nahas Angula o ne a etelela pele sesole.

Ka fa tlase ga ga Hage Geingob, Namoloh o ne a sutisediwa kwa maemong a bo tona jwa tshireletso ka Mopitlo ngwaga wa 2015.

## Metswedi
Martin Shalli

**Martin Shalli** ke moemedi wa mafatshe wa pele wa Namibia ebile e le ramasole. Ka ngwaga wa 2005, o ne a tlhomiwa go nna molaodi wa Zambia ke tautona Sam Nujoma, mme o ne a busediwa gae ka Phalane ngwaga wa 2006 ke motlhatlhami wa ga Nujoma ebong Hifikepunye Pohamba, a tlhomiwa ramasole a Namibia. O ne a emisetsa ramasole Solomon Huwala, a tlhatlhamiwa ke Solomon Witbooi, kwa Zambia.

Ka Phukwi 2009, Shalli o ne a seegelwa kwa thoko ke tautona Pohamba ka ntlha ya menahune ya go tlhoka go tsamaisa sentle. Fa dipelaelo tse di ne di sa rurifadiwe kgotsa tsa ganediwa, Shalli o ne a ithola marapo ka dithata tsa sesole tse di tletseng ka Firikgong ngwaga wa 2011.

## Tsa pereko

### PLAN
Shalli o nnile leloko la sesole sa SWAPO ka 1971 a tshabile, a katisiwa jaaka lesole la difofane kwa Soviet Union pele ga a nna molaodi wa sesole sa PLAN. Shalli o ne a tsholediwa maemo go nna molaodi wa sesole sa mo phefong kwa bokone botlhaba, morago a diriwa moeteledipele wa babereki kwa Bokone-Botlhaba. Fa ntwa e tla bokhutlong, ene e le moeteledipele wa ditirelo kwa PLAN.

### NDF
Fa PLAN  e kopana le sesole go thusa go dira sesole sa Namibia se se ikemetseng sa Namibia Defence Force, Shalli o ne a neelwa maemo a moeteledipele wa melao le ditirelo ka maemo a Brigadier General. O ne a tlhatlhosiwa maemo go nna major General le moeteledipele wa babereki ka 1995 a emeletsa Charles namholo. Ka dingwaga tsa 2000 go tsena 2005 e ne e le ramasole. O ne a tlhomiwa go nna molaodi wa Namibia ka 2005 go tsena 2006. Ka ngwaga wa 2006, o ne a tlhatlhosiwa maemo go nna lieutenant general wa sesole sa namibia. Kanhwaga wa 2009, Shalli o ne a seegelwa kwa thoko mo NDF ka magatwe a tsietso. Go bolelwa fa a ne a ne a neetswe madi a mantsi ke kompone e e neng e berekela kwa Namibia e tswa kwa People's republic of China kwa NDF e neng e reka didirisiwa teng. Peter Nambundunga o ne a mo tlhatlhama.

## Metswedi
Ntwa ya Waterberg

**Ntwa ya Waterberg** **(**kgotsa ya **Ohamakari)** e diragetse ka Phatwe a le lesome le motso ngwaga wa 1904, kwa Waterberg, kwa koloneng ya Jeremane ya South West Africa (kwa e leng Namibia gompieno), ke yone ntwa e e atlhotseng letsholo la ma Jeremane kgatlhanong le BaHerero.

## Mephato ya sesole
Sesole sa Jeremane se ne se le mo taolong ya ga Lieutenant General Lothar von Trotha, se na le batho ba ka nna sekete le makgolo a matlhano. Ba ne ba tshotse dibetsa tsa sesha di ka nna sekete, makgolo a maratari, masome a mabedi le botlhano, marumo a le masome a mararo le ditlhobolo di le lesome le bone.

BaHerero ba ne ba le mo taolong ya ga Samuel Maharero, ba solofetse go buisana ka kagiso ba ne ba tsile ka masole a le dikete tharo le makgolo a matlhano go tsena kwa diketeng di le thataro tsa masole le ba malwapa a bone. Palo yotlhe ya BaHerero mo kgaolong eo e akanyediwa kwa palong ya dikete di le masome mabedi le botlhano go ya kwa diketeng di le masome a matlhano. Bangwe ba bone ba ne ba tshotse dibetsa tsa setso tse di bidiwang kirri.

## Dipaakanyo tsa ntwa
left|thumb|Maemo le lenaneo la ma Jeremane ka letsatsi pele ga ntwa
Go tswa ka tshimologo ya dintwa tsa BaHerero ka Firikgong ngwaga wa 1904 go fitlha ka Seetebosigo a le lesome le motso ngwaga wa 1904, maiteko a sesole sa Jeremane a ne a eteletswe pele ke Theodor Leutwein. Leutwein o ne a kopanya molao wa kgatelelo ya sesole mo puisanong ya bone le BaHerero go buisana ka kemiso ya dintwa. Ma Jeremane ba ne ba atlega mo go tsa sesole mo ditlhaselong tse dipotlana pele ga ba gatelela BaHerero kwa lefelong la Waterberg. Le fa go ntse jalo, babusi ba ne ba beeletsa Leutwein ka Lothar von Trotha, ba solofetse gore Trotha o tlaa fedisa tsuologo ka katlego ya sesole.

Setlhaba sa Waterberg kwa BaHerero ba neng ba le teng go ne go le dikhilomithara di le lekgolo kwa botlhaba jwa motsweding wa didirisiwa tsa ma Jeremane, ka jalo Trotha o feditse dikgwedi di ka nna tharo (Seetebosigo, Phukwi le bontlha jwa Phatwe) a romela masole le didirisiwa ka dikolotsana tsa dikgomo kwa lefelong le ntwa e neng e solofetswe go tshwarelwa teng. Ka nako eo BaHerero ba ne ba solofetse banna ba le dikete di le masome a marataro, basadi le bana  ka palo e e lekanang ya dikgomo fa ba santse ba letile ma Jeremane.

Letsatsi pele ga ntwa, ma Jeremane kwa Waterberg ba ne ba rulagnngwa ka ditsela di le thataro:

* Lieutenat wa ntlha Richard Dietrich Volkman - kwa bokone gaufi le Otjenga
* Major Ludwig von Estorf - kwa botlhaba gaufi le Okomiparum
* Major Hermann von der Heyde - kwa borwabotlhaba gaufi le Hamakari
* Lieutenant Colonel Karl Max Mueller - gaufi le Ombuatjipiro
* Colonel Berthold Deimling - kwa bophiirma gaufi le Okateitei
* Captain von Fiedler - kwa borwabophirima gaufi le thaba ya Osondjache

Diofisikgolo tsa ga Trotha, di eteletswe pele ke moetledipele wa babereki Colonel Martin Chales de Beaulieu, e ne e le kwa borwa gaufi le maemo a ga Mueller.

## Metswedi
Heinrich Schmelen

**Johann Heinrich Schmelen** (o o tshotsweng ka leina la **Johann Hinrich Schmelen** ka Firkgong a le malatsi a supa ngwaga wa 1776 a tlhokafala ka Phukwi a le malatsi a a masome mabedi le borataro ngwaga wa 1848) e ne e le morongwa wa kwa Germany gape e le moitseanape wa diteme o a neng a bereka kwa Aforika Borwa le kwa South West Africa. Fa a tsaya loeto mo kgaolong e gompieno e leng Borwa jwa Namibia o ne a tlhama mafelo a borongwa kwa Bethanie le Steinkopf. Ene le mosadi wa gagwe Zara ba ne ba ranola bontlha bongwe jwa baebele kwa puong ya Khoekhoegowab (Damara kgotsa Nama) ba gatisa le thanodi.

## Botshelo jwa Pele le loeto mo Aforika
Schmelen o tsholetswe mo lolwapeng lo lo itsholetseng ka Firkgong a le malatsi a supa ngwaga wa 1776 kwa Kassebruch, kwa gompieno e leng bonno jwa maemo kwa Hagen im Bremischen kwa kgaolong ya Lower Saxony. Go tila go isiwa sesoleng o ne aya kwa Lontone kwa a neng a rotloediwa ke baruti ba kereke ya Jeremane. O ne a batla go baba morongwa ebile a gakolotswe go tsena dithuto tsa boruti tsa ga moruti Janicke kwa Berlin.

Morago ga go aloga o ne a romelwa kwa Aforika Borwa ka 1811. O ne a pata Christian Albrecht go ya Pella kwa bokone jwa Kapa kwa a neng a tlola noka ya Orange go direla merafe e mebotlana e le mmalwa.

## Motheo wa Bethanie
thumb|Ntlo yoora Schmelen kwa Bethanie
Ka ngwaga wa 1812 Schmelen o ne a laolwa go ya Namaland go bula lefelo la borongwa gaufi le lotshitshi lwa lewatle la Atlantic. O ne a tsamaya le setlhopha sa ba Nama le Orlam ba ga IUigandes. Ba ne ba goroga ka 1814, Schmelen a bitsa lefelo leo Bethanie. O ne a tswelela le mosepele go ya bokone, mme a tloga a boa a tlhoma lefelo la borongwa kwa bathong ba ga Amraal Lambert ba Kailkhauan.

Ntlo ya ga Schelemen kwa Bethanie, e e agilweng ka 1814 ebile e le segopotso fa e sale ka 1952, e supiwa e le kago e kgologolo go feta tse dingwe tsotlhe kwa Namibia. Morago ke gone go neng ga lemogiwa kereke le ntlo ya moruti kwa Warmbad, tse di sentsweng ka 1811, di ne di le dikgologolo go gaisa Schmelenhaus, le gore tshireletso ya ǁKhauxaǃnas e tla pele ga dikago tsa Yuropa.

## Maeto a barongwa
Schmelen o tsamaile go kgabaganya Namaland a etela merafe e le mmalwa. Fa a eteste kwa Kapa ka 1818 o ne a amogela lokwalo go tswa kwa London Missionary Society, a laelwa gore a seka a boela kwa Bethanie mme a tlhame lefelo le lengwe la bodiredi kwa Bysondermaid kwa NaMaqualand (kwa e leng Kapa bokone kwa Aforika Borwa). O ne a bitsa lefelo leo Steinkopf e le leina la mongwe wa baruti ba Lontone Dr. Steinkopf.

## Metswedi
New Era (Namibia)

***New Era*** ke pampiri ya dikgang tsa letsatsi le letsatsi, ya puso ya Namibia. Pampiri e ke nngwe ya tse nne tsa letsatsi le letsatsi mo lefatsheng leo, tse dingwe e le ''The Namibian'' (e e kwalwang ka Sekgoa le Oshiwambo), ''Die Republikein'' (Afrikaans( le *[[Allgemeine Zeitung]]* (se Jeremane).

Pampiri ya New Era e tlhamilwe ka molao wa kgatiso wa New Era wa 1992. Go ya ka Ullamaija Kivikuru, e ne e tshwantshiwa le The Namibia gore e supe fa ele ya boammaruri. Dipampiri tse pedi tse di santse di tshwana ka go nna le dipolelo tse ditelele di kgabaganya ditsebe di le dintsi.

Pampiri ya New Era e anamisa ga dikete di robabongwe, ka Labotlhano dikete di le lesome le motso. E simolotswe e le pampiri ya beke le beke morago ya gatisiwa gangwe fela mo dibekeng tse pedi. E tlhageletse letsatsi le letsatsi fa e sale ka ngwaga wa 2004. Pampiri e e gatisiwa ka puo ya Sekgoa le dipuo tsa mo gae di le tlhano: Otjiherero, Oshiwambo,Damara/Nama,Silozi le Khwedam.

Pampiri e e gatisiwa ke koporase ya kgatiso ya New Era, e e leng ya puso ya Namibia. Tona wa tsa dikitsiso le ditlhaeletsanyo o na le thata ya go thapa le go ntsha maloko a lekgotla. Basekaseki ba le mmalwa ba bega fa matona a puso a itirile jaaka beng ba pampiri e, ba leketsa lephata la bokwadi ka dikgang tse di ba kgalang. Ka ntlha ya se,pampiri e supiwa fa e le mo lotlhakoreng lwa SWAPO, gantsi e kgalelwa go sekamela mo lotlhakoreng lwa puso. Le fa go ntse jalo, patlisiso ya 2006 ka baithuti ba Sweden e supile fa pampiri ya New Era e kgala ebile e gagamaditse go gaisa The Namibia. Le fa go ntse jalo, tshekatsheko e e ne e itebagantse mo dikgangnyeng tse pedi tsa pampiri nngwe le nngwe.

Mokwaledi mogolo wa New Era ke Festus Nakatana.

## Metswedi
Sekolo se segolwane sa Augustineum

**Sekolo se segolwane sa Augustineum** se se simolotseng ka ngwaga wa 1866, ke sengwe sa dikolo tse dikgologolo kwa Namibia. Pele se ne se le kwa Otjimbingwe, sa tloga sa fudusediwa kwa Okahandja ka 1890,morago sa fudusediwa Windhoek ka 1968. Pele se ne se itsiwe ka leina la **Augustineum Training College** gompieno se bidiwa **Augustineum Secondary School**, ke sekolo sa puso se se kwa Khomasdal, toropo kwa Windhoek.

## Ditso
Morongwa Carl Hugo Hahn o tlhomile Augustineum e le sekolo sa boruti le sa barutabana kwa Otjimbingwe ka ngwaga wa 1866. Leina le le tlhophilwe go tswa mo go Augustine of Hippo. Ka ngwaga wa 1890 se ne se na le baithuti ba le lesome le bone se eteletswe Pele ke morongwa Gottlieb Viehe. Mo ngwageng oo se ne sa fudusediwa kwa Okahandja go tswa Otjimbingwe.

Ka Morule ngwaga wa 1959, baithuti ba ne ba tsuologa kwa Augustineum, se se bakilwe ke tsuologo ya Old Location kwa Windhoek. Hidipo Hamutenya e ne e le mongwe wa batsaya karolo ba botlhokwa. Ka ngwaga wa 1968 se ne sa fudusediwa kwa Windhoek.

## Seemo sa gompieno
Ka ngwaga wa 2013, sekolo sa Augustenium e ne e le sa borataro go tswa kwa tlase mo dikolong tse di sa direng bontle mo lefatsheng leo.

## Batho ba tlhwatlhwa ba ba tseneng sekolo se

* Niko Bessinger, mogaka wa lefatshe, tona wa Pele wa makgabisanaga, pabalelo le bojanala
* Dawid Boois, molaodi wa IKaras
* Faustina Caley, mothusa tona wa thuto,botaki le ngwao(o tsene sekolo koo ka 1978)
* Justus Gaoreb, kgosi ya Damara le mopolotiki wa kganetso
* Hage Geingob, tautona wa bobedi wa Namibia le tonakgolo wa Pele (1990 go tsena 2002)
* Godfrey Gaoseb, mogakolodi wa tlhwatlhwa wa tsa itsholelo mo pusong ya Namibia(2001 go tsena 2012)
* Theo-Ben Gurirab, tonakgolo wa bobedi wa Namibia (2002 go tsena 2005). Tautona wa Pele wa bokopano jwa United Nations(1999 go tsena 2000) le molaola dipuisano tsa palamente ya Namibia (2005 go tsena 2015)
* Hidipo Hamutenya, moeteledipele wa pele wa phathi ya kganetso
* Panduleni Itula, ngaka ya meno le mopolotiki wa kganetso
* Joel Kaapanda, moemedi wa mafatshe le mopolotiki wa SWAPO
* Muesee Katjavivi, motsamaisa dipuisano tsa palamente ya Namibia
* Rosa Namises, molweladitshwanelo tsa setho le mopalamente wa pele wa Congress of Democrats
* Immanuel Ngatjizeko, mopalamente.
* John Ya-Otto, morutabana, mokwadi le moemedi
* Mose Penaani Tjitendero (1943 - 2006), mothusa tona wa pele, molaola dipuisano tsa palamente wa ntlha, mogaka wa Namibia
* Tjama Tjivikua 
* Mike Venaani (o o tshotsweng ka 1950), mokwaledimogolo wa pele wa Democratic Turnhalle Alliance le mopalamenet wa gompieno wa Popula Democratic Movement.

## Ditshedimosetso tse dingwe

* Thuto kwa Namibia
* Dikolo tsa Namibia

## Metswedi
Moses Tito Kachima

**Moses Tito Kachima** (yo o tshotsweng ka Firikgong a le masome mabedi le bosupa 1945 –a bo a tlhokafala ka Firikgong a le masome mabedi le boferabongwe 2013) e ne e le moeteledipele yo o tumileng wa mekgatlho ya baagi ya Botswana e bile e le mmueledi wa ditshwanelo tsa badiri. O itsege ka seabe sa gagwe jaaka leloko le le simolotseng Lekgotla la Itsholelo, Loago le Setso la Kopano ya Aforika (ECOSOCC), kwa a neng a emetse Borwa jwa Aforika.

## Botshelo jwa Pele le Tiro
Kachima o tsholetswe kwa Botswana, mme o ne a nna le seabe ka tlhagafalo mo go lweleng ditshwanelo tsa badiri le mo go lweleng ditshwanelo tsa baagi. O ne a dira jaaka Mokwaledi Mogolo wa Lekgotla la Kgokaganyo ya Mekgatlho ya Badiri ya Borwa jwa Aforika (SATUCC), e leng mokgatlho o o kopanyang mekgatlho ya badiri go ralala Borwa jwa Aforika go rotloetsa ditshwanelo tsa badiri le tshiamiso ya loago. Tiro ya gagwe le SATUCC e ne ya mmaya jaaka motho wa botlhokwa mo mekgatlhong ya badiri ya kgaolo.

## Seabe mo ECOSOCC
Ka 2005, Kachima o ne a tlhomiwa go nna leloko la Komiti ya Nakwana ya ECOSOCC, e leng setlhopha sa bagakolodi sa African Union (AU) se se diretsweng go naya mekgatlho ya baagi lentswe mo teng ga ditheo tsa AU le dithulaganyo tsa go tsaya ditshwetso. O ne a emela Borwa jwa Aforika mmogo le baeteledipele ba bangwe ba kgaolo. Komiti e ne ya newa tiro ya go thaya motheo wa ECOSOCC, go tlhofofatsa go tsaya karolo ga setšhaba mo ditirong le mo ditshwetsong tsa AU.

## Boswa
Diabe tsa ga Kachima mo ditshwanelong tsa badiri le mo setšhabeng sa baagi mo Borwa  jwa Aforika di tlogetse tshusumetso ya se nnela ruri. Go nna le seabe ga gagwe mo ECOSOCC go ne ga tlhagisa botlhokwa jwa go kopanya dipono tsa setšhaba mo pusong ya kgaolo. O tlhokafetse ka Firikgong a le masome mabedi le boferabongwe 2013,se sa tshwaya tatlhegelo e kgolo mo mokgatlhong wa badiri le mo go bueleleng setšhaba mo kgaolong.

## Metswedi
Dawid Boois

**Dawid Boois** (yo a bonweng ka Ferikgong a tlhola malatsi a le lesome le boraro ngwaga wa 1952 kwa Berseba) ke mopolotiki le morutabana wa kwa Namibia.

Boois o tsene sekolo kwa St. Theresa kwa Tses le sekolo se segolwane sa Augustineum kwa Windhoek. Morago o ne a nna morutabana le mogokgo wa seskolo sa Ecumenical kwa Berseba.

Boois e ne e le leloko la SWAPO le mopalamente go tswa ka 2000 pele ga a tlhomiwa molaodi wa kgaolo ya IKaras ka 2004. Fa e sale jalo o ne a lwela bopalamente jwa kwa Berseba, kwa a neng a nna mokhanselara ka 2004 morago ga go fenya mo ditlhophong tsa lefatshe tsa 2004 ka ditalama di le sekete, makgolo a supa, masome a mabedi le bone jwa batlhophi ba le dikete tharo, makgolo a matlhano, masome a robongwe le motso. O ne a tlhophiwa gape mo ditlhophong tsa 2010 ka ditalama di le sekete, makgolo  amabedi, masome a mabedi le botlhano, le ka 2015 ka di le sekete, makgolo a supa, masome a supa le bone.

Boois o ne a le mo kganetsanong mabapi le makgamu a a farologaneng a boeteledipele jwa setso jwa ǀHaiǀKhaua (Berseba Orlam) jwa morafe wa Nama. O ne a le mo lotlhakoreng lwa setlhopha se se neng se botsolosa ka go boelana ga merafe, ba leka go atolosa kgaogano ya dingwaga tse di masome a matlhano ya Berseba kwa Orlam. Boois o ne a felela a ema nokeng go kopana ga morafe ka go agisana le moeteledipele wa IKARAS Stephanus Goliath ka 2011.

Go ya ka dipego tse di ntshitsweng ka 2003 fa Boois e le leloko la palamente, Boois ke moeteledipele wa go kompone ya go tshwara ditlhapi ya Kaiseb Fishing. O na le seabe sa 8% mo komponeng eo. O na gape le diabe di le dikete di le lesome le botlhano kwa borwa jwa Namibia, a berekisana le opolotiki wa SWAPO Willem Konjore. O ne gape a na le lefelo le le rekisang dijo le la boroko kwa kgaolong ya IKaras.

## Metswedi
Willem Konjore

Moruti **Willem Konjore** (o o tshotsweng ka Phukwi a le malatsi a a masome mararo ngwaga wa 1945 a tlhokafala ka Seetebosigo a le lesome le motso ngwaga wa 2021) e ne e le mopolotiki kwa Namibia. E ne e le leloko la palamente gape e le motsamaisa dipuisano tsa palamente, o berekile mo palamenteng go tswa ka 2005 go tsena 2010.

## Botshelo jwa a ale mmotlana le thuto
Konjore o tshotswe ka Phukwi a le masome mararo ngwaga wa 1945 kwa Kais, motsana o o kwa kgaolong e e bidiwang Karas gompieno. O ithutetse borutabana go tswa ka 1966 go tsena 1967 kwa St. Joseph's Teacher Training Centre kwa Dobra, a ithutela boruti kwa Diocese of Keetmanshoop le Mariental go tswa ka 1976 go tsena 1979. Go tswa ka 1968 go tsena 19990 o ne a bereka mo dikolong tse di farologaneng, pele e le morutabana kwa Tses kwa bokone jwa Namibia, morago e le mogokgo kwa Khorixas.

## Tiro ya sepolotiki
E le leloko la SWAPO, Konjore e ne e le leloko la palamente ya Namibia kwa tshimologong ya palamente ka 1989 go fitlhelela kwa phelelong ya ditlhopho tsa palamente ya botlhano ka 2010. O berekile e le mothusa motsamaisa dipuisano tsa palamente e go stwa ka 2000 go tsena 2005.

O ne a tlhomiwa tona wa tsa tikologo le bojanala ka 2005, a fudusediwa kwa lephateng la banana, tirelo, metshameko le ngwao ka 2008.

Konjore o ne a nyetse Elsie Atanasia Konjore go tswa kwa Vaalgras. Ba ne ba na le bana ba batlhano. Mosadi wa gagwe o nea  tlhokafala ka 2013. Ka letsatsi la bagaka ka 2014 o ne a fiwa tlotla ya "Most Brilliant Order of the sun, ya maemo a bobedi. Willem Konjore o tlhokafetse ka Seetebosigo a le malatsia a lesome ngwaga wa 2021 kwa Windhoek.

## Metswedi
Döbra, Namibia

**Döbra** ke lefelo la bonno kwa Namibia**,** dikhilomithara di le masome mabedi le botlhano kwa bokone jwa toropokgolo Windhoek.

Go na le thaba ya leina leo gape e e di mithara di le dikete pedi le masome a mabedi le boraro go feta metsi a lewatle. E gaufi le Kursteneck kwa dithabeng tsa Eros dikhilomithara di le thataro go tswa kwa bophirima jwa moepo wa Otjihase.

Kwa Dobra go na le lefelo la borongwa la kereke ya Katoliki ya Namibia. Lefelo le le ne le rutela barutabana kwa St. Josephs Teacher Training Centre fa e sale ka 1924, le sekolo sa St Joseph High School. Sekolo seo se santse se dira le gompieno.

Lefelo le le rutelang barutabana kwa Dobra e ne e le lengwe la a a mmalwa mo kgaolong ya South West Africa le le neng le rutela batho ba mo gae ditiro. Le ne le alosa baithuti ba le bantsi ba morago ga boipuso jwa Namibia ba nnileng batho ba maemo mo setšhabeng. Le ne la atolosiwa gape go nan lefelo la go lwantsha. Mokgatlho wa baithuti ba Namibia wa NANSO o tlhamilwe mo lefelong le ka Seetebosigo a le malatsi a mabedi ngwaga wa 1984, le mogwanto wa baithuti wa 1988 kwa Namibia o simologile go tswa kwa Dobra go ya toropokgolo.

## Metswedi
Philemon Malima

**Philemon Malima** ( o o tshotsweng ka Phukwi a robabongwe ngwaga wa 1946) ke mopolotiki wa kwa Namibia ebile ke moemedi wa mafatshe o e neng e le moteledipele wa lephata la ditshekatsheko la Namibia go tswa ka 2015 go tsena 2020. Malima o nnile leloko la palamente ya Namibia fa e sale ka Mopitlo ngwaga wa 1990, o nnile tona wa maphata a a farologaneng fa e sale ka boipuso.

## Botshelo jwa a le mmotlana le thuto
Malima o tsholetswe kwa Omandongo kwa kgaolong ya Oshikoto. O tsene sekolo kwa Oshigambo kwa botlhaba jwa Ondangwa a aloga ka 1971. Go tswa ka 1972 go tsena 1974 o ne a amogela katiso ya boruti kwa Otjimbingwe.

Malima o amogetse katiso ya sepolotiki le sesole kwa USSR ka dingwaga tsa 1980, kwa Institute of Political Science le kwa Simferopol. O berekile e le morutuntshi wa sepolotiki, lesole, le moemedi wa SWAPO kwa mafatsheng, ga mmogo le moemedi wa Soviet Union mo dingwageng tsa 1987 go tsena 1989.

## Tsa pereko
Ka nako ya boipuso jwa Namibia ka 1990 o ne a nna leloko la palamente ya Namibia le mothusa tona wa tshireletso. Ka ngwaga wa 19995 o ne a tlhatlosiwa maemo go nna tona, ka 1997 o ne a fudusediwa kwa lephateng la tikologo le bojanala. O berekile go fitlhelela a ithola marapo ka ngwaga wa 2005.

Malima o ne a tlhophiwa go nna moeteledipele wa Namibia Central Intelligence ka Motsheganong 2015.

## Metswedi
Edelgard Mahant

**Edelgard Elspeth Mahant** ke morutegi wa kwa Canada, yo o rutang sepolotiki kwa Kholetšheng ya Glendon ya Yunibesithi ya York kwa Toronto, Ontario le kwa Yunibesithing ya Botswana.

O ne a ruta pele kwa Yunibesithing ya Laurentian kwa Sudbury, Ontario, kwa gape e neng e le ntlhopheng wa Lekoko la Liberal la Ontario mo kgaolong ya ditlhopho ya Sudbury Botlhaba mo ditlhophong tsa porofense tsa 1985.

## Thuto
O weditse dithuto tsa gagwe kwa Diyunibesithing tsa British Columbia (BA) le Toronto (MA) mme a bona PhD ya gagwe kwa Sekolong sa London sa Itsholelo le Maranyane a Sepolotiki ka patlisiso e e bidiwang "Maikutlo a Fora le Jeremane a go Tlhoma Setšhaba sa Itsholelo ya Yuropa, 1955-1957".

## Dikarolo tsa boitseanape
Mahant o itsege ka pholisi ya dinaga di sele, go akaretsa le dipolotiki tsa Kopano ya Yuropa, kgwebisano e e gololesegileng le Dikamano tsa Boditšhabatšhaba.

O kwadile mmogo le raditiragalo e bong Graeme S. Mount dibuka tse pedi tse di buang ka dikamano tsa Canada le United States:

* *An introduction to Canadian-American relations* Graeme S. Mount, Edelgard E. Mahant. Methuen, London 1984 ISBN 0-458-97190-1
* *Invisible and inaudible in Washington: American policies toward Canada* Graeme S. Mount, Edelgard E. Mahant. UBC Press, Vancouver 1999 ISBN 0-7748-0703-2

### Dibuka tse dingwe
Mahant gape ke mokwadi wa dibuka le dikgatiso tse dingwe di le mmalwa

* *Grandma's Gone to Africa. One Woman's Journey to Botswana the Good* Toronto: EP2M Enterprises, 2016.ISBN 978-1522700128.
* *Darfur to Taipei. Cases in Foreign Policy Analysis* Edelgard Mahant and Bodistean, eds Toronto: Glendon College, 2015 ISBN 9781508823742
* *Free trade in American-Canadian relations* Edelgard E. Mahant. Krieger 1993 ISBN 0-89464-522-6
* *Birthmarks of Europe: the origins of the European Community reconsidered* Edelgard E. Mahant. Ashgate 2004 ISBN 0-7546-1487-5

## Metswedi
Faustina Caley

**Faustina Namutenya Caley** (o o tshotsweng ka Ngwanatsele a le lesome le bosupa ngwaga wa 1956) ke mopolotiki wa kwa Namibia. E le leloko la SWAPO, Caley o nnile leloko la palamente ka 2015 a thapiwa e le mothusa tona wa thuto, bodiragatsi le ngwao go tswa ka 2020 go tsena Mopitlo a le masome mabedi le motso ngwaga wa 2025.

## Botshelo jwa a le mmotlana le pereko
Faustina Caley o tshotswe ka Ngwanatsele a le lesome le bosupa ngwaga wa 1956 kwa Ruurumwe, kwa bophirima jwa Kavango, a golela kwa Sarusungu kwa e leng Kaisosi gompieno, kwa botlhaba jwa Kavango. O simolotse dithuto tse dipotlana kwa kgaolong ya Kavango a fetsa lokwalo lwa lesome le bobedi kwa sekolong se segolwane sa Rundu. Caley o tsene sekolo se segolwane sa Augustineum, a aloga ka setlankana sa mmaboipelego ka 1979. O berekile e le mmaboipelego wa puso go fitlha ka 1983.

Ka ngwaga wa 1990, o ne a nna motshwarelela mogokgo kwa Dr Romanus Kampungu School kwa Rundu. Go tswa ka 1991 Caley o ne a berekela lephata la thuto mo mameong a a farologaneng go fitlhelela ka 2014, fa a tlhatlosiwa maemo go nna mookamedi wa thuto wa kgaolo ya Otjozondjupa. Ka nako eo o ne a nna le dithuto tsa degree tse di farologaneng, diploma ya thuto kwa moding kwa University of Namibia ka 1997, Bachelor of Philosophy kwa University of Hull kwa United Kingdom ka 1998, Masters in Education kwa Univesrity of Manchester ka 1999, le diploma ya M anagement Studies kwa MANCOSA, kwa Aforika Borwa ka 2003.

## Sepolotiki
Caley o nnile leloko la palamente la SWAPO ka 2015, a nna modulasetilo wa komiti ya maranyane ya palamente. Mo palamenteng ya 2020 go tsena 2025 o ne a tlhophiwa go nna mothusa tona wa thuto go stwa kwa moding, bodiragatsi le ngwao.

## Metswedi
Bonita C. Stewart

thumb|Bonita C. Stewart|190x190px
**Bonita Kaye Coleman Stewart** (yo o tsholetsweng ka sefane sa Coleman, 1957) ke moeteledipele wa papatso le thekiso wa Amerika, mogakolodi, motho yo o tumileng mo metsweding ya dikgang le mokwadi. Ka 2011 o ne a nna mosadi wa ntlha wa  mmala montsho go bidiwa mothusatautona kwa Google; go tloga ka 2019 o direla koo jaaka Mothusatautona wa Ditirisanommogo tsa Lefatshe Lotlhe. Ke mokwadi-mmogo (le Jacqueline Adams) wa *A Blessing: Women of Color Teaming Up to Lead, Empower and Thrive*.

## Tiro
Pele ga a tsena kwa Google, Stewart e ne e le moeteledipele kwa IBM le kwa Daimler Chrysler. Pelenyana mo tirong ya gagwe o ne a tlhoma mmogo Nia Enterprises, kompone ya ditirelo tsa go gatisa mo maranyaneng, patlisiso le papatso le One Moment in Time, kompone ya go hirisa diaparo tsa tiro tsa basadi.

Mo godimo ga seabe sa gagwe kwa Google, Stewart o direla mo dibotong tse di farologaneng tsa dikompone le tse di sa direng dipoelo, go akaretsa le Porojeke ya Plié ya American Ballet Theatre le Setlhopha sa Harvard ya New York.

## Thuto
Stewart o amogetse Bachelor of Arts mo Bobegadikgannyeng go tswa kwa Yunibesithing ya Howard, mme morago ga moo a amogela Masters wa Tsamaiso ya Kgwebo go tswa kwa Sekolong sa Kgwebo sa Harvard.

## Ditlotla
*[[:en:Crain's_New_York_Business|Crain's New York Business]]* list of "Woman to Watch in Tech", 2014

*Crain's New York Business* list of "Most Powerful Women in New York", 2019

*[[:en:Ebony_(magazine)|Ebony]]*, "Power 100" list, 2012 le 2020

*[[:en:AdAge|AdAge]]* list of top "Women to Watch" 2011

*AdAge* "Interactive Marketer of the Year" Award, 2005

## Botshelo jwa gagwe
Stewart o nyetswe ke Harvard Kevin Stewart yo ba dirileng MBA mmogo ko Havard, mothei wa Letlole la Giselle. Fa a sa tsamaye, Stewart o tsaya dithuto tsa beke le beke tsa ballet.

## Metswedi
Leslie Berland

Leslie Berland ke Mothusa-tautona wa Khuduthamaga le Modiredi yo Mogolo wa Papatso wa Verizon.

## Thuto
Berland o amogetse dikirii ya Bachelor ya Maranyane kwa Kholetšheng ya Tlhaeletsano ya Yunibesithi ya Boston.

## Mokgwa wa go itshetsa le tswelelopele
Ferikgong 2023 go fitlha ka Sedimonthole 2023, e ne e le CMO kwa Peloton.

2016-2022 o ne a na le seabe se se mabedi sa CMO le tlhogo ya batho kwa Twitter.

2005-2016 e ne e le EVP ya papatso ya lefatshe lotlhe, papatso, le tirisanommogo ya maranyane kwa American Express.

Gape o ne a na le ditiro tsa PR kwa Ketchumle kwa GCI Health. O mo botong ya bagakolodi ba Lekgotla la Dipapatso le ba LEAP.

## Dikakgolo
Forbes e ne ya baya Berland mo maemong a #3 mo lenaaneng la bone la di-CMO tse di nang le tlhotlheletso go gaisa mo lefatsheng. Fast Company e ne ya baya Berland mo maemong a borataro mo bathong ba bone ba le lekgolo ba ba nang le bokgoni jwa go itlhamela dilo mo kgwebong ka ntlha ya go tlhotlheletsa boeteledipele jwa AmEx go dira gore dipolatefomo tsa media wa botsalano di tle pele. O ne a tlhagelela mo lenaaneng la Boitlhamedi jwa Advertising Age 50. Ka 2018, o ne a tlhomiwa go nna leloko la Boto ya Bosetšhaba ya Bakaedi kwa Mokgatlhong wa Make a Wish

## Botshelo jwa gagwe
Berland o nna kwa Manhattan le barwa ba gagwe ba babedi.

## Metswedi
Tebogo Sosome

**Tebogo Sosome** (o tshotswe ka 27 Phatwe 1987) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Motswana yo o tshamekang ele mosireletsi wa Jwaneng Galaxy.

## Metswedi
Rajab Mahommed

**Rajab Otukile Mahommed** (o tshotswe ka 28 Seetebosigo 1997) ke motshameki wa mabole wa Botswana. O ne a gaisana mo kgaisanong ya banna ya bokete jo bo motlhofo kwa Diolimpiking tsa Selemo tsa 2020.O ne a latlhegelwa ke kgathanong le Yuberjen Martínez wa Colombia mo tikologong ya ntlha.

## Tse di kwa ntle

*  kwa  (registration required)
* Rajab Mahommed kwa Olympics.com
* Rajab Mahommed kwa Olympedia

## Metswedi
Zibane Ngozi

**Zibane Ngozi** (o tshotswe ka 31 Diphalane 1992) ke moatlelete wa Botswana. O ne a gaisana mo kgaisanong ya banna ya 4 × 400 m ya relay kwa Dikgaisanong tsa Lefatshe Lotlhe tsa Diatleletiki tsa 2019 mmogo le mo kgaisanong ya banna ya 4 × 400 m ya relay kwa Diolimpiking tsa Selemo tsa 2020, koo a neng a gapa mmentlele wa boronse gone.

## Tse di kwa ntle

* Zibane Ngozi kwa World Athletics
* Zibane Ngozi kwa Olympics.com
* Zibane Ngozi kwa Olympedia

## Metswedi
Kutlwelo Mpolokang

**Kutlwelo Mpolokang** (o tshotswe ka 9 Tlhakole 1996) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Motswana yo ga jaana a tshamekelang Township Rollers.

## Metswedi
Ntesang Simanyana

**Ntesang Simanyana** (o tshotswe ka 12 Tlhakole 1990) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Motswanayo o tshamekelang setlhopha sa bosetšhaba sa kgwele ya dinao sa Botswana.

## Ditlotla

### Mokgatlho

; Gaborone United

* **[[:en:Mascom_Top_8_Cup|Mascom Top 8 Cup:1]]**

:: 2014-15

; Township Rollers

* **[[:en:Botswana_Premier_League|Botswana Premier League:3]]**

:: 2016-17, 2017-18, 2018-19

* **Mascom Top 8 Cup:2**

:: 2011-12, 2017-18

#### Bonosi

* Mascom Top 8 Cup Player of the Tournament: 2012

## Tse di kwa ntle

* Ntesang Simanyana kwa Soccerway

## Metswedi
Axali Doëseb

**Axali Doeseb** (o o tshotsweng ka 1954 a tlhokafala ka kgwedi ya Phalane e le masome mabedi le bosupa ngwaga wa 2023) e ne e le morulaganyi wa dipina. O kwadile a bo a rulaganya "*Namibia Land of the Brave*", e e saleng e nna pina ya setshaba ya Namibia fa e sale ka 1991. E ne e le molaodi wa diopedi tsa Nambian National Symphony Orchestra.

Thulaganyo ya pina ya setshaba e ne e okametswe ke Hidipo Hamutenya modulasetilo wa nako eo wa komiti e potlana ya dikao tsa lefatshe. Ka 2006, Hamutenya o ne a re ke ene a kwadileng mafoko a pina ya "on the planet to Cuba", Doeseb o ne a latofatsa se.

## Ka botshelo jwa gagwe
Axali Diesel o tshotswe ka 1954 kwa Okahandja mo lolwapeng lwa kopelo; rraagwe ebong Casper Doeseb o ne a tshameka violin fa kgaitsadie Mathilde Doeses e ne e le seopedi. Ka a ne a kopana le mmino ka nako ya a tsena sekolo, o ne a ithuta piano kwa Martin Luther High School kwa Okombahe. O ne a nna leloko la setlhopha sa sekolo sa The Ugly Creatures, se se neng se atlholwa jaaka batlhami ba kereke le moopelo wa serala. Ba ne ba gatisa di alebamo di le tharo.

Doeseb morago o ne a rulaganyetsa kereke ya Lutere kwa Namibia moopelo wa selalelo. Doeseb o alogile la degree tsa moopelo kwa Musikschule Herford kwa Germany. Ka ngwaga wa 1997, o ne a dira B.A mo go tsa moopelo kwa sekolong sa Marlborough kwa United Kingdom. Jaaka morulaganyi wa moopelo o o itsegeng, Doeseb o ne a kopiwa ke dikolo di le mmalwa go ba kwalela dipina tsa sekolo. O ne gape a le modulasetilo wa komiti e e neng e rulaganya pina ya lekgotla la African Union kwa Addis Ababa, Ethiopia. Ka 2014, o ne a neelwa seetsele sa go atlega mo dilong di le dintsi kwa moletlong wa dietsele wa Namibian Annual Music Awards.

Doeseb o ne a tshwenngwa ke bolwetsi jwa sukiri, a kgaolwa leoto le le lengwe ka 2023. O ne a neelwa tlotla ya sesole ke puso ya Namibia, o nnile kwa Katutura, Windhoek. O tlhokafetse ka Phalane a le masome a mabedi le bosupa a le dingwaga di le masome a marataro le borobabongwe.

## Metswedi
Jesaya Nyamu

**Jesaya Nyamu** ( o o tshotsweng ka Mopitlo a le malatsi a a masome mabedi ngwaga wa 1942) ke mopolotiki wa kwa Namibia. Ke leloko la phathi ya Rally for Democracy and Progress (RDP), e ne e le leloko la maemo a ntlha la SWAPO go tswa ka 1964, fa a ne a iphalotsa go fitlha ka 2002, fa a kobelwa go tlhoka go nna kutlo mo phathing.E ne e le leloko la komiti ya legare ya SWAPO go tswa ka 1975 go fitlhelela a lelekiwa mo phathing ka 2002. Ka ngwaga wa 2007, o ne a kwadisa phathi e ntsha ya polotiki ya Rally for Democracy and Progress, ga dumalanwa ka mowa o mongwe fela gore a nne mokwaledi mogolo wa phathi ka 2008. O ne a tlhophiwa go nna mopalamente mo ditlhophong tsa lefatshe tsa 2009, a ntse a le ka fa tlase ga RDP.

## Ka botshelo jwa gagwe
Nyamu o tshotswe ka Mopitlo a le malatsi a a masome mabedi ngwaga wa 1942 kwa Oshigambo, kwa kgaolong ya Oshikoto (e e kwa Ovamboland) batsadi ba gagwe e le Abyatar Nyamu le Albertine Shipanga.

## Go iphalotsa
Nyamu o ne a tshaba a na le SWAPO ka 1964. Pele o ne a tshabela kwa Tanganyika (kwa e leng Tanzania gompieno), a tloga a ya United States, Nyamu o ithutetse itsholelo kwa University of California kwa Berkeley. Morago ga go aloga, Nyamu o ne a ya kwa Soviet Union, kwa a ithutetseng go loga maano a itsholelo teng. Morago ga thuto ya gagwe, o ne a nna moemedi wa SWAPO kwa mafatsheng,wa tlhwatlhwa mo Aforika; ditiro tsa gagwe di ne di akaretsa go amanya SWAPO le mafatshe a Tanzania le Zambia. Go tswa ka 1976 go tsena 1989, Nyamu e ne e le mothusa mokwaledi wa ditshedimosetso kwa Luanda,Angola, go tswa ka 1989 go tsena 1985 a nna moemedi was SWAPO kwa Addis Ababa, Ethiopia.

## Boipuso
Nyamu o ne a nna mothusa mokwaledi wa sennela ruri kwa lephateng la mafatshe a sele ka boipuso ka ngwaga wa 1990. Ka 1991, Nyamu o ne a fudusediwa kwa lephateng la meepo le kgothetso, kwa a neng a le mothusa tona go tswa ka 1991 go tsena 1999, a nna tona go tswa ka 1999 go tsena 2002.

### Go kobiwa le go tlhamiwa ga RDP
Nyamu o ne a lelekwa kwa SWAPO ka 2002 go bo a ne a sena kutlo, fa go itsewe gore Nyamu o kwadile mokwalo ka gore o ka senya jang taolo ya ga Sam Nujoma, go akaretsa go tlhama phathi e ntsha ya sepolotiki. Ka ngwaga wa 2007,Nyamu o ne a kwadisa phathi e ntsha ya sepolotikj ya Rally for Democracy and Progress, e maikaelelo a yone e leng go nyenyafatsa SWAPO mo palamenteng, kwa SWAPO e nang le ditilo di le masome a matlhano le botlhano mo go tse di masome a supa le bobedi. Ka Ngwanatsele 2007, motshabi o mongwe wa SWAPO Hidipo Hamutenya o ne a ikopanya le Nyamu go nna baeteledipele ba phathi e ntsha; Nyamu o ne a tlhomamisiwa go nna mokwaledi wa phathi kwa bokopanong jwa yone jwa ngwaga le ngwaga ka 2008.

Ka Lwetse 2010, Nyamu le mapolotiki a mangwe a kganetso a robabobedi a ne a ikanisiwa jaaka maloko a palamente morago ga go gana go tsaya karolo dikgwedi di le thataro ka ntlha ya ditlhopho tse di sa lolamang tsa 2009.

## Metswedi
Mose Tjitendero

**Mose Penaani Tjitendero** (o o tshotsweng ka Morule a le masome mabedi le botlhano ngwaga wa 1943 a tlhokafala ka Moranang a le masome mabedi le borataro ngwaga wa 2006) e ne e le mopolotiki le morutuntshi wa ka Namibia. E ne e le motsamaisa dipuisano tsa palamente wa ntlha fa e sale ka boipuso ka Mopitlo a le masome mabedi le motso, go fitlhelela a ithola marapo ka 2004.

## Botshelo jwa Pele le go tshaba
Tjitendero ke MoHerero ka lotso o tsholetswe kwa Okahandja ka Morule a le malatsi a a masome a mabedi le botlhano ngwaga wa 1943. O tsene sekolo se segolwane sa Augustineum mme a seka a aloga. Mo boemong o ne a tshabela kwa Tanzania kwa a feditseng sekolo teng kwa Kurisini kwa Dar es Salaam. Morago o ne a ya kwa United States a ithuta kwa Lincoln kwa a alogileng ka 1972 ka BA mo go tsa ditso le sepolotiki, a ya gape kwa sekolong sa ithutelo ditiro sa Massachussets Amherst kwa a neng a aloga ka master's degree wa ditso, ka 1977 a dira PhD.

Tjitendero o ne a boa go tswa kwa United States ka 1976 a bereka e le morutuntshi mo lephateng la tlhabololo dithuto kwa United Nations Institute for Namibia kwa Lusaka, Zambia. O nnile le seabe mo dithulaganyong tsa seromamowa tsa lentswe la Namibia ka nako eo. Ka ngwaga wa 1982 o ne a tlhatlosiwa maemo go etelela pele lephatana la thutuntsho ya barutabana kwa sekolong seo, maemo a a nnileng mo go one go fitlhelela ka 1989. Morago ga boipuso jwa Namibia o ne a fudugela kwa Angola kwa a neng a etelela pele sekolo sa ithuto ya diatla.

## Tiro ya gagwe ya sepolotiki
Tjitendero o ne a nna bontlha jwa SWAPO a santse a le mmotlana ebile e setse e le molweladitshwanelo ka dingwaga tsa 1960. Ka 1981  o ne a nna leloko la komiti ya legare ya phathi eo. O ne a nna motsamaisa dipuisano tsa palamente ya Namibia ka 1990,go fitlhelela a ithola marapo ka 2004. Theo-Ben Gurirab o ne a mo tlhatlhama.

Tjitendero o tlhokafetse ka Moranang a le masome mabedi le borataro ngwaga wa 2006 kwa Windhoek. O ne a supiwa fa e le mogaka wa lefatshe la Namibia a bolokwa kwa mabitleng a bagaka a Namibia kwa ntle ga toropokgolo. O ne a nyetse Sandra, motshabi o mongwe wa kwa Namibia.

## Metswedi
Isabel V. Hull

**Isabel Virginia Hull** (o o tshotsweng ka 1949) ke motlhatlhelela dithuto tsa ditso wa pele wa kwa John Stambaugh, gape e le modulasetilo wa pele wa lephata la ditso kwa Cornell University. O itebagantse le ditso tsa Germany go tswa ka 1700 go tsena 1945, mme segolo a lebile tsa popego ya mapolotiki, sepolotiki, le bong. Fa e sale ka Firikgong ngwaga wa 2006,Hull o berekile mo lekgotleng la bokwadi jwa ditso tsa gompieno.

## Thuto
Hull o amogetse BA ya gagwe go tswa University of Michigan ka 1970 le PhD kwa Yale University ka 1978. O ruta ka ntwa ya ntlha ya mafatshe, ditso tsa Germany go tswa 1648 go tsena gompieno le molao wa mafatshe.

## Tshekatsheko
Maemo a Hull a itseweng thata ka one, a a itshupang mo dibukeng tse pedi tsa gagwe tsa mo bosheng, ke gore lefatshe la Germany pele le ka nako ya ntwa ya ntlha ya mafatshe o ne a sa khathale ka molao wa mafatshe mo bagakeng le gore seabe sa bone mo go tsiseng ntwa se ne se feta sa ba bangwe. Ka 2014,Hull o ne a gatisa pamipitshana e e buang ka go dira le go roba molao ka nako ya ntwa, a tlhodumela go tswalelwa ga Germany. Buka e e ne ya kgalwa ke baitseanape ba bangwe ba ditso ka go bo e reteletswe ke go ela tlhoko setho le go tlhomamisa kganelo.

Michael Geyer wa University of Chicago o ne a supile fa Isabel V Hull e le mongwe wa baitseanape ba ditso ba ba atlegileng thata, wa maemo a ntlha a kokomane ya gagwe, o supilwe mo dikganngnyeng tsa VICE fa e le mongwe wa baithuti ba ba di gogang kwa pele mo seabeng sa bosetšhaba mo ditsong. Ke mofenyi wa seetsele sa Ralph Waldo Emerson le Leo Gershoy ka 1996, ke leloko la American Academy of Arts and Sciences ebile e nnile moithuti wa Guggenheim le wa ditshekatsheko wa Alexander von Humboldt-Stiftung. Ka ngwaga wa 2013, o ne a atswiwa ka mpho ya kemo nokeng ya ditshekatsheko tsa gagwe ke Max Weber Stiftung le Historisches Kolleg.

## Dibuka

* *The Entourage of Kaise Wilhem II,* 1888 go tsena 1918.: Cambridge University Press. 1982.
* *Sexuality, State and Civil Society in Germany*, 1700 go tsena 1815. Ithaca: Cornell University Press, 1996
* *Absolute Destruction:Military Culture and the Practices of war in Imperial Germany.* Ithaca:Cornell University Press, 2005.

## Metswedi
Zara Schmelen

**Zara Schmelen** (o o tshotsweng ka 1973 a tlhokafala ka 1831) e ne e le mosadi wa morongwa wa Borwa jwa Aforika o o tsholetsweng kwa koloneng ya Kapa mme morago a fudugela kwa Namaqualand. E ne e le moranodi wa kgolagano e ntsha ya baebele go ya kwa puong ya Khoikhoi, a thusiwa ke monna wa gagwe Heinrich Schmelen.

## Botshelo jwa gagwe
Zara Schmelen, o Pele e neng e le Zara Hendrichs, o tsholetswe kwa koloneng ya Kapa kwa Steinkopf (kwa jaanong e leng bontlha jwa Kapa bokone kwa Aforika Borwa) ka dingwaga tsa 1973. O kolobeditswe ke morongwa wa Germany Heinrich Schmelen ka Tlhakole a le malatsi a marataro ngwaga wa 1814, ene le monnawe Leetjie, ele bangwe ba maloko a ntlha a mane a kereke ya gagwe. Heinrich o ne a kwala ka makgarejwana a, are ba ne ba tswa kwa bathong ba Namaqualand (mo molelwaneng wa gompieno wa Aforika Borwa le Namibia) le gore fa Zara a ne a ne a ikatisitse jaaka moKeresete ka lobaka, go ne go le go sha mo go Leetjie. O ne a rotloetsa bobedi boo go nna bathusa bodiredi.

O fudugetse kwa Namaqualand ka 1814 ene le Heinrich le setlhopa se setona go tswa mo kerekeng ya gagwe go tlhoma bodiredi koo. Morago ga gore motho o a neng a mo dirile lelata a lwale, Heinrich o ne a thapa Zara mme ba felela ba nyalana. Zara o ne a ka nna dingwaga di le masome mabedi ka nako e, fa Heinrich a ne a mo feta ka dingwaga di le masome mabedi. London Missionary Society fa e utlwa ka lonyalo lo, e ne ya seegela Heinrich kwa thoko ka nakwana, mme se se ne sa boelwa morago morago ga gore a ipuelele ka mokwalo. Zara le Heinrich ba ne ba bereka mmogo mo thanolong ya kgolagano e ntsha ya baebele go isa kwa puong ya Khoikhoi. Monna wa gagwe morago o ne a supa fa se e le tiro ya gagwe a le nosi, mme a dumalana gore ga a na kitso e kalo ya teme e go ranoletsweng kwa go yone.

Pele ga a tlhokafala ka 1831,Zara le Heinrichs ba ne ba na le bana ba basetsana ba le bararo le mosimane a le mongwe. Kokomane ya bone Ursulu Truper morago o ne a kwala buka ka 2006 ka botshelo jwa ga Zara fa a bereka kwa bodireding kwa Borwa jwa Aforika, e bidiwa The Invisible Woman: Zara Schmelen, African Mission Assistant at the Cape and in Namaland.

## Metswedi