open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thomas Luhaka

**Thomas Luhaka** ke mopolotiki wa kwa Congo. Ka 2019, o ne a tlhomiwa tona wa thuto e kgolwane kwa Democratic Republic of the Congo, mo pusong ya ga Ilunga go tswa ka Lwetse 2019 go tsena Moranang 2021, o ne gape a le mopalamente. Ke leloko la Union for Democracy and Social Progress.

## Metswedi
Christophe Mboso

**Christophe Mboso N'Kodia Pwanga** (o o tshotsweng ka Phatwe a le malatsi a supa ngwaga wa 1942) ke mopolotiki kwa kwa Congo o e neng e le tautona wa palamente go tswa ka Tlhakole 2021 go tsena Motsheganong 2024, gompieno ke mothusa tautona wa bobedi. O eteletse pele setlhopha sa polotiki sa Action of Allies of the Convention for the Republic and Democracy.

## Tsa Pereko
A tshotswe ka 1942, o alogile ka 1972 ka bachelor's degree ya polotiki go tswa kwa University of Lubumbashi. Ka Tlhakole 2021, o ne a tlhophiwa go nna tautona wa palamente morago ga ditlhopho tse a amogetseng ditlhopho di le makgolo a mararo, masome a robabobedi le borobabongwe go tswa mo batlhophing ba le makgolo a mane, masome a marataro. O ne a tlhatlhama Jeannine Mabunda o o kobilweng ka Morule a le lesome ngwaga wa 2020.

## Ditshedimosetso tse dingwe

* Évariste Boshab
* Jeannine Mabunda
* Gabriel Kyungu wa Kumwanza

## Metswedi
Jean Kalala N'Tumba

**Jean Kalala N'Tumba** (yo a bonweng ka Ferikgong a tlhola malatsi a supa ka ngwaga wa 1949, a tlhokafala ka Ferikgong a le lesome le motso ngwaga wa 2021) e ne e le motshameki wa kgwele ya dinao wa kwa Congo o a neng a tshamekela Zaire mo sejaneng sa mafatshe sa 1974 sa FIFA. O ne a tshamekela AS Vita Club gape.

## Metswedi
Gabriel Kyungu

**Antoine Gabriel Kyungu wa Kumwanza** (o o tshotsweng ka Phalane a le masome mabedi le bone ngwaga wa 1938 a tlhokafala ka Phatwe a le masome mabedi le motso ngwaga wa 2021) e ne e le mopolotiki wa kwa Congo.

## Tsa Pereko
E le leloko la UNAFEC, o berekile e le tautona wa palamente ya kgaolo ya Haut-Katanga go tswa ka Tlhakole a le masome mabedi go tsena Phatwe a le masome mabedi le motso ngwaga wa 2021, a nna tautona wa khansele ya tsamaiso ya Société nationale des chemins de fer du Congo go tswa ka 2019 go tsena 2021, a bereka gabedi e le molaodi wa Shaba/Katanga, go tswa ka 1991 go tsena 1995 le 1997.

## Loso
O tlhokafetse ka ntlha ya COVID-19 ka Phatwe a le masome mabedi le motso ngwaga wa 2021 kwa Luanda, a le dingwaga di le masome a robabobedi le bobedi.

## Botshelo jwa gagwe
Kyungu e ne e le bontlha jwa morafe wa Luba.

## Ditshedimosetso tse dingwe

* Christophe Mboso N'Kodia Pwanga
* Jeannine Mabunda
* Évariste Boshab

## Metswedi
Nompumelelo Ntuli Zuma

**Nompumelelo Ntuli Zuma** ke mohumagadi wa pele wa Aforika Borwa, ke mosadi wa gompieno wa bobedi wa ga Jacob Zuma, tautona wa pele wa Aforika Borwa.

## Botshelo jwa gagwe
Lonyalo lwa ga Zuma lwa bone,gape e le mosadi wa bobedi, Nompumelelelo Ntuli (MaNtuli) ke mmaagwe bana ba ga Zuma ba le bararo, pele ga a mo nyala ka 2008 mo lonyalong lwa setso lo lo kgatlhileng bontsi jwa batho mo maranyaneng pele ga Zuma a nna ntlhopheng wa botautona. O na le bana ba le bararo: Manqoba Kholwani, Sinqobile, Thandisiwe.

## Go lelekwa mo bonnong
Ka 2015, go ne go na le magatwe a gore o ne a le bontlha jwa go leka go jesa monna wa gagwe botlhole. Ka jalo o ne a lelekwa kwa lolwapeng kwa nkandla. O ne a tshwarwa ke lekgotla la tshiereletso, mme a gololwa morago. Dipatlisiso tsa morago di ne tsa supa fa go sena bosupi bope jwa botlhole kgotsa seabe sa gagwe mo go sone. Tse di diragetseng ka nako ya a tshwerwe di santse di sekwasekwa.

## Metswedi
Gertrude Sizakele Khumalo

**Gertrude Sizakele Khumalo** (o o tshotsweng ka Mopitlo a le malatsi a mabedi ngwaga wa 1940), a itsege gape ka leina la **Sizakele MaKhumalo Zuma**, e ne e le mohumagadi wa Aforika Borwa, e le mosadi wa ntlha wa ga tautona wa pele Jacob Zuma

## Botshelo jwa gagwe
Khumalo o kopane le Zuma ka 1959, bobedi joo ba simolola go ratana, mme ba ne ba kgaogana fa Zuma a tshwarwa ka 1963 a atlholelwa dingwaga di le lesome mo kgolegelong. Zuma le Khumalo ba en ba nyalana fa a bulelwa kwa kgolegelong ka 1973, ka 1975 Zuma o ne a tshaba a tlogela Khumalo kwa morago. Fa a le mo botshabing, o ne a simolola go ratana le motshabi o mongwe wa ANC Nkosazana Dlamini-Zuma, bobedi joo jwa nyalana moragonyana, se se dira Khumalo mosadi wa ntlha wa ga Zuma mo lonyalong lwa lehuha go ya ka ngwao ya ma Zulu. Bobedi boo ga ba na bana.

Go ya ka metswedi e e gaufi le lolwapa loora Zuma, go bolelwa fa Khumalo a neetswe tiro ya go nna maago bana ba bararo ba ga Zuma ba a ba tshotseng kwa ntle ga lonyalo go ya ka ngwao ya ma Zulu. Bana ba ke Nombuso, Nonhlanhla le o mongwe wa monna o o dingwaga di masome mararo le borobabongwe.

## Mohumagadi wa Aforika Borwa
Zuma o nnile tautona wa bone wa Aforika Borwa morago ga ditlhopho tsa 2009, a tlhopha Khumalo go nna mohumagadi go stwa ka 2009 go stena 2014, morago a tlhopha mosadi o mongwe wa gagwe, Nompumelelo Ntuli Zuma, go mo tlhatlhama. Ke motlhami wa Sizakhele MaKhumalo Zuma Foundation.

## Metswedi
Lechesa Tsenoli

**Solomon Lechesa Tsenoli** ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa o o berekileng e le mothusa motsamaisa dipuisano tsa palamente ya Aforika Borwa go tswa ka 2014 go tsena 2024. O berekile e le motsamaisa dipuisano tsa palamente go tswa ka Mopitlo a le masome mabedi le botlhano ngwaga go tsena Seetebosigo a le lesome le bone ngwaga wa 2024, fa motsamaisa dipuisano Nosiviwe Mapisa-Nqakula a ne a seegelwa kwa thoko ka ntlha ya tshenyetso setšhaba. O ne a ithola marapo ka Moranang a le malatsi a mararo.

## Metswedi
Sihle Ngubane

**Joel Sihle Ngubane** (o o tshotsweng ka Motsheganong a le lesome le boraro ngwaga wa 1972) ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa le mogwebi o o emetseng phathi ya Umkhonto weSizwe (MK) kwa palamenteng fa e sale ka Seetebosigo 2024. O tlhophilwe mo setilong sa gagwe mo ditlhophong tsa Motsheganong 2024, e le wa lesome mo lenaaneng a la phathi ya MK. Ke mokwaledi-mogolo wa pele le motlhokomedi wa ditlhopho kwa palamenteng.

## Botshelo jwa gagwe
Ka dingwaga tsa 2017 go tsena 2021, Ngubane o ne a nyetse Mmamoloko Kubayi, tona wa puso wa ANC. Ba ne ba nna le ngwana mmogo ka 2017. Mo lonylaong lwa bone, bobegadikgang ba ne ba botsa ka dikonteraka tse di neetsweng kompone ya ga Ngubane.

## Metswedi
Geoff Doidge

**Geoffrey Quinton Michael Doidge** (o o tshotsweng ka Moranang a le masome mabedi le borataro ngwaga wa 1954 - a tlhokafala ka Morule a le lesome le motso ngwaga wa 2022) e ne e le mopolotiki wa Aforika Borwa, le moemedi wa Aforika Borwa kwa Sri Lanka. O berekile e le tona wa mebereko kwa Aforika Borwa go tswa ka Lwetse a le malatsi a matlhano ngwaga wa 2008 go tsena Phalane a le masome mararo le motso ngwaga wa 2010.

## Tiro ya sepolotiki
Doidge e ne e le mothusa motlhokomela ditlhopho tsa palamente wa ANC.

Ka Firikgong 2001, o ne a thapiwa ke ANC mo boemong jwa ga Andrew Feinstein, go nna modulasetilo wa setlhopha sa ditshekatsheko tsa madi le mmueledi wa komiti ya ANC ya madi a setšhaba mo palamenteng.

## Metswedi
Ditlhopho tsa kakaretso tsa 1969 (Botswana)

Ditlhopho tsa kakaretso di ne tsa tshwarwa mo Botswana ka Phalane a le lesome le boferabobedi ka 1969, e le tsa ntlha fa e sa le go bona boipuso ka Lwetse 1966. Maduo a ne e le phenyo ya bobedi ka go latelana ya Botswana Democratic Party (BDP), e e neng ya gapa manno a le masome mabedi le bone mo go a le masome mararo le motso a a neng a tlhophilwe, go akaretsa le a le mararo a mo go one ba neng ba sena kganetso.

## Letsholo
Palogotlhe ya bontlhopheng ba le masome a supa le bosupa ba ne ba tsenelela ditlhopho tseo. BDP e ne ya baya lenaane le le tletseng la bontlhopheng ba le masome mararo le motso, fa Botswana National Front e ne e na le ba le masome mabedi le motso, Botswana People’s Party e ne e na le ba le lesome le botlhano, Botswana Independence Party e ne e na le ba le borobabongwe, mme gape go ne go na le ntlhopheng a le mongwe yo o ikemetseng ka nosi.

Botswana National Front e tlhamilwe morago ga ditlhopho tsa 1965, mme e ne e eteletswe pele ke Kenneth Koma. Le fa go ntse jalo, Koma o ne a khurumediwa ke Bathoen II, kgosi e kgolo ya Bangwaketse. Bathoen o ne a tlogela setilo sa gagwe sa bogosi go nna tautona wa BNF, mme gape o ne a tlogetse tiro mo Ntlo ya Dikgosi, e a neng a e tsaya e le e e senang maatla. E ne e le moeteledipele wa ntlha wa setso go tsenelela ditlhopho.

## Maduo

## Metswedi
Botswana Football Association

**Mokgatlho wa Kgwele ya Dinao wa Botswana** (BFA) ke lekgotla le le laolang kgwele ya dinao ya mekgatlho mo Botswana, mme o laola setlhopha sa bosetšhaba sa kgwele ya dinao. Ke lekgotla le le dirisanang le FIFA, CAF le COSAFA.

Diliki tsa setshaba tsa kgwele ya dinao di akaretsa liki e kgolwane ya Botswana, lephata la ntlha la Botswana Bokone le lephata la ntlha la Botswana Borwa.

## Ditso
Ka 1966, gone ga tlhamiwa Mokgatlho wa Botswana wa Kgwele ya Dinao wa Bosetshaba (BNFA), pele ga leina le fetolwa ka 1970 mme BFA e tlhongwa semmuso. E ne ya golagana le CAF la ntlha ka 1976, mme morago ga moo ya golagana le FIFA ka 1978. Ka Phalane a le masome a mabedi le bone 2023, Gaborone — Mokgatlho wa kgwele ya dinao wa Botswana (BFA) o kgaogane le mokatisi wa Zebras Mogomotsi Mpote. Go ya ka metswedi, BFA e lebile mokatisi wa Moarabia ka tsholofelo ya gore o tlaa thusa Zebras go iponna patlha kwa AFCON le Sejana sa Lefatshe sa 2026 ka bobedi.

## Metswedi
Josina Z. Machel

**Josina Ziyaya Machel** (o o tshotsweng ka Moranang 1976) ke molweladitshwanelo tsa setho wa kwa Mozambique. O tlhageletse mo basading ba ba lekgolo ba BBC ka 2020.

## Botshelo jwa gagwe
thumb|Lolwapa loora Machel lo supilwe mo Capulana
Machel o tsholetswe kwa Maputo ka Moranang 1976. Ke morwadia tautona wa pele wa Mozambique Samora Machel le mopolotiki le molweladitshwanelo Graça Machel, o morago a neng a nyalwa ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa Nelson Mandela. Rragwe o ne a mo reile leina la mosadi wa gagwe wa ntlha, molweladitshwanelo tsa basadi Josina Machel, e le tlotla mo go ene. Rraagwe Machel o tlhokafetse fa sefofane se phatlalala, se bangwe bareng e ne e le polao, fa a le dingwaga di le lesome. Morago ga mmaagwe le Nelson Mandela ba simolola go ratana, Machel o ne a fudugela kwa Aforika Borwa, morago ga lonyalo lwa bone, a nan morwadia Mandela o a mo fitlhetseng.

Machel o ithutetse Sociology le polotiki kwa University of Cape Town, a ya go ithutela MSc go tswa kwa London School of Economics. Setlhogo sa tshekatsheko ya gagwe ya MSc se ne se re "AIDS:bolwetsi jwa khumanego kgotsa kgatelelo ya banna." Nngwe ya maduo a tshekatsheko ya gagwe ke kgatiso ya tsebe ya "maitsholo a a sa babalesegang mo basetsaneng ba sekolo kwa Mozambique: kgang ya bong le maemo", e e neng e gatisitswe mo pampiring ya thuto ya Reproductive Health Matters.

## Dietsele le tlotla
Machel o tlhophetswe dietsele di le mmalwa le ditlotla, di akaretsa:

* ""Seetsele sa Trailblaizer, a se neelwa ke American SOHO ka 2016.
* Leloko la basadi ba ba lekgolo ba setlhopha sa ga Mama Albertina Sisulu
* Lenaane la basadi ba le lekgolo, ba tlhophilwe ke BBC ba gatisitswe ka Ngwanatsele a le masome mabedi le boraro nwgaga wa 2020.

## Metswedi
Ditlhopho tsa kakaretso tsa 1974 (Botswana)

Ditlhopho tsa kakaretso di ne tsa tshwarwa mo Botswana ka Phalane a le masome mabedi le borataro ka 1974. Ka batlhophi ba ba neng ba ikwadisitse ba le 205,050, palo ya batho ba ba neng ba tla go tlhopha e ne e le 31.22% fela. Maduo a e nnile phenyo ya boraro ka tatelano ya Botswana Democratic Party (BDP), e e neng ya gapa ditilo di le masome mabedi le bosupa mo go tse masome mararo le bobedi tse di tlhophilweng, go akaretsa le tse nne tse mo go tsone ba neng ba se na kganetso. Ditlhopho tsa selegae di ne tsa tshwarwa ka lone letsatsi leo, ka batho ba ba neng ba tla go tlhopha ba le 30.3% fela, mme tsa bona BDP e nonotsha maemo a yone.

## Letsholo
Palogotlhe ya bontlhopheng ba le masome marataro le boraro ba ne ba tsenelela ditlhopho tseo. BDP e ne e na le bontlhopheng ba le masome mararo le bobedi, Botswana National Front e ne e na le bontlhopheng ba le lesome le bone, Botswana People’s Party e ne e na le ba le borobabobedi, Botswana Independence Party e ne e na le ba le barataro, mme go ne go na le baikemedi ba le bararo.

## Maduo

## Metswedi
Ditlhopho tsa kakaretso tsa 1979 (Botswana)

Ditlhopho tsa kakaretso di ne tsa tshwarwa kwa Botswana ka Phalane a le masome mabedi 1979. Maduo a e nnile phenyo ya bone ka go latelana ya Botswana Democratic Party (BDP), e e neng ya fenya manno a le masome mabedi le boferabongwe mo go a le masome mararo le bobedi a a neng a tlhophilwe, go akaretsa le a le mabedi a mo go one ba neng ba sena kganetso.

Go ya ka ditlhopho tsa setshaba tsa 2019, ke ditlhopho tsa bofelo tse mo go tsone BDP e amogetseng ditlhopho tsa setshaba di feta 70%.

## Letsholo
Palogotlhe ya bontlhopheng ba le masome a marataro le boferabongwe ba ne ba tsenelela ditlhopho tseo. BDP e ne e le yone fela phathi e e neng ya tsamaisa bontlhopheng ba ba tletseng ba le masome a mararo le bobedi, mme Botswana National Front e ne ya tlhagisa bontlhopheng ba le lesome le borataro, Botswana People’s Party e le lesome le bone le Botswana Independence Party e le ba le batlhano. Gape go ne go na le batho ba babedi ba ba ikemetseng. BDP e ne ya dira letsholo la go nna kgatlhanong le tlhaolele mo Aforika Borwa le go ikuela gore go nne le dikiletso tsa ikonomi kgatlhanong le Zimbabwe-Rhodesia.

Pele ga ditlhopho, lenaane la batlhophi le ne la tlhabololwa gotlhelele. Poeletso e ne e patilwe ke letsholo le le matlhagatlhaga la seromamowa le la bobegadikgang ke puso go rotloetsa ikwadiso. Le fa palo ya batlhophi ba ba kwadisitsweng e ne ya oketsega ka 6 635 fela fa e bapisiwa le ditlhopho tsa 1974, seo se ne sa tsewa se bakilwe ke lenaane la batlhophi la 1974 le le neng le na le dipoeletso tse dintsi.

## Maduo

## Metswedi
Ditlhopho tsa kakaretso tsa 1984 (Botswana)

Ditlhopho tsa kakaretso di ne tsa tshwarwa mo Botswana ka Lwetse a ferabobedi ka 1984. Le fa maduo e ne e le phenyo ya botlhano ka go latelana ya Botswana Democratic Party, e e neng ya gapa manno a le masome mabedi le boferabongwe mo go a le masome mararo le bone a a neng a tlhophilwe, ditlhopho tseo di ne tsa bona lekoko la kganetso la Botswana National Front le bona dipoelo, la gapa manno ka bobedi mo motsemogolong wa Gaborone le go tsaya taolo ya makgotla otlhe a ditoropo kwa ntle ga ditlhopho tsa selegae tsa Selebi-Phikwe.

E ne e le ditlhopho tsa bofelo go fitlha ka 2004 tse mo go tsone go neng go na le manno a a neng a sa gaisanelwe.

## Kwa morago
Morago ga loso lwa ga Tautona Seretse Khama ka ngwaga wa 1980, ditlhopho tsa 1984 e ne ya nna tsa ntlha go gaisanwa ka Quett Masire e le moeteledipele wa phathi ya BDP.

## Tsamaiso ya ditlhopho
Maloko a le masome a le mararo le bone a a tlhophilweng a Kokoano Bosetšhaba a tlhophilwe mo dikgaolong tsa leloko le le lengwe, e leng koketsego ya di le pedi go tswa mo ditlhophong tsa 1979. Morago ga palobatho ya 1981, dikgaolo tsa botlhophi di ne tsa ralwa sesha mme Gaborone ya kgaoganngwa gabedi.

## Letsholo
Palogotlhe ya bontlhopheng ba le masome a robabobedi le bobedi ba ne ba tsenelela ditlhopho tseo e le baemedi ba diphathi, mme phathi ya BDP e ne e le yone fela e e neng ya tsenelela dikgaolo tseo tsotlhe tse di masome a mararo le bone. Botswana National Front e ne ya taboga mo dikgaolong tsa botlhophi di le masome mabedi le bosupa, Lekoko la Batho la Botswana mo go tse lesome le boraro, mme Lekoko la Boipuso la Botswana le Botswana Progressive Union mo dikgaolong tse nne.

Letsholo le ne le lebisitswe mo dintlheng tsa itsholelo tse di amanang le ditlamorago tsa komelelo le kwelotlase ya itsholelo mo madirelong a ditaemane.

## Maduo

## Metswedi
Ditlhopho tsa kakaretso tsa 1989 (Botswana)

Ditlhopho tsa kakaretso di ne tsa tshwarwa mo Botswana ka letsatsi la bosupa la Phalane 1989, mmogo le ditlhopho tsa selegae. Maduo ao e nnile phenyo ya borataro ka go latelana ya Botswana Democratic Party (BDP), e e neng ya gapa ditilo di le masome mararo le motso mo go tse masome mararo le bone tse di tlhophilweng.

Go tloga ka ditlhopho tsa kakaretso tsa 2019, ke la bofelo BDP e amogela ditlhopho tse di fetang 60% tsa ditlhopho tsa batho.

## Kwa morago
Patlomaikutlo ya phetolo ya ditlhopho e ne e tshwerwe ka 1987, mme ya felela ka go tlhamiwa ga Motlhokomedi wa Ditlhopho, yo o neng a tla tlhomiwa ke puso. BDP le Botswana National Front (BNF) ka bobedi di tshwara ditlhopho tsa ntlha go tlhopha bontlhopheng.

## Letsholo
BNF e ne ya tsena mo ditlhophong e sotlega ka ntlha ya go tlhoka tlhomamo; Bathoen Gaseitsiwe o ne a tlogela tiro ya gagwe jaaka moeteledipele wa lekoko ka ngwaga wa 1985 morago ga go nna tlhogo ya kgotlatshekelo ya boikuelo ya setso. Pele ga ditlhopho Bathoen o ne a kgala moeteledipele yo mosha wa lekoko Kenneth Koma ka ntlha ya melao ya gagwe ya letlhakore la molema, a rola tiro mo BNF mme a tlhoma lekoko la Botswana Freedom Party (BFP). BFP e ntšha e ne ya taboga jaaka lekoko la bosetšhaba le le le tshegetsang mmaraka o o gololesegileng. BDP e e busang e ne ya dira letsholo ka rekoto ya yone mo pusong go dikologa tlhabololo ya itsholelo le go tlhomama ga sepolotiki.

Palogotlhe ya bontlhopheng ba le masome a robabongwe le bongwe ba ne ba tsenelela ditlhopho tseo, mme BDP e le yone fela e e neng ya tlhagisa bontlhopheng ba le masome a mararo le bone ba ba tletseng. BNF e ne ya tlhagisa bontlhopheng ba le masome mararo le motso, Botswana People’s Party ba le lesome le motso, Lekoko la Botswana Boipuso ba ferabongwe, Botswana Freedom Party ba le babedi le Botswana Progressive Union le Botswana Liberal Party ka bobedi ba ne ba na le ntlhopheng a le mongwe.

## Maduo
Lekoko la Botswana People’s Party (BPP) le latlhegetswe ke setilo sa lone se le sengwe fela mme ga le kitla le boela le nna le boemedi kwa palamenteng go fitlha ka ditlhopho tsa 2024.

## Metswedi
Gwen Mahlangu-Nkabinde

**Gwendoline Lindiwe Gwen Mahlangu-Nkabinde** (o o tshotsweng ka Phatwe a le lesome le borataro ngwaga ws 1955) ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa o e neng e le motsamisa dipuisano tsa palamente ya Aforika Borwa go tswa ka 2008 go tsena 2009. O ne a nna mothusa motsamaisa dipuisano ka Moranang a le masome mabedi le boraro ngwaga wa 2004 mme morago a tlhophiwa go nna motsamaisa dipuisano tsa palamente ka Lwetse a le masome mabedi le botlhano ngwaga wa 2008; mo maemong ao, o ne a tlhatlhama Baleka Mbete, o a neng a tlhomilwe mothusa tautona wa Aforika Borwa, Mahlangu-Nkabinde o ne a tlhatlhamiwa mo maemong a mothusa motsamaisa dipuisano ke mothusa tona wa botsogo Nosizwe Madlala-Routledge. Morago ga ditlhopho tsa Moranang 2009, o ne a tlhatlhamiwa ke Max Sisulu ka Motsheganong a le malatsi a marataro ngwaga wa 2009.

O ne a tlhomiwa tona wa pereko ka Ngwanatsele a rogwa ngwaga wa 2010 go fitlhelela a tlosiwa mo maemong ka ntlha ya dintwa tsa 2011 tsa sepodisi. Pele ga foo, o ne a berekile e le mothusa tona wa tlhabololo itsholelo go tswa ka Motsheganong a le lesome le motso ngwaga wa 2009 go tsena Phalane a le masome mararo ngwaga wa 2010.

## Maemo a mangwe

### A gompieno

* Modulasetilo wa gompieno wa komiti ya palamente ya dikgakololo

### A pele

* Modulasetilo wa pele wa komiti ya tikologo le bojanala
* mothusa tautona wa bokopano jwa palamente, komiti e e rulaganyang bomme ba mapalamente 
* Leloko la tlhwatlhwa la IPU
* Tautona wa GLOBE go tswa 2002 go tsena 2004)

## Metswedi
Cheryl Harris

**Cheryl I. Harries** ke moithuti wa tsa molao wa kwa America. Ke motlhatlhelela dithuto tsa molao kwa sekolong sa molao sa UCLA, kwa a leng modulasetilo wa lekgotla la Rosalinde and Arthur Gilbert.

Harries o tumile ka mokwalo wa *[[Whiteness as Property]]*, e e gatisitsweng ka Seetebosigo 1993 mo pampiring ya Harvard Law Review. Mo pampiring eo, Harris o tlhalosa ka sesupo sa batho basweu le maemo a bone mo setshabeng sa makgoba.

Harris o ne a nyetswe ke molweladitshwanelo Keorapetse Kgositsile, bobedi joo ba nna le ngwana e bong seopedi Earl Sweatshirt. Ka Morule a le malatsi a supa ngwaga wa 2024, ene le Early  ba ne ba kopana kwa mabolokelong a ditso tsa botaki kwa Los Angeles a bua ka thuto le mmino.

## Thuto
Harris o ne a aloga ka degree ya gagwe ya ntlha kwa Wellesley College ka 1973 le J.D go tswa kwa Northwestern University Pritker School of Law ka 1978.

## Dietsele
Harris o amogetse dietsele di le dintsi, e le go lemoga seabe sa gagwe mo thutong ya molao. Ka 2005, o ne a nna moamogedi wa seetsele sa ACLU Foundation sa thuto ya molao wa ditshwanelo tsa selegae. Ka 2018, o ne a amogela seetsele sa UCLA sa Rutter sa go gaisa mo thutong, dingwaga di le nne morago, o ne a atswiwa ka seetsele sa go nna morutuntshi o o gaisitseng sa UCLA. Fa godimo ga dietsele tsa gagwe e le morutuntshi, khuduthamaga ya UCLA ya 2024 e ne ya mo atswa ka seetsele sa lephata la go itlama mo thutong.

## Metswedi
Sussana Dantjie

**Sussana Rebecca Dantjie** (**Tsebe**) (o o tshotsweng ka Phatwe a le malatsi a mabedi ngwaga wa 1971) ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa o a berekileng e le motsamaisa dipuisano tsa palamente ya bokone bophirima go tswa ka Motsheganong 2014 go tsena Motsheganong 2024. E ne e le leloko la palamente ya Aforika Borwa go tswa ka Motsheganong 2009 go tsena Motsheganong 2014. Dantjie ke leloko la phathi ya African National Congress.

## Tiro ya gagwe mo polotiking
Dantjie ke leloko la African National Congress. O ne a tlhophiwa go ya palamenteng ya Aforika Borwa ka Moranang 2009. Ka Motsheganong a le malatsi a marataro, o ne a tlhonamisiwa e le mopalamente. Ka nako ya fa a le kwa palamenteng, o ne a le mo makgotleng a tsa ditlheletsanyo le tsa motlhotlhomisi.

Pele ga ditlhopho tsa lefatshe tsa Motsheganong 2014, Dantjie o ne a nna mo maemong a lesome le bobedi a baemedi ba phathi jwa bokone bophirima. O ne a tlhophiwa a bo a tlhomamisiwa jaaka mopalamente ka Motsheganong a le masome mabedi le motso. O ne a tlhophiwa gape go nna motsamaisa dipuisano tsa palamente ya kgaolo, mo boemong jwa ga Supra Mahumapelo, o a neng a tlhophilwe moeteledipele wa kgaolo. Jane Manganye o ne a tlhopgiwa go nna mothusi wa gagwe.

Dantjie o ne a tlhophiwa gape kwa palamenteng ya kgaolo ka Motsheganong 2019, a tswelela e ntse e le motsamaisa dipuisano. Manganye o ne a tlhophiwa go ya palamenteng. Phathi ya ANC ya kgaolo e ne ya tlhopha Viola Motsumi go nna ntlhopheng wa yone wa mothusa motsamaisa dipuisano tsa palamente, a tlhophiwa ka Motsheganong a le masome mabedi le bobedi.

## Botshelo jwa gagwe
Dantjie o nyetswe ke Lungile Dantjie.

## Metswedi
Hlubi Mboya

**Hlubi Arnold** (Mboya) yo o tshotsweng ka kgwedi ya Mopitlo e tlhola malatsi a le mabedi, ka ngwaga wa 1978. O itsege thata ele modiragatsi wa kwa Aforika Borwa. 

E ne e le moanelwa a bidiwa Nandipha Sithole mo setshwantshong sa motshikinyego sa Isidingo. O ne a tlhagelela mo setshwantshong sa motshikinyego ka ngwaga wa 2016  e bong Dora 's Peace, mo a ne a gapa seetsele sa SAFTA Awards e le modiragatsi wa mme o gaisitseng ka go ema nokeng badiragatsi ka ene. Gape o ne a amogela sekgele  sa Golden Horn Award sa Modiragatsi wa mme o gaisitseng ka go tshegetsa.

## Botshelo jwa gagwe
Mboya sale a nyetswe ke Rre Kirsten Arnold ka ngwaga wa 2015. Hlubi ke wa letso la Sexhosa.

## Metswedi
Nomaindiya Mfeketo

**Nomaindiya Mfeketo** ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa o o berekileng e le moemedi wa Aforika Borwa kwa United States go tswa ka 2020 go tsena 2023, e le tona wa tsa bonno go tswa ka 2018 go tsena 2019,mothusa tona wa tsa mafatshe a sele le tirisanommogo go tswa ka 2009 go tsena 2014,le mmatoropo wa Kapa go tswa ka 1998 go tsena 2000 le ka 2002 go tsena 2006.

## Tsa Pereko
Pele ga a tsenelela polotiki,Mfeketo o bereketse makgotla a e seng a puso a le mmalwa. Go tswa ka 1981 go tsena 1991 Mfeketo o berekile mo lekgotleng le le ikemetseng la temothuo la ZAKH morago a ya go berekela lekgotla la Social Change Assistance Trust (SCAT) go tswa ka 1991 go tsena 1992. Go tswa ka 1992 go tsena 1994, Mfeketo o ne a berekela Development Action Grouo (DAG) mo tirong ya go aga matlo.

## Tiro ya sepolotiki
Ka 1993, o ne a tsaya karolo mo dipuisanong tsa go kopanya ditirelo tsa lefatshe le tse e seng tsa puso go baakanyetsa go fetogela kwa pusong ya batho ba ditso tse difarologaneng ga Aforika Borwa. Morago ga go bereka kwa DAG ga ga Mfeketo,o ne a tlhophiwa modulasetilo wa khansele ya ntlha ya puso ya batho ka batho kwa Kapa go tswa ka 1996 go tsena 1998 ka nakwana.

### Mmatoropo
O ne a nna mosadi wa bone, e le wa ntlha wa mmala o montsho go nna mmatoropo wa toropo fa a ne a le mo maemong ao ka nakwana ka 1998. O ne a tlhophiwa mmatoropo gape morago ga  go fetogela kwa diphathong tse dingwe mo go neng ga fa phathi ya gagwe ya African National Congress (ANC), palo e ntsi mo khanseleng ya 2002, a tlosa Gerald Morkel wa Democratic Alliance (DA). O ne a mma mo maemong ao fo fitlhelela DA e nna mo taolong ya khansele gape ka 2006, morago Hellen Zille a tsaya puso. Mfeketo o dule mo ofising la ntlha ya go supiwa ka monwana ka tshenyetso setshaba, go thapa ba losika le go tlhoka go okamela sentle.

### Palamente
Ka 2007, Mfeketo o ne a tlhophiwa go nna mo komiting ya ANC. Ka Motsheganong a le malatsi a marataro ngwaga wa 2009, Mfeketo o ne a tlhophiwa go nna mothusa motsamaisa dipuisano tsa palamente. Mfeketo o nnile mo maemong a go fitlhelela ka Motsheganong a le masome mabedi le motso ngwaga wa 2014, fa a ne a tlhatlhamiwa ke tona wa pele wa tirisanommogo,Lechesa Tsenoli.

Ka 2009, phathi ya DA e ne ya tswa ka magatwe a gore Mfeketo o amogetse kago ya manobonobo ya didikadike di robabobedi e le bontlha jwa lenaneo le la puso la matlo a matona kwa Kapa le Pretoria le ntswa a ne a le lefelo la bonno dikhilomithara di robabongwe kgakajana.

### Moemedi wa lefatshe
Mfeketo o ne a tlhomiwa moemedi wa Aforika Borwa kwa United States ka 2020. Ditiro tsa gagwe jaka moemedi wa Aforika Borwa di kgadilwe ke babegadikgang ba Aforika Borwa, ba re ke matlhabisa ditlhong a matona le gore ke tlhakatlhakano.

## Metswedi
Oratile nowe

**Oratile Nowe** (o tshotswe ka kgwedi ya  Motsheganong  ele masome a mabedi (20) ka ngwaga wa 2000) ke motabogi go tswa kwa Botswana. Ke mmampodi wa bosetšhaba makgetlho a le mantsi le motshodi wa rekoto ya bosetšhaba mo dimitara di le 800, dimitara di le 1000, le dimitara di le 1500.

## Tiro
Nowe o godile a tshameka kgwele ya dinao pele a tsepamisa mogopolo mo mabelong, mme o ne a gaisana jaaka motabogi wa sekgala se seleele. Ke leloko la Serowe Athletics Club. O ne a nna wa bobedi mo lebelong la 5000 metres kwa Botswana Games ka 2015. 

Ka ngwaga wa 2019, o ne a gapa seetsele sa selefera kwa metshamekong ya 2019 African Games kwa Rabat mo kgaisanong ya basadi ya 4 × 400 metres relay.

O ne a fenya 800m kwa Botswana Championships ka Motsheganong 2023 kwa Gaborone. Ka kgwedi ya Phatwe 2023, o ne a tlhoma rekoto ya bosetšhaba ya nako ya 2:01.62 mo mmetareng ya 800 kwa Metshamekong ya Lefatshe ya Mabelo ya 2023 kwa Budapest. O ne gape a le karolo ya setlhopha sa basadi sa Botswana sa 4x400m relay.

O ne a taboga 2:01.62 gape go fetsa a le wa botlhano kwa Metshamekong ya Aforika ya 2023 kwa Accra ka kgwedi ya Mopitlo 2024. Mo dikgaisanyong tseo gape o ne a gapa seetsele sa boronse mo kgaisanong ya basadi ya 4x400m relay. Ka kgwedi ya  Moranang 2024, o ne a taboga ka lebelo le le gaisang la 1:59.69 mo metareng ya 800 kwa Cape Town. E ne e le lekgetlho la ntlha a le ka fa tlase ga metsotso e le mebedi mme a tlhoma rekoto e ntšha ya bosetšhaba. 

Ka kgwedi ya Motsheganong 2024, o ne a tlhophiwa jaaka Botswana Sportswoman of the Year. O ne a gaisana mo metshamekong ya di-Olympic tsa Selemo tsa 2024 kwa Paris ka kgwedi ya Phatwe ka ngwaga wa 2024 mo kgaisanong ya dimetara di le 800.

Ka Moranang a le lesome le bobedi 2025, o ne a tokafatsa rekoto ya gagwe ya bosetšhaba go ya go 1:58.96 kwa Gaborone. O ne a taboga ka lebelo le le gaisang la gagwe la 1:58.47 mo metareng ya 800 kwa Kip Keino Classic kwa Nairobi ka kgwedi ya  Motsheganong ele masome a mararo le bongwe (31)2025. O ne a nna wa borataro mo metareng e le 800 ka kgwedi ya Seetebosigo 2025 kwa Stockholm kwa kgaisanong ya 2025 BAUHAUS-galan, karolo ya 2025 Diamond League. O ne a tlhoma rekoto ya bosetšhaba ya 1:57.49 go wetsa mo maemong a bobedi mo metareng ya 800 kwa Golden Spike Ostrava ka kgwedi ya Seetebosigo ale masome a mabedi le bone(24). O ne a tlhoma rekoto e ntšhwa ya bosetšhaba kwa 2025 Kamila Skolimowska Memorial, kwa Poland, ka go taboga ka 1:56.76 go fetsa e le wa boraro kwa morago ga Lilian Odira le Keely Hodgkinson mo dimetareng tse 800. Ka Phatwe a le masome mabedi, o ne a nna wa botlhano ka 800 metres kwa 2025 Athletissima mo maemong a a metsi kwa Lausanne.

Ka kgwedi ya Lwetse 2025, o ne a ya kwa sekamakgaolakgannyeng mo dikgaisanong tsa bomme tsa dimetara di le 800 kwa Metshamekong ya Lefatshe ya Athletics ya 2025 kwa Tokyo, Japan.

## Metswedi
Patrice Motsepe

**Patrice tlhopane motsepe** (o tshotswe ka di 28 Ferikgong 1962) ke rakgwebo wa aforika borwa  oitsegeng wa dibilione ebile e le motsamaisi wa setlhopha sa  kgwele ya dinao.Patrice Motsepe o tshotswe ke kgosi augustine butana chaane motsepe yo e neng e le kgosi ya lekala la mmakau la morahe wa batswana . ga e sa le ka Mopitlwe 2021, e ntse e le moporesidente wa kgolagano ya kgwele ya Dinao ya Aforika .  Ke mothei le modulasetulo-khuduthamaga wa African Rainbow Minerals, e e nang le dikgatlhego mo gauta, dimetale tsa tshipi, dimetale tsa motheo, le polatinamo. O nna mo dibotong tsa dikhamphani di le mmalwa, go akaretsa le go nna modulasetulo yo e seng wa khuduthamaga wa Harmony Gold, e leng setlamo sa bo 12 se segolo go gaisa gotlhe sa meepo ya gauta mo lefatsheng, le motlatsamodulasetulo wa Sanlam . O direla mo botong ya batlhokomedi ba foramo ya ikonomi ya lefatshe lotlhe . 

Motsepe o ne a nna mong wa setlhopha sa kgwele ya dinao sa Mamelodi Sundowns ka 2003.  Ka 2013, o ne a tsenela the giving pledge, mo ailenga itlama go ka neela halofo ya di khumo ya gagwe go thusa ditiro ka bopelotshweu.  Ka Ferikgong 2024, Motsepe o ne a begwa e le monna wa borobongwe yo o aitsholetseng mo Aforika ebile e le monna wa boraro yo o aitsholetseng mo Aforika Borwa morago ga Johann Rupert le Nicky Oppenheimer ke CNBC Aforika mmogo le Koos Bekker, ka madi a a fopholediwang go nna selekano sa $2.7 bilione.  ka Motsheganong 2024, motsepe o ne a bewa mo maemong a gonna  motho wa bo 1,175 yo o humileng go gaisa botlhe mo lefatsheng ke *Forbes*, ka khumo e e begilweng ya US$2.9 bilione.

## Ditshupiso
Manketsi Tlhape

**Manketsi Mamoabi Emily Tlhape** ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa o a berekileng e le leloko la African National Congress (ANC) kwa palamenteng ya Aforika Borwa go tswa ka 2019 go tsena 2024.

## Tiro ya gagwe mo polotiking
Tlhape o berekile e le leloko la khansele kgolo ya puso ga kgaolo ya bokone bophirima. Ka Morule 2018, o ne a rolwa marapo mo boeteledingpele kwa kgaolo ke Job Mokgoro ka ntlha ya dipego tsa gore o utsule dikgomo tse di neng di beetswe barui ba ba botlana.

Tlhape o ne a tlhophiwa go ya palamenteng ka ditlhopho tsa 2019, a emetse phathi ya ANC. Tlhaphe o ne a emela ditlhopho gape ka 2024, mme a seka a atlega ka a ne a le mo maemong a a kwa tlase mo ANC.

## Metswedi
Phori Phetlhe

**Phori Angeline Phetlhe** ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa o a berekileng e le leloko la palamente ya Aforika Borwa go tswa ka Mopitlo 2023 go tsena Motsheganong ngwaga wa 2024.

E le leloko la phathi ya sepolotiki ya African National Congress, Phetlhe o ne a retelelwa ke go fenya ditlhopho tsa palamente ya Aforika Borwa tsa 2019, e le ntlhopheng wa phathi eo.

Phetlhe o ne a tlhomamisiwa e le leloko la palamente ka Mopitlo a le lesome le botlhano ngwaga wa 2023. O ne a nna kwa maemong a a kwa tlase thata go ka tlhophiwa gape mo ditlhophong tsa 2024, a tswa mo palamenteng.

## Metswedi
Viola Motsumi

**Ntsetsao Viola Motsumi** (o o tshotsweng ka Firikgong a le malatsi a mabedi ngw aga wa 1983) ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa. Ka Motsheganong 2019, o ne a tlhophiwa go nna mothusa motsamaisa dipuisano tsa palamente ya kgaolo ya bokone bophirima, se sa mo dira motsamaisa dipuisano tsa palamente o mmotlana go feta botlhe ba ba tsileng pele ga gagwe kwa Aforika Borwa. Ka Ngwanatsele 2022, o ne a tlhomiwa leloko la khansele ya thuto ya kgaolo ya bokone bophirima. Motsumi ke leloko la phathi ya polotiki ya African National Congress.

## Botshelo jwa a le mmotlana le thuto
Motsumi o tsholestwe kwa motseng wa Madibe-Makgabane. O alogile kwa Mmabatho High School ka 2001 a ya go tsweledisa dithuto kwa sekolong se segolwane sa ithutelo ditiro sa North-West University. Go tswa kwa sekolong seo, o alogile ka B.Sc degree ya ditshidinyana. O ne a aloga gape ka MBA kwa sekolong seo ka 2019. Mostumi o berekile e le morutabana kwa Mmabatho High School, ka 2008 go tsena 2015.

## Tiro ya sepolotiki
Ka Motsheganong 2019, o ne a tlhophiwa go nna moemedi wa African National Congress kwa palamenteng ya kgaolo ya bokone bophirima. O ne a tlhomamisiwa e le mopalamente ka Motsheganong a le masome mabedi le bobedi. Ka letsatsi leo, o ne a tlhophiwa go nna mothusa motsamaisa dipuisano tsa palamente, a tlhatlhama Jane Manganye. Ka nako eo, Motsumi e ne e le motsamaisa dipuisano tsa palamente o mmotlana go feta ba ba tsileng pele ga gagwe kwa Aforika Borwa.

Ka Ngwanatsele a le masome mabedi le boedi ngwaga wa 2022, Bushy Maape o ne a tswakanya khansele ya gagwe, selo se sa baka gore Motrsumi a nne leloko la khansele ya thuto. O ne a ithola marapo mo go tsamaiseng dipuisano ka Morule a le malatsi a supa ngw aga wa 2022, a nna tona wa thuto, a tlhatlhama Wendy Matsemela, o a neng a ithotse marapo mo pusong.

Ka Seetebosigo 2024, Motsumi o ne a thapiwa gape e le tona wa thuto ke Lazarus Mokgosi.

## Metswedi
Miatta Fahnbulleh

**Miatta Nema Fahnbulleh** (o tshotswe ka ya  Lwetse ale masome a mabedi le boferabongwe(29) ka ngwaga wa  1979) [1] ke radipolotiki wa kwa Boritane. Ke leloko la Labour Co-op, o ne a tlhophiwa jaaka Leloko la Palamente (MP) ya Peckham mo ditlhophong tsa kakaretso tsa 2024. O tsewa a le mo letlhakoreng la molema la Labour Party. O ntse a direla jaaka Motlatsa-Mokwaledi wa Palamente wa Puso mo Lefapheng la Kago ya Matlo, Baagi le Puso ya Selegae go tloga ka 2025.

## Botshelo le Thuto
Fahnbulleh o tsholetswe kwa Liberia ke rre wa kwa Liberia le mmaagwe wa kwa Sierra Leone mme o na le morwarraagwe, Gamal. Fa ntwa ya ntlha ya selegae ya Liberia e simologa ka 1986 lelapa le ne la tshabela kwa Engelane, kwa ba neng ba kopa botshabelo teng. 

Fahnbulleh o tsene Beechwood Sacred Heart School, sekolo se se ikemetseng kwa Tunbridge Wells. Morago ga go ithuta kwa Lincoln College, Oxford, o ne a aloga ka ngwaga wa 2000 ka dikirii ya Bachelor of Arts mo philosophy, politics le economics mme a bona dikirii ya PhD mo Economic Development ka ngwaga wa 2005 go tswa kwa London School of Economics.[ 5][4][6] Fahnbulleh o kwadile thesis ya gagwe ka ga go amogelwa le katlego ya pholisi ya madirelo kwa Ghana le Kenya.[ 6]

**Tiro mo Palamenteng** 

Mo ditlhophong tsa kakaretso tsa ngwaga wa  2024, o ne a tlhophiwa kwa Peckham ka bontsi jo bo fokoditsweng. Ka kgwedi ya  Phukwi ele boferabongwe ka ngwaga wa 2024, Fahnbulleh o ne a tlhophiwa go nna tonakgolo (Parliamentary Under-Secretary of State) mo Lefapheng la Energy Security le Net Zero. [18][19].

**Dikgopolo tsa sepolotiki**

Fahnbulleh ke leloko la mokgatlho wa Labour le wa Co-operative. 20] Go ya ka kgopolo ya gagwe, o tsewa a le mo letlhakoreng la molema la Labour Party. O dirile letsholo la gore go tsewe dikgato ka bonako go lwantsha bothata jwa tlelaemete. 21] E ne e le moitseanape wa ikonomi wa letlhakore la molema, o ne a itlhalosa jaaka moitseanape wa ikonomi wa motlhala mme a buelela go fetoga ga tsamaiso ya ikonomi. [ 22][23] 

Ka kgwedi ya Ngwanatsele 2024, Fahnbulleh o ne a bouta a tshegetsa Molaotlhomo wa Bagolo ba ba Lwalang Thata (Bokhutlo jwa Botshelo), o o akantshang go dira gore go ipolaya go go thusiwang go nne semolao.[ 24] 

**Botshelo jwa gagwe** 

Fahnbulleh o nyetswe ke Graham mme o na le bana ba le bararo.[ Ke setlogolo sa ga Henry Boimah Fahnbulleh, yo e neng e le Tona ya tsa kwa ntle ya Liberia, le sa ga kgaitsadie e bong moopedi Miatta Fahnbulleh, yo a nang le leina le le tshwanang le la gagwe. [26]

## Metswedi
Maureen Modiselle

**Maureen Modiselle** e ne e le moeteledipele wa kgaolo ya bokone bophirima kwa Aforika Borwa go tswa ka 2009 go fitlhelela a tlosiwa e ise e nne nako ka 2010. O tsholetswe kwa Vryheid, ka Tlhakole a le malatsi a supa ngwaga wa 1990,morago ga go fetsa dingwaga di le dintsi kwa bokone jwa America le Canada. Gompieno o bereka e le moemedi wa Aforika Borwa kwa Republic of Trinidad and Tobago.

## Metswedi
Annah Gela

**Annah Gela** ke mopolotiki wa phathi ya African National Congress (ANC) o e neng e le leloko la palamente ya Aforika Borwa go tswa ka 2019 go tsena 2024.

## Tse di diragetseng pele
Gela o feditse dithuto tsa ketelelo pele mmasepala kwa University of Pretoria. O feditse gape thuto ya go tsamaisa setšhaba ya Siyakhala Trust.

Ke leloko la African National Congress, o berekile e le motlhokomedi mogolo wa phathi eo kwa mmasepaleng wa Westonaria go tswa ka 2008 go tsena 2016. 

Kwa bokopanong jwa lekgotla la bomme ba African National Congress la kgaolo jo bo neng bo tshwerwe ka Phatwe 2023, Gela o ne a tlhophiwa mothusa mokwaledi wa kgaolo a fenya Sylvia Mcungeli.

## Tiro ya palamente
Pele ga ditlhopho tsa lefatshe tsa Motsheganong a robabobedi ngwaga wa 2019, o ne a neelwa maemo a masome mabedi le bobedi mo lenaaneng la ANC la Gauteng. O ne a tlhophiwa go ya palamenteng kwa ditlhophong tseo, a tlhomamisiwa jaaka leloko la palamente ka Motsheganong a le masome mabedi le bobedi ngwaga wa 2019.

Kwa palamenteng, o berekile mo komiting ya botsogo.

## Metswedi
Desiree Ellis

Desiree Ellis OIG (yo o tshotsweng Mopitlo a le lesome le bone 1963) ke motsamaisi wa kgwele ya dinao wa Aforika Borwa le motshameki wa pele. Ga jaana o katisa setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa.

Jaaka motshameki, Ellis o ne a tshameka kgwele ya dinao ya setlhopha dingwaga di le masome mabedi le bone le ditlhopha tsa kgwele tsa Aforika Borwa, Ireland le Enyelane, bogolo jang a tshameka jaaka motshamiki wa bogare. Nako ya gagwe e telele go gaisa tsotlhe e ne e le kwa Spurs Ladies, e a neng a tshameka kwa go yone dingwaga di le lesome le motso ka kakaretso. Mo boditšhabatšhabeng, o ne a emela le go nna leloko le le simolotseng setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa, se se neng sa tlhamiwa semmuso ka 1993 morago ga kamogelo ya SAFA mo FIFA ka 1992. Fa a le dingwaga di le masome mararo, o ne a simolola go tshamekela Aforika Borwa jaaka mothusa mokapotene wa motshameko wa ntlha wa semmuso wa setlhopha, mo phenyong ya dinno tse lesome le boraro go lefela kgatlhanong le Eswatini (e pele e ne e bitswa Swaziland). Ellis o ne a tswelela go tshameka kgwele ya dinao dingwaga di ferabongwe tse di latelang, mme a rola tiro ka 2002 a le dingwaga di le masome mararo le boferabongwe.

Jaaka mokatisi wa setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa go tloga ka 2016, o ne a katisa *[[Banyana Banyana]]* go fitlhelela maemo a bobedi kwa Sejaneng sa Ditšhabatšhaba sa Basadi sa Aforika (WAFCON) sa 2018, mme seo sa ba bonela patlha kwa kgaisano ya bone ya ntlha ya Sejana sa Lefatshe sa Basadi, e leng Sejana sa Lefatshe sa Basadi sa FIFA sa 2019. Ka 2022, o ne a katisa setlhopha seo go bona sekgele sa bone sa ntlha sa WAFCON, se gape se neng sa dira gore ba bone phatlha kwa kgaisanong ya bone ya bobedi ya Sejana sa Lefatshe sa Basadi. Kwa Sejaneng sa Lefatshe sa Basadi sa 2023, setlhopha seo se ne sa iponna phatlha kwa dikgaisanong tsa go kgaola tsa kgaisano eo lekgetlho la ntlha mo ditsong tsa sone, mme sa tswela ntle mo Tikologong ya lesome le boraro morago ga go lebagana le Netherlands.

Ka ntlha ya diphitlhelelo tsa gagwe le Banyana Banyana, o abetswe ditlotla tsa Mokatisi wa Basadi wa Ngwaga wa CAF ngwaga le ngwaga go tloga ka 2018 go fitlha ka 2023, mme palogotlhe ya dikabelo tse di le nne. Ka Moranang 2023, Ellis o ne a abelwa Sekgele sa National Order of Ikhamanga ke Puso ya Aforika Borwa ka ntlha ya diphitlhelelo tsa gagwe mo kgweleng ya dinao.

## Botshelo jwa pele

## Metswedi
Vera Pauw

**Vera Pauw** (ka puo ya SeDutch: [ˈveːraː ˈpʌu]; o tshotswe Firikgong a le lesome le boferabobedi 1963) ke mokatisi wa kgwele ya dinao wa Dutch le motshameki wa nako e e fetileng yo e leng motsamaisi wa setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa United Arab Emirates. O laotse ditlhopha di le mmalwa tsa bosetšhaba tsa kgwele ya dinao tsa basadi, go akaretsa Ireland, Scotland, Netherlands, Russia le Aforika Borwa.

## Tiro ya go tshameka
Fa Pauw a ne a sa ntse a le ngwana, o ne a tshameka kgwele ya dinao le bomorwarraagwe ba babedi mo mebileng. Fa a le dingwaga di le lesome le boraro SV Bredorodes e ne ya simolola setlhopha sa basadi se Pauw a neng a se tsenelela, mme fa a le dingwaga di le lesome le boferabobedi o ne a fudugela kwa VSV Vreeswijk go ya go tshameka mo maemong a a kwa godimo. Go ise go ye kae o ne a goroga kwa setlhopheng sa bosetšhaba sa kgwele ya dinao sa basadi sa Netherlands mme go tloga ka 1983 go ya go 1998 o ne a tshameka metshameko e le masome a ferabobedi le boferabongwe ya boditšhabatšhaba, mme ga a ise a ko a iponne phatlha kwa kgaisano ya bofelo ya Sejana sa Lefatshe kgotsa ya Bommampodi ba Yuropa. O ne a nna motshameki wa ntlha wa mosadi wa Mo-Dutch go tshameka ka tsela ya seporofešenale kwa ntle ga lefatshe, fa a ne a saenela setlhopha sa Serie A sa Italy sa Modena ka 1988. Morago ga dingwaga di le pedi kwa Italy, o ne a boela kwa Netherlands mme a tshamekela Puck Deventer le SV Saestum.

### Dino tsa boditšhabatšhaba

## Metswedi
Kaylin Swart

**Kaylin Christen Swart** (Seburu: [svart]; o tshotswe Lwetse a le masome mararo ka 1994) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Aforika Borwa yo o tshamekang jaaka motshwaradino wa setlhopha sa Liki ya Basadi ya SAFA JvW le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa. Swart ke ene fela motshameki wa mosadi wa Mmala yo o emelang Aforika Borwa ga jaana.

## Botshelo jwa pele
Swart o tshotswe Lwetse a le masome mararo 1994 kwa Port Elizabeth, Aforika Borwa.

Swart ke motho wa Mmala.

## Tiro ya kholetšhe
Swart o simolotse tiro ya gagwe ya bošwa kwa Springs Home Sweepers FC kwa Aforikaborwa kwa a neng a tsaya karolo gone mo ditlhopheng tsa Sejana sa Lefatshe sa Basadi sa FIFA sa 2010 kwa Trinidad le Tobago.[7]

Kaylin o simolotse tiro ya gagwe kwa AIB College of Business mme moragonyana a fudugela kwa Menlo College go ya go tshamekela Menlo Oaks ka 2015. O ne a tlhagelela mo metshamekong e le 19 mme a simolola ka makgetlo a le 18 mo pakeng ya gagwe ya ntlha kwa Menlo mme a bona rekoto ya 6–6–4 fa a ntse a letla dintlha di le 17. O ne a na le dintlha kgatlhanong le palogare ya 0.87 (e e gaisang mo hisitoring ya Menlo College) mme a rekota di-shoutouts di le thataro (tsa bobedi mo hisitoring ya setlhopha). O ne a bona ditlotla tsa All-GSAC le ditlotla tsa go Umakiwa ka Tlotlo mo setlhopheng sa NAIA All-American (motshameki wa bobedi mo hisitoring ya Menlo go amogela tlotla eno). Kaylin gape o thusitse Menlo go nna mo maemong a bobedi mo khonferenseng ka dino tse di letleletsweng mo motshamekong mongwe le mongwe (0.78).[8][9] Ka 2016 (ngwaga wa gagwe wa bofelo kwa Menlo), o ne a tlhagelela mo metshamekong e le 18 mme a simolola ka 16 mme a nna le di-shutouts di le supa mmogo le rekoto ya 5–7–3. O ne a na le dintlha kgatlhanong le palogare ya .828 a fenya rekoto ya gagwe ngwaga o o fetileng go nna yo o gaisang mo hisitoring ya Menlo College. O ne a bidiwa mo setlhopheng sa Kgaolo ya Borwabophirima jotlhe sa Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Bakatisi ba Kgwele ya Dinao wa Amerika mme e ne e le Setlhopha sa Boraro sa Amerika Yotlhe, mmogo le go bidiwa mo 2016 All-GSAC.[10] Ka 2017 (ngwaga wa gagwe wa bofelo kwa Menlo), o ne a tlhagelela mo metshamekong e le 16 (yotlhe e simolola). O ne a rekota di-shutout di le thataro ka rekoto ya 6-4-3. O ne a na le mekgele kgatlhanong le palogare ya 0.82 a tlhoma rekoto e ntšhwa mo hisitoring ya thulaganyo. O ne a le tlotlo ya All-GSAC, All-Kgaolo, le Setlhopha sa Boraro sa Amerika Yotlhe. O ne a konela tiro ya gagwe ka di-save tse dintsi, di-shutout, le di-goal tse di gaisang kgatlhanong le palogare mo hisitoring ya thulaganyo. Mo ngwageng wa gagwe wa bofelo, o ne a bona thuso ya gagwe ya ntlha ya kholetšhe mo motshamekong wa go tshwana kgatlhanong le Yunibesithi ya Masetase ka 19 Diphalane 2017.[11][12][13]

### Direkoto

## Metswedi
Lenah Miga

**Nomtsama Lenah Miga** ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa o o berekileng e le leloko la palamente ya kgaolo ya Bokone Bophirima go tswa ka Lwetse 2020 go fitlhelela Motsheganong 2024. Ka Firikgong 2024 go fitlhelela Motsheganong 2024, o ne a bereka e le mothusa motsamaisa dipuisano tsa palamente ya kgaolo. Pele e ne e le leloko la khansele ya Bokone Bophirima e le tona wa puso ya tshwaragano, bonno le ngwao go tswa ka Phatwe 2021 go tsena Ngwanatsele 2022, fa a ne a rolwa marapo ke Bushy Maape.

Miga ke leloko la African National Congress (ANC) ka 2020 o ne a berekile e le mokwaledi wa lekgotla la bomme la ANC kwa Bokone Bophirima; o kile gape a nna mmatoropo wa mmasepala wa Mahikeng. Ka Lwetse 2020, o ne a tlhomamisiwa mo palamenteng ya Bokone Bophirima, a tlhatlhama Gordon Kegakilwe o a neng a tlhokafetse, o ne a le mo maemong a masome mabedi le boraro mo lenaaneng la ANC mo ditlhophong tsa 2019,ka jalo a ne a sa fenya tlhopho ya go ya palamenteng.

Ka Phatwe 2021, o ne a tlhophiwa mo khanseleng ya Bokone Bophirima ke Job Mokgoro, o e neng e le moeteledipele wa Bokone Bophirima wa nako eo; o ne a tlhatlhama Mmoloki Cwaile go nna tona wa puso ya tirisanommogo, bonno le ngwao. Opposition Democratic Alliance e ne ya nna kgatlhanong le go thapiwa ga gagwe ka ba ne ba re ga a dira sentle ka nako ya fa a le mmatoropo wa Mahikeng. Fa a le tona, ka Phatwe 2022,Miga o ne emela ditlhopho tsa motshwara madi wa ANC wa kgaolo mme a seka a atlega, o ne a latlhegelwa kgatlhanong le Sello Lehari, a iponela ditlhopho di le makgolo a mabedi le masome a robabobedi, fa Lehari a ne a iponetse makgolo a mararo le masome a robabobedi. Dikgwedi di le tharo moragonyana, ka Ngwanatsele a le masome mabedi le motso ngwaga wa 2022, o ne a rolwa marapo mo khanseleng, a tlhatlhamiwa ke Nono Maloyi mo tswakanyong ya matona e e neng e itsisitswe ke Bushy Maape, o a neng a tlhatlhame Mokgoro go nna moeteledipele. Miga o ne a tlhophiwa mothusa motsamaisa dipuisano tsa palamente mo palamenteng ya Firikgong a le masome mabedi le bone ngwaga wa 2023, a tlhatlhama Viola Motsumi.

## Metswedi
Dineo Magagula

**Dineo Magagula** (yo o tshotsweng ka Phalane a le lesome le bone 1994) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Aforika Borwa yo o tshamekang e le motshwaradino wa setlhopha sa Liki ya Basadi ya SAFA sa TS Galaxy Queens le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa.

## Tiro ya setlhopha

### Yunibesithi ya Johannesburg
Ka 2019, o ne a thusa setlhopha seno go boloka sekgele sa sone sa 2018 sa Metshameko ya Yunibesithi ya Aforika Borwa (USSA). Moragonyana mo ngwageng oo, o ne a tsenngwa mo Setlhopheng sa SA sa Metshameko ya Lefatshe Lotlhe ya Baithuti e e neng e tshwaretswe kwa Naples, Italy.

### TS Galaxy Queens
O tseneletse setlhopha sa Liki ya Basadi ya SAFA sa TS Galaxy Queens pele ga setlha sa 2023.

## Tiro ya boditšhabatšhaba
Magagula o ne a gaisanela setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa kwa Dikgaisanong tsa Basadi tsa COSAFA tsa 2022 fa ba ne ba fetsa e le ba bobedi fa morago ga Zambia.

## Ditlotla

* Yunibesithi ya Johannesburg: Metshameko ya Yunibesithi ya Aforika Borwa (USSA): 2018, 2019
* Aforika Borwa: Bommampodi jwa Basadi ba COSAFA: Maemo a bobedi: 2022

## Metswedi
Fikile Magama

**Fikile Venessa Magama** (yo o tshotsweng ka Firikgong a le lesome le boferabongwe ka 2002) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa seporofešenale wa Aforika Borwa yo o tshamekang kwa morago wa setlhopha sa Liki ya Basadi ya SAFA sa UWC Ladies le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa.

## Tiro ya boditšhabatšhaba
O ne a le karolo ya setlhopha sa Basetsana kwa Dikgaisanong tsa ntlha tsa Basadi tsa COSAFA tsa U-20 tse di neng di tshwerwe ka 2019 fa ba ne ba gapa seetsele sa bronze.

Magama o ne a gaisanela setlhopha sa bosetšhaba sa kgwele ya dinao sa basadi sa Aforika Borwa kwa Sejaneng sa Lefatshe sa Basadi sa FIFA sa 2023 kwa ba neng ba fitlha kwa Tikologong ya ba ba lesome le borataro.

## Ditlotla

### Aforika Borwa

* Bommampodi ba Basadi ba COSAFA U-20: maemo a boraro: 2019

## Metswedi