Tshekedi Khama

**Tshekedi Khama** (o o tshotsweng ka ngwaga wa 1905 Lwetse a le lesome le bosupa, a tlhokafala ka ngwaga wa 1959, Seetebosigo a le malatsi a le lesome) e ne e le motshwarelela bogosi jwa morafe wa Bangwato ka ngwaga wa 1926 morago ga Sekgoma II a sena go tlhokafala.

## Tse di diragetseng pele
Tshekedi Khama o tsholetswe kwa Serowe, e le morwa Khama III, o a neng a itsege jaaka Khama o mogolo, ke mosadi wa gagwe wa bone Semane Setlhoko. O tsene sekolo kwa Serowe, a ya Lovedale, sekolo sa kereke sa Scotland kwa Kapa. Ka ngwaga wa 1923, o ne a tsena kwa sekolong sa Aforika Borwa sa Fort Hare.

Khama III o reile ngwana wa gagwe leina a re Tshekedi e le mojaboswa wa bogosi, a tlola morwaagwe o mongwe Sekgoma II, o a neng a omane le ene. Ka loso lwa ga Khama III ka ngwaga wa 1923, Sekgoma II o ne a kgona go nna kgosi, mme puso ya gagwe e ne ya kgaupediwa ke go tlhokafala ka pele ka ngwaga wa 1925. Mojaboswa wa ga Sekgoma, Seretse Khama, o ne a santse a le mmotlana, Tshekedi a tshwarelela bogosi ka nako e Seretse a neng a santse a gola. Khansele ya botshwarelela bogosi e ne ya tlhamiwa go thusa ka nako ya Tshekedi a le kwa sekolong.

## Go tshwarelela bogosi
Tshekedi o ne a bewa motshwarelela bogosi ka Firikgong a robabongwe ngwaga wa 1926, a phatlalatsa khansele ya botshwarelela bogosi. Go netefatsa maemo a gagwe, o ne a koba lolwapa loora Ratshosa lo lo neng lo na le kgogedi e e kwa godimo, a senya dithoto tsa bone. Boora Ratshosa ba ne ba sekisa Tshekedi, o a neng a fenya mo komiting ya khansele ya kgotlatshekelo. Tiragalo e e ne ya baka gore Sir Charles Rey, molaodi wa kwa Britain, a leke go fokotsa maatla a kgosi, ka jalo bobedi joo jwa tlhoka kutlwisisano. Ka ngwaga wa 1933, Tshekedi o ne a kgwathisa motho mosweu Phineas McIntosh mo phatlalatseng. Rey o ne a dirisa tshono e go emisa ka nakwana botshwarelela bogosi ga ga Tshekedi, a romela mophato wa masole a lefatshe le lewatle go tswa kwa Kapa. Tlhotlhomiso e e neng e eteletswe pele ke Admiral Edward Evans, motshwarelela molaodi, e ne ya baka go kobiwa ga ga Tshekedi mo bogosing, mme o ne a busediwa ka bofefo.

Fa a le motshwarela bogosi, Tshekedi o ne a le kgatlhanong le kgatlhanong le go fokodiwa ga dithata tsa segosi le maiteko a go gapa lefatshe ga Aforika Borwa. Ka nako ya ntwa ya bobedi ya mafatshe, o ne a eme nokeng ma Britain ebile a rotloetsa go thapiwa mo sesoleng sa Britain.

### Go nna kgatlhanong le lonyalo lwa ga Seretse
Ka ngwaga wa 1948 Seretse Khama o a neng a ithutela kwa Enyelane, o ne a itsise Tshekedi gore o ikaelela go nyala Ruth Williams, mosadi wa lekgoa. Tshekedi o ne a le kgatlhanong le lonyalo lo, jaaka dipuso tsa Aforika Borwa le Rhodesia. Pele Tshekedi o ne a kgona go mo fa kemo nokeng, mme kwa bokopanong jwa kgotla ka Seetebosigo a le malatsi a a masome mabedi ngwaga wa 1949, Seretse o ne a kgona go bona kemo nokeng ya bontsi jwa batho ba gagwe, bangwe ba ne ba belaela fa Tshekedi a ne a le kgatlhanong le Seretse gore a kgone go ikgapela bogosi. Morago ga gore Seretse a tlhomiwe go nna kgosi, Tshekedi le ba ba mo salang morago ba ne ba tshabela kwa Rametsana ka nakwana kwa kgaolong ya Kweneng wa Botswana. Ka ngwaga wa 1950, Seretse le Tshekedi ba ne ba kobiwa ke ba Britain le ntswa Tshekedi  a ne a letlelelwa go boa ka ngwaga wa 1952 e le motho fela.

## Morago ga go tshwarelela bogosi
Tshekedi le losika lwa gagwe Reasebolai Kgamane ba ne ba tlhophiwa go nna maloko a African Authority ke puso ya Britain ka ngwaga wa 1953. Ka 1956 o ne a agisana le Seretse, a ya Lontone go netefatsa go boa ga ga Seretse. Morago ga go boa ga ga Seretse, boraro joo bo ne jwa etelela pele sepolotiki sa lefatshe. Tshekedi o ne a buelela puso ya batho ka batho le phetogo ya molaomotheo, mo go neng ga bana go tsaya boipuso ga lefatshe la Botswana.

Moragonyana ga tumalano ya botlhokwa ya ditswammung, e e neng e simolotswe ke Tshekedi le lekgotla la Rhodesia ka ngwaga wa 1959, botsogo jwa ga Tshekedi bo ne jwa wela tlase, a ragogesediwa kwa Lontone go tlamelwa. O tlhokafaletse kwa London Clinic ka ntlha ya go tlhoka go bereka sentle ga diphilo ka Seetebosigo a le lesome ngwaga wa 1959, mmele wa gagwe wa busiwa gore o bolokwe fa pele ga matshwititshwiti a batho kwa lefatsheng la diphitlho la lolwapa loo ka Seetebosigo a le lesome le bosupa.

## Lolwapa
Tshekedi o ne a nyala Bagakgametse Moloi ka ngwaga wa 1936, mme lonyalo lo ne lwa fela ka bofefo. O ne a nyala labobedi a nyala Ella Moshoela ka ngwaga wa 1938; ba ne ba na le bana ba le batlhano.

Morwadia kgosi Khama, mohumagatsana Semane, o ne a nyalwa ke kgosi ya morafe wa Bafokeng kwa Aforika Borwa. Gareng ga bana ba lonyalo lo ke kgosi wa Bafokeng wa gompieno, Leruo Motlotlegi.

## Mo setsong
Kgosi Khama o ne a supiwa ke modiragatsi wa Aforika Borwa Vusi Kunene mo filiming ya Hollywood e e bidiwang A United Kingdom.

## Metswedi