Jack Blackham

**John McCarthy Blackham** (11 Motsheganong 1854 – 28 Sedimonthole 1932) e ne e le motshameki wa kirikete wa Test yo o neng a 

tshamekela Victoria le Australia.

Blackham e ne e le motshwaradiwikete yo o kgethegileng, mme o ne a tshameka mo motshamekong wa ntlha wa Teko kwa Melbourne Cricket Ground ka Mopitlwe 1877 le mo motshamekong o o tumileng wa Teko ya Ashes wa 1882. Bokgoni jwa gagwe bo ne bo le jo bogolo thata mo a neng a fetola botsweretshi jwa go tshwara diwikete mme a itsege jaaka "batlhokomedi ba diwikete". Moragonyana mo tirong ya gagwe, o ne a nna mokapotene wa setlhopha sa Australia.

## Botshelo jwa bogologolo
Blackham o tshotswe kwa toropong e e kwa gare ga Melbourne ya Fitzroy Bokone, e le morwa wa morekisi wa dikgang Frederick Kane Blackham le mosadi wa gagwe Lucinda (yo o tshotsweng ka leina la ga McCarthy). Blackham o ne a nna tlelereke ya banka, mme a nna le maemo mo Bankeng ya Bokoloniale ya Australasia dingwaga di le dintsi. Go bolelwa gore ditedu tsa gagwe tse dintsho tse dikima, tse ka nako eo di neng di tsewa e le sesupo sa gore o motho yo o lekanang le yo o ikanyegang, di ne di tlhomamisetsa bareki ba gagwe. Mogwe wa gagwe e ne e le George Eugene "Joey" Palmer.

## Tiro ya kirikete
Blackham o ne a akarediwa mo go ba lesome le bongwe ba ntlha ba Carlton Cricket Club jaaka motshamiki wa dibetse a le dingwaga di le lesomethataro. O tlhageletse la ntlha mo setlhopheng sa Victoria ka 1874, mme a nna tlhopho e e itirisang jaaka motshwaradiwikete wa setlhopha dingwaga di feta masome a mabedi. E ne e le leloko la ditlhopha tsa ntlha tse robedi tsa kirikete tsa Australia tse di neng tsa etela Engelane.

E ne e le mongwe wa batshwaradiwikete ba ntlha go ema gaufi le dikutu, tota le batshameki ba ba bofefo go gaisa, a apere ditlelafo tse Jack Pollard a di tlhalosang e le "tse di fetang ditlelafo tsa go dira mo tshingwaneng". O ne a fedisa tlhokego ya go ema nako e telele, mme Pollard a re "... kwa Engelane mo go nngwe ya maeto a gagwe koo setlhopha sa baruti se ne sa ngongorega ka gore o ne a le kotsi mo boitekanelong jwa kirikete, se rotloetsa jaaka a ne a dira go fedisa go ema nako e telele, lefelo la setso la baruti la go tshameka mo ditlhopheng tsa motse."

Blackham o ne a tlhophelwa motshameko wa ntlha wa Teko, o o neng wa tshwarelwa kwa Melbourne ka Mopitlwe 1876/77.Motshamiki yo o eteletseng pele wa Australia Fred Spofforth o ne a gana go tshameka mo motshamekong ono, ka gonne Blackham o ne a ratwa go na le motshamiki ka ene wa setlhopha sa New South Wales Billy Murdoch. Mo motshamekong wa Test, Blackham o ne a tshwara ditlhapi di le tharo mme a dira motshameko wa ntlha wa Test, fa a ne a leleka Alfred Shaw mo bowling ya ga Tom Kendall mo di-innings tsa bobedi tsa Engelane. Ka 1878, o ne a emela naga ya gagwe lekgetlo la ntlha kwa moseja, e le leloko la setlhopha sa ntlha sa kirikete sa Australia go etela Engelane le Amerika Bokone.

O tlhalosiwa ke balekane ba gagwe jaaka "kgosana ya batlhokomedi ba diwikete" le mongwe wa bagale ba ntlha ba kirikete ba Australia, "Black Jack" Blackham (yo o bidiwang ka leina la boswa ka ntlha ya ditedu tsa gagwe tse dintsho) e ne e le motlhokomedi wa diwikete wa ka metlha wa Australia go tloga ka 1877 go ya go 1894.

## Tiro ya teko
Jack Blackham o ne a fetsa bontsi jwa letsatsi la ntlha la Motshameko wa Teko wa ntlha mo Phaposing ya go Apara ya kwa Gae fa a ne a betha ka No: 8. O ne a dira motshameko wa gagwe wa ntlha wa Teko fa Ned Gregory, Australia' No: 7 a ne a fitlhelela pharologanyo e e belaetsang ya go nna Motshamiki wa ntlha wa Teko go nosa pidipidi. Australia e ne e le 143 ka 6. O ne a nna molekane wa bo 7 wa ga Charles Bannerman (Bannerman o ne a le 107 a sa tswe). Jack Blackham o ne a na le dingwaga di le 22 le malatsi a le 308 mme a nna, ka nako eo motshameki yo mmotlana go gaisa botlhe wa Test mo kiriketeng ya Test. Pele yo mmotlana e ne e le Tom Horan (Australia No: 3) yo o neng a feta Jack Blackham ka malatsi a le 64.

## Teko ya gagwe ya bofelo
Jaaka motshamiki wa letsogo le le jang, Blackham e ne e le motshameki yo o mosola wa maemo a a kwa tlase. Fa a le dingwaga di le masome a manè, o ne a tshameka Motshameko wa gagwe wa bofelo wa Teko kwa SCG kgatlhanong le setlhopha sa Seesemane sa ga Andrew Stoddart. Fa Blackham a ntse a dikolosa ledi la tshipi mo mosong oo wa go simolola, "Stoddy" o ne a tshwaela jaana, "Mongwe o tla bo a rogana ka tlhamalalo, Jack. Ke solofela gore ke wena."

## Blackham kwa dikutung
E ne e se: Blackham o ne a fenya toss mme a tlhopha go betsa, mme a dira dipoelo di le 74 ka tirisanommogo ya 154 le Syd Gregory, yo o neng a ntsha dino di le 201. Seno se ne sa thusa Australia mo tseleng ya yone go ya kwa palogotlheng e kgolo (mme go lebega e ka se tlhaselwe) ya 586. Morago ga gore Engelane e latele, banna ba ga Blackham ba ne ba feleletsa ba fentse kwa bofelong. Ba ne ba nositse dino di le 113 ka ntlha ya go latlhegelwa ke diwikete di le pedi fela kwa bokhutlong jwa motshameko maitseboa a botlhano, mme pula e ne ya na thata bosigo.

Kerafo ya go betha ya ga Jack Blackham ya Test.

Le fa go ntse jalo, George Giffen, yo o neng a tshameka le ene mo setlhopheng sa Blackham, o ne a robala go ralala setsuatsue mme o ne a sa itse sepe ka boitumelo fa a tsoga mo mosong o o latelang, mo mosong o o phatsimang e bile o le letsatsi. Giffen o ne a dumedisa mokapotene wa gagwe ka boitumelo ka nako ya sefitlholo mme a kopana le sefatlhego se se "boleele jaaka pitsa ya kofi". Blackham o ne a mmolelela se se diragetseng mme a bolelela pele ka tsela e e tshosang kotsi fa setlhopha sa Australia se ntse se ya fa fatshe, kolotsana e tlogela diforo tse di tseneletseng mo bojang jo bo metsi. Blackham o ne a nepile go tshwenyega jalo: mo "ntšeng e e kgomarelang" e e tshosang, setlhopha sa gagwe se ne sa feleletsa se phutlhame go nna 166 all out, se latlhegelwa ke motshameko ka dipoelo di le lesome. Kwa bokhutlong, ka Maesemane a keteka, "Blackham o ne a tsamaya a tlhatloga le go fologa mo mathuding jaaka nkwe e e tsenngwang mo serubing, a ngunanguna a re 'Lesego le le setlhogo – lesego le le setlhogo'.... Ka bokhutshwane, setlhopha se ne sa kgaoganngwa thata se bona phenyo e phamolwa jalo.... 'Pula e ne ya re itaya,' ga rialo bangwe ba bone."

"Nnyaa!" ga araba Kgosana ya Batlhokomedi ba Diwikete. "Letsatsi le ne la re itaya" – e gongwe e neng e le gaufi le letshwao.

Blackham o ne a ikgobatsa mo motshamekong ono mme ga a ise a ko a tshameke kirikete ya Test kgotsa a boloke diwikete gape.
left|thumb|John Blackmam

## Tshobokanyo
Mo Ditekong tsa gagwe di le 35, tse di neng di akaretsa Diteko tsa ntlha di le lesome le bosupa tsa Australia, Blackham o ne a dira dipoelo di le 800 ka palogare ya 15.68 (maduo a a kwa godimo a 74), mme o ne a leleka batshameki ba le 60 (36 ba ne ba tshwarwa, 24 ba ne ba thunya). Mo metshamekong e le 45 ya Victoria o ne a ntsha dipoelo di le 1600 ka 22.85, ka lekgolo le le lengwe (109 ka 1884), mme a leleka batshameki ba le 451. Le fa go ntse jalo, boleng jwa gagwe jaaka motshamiki ga bo ka ke jwa atlholwa ka dipalogare, ka gonne gantsi o ne a le mo maemong a a kwa godimo fa motshameko o le mo kgatong e e masisi. O ne a sa atlege jaaka mokapotene, ka a ne a tshwenyega thata fa a se mo lebaleng. Fa a sena go rola tiro ka 1895, go ne ga rulaganngwa gore go nne le motshameko wa go mo solegela molemo, mme go ne ga rekwa madi a ngwaga le ngwaga ka madi a a neng a bonwa.

O ne a nna mokapotene wa Australia mo metshamekong e le robedi, a fenya e meraro. Go tshoga ga gagwe go ne go dira gore a tshwenyege ka dipoelo morago tse dinnye, mme o ne a sa kgone go itshoka go lebelela diphelelo tse di gaufi.

Blackham gape e ne e le motshameki yo o eteletseng pele wa kgwele ya dinao wa melao ya Australia wa Tlelapa ya Kgwele ya Dinao ya Fitzroy mo Mokgatlhong wa Kgwele ya Dinao wa Victoria (VFA) ka dingwaga tsa bo 1880.

Moragonyana Blackham o ne a beeletsa madi a a neng a a amogela mo maetong a gagwe a kwa Engelane, mme a se ka a atlega. O ne a tlhokafala kwa Melbourne, Victoria, mme phitlho ya gagwe e ne e tswelela go tswa kwa Kerekeng e Kgolo ya St Paul go ya kwa Lefelong la go Fisa Baswi la Melbourne mo mosong o o latelang.

## Temogo
Ka 1996, o ne a dirwa mongwe wa batho ba le lesome ba ba neng ba tsenngwa mo Holong ya Botumo ya Kerikete ya Australia, ba bangwe e ne e le Fred Spofforth, Victor Trumper, Clarrie Grimmett, Bill Ponsford, Sir Donald Bradman, Bill O'Reilly, Keith Miller, Ray Lindwall, le Dennis Lillee.

## Metswedi