Botswana pula

Pula ke ledi le le dirisiwang kwa lefatsheng la Botswana. E nale code ya ISO 4217 ya *BWP. Pula* e le ngwe e dirwa ke mathebe a le makgolo. Pula ka tlhamalalo e kaya "pula" ka Setswana, ka gonne pula e a tlhokega thata mo Botswana—legae la bontsi jwa Sekaka sa Kalahari—e tsaya karolo e kgolo mo dingwaong tsa tumelo ya setso ya Batswana; ka jalo e botlhokwa mme lefoko le atolosa bokao jwa lone jaaka "tshegofatso" kgotsa "lesego". Lefoko le gape le dira jaaka sekano sa bosetšhaba sa lefatshe le.

Setlhophana sa madi se itsege jaaka *thebe*, kgotsa "shield", mme se kaya tshireletso. Maina a ne a tlhophiwa ka thuso ya setšhaba.

## Ditso
Pula e ne ya simolodisiwa ka Phatwe a le masome mabedi le boraro 1976, morago ga moo ya itsege jaaka "Letsatsi la Pula", go emisetsa ranta ka par. Malatsi a le lekgolo morago ga go tsenngwa ga pula, ranta e ne ya kgaotsa go nna madi a semolao kwa Botswana.

Fa e ne e simolodisiwa, pula e ne e tlhomilwe mo dolareng ya Amerika. Ka Firikgong 1979, pula e ne ya fetolwa go nna madi a a papametseng, a a sa tlhomiwang. Fa e sale ka Seetebosigo 1980, e ntse e tlhomilwe mo serotong sa madi a a bontshang mekgwa ya kgwebisano ya lefatshe, e e akaretsang ranta ya Aforika Borwa le ditshwanelo tse di kgethegileng tsa go goga tsa Letlole la Boditšhabatšhaba la Madi.

## Dithebe (Madi a tshipi)
Ka 1976, madi a tshipi a ne a simolodisiwa ka ditlhopha tsa thebe ya bongwe, botlhano, lesome, masome mabedi le botlhano le masome matlhano. Thebe e le nngwe e ne e dirilwe ka aluminiam, thebe tse tlhano e ne e dirilwe ka bronze mme e mengwe e ne e itewa ka kopore-nikele. Madi ano a tshipi a ne a le kgolokwe kwantle ga pula e le nngwe e e neng e le makekete. Madi a tshipi a thebe a bronze, a a nang le dikhutlwana di le lesome le bobedi a ne a simolodisiwa ka 1981 mme a emisiwa morago ga 1985. Ka 1991, tshipi e e tsentsweng bronze e ne ya emisetsa bronze mo thebeng ya botlhano, tshipi e e apesitsweng nikele e ne ya emisetsa kopore-nikele mo go thebe ya lesome, masome mabedi le botlhano le masome matlhano ya bronze e nnye le thebe lekgolo e ne ya fetolwa go nna e nnye ya nikele-brass, ya heptagon. Pula e e nang le popego e e tshwanang, ya nickel-brass ya pula tse pedi e ne ya simolodisiwa ka 1994. Ka 2004, sebopego sa yone se ne sa fetolwa go nna tshipi e e tsentsweng brass mme bogolo jwa yone bo ne jwa fokodiwa go sekae.

Morago ga go gogelwa morago ga thebe ye nngwe le ya bobedi ka 1991 le 1998 ka go latelana, go ne ga simolodisiwa madi a tshipi a thebe a mannye a botlhano, lesome, masome mabedi le botlhano le masome matlhano, mme madi a tshipi a thebe a le botlhano le masome mabedi le botlhano a ne a le matlhakore a le supa mme madi a tshipi a thebe a le lesome le masome matlhano a ne a sala a le kgolokwe. Bimetallic 5 pula e e bontshang seboko sa mophane le kala ya setlhare sa mophane se se se jang e ne ya simolodisiwa ka 2000 e e bopilweng ka setheo sa kopore-nikele mo lesaleng le le dirilweng ka aluminium-nickel-bronze.

Motseletsele o mosha wa madi a tshipi o ne wa simolodisiwa ka 2013. Madi otlhe a tshipi a a fetileng a ne a tlosiwa mo tirisong go simolola ka Phatwe a le masome mabedi le boferabobedi 2014, mme a ne a nna a ananngwa le madi a tshipi a ga jaana dingwaga di le tlhano go fitlha ka Phatwe a le masome mabedi le boferabobedi 2019.

Lefoko "Ipelegeng" le fitlhelwa mo mading a tshipi, le tota le rayang "go rwala bokete jwa gago" kgotsa "go itshetsa kgotsa go ikemela ka nosi" mme ka kakaretso le na le bokao jo bo farologaneng mo puong ya Setswana.

## Madi a dipampiri
Ka Phatwe a le masome mabedi le boraro 1976, Banka ya Botswana e ne ya simolola go dirisa madi a pampiri a 1, 2, 5, le 10 pula; pampiri ya 20 pula e ne ya latela ka Tlhakole a le lesome le boraro 1978. Pampiri ya 1 le 2 pula e ne ya emisediwa ka madi a tshipi ka 1991 le 1994, fa pampiri ya ntlha ya 50 le 100 pula e ne ya simolodisiwa ka Motsheganong a le masome mabedi le boferabongwe 1990 le Phatwe a le masome mabedi le boraro 1993, ka go latelana. Madi a pampiri a 5 pula a ne a emisediwa ka madi a tshipi ka 2000. Madi a pampiri a ntlhantlha a 1, 2 le 5 pula a ne a tlosiwa mo tirisong ka Phukwi a rogwa 2011.

Motseletsele wa ga jaana wa madi a pampiri o ne wa simolodisiwa ka Phatwe a le masome mabedi le boraro 2009 mme o na le, lekgetlho la ntlha, madi a pampiri a 200 pula.

Go tsibogela matshwenyego a boleng jo bo kwa tlase jwa pampiri ya madi a pampiri a 10 pula, Banka ya Botswana e ne ya senola pampiri ya 10 pula e e dirilweng ka polymer ka Ngwanatseele 2017 e e neng ya neelwa setšhaba ka Tlhakole a rogwa 2018.

Ka 2020, Banka ya Botswana e ne ya ntsha pampiri e ntšha ya polymer ya dipula di le 10 e e nang le setshwantsho sa Tautona wa nako eo wa Botswana, Mokgweetsi Masisi.

## Tiriso kwa Zimbabwe
Ka ntlha ya go oketsega ga ditlhwatlhwa mo go feteletseng kwa Zimbabwe go tloga ka 2006 go ya go 2008, puso ya Zimbabwe e ne e letleletse go dirisiwa ga madi a mafatshe a sele fa e sale ka 2008. Dolara ya Zimbabwe e ne ya sa tlhole e dirisiwa ka Moranang a le lesome le bobedi 2009. Madi a le mmalwa, go akaretsa ranta ya Aforika Borwa le pula ya Botswana, a ne a dirisiwa kwa Zimbabwe, mmogo le madi a pampiri a bond a Zimbabwe le madi a tshipi a bond.

## Lesotho
Lefoko pula gape le dira jaaka karolo ya sekano sa bosetšhaba sa Bogosi jwa Lesotho. Jaaka mo Botswana, le kaya "pula" ka puo ya Sesotho mme le tsewa e le lekaelagongwe la "tshegofatso".

## Ditshedimosetso tse dingwe

* Itsholelo ya Botswana

## Metswedi