open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dingwao

thumb|setso
**Polelwana** e e reng "go ya ka ngwao gantsi e kaya gore se se latelang se itsiwe fela ka ngwao ya molomo mme ga se tshegediwe (gonne se ka nna sa ganediwa) ke bosupi jo bo tiileng. Fano,setso se tlhalosa motswedi kgotsa ntlha ya  tshedimosetso. Ka sekai, "Go ya ka ngwao, Homer o ne a tsholelwa kwa Chios, mme mafelo a mangwe a le mantsi a ile a re ke wa one." Ngwao eno e ka nna ya se ka ya tlhola e supiwa kgotsa ya ganetswa. Sekao se sengwe ke gore, " Kgosi Arthur, go ya ka lemorago, kgosi ya makgonthe ya Borithane, o tlhotlheleditse dikgang tse di tumileng tsa go ratwa thata ." Gore a dipolelo di tshegediwa ke bosupi kgotsa nnyaa, ga go fokotse boleng jwa tsona jaaka lemorago la setso le dikwalo.

## Ditshupiso
Ayanda Jiya

thumb|Seopedi se segolo sa Aforikaborwa
**Sibongile Ayanda Sizwesiyanda Jiya** ,yo o tsetsweng ka Seetebosigo 18,1987, yo o itsegeng ka seporofešenale jaaka Ayanda Jiya, ke seopedi sa Aforikaborwa, mokwadi wa dipina le motlhagisi wa direkoto,yo o tsholetsweng kwa Klerksdorp, kwa Bokone Bophirima.O ne a saeniwa ka fa tlase ga TinismDotc0m ka 2010. sefela sa gagwe sa "Go Go Girl," se ne sa gololwa ka 2014,se se dirileng gore a tlhopiwe go nna se se gaisang sa RnB kwa moletlong wa bo 14 wa Diawate tsa Mmino tsa Metro FM . Moragonyana o ne a tlogela TinismDotc0m mme a dirisana le Zephbeats Studios.

## Ditshupiso
Nomantu Nkomo-Ralehoko

**Nomantu Nkomo-Ralehoko** (o o tshotsweng ka Seetebpsigo a le malatsi a robabobedi ngwaga wa 1966) ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa le leloko la African National Congress. O berekile e le mokhanselara wa Gauteng wa botsogo le boitekanelo fa e sale ka Phalane 2022. E ne e le mokhanselara wa madi go tswa ka Motsheganong 2019 go tsena Phalane 2022. Nkomo-Ralehoko o ne a tlhophiwa go ya palamenteng ya Gauteng ka Seetebosigo 1999.

O berekile ka nakwana e le mokhanselara wa thuto ka Motsheganong 2019. E ne e le mothusa motsamaisa dipuisano tsa palamente ya Gauteng go tswa ka Mopitlo 2018 go tsena Motsheganong 2019. Nkomo-Ralehoko gaoe e ne e le mokhanselara wa Gauteng wa temothuo le tlhabololo magae ka Motsheganong go tsena Seetebosigo 2009.

## Botshelo jwa a le mmotlana le thuto
Nkomo-Ralehoko o tshotswe ka ngwaga wa 1966 kwa Ngcobo kwa Kapa Botlhaba. O alogile ka matric go tswa ka Nyanga Senior Secondary School. Morago ga matric o ne a fudugela kwa kgaolong ya Transvaal kwa raagwe a neng a nna teng. O ithutetse office administration kwa Vaal College. Ka ngwaga wa 1988, o ne a simolola go bereka kwa cosatu house. Monnawe o ne a berekela lekgotla la babereki ba dikago. O ne a emelela monnanwe fa a le mo malatsi a boitapoloso a botsetsi.

## Metswedi
Celine Dion

thumb|Motaki wa mmino Celine Dion
**Céline Marie Claudette Dion** (o bonwe ka di 30 Mopitlwe 1968) ke seopedi sa kwa Canada. E bidiwa " Queen of Power Ballads ",  maatla a gagwe, a a nang le bokgoni jwa setegeniki le ditiro tsa gagwe tse di atlegileng mo kgwebong di nnile le tlhotlheletso e kgolo mo mminong o o tlwaelegileng . Ka direkoto di feta dimilione di le 200 tse di rekisitsweng lefatshe ka bophara, Dion ke motaki wa dikgatiso yo o rekisiwang thata wa kwa Canada, motaki yo o rekisiwang thata wa puo ya Sefora, le mongwe wa bataki ba mmino ba ba rekisiwang thata ka nako tsotlhe .

O bonetswe kwa lapeng le legolo kwa Charlemagne, Quebec, Dion one a tlhagisiwa ke motsamaisi wa gagwe le monna wa gagwe,Rene` Angelil, le go tlhaga jaaka naledi ya basha kwa nageng ya gagwe ya selegae le dialobamo tsa puo ya seesemane di le robedi ka ngwaga tsa bo 1980. O ne a amogelwa kwa dinageng tse dingwe ka go fenya Kgaisano ya Dipina tsa Eurovision ka 1988, koo a emela Switzerland ka pina ya " Ne partez pas sans moi " . Dion o ne a tswelela go golola dialebamo di le lesomepedi tsa puo ya Seesemane . Dion o ne a tselela go golola di alobamo dile 12 . *[[:en:The_Colour_of_My_Love|The Colour of My Love]]* (1993), Falling into you (1996), Let's talk about love (1997), *All the way...* A Decade of song(1999), tsotlhe di mo gare ga dialebamo tse di rekisiwang thata ka nako tsotlhe . Lenaane la gagwe la dipina tse di tumileng thata le akaretsa " Beauty and the Beast ", " The Power of love ", " Think twice ", " To Love You More ", " Because You Loved Me ", " It's All Coming Back To Me Now ", " All By Myself ", " I'm Your Angel ", " That's The Way It Is ", " I'm Alive " le " My Heart Will Go On" —setlhogo sa filimi ya 1997 *ya Titanic*, e e leng pina ya bobedi e e rekisiwang thata e e dirilweng ke mosadi.

## Ditshupiso
Mmolai Kau

thumb|Killer Kau
 **Killer Kau** o bonwe ka ngwaga wa 1998 Phukwi a tlhola malatsi a le tlhano kwa Soweto,Aforikaborwa.O goletse kwa kerekeng a opela pele ga a ka tsenela khwaere ya kereke ya Stay PC,a opela baritone.O ne a tswelela gape go tsenela khwaere ya banna ba Diopedi tsa Soul tsa Aforika tsa Legodimo.

Tiro ya gagwe ya mmino e simolotse fa a ne a ntse a tsena sekolo le fa a ne a kwala marematlou ka ngwaga wa 2017.O ne a itsege thata fa a ne a phouseta bidio a opela pina ya gagwe ya "Tholukuthi Hey",e e neng ya anama thata mme e ne ya gapa tlhokomelo ya ga DJ Euphonik.

## Ditshupiso
Botshelo jwa Suite mo Deke

thumb
***The Suite Life on Deck*** ke motshameko wa metlae wa basha wa kwa amerika o o tlhamilweng ke danny kallis le jim geoghan, mme wa tlhamiwa ke kallis le pamela eells o'connell . motseletsele ona o ne wa gaswa mo tšhaneleng ya disney go simolola ka kgwedi ya lwetse ka di 26, 2008 go fitlhelela ka kgwedi ya  motsheganong ka di 6, 2011. ke motseletsele wa difilimi tsa *the suite life of zack &amp;amp; cody* . motseletsele ona o latela bana ba bonweng ele mafatlha e bong Zack le Cody Martin le mojaboswa wa hotele eleng lefelo la go itapolosa le le itsegeng ka  london tipton mo lefelong le lesha, e leng ss , kwa ba ithutang kwa moseja wa lewatle  kwa Sekolong se Segolo se se itsegeng ka leina  seven seas mo ba kopanang le bailey pickett fa rre moseby a laola sekepe, sekepe se tsamaya lefatshe ka bophara go ya kwa merafeng e farologaneng e jaaka Italy, fora, gerika, india, sweden le united kingdom kwa badiragatsi ba itemogelang ditso tse di farologaneng, ditiragalo tse di kgatlhang le maemo. 

## Ditshupiso
Agnes Jeruto Barsosio

**Agnes Jeruto Barsosio** ke moatlelete wa kwa Kenya le motabogi wa marathone. O tshotswe ka ngwaga wa 1983. O gaisana le setlhopha sa bosetšhaba sa Kenya mme o emela Kenya mo dikgaisanyong tsa boditšhabatšhaba tsa diatleletiki. 

Barsosio o ne a neelwa thibelo ya dingwaga di le tlhano go tswa mo kgaisanong ke Athletics Integrity Unit ka kgwedi ya Lwetse ka ngwaga wa 2023 ka ntlha ya tlolo molao ya doping.

## Tiro
Ka ngwaga wa 2008, o ne a nna moatlelete wa bobedi yo o neng a le botoka thata kwa Lille Half Marathon mme a fenya Foulees Monterelaises. O ne a feleletsa e le wa bobedi mo lobelong lwa dikilometara di le 10 kwa Taroudant. Mo go one ngwaga oo, o ne a tsenela Düsseldorf Marathon mme a fenya kgaisano eo. Ka kgwedi ya Moranang ya ngwaga wa 2012, Agnes o ne a tsenela kgaisano ya 10th Metro Group Marathon Düsseldorf. E ne e le lekgetlho la ntlha a tsenela marathone mme o ne a fenya ka bobedi mme a tlhoma rekoto e ntšha ya tsela ka nako ya 2:25:49, a feta rekoto ya pele ka nako e e ka fa tlase ga motsotso.

Ka kgwedi ya Motsheganong e le borataro (6) ka ngwaga wa 2017, Barsosio o ne a gaisana mo kgaisanong ya borataro ya halofo ya marathone ya České Budějovice e e neng e tshwaretswe kwa České Budějovice, Czech Republic. O ne a fenya mme a tlhoma rekoto e ntšhwa ya tsela ka nako ya 1:09:53 morago ga go fenya baatlelete ba bangwe ba basadi ba Kenya, Rebecca Cheris le Lucy Wangui Kabuu. Ka kgwedi Seetebosigo e thola boraro (3) ka ngwaga wa  2017, o ne a gaisana mo Budweis half marathon, koo a fitlheletseng rekoto e ntšhwa ya 01:09:56.Ka kgwedi Seetebosigo e le masome a mabedi le botlhano (25),ka ngwaga wa  2017, o ne a tlhoma rekoto e ntšha ya lobelo mo kgaisanong ya borataro ya Ceske Budejovice Half Marathon, IAAF Gold Label Road Race, ka nako ya rekoto ya 1:09:53. Katlego eno e ne ya roba rekoto ya nako ya 1:10:40 e e neng e tlhomilwe ke Ashete Bekere wa kwa Ethiopia ngogola.

Ka kgwedi ya Lwetse ka ngwaga wa 2023, Barsosio o ne a neelwa thibelo ya dingwaga di le tlhano ka ntlha ya go tlola molao wa anti-doping o o amanang le dipharologano mo Passport ya gagwe ya Athlete Biological. Thibelo ya gagwe ya dingwaga di le thataro e ne ya fokodiwa ka ngwaga o le mongwe ka a ne a dumela gore o tlodile melao.

## Metswedi
Donald Trump

thumb|O tumile mo metsweding ya dikgang
**Donald John Trump** (o bonwe ka ngwaga wa 1946 Seetibosigo 14) ke radipolotiki wa Moamerika, motho yo o tumileng mo metsweding ya dikgang, le rakgwebo yo e leng moporesidente wa bo 47 wa United States . E ne e le leloko la Lekoko la Repaboliki, e ne e le poresidente wa bo 45 go tloga ka 2017 go ya go 2021.

O tsholetswe mo lelapeng le le humileng kwa New York City, Trump o ne a aloga kwa Yunibesithing ya Pennsylvania ka 1968 ka dikirii ya bachelor's mo go tsa ikonomi. O ne a nna moporesidente wa kgwebo ya lelapa la gagwe ya dikago ka 1971, a e bitsa Trump Organization, mme a simolola go reka le go aga dikago tse dikgolo, dihotele, dikhasino le mafelo a go tshameka kolofo. Gape o ne a simolola dikgwebo tse dingwe, tse dintsi tsa tsone di ne di na le laesense ya leina la ga Trump, mme o ne a dira dikopo tsa go phutlhama ga dikgwebo di le thataro ka dingwaga tsa bo1990 le bo2000. Go tloga ka 2004 go fitlha ka 2015, o ne a tsamaisa lenaneo la thelebishene la The Apprentice, mme seo se ne sa dira gore a itsege e le ramatlotlo. Trump o ne a fenya ditlhopho tsa moporesitente tsa 2016 kgatlhanong le moemedi wa Democratic Party Hillary Clinton, ka a ne a itshupa e le motho yo o sa tseyeng letlhakore mo dipolotiking.

## Ditshupetso
Thekenologi

thumb|Baithute ba berekisa dikhumpita
**Thekenologi** e fetotse thata matshelo a rona mo segompienong. Go dilo di le dintsi thata tse e leng gore di fetogele mo matsheong a rona go simolola ko bogologolong go fitlhelela mosegompoenong. Go dilo di le dintsi go tshwana le gore mo segompienong ga go sa tlhola go na le dilo tsa gore ge o batla go romelela motho lekwalo kgotsa molaetsa be o dirisa poso mo segompienong o tsaya mogala wa letheka fela be o mo romelala . Mo nakong e re leng mo go yone sengwe le sengwe se bonolo thata go tshwana le gore re o batla go itse dilo tse dingwe kgotsa o batla go fitlhelela dilo dingwe o kgona fela go dirisa mafaratlhatlha a gago ka mogala wa letheka. 

Thekenologi e re tlhama le botlhale mo segompienong jaaka go tshwana le go ithutela dithuto tsa gago ntse o saye ko sekolong, o kgona fela go dirisa mafaratlhatlha a gago fela ntse ole ko gae.E re tlhama le bolhale mo dipuong tse dingwe jaaka le go ithuta sejatlhapi le di puo tse dingwe.Thekenologi e bonolo e bile e re fatlhola la mo dilong tse dintsi mo segompienong.                                 

## Ditshupiso
Puo

thumb|Puo ya matsogo
**[[Puo]]** ke peo le thulaganyo e e rulagantsweng ya tlhaeletsano e e nang le thutapuo le peo yatlotlofoko. Ke yona tsela e eleng ya konokono e batho ba fetisang bokao le molaetsa ka yona, ka go bua le ka puo ya diatla, mme gape le ka go kwala.Puo ya batho e tlhomololwa ke go farologana ga yona  ka ditso le hisitori, Le dipharologano tse di bonalang tse di lemogilweng fa gare ga ditso le go kgabaganya nako. Dipuo tsa batho di na le dipharologantsho tsa go ntsha dikuno le go sutiswa mo lefelong le o le tlwaetseng, tse di kgontshang go tlhama dipolelo tse di sa feleng, le bokgoni jwa go kaya dilo, ditiragalo le dikakanyo tse di seng teng ka jaanong mo puong. Tiriso ya puo ya batho e ikaegile ka tumalano ya loago mme e bonwa ka go ithuta.

## Ditshupiso
Delilah Asiago

**Delilah Asiago** (o tshotswe ka kgwedi ya Tlhakole e le masome a mabedi le bone (14) ka ngwaga wa 1972) ke moatlelete wa mosadi yo o tlogetseng tiro go tswa kwa Kenya. O ne a rata go taboga sekgala se seleele, go akaretsa le marathone.

O ne a kganelwa dingwaga di le pedi morago ga gore a tlhatlhobiwe a fitlhelwa a dirisitse diokobatsi tsa doping ka nako ya ngwaga wa 1999 Saint Silvester Race.Le fa go ntse jalo, o ne a santse a le matlhagatlhaga ka ngwaga wa 2006 fa a ne a fenya Dubai Marathon.

Asiago o tshwere rekoto ya lefatshe ya go taboga ka tsela ya 4-Mile le 12-Kilometer.O ne a fiwa sekgele sa "Road Racer of the Year" ka ngwaga wa 1995 ke Running Times.

## Dikgaisano tsa boditšhabatšhaba

## Mabelo a mo tseleng

* 1995 - Falmouth Road Race, 1st
* 1995 - Steamboat Classic, 1st (time 19:28, a 4-Mile world record)
* 1995 - Bay to Breakers, 1st, (time 38:23, a 12-km world record)
* 2002 - Great Lake Marathon, 1st 
* 2003 - Nairobi Marathon, 2nd
* 2004 - Rotterdam Marathon, 6th (time 2:37:24, her personal record)
* 2005 - Nairobi Marathon, 6th
* 2006 - Dubai Marathon, 1st
* 2006 - Salt Lake City Marathon, 3rd

## Metswedi
Rebeka Malope

thumb|Rebeka Malope
**Batsogile Lovederia** " **Rebecca** " **Malope** ( o bonwe ka 30 Setibosigo 1968  ) ke seopedi sa mmino wa efangele sa Aforikaborwa . O itsege jaaka "Kgosigadi ya Efangele".  Tiro ya gagwe ya mmino e tsaya dingwaga di feta masome a mararo. O rekisitse bo nyenyane jwa dialebamo di le dimilione di le 10 lefatshe ka bophara,  mme seno se mo dira mongwe wa ba rekisi ba gospel ba ba kwa godimu  thata ka nako tsotlhe. Bontsi jwa dialebamo di le 36 tse a di golotseng di fitlheletse maemo a polatinamo e ntsi. 

O ne a tshwara lenaneo la gagwe la thelebišene le le kopantsweng, *e leng ke nako ya efangeli*, fa gare ga 2004 le 2019.  Ka 2013 e ne e le mongwe wa baatlhodi mo *lenaneong la Clash of Choirs la [[Aforikaborwa]]* . 

Ka ngwaga wa 2021 Moporesitente Cyril Ramaphosa o ne a mo tlotla ka Sekgele sa Ikhamanga (OIS), ka ntlha ya seabe sa gagwe se se tlhomologileng mo mminong wa Aforika Borwa.

## Ditshupiso
Lerato

thumb|Mme o bontsha lerato  mo ngwaneng
**Lorato** ke maikutlo a  akaretsang kgogedi e e nonofileng, lorato, kgolagano  e ya maikutlo kgotsa go amega ga batho, diphologolo kgotsa dilo.  E tlhaga ka ditsela tse dintsi, e e akaretsang mefuta e e farologaneng ya maemo kana maikutlo  a nonofileng le  a siameng   le a tlhaloganyo, go tswa mo bontleng le monate jwa lorato lo lotswang kwa godimo thata. mokgwa o o siameng wa lorato lo lo tseneletseng thata lwa batho ke go ratana le go thusana go sa tlhaole ka mmalo kana tsone dingwaga, go ya kwa monateng o o bonolo thata o o tswang mo motsweding wa maikutlo a boteng jwa pelo le maikutlo .  dikao tsa mefuta e frologanengwa jaaka lorato lwa mme lo farologana thata le lorato lwa molekane. lo lo farologaneng le lorato lwa dijo .lorato le mefutafuta gona le lerato la dijo,lerato la madi,thulo,diphlogolo,dikago jalo le jalo.

Lorato lo  siameng gape la lwa  siamang, bontle jwa lerato bo monate ko tshimolong,mme bo setlhogo ko bofelong bo botlhoko,  lorato —mo nakong e ntsi go  amega ka motho o ratang thata  mme lorato lwa makatsa thata ka gore lea ruta dilo tse difaloganeng,jaaka go amogela,go thusa,le gone go thusa.go gola semoyeng."—mme bosula jwa lone bo emela phoso ya boitsholo ejo botshwanang le , bogagapa, bopelotshetlha, . &#x5B; ** &#x5D; Gape e ka tlhalosa ditiro tsa kutlwelobotlhoko le tsa lorato mo bathong ba bangwe, mo mothong ka boene kgotsa mo diphologolong.  Ka mefuta ya lone e e farologaneng ya lorato lo dira jaaka motsamaisi yo mogolo wa dikamano tsa batho, mme ka ntlha ya botlhokwa  jwa tlhaloganyo e edileng lerato le godisa tsela e ditlhaloganyo di naganang ka tengle ona maikutlo akwa tlase a kgonang go laolegang sentlemo  .   Lorato ke selo se sentle se se tlhokang maikarabelo ,boitshoko,kutlwano ,bopelontle jalo jalo.

## Ditshupiso
Stella Barsosio

**Stella Barsosio** (o tshotswe ka kgwedi ya Mopitlwe e le lesome le bobedi (12) ka ngwaga wa  1993) ke motabogi wa sekgala se seleele wa kwa Kenya. Ka ngwaga wa  2021, o ne a fenya Rotterdam Marathon.

Ka kgwedi ya Tlhakole e le borataro (6) ka ngwaga wa 2023, go ne ga itsisiwe gore Barsosio o ne a ileditswe dingwaga tse pedi ke Anti-Doping Agency ya Kenya morago ga go tlhatlhobiwa ka trimetazidine. O ne a kgaolwa go tswa mo tirong go tloga ka kgwedi ya Phatwe e le lesome le bosupa (17) ka ngwaga wa  2022.

## Tiro
Ka ngwaga wa 2016, Stella Barsosio o ne a fenya Belgrade Marathon ka nako ya 2:43:41.

Ka ngwaga wa 2017, o ne a fenya Cracovia Marathon ka nako ya 2:33:01, le Skopje Marathon, a tlhoma rekoto e ntšha ya tsela ya 2:33:42.

Ka ngwaga wa 2018, o ne a feletsa a le mo maemong a bobedi mo Singapore Marathon, mme ka ngwaga wa 2019, o ne a feletsa a le mo maemong a bobedi mo kgaisanong e. Ka ngwaga wa 2019, Barsosio o ne a fenya Sydney Marathon, a tlhoma rekoto e ntšha ya 2:24:33, mme a fetsa mo maemong a bobedi kwa Rotterdam Marathon.

## Metswedi
Go dirisa metswedi ya dikgang kgotsa inthanete e maleba

thumb|Metswedi ya dikgang
**Ka nako eo**, metswedi ya dikgang' e ne e dirisiwa thata go buisana le batho, go ba naya dikgang le go ba ruta mme go ne go itumedisa thata ka gonne fa re ne re le bana re ne re kopana le lefatshe le lesha la go bua le ba lelapa le batho ba re ba ratang ka go kwala mafoko a se kae fela mo mogaleng wa letheka mme o ne o tla bona dikarabo ka bonako, go ne go itumedisa go ithuta go dira dilo o le nosi kgotsa go thusiwa ka tiro e e thata ya sekolo e batsadi ba rona ba neng ba sa e tlhaloganye. E ne e le sengwe se se tshwanetseng go itumelela go nna karolo ya sone.

Jaanong ka 2025, gotswa fa e sale e tlhagisiwa dilo di le dintsi di fetogile bana ba a tshwenngwa, go bapadiwa matshelo a a phatsimang, batho ba le bantsi ba a tsiediwa letsatsi le letsatsi ka ntlha ya seo, mme nako ele ntsi e senngwa ke basha letsatsi le letsatsi ka go  leba batho ba bangwe ba tshela matshelo a bone mme ba eletsa gore e ka bo e le bone ba tshela matshelo ao, mme seo se felela ka gore ba tshwenngwa ke kgatelelo ya maikutlong. Go na le dilo tse di siameng le tse di sa siamang ka inthanete le metswedi ya dikgang gompieno tse di thulanang. Dikarolo tse di siameng e ka nna gore jaanong go na le ditshono tse dintsi tse di leng teng di bonala ka bonako le gore go na le mafelo a mantsi a thuto. Metswedi ya tshedimosetso ya loago kgotsa Inthanete e tshwanetse go dirisiwa ka kelotlhoko le maikarabelo, ka jalo go tshwanetse ga dirwa katiso le ditekanyetso mo bathong go ba tlhomelela gore ba se ka ba nna batswasetlhabelo ba ditlamorago tsa yona tse di sa siamang fa naga ntse e lwantshana le dikgaogano' tsa dijithale le go fudugela kwa 4IR.

## Ditshupiso
Naom Jebet

**Naom Jebet** (o tshotswe ka kgwedi ya Moranang e thola botlhano (5) ka ngwaga wa 1994) ke motabogi wa sekgala se seleele wa kwa Kenya yo o itsegeng ka go taboga mo tseleng, go akaretsa marathone le halofo ya marathone. O fentse dikgaisano di le dintsi tsa marathone tsa boditšhabatšhaba mo tirong ya gagwe.

## Tiro
Naom Jebet o simolotse go dira letshwao la gagwe mo mabelong a ditsela a boditšhabatšhaba kwa bokhutlong jwa ngwaga wa 2010. Ka ngwaga wa  2019, o ne a fitlhelela rekoto ya gagwe e e gaisang mo sephatlong sa marathone kwa Copenhagen Half Marathon, a dira 1:08:08.O ne gape a fetsa a le wa borobedi kwa Ras Al Khaimah Half Marathon mo ngwageng oo ka nako ya 1:08:19, e e neng e le phitlhelelo e e nonofileng mo kgaisanong e e nang le kgaisano e kgolo.

Jebet o bone diphenyo tsa gagwe tsa ntlha tsa marathone ka ngwaga wa 2020 le ngwaga wa 2021. O ne a fenya Wizz Air Sofia Marathon ka ngwaga wa 2020 ka nako ya 2:28:38, a latelwa ke sebaka sa bobedi kwa Maratón BP Castellón ka 2:27:56.Ka ngwaga wa 2021, o ne a tsaya maemo a ntlha kwa Marathon Varna (2:33:08) le Marathon Stara Zagora (2:32:04).

Ka ngwaga wa 2023, Jebet o ne a bona phenyo e kgolo kwa Nairobi City Marathon, a fenya ka nako ya gagwe ya 2:23:33, e e neng e le rekoto ya tsela.O ne gape a fetsa a le wa borobedi kwa Frankfurt Marathon ka ngwaga oo, a rekota 2:26:48.

Jebet o ne a tswelela ka go fenya ka ngwaga wa 2024, a bona phenyo kwa Zurich Rock 'n' Roll Running Series Madrid Marathon ka nako ya 2:26:20.Moragonyana mo ngwageng oo, o ne gape a fenya Porto Marathon ka nako ya 2:30:00.

## Ditiragalo tse di di gaisang tsotlhe
Marathon -2:23:33 (Nairobi, 2 July 2023)

Half Marathon -1:08:08 (Copenhagen, 15 Lwetse 2019)

10 Kilometres Road -31:49 (15 Moranang 2017)

## Metswedi
Visiline Jepkesho

**Visiline Jepkesho** (o tshotswe ka kgwedi ya Sedimonthole e le masome a mararo (30) ka ngwaga wa 1989) ke motabogi wa sekgala se seleele wa kwa Kenya. O ne a gaisana mo kgaisanong ya marathone kwa 2015 World Championships in Athletics le ka ngwaga wa 2016 Summer Olympics.

O simolotse tiro ya gagwe ya go taboga mo tseleng ka ngwaga wa 2013 mme a fenya kgaisano ya Darıca Half Marathon. O ne a simolola go taboga marathone kwa Milan Marathon ka ngwaga wa 2014, mme a fenya ka nako ya 2:28:40. O ne a nna le diphenyo tse dingwe tse pedi tsa maemo a a kwa godimo mo ngwageng oo, a fenya podiamo kwa Gifu Seiryu Half Marathon le Lisbon Marathon, a tlhoma rekoto ya gagwe ya 1:10:53 le 2:26:47 mo tseleng.

O ne a tsenela lebelo la maemo a a kwa godimo la ngwaga wa  2015 Paris Marathon mme a tsena mo go ba bararo ba ba kwa godimo ka nako ya 2:24:44. Seno se ne sa dira gore a tlhophiwe lekgetlho la ntlha go ya kwa dinageng di sele. Kwa tshimologong ya ngwaga wa 2016 o ne a tswa mo marathong a gagwe a ntlha (a palelwa ke go fetsa sekgala kwa Nagoya Women's Marathon), mme a boa a fenya gape kwa Paris Marathon.

Ka ngwaga wa 2018 o ne a roba rekoto ya Ljubljana Marathon ka nako ya 2:22:58.

## Metswedi
Tlhokego ya motlakase

thumb|Tsamao ya motlakase
**Motlakase** maranyane a a sa bonaleng mme a kgona go tsenya nonofo ya go dira mo di dirisweng tsa mefuta,e bile a kgona go tukisa mabone,go fetlhiwa ka metsi, magala.Tlhokego ya motlakase mo malapeng a mangwe ke tlhoba boroko ka gonne a nale masea, ka jalo masea a sokodisa fa motlakase o seo ka ba tshaba lefifi.Bontsi jwa baswa ga ba tlwaela go gootsa molelo ka ba itlwaeditse go dirisa setofo sa motlakase.Tsamao ya motlakase e dira gore motse o nne lefifi ka re tlwaetse go nna mo leseding.Go tlhoka motlakase go utlwisa botlhoko ka gonne magodu a re utswetsa megala ya metlakase ,metse e mengwe ke tlhoba boroko ka baatsenelelwa mo lelefing.Fa motlakase o seo ga gona tshireletso e kelo mo motseng.

## Ditshupiso
Botlhokwa jwa ditlhako

thumb|Botlhokwa jwa setlhako
**Ditlhako** di botlhokwa thata mo bathong botlhe batho ba ka se tsamaye mafelo a mantsi a farologaneng ba sa dirwala.Motho fa a sena ditlhako o fetwa ke mabaka a le mantsi ka gonne a ka se kgone go tsamaya ka dinao goya kwa a batlang goya teng . fa o le motho o tshwanetse go nna le ditlhako tsa gago ka go nne re le batho maoto a rona ga a lekane ,ka gonne ga o kitla o kgona go rwala setlhako se sa go lekane o ya kwa mafelong a botlhokwa .Ga o kake wa kgona go tsamaya sebaka sa di ura di le pedi kgotsa go feta ka maoto o tshwanetse go netefatsa gore o rwele ditlhako,o ka seka wa tsamaya ka dinao mo mmung letsatsi le fisa ka gonne maoto a tlile gosha ka fa tlase.fa o le motho oka se etele batho ntle le ditlhako ka gonne o lebeletse gore ba tlile go bua dipuo tse di sa jeseng di welang ,ka jalo o tshwanetse go rwala selhako go tswa mo mothong gore o rwala sa mofuta ofe se ena a se rwalang . Ditlhako di mefuta e farologaneng go na le tsa bana ba basimane mme  basetsana,banna le basadi le bona ba na le tsona .

Fa o sena ditlhako o ka se kgone go tsamaya mo mafelo a go tshwana le bo teropo,sekolo,Gautengle kwa tirong ka  ntha ya gore gaona ditlhako.Go na le di tiro tse e leng gore motho o tshwanetse go di rwala fa a apere junifomo ya gagwe ya tiro le bana ba baithuti ba rwala ditlhako tsa bona tsa sekolo go ya sekolong .Barutabana bone gantsi ga bana junifomo ba apara diaparo tsa bona ka ditlhako tse ba di batlang mme morago ba tlabo ba rwele ditlhako.Go na le ditlhako tsa go taboga tse di dirisiwang ebile go na le mo aparo wa teng gore fa motho a taboga a seka a kgorolosega.Go le gantsi ditlhako di dirilwe ga ya ka di tiragalo tsa go tshwana le manyalo,moletlo,kereke le kwa dintshong le mo aparo wa di tiragalo tseo o teng ke ka moo ditlhako di leng.

 botlhokwa.

## Ditshupiso
Ntlo ya Ditopo

thumb|Ntlo ya Ditopo
**Ntlo** ya Ditopo ke lefelo la batho ba ba tlhokafetseng,lefelo le se simologile bogologolo ka ngwaga wa 1865, ba beiwa teng go netefatsa gore ba bolokesegile ka di nako tsotlhe go fitlhelela ba lelapa la bone batla go ba tsaya ba ba isa kwa marobalong a bone a bofelo.Botlhokwa jwa Ntlo ya Ditopo ke gore fa mongwe a tlhokafetse ba mo tsenya mo Setsidifatsing go fitlhelela batsadi kgotsa ba losika la gagwe ba mmona.Lefelo le ke lefelo le ba phepafatsang setopo le go netefatsa gore o itekanetse gore ba kaya go mo robatsa.

Lefelo le o ka le bona kwa Sepetlele le kwa legaeng la ditopo, le bolokesegile ka go nne le nale melawana, ba tsaya batho botlhe ka go lekana.Monate wa ntlo ya ditopo ke gore ba kgona go baya setopo go fitlhelela ba ya go mo robatsa kgotsa le nna le madi a go mo robatsa.

## Ditshupiso
Saense ya Boroko

thumb|Ga gona kgomo ya boroko
***Saense ya Boroko*** (Sefora: , e e bidiwang *Saense ya Ditoro*) ke filimi ya metlae ya 2006 ya saense e e sa tlwaelegang e e kwadilweng le go kaelwa ke Michel Gondry . Filimi eno e e tshamekiwang ke Gael García Bernal,Charlotte Gainsbourg,Miou-Miou le Alain Chabat, mme e tswa mo kgannyeng ya pele ga go robala e e kwadilweng ke Sam Mounier,a nako eo a le dingwaga di le 10.

## Ditshupiso
Lelomo la Lily

thumb|Lelomo la Lily
**Leina** Lily bokao jwa lona bo tswa kwa sejatlhaping sa bogologolo "lilie", go tswa Latin lilium le go tswa mo Greek lerion. Gotswa tlholegong leina Lily letswa ko puong ya se Hebere eleng lefoko "Shoshannah", le le adimilweng gotswa kwa Egepeto. Leina le ile la tuma thata mo lefatsheng le mo ditsong tsotlhe lefatshe ka bophara. Lily jaanong ke leina le le tumileng la basetsana, le maina a a jaaka Susanna, Susan, Suzette otlhe a kaya Llily le one. Lelomo la Lily  gantsi le amana le bophepa, tsosoloso. Mo tumelong ya sekresete, Madonna Lily e kaya bophepa jwa ga Maria. Lily ke lelomo la bosechaba la kwa Itali ebile le tsentswe mo                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        letshwaong la naga, e kaya kopano le kagiso.

Mofuta mongwe le mongwe wa Lily o tshwere bokao jo bo farologaneng. Mme bokao jo bo tumileng segolo ke bophepa le tsosoloso. Botshe le bontle jo bo seng molato jwa lelomo la Lily bo le file kamano ya botshelo jo bo phepa le tsosoloso. Lefa bokao bo farologana goya ka mmala wa Lily. **Mmala e e farologaneng ya Lily ke e:**

* Lily e Tshweu
* Lily e Khibidu
* Lily e Serolwane
* Lily e Pinki
* Lily e Namune
* Lily e Phepole

## Ditshupiso
Kgatelelo ya bana le baswa mo nageng ya rona

thumb|Go ema kgatlhanong le tshotlakako ya baswa
**Bogologolo** tala fa maje a santse a tobetsega,go ne go na le kutlwano le kutlwelobotlhoko.Go le kana re tshela mo lefatsheng le le senang boutlwelobotlhoko.Bana le baswa ba segompieno ba tshela ka letshogo la gore"Fa e le gore go latela nna",gonne borre ba gataka ditshwanelo tsa basadi tsa go tshela ka go ba bolaya le go ba betelela.Tota re le setshaba re tshwanetse go ema kgatlhanong le se,re dire ka bojotlhe go fenya kana go fokotsa bogale jwa polao ya basadi le bana.kana kgetsi ya tsie e kgonwa ka go tshwaraganelwa,tiro e nna bonolo fa re thusana.Tota re tshela ka letshogo, merafe,dinaga ka go farologana ga tsona,thuso ya lona ka go ema kgatlhanong le polao ya basadi e ka dira pharologano  e e tseneletseng ka gonne re le bangwe re ka se fenye.Tla re lekeng go ithuta go ntsha se se mo mafatlheng,re tlaleye fa go kgonagala ,le tse dingwe tse di ka diriwang go fedisa se.

Kana re feleletsa re felelwa ke maano re le basadi,re feleletsa re nna le kgatelelo e e tseneletseng ya monagano wa go batla go ipolaya ka gonne re bona seo se le botoka thata go na le go emela go betelelwa pele o ka bolaiwa ke motho yo mongwe.Thuso go tswa go ba lefapha la sepodisa ga e dire go tlala seatla,mme kopa ke gore ba leke go tsenya marapo dinameng ka go ema kgatlhanong le mathata a re tshwaraganeng le ona re le batswasetlhabelo.Borre,re le basadi re kopa tlhokomelo go tswa kwa go lona,re kopa gore le sekegeleng matshwenyego a rona tsebe ,re tlhaloganyaneng pele fa le ka nagana go itsela molao mo diatleng tsa lona.

Phokotsego mo dikgweding tse di tlang ka ga polao ya basadi le bana e ka bontsha fa tota ngongorego ya rona e fitlheletse dipelo le megopolo ya lona.Re tlhoka go tshela ,re tshelele bana le bagolo ba rona. Keletso tsa rona, bontsi jwa rona ke go dira batsadi ba rona motlotlo pele fa re ka raga kika.Ga re batle bana ba rona ba tshele botshelo Jo re bo tshetseng, re batla go dira pharologano e e tseneletseng, mme seo ga se kgonagale ka ntlha ya maitsholo a lona.Ruri re lapile re feletswe le ke maano ,go setse fela lona gore le ipoleleleng ka melomo ya lona gore go lekane.Le tsholotse madi a mantsi tota ,le robile malapa ka bontsi dipelo, a e nne gore "go lekane".Re utlwile e le ruri. 

## Ditshupiso
Boagisane ba gompieno ga bo sa tswana le jwa maloba

thumb|Boagisane ba gompieno
Boagisane jwa gompieno ga bo sa tshwana le jwa maloba ele ruri.Boologolo  ba agisana bane ba utlwana, ba thusana ebile bana le tirisano mmogo .Ene ere fa osena selo ,o kgona go ka adima kana wa kopa kwa go mo agisane wa gago, le fa oya golo gongwe one o kgona go kopa moagisane a go salele le ngwana.Lefa o kaya golo gongwe ka lepotla potla,moagisane one a kgona go ka go fulosetsa di aparo tsa gago kwa terateng.Ene ere fa ngwana a dirile phoso one o mo kgalema ,ka gonne ngwana sejo wa tlhakanelwa.

Gompieno jana ba agisane ga ba sa dumedisana ebile ga ba tlo tlane.Fa o ka roma ngwana wa moagisane e tlabo ele  fa o rumutse  motho ,o tla go botsa gore o roma jang  ngwana wa gagwe ,ebile a go botsa gore wa gago ene okae .O kgona gore fa o seyo kwa  lapeng, wa fitlhela o senyeditswe kana o thubetswe o tshaba le go ka botsa moagisane gore a akana atswa a bone sengwe kana ana le motlhala wa gore go katswa go etsagetse eng, o tla bo a go botsa gore a o mo firile naa gore enne lesole la kwa ga gago kana jang.Le fa o ka bona ngwana wa moagisane a dira phoso ga o kitla o mo kalema kagonne otla bolelelwa gore ga se ngwana wa gago ebile wena ba gago ba go palela o shebane le ba bone.

## Ditshupiso
https://dailynews.gov.bw/news-detail/20977
Bolwetsi

thumb|Bokoa
**Bolwetsi** ke baerase eo e tlholegang mo mmeleng wa motho kgotsa mo tse dingwe tha ditshidi mme bo dire gore mmele o ikutlwe o sa itekanela.ke selo se seo se ka dirang gore o nne le ditlhabi mo mmeleng mme o palelwe ke dira tse dingwe tsa botshelo,ebile ke tlhopa boroko mo tse dintsi tseo di phelang gonne oka iphitlhela o dutse mo bolaong matsatsi ka go latelana ga bo setse bo koafaditse mmele sentle.Bolwetsi bo tlholwa ke fa o ka nna mo mafelo a a sa itekanelang a go tshwana le mafelo a anang le lerole,mafelo gonang le batho ba ba nang le megare go eo ka tshelaganang le tse dingwe.Tlhopa boroko e e dira gore bontsi bo iphitlhele bole ko maokelong mo eleng gona tsholofelo ya pholo e bonagalang teng e leng lefelo leo gonang le dingaka tseo di tlhaloganyang gore bolwetse jo bo mo mothong kgotsa mo ditshing dingwe bo ka okiwa ka mokgwa o ntseng jang malwetsi mangwe ke a fitlhegileng mo o ka fitlhelang osa bone thuso  o feleletse o itlhobogile.

## Ditshupiso
Metsi ke bophelo

thumb|Metsi ke botshelo ba rona
**Metsi** ke bophelo mo matshelong a rona. Motho mongwe le mongwe tshwanetse a dule a na le metsi mo mmeleng. Ga se batho fela ba eleng gore ba tlhoka metsi mo botshelong go dilo tse dintsi tse eleng gore di tlhoka metsi jaaka bo diphologolo ditlhare le lefatshe ka bolone le tlhoka metsi. Metsi re kanna ra tsaya jaaka kalafi mo matshelong a rona, a botlhokwa thata ka jalo re tshwanetse go dula re na le one mo tekologong e re dulang mo go yone na nako tsotlhe.Re sa lebale gore le gore metsi ke one a re direlang le dijo tse dingwe jaaka go tshwana le go jala dijalo mo dinageng tsa rona, le go dira dilo di le dintsi mo botshelong. Ntle le metsi mo mophelong ga go kitla go nna le bophelo.Re tshwanetse le go a  dirisa sentle re a atlhokomele. MoAfirika Borwa kgotsa mo nageng e o dulang mo go yone.O tshwanetse go dula o netefaditse gore mmele wa gago o dula o na le metsi ka jalo netefatsa gore tsatsi le letsatsi kgona motsotso le motsotso o nwa metsi.O kgontesise gore le di jalo tsa gago le tsone le dula di na le metsi se golo bogolo tse eleng gore di re fa dijo ka metlha.

Re se le bale gape gore o kgona le go tlhapa ka metsi go tlhatswa ,go apaya, go nwa le go kolomala go dilo di le dintsi thata tse eleng gore o ka di dira ka metsi . MoAforika Borwa gopola le gore ge o nwa metsi thata o tlile go nna le mmele o sa tshabelweng le ke malwetsi ka gonne masole a mmele tlabe a thusiwa ke mestsi.Re tshwanetse le go netefatsa le gore metsi a rona a dula a le phepha ka nako tsotlhe . Batswana are tlhokomeleng metsi a rona gore re tle re tshele Le go ruta a ka botlhokwa jwa metsi  mo lefatsheng ka bopharahttps://byjus.com/chemistry/importance-of-waterref>

## Ditshupetso
Moaparo wa bogologolo le wa gajana wa dikolo

thumb|Bana ba sekolo
**Bogologolo** ko dikolong gone go nale moaparo kgotsa meaparo o oneng o aparwa ka nako ya sekolo.Moaparo o,o ne aparwa ke bana kgotsa basetsana le basimane bao batsenang sekolo.Basetsana ba bogologolo bane ba apara mesese / didangari ka malaoso (Dihempe),Basimane bane ba apara marukgwe a maleele ka (dihempe)le ditae.Bogologolo ene ere fa ngwana wa sekolo akaya sekolong asa apara sentle o ne asa letlelelwa go tsena ka heke ya sekolo.Bana bane baitse gore faosa apara sentle goya ka molao wa sekolo gaokitla o letlelelwa go bona thuto ya letsatsi leo.

Gajaana kgotsa mo ngwageng tsa segompieno,ko dikolong basimane le basetsana meaparo wa sekolo gabasa tlhole ba e kgathalela gotlhe gotlhe.Bana ba kgona go ikela sekolong basa rulagana gago tliwa mo moaparong wa sekolo,sekao basetsana ba kgona goya dikolong mesese ya bone esa siama,basimane ba kgona goya sekolong ka marukgwe asa siamang gotshwana lefa a gagogile kgotsa baa sigile ko maotong.Bana ba dikolo  gabasa tlhole ba retsa molao wa barutabana,lefa barutabana ba leka goba fatlhotsa gore moaparo wa sekolo o botlhokwa gole kae gaba retse,mme gole jalo gase bana botlhe bao basa retseng kwa sekolong faba rotloetswa kaga moaparo wa bone,kajalo bana kgotsa basetsana le basimane ba dikolo baka rotloediwa thata gore moaparo bo botlhokwa thata segolo bogolo jang otsena sekolo kagonne fao tswile ka jarata ya sekolo gore o kgone o bonagale sentle gore otswa kae.

## Ditshupiso
Bosinyi

thumb|Kgotlatshekelo
**Bosinyi** ke ditiro tse dikotsi tse dileng gatlhano le molao mme di otlhaiwa ke puso. Bosinyi boka ditsela dile dintsi jaaka go bolaya, go tlhasela le go betelela e e welang kafatlase ga setlhopha sa bokebekwa jwa thubakanyo. Gonne le bosinyi jo bo welang ka fatlase ga bo kebekwa jo bo amanang le dithoto, jaaka "Buglary" le go utswa. Gape gona le bosinyi jo bo bidiwang bokebekwa jwa molala o mosweu " White collar crime" mme yona e akaretsa tsietso le go utswa madi. Mefuta e mengwe ya bosinyi eleng bokebekwa jobo rulagantsweng le bosinyi jwa go dira dilo ka thulaganyo eleng gonwa bo jalwa mo ma felong asa letlelesegang tiriso ya nnotagi le go betsha go goseng mom molaong le bokebekwa jwa mo khomputareng " Cyber crimes" mme gase bona bosinyi botlhe jo bo leng teng bona le me futa ele mentsi go ya ka di gaolo tse batho ba tshelang mogo tsona jaaka bosinyi jwa kwaa ditoropong bosa tswhane le bosinyi jwa kwa magaeng, mo eleng gore kwa ditoropong bosinyi boya gantsi ka go utwselwa madi.
thumb|Koloi ya mapodise
Bosinyi ga bo a siama ka  gonne bo sotla ka matshelo a batho, motse bosenya le isago. Gona le di tsela dile dintsi tse di dirisiwang go fokotsa gotsa go fedisa bosinyi, tsela yantlha ya go fedisa bosinyi kwa metseng kego kopana rele baagi renne le ditlhopha tse di lebeletseng bosinyi jaaka "CPF" le go i kokwanya rele morafe gonne letsela e baagi ba gonang go itsesane fa go na le bosinyi jo diragalang. Tsela engwe ya go thibela bosinyi ke gonna le sepodise se se gonang go dula se paterole. fa baagi baka kopana banna seoposeleseng mme bosinyi boka fokotsega gotsa rekabofetsa.

## Ditshupiso
Motse wa Bodibe

**Motse wa Bodibe** ke motse o o didimetseng thata go feta tidimalo ya nku.Motse o na matlo a teng a agilwe ka matlapa a masweu a le mantse mme a mangwe a agilwe ka ditena.Batho ba motse oo ba ratana thata ga gona kgogakgogan .Batho ba motse wq Bodibe ba tlhokometse motse wa bona thata ga o kitla o bona batho ba motse o ba lwana go le gantsi.  Motse wa bodibe matlona teng gole gantsi a agilwe ka matlapa a masweu  go dirisitswe le mmubu wa teng o mosweu go ka kopana matlapa.Kwa bodibe go nq le mafelo a batho ba dirang meriri ya bona kwa teng ba sa ye kwa teropong goya go dira meriri ya bona.

Batho ba kwa Bodibe bontsi jwa bona ba tsena kereke ya United Gospel Church U.G.C le fa ba bangwe ba tsena dikereke tse di farologaneng.
Bokotsi jwa molapo

**Molapo** o kotsi ebile ga o kotsi.Molapo o kotsi ka ntlha ya gore o tshotse matshelo a batho ba le bantsi o utlwisitse malapa a le mantsi botlhoko ka go ba tseela batho ba ba ratang ebile ba tshepetse mo gobona le fa go le jalo molapo o tshotse le matshelo a diphologolo.Bana ba le bantsi ba tshotswe ke molapo ka ntlha ya goya go tshamekela kwa go ona ba rumulela dilo tse di dulang kwa melapong mme ba bangwe ba tshotsee ke molapo ka ntlha ya gore tlabo ba rumilwe goya go ga metsi kgotsa go tsaya mmu wa molapo ba bo ba sa boe kgotsa ba bo ba bowa.Batho ba  ba tshwenyegang ka bongaka jwa setso ba sa batle goya kwa ba tshwanetseng go ya teng le bona bontsi jwa bona ba tshotswe ke metsi le fa ba bangwe ba sa tswewa ke metsi a molapo.
thumb|alt=Bokotsi jwa molapo|Molapo

Rona bontsi jwa rona re le batho re gola re itse gore ka ura ya sethoboloko ga re a tshwanela go feta kwa molapong kgotsa go a tumela kwa go ona ka ntlha ya gore batho ba tulo eo tlabo ba sa batle go tshwenngwa ke sepe ba batla gore ba itheetse.Molapo o siame ebile ga o a siama ka  ntlha ya gore ga o batle batho ba ba silafetseng ba tshamekela kwa teng ka ntlha ya gore tlabo ba silafatsa metsi mme morago ba tsamaya e be  mongwe ena o tlabo a ya a sa silafala mme metsi a mo tseye ka ntlha ya gore mong wa metsi o tlabo a tshagetse ka ntlha ya ditiragalo tseo.

Baporofeta le dingaka go le gantsi ke bona batho ba ba ratang go ya kwa metsing ka ntlha ya gore tlabo ba ya go phatlha teng ba isa le batho teng fa ba na le mathata ba  ba tsenya teng gore ba ba tlhapise gore batle ba immuloge kgotsa ba fokotsa mathata a bona.Melapo e farologane thata go na le diphororo,metsi a leshata,metsi a moela, magaga le a mangwe metsi a teng a na le maina a ona a baporofeta le dingaka ba a dirisetsang go iphekola ka ona le go phatlha kwa go ona .Molapo o thusitse batho ba le bantsi ka ntlha ya gore tlabo ba ya teng go ya go kopa tse ba di tlhokang kwa teng le kwa modimong le badimo, batho gompieno ba bone manyalo,ditiro,bangwe ba feditse dikolo ka ntlha ya goya go kopa teng mme ba ikiletse malatsi a le supa pele gaa ba ya kwa metsing.

Dingaka di kgona go bontshiwa metsi a ba tshwanetseng goya kwa go ona mo diponong gore ba ye go dira dilo tsa bona kgotsa ba ye go tsaya dilo tsa bona kwa teng mme ga ese bona fela le batho ba kgona go bontshiwa mme morago ba kope thuso mo dingakeng le baporofeta ka tseo tla bong ba di bontshiwa .Batho ba le bantsi mo nageng ya rona ya Aforikaborwa ba na le dineo tse di farologaneng ka jalo batho ba le bantsi ba tlhoka thuso ka go ya kwa melapong kgotsa go ya go twasa ka jalo melapo e botlhokwa e bile gape ga e botlhokwa e kotsi.

**Ditshupiso**
Lerato la batsadi

**Lerato la batsadi ** le refa maatla le goitshepa ka bo rona. Fa o dula mo lapeng le le futhunetseng le le nang le lerato ,go bonolo go fitlhelela dilo tse dintsi tseo di batlang.Rata mmago le rrago gore o bone katlego ya gago.Motsadi yo go bontshang lorato o tla dula a go fa *lefoko* le lereng rata monka wna jaaka o
ithata. 

## Ditshupiso
Lobolla

thumb|Magadi
**Lobola** kgotsa ka puo ya gaetsho re kare magadi ke se se itsagale mo malobeng e le tsela ngwe e ga o le ngwana wa mosimane kgotsa wa mosetsanyana o ereng ga a fetsa go ka bonwa molapeng bagolo baitumele ka tsela e leng gore go bontsha boitumelo jo borileng o ne o utlwa  le ka maina a mogolo kgotsa motsadi a tlabong a lodirisa go teya ngwana leina,ke ka moo bangwe ba basetsana o ne otla bona go dirisiwa maina a tshwana le bo segametsi,magadi,motlalekgomo hela jalo ga o le ngwana wa mosimane gone go diriswa maina a tshwana le bo modisaotsile,leruo,kgotlhaitsile hela jalo.E ne e le maina asetseng tota a bontsha gore bagolo ba mosetsana ba solofetse sengwe mo isagong kgotsa kgolong ya ngwana e le gone gonna le tsholofelo ya gore mosetsanyana wa bone o tla ba tlisetsa dikgomo mo lapeng.

Seo ke se seneng se itsagale jaaka magadi a eleng goreng mo puong ya gompieno aitsagale jaaaka lobolla,gonne ga ngwana wa mosetsana a ne atswa molapeng antsheditswe magadi,batsadi ba ne baipela thata e bile gone ba itse gore kgodiso ya ngwana wa bone ga ya wela fatshe.Magadi ke tsela e leng gore e ne etlotlomatsa batsadi ba ngwana gonne ba bona maipelo a bona sentle gore kgodiso  ya bona ga ya fetoga lefela ga ba bo mosimane batla go kopa sego sa metsi,mo malobeng gone go dirisiwa dilo di tshwana le bo diruiwa jaaka kgomo go ka neela ba a bo mosetsanyana gone ese gore o a rekwa e le gone ga ba lelapa la bo mosimane baleboga ebile ba amogela mosetsanyana go kanna karolo ya lelapa jaaka ngwana wa bone wa mosetsanyana,morago ga moo ngwana wa mosimane o ne aitse sentle ga atshwanetse go ka ya go batla tiro go katla go tlhokomela mosadi wa gagwe,segompieno jaana go diriswa madi boemong jwa dikgomo go ka ntsha magadi,ga o le mosimane ontshitse magadi o ne oitse sentle gore ya bosimanyana nako efitile go tsena ya bonna,gompieno jaana esale go dirisiwa madi go dilo di le dintsi tse di diregang mo manyalong kantlha ya gore mongwe anagana ga arekiseditswe mokapelo ebile go sena ope yo a ka mogakololang.A boy is a child who will grow up to be a man.

## Ditshupiso
Botsalano jwa baagisane

**Botsalano jwa baagisane** ke batho ba ba agileng go bapa. Ga le le baagisane le tshwanetse go lela selelo se le sengwe ka gonne ntlo go sha mabapi.Go agisana le motho o o nang letlotlo go tlisa *boitumelo* le 
*tshireletso* mo baagisaneng jwa lona.Fa o bona moagaisane a kgona go go emisa fa o wele o itse gore go nale botsalano jwa nnete mo go lona.O seka wa letla motho wa boraro a tsena magareng ga lona,ka gonne go ja motho direthe ga go a siama.

## Ditshupiso
Lelomo la Petunia

**Petunia** ke lelomo le le matlhagatlhaga le le fetogangfetogang ebile le thuba mmala e mentsi mo Serapeng kgotsa mo Tshingwaneng ya legale. Mo Aforika Borwa, Mo seemo sa bosa Se fetogang goya ka ditulo tse di farologaneng, go jala le go tlhokomela lelomo kgotsa malomo a petunia go gwetla kelotlhoko e e tseneletseng le go ela dinako le maemo tlhoko. Bala Athikele e gore o bone tsela ya go godisa le go tlhokomela lelomo kgotsa malomo a petunia.thumb|alt=Lelomo la Petunia|Lelomo la Petunia

## Ela Nako Tlhoko
Gore o kgone go lema Petunia Mo Aforika Borwa, nako e botlhokwa thata.Go jala peo ya petunia go tshwanetse ga dirwa selemo se setse se fela kgotsa ka tshimologo ya letlhafula, sentle sentle fa Phatwe a fela kgotsa Lwetse a simologa.Seo se netefatsa gore peo e mo seemong se se siameng go ka mela le go gola pele ga mariga.Petunia mo Aforika Borwa e gola le go bonala bontle selemo sotlhe le goya go tsena mo nakong ya letlhafula, gantsi goya go fitlha mariga a ntlha.Go jala pele ga nako go thibelela go mela go go siameng, fa go jala morago ga nako go sa fe nako e lekaneng gore di gole.
## Simolla ko Peong
Go ba ba batlang go jala mogoso, go simolla petunia kwa peong go somarela ditshenyegelo ebile ke ntlha e busetsang. Petunia tlhago ya yona ke go tlhokomelwa gotswa ko peong, mo dibekeng tsa yona tsa ntlha e tlhoka tlhokomelo e e tseneletseng. Efe selekano se se siameng sa lesedi, le metsi beke dile pedi le metsi a a nang le dinontsha mmu, mme morago o di jalole gotswa mo fatshe goya go dipitsana tsa malomo fa di setse di ntshitse matlhare ale mabedi goya go a mararo.

## Jalela Mo Teng
Gore malomo a gago a itekanele go kaya kwa ntle, jala peo ya gago ya petunia mo teng ga ntlo kgotsa mo go sireletsegileng go ka nna sebaka sa dibeke dile 10 pele ga segagana sa bofelo. Dirisa dinontsha mmu o be o dira bo nnete jwa gore o tswetse sentle mo o tsentseng peo teng. Go mela go tsaya malatsi ale 7 fa mmu o futhumetse sentle ebile ole bongola. Tlhokomela peo ya gago ya petunia jaaka oka tlhokomela tamati kgotsa dimela go fitlhelela e gola go ka lekana gore e tswe e jalelwe kwa ntle.

## Mefutafuta mo Aforika Borwa
Aforika Borwa ke legae la mefuta ya malomo a petunia, Aforika e naya seelo se segolo sa mebala ya petunia jaaka bosweu, pinki, phepole, le bohibidu. Petunia peo ya yona e dula ele teng mo marekelong aalomo le mo marekelong a marangrang a setegeniki. Petunia go saye gore ae lemetswe mo serapeng kgotsa mo sejaneng e itumelela maemo a bosa a a futhumetseng, dirapa tsa Aforika Borwa dia kgaba. Lesedi la letsatsi le le lekaneng go tloga go di ura dile 5 goya go tse 6 ka letsatsi, go lekane kgolo e e itekanetseng ya petunia ebile metsi ga a senyege fa di nosetswa.

## Ditshupiso
https://www.gardenandhome.co.za/gardening/growing-and-caring-for-petunias/
Tiriso e siameng ya madi

thumb|Tiriso ya madi
**Madi ke sedirisiwa se se botlhokwa**, go gaisa tsotlhe mo lefatsheng. O dirisa madi go reka dijo, diaparo, boitlosobodutu le bonno. Madi ga a ke a lekana go tlamela halofo ya baagi ba dinaga tseno fa di ntse di kgaratlhela go lwantsha lehuma mo magaeng a tsone. Go na le batho ba le dimilione di le 63,1 ba ba nnang mo Aforika Borwa mo bogareng jwa 2025 go ya ka Statistics SA, mme mo palong eo go na le batho ba ba thapilweng le ba ba sa thapiwang. Bontsi jwa batho ba ba berekang ba lwantshana le lehuma, dikoloto le go boloka madi a bone. Bontsi jwa batho ba ba sa berekeng ba kgaratlhela go bona madi a go itshedisa. Se ditlhopha tse pedi tse tsa batho di tshwanang ka sone ke keletso ya go dira madi a mantsi ka go betšha, go utswa kgotsa bonweenwee,  e leng dilo tse di sa ba solegeleng molemo ka dinako tsotlhe. Kwa bokhutlong motho mongwe o a tshwarwa, o a tshwarwa kana o a phutlhama mme seo se ka felela ka go tshwenyega thata mo maikutlong, go tlhobaela kana go ipolaya.

Go botlhokwa go nna fa fatshe nako le nako o sekaseke botshelo jwa gago, ga go ope yo o ratang go tshela botshelo jo bo ngomolang pelo. Ka tsela eo o kgona go bona gore o dira phoso efe le gore o dirisa madi go feta selekanyo kae go sa tlhokege.  Go dira tekanyetsokabo go botlhokwa thata mme fa o latela tekanyetsokabo eo ka kelotlhoko, o ka nna wa bona diphetogo mo matlotlong a gago. Ka metlha dirisa madi a gago ka botlhale mme o boloke kgotsa o beeletse go feta se o se dirisang, madi a o a bolokileng a tla go solegela molemo mo isagong.  Fa o iphitlhela o le mo boemong jo, mo go bone matswela a ka go tsenyang mo mathateng a a oketsegileng, o se ka wa dira jalo. Fa e le gore o na le bothata jwa go betšha, batla thuso mo go (National gambling board South Africa. kgotsa ba bangwe ba ba tshwanang le bone.  Madi ga a ke a lekana mongwe le mongwe mme ga o tlhoke go boga fa o ka bona thuso. Ke wena fela o ka kgonang go ithusa.

## Ditshupiso
Kgaogokgaogo ya motlakase mo nageng ya rona

**kgaogokgaogo** ya motlakase ke tlhobaboroko mo nageng ya rona.Ga go tswelelo pele epe fa go sena motlakase gonne go le kana re tshela mo lefatsheng le le tletseng le go fetoga ga thekenoloji nako le nako.Didiriswa tsa segompieno di tlhoka motlakase ka jalo sengwe le sengwe se a ema fa o ntse o kgaogakgaoga jana.Se se dira Le  gore bangwe ba latlhegelwe ke ditiro ikonomi ya Rona Le Yona e tla e fokotsega.Batho ba senyegelwa ke didiriswa tsa mo ntlong  ka ntlha ya se.

Dikantoro tse dikgolo tse di dirang ka motlakase di senyegelwa e le ruri,tiro e a ema,madi ga a tsene Le sentle ka ntlha ya kgaogokgaogo ya motlakase.Ba senyegelwa thata Le go latlhegelwa ke badiri e le ruri.Kana fa badiri ba latlhegelwa ke tiro,seo se raya gore ikonomi e ya kwa tlase ka ntlha ya gore puso ga e sa tlhola e goga"tax"eo e thusang ka go abelwa go ba ba matsogo a  makhutshwane gore Le bone ba kgone go tsaya karolo mo kgolong ya ikonomi.thumb|Kgaogo ya motlakase
 

## Ditshupiso