open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pampiri ya dikgang ya Windhoek Observer

thumb|Pampiri ya dikgang
Pampiri ya **Windhoek Observer** ke pampiri ya dikgang ya bere le beke ka Sabata ya puo ya Sekgoa, e e gatisiwang kwa Namibia ke kompone ya Paragon Investment Holding. Ke pampiri ya dikgang e kgologolo thata mo lefatsheng leo ebile e le tona. Ka ngwaga wa 2009 e ne e anamisa dipampiri di le dikete di le masome mane le botlhano.

Pampiri ya Windhoek Observer e tlhamilwe ka 1978 ke Hannes Smith le Gwen Lister. Lister e ne e le morulaganyi wa sepolotiki a batla go fa SWAPO serala sa go bontsha batho, ba akaretsa basweu gore ga se ditsuolodi le matshosetsi a batsamaisi ba puso ya bokolone ba ba dirang gore ba lebege e le bone.

Pampiri e e ne ya ilediwa ka Motsheganong 1984 morago ga gore Lister a tsee loeto go ya kwa Zambia go bega ka dipuisano tsa boipuso jwa Namibia. Le ntswa kiletso e ne ya boelwa morago morago ga go ikuela mo lekgotleng la Pretoria la kgatiso, baeteledipele ba Observer ba ne ba mo isa kwa tlase, se sa baka go ithola marapo ga ga Lister le go tsamaya ga babereki ba Observer. Ngwaga o o latelang Lister o ne a simolola pampiri ya dikgang e e ikemetseng ya The Namibian.

Smith o ne a etelela pele Windhoek Observer a le nosi, a ipitsa mmegi mogolo. Morwadie, Yanna Erasmus, o ne a tloga a bereka le ene. Smith o ne a sa obamele babusi ba SWAPO kgotsa ba Aforika Borwa.

Morago ga go tlhokafala ga ga Smith ka 2008, Erasmus o ne a mo tlhatlhama jaaka morulaganyi. Ngwaga o o latelang, pampiri e ne ya rekisediwa Paragon Investment Holding, Kuvee Kangueehi a thapiwa e le mokwadi mogolo.

## Metswedi
LIT Verlag

**LIT Verlag** ke kompone ya kgatiso ya dibuka tsa thuto kwa Germany e e tlhamilweng ka 1980. Mookamedi wa yone ke Wilhelm Hopf. Lefelo la yone la boremelelo la kgatiso ke Munster; diofisi tse dingwe tsa kgatiso di kwa Berlin, Vienna, Hamburg, London, Zurich le New York. E gatisa dibuka di ka nna makgolo a robabobedi ka ngwaga. E gatisa dibuka tsa itsholelo, matshelo a batho, boruti, sepolotiki le dithuto tsa setho.

## Metswedi
Oshigambo

**Oshigambo** ke lefelo la bothibelelo kwa kgaolong ya Oshikoto kwa bokone jwa Namibia. E kwa lotshitshing lwa noka ya Oshigambo kwa botlhaba jwa letšha la Etosha.

Motse o o na le sekolo Se segolwane sa Oshigambo High School le sekolo se sebotlana.

## Ditshedimosetso tse dingwe

* Onamukulo

## Metswedi
Laura McLeod-Katjirua

**Laura Veendapi McLeod-Katjirua** ke mopolotiki wa kwa Namibia o e neng e le molaodi wa kgaolo ya Khomas go tswa ka 2012 go tsena Mopitlo a le masome mabedi le borobabobedi ngwaga wa 2025, le mothusa mokwaledi mogolo wa SWAPO fa e sale ka 2012. Pele e ne e le molaodi wa kgaolo ya Omaheke go tswa ka 2001 go tsena 2012. O ne a fudusediwa kwa kgaolong ya Khomas ke tautona Hifikepunye Pohamba morago ga gore a tlhophiwe go nna mothusa mokwaledi mogolo wa SWAPO ka Morule a le malatsi a mabedi ngwaga wa 2012.

## Botshelo jwa a le mmotlana le thuto
Laura McLeod o goletse kwa Gobabis, toropokgolo ya kgaolo ya Omaheke. O ne a tshabela kwa Zambia ka 1975 fa a santse a le monana a fetsa sekolo se segolwane koo kwa Nyango Education Centre ka 1978. O alogile ka Diploma ya Public Administration go tswa kwa United Nations Institute for Namibia, le ka diploma tsa borutabana go tswa kwa National Institute for Public Administration ka 1982, dikolo tse ka bobedi di kwa Lusaka. McLeod o ne a nna kwa Botswana, Angola le East Germany a boela Namibia ka 1989. Ka boipuso jwa Namibia ka 1990, o ne a bereka e le ramaranyane wa tsa temothuo.

## Tiro ya gagwe mo sepolotiking
McLeod o tlhophilwe go nna mokhanselara wa kgaolo ya Omaheke ka 2001, le molaodi ka 2022. E ne e le molaodi wa ntlha wa motho wa mme wa Omaheke. ka ngwaga one oo, o ne a tlhophiwa go nna mo komiting ya legare ya SWAPO. Ka Morule 2012, o ne a tlhophiwa go nna mothusa mokwaledi mogolo wa SWAPO, maemo a e leng a bone ka tatelano mo SWAPO.

## Botshelo jwa gagwe
McLeod-Katjirua o na le bana ba le babedi, mosimane le mosetsana.

## Metswedi
George Kambala

**George Hidipo Hamba Kambala**(o o tshotsweng ka Motsheganong a robabongwe ngwaga wa 1992) ke molweladitshwanelo wa monana kwa Namibia, ene le Job Amupanda le Dimbulukeni Nauyoma ba tlhamile letsholo la banana le le itsegeng ka leina la Affirmative Repositioning ka 2014 go buelela kabo ditsha mo bananeng ba Namibia. O berekile gape mo lekgotleng la banana la SWAPO pele ga a kobelwa go nna le seabe mo letsholong la banana.

## Botshelo jwa gagwe
Kambala o tsholetswe a bo a golelela kwa Katurura kwa Windhoek, kwa a tseneng sekolo sa Marrti Ahtisaari se sebotlana. E ne e le bontlha jwa baateledipele ba lekgotla la banana la SWAPO ba ba neng ba seegetswe kwa thoko ba bo ba kobiwa mo phathing go bo ba iphile setsha kwa Windhoek.

Rraagwe, ebong Kambala, e ne e le mokgweetsi, fa mmaagwe a ne a bereka e le mooki kwa Windhoek.

## Letsholo la Affirmative Repositioning
Ka ngwaga wa 2014, morago ga dipego tsa pampiri ya dikgang ya The Namibian tsa gore ratoropo wa Windhoek Agnes Kafula o file mofenyi wa Big Brother Africa Kambala setsha, ga mmogo le Nauyoma le Amupanda, ba ba neng ba iphile setsha kwa Windhoek, e ne ya tsosa dikgang ka lefatshe kwa Namibia, ka bontsi bo sa kgone go bona boroko jwa tlhwatlhwa e e kwa tlase.

## Metswedi
Noka ya Oshigambo

**Noka ya Oshigambo** ke noka e e seng ya sennela ruri kwa bokone legare la Namibia, e e tshelang kwa letšheng la Etosha. Ga e nke e nna le metsi a fa godimo ga lefatshe mme e ne e elela ya bo ya thubegilwe ke lotshitshi ka 2006, e baka merwalela kwa Oshigambo, motse e e o ralalang. baithuti ba sekolo se segolwane sa Oshigambo High School ba ne ba amiwa ke morwalela wa 2011. Borogo bo bo amanyang matlo a borobalo a basetsana le sekolo bo ne bo nwetse mo metsing ka ntlha ya dipula tse di matsorotsoro. Morwalela o ne wa gapa matshelo a le mmalwa mo dingwageng tse tharo.

## Metswedi
Hannes Smith

**Johannes Martin Hannes Smith** (o o tshotsweng ka Mopitlo a le lesome le bosupa ngwaga wa 1933 a tlhokafala ka Phatwe a le malatsi a matlhano ngwaga wa 2008) a bokiwa ka leina la "Smithie", e ne e le mmegadikgang, morulaganyi le mogatisi wa kwa Namibia. Pele e ne e le mmegi, a tloga a nna morulaganyi wa Windhoek Advertiser go fitlhelela ka 1978 fa ene le Gwen Lister ba ne ba tlhama Windhoek Observer, pampiri ya dikgang ya Sabata e e neng e le nosi ka nako eo. O ne a tswelela a nna mong wa yone le morulaganyi wa yone go fitlhelela a tlhokafala.

## Botshelo jwa gagwe
Smith o tsholetswe kwa Grootfontein, kwa kgaolong ya Otjozondjupa. batsadi ba gagwe e ne e le ba ditso tsa Angola la Afrikaans ba malwapa a bone a neng a nnile le seabe mo go tsamaeng lefatshe ga Dorsland Trek. Smith o ne a simolola go lwala bolwetsi jwa go lebala ka Seetebosigo ngwaga wa 2008, a tlhokafala ka Phatwe a le malatsi a matlhano ngwaga wa 2008 ka ntlha ya bolwetsi boo.

## Tiro ya borulaganyi
Go ya ka Andreas Rothe, Smith o ne a fiwa tlotla ke ba a phadisanyang le bone ka go mmitsa mokwadi wa tlhwatlhwa o o sa obameleng puso ya SWAPO kgotsa ya Aforika Borwa. Morago ga gore Lister a tlogele pampiri ya dikgang ka 1984, Smith o ne a etelela pele a le nosi, a ipitsa moeteledipele wa yone. Morwadie, ebong Yanna Erasmus o ne a tloga a bereka le ene.

## Magatwe a 1959 a Old Location
Ka Phatwe 2003, tautona Sam Nujoma le Smith ba ne ba tsaya karolo mo kgotlhang mabapi le kganyaolo ya Old Location ya 1959, e go neng ga thuntshiwa palo ya batho bantsho ba ba neng ba gwanta ke mapodisi a Aforika Borwa. Nujoma o kwadilwe mo bukeng ya botshelo jwa gagwe ya *Where Others Wavered: the Autobiography of Sam Nujoma*, are ba ba neng ba gobetse ba ne ba sa thusiwe ka tsa kalafi ke dingaka tsa batho basweu, ba akaretsa ba kokelwana ya Red Cross. Smith, mmegi o mmotlana kwa Windhoek ka nako ya kganyaolo, o ne a ganetsa magatwe a,are o bone ka matlho  agagwe batho bantsho ba ba neng ba gobetse ba fiwa kalafi. Nujoma o ne a fetola ka go re Smith o a mo tlhasela ebile ga a bue boammaruri.

## Metswedi
Mmabontle wa Angola

**Mma Bontle wa Angola** ke kgaisano ya bosetšhaba ya bontle kwa Angola. Kgaisano e e tlhomilwe ka ngwaga wa 1997 kwa bafenyi ba neng ba romelwa kwa go Miss Universe. Ka 2022 letshwaokgwebo la Mma bontle Angola le lone le dirisitse leina la Mma bontle Angola Universo kgotsa Mma bontle Universo Angola, leno ke leina la mokgatlho wa kgaisano ya Mma bontle wa Universe.

Mokgatlho wa Mma bontle wa Angola o tlhagisitse mofenyi a le mongwe wa Mohumagatsana wa Lefatshe Lotlhe; Leila Lopes wa Porofense ya Benguela o ne a rwesiwa serwalatlhogo sa Mohumagatsana wa Lefatshe Lotlhe wa 2011, a nna Moaforika wa ntlha wa montsho go fenya Mohumagatsana wa Lefatshe Lotlhe fa e sale ka 1999.

## Hisetori
Mohumagatsana Angola o tlhomilwe la ntlha ka 1997 ka fa tlase ga bokaedi jwa ga Ana Paula Lemos dos Santos, jaaka mong a le mongwe wa ditshwanelo tsa go dira Mohumagatsana wa Angola wa Mohumagatsana wa mafatshe le Mohumagatsana wa Lobopo. Mo dingwageng di le lesome tsa ntlha tsa go gaisana kwa dinageng tse dingwe, Mohumagatsana Angola o ne a kokoantse maemo a le marataro mo dikgaisanong tse pedi tseno. Ka 2011, Leila Lopes o ne a rwesiwa serwalatlhogo sa Mohumagatsana wa Lefatshe Lotlhe wa 2011, mme a nna mosadi wa ntlha wa Angola go fenya kgaisano e kgolo ya boditšhabatšhaba. Ka 2022, Lopes o ne a bona laesense ya go nna Mohumagatsana wa Lefatshe Lotlhe kwa Angola.

### Mohumagatsana wa Lefatshe Lotlhe 2011
thumb|Miss-universe-2011-leila-lopes.jpg
Ka di 12 Lwetse 2011, Mohumagatsana wa Angola wa 2010, Leila Lopes o ne a rwesiwa serwalatlhogo sa Mohumagatsana wa Lefatshe Lotlhe kwa São Paulo, kwa Brazil, a amogela sereto seno go tswa go Mohumagatsana wa Lefatshe Lotlhe wa pele Ximena Navarrete wa Mexico. Ga jaanong jaana ke motshodi wa bo 60 wa Miss Universe, mme ke mosadi wa ntlha wa Angola go nna mo maemong ano.Lopes ke mosadi wa bo 5 wa lotso lwa Aforika go gapa sekgele seno fa e sa le kgaisano eno ya lefatshe ka bophara e simolola (a latela Mohumagatsana Trinidad le Tobago ka 1977, Mohumagatsana USA ka 1995, Mohumagatsana Trinidad le Tobago gape ka 1998, le Mohumagatsana wa Botswana wa Aforika go ya go mofenyi wa bone wa Aforika Mpule Kwelagobe, Mohumagadi wa Lefatshe la 1999 go tswa kwa Botswana.

## Bokaedi

* Ana Paula o ne a dira tiro ya gagwe (1997-2019)

* Leila Lopes (2022―gompieno)

## Difomete
Kgaisano ya Miss Angola e tshwara dikgaisano tsa diporofense ngwaga le ngwaga, ka baemedi ba le 18 go ralala Angola le bagaisani ba le bararo ba kwa moseja

## Metswedi
Uche Jombo

**Uche Jombo** ke modiragatsi wa kwa Nigeria, mokwadi wa difilimi, le motlhagisi wa difilimi. O tlhageletse mo dibaesekopong di feta 250 tsa Nollywood mme gape o kwadile le go tlhagisa.O itsege ka dikarolo tsa gagwe mo dibaesekopong jaaka Visa to Hell, Hostel ya Basetsana, Lorato lwa Molelo, Maaka a a sa Feleng, Batlhasedi ba Nollywood le tse dingwe tse dintsi.Gape ke moemedi wa Globacom.

## Botshelo jwa bogologolo
Jombo ke moalogi wa Dipalo le Dipalopalo go tswa kwa Yunibesithing ya Calabar kwa Cross River State, kwa Nigeria le go Dira Diporokeramo tsa Khomphiutha go tswa kwa Yunibesithing ya Bosetšhaba ya Thekenoloji ya Minna.

## Mokgwa wa go itshetsa le tswelelopele
Uche Jombo o ne a tsena mo intasetering ya dibaesekopo ya Nigeria ka 1999 mo baesekopong ya Visa to Hell. Jaaka mokwadi wa difilimi, o kwadile le go kwala mmogo dibaesekopo di le mmalwa tse dingwe tsa tsone di akaretsang: Motho yo o Tumileng, Metshameko e Banna ba e Tshamekang, Basetsana ba ba mo Hood, le Nako ya go Rata. Jombo o ne a tswelela go tlhagisa difilimi tsa Nollywood Hustlers, Holding Hope le Damage, tse di buang ka kgang ya tirisodikgoka ya mo gae. Dikarolo tsa moragonyana di ne di akaretsa go tshameka mo Legodimong mo Tlhaloganyong ya Me, metlae ya terama ya kgwele ya dinao ya Onyegwu, le motseletsele wa Rok Studios wa Dr. Love. Jombo ke moemedi wa Globacom.

Ditshwanelo tsa gagwe tsa sekirini di akaretsa Metshameko e Banna ba e Tshamekang, Maaka a Banna ba a Bolelang, Go Tshwara Tsholofelo, Ntwa ya ga Mme, E e senang maemo, Nako ya go Rata, Nna Mosadi wa Me, le Go Tumile.

Ka 2008, o ne a simolola go tlhagisa difilimi tsa gagwe ka khamphani ya gagwe ya go tlhagisa ya Uche Jombo. O simolotse go kaela ka 2015, ka difilimi tsa Lost in Us, Kafa ke Bolokileng Lenyalo la Me ka Gone, le terama ya boammaaruri ya Nollywood ya Legodimo mo Tlhaloganyong ya Me.

O na le mokgatlho o e seng wa puso o o bidiwang Uche Jombo and You, o o thusang basha ba Nigeria.

## Botshelo jwa motho ka namana
Uche o ne a nyala Kenny Rodriguez ka 2012 mme a tswelela go kaela ka 2015 morago ga go tsholwa ga morwawe e bong Matthew.

## Go tshwarwa
Uche o kile a tshwarelwa go direla filimi kwa seteisheneng sa mapodisi ntle le go tsaya tetla go tswa go Motlhatlhobi-Kakaretso wa Sepodisi (IGP) kwa Surulere, Lagos.

## Metswedi
Tangeni Amupadhi

**Tangeni Amupadhi** ke mmega dikgang wa Namibia. Ke morulaganyi mogolo wa pampiri ya dikgang ya The Namibian, e e leng pampiri e tona ya dikgang ya puo ya sekgoa ya letsatsi le letsatsi kwa lefatsheng leo. Ka ngwaga wa 2011, o ne a tlhetlhama morulaganyi wa lobaka lo loleele Gwen Lister, o o nnileng mo maemong ao dingwaga di le masome mabedi le borataro.

Amupadhi o berekile kwa Namibia Press Agency, pampiri ya dikgang ya Aforika Borwa ya Mail & Guardian, le *The Namibian*. Ke moithuti o o boneng dithuso tsa madi tsa Fullbright kwa University of Maryland, College Park, gape ke moithuti o o dirang ditshekatsheko kwa Harvard University, kwa United States. Ka ngwaga wa 2004, o ne a le bontlha jwa setlhopha se se tlhamileng Insight Namibia, kompone e e ikemetseng ya bobegadikgang e e tsisang kgwebo ya kgwedi le kgwedi le bukana ya dikgang tsa gone jaanong. O berekile e le morulaganyi wa bukana eo go fitlhelela ka 2011.

Ka 2007, Amupadhi o ne a latela John Grobler mo dietseleng tsa Media Institute of Southern Africa tsa bobegadikgang.

## Metswedi
Paulus Kapia

**Paulus Kapia** (o o tshotsweng ka Lwetse a le lesome le borobabobedi ngwaga wa 1967 kwa Ehafo, kwa kgaolong ya Oshana) ke mopolotiki wa kwa Namibia. Ke leloko la SWAPO, Kapia o tlhophilwe e le lantlha mo palamenteng ka 2005. O ne a tlhophiwa go nna moemedimogolo wa komiti ya legare ya SWAPO a bereka ka nakwana e le mothusa tona wa dipalamo le ditlhaeletsanyo mme a patelediwa go ithola marapo ka Phatwe 2005 morago ga gore a tlhagelele mo tshekong ya tshenyetso setšhaba. Morago ga gore SWAPO e seegele kwa thoko ditiro tsa gagwe tsotlhe tsa phathi eo morago ga tiragalo e, Kapia o ne a latlhegelwa gape ke setilo sa gagwe sa bopalamente le sa komiti ya legare. Le fa go ntse jalo, o ne a busediwa mo tirong ya gagwe ya lekgotla la banana la SWAPO ka 2016.

Kapia e ne e le leloko la lekgamu la sesole la SWAPO fa a tshabile la People's Liberation Army of Namibia (PLAN) e le morutunsthi wa sepolotiki. Go tswa ka 1992 go tsena 1998, Kapia e ne e le mokhanselara wa kgaolo ya botlhophi ya Okatjali kwa Oshana. Ka ngwaga wa 1997, o ne a tlhophiwa go etelela pele lekgotla la banana la SWAPO.

Kapia o ne a seka a bonwa molato wa tshenyetso setšhaba ka ditshekatsheko tsa phathi a tswelela le ditiro tsa aggwe kwa palamenteng Le fa go ntse jalo, ga a ise ke a tlhatlogele kwa maemong a a kwa godimo gape, ka ngwaga wa 2013 o ne a santse a nna kwa morago.

## Metswedi
Veikko Nekundi

**Veikko Nekundi** (o o tshotsweng ka Ngwanatsele a le masome mabedi le bone ngwaga wa 1977) ke mopolotiki wa kwa Namibia o o berekang mo palamenteng ya Namibia e le tona wa ditiro le dipalamo fa e sale ka Mopitlo a le masome mabedi le bobedi ngwaga wa 2025. Ke molaodi gape mo palamenteng fa e sale ka 2015. Ka ngwaga wa 2020 o ne a tlhomamisiwa e le leloko la palamente a tlhomiwa mothusa tona.

## Botshelo jwa gagwe
Nekundi o tshotswe ka Ngwanatsele a le masome mabedi le bone ngwaga wa 1977 kwa Otshitutuma, kwa kgaolong ya Omusati. O berekile e le monana wa tlhabololo le katiso kwa toropokgolo Windhoek go tswa ka 2005 go tsena 2015.

Ka 1998, o berekile e le tautona wa khansele e e emetseng baithuti kwa sekolong sa nako eo sa Polyechnic of Namibia. Ka 2013, o ne a aloga ka Masters degree ya tsa kgwebo go tswa kwa University of Namibia. Fa godimo ga foo, o na le B-Tech ya thekiso le papatso, e a alogileng ka 2009, ka 2008 o ne a aloga ka BBA, kwa Namibia University of Science and Technology, morago ga gore mokwaledi mogolo wa lekgotla la banana la SWAPO Elijah Ngurare a kobiwe mo maemong a gagwe ka 2015, Nekundi o ne a mo tshwarelela go tswa ka 2015 go tsena 2017.

Nekundi o ne a tlhomiwa tona wa tsa pereko le mesepele ke tautona Netumbo Nandi-Ndaitwah ka Mopitlo a le masome mabedi le bobedi ngwaga wa 2025.

## Metswedi
Kgaolo ya botlhophi ya Otamanzi

thumb|Kgaolo ya botlhophi ya Otamazi (ka bohibidu) kwa kgaolong ya Omusati
Kgaolo ya **Otamanzi** ke kgaolo ya botlhophi kwa kgaolong ya Omusati kwa Namibia. E ne e na le batlhophi ba ba ikwadisitseng ditlhopho tsa 2020 ba le dikete di supa, makgolo a mane, masome mabedi le bosupa. Toropokgolo ya kgaolo ke motse wa Otamanzi. Kgaolo e e bophara jwa dikhilomithara di le dikete di le nne, lekgolo, masome a robabobedi le bone, E ne e na le palo ya batho ba le dikete di le lesome le boraro, makgolo a mane, masome a robabongwe le botlhano ka 2011, e le palo e e wetseng tlase fa e tshwantshanngwa le ya 2001 ya dikete di le masome mabedi le bosupa, le masome mane le borobabongwe. Kgaolo e e na le metse ya Onandjo, Leimwe, Etilyasa, Onanyala, Onkani, Liyekeya, Epato, Amarika, Etsikilo le Onkaankaa.

Kgaolo ya Otamanzi e tlhamilwe ka 2003 go tswa mo kgaolong ya botlhophi ya Omusati, morago ga kgakololo ya komiti ya boraro ya paakanyetso ditlhopho ya Namibia, le go baakanyetsa ditlhopho tsa kgaolo tsa 2004.

## Dipolotiki
Kgaolo ya botlhophi ya Otamanzi ke e e nonofileng thata mo phathing ya SWAPO. Mo ditlhophong tsa 2004 tsa kgaolo, ntlhopheng wa SWAPO Efraim Kuugongelwa o ne a fenya a sena o a phadisanyang le ene a nna mokhanselara morago ga gore go bo go sena phathi epe ya kganetso e e tlhophileng moemedi.

Ka ditlhopho tsa 2015 tsa kgaolo, moemedi wa SWAPO Johannes Iiyambo o ne a fenya le ene a sa phadisanye le ope a nnamokhanselara morago ga gore diphathi tsa kganetso di seka tsa tlhopha ope go di emela. Mokhanselara Iiyambo wa SWAPO o ne a tlhophiwa gape mo ditlhophong tsa kgaolo tsa 2020. O ne a iponela ditalama di le dikete tharo, makgolo a mararo, masome a mabedi le botlhano, a feta Petrus Amunimwe wa Independent Patriots for Change (IPC - phathi ya kganetso e e tlhamilweng ka Phatwe 2020), o ene a iponetseng ditalama di le makgolo a mararo, masome a mararo le bobedi.

## Metswedi
Natangwe Ithete

**Natangwe Paulus Ithete** (o o tshotsweng ka Firikgong a robabongwe ngwaga wa 1976) ke mopolotiki wa kwa Namibia o gompieno a berekang e ele mothusa tonakgolo gape e le tona wa mehama, meepo le kgothetso wa Namibia. Ke mopalamente wa Namibia. O berekile e le modulasetilo wa komiti ya palamente ya itsholelo le tsamaiso. Ithete o berekile mo pusong ya ga tautona Hage Geingob e le mothusa tona wa madi go tswa ka 2015 go tsena 2020.

## Thuto
Ithete o alogile ka diploma tsa phiro le pereko kwa Academy of York, le diploma tsa madi a dithoto kwa Damelin le setlankana sa dibanka.

## Tsa pereko
Ithete o berekile a tlhotlhomisa gape a kalakwa bankeng ya temothuo ya Namibia go tswa ka 2002 go tsena 2015. O berekile e le mothusa tautona wa Namibia Financial Institutions Union (NAFUNI) go tswa ka 2013 go tsena 2015. E ne e le mothusa mokwaledi wa NAFUNI go tswa ka 2005 go tsena 2013. ithete o berekile gape e le mothusa tona wa tsa madi go tswa ka 2015 go tsena 2020. Ka dingwaga tsa 2020 go tsena 2025 e ne e le modulasetilo wa komiti ya palamente ya itsholelo.

## Metswedi
Lucia Witbooi

**Lucia Witbooi** (o o tshotsweng ka Mopitlo a le masome mabedi le motso ngwaga wa 1961) ke morutabana le mopolotiki wa kwa Namibia, o e saleng e nna mothusa tautona wa Namibia fa e sale ka 2025. Pele ga a nna mothusa tautona, e ne e le leloko la palamente go tswa ka 2009 go tsena 2025.

## Botshelo jwa a le mmotlana
Lucia Witbooi o tsholetswe kwa Gabes, kwa South West Africa, ka Mopitlo a le masome mabedi le motso ngwaga wa 1961, e le mongwe wa bana ba ga Willem Witbooi le Anna Witbooi ba ba lesome le bobedi. Lolwapa lwa gagwe lo ne lwa fudugela kwa Gibeon, Namibia ka 1967, go lema le go rua, mme Lucia o ne a fudugela kwa Keetmanshoop go tsena sekolo.

Witbooi o alogile kwa sekolong se segolwane sa Suiderling ka 1979, ka setlankana se sa borutabana ba bagolwane ba sekolo se se potlana go tswa kwa University of Namibia ka 1996, a aloga gape ka diploma tsa thuto kwa Azaliah College, le diploma tse di fa godingwana tsa thuto kwa University of Port Elizabeth ka 1999. O berekile e le morutabana dingwaga di le masome mabedi le bosupa.

## Pereko
Ka ditlhopho tsa 2009, Witbooi o ne a tlhophiwa go ya palamenteng ya Namibia e le ntlhopheng wa masome mararo le bone mo lenaaneng la SWAPO. Ka 2023, o ne a phadisanela go nna mothusa mokwaledi wa SWAPO, mme morago a ikgogela morago.

Ka nako ya Witbooi a le mo palamenteng o berekile mo maphateng a mafatshe a sele, tshireletso, le bong le malwapa, e ne e le mothusa modulasetilo wa tsa tlhaeletsanyo le maranyane. E ne e le mothusa tona wa tekatekano ya bong le tlhokomelo ya bana go tswa ka 2015 go tsena 2020, le mothusa tona wa tsa magae, mesepele, tshireletso go tswa ka 2023 go tsena 2025.

Tautona Netumbo Nandi-Ndaitwah o ne a thapa Witbooi go nna mothusa tona wa Namibia ka Mopitlo a le masome mabedi le bobedi ngwaga wa 2025. Go thapiwa ga gagwe go ne ga dira gore Namibia e nne lone lefatshe fela le le nosi mo Aforika le le nang le tautona le mothusa tautona e le basadi.

## Botshelo jwa gagwe
Witbooi o ne a nyalwa ke Adam Hendrik Witbooi a na le dingwaga di le masome mabedi le motso, o ba nang le bana ba le bararo mmogo. O ne a seka a fetola sefane sa gagwe sa tsalo ka ene le Adam ba dirisa sefane se se tshwanang. Adam o ne a tlhokafala mo kotsing ya koloi.

## Maemo a sepolotiki
Witbooi o gwetlhile Germany go phimola batho ba Namibia dikeledi ka polao ya batho ba merafe ya Herero le Nama.

## Metswedi
Patayamatebele

**Patayamatebele** ke motse o o mo kgaolong ya Bokone Botlhaba jwa Botswana gaufi le letamo la Dikgatlhong.

## Lefelo
Patayamatebele ke motsana o monnye o o nang le batho ba ka nna 500, o o dikilometara di le 81 kwa borwabotlhaba jwa Francistown. Morafe oo ke wa ditlhopha tse di farologanyeng jaaka Bangwato, Basarwa, Bakhurutshe, Bakalaka le Babirwa. Patayamatebele o fa gare ga noka ya Shashe le ya Tati. Motse o o ne wa kwadisiwa semmuso ka ngwaga wa 2007. O ka fitlhelelwa ka tsela go tswa kwa Tonota o feta ka Ditladi.Go ntshitswe tshitshinyo ya gore Patayamatebele, le metse ya Shashe Bridge le Ditladi, e gompieno e leng mo kgaolong ya botlhophi ya Tati Bophirima, e fudusediwe kwa kgaolong ya botlhophi ya Tati Botlhaba. Lebaka la go fudusa Patayamatebele ke go bo e le gaufi le Matopi. Motse o o direlwa ke Kgaolo ya Temothuo ya Tonota.

## Itsholelo
Ditiro tse dikgolo tsa itsholelo kwa Patayamatebele ke go lema le go phutha monokotshwai wa naga. Dikgomo tsa kgaolo e di sentswe ka ntlha ya bolwetse jwa tlhako le molomo ka paka ya 2002/2003. Ka Lwetse 2012, Peter Siele, Tona ya Pusoselegae, o ne a re Patayamatebele le Matopi e e gaufi di tlaa atlenegisiwa go bona Madi a Tirelo ya Dikgaolo tse di Kgakala ka ntlha ya go nna kgakala le dibanka le mabenkele le go tlhoka dipalangwa tsa botlhe. Ditsela tse di yang kwa motseng di mo seemong se se maswe. Motse o o na le sekolo se se potlana. Ditirelo tsa kalafi di tlamelwa ke tleliniki e e tsamayang.Motse ga o na tirelo ya mogala.

Pele ga kago ya letamo la Dikgatlhong e simololwa, ka ngwaga wa 2008 puso e ne ya rulaganya ditirelo tsa bogakolodi ka bolwetse jwa AIDS mo banning ba metse ya Mmadinare, Robelela, Matopi, Matsiloje, Chokwe le Patayamatebele. Go ne ga dirwa dipaakanyo tsa ditlhokego tse dingwe tsa ditirelo tsa boitekanelo le tsa sepodisi.

## Metswedi

* Kedikilwe, Ponatshego H.K. (1 February 2008). "Statement ... on the occasion of the Ground-breaking Ceremony ... of the Polometsi/Dikgatlhong Dam and Housing component, Robelela Village" (PDF). Archived from the original (PDF) on 5 March 2016. Retrieved 21 September 2012.

* North East District Council (2003). "NORTH EAST DISTRICT DEVELOPMENT PLAN 6: 2003 – 2009". Archived from the original on 9 December 2011. Retrieved 24 September 2012.

* "Patayamatebele, Matopi qualify for RASA". BOPA Daily News. 6 September 2012. Archived from the original on 27 November 2012. Retrieved 24 September 2012.

* "Patayamatebele: Retracing Mzilikazi odyssey". BOPA Daily New. 5 July 2012. Archived from the original on 27 November 2012. Retrieved 24 September 2012.

* "Tati East constituents suggest extension". BOPA Daily News. 14 August 2012. Archived from the original on 28 November 2012. Retrieved 24 September 2012.
Matsiloje

**Matsiloje** ke motsana o o mo kgaolong ya Bokone Botlhaba jwa Botswana mo lotshitshing lwa bophirima lwa noka ya Ramokgwebana, e e dirang molelwane le lefatshe la Zimbabwe.

Tsela ya sekontiri e golaganya motse le Francistown, kwa botlhaba. Motse o,o na le sekolo se segolwane se se potlana.Motse o o fa thoko ga dithota tsa Matsiloje, tse di epiwang go dira kalaka e e dirisiwang go dira dikumo tsa samente le tsa sesepa. Moepo wa gauta wa Muphanephane o o tlhotlhomisiwang o mo kgaolong ya Matsiloje.

Ka ngwaga wa 2002 go ne ga tlhagoga bolwetse jwa tlhako le molomo mo dikgaolong tsa Matsiloje le Matshelagabedi, mme ga runya gape kwa dikgaolong tsa Matopi le Tseteng go ela kwa bokhutlong jwa ngwaga. Go bolailwe dikgomo di le 12 000 kwa Matsiloje/Matshelagabedi le dikgomo di le 4000 kwa Matopi/Tseteng. Puso e ne ya duela balemi-barui ka madi le diphologolo, mme ya tlhoma thulaganyo ya tiro ya namolo-Leuba.Motse o amiwa ke bafaladi ba ba seng ka fa molaong go tswa kwa Zimbabwe, mme seno se felela ka bosenyi.

Pele ga kago ya Letamo la Dikgatlhong e simololwa go ya kwa borwa jwa Matsiloje ka ngwaga wa 2008, puso e ne ya rulaganya ditirelo tsa bogakolodi ka bolwetse jwa AIDS mo banning ba Matsiloje gammogo le ba metse ya Mmadinare, Robelela, Matopi, Chokwe le Patayamatebele. Go ne ga dirwa dipaakanyo tsa ditlhokego tse dingwe tsa ditirelo tsa boitekanelo le tsa sepodisi.

## Metswedi

* Kedikilwe, Ponatshego H.K. (1 February 2008). "Statement ... on the occasion of the Ground-breaking Ceremony ... of the Polometsi/Dikgatlhong Dam and Housing component, Robelela Village" (PDF). Archived from the original (PDF) on 5 March 2016. Retrieved 21 September 2012.

* North East District Council (2003). "NORTH EAST DISTRICT DEVELOPMENT PLAN 6: 2003 – 2009". Archived from the original on 9 December 2011. Retrieved 24 September 2012.

#### Dinopolo
Moralane

**Moralane** ke lefelo la botlhokwa mo North-South Carrier (NSC), mo Botswana, e leng phaephe e tona e e isang metsi a tala go tswa kwa bokone botlhaba go ya kwa madirelong a phepafatso ya metsi a Mmamashia fela bokone jwa Gaborone.

Kgato ya ntlha ya NSC e ne ya bulwa ka ngwaga wa 2000, e isa metsi go tswa kwa Letamong la Letsibogo mo Nokeng ya Motloutse.Tanka ya kgatelelo ya go thubega ga konkoreiti e e nonotshitsweng (BPT1) le seteišene sa go pompa (PS2.1) di ne tsa tsenngwa kwa Moralane mo legatong leno. Tanka ya kgatelelo ya go kgaoga e na le bokgoni jwa dikhubikimitara di le 4 500 (160 000 cu ft) mme seteišene sa go pompa se na le bokgoni jwa dikhubikimitara di le 1.51 (53 cu ft) ka motsotswana.

Kgato ya bobedi ya NSC e tshwanetse go simolola go isa metsi go tswa kwa Letamong la Dikgatlhong mo Nokeng ya Shashe ka 2014. Peipi e ntšhwa go tswa kwa Letamong la Dikgatlhong e tsamaya go bapa le peipi e e leng teng go bapa le karolo e e tswang kwa Letamong la Letsibogo go ya kwa Moralane, mme seno se baka matshwenyego a gore go thunya ga peipi e ntšhwa go ka baka. Didiriswa tsa go pompa kwa Moralane di tla tlhabololwa ka go tsenngwa ga kgweetso ya lobelo lo lo farologaneng. Kwa tshimologong, metsi a a tswang mo matamong ka bobedi a tlaa gorosiwa ka peipi e le nngwe go tswa kwa Moralane kwa borwa go ya kwa Palapye.

Go akanyediwa katoloso ya NSC gore e tsamaise metsi a Zambezi go tswa kwa Pandamatenga go ralala Francistown go ya kwa BPT1 kwa Moralane. Thutopatlisiso ya pele ga go bona gore a go ka kgonega e ne ya romelwa kwa Lefapheng la Merero ya Metsi ka Moranang 2010. Katoloso eno e ne e tla ntsha dikhubikimetara tse dingwe di le 100 000 000 (3.5×109 cu ft) tsa metsi ka ngwaga ka polante ya Moralane.

## Metswedi

### Sources

* Modikwa, Onalenna (22 June 2012). "More delays in Dikgatlhong Dam pipeline". Mmegi. Retrieved 21 September 2012.

* "North-South Carrier Water Project Field Survey" (PDF). Japan Bank of International Cooperation. July 2003. Retrieved 24 September 2012.

* B. Paya; G.T. Matsiara; I.J. Bettesworth; M. van der Walt; P. du Plessis; B. Bosman; D. Stephenson; N. Mbayi; A. Keabetswe (2012). "BOTSWANA'S NORTH SOUTH CARRIER 2 WATER TRANSFER SCHEME" (PDF). WISA 2012 conference. Archived from the original (PDF) on 3 March 2016. Retrieved 22 September 2012.

* WRC (August 2010). "Feasibility Design Study on the Utilization of the Water Resources of the Chobe/Zambezi River" (PDF). Ministry of Minerals, Energy and Water Resources, Department of Water Affairs. Retrieved 24 September 2012.

#### Citations
Kgomodiatshaba

**Kgomodiatshaba** ke motse o o mo kgaolong ya Kgatleng mo Botswana. Motse o o dikilometara di ka nna 110 kwa bokone jwa Mochudi, mme o na le sekolo se sebotlana. Baagi ba ne ba le 330 ka palobatho ya 2001.

## Metswedi
Peter Katjavivi

**Peter Hitjitevi Katjavivi** (o o bonweng ka Motsheganong a le lesome le bobedi ngwaga wa 1941) ke mopolotiki wa kwa Namibia o o berekileng e le motsamaisa dipuisano tsa palamente ya Namibia go tswa ka Mopitlwe 2015 go tsena Mopitlwe 2025. E ne gape e le mogokgo wa sekolo se segolwane sa ithutelo ditiro sa Namibia University of Science and Technology go tswa ka 1992 go tsena 2003, a nna moemedi wa Namibia kwa European Union ka 2003 go tsena 2006, moemedi wa Namibia kwa Germany go tswa ka 2006 go tsena 2008, le mookamedi wa komiti ya dithulaganyo tsa lefatshe go tswa ka 2008 go tsena 2010.

## Botshelo le pereko
Peter Katjavivi o bonetswe kwa Okahandja a tsena sekolo se sepotlana kwa Windhoek, a ya go tsena sekolo se segolwane sa Augustineum kwa Okahandja ka 1960 go tsena 1961, le sekolo se segolwane sa puso sa Umuahia kwa Nigeria go tswa ka 1963 go tsena 1966.Ka 1966/67 o ne a simolola go ithuta ka tsa ditso,molao le sepolotiki kwa University of Dar es Salaam kwa Tanzania. Katjavivi o ne a nna leloko la SWAPO ka dingwaga tsa 1986) e le tlhogo ya diofisi tsa SWAPO kwa London. Ka 1986, o ne a  aloga ka DPhil kwa St Anthony's College kwa Oxford.

Ka 1989 e ne e le leloko la palamente ya Namibia. Go tswa ka 1992 go tsena 2003, o ne a le mothusa mogokgo wa University of Namibia, se a nnileng le seabe se setona mo motheong wa sone. Katjavivi e ne e le leloko la makgotla a thuto, ngwao le dipatlisiso a le mmalwa. O berekile e le tautona wa lekgotlana la dipatlisiso tsa melao ya itsholelo ya Namibia go simolola ka 1990,fa a le modulasetilo wa khansele ya digopotso tsa lefatshe go tswa ka 1992 go tsena 2000, le e le leloko la khansele ya UNESCO go tswa ka 1993 go tsena 1997. Go tswa ka 2003 go tsena 2006, e ne e le moemedi wa European Union kwa Brussels, go tswa ka 2006 go tsena 2008, a nna moemedi kwa Germany. O ne a thapiwa go nna mookamedi wa komiti ya dithulaganyo tsa lefatshe ka Moranang a le malatsi a robabobedi ngwaga wa 2008.

Morago ga ditlhopho tsa Ngwanaitseele 2009 tsa palamente, tautona Hifikepunye Pohamba o ne a thapa Katjavivi go nna mongwe wa maloko a marataro a a sa tlhopheng a palamente, a a itlhophetsweng ke tautona mo sebakeng se se simologileng ka Mopitlwe 2010. Selo se se ne sa mo dira moeteledipele wa SWAPO kwa palamenteng. O ne a nna leloko la palamente mo ditlhophong tsa Ngwanaitseele 2014 tsa bopalamente,a emetse SWAPO. Fa palamente e simolola dipuisano tsa yone ka Mopitlwe a le malatsi a a masome a mabedi ngwaga wa 2015,Katjavivi o ne a tlhomamisiwa e le motsamaisa dipuisano tsa palamente, a tlhatlhama Theo-Ben Gurirab. Ka 2016 o ne a tlhomiwa mogokgo wa sekolo se segolwane sa ithutelo ditiro sa Namibia University of Science and Technology (NUST).

## Botshelo jwa gagwe
Katjavivi o ne a nyetse mosadi wa kwa Britain,Jane Katjavivi, ba na le bana ba le batlhano. O bua diteme tse dingwe tse tlhano ntle le ya gaabo ga Herero.

## Dietsele

* Odre des Palmes Academiques, kwa France, ka 1996
* Seetsele sa moeng wa moithuti, kwa New Dehli,India,1998

## Metswedi
Jackson Kaujeua

**Jackson Kaujeua** (o o tshotsweng ka Phukwi a le malatsi a mararo ngwaga wa 1953 a tlhokafala ka Motsheganong a le masome mabedi le bosupa ngwaga wa 2010) e ne e le seopedi sa Namibia, motlhami wa mmino wa SeKeresete, le molwela boipuso jwa Namibia wa bogologolo. O opetse ka diteme tsa Namibia tse di farologaneng, le ka Sekgoa le Afrikaans.

O tshotswe ka leina la **Jackson Muningandu Kaujeua**, leloko la morafe wa Herero kwa !Huns, motse o o gaufi le Keetmanshoop. Morago o ne a tlogela dithuto tsa gagwe tsa boruti kwa sekolong sa bodiredi sa Otjimbingwe morago ga gore a utlwe dipina tsa seKeresete tsa baopedi ba tshwana le Mahalia Jackson, o mafoko a dipina tsa gagwe a a tshamaelanang le ditshwanelo tsa setho a mo gwetlhe.

Ka 1972, o ne a simolola go ithutela moopelo kwa Dorkay Art & Music College for Talented Non-Whites kwa Aforika Borwa. Le fa go ntse jalo, morago o ne a kobiwa mo lefatsheng go bo a lwela ditshwanelo kgatlhanong le puso ya tlhaolele a tshaba ka 1974. Morago ga nakwana mo Botswana,lekgotla la SWAPO (le a neng a amana le lone go fitlhelela a tlhokafala) le ne la mo thusa go fudugela kwa UK, kwa a neng a nna moopedi mogolo wa setlhopha sa Black Diamond. Katlego ya mafatshefatshe e ne ya simolola ka dipina di tshwana le "Winds of Change".

A nnile jaaka morutabana kwa Angola kwa kampeng ya batshabi go tswa ka 1979 go tsena dingwaga tsa ntlha tsa 1980, le morago kwa Sweden, o ne aboela Namibia pelemga boipuso kwa 1990, kwa a neng a ipelela katlego ka moopelo wa gagwe, bogolo jang ka !Gnubu !Nubus (Khoekhoe). Ka dingwaga tsa 1990 di ya fifing, e ne e santse e le mongwe wa maopedi ba Namibia ba ba itsegeng thata.

Kaujeua o ne a tlhokafala ka ntlha ya go lwala diphilo ka Motsheganong a le masome mabedi le bosupa ngwaga wa 2010, morago ga go sokodisiwa ke bolwetse boo dikgwedi di le thataro. Kwa Namibia, kalafi ya diphilo e bonwa mo dipateleng tse di ikemetseng fela, ka jalo bontsi jwa beng gae ba kgone go duelela kalafi eo. Kaujeua o ne a tshedile a bo a tlhokafala ka lehuma. O ne a sa bereke bontsi jwa botshelo jwa gagwe, a tshela ka go diragatsa. Go kopa go bereka kgotsa go rotloediwa ka tiro ya gagwe ya boemedi jwa kgololesego go ne ga seka ga arabiwa ke baeteledipele.

Kaujeua o ne a na le bana ba le bane. Tsela kwa Windhoek legare e biditswe ka ene go mo fa tlotla, ga mmogo le tsela e nngwe kwa Ongwediva.

## Dikgatiso

* *Katutura* (1998, Mukurob productions)

## Metswedi
Lazarus Hangula

**Lazarus Hangula** e ne e le mothusa mogokgo wa University of Namibia (UNAM) go tswa ka 2004 go tsena 2018. O ne a tlhatlhama Peter Katjavivi, o a neng a ya go nna moemedi wa Namibia. Hangula o ne a aloga ka M.A le Ph.D go tswa kwa Johannes Gutenberg University of Mainz kwa Germany. Pele ga a tlhomiwa mothusa mogokgo o berekile mo maemong a mangwe kwa UNAM, a akaretsa go nna mothusa mogokgo wa tsa thuto le ditshekatsheko. Hangula e ne e le leloko la komiti ya ditlhopho ya Namibia, e e gakololang ka kgaoganyo ya puso ya lefatshe. O na le doctorate ya matlhale le di masters tsa botaki le bodiragatsi go tswa kwa Johannes Gutenberg University kwa Mainz, Germany.

Hangula o ne a fiwa tlotla ya botlotlegi jwa Namibia ya maemo a bobedi ka letsatsi la bagaka ka 2014.

## Metswedi
Tjama Tjivikua

**Tjama Tjivikua** (o o tshotsweng ka Phukwi a le masome mabedi le bosupa ngwaga wa 1958) ke morutegi ebile ke mogwebi wa kwa Namibia. E ne e le mogokgo wa *Polytechnic of Namibia* kwa Windhoek fa e sale e bulwa ka 1995. Fa sekolo se ne se fiwa leina le lešha la Namibia University of Science and Technology ka 2015, Tjivikua o ne a tswelela ka go se etelela pele, a le mo maemong bogokgo go fitlhelela ka Mopitlo 2019.

## Botshelo jwa a le mmotlana le thuto
Tjivikua o tshotswe ka Phukwi a le masome mabedi le bosupa ngwaga wa 1958 kwa Otjomupanda, kwa kgaolong ya Otjondjupa. Mmaagwe e ne e le mooki, fa rraagwe e ne e le morutabana, O goletse kwa Oruua kwa Ovitoto, a simolola sekolo se sebotlana ka 1965 kwa St Barnabas Anglican School kwa Windhoek kwa Old Location. Ba lolwapa lwa gagwe ba ne ba fudugela kwa Katutura ka ntlha ya go fudusiwa ka dikgoka ga batho bantsho go stwa kwa Old Location, a tsweledisa sekolo koo. Morago ga go fetsa sekolo se segolwane sa Augustineum ka 1976 go tsena 1978, Tjivikua o ne a bereka kwa bankeng ya Barclays (e gompieno e leng First National Bank) kwa Windhoek.

Tjivikua o dule kwa Namibia ka Seetebosigo 1979 go ithuta Chemistry kwa United States kwa Rockland Community College go tswa ka 1979 go tsena 1980, le kwa Lincoln University go tswa ka 1980 go tsena 1983, kwa a alogileng a le kwa godimo mo setlhopheng sa gagwe. O ne a fetsa MSc kwa University of Lowell le PhD kwa University of Pittsburgh le Massachusetts Institute of Technology. Patlisiso ya gagwe e ne e le ka go lemoga dimolekhule mo khemisiting ya dikhemikale. E ne e le mosekaseki o o lemogiwang thata ka nako eo, o berekile e le mothusa morutuntshi wa Chemistry kwa Lincoln University go tswa ka 1990 go tsena 1995.

## Tsa Pereko
Ka ngwaga wa 1995, Tjivikua o ne a boela Namibia go nna mogokgo wa Polytechnic of Namibia. Fa sekolo se se fetolwa leina go nna Namibia University of Science and Technology ka 2015, Tjivikua o ne a tswelela a se eteletse pele go fitlhelela ka Mopitlo 2019. Morne du Toit le Andrew Niikondo ba ne ba thapiwa go tshwarelela mameo ao ka tatelano go fitlhelela Erold Naomab a thapiwa ka 2021.

Tjivikua o berekile mo makgotleng a lefatshe a tshwana le komiti ya go loga maano go tswa ka 1998 go tsena 2006, komiti ya diphitlhelelo (1997 go tsena gompieno) khansele ya thuto e kgolwane (2006 go tsena gompieno) le a mangwe. O na le dikgatlhego di le mmalwa tsa dikgwebo, di akaretsa, tsa madi, temothuo le lookwane.

## Metswedi
Erold Naomab

**Erold Naomab** (o o tshotsweng ka Moranang a le malatsi a mabedi ngwaga wa 1977) ke morutegi wa kwa Namibia. E ne e le mothusa mogokgo wa sekolo sa Namibia University of Science and Technology (NUST) go tswa ka 2021 go tsena 2025.

## Botshelo jwa a le mmotlana le thuto
Naomab o tshotswe ka Moranang a le malatsi a mabedi ngwaga wa 1977. O goletse kwa Omaruru kwa kgaolong ya Erongo ya Namibia. O tsene dikolo kwa Omaruru, Okombahe le Otjiwarongo. Morago ga go bereka ka nakwana kwa komponeng ya bogakolodi, Naomab o ne a simolla dithuto tse dikgolwane tsa ithutelo ditiro  kwa University of Namibia, a aloga ka Bachelor le Master of Science. O ne a ya go tsena sekolo kwa Nottingham Trent University kwa England a aloga ka masters mo go tsa tlhokomelo ditlamelo ga mmogo le PhD ya maranyane.

## Tsa pereko
Naomab o berekile kwa University of Namibia kwa borwa kwa Keetmanshoop kwa a neng a  tlhatloga maemo go nna mothusa mogokgo, e le maemo a a kwa godimo mo sekolong seo. Ka Firikgong 2021 o ne a thapiwa go nna mothusa mogokdo wa Namibia University of Science and Technology (NUST), a tlhatlhama mogokgo wa pele Tjama Tjivikua, le Andrew Niikondo o a neng a tshwareletse maemo ao. Ka Phalane 2025, Naomab o ne a seegelwa kwa thoko mo maemong a gagwe kwa NUS, ka magatwe a go tlhoka go okamela sentle, dikgwedi di le pedi pele ga konteraka ya gagwe e fela.

Ka Lwetse 2024, Naomab o ne a thapilwe go nna modulasetilo wa lekgotla la dikolo tsa ithutelo ditiro mo Aforika tsa borwa jwa Aforika (AAU SARO).

## Metswedi
Nangolo Mbumba

**Nangolo Mbumba** (o o tshotsweng ka Phatwe a le lesome le botlhano ngwaga wa 1941) ke mopolotiki wa kwa Namibia o e neng e le tautona wa bone wa lefatshe la Namibia go tswa ka 2024 go tsena 2025. O nnile tautona morago ga go tlhokafala ga ga Hage Geingob, o a neng a berekile e le mothusa tautona wa gagwe wa bobedi go tswa ka 2018 go fitlhelela a nna tautona ka 2024.

Ke leloko la South West Africa People's Organization (SWAPO), Mbumba o eteletse pele maphata a puso ya Namibia a le mmalwa: la temothuo, metsi le tlhabololo magae ( go tswa ka 1993 go tsena 1996), lephata la madi (1996 go tsena 2003), lephata la phatlalatso mafoko (2003 go tsena 2005), lephata la thuto (2005 go tsena 2010) le lephata la tshireletso (2010 go tsena 2010). Go tswa ka 2012 go tsena 2017, e ne e le mokwaledi mogolo wa SWAPO.

Mbumba o ne a thapiwa go nna mothusa tautona ka 2018 a tlhatlhama Nickey Iyambo, o o ithotseng marapo ka ntlha ya botsogo. O ne a nna tautona morago ga go tlhokafala ga ga Hage Geingob ka Tlhakole 2024, a itsise fa a sena maikaelelo ape a go emela ditlhopho tsa ngwaga oo.

## Thuto le pereko ya pele
A tshotswe ka Phatwe a le lesome le botlhano ngwaga wa 1941 kwa Olukonda, kwa kgaolong ya Oshikoto kwa South West Africa (kwa e leng Namibia gompieno), Mbumba o alogile kwa sekolong sa Southern Connecticut State University kwa United States ka BSc ka ngwaga wa 1971. Ka 1973, o ne a aloga kwa University of Connecticut ka MSc mo Biology.

Morago ga go aloga kwa Connecticut, Mbumba o ne a simolola go ruta kwa Harlem Preparatory School kwa New York. O ne a boela Aforika ka 1978, a nna moeteledipele wa lephata la maranyane la lephata la thuto kwa Namibia kwa Cuanza Sul, kwa Angola. Ka 1980, o ne a tlhatlosiwa mameo go nna mogokgo wa lephata leo. O nnile mo maemong ao go fitlhelela ka 1985.

## Metswedi
Perivi Katjavivi

**Perivivi John Katjavivi** ke modira ditshwantsho tsa motshikhinyego wa lotso lwa Namibia le Britain. O dirile difilimi di le mmalwa tse di rategang thata di akaretsa *Eembwiti, The Unseen le Film Festival Film*. Kwa ntleng ga go okamela, ke motlhami, mokwadi, modiragatsi, morulaganyi le o o berekisang sekapa ditshwantsho. Perivi o na le BA ya Cinema go tswa kwa Columbia College kwa Los Angeles, le MA ya African Cinema kwa UCT.

## Botshelo jwa gagwe
Katjavivi o tsholetswe kwa Oxford, England, o na le batsalwa le ene ba le batlhano. Rraagwe ebong Peter Katjivivi ke mopolotiki wa kwa Namibia, gape e le moemedi wa mafatshe a sele, gompieno ke motsamaisa dipuisano tsa palamente ya Namibia, mmaagwe ke Jane Katjavivi.

Katjavivi o goletse kwa Windhoek, toropokgolo ya Namibia. O ithutetse filimi kwa Columbia College kwa Los Angeles kwa a alogileng ka BA. O na le MA mo African Cinema go tswa ka Yunibesiti ya Kapa.

## Tsa Pereko
Ka ngwaga wa 2016, Katjavivi o ne dira filimi ya gagwe ya ntlha *The Unseen*. Filimi e e ne ya supiwa kwa meletlong e le mmalwa e akaretsa Busan, kwa Durban. E ne ya fenya setsele sa filimi e e gaisitseng kwa Innsbruck kwa Austria. Ka 2019, o ne a tlhama filimi e khutshwane ya *Film Festival Film* e e neng e kaelwa ke Mpumelelelo Mcata. Filimi e ne ya supiwa mo lefatsheng ka bophara kwa Berlinale ka Tlhakole 2019.

## Metswedi
Andrew Niikondo

**Andrew Niikondo** (o o tshotsweng ka Firikgong a le lesome le botlhano ngwaga wa 1962) ke morutegi wa kwa Namibia. Ke mothusa mogokgo wa tsa thuto kwa Namibia University of Science and Technology, gape ke modulasetilo wa SWAPO.

## Thuto le botshelo jwa a le mmotlana
Niikondo o tshotswe ka Firikgong a le lesome le botlhano ngwaga wa 1962 kwa Onantsi gaufi le Ondangwa kwa Ovamboland, kwa gompieno e leng kgaolo ya Oshana ya Namibia. O ne a tswa mo sekolong a le dingwaga di le lesome le bosupa gore a nne leloko la People's Liberation Army of Namibia (PLAN). O ne a tshabela kwa Angola a katisiwa kwa Lubango. O ne a nna lesole la marumo ka fa tlase ga PLAN mo taolong ya ga Epaphras Denga Ndaitwah a boela Namibia morago ga dingwaga di le lesome. 

## Metswedi
Okombahe

**Okombahe** ke motsana o o kwa kgaolong ya Erongo ya botlhaba jwa legare la Namibia, o kwa nokeng ya Omaruru dikhilomithara di le masome a supa bokone kwa Karibib. E supiwa e le toropokgolo ya morafe wa Damara; moletlo wa ga kgosi wa ngwaga le ngwaga o tshwarelwa kwa lobaleng lwa toropo lwa *Gaob Memorial Stadium*, pele ga boipuso jwa Namibia, Okombahe e ne e le kwa lotshitshing lwa Damaraland bantustan. Dikolo tse di kwa motseng oo ke sa Martin Luther High School le Dibasen Junior School.

Noka ya Omaruru e dirisiwa ke morafe wa Damara go lema korong. Le ka dingwaga tsa leuba le komelelo, diheketara di le masome a marataro go tsena a le masome a robabobedi a a nosediwa.

## Batho ba tlhwatlhwa

* Michael Goreseb, ratoropo wa Usakos le leloko la palamente ya Namibia.

## Metswedi
Max Hamata

**Max Shali Nghilifa Hamata** (o o tsholetsweng kwa kgaolong ya Katutura ya Windhoek Namibia) ke mmega dikgang o o tsosang dikganetsano ebile a senola tshenyetso setšhaba wa kwa Namibia. Ke morulaganyi wa pampiri ya dikgang ya Confidente. Pele Hamata o ne a bereka e le morulaganyi wa pampiri ya dikgang ya beke le beke ya kwa Namibia ya *Informante*, e le ya kompone ya TrustCo.

## Metswedi
Pampiri ya dikgang ya Confidente

**Pampiri ya dikgang ya The Confidente** ke pampiri ya beke le beke ya kwa Namibia. E tlhamilwe ke Max Hamata ka 2011 e le pampiri ya dikgang ya beke le beke. E kwalwa ka puo ya Sekgoa.

## Metswedi
Motse wa Cotton tree, kwa Belize

thumb|Aerial view over the BestManufacturing Building on the west side of Cotton Tree Village in 2015
**Cotton Tree** ke motse o o mo Kgaolong ya Cayo mo bogareng jwa Belize. Motse ono o dikilometara di le 5 go tswa kwa bokonebotlhaba jwa Belmopan go bapa le Western Highway. Lefelo le le dikologileng ke la temothuo mme dijalo tse di jalwang thata ke tsa ditatlele le dipanana. Ke mongwe wa bommasepala ba le 192 ba ba laolwang kwa maemong a motse mo nageng ka maikaelelo a go tsaya palo ya batho.

## Dipalopalo tsa batho
Motse o ne o na le baagi ba le 1,573 ka nako ya palo batho ya 2010. Se se emela 2.4% ya baagi botlhe ba kgaolo. Seno e ne e le koketsego ya 81.8% go tswa go batho ba le 865 ba ba begilweng mo palong ya batho ya 2000. Go ya ka morafe, 65.5% e ne e le Mestizo, 23.6% Creole, 3.4% Mopan Maya, 3.1% Mixed, 2.0% Ketchi Maya, 0.8% East Indian, 0.4% Asian, 0.4% Mennonite, 0.3% Garifuna, 0.1% African, 0.1% Caucasian, 0.1% Yucatec Maya le 0.4% ba bangwe.

## Metswedi
Legae la Maya Beach

**Motse wa Maya Beach** ke motse o o mo Kgaolong ya Stann Creek kwa Belize o o mo Setlhaketlhakeng sa Placencia, fa gare ga Motse wa Riversdale le Seine Bight. Go ikaegilwe ka palobatho ya bosetšhaba ya 2010, Maya Beach e na le baagi ba le 225 ba ba nnang mo go yone ngwaga otlhe.Motse ono o na le mafelo a le mmalwa a boikhutso, dihotele tsa mabenkele le matlo a boikhutso.

Motse ono gantsi o tsewa e le karolo ya setšhaba se segolo sa pheninsula le leina le le lengwe, Placencia, e e leng sekgalanyana go tswa kwa motseng ono ka koloi. Maya Beach e direlwa ke Boemadifofane jwa Placencia, mme lefelo le le gaufi thata la boditšhabatšhaba ke Boemadifofane jwa Boditšhabatšhaba jwa Philip S. W. Goldson kwa Belize City.

## Dipalopalo
Ka nako ya palobatho ya 2010, Maya Beach e ne e na le baagi ba le 229. Mo go bone, 39.3% e ne e le Ba-Caucasus, 35.8% Ba-Mestizo, 8.7% Ba-Maya Mopan, 7.9% Batlhakane, 1.7% Ba-Asia, 1.7% Ba-Aforika, 1.7% Ba-Ketchi, 1. Baindia, 0.4% Ba-Maya Yucatec, 0.4% Mennonite 1.3% Ba-Creole le 0.4% ba bangwe.

## Bona gape

* Thutafatshe ya Belize

* Hisetori ya Belize

## Metswedi
Mabutsane

**Mabutsane** ke motse wa Botswana o o mo kgaolong ya Borwa, kgaolwana ya Ngwaketse Bophirima. Go ya ka palobatho ya 2011, motse o na le banni ba le 2,386.

## Lefelo
Mo tshimong ya motse go na le mafelo a a latelang a le 23:

* Bokhutlo ya banni ba le 11,

* Bokspan ya banni ba le 12,

* Ditlhako tsa banni ba le 11,

* Gasekhukhu ,

* Ghia ya banni ba le 7,

* hantse ,

* Kabana ya banni ba le 3,

* Kenna ya banni ba le 10,

* Khawa ,

* Lokatsane ,

* Lwale ,

* Makalamabedi wa banni ba le 15,

* Marapalalo ,

* Kampo ya Matimela ya banni ba le 4,

* Metlhaba ya Matlatlagwe ya banni ba le 3,

* Metlhabeng ,

* Motlops ya banni ba le 2,

* Nankhwane ya banni ba le 20,

* Nyetse ,

* Palamaokuwe ya banni ba le 19,

* Sekgwannabatho sa banni ba le 4,

* Sekgwasentsho sa banni ba le 7,

* Tlhatswe ya banni ba le 8

## Metswedi