open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hanniel Jamin

**Hanniel Jamin** ke seopedi sa Ghana, mmabontle, mmini le motshwari wa sekgele sa kgaisano ya bontle yo o neng a rwesiwa serwalatlhogo sa Mohumagatsana wa Lefatshe la Ghana ka 2013, mme a emela Ghana kwa kgaisanong ya Mohumagatsana wa Mafatshe Otlhe 2013. 

## Botshelo jwa bogologolo
Jamin ke mmabontle, Seopedi, le motaki yo o santseng a gola. O ne a aloga kwa go nngwe ya Diyunibesithi tse di gaisang kwa Ghana.

## Mohumagatsana wa Lefatshe Lotlhe Ghana 2013
Hanniel Jamin o ne a rwesiwa serwalatlhogo sa go nna Mohumagatsana wa Lefatshe Lotlhe la Ghana wa 2013 kwa bokhutlong jwa kgaisano e e neng e tshwaretswe kwa Hoteleng ya La Palm Royal kwa Accra ka Labotlhano kgwedi ya Motsheganong e rlhola malatsi a le masome a mabedi le bone ngwaga wa 2013.

## Mohumagatsana wa Mafatshe Otlhe wa 2013
Jamin o ne a emela Ghana kwa dikgaisanong tsa Mohumagatsana wa mafatshe otlhe wa 2013 kwa Moscow, kwa Russia ka Ngwanatsele a tlhola malatsi a le boferabongwe ka ngwaga wa 2013, kwa a neng a gaisana gone go tlhatlhama Olivia Culpo mme a palelwa ke go tsena mo makgaolakgannyeng.

## Go gapa motho ka dikgoka
Ka tsatsi la Labobedi ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a le mararo ngwaga wa 2013, Jamin o ne a gapiwa ka dikgoka kwa Accra ka diura di le mmalwa. Moragonyana o ne a gololwa mme dithoto tsa gagwe di ne di utsulwe.

## Tse di kwa ntle

* Official Miss Universe Ghana Facebook

## Metswedi
Trevor Oahile

**Trevor Oahile** ke mmueledi wa banana, motshwaramadi le sebui sa setshaba go tswa kwa Botswana yo o itsegeng ka tiro ya gagwe ya boitekanelo le ditshwanelo tsa tlhakanelo dikobo le tsa tsalo (SRHR), segolo thata baša, banna le basimane. Ke moamogedi wa lenaneo la radio la Don't Get It Twisted kwa Yarona FM, mme o tsaya karolo mo diforamong le dikhonferenseng tse di farologaneng tse di ikaeletseng go tsweletsa kitso, go gwetlha kgethololo le go rotloetsa pholisi ya boitekanelo e e lekalekanang. 

## Botshelo le thuto ya gagwe a sa le monnye
O ne a tlhagelela mo metsweding ya dikgang le mo dipampiring tsa dikhonferense jaaka moithuti kwa Botswana.

## Tiro
Oahile o itsege ka lenaneo la gagwe la radio la Don't Get It Twisted, le le gasiwang mo Yarona FM, le le tshegediwang ke United Nations Population Fund (UNFPA). Pontsho e bua ka dikgang tse di sa rategeng le tse di gwetlhang mo Botswana, jaaka thibelo ya HIV, tirisodikgoka e e ikaegileng ka bong, mathata a dikamano, go rulaganya lelapa le boitekanelo jwa thobalano le go tshola bana jwa banna le basimane. 

O tsere karolo mo dikopanong tsa boditšhabatšhaba le tsa kgaolo le dipanele, jaaka go bua kwa Khonferenseng ya Nairobi (ICPD25) go gatelela seabe sa banna le basimane mo boitekanelong jwa thobalano le go tshola bana le go buelela thuto e e akaretsang ya thobalano le go senya dikakanyo tsa bong mo ditirelong tsa boitekanelo.

Oahile o ne a lemogiwa jaaka moemedi wa bašwa mo diforamong tse di buang ka mekgwa ya loago, kgobo le SRHR mo Botswana le go feta.

Tsibogo ya setshaba le kamogelo ya gagwe Lenaneo la gagwe la radio le ne la akgolelwa go thusa go fetola dipuisano tsa setshaba mo Botswana malebana le boitekanelo jwa thobalano, segolo thata mo banneng le mo banneng, le go tlhola sebaka sa dipuisano mo maemong a setso a a gagametseng le a sedumedi.

O ntse a le mo maitekong a boeteledipele jwa baša le matsholo a go tsibosa setšhaba, gantsi a dirisana le mekgatlho e e jaaka UNFPA, UNICEF le ditheo tsa bosetšhaba.  

O ne gape a tlhagisiwa jaaka karolo ya baeteledipele ba bašwa mo metsweding ya dikgang ya kgaolo.

## Metswedi
Muhoho Kenyatta

**Muhoho Kenyatta** ke leloko la lolwapa lwa goora Kenyatta kwa Kenya. Ke morwa tautona wa ntlha wa Kenya Jomo Kenyatta. Mogolowe ebong Uhuru Kenyatta ke tautona wa pele wa bone kwa Kenya. O tsene sekolo kwa St.Mary kwa Nairobi, a aloga ka Bachelor of Arts ya sepolotiki go tswa kwa Williams College ka 1985.

## Botshelo le thuto
O tsene sekolo kwa St. Mary kwa Nairobi, morago a aloga  ka Bachelor of Arts ya sepolotiki go tswa kwa Williams College ka 1985.

## Tsa Pereko

### Kgwebo
Ke modulasetilo le mookamedi wa Brookside Dairy Limited, e e leng ya lolwapa lwa Kenyatta le Danone. O nnile mothusa modulasetilo wa Commercial Bank of Africa Group pele ga e kopana le National Industrial Credit Bank. Gompieno o mo lekgotleng la NCBA Group Plc kwa Uganda. 

## Metswedi
Ephraim Avea Nsoh

**Ephraim Avea Nsoh** ke mopolotiki wa kwa Ghana gape e ne e le tona wa kgaolo ya Upper East. Pele ga a etelela pele kgaolo ya Upper East,Ephraim Avad Nsoh e ne e le tona wa kgaolo ya Upper West. O ne a thapilwe go nna mogokgo wa sekolo se segolwane sa diteme le thuto, University of Education. O ne a thapilwe sebaka sa dingwaga di le nne go simolola Phalane a rogwa ngwaga wa 2016.

## Metswedi
Queen Celestine

**Queen Celestine** (yo o tshotsweng ka di 18 Mopitlwe ngwaga wa 1992) ke motlelara wa Nigeria, moapei le motshwari wa sekgele sa kgaisano ya bontle yo o neng a rwesiwa serwalatlhogo sa Mosetsana yo Montle go gaisa mo Lefatsheng la Nigeria la 2014 mme a emela Nigeria kwa kgaisanong ya Mohumagatsana wa Lefatshe wa 2014. 

## Botshelo jwa bogologolo
Queen o alogile kwa Yunibesithing ya Madonna mme e kile ya bo e le moemedi wa Edo kwa Nigeria.

## Dikgaisano Tsa Mmabontle

### Mohumagatsana wa Nigeria wa 2013
Queen o ne a tsaya karolo mo kgaisanong ya Mmabontle wa Nigeria wa 2013 mme a fenya kgaisano eo.

#### Mosetsana yo montle go gaisa botlhe kwa Nigeria (MGBN) 2014
Queen o ne a fenya Mohumagatsana Amity mme a rwesiwa serwalatlhogo jaaka MGBN Universe (Mosetsana yo Montle go gaisa botlhe mo Nigeria) 2014 ka kgwedi ya Phukwi ka di 19 ngwaga wa 2014. Mo tiragalong e le nngwe o ne a rwesiwa serwalatlhogo mmogo le mofenyi wa ntlha yo o neng a rwesiwa serwalatlhogo jaaka MGBN World 2014, Iheoma Nnadi.

##### Mohumagatsana wa Lefatshe lotlhe wa 2014
Queen o ne a gaisana kwa kgaisanong ya Mohumagatsana wa 2014 mme a fenya jaaka Mohumagatsana Congeniality.

## Tse di kwa ntle

* MBGN website

## Metswedi
Emmanuel Adama Mahama

**Emmanuel Adama Mahama** e ne e le mopolotiki wa kwa Ghana. O berekile e le mopalamente ka palamente ya ntlha ya Ghana. Ke rraagwe John Dramani Mahama, tautona wa bone wa Ghana.

## Tiro ya sepolotiki
Ke morutuntshi, le molemi wa raese, e ne e le tona wa ntlha wa lefatshe wa kgaolo ya bokone mo pusong ya ga Nkrumah. Mahama o berekile gape e le mogakolodi wa ga tautona ka palamente ya boraro mo pusong ya ga Hilla Limann. E ne e le mopalamente wa ntlha wa kgaolo ya botlhophi ya bophirima jwa Gonja.

## Botshelo jwa gagwe
O ne a tsena kereke ya Presbysterian. Morwa wa gagwe John Dramani Mahama e ne e le tautona wa Ghana go tswa ka Phukwi 2012 go tsena Firikgong 2017, le ka Firikgong 2025 go tsena gompieno. Morwae o mmotlana, Ibrahim Mahama, ke mogwebi.

## Metswedi
Reine Ngotala

**Reine Ngotala** (o tshotswe ka kgwedi ya Phalane malatsi a le matlhano ka 1997, kwa Nyanga, Gabon) ke motlelara wa Gabon le motshwari wa sekgele sa kgaisano ya bontle yo o neng a rwesiwa serwalatlhogo sa Mohumagatsana wa Gabon wa 2015 mme a emela Gabon kwa Mohumagatsaneng wa Lefatshe wa 2015 mme a sa Bewa. 

## Botshelo jwa motho ka namana
Ngotala ke moithuti wa itsholelo kwa Setheong se se Kwa Godimo sa Boenjenere kwa Libreville.

### Mohumagatsana wa Gabon 2015
Ka kgwedi ya Moranang ka di 26 ngwaga wa 2015, Ngotala o ne a rwesiwa serwalatlhogo sa go nna Mohumagatsana wa Gabon 2015 o o neng o na le bagaisani ba le lesomerobedi ba ba neng ba gaisana kwa kgaisanong eno. Jaaka Mohumagatsana wa Gabon wa 2015, Ngotala o ne a emela Gabon kwa Mohumagatsana wa Lefatshe wa 2015.

Reine Ngotala yo o rwesitseng Mohumagatsana Gabon serwalatlhogo o ne a rulaganyeditswe go gaisana kwa kgaisanong ya  Mohumagatsaneng wa Lefatshe le Mohumagatsana wa mafatshe pele ga Mohumagatsana wa Lefatshe a itsise thulaganyo ya semmuso. Reine o ne a gaisana fela kwa Miss World boemong jwa seo. Mofenyi wa gagwe wa bobedi, Anis Christine Pitty Yaya o ne a tsaya sekgele sa go gaisana kwa Mohumagatsaneng wa Lefatshe Lotlhe wa 2015.

## Tse di kwa ntle

* Official Miss Gabon Facebook

## Metswedi
Thandiwe Banda

**Thandiwe Banda** (o o tshotsweng ka 1972 kgotsa 1972) ke morutabana wa polotiki wa kwa Zambia o o berekileng e le mohumagadi wa Zambia go tswa ka Seetebosigo 2008 go fitlhela Lwetse 2011. Banda, o a neng a le mo dingwageng tsa masome a mararo fa a tsena mo maemong ao ka 2008, e ne e le mohumagadi o mmotlana mo ditsong tsa Zambia. E ne e le mosadi wa bobedi wa ga tautona wa pele Rupiah Banda go fitlhelela a tlhokafala ka Mopitlo 2022.

## Botshelo jwa gagwe
Mosadi wa ntlha wa ga Rupiah Banda, Hope Mwansa Makulu,o tlhokafetse ka 2000. Ene le mosadi wa gagwe wa bobedi Thandiwe Banda,ba nyalane ka dingwaga tsa 2000, le ntswa ba na le pharologanyo ya dingwaga di le masome mane. O ne a le dingwaga di le masome a supa ka nako ya lonyalo lwa bone, fa Thandiwe a ne a le di le masome mararo. Thandiwe le Rupiah Banda ke batsadi ba mawelana Temwani le Duniya, ba ba tsileng e le kgakgamatso mo bobeding joo, go ya ka puisano e a e dirileng kwa BBC Africa.

Banda o ne a tlhophiwa tautona ka 2008,se se dira Thandiwe Banda mohumagadi o monnye mo ditsong tsa Zambia. Ka nako ya gagwe, Banda o ne a buelela go tlhamiwa ga ofisi ya semmuso ya mohumagadi ka madi a puso go ema nokeng ditiro tsa gagwe tsa setshaba le tsa mautlwelobotlhoko. Banda o ne a lwela molao o o gagametseng, go otlhaya ba dira molato ba tiriso dikgoka mo gae le mo tlhakanelong dikobo. O ne a eme nokeng makgotla a a ikemetseng kwa Zambia.

Ka Morule a le masome mabedi ngwaga wa 2012, pampiri ya puso ya *[[Times of Zambia]]* e ne ya gatisa tsebe e e neng e bua magatwe a gore puso e gapile matlo a ga Thandiwe Banda a le mmalwa, a akaretsa lefelo la boroko kwa Malawi, le le tlhwatlhwa ya dibilione tsa madi a kwacha. Banda o ne a re magatwe a ga a na boammaruri, a gwetlha gore ba mo kope maitshwarelo gape ba boele morago se ba se kwadileng, selo se pampiri e neng ya se gana pele. Ka Firikgong 2012, o ne a pega tsheko ya tshenyo leina kgatlhanong le Times of Zambia le morulaganyi wa yone. Ka Phalane 2012,pampiri e ne ya gatisa kopo maitshwarelo, mme tsheko kgatlhanong le pampiri e ne ya tswelela. Thandiwe Banda o ne a fenya tshekk kgatlhanong le Times of Zambia ka Motsheganong 2014. Kgotlatshekelo e ne ya duela Banda dikete tsa madi a kwacha go mo phimola dikeledi.

Banda o ne a fitlhelwa a na le kankere ya lebele ka 2014, a tsaya loeto go ya lefatsheng le le mabapi la Aforika Borwa go bona tlhokomelo ga botsogo. O ne a boela Zambia ka Firikgong a le lesome ngwaga wa 2015, morago a tsena mo dikgweng tsa kalafi.

## Metswedi
Kåre Becker

**Kare Becker** (o o tshotsweng ka Firikgong a le masome mabedi le bosupa 1978) ke motshameka kgwele ya dinao wa pele wa Zambia, o a neng a tshameka kwa pele.

## Tsa Pereko
A tsholetswe kwa Zambia ke rraagwe o o tswang kwa Malawi ke mmaagwe a tswa kwa Zimbabwe, Becker o ne a fudugela kwa Netherlands a le dingwaga di le tlhano morago ga go nna kwa Ireland le Norway.

Ka 2000, Becker o ne a adimiwa setlhopha sa Heracles Almelo mo legatong la bobedi la phadisabo ya Dutch. Kwa bofelelong jwa setlha sa ntlha sa 2000,fa a bodiwa gore o batla go amogela bokae mo dipuisanong tsa konteraka e ntsha, o ne a kopa go ikakanya ka nakwana. Morago ga malatsi a mabedi, pampiri ya dikgang ya mo gae e ne ya bega gore go ntshafadiwa ga konteraka go emisitswe ka ntlha ya go batla madi a a kwa godimo thata.

Ka 2001, Becker o ne a baya monwana setlha sa bobedi kwa PEC Zwolle. Le fa go ntse jalo, ka setlha seo, mookamedi Paul Krabbe o ne a emisediwa ka Peter Boeve, o a neng a sa mo tseye sentle, ebile a mo neela kamoro ya go fetola dilwana e e pharologano. Ka jalo o ne a tlogela ka 2001 go tsena 02.

Ka 2004 go tsena 05, Becker o ne a baya monwana konteraka le setlhopha sa Nordhorn kwa setlheng sa bone sa Germany, mme o ne a seka a tshameka sentle ka a ne a nyaditse kgwele ya dinao ga Germany.

## Metswedi
Natasha Sutherland

**Natasha Sutherland** (o tshotswe Ngwanatsele a le masome mabedi 1970), ke modiragatsi wa Aforika Borwa. O itsege thata ka dikarolo tsa gagwe mo difiliming tsa thelebišene tsa *Honeytown*, *Tarzan:* *The Epic Adventures* le ''Scandal''!. Kwa ntle ga go diragatsa, gape ke mokwadi, sebui se se tlhotlheletsang le mogakolodi.

## Botshelo jwa gagwe
Sutherland o tshotswe Ngwanatsele a le masome mabedi 1970, kwa Durban, Aforika Borwa, e le morwadia batlhami ba mebino Geoffrey Sutherland le Kenlynn Sutherland (yo o neng a bidiwa Ashby semmuso).

Sutherland o ne a nyetse Steve Hofmeyr, seopedi sa Aforika Borwa, mokwadi wa dipina, le mogasi wa thelebishene. Ba ne ba nyalana ka 1998 mme moragonyana a tlhala ka bogale ka 2008 a umaka botsalano jwa ga Steve jwa dingwaga di le lesome le morutintshi wa go ikatisa mmele Janine van der Vyver. Banyalani bano ba na le barwa ba babedi: Benjamin le Sebastian.

## Tiro
Sutherland o simolotse tiro ya gagwe mo masimologong a bo1990 e le mogasi wa pontsho ya bana ya *Kideo*. Morago ga moo o ne a tshameka mo filiming ya soapie, *Egoli: Place of Gold* ka nako ya fa a ne a le mo dingwageng tsa gagwe tsa bonana ka 1991. Ka 1996, o ne a simolola tiro ya gagwe ya go diragatsa ka difilimi tse pedi tsa thelebišene: *Honeytown* le *Tarzan: The Epic Adventures*. Morago ga katlego ya difilimi tseo, o ne a tshameka mo baesekopong ya kwa gae ya *Operational Delta* ka 1997. Go sa le jalo, o ne a simolola go laola bobogelo jwa Aforika Borwa ka didrama di le mmalwa tse di tumileng tsa serala jaaka *Gigi* ka 1992 le *The Revlon Girl*. Fa nako e ntse e ya, o ne a kaela gape le ditshwantsho tsa mo tshikhinyego tsa mmino mme a dira jaaka morulaganyi wa *Finesse Magazine*.

Ntle le go diragatsa, Sutherland gape ke sebui se se rotloetsang phatlalatsa se se neng se tsamaya go ralala naga mmogo le dikgato tsa boditšhabatšhaba. Gape o tlhomilwe go nna moemedi wa letshwaolakgwebo la Aforika Borwa la Beauty 'Placecol' le 'DNB'. Gape ke mokwadi yo o nang le bokgoni, yo a kwadileng buka ya gagwe ya ntlha ya *Bittersweet*. Ka katlego ya gagwe jaaka mokwadi, moragonyana o ne a kwala dibuka: *Green and Blue* ka 2010 (buka ya gagwe ya ntlha ya bana), *Fairytale* le *Sprokie*.

## Bodiragatsi

## Metswedi
Rosette Ndongo Mengolo

**Rosette Ndongo Mengolo** (o a neng a fana ka Mengolo pele, o tshostwe ka 1954 a tlhokafala ka Phalane a le malatsi a mabedi ngwaga wa 2014) e ne e le motho o o tumileng, mmabontle le mopolotiki wa kwa Cameroon. O berekile e le mmatoropo wa Bangou go tswa ka 2007 go fitlhelela a tlhokafala, e ne e le mmaagwe mohumagadi wa Cameroon Chantal Biya.

## Botshelo jwa gagwe
O ne a tlholega kwa kgaolong ya botlhaba jwa Cameroon, ka 1967 o ne a fenya Miss Bertoua le mmabontle wa botlhaba.

O tsholetse Chantal Pulchérie Vigouroux kwa Dimako, o ne a nyetswe ke Georges Vigouroux.

## Tiro ya sepolotiki
Ka 2007, Rosette Ndongo Mengolo o ne a tlhophiwa go nna mmatoropo wa bangou, mmasepala wa kwa bophirima jwa Cameroon. O ne a tlhophiwa gape ka 2013, a bereka go fitlhelela a tlhokafala ka 2014. Ka Phatwe 2008, o ne a amogela seetsele sa go berekisana le lefatshe, sejana sa gauta se se emetseng Cameroon, kwa Palais Congres de Yaounde.

O tlhokafetse ka Phalane a le malatsi a mabedi ngwaga wa 2014, a bolokwa kwa Mvomeka'a, kwa phitlho ya gagwe e neng e rulaganyeditswe teng.

## Metswedi
Franck Biya

**Emmanuel Franck Olivier Biya** (o o tshotsweng ka Phatwe a le masome mabedi le motso ngwaga wa 1971) ke mogwebi wa kwa Cameroon le ngwana wa tautona wa gompieno wa Cameroon Paul Biya.

## Tiro
Biya o tsene sekolo kwa Cameroon pele ga a ya University of Southern California kwa a alogileng ka bachelor's degree ya political science le Economics ka 1994. O berekile e le moithuti kwa Bank of Central African States go tswa ka 1995 go tsena 1997. Go tswa ka 1997 go tsena 2004, e ne e le mopati wa kompone ya naga e bidiwa I.N.G.F. Ka 2004, o ne a tlhama Centure Capital PLC.

## Kgonagalo ya go tlhatlhama
Franck Biya o akanyeditswe fa a tlaa tlhatlhama rraagwe ebong Paul Biya o a saleng a nna tautona ka 1982.

Mo ditlhophong tsa 2011 tsa botautona tse Paul a neng a di emetse, Franck o ne a bonwa a  eteletse pele letsholo la ga rraagwe. O ne a akanyeditswe go emela ditlhopho tsa 2018 mo boemong jwa ga rraagwe, le ntswa se se ne sa seka sa diragala. Baema nokeng ba ga Franck ba le mmalwa ba ne ba tlhama makgotla a a farologaneng go mo ema nokeng, makgotla a tshwana le Citizens Movement.

Ba ba kgatlhanong le lolwapa loora Biya ba ne ba re Cameroon ga se lefatshe la bogosi le gore Franck ga a tshwanela go tlhatlhama botautona.

## Botshelo jwa gagwe
Franck Biya o tsholetswe kwa Yaounde e le ngwana wa ga Paul Biya le mosadi wa gagwe wa ntlha Jeanne-Irene Atyam. O nyetse ebile o na le bana ba le bane.

## Metswedi
Steffi van Wyk

**Steffi van Wyk-Brink** (o tshotswe ka di 23 tsa kgwedi ya Phalane ka 1991) ke motlelara wa Namibia le motshwari wa sekgele sa dikgaisano tsa bontle yo o neng a emela Namibia kwa kgaisanong ya Mohumagatsana wa Lefatshe wa 2015.Ke Naledi ya boammaaruri ya Survivor ya Aforika Borwa. 

## Botshelo jwa ntlha le thuto
Van Wyk o tswa kwa Otjiwarongo mme o goletse mo polaseng. O tsene Sekolo se segolwane sa Jan Mohr kwa Windhoek. O ne a tswelela go ithuta kwa Aforikaborwa.

## Mokgwa wa go itshetsa le tswelelopele
Van Wyk e ne e le morulaganyi wa metshameko le morutisi wa nakwana wa go ikatisa mmele kwa Sekolong se Segolwane sa Jan Mohr, sekolo sa gagwe se segolo sa pele.Le fa go ntse jalo, konteraka ya gagwe le sekolo seno e ne ya fela ka Phatwe 2015. Morago ga Phatwe 2015, van Wyk o ne a dirisa nako ya gagwe go ipaakanyetsa go nna Mohumagatsana wa Namibia wa 2015.

Ka kgwedi Phatwe 2015, van Wyk o ne a gapa sekgele sa Mohumagatsana wa Namibia. Kgaisano e ne e tshwaretswe kwa Windhoek, kwa Namibia. Van Wyk o ne a emela Namibia mme a gaisana kwa Mohumagatsaneng wa Lefatshe wa 2015.

Van Wyk ke morutisi wa go ikatisa mmele le moagi wa mmele.O na le khamphani ya metshameko, go ikatisa mmele le boitekanelo, le monna wa gagwe.

Van Wyk e ne e le mogaisani wa 2019 wa Mofalodi wa Aforika Borwa: Setlhaketlhake sa sephiri. Van Wyk o ne a gaisana mo Survivor Aforika Borwa: Go Boa ga Batho ba ba Latlhetsweng.

## Botshelo jwa motho ka namana
Ka kgwedi ya Phatwe 2016, van Wyk o ne a nyalwa ke Clint Brink, modiragatsi wa Aforika Borwa. Ba nna kwa Johannesburg.

## Bona gape

* Mohumagatsana wa Namibia

## Tse di kwa ntle

* Official Miss Namibia website

## Metswedi
Jessica Sutton

**Jessica Laura Sutton** (o tshotswe ka Seetebosigo a le malatsi mabedi, 1993) ke modiragatsi wa Aforika Borwa. O itsege thata jaaka *Tally Craven* go tswa mo motseletseleng wa Freeform wa ** le Mia in *[[The Kissing Booth]]*.

## Botshelo jwa pele le thuto
Sutton o tsholetswe kwa Motsekapa, Aforika Borwa. Dingwaga tsa gagwe tsa sekolo se se botlana di ne tsa fediwa kwa Sekolong se se botlana sa Sweet Valley kwa Motsekapa. O tsene Sekolo sa Difilimi sa Act Cape Town (ACT) mme a amogela diploma ya gagwe ka 2014 ya Bodiragatsi jo bo Tsweletseng jwa Difilimi mme a tswelela ka dithuto tsa gagwe le Matthew Harrison kwa The Actors Foundry kwa Vancouver.

## Tiro
Fa e sa le a simolola mo ditshwantshong tsa motshikhinyego ka 2015, Jessica o tlhageletse mo dipontshong di le mmalwa tsa thelebišene, go akaretsa le *[[Saints & Strangers]]*, *Ice*, *American Monster* le *.* Filimi ya gagwe ya bosheng, Rogue, e na le Megan Fox mme e ne ya gololwa ka 2020. O ne gape a tlhagelela mo difiliming tsa *[[Detour]]*, *Finders Keepers*, *[[Bhai's Cafe]]*, *[[Escape Room]]*, *[[The Kissing Booth]]* le *[[Inside Man: Most Wanted]].*

## Bodiragatsi

## Bobogelo

## Metswedi
Cindy Swanepoel

**Cindy Swanepoel** (o tshotswe Sedimonthole a le lesome le botlhano 1981) ke modiragatsi wa Aforika Borwa. O itsege thata ka dikarolo tsa gagwe mo difiliming tse di tumileng tsa *[[Generations]]*, *[[Binnelanders]]* le **' **'.

## Botshelo jwa gagwe
O tshotswe ka la bo 15 Sedimonthole 1981 kwa Krugersdorp, Teransefala, Aforika Borwa mme a golela kwa Pretoria. Mo dingwageng tsa gagwe tsa sekolo se segolo, o ne a nna kwa Motsekapa mme a dira materiki kwa Sekolong se Segolo sa Durbanville. Ka 2003 o ne a bona dikirii ya gagwe ya BA ya Terama kwa Yunibesithing ya Stellenbosch.[3]

## Tiro
O ne a dira tiro ya gagwe ya ntlha ya go dira jaaka modiragatsi wa seporofešenale mo tlhagisong ya bobogelo, Didiko mo Sekgweng e e neng e kaelwa ke Marinda Engelbrecht. Pontsho e ne e diragadiwa kwa Bobogelong jwa Artscape kwa Motsekapa. Ka 2004, tlhagiso e ne ya dirwa kwa Moletlong wa Bosetšhaba wa Botsweretshi wa Klein Karoo le one. Ka 2005, o ne a fuduga go tswa kwa Motsekapa go ya kwa Johannesburg mme a dira tiro ya gagwe ya ntlha mo thelebišeneng mo motseletseleng wa thelebišene, Egoli: Lefelo la Gauta.[2] Mo terameng, o ne a tshameka karolo ya 'Phukwi'. Morago ga katlego ya terama eno, o ne a diragatsa mo ditlhagisong di le mmalwa tsa bobogelo: Houtkruis e e neng e kaelwa ke Elzette Maarschalk ka 2008 le Stephen van Niekerk ka 2011.

O ne gape a kopanela le difilimi di le mmalwa tsa thelebišene tse di akaretsang: Motshameko wa go Nyalana, Mmila wa 90 Plein le Marapo mo Lebokosong, mmogo le motshameko wa sesepa, 7de Laan, Villa Rosa le Dikokomana. O ne a tlhagelela mo motseletseleng wa metlae, Tshegela kwa godimo le Proes Street. Morago ga moo o ne a tshameka mo motseletseleng wa difilimi tsa kykNET, e leng Sterlopers.

Ka 2010, o ne a tshameka karolo ya 'Chrystal' kwa tshimologong mo filiming ya Getroud a kopana le rakabi. Filimi e ne ya atolosiwa moragonyana go nna motseletsele wa thelebishene mo kykNET. Gape o ne a tshameka mo difiliming tsa Karatšhe ya Setšhaba, Poo ya Mmila le Ballad for a Single. Ka 2011, o ne a tlhoma khamphani ya go tlhagisa difilimi, ‘Ditiragalo le Ditlhagiso tsa Pôkô’ le balekane ba babedi. Khamphani e matshwenyeho haholo ka dihlahiswa ka bana ba lebaleng la dipapadi. Ka 2013 o ne a tshameka mo filiming ya Curl Up le Dye e e neng e kaelwa ke mokwadi wa dipina, Sue Pam-Grant.[3] Ka 2015 o ne a kopanela le setlhopha se se tumileng sa Binnelanders mme a tshameka karolo ya 'Annelize Roux'.[4] Go tloga ka paka ya bo 12 ka 2016, o ne a nna motshameki wa ka metlha wa motseletsele ono.[2]

### Metshameko ya bobogelo

* *Kringe in ŉ Bos*
* *<nowiki/>'n Tyd om Lief te Hê*
* *Houtkruis: Die Musical*
* *Dalliances*
* *The Crucible*
* *Curl up and Dye*
* *My Boetie se Sussie se Ou*
* *Equus*
* *Drif*
* *Mysterious Skin*

## Bodiragatsi

## Metswedi
Reine Swart

**Reine Swart** (nee **Malan**; o tshotswe ka letsatsi la bolesome le bosupa ka Motsheganong 1990) ke mokaedi, mokwadi le modiragatsi wa Aforika Borwa. O ne a tshameka mo filiming ya go sesa mo metsing ya Seburu ya Die Pro (2015). O ne a tlhagelela mmogo le Tye Sheridan, Bel Powley le Emory Cohen mo filiming ya *[[Detour]]* (2016). Mo thelebišeneng, o ne a tlhagelela mo motseletseleng wa SyFy wa *[[Dominion]]*, motseletsele wa kykNET, *Villa Rosa*, le mo motseletseleng wa CBBC wa *Jamillah* *and Aladdin*.

Swart o ne a tshameka karolo e e kwa pele mo filiming ya ga Darrell Roodt ya *Siembamba* (2017). Reine o ne a dira mmogo le James Badge Dale mo filiming ya *The Empty Man* (2018) ya 20th Century Fox.

Ka 2018, Swart o ne a dira tiro ya gagwe ya ntlha ya go nna mokaedi wa difilimi tse di tlhageletseng mo filiming e e tshosang ya *Heks*, e e neng ya gololwa mo Aforika Borwa ka setlhogo sa *Her Mask* mme kwa United States e le *The Hex* ka 2020. Ka one ngwaga oo, Swart e ne e le karolo ya setlhopha sa batshameki mo filiming ya metlae e e tshosang ya *[[Triggered]]*, e e neng ya gololwa kwa United States ka Ngwanatsele 2020 le kwa Aforika Borwa ka Firikgong wa 2021. Gape o ne a kwala mmogo le mokaedi wa filimi e e tshosang ya *Flash,* e eteletswe ke Danielle Harris, le mokaedi wa filimi eo e bong Chris McGowan.[12]

## Botshelo jwa pele
Swart o ne a tsena sekolo sa Afrikaanse Hoër Meisieskool. O alogile ka dikirii ya boenjenere jwa madirelo kwa Yunibesithing ya Pretoria ka 2012.

## Bodiragatsi

### Filimi

### Thelebishine

## Dietsele le ditlhopho

## Metswedi
Job Graça

thumb|Job Graça (mo mojeng) a bua le mothusa molaodi wa National Bank of Angola ka 2003
**Job Graça** ke moitseanape wa itsholelo, morutabana le mopolotiki wa kwa Angola. O ithutetse tsa itsholelo kwa University of Essex kwa United Kingdom. O nnile mo maemonga a  farologaneng a botona mo pusong ya Angola, a feta ka go nna mothusa tona mo maphateng a dithulaganyo, itsholelo, madi le dipalamo. O berekile e le tona wa dithulaganyo le tlhabololo dikgaolo go tswa ka 2012 go tsena 2013.

## Metswedi
Germaine Ahidjo

**Germaine Habiba Ahidjo** (o o tshotsweng ka Tlhakole a le lesome le motso ngwaga wa 1932 - a tlhokafala ka Moranang a le masome mabedi ngwaga wa 2021) e ne e le mopolotiki le mooki wa kwa Cameroon. E ne e le mosadi wa ga tautona wa ntlha wa Cameroon, Ahmadou Ahidjo. Ka jalo e ne e le mohumagadi wa Cameroon go tswa ka 1960 go tsena 1982.

## Botshelo jwa gagwe
Germaine Ahidjo o tshotswe ka 1932 kwa Mokolo kwa kgaolong e e kwa bokone jwa Cameroon. Mmaagwe e ne e le wa morafe wa Fulani raagwe e le a Corsican.

Ka 1942, o ne a aloga ka setlankana sa Yaounde. Morago o ne a ya sekolong sa basetsana kwa Douala, kwa e leng New-Bell High School gompieno.

Ka 1947, o ne a fiwa thuso ya madi go ya France, kwa a alogileng e le mooki ka 1952 a itebagantse le malwetsi a mafelo a a bokgola.

O ne a nna tsala le Ahmadou Ahidjo ka 1995, ba nyalana ka Phatwe a le lesome le bosupa ngwaga wa 1956. Ba ne ba na le bana ba basetsana ba le bararo: Babette, Aissatou le Aminatou. O ne a na le ngwana wa mosimane gape a bidiwa Daniel Toufick, o a mo tshotseng pele ga a nyalwa ke Ahidjo. Mohamadou Badjika Ahidjo, o gompieno e leng mothusa moemedi wa mafatshe, ke morwa Ahidjo le mosadi wa gagwe wa ntlha, Ada Garoua. Morago ga go ithola marapo ga monna wa gagwe ka 1982 le go atlholelwa loso ga gagwe a seo ka ntlha ya go tsaya karolo mo thankgolong puso ga 1984, ba ne ba itshetlela kwa Dakar, Senegal, kwa a neng a nna teng. Monna wa gagwe o tlhokafetse ka Ngwanatsele a le masome mararo ngwaga wa 1989. O ne a lwela go busediwa ga molora wa gagwe kwa Cameroon.

O tlhokafetse ka Moranang a le lesome le borobabongwe ngwaga wa 2021, a le dingwaga di le masome a robabobedi le borobabongwe kwa Dakar, Senegal, kwa a neng a lwala ka lobaka.

## Tlotla

* Spain: O neetswe tlotla ya Order of Isabella the Catholic ka Lwetse a le masome mabedi ngwaga wa 1982.

## Metswedi
Tautona wa Cameroon

**Tautona wa Cameroon** ke mopeteledipele wa puso ya Cameroon, gape ke molaola sesole sa Cameroon. Taolo ya lefatshe e tshwerwe ke tautona le palamente.

## Ditso
Ofisi ya ga tautona wa Cameroon e tlhamilwe ka ngwaga wa 1960, morago ga boipuso go tswa mo France. Ofisi e ne e tshwerwe ke Ahmadou Ahidjo go tswa ka Motsheganong a le malatsi a matlhano ngwaga wa 1960 go tsena Ngwanatsele a le malatsi a marataro ngwaga wa 1982, le ke Paul Biya fa e sale ka Ngwanatsele a le malatsi a marataro ngwaga wa 1982.

## Nako e e lekanyeditsweng
Tekanyetso nako ya botautona e ne ya tlosediwa Biya ka 2008.

## Ditlhopho tsa bosheng

## Metswedi
Isaura Nyusi

**Isaura Gonçalo Ferráo Nyusi** (o o tshotsweng ka Phalane a le malatsi a mabedi, ngwaga wa 1962) ke mmereki wa puso le morutabana wa kwa Mozambique o o berekileng e le mohumagadi wa Mozambique go tswa ka Firikgong a le lesome le botlhano ngwaga wa 2015 go stena Firikgong a le lesome lebotlhano ngwaga wa 2025, e le mosadi wa ga tautona Filipe Nyusi.

Nyusi o nnile tautona wa lekgotla la basadi ba Mozambique (Organization of Mozambican Women), le e leng lekgamu la FRELIMO, ka Tlhakole a le lesome le motso ngwaga wa 2016.

## Metswedi
Trudie Taljaard

**Trudie Taljaard** (Mopitlo a le lesome le boferabongwe 1948 - Firikgong a le masome mararo le motso 2009) e ne e le modiragatsi wa Aforika Borwa, mokatisi wa bobogelo, le mokaedi wa go tlhopha batshameki. O tumile thata ka dikarolo tsa gagwe mo difiliming tsa *Windprints* (1989), *Hitchhiker* (2008) le *Hearts & Minds*. O ne a tlhoma sekolo sa drama, "Another Center for Training Actors" (ACTA). O ne a itsege ka go tshameka jaaka 'rakgadi wa netefaletso ya dingwaga di le pedi' morago ga go tlhagelela mo papatsong ya lebenkele le le itsegeng la fanitšhara ka nako e telele.

## Botshelo jwa gagwe
O tshotswe kaMopitlo a le lesome le boferabongwe 1948 mme a golela kwa Melville, Johannesburg, Aforika Borwa. O ne a aloga ka dikirii ya ntlha ya terama kwa Yunibesithing ya Pretoria.[4]

O ne a nyetse modiragatsi ka ene Errol Roelofsz. Morago ga tlhalo, o ne a nyala modiragatsi Nico Liebenberg. O ne a na le barwadi ba le bararo: Marlene, Justine le Eloise go tswa mo manyalong a mabedi ano.[4]

Ka di 31 Ferikgong 2009, o ne a tlhokafala a le dingwaga di le 60 morago ga go lemogiwa gore o na le kankere ya marapo ka 2007.[5]

## Tiro
O simolotse e le modiragatsi wa bobogelo, Trudie o diragaditse mo diteatere tsa serala tse di jaaka A Cedar Fall in Waterkloof, Legodu la Pensele le Moengele, Baswi, Dipaka tse tharo, Monna yo mongwe, Motlholo, Raka, Mogwebi wa ditoro, le Dikgang tsa Terena. Ka 1989, o ne a tlhophiwa go bona Sekgele sa Artes. O ne gape a diragatsa mo setlhopheng se se bakang dikganetsano sa motho a le mongwe sa Kitchen Blues se se neng se tlhagisitswe ke mokwadi Jeanne Goosen. Le fa e ne e tsosa kganetsano, terama e ne ya akgolwa ke batshwayadiphoso mme o ne a tlhophiwa go bona dikabelo di le mmalwa ka ntlha ya go diragatsa ga gagwe, go akaretsa le Awate ya Computicket ka 1991.[4] Ka 1990, o ne a tshameka karolo ya "Charlene Brits" mo motseletseleng wa metlae wa TV4 wa Batho ba ba Tshwanang le Rona. Mo karolong eo, o ne a tlhophiwa go bona diawate di le mmalwa mme a gapa Star Tonight! Awate ya Modiragatsi yo o Gaisang ka 1991. Mo go one ngwaga oo, o ne a tlhophelwa Awate ya Dalro Theatre ya Modiragatsi yo o Gaisang mo Seabeng se se Etelelang Pele sa Seaforikanse le Awate ya Terama ya Fleur du Cap. Ka 1992, o ne a tlhophiwa kwa Awateng ya IGI Life ya Terama ya Vita ya Natal.[4]

Morago ga moo o ne a tshameka mo difiliming tse dintsi tsa thelebišene le mo difiliming tsa soap opera tse di jaaka; Ngaka, Ngaka, Sediko sa Letsatsi, Merero ya Selegae, Tekwan, Waltz ya Khutsafalo, Dintsu III, Boitumelo jwa kwa Metsesetoropong, Diphetale tsa Pastorie, Batho ba ba Tshwanang le Rona, Dit Wat Stom Is le Saartjie.[6] O ne gape a tshameka mo difiliming tse di jaaka; Sephiri sa ga Elsa (1979), Mokaulengwe Matie (1984), Dikgatiso tsa Phefo (1990), Tabogo e Telele (2000) le Mopalami wa Dikoloi (2007). Ka 2008, o ne a tshameka karolo ya bofelo ya thelebišene mo sefiliming sa Seaforikanse sa 7de Laan ka go tshameka jaaka kgaitsadie Netta Nortjé "Esther".[2]

## Bodiragatsi

## Metswedi
Maria da Luz Guebuza

**Maria da Luz Guebuza**, ke mmueledi wa HIV gape e ne e le mohumagadi wa Mozambique ka nako ya puso ya ga tautona Armando Guebuza, o e neng e le monna wa gagwe go tswa ka Tlhakole 2005 go tsena Firikgong 2015.

Guebuza, mmueledi wa dikgang tsa HIV/AIDS le bana ba dikhutsana, o ne a tlhama lekgotla la Unite For Children and unite Against AIDS, e le lekgotlana la UN. E ne e le mothusa modulasetilo wa African Synergy.

Ke motlhokomedi wa lenaneo la Global Plan la UNAIDS fa e sale ka 2015.

## Metswedi
Deolinda Guezimane

**Deolinda Guezimane** (o o tshotsweng ka Mopitlo a le malatsi a marataro ngwaga wa 1945) ke molwela boipuso le mopolotiki wa kwa Mozambique. E ne e le mokwaledi wa ntlha wa lekgotla la basadi ba Mozambique (OMM).

O tshotswe ka leina la Deolinda Simango kwa Búzi, kwa kgaolong ya Sofala kwa Mozambique. O godisitswe ke nkukuagwe, o tsene sekolo kwa Chicumbane kwa kgaolong ya Gaza.

Ka ngwaga wa 1965, o ne a ya kwa Tanzania, a nna leloko la FRELIMO, lekgotla la Mozambique la boipuso. FRELIMO e ne e amana thata le Soviet Union, Guezimane o ne a tsenelela Komsomolo koo ka 1966 go tsena 1967. O berekile e le morutabana kwa Tunduru kwa Tanzania. O ne a nna moeteledipele wa lekgotla la boipuso le puso ya pele ya Mozambique, a le mo lekgotleng la basadi, a tloga a nna mokwaledi wa ntlha wa OMM ka 1973. Ka 1976, ene le khansele ya gagwe e e rulaganyang ba ne ba kobiwa ka potlako le ka dikganetsano mo OMM ke Samora Machel.

Kwa bokopanong jwa borataro jwa FRELIMO ka 1991, o ne a nna mosadi wa ntlha go bereka mo lekgotleng la polotiki la FRELIMO (Political Bureau of the Central Committee of FRELIMO.

## Metswedi
Lemogang Kwape

thumb|Lemogang Kwape
**Lemogang Kwape** ke rapolotiki wa Botswana, yo o dirileng jaaka Tona ya Merero ya mafatshe a Sele fa e sale ka 2020. Gape e ne e le Mopalamente wa Kanye Borwa.

## Ditiro tsa Botona

* Tona wa Botsogo le Boitekanelo (go fitlha ka 2020)

* Tona wa Merero ya Boditšhabatšhaba le Tirisanommogo (fa e sale ka 2020)

## Metswedi
Salomé Moiane

**Salomé Milagre Machiuassane Moiane** (o o tshotsweng ka 1951) ke mopolotiki wa kwa Mozambique. Ka 1977 e ne e mongwe wa setlhopha sa ntlha sa basadi ba ba tlhophilweng go ya palamenteng.

## Botshelo jwa gagwe
Moiane o bonetswe kwa Maciene ka 1951, ke batsadi ba ba neng ba nna kwa motseng wa Ngowanine. Rraagwe, e ne e le mo Aforika o o tlhabologileng, o ne a berekela kwa toropokgolo ya Mozambique Lourenço Marques, a berekela Portuguese Geographical and cadastral Service, Moiane o godisitswe ke nkukuagwe go fitlhelela a nna dingwaga tse thataro. O tsene sekolo sa katoliki kwa Chongo dingwaga di le tharo, a ya go tsweledisa kwa Xipamanine pele ga a ya go ithutela go tshwara dibuka kwa Escola Comercial. O ne a nna leloko la Geographical and cadastral Service ka 1968, e le mosadi wa ntlha go nna motegeniki.

Morago ga go nyalwa ka 1971, Moiane le monna wa gagwe ba ne ba fudugela kwa Beira. Ka 1974 o ne a simolola go berekela lekgotla la diterena. Morago ga boipuso, o ne a tsaya karolo mo matsholong a thuto. Ka 1976 o ne a tsenelela bokopano jwa boraro jwa basadi ba Mozambique. Morago ga bokopano tautona Samora Machel o ne a mo thapa go nna mokwaledimogolo wa lone, maemo a a nnileng mo go one go fitlhelela ka 1990. Moiane o ne a nna ntlhopheng wa FRELIMO mo ditlhophong tsa bopalamente tsa 1977, tse mo go tsone a nnileng mongwe wa setlhopha sa basadi ba le masome a mabedi le bosupa go tlhophiwa go ya palamenteng. O ne a tlhophiwa gape ka 1986 go tswa kwa kgaolong ya Sofala e le moemedi wa MOBEIRA kwa Beira. Ka Ferikgong 1991 o ne a thapiwa go nna mothusa tona wa mafatshe a sele, maemo a a nnileng mo go one go fitlhelela ka 2004. O ne a tlhophiwa gape ka 1994 le 1999, a bereka mo palamenteng go fitlhelela ka 2004.

## Metswedi
Teresa Tembo

**Teresa Romáo Tembo** e ne e le mopolotiki wa kwa Mozambique. Ka 1977 e ne e le mongwe wa basadi ba ntlha go tlhophiwa go ya palamenteng.

## Botshelo jwa gagwe
Tembo e ne e le ntlhopheng wa FRELIMO mo dilthophong tsa 1977 tsa bopalamente, tse a neng a le mo setlhopheng sa basadi ba le masome mabedi le bosupa go tlhophiwa go ya palamenteng. O berekile gape mo komiting ya legare ya phathi eo. Ke leloko la botlhami jwa lekgotla la basadi ba Mozambique, morago a nna mokwaledi mogolo wa lone. Ka 2006, o ne a thapiwa go ya khanseleng ya lefatshe.

## Metswedi
Paulina Mateus Nkunda

**Paulina Mateus Nkunda** (o o tshotsweng ka 1952 a tlhokafala ka Phalane a le lesome le bobedi ngwaga wa 2013) e ne e le molweladitshwanelo tsa basadi wa kwa Mozambique, e ne e le mogaka wa ntwa ya boipuso le mopolotiki o o berekileng mo maemong a a kwa godimo kwa FRELIMO.

## Botshelo jwa gagwe
Nkunda o tsholetswe kwa kgaolong ya Muidumbe, kwa Cabo Delgado, ka 1952. O ne a nna leloko la FRELIMO ka 1964, morago a nna bontlha jwa Women's Detachment, lekgotla la FRELIMO la sesole le le katisang basadi le go ba fa thuto. Ka Phukwi 1968, o ne a tsaya karolo mo bokopanong jwa FRELIMO jwa bobedi jo bo neng bo tshwaretswe kwa Matchedje, Niassa.Ka 1974, Nkunda o ne a thusa go simolola matsholo a sesole kwa Zambezi, a eteletse pele setlhopha sa batho ba ba rutileng masole a ntlha a basadi kwa kgaolong ya Milange.

Morago ga boipuso, Nkunda o ne a nna le seabe mo maemong a a farologaneng a a amanang le tekatekano ya basadi le thuto. Morago ga phelelo ya ntwa ya selegae go tswa ka 1996 go tsena 2011, o ne a nna mokwaledimogolo wa lekgotla la basadi ba Mozambique (OMM). Ka dingwaga tsa 2006 go stena 2012, o berekile mo komiting ya sepolotiki ya FRELIMO, lekgotla le le kwa godimo mo phathing eo. O ne a tlhophiwa go nna mopalamente ka 2009, a berekela koo go fitlhelela ka 2013.

## Metswedi
Denise Nyakéru Tshisekedi

**Denise Nyakéru Tshisekedi** (o o tshotsweng ka Mopitlo a le malatsi a robabongwe ngwaga wa 1967) ke mosadi wa tautona wa the Democratic Republic of the Congo, Félix Tshisekedi.

## Botshelo jwa gagwe
thumb|Denise Tshisekedi le MONUSCO
Ka Mopitlo 2022, Denise Nyakéru Tshisekedi o ne a etela sepodisi sa Congo kwa Kinshasa ka nako ya ikatiso a na le lekgotla la MONUSCO mabapi le go tsaya tsia tekatekano ya bong mo ditirelong tsa go dira kagiso le mafatshe a mangwe**.**

Rraagwe Denise, Étienne Nyakeru, e ne e le mo Aforika o o fetotsweng mo Yuropa mo molaong wa Belgium. O ne a na le maikarabelo mo pusong ya kgaolo ya Kivu e e neng e santse e bogpagane. Mongwe wa bo kgaitsadie, Jeannete, e ne e le moemedi wa DRC kwa London.

Mongwe wa bagwe ba gagwe ke ngaka ya malwetsi otlhe Gilbert Kabanda Kurhenga, mookamedi wa lephata la botsogo la sesole. O ne a le dikgwedi di robabongwe fela fa a latlhegelwa ke rraagwe, mmaagwe le mongwe wa bo malomaagwe mo kotsing ya koloi kwa Bukavu. Ka ntlha ya go tlhokafala ka pele ga batsadi ba gagwe, o ne a seka a kgona go ithuta Mashi, puo ya ga mmaagwe.

## Metswedi
Nondumiso Tembe

**Nondumiso Tembe** (o tshotswe ka Sedimonthole a le lesome le botlhano 1987), ke modiragatsi wa Aforika Borwa, seopedi, mokwadi wa dipina, sebini le mokwadi. O itsege thata ka dikarolo mo difiliming tse dintsi tsa thelebišene tsa Hollywood jaaka; *NCIS: Los Angeles*, *True Blood*, *Castle* le *Six*.

## Botshelo jwa gagwe
Tembe o tshotswe ka la bo 15 Sedimonthole 1987 kwa Durban, Aforika Borwa. Mmaagwe ke Linda Bukhosini mme rraagwe ke Bongani Tembe, ka bobedi e le diopedi tsa opera.[1] Fa a sa ntse a le ngwana, o ne a tswa mo Aforika Borwa a ya kwa United States, a boa a le dingwaga di le 10 morago ga bokhutlo jwa tlhaolele.[3] O ithutile bobogelo jwa mmino kwa Sekolong sa Mmino le Terama sa Amerika (AMDA). Morago ga moo o ne a aloga kwa Yunibesithing ya New York New School ka dikirii ya gagwe ya ntlha ya Botsweretshi jo bontle mo Bobogelong mme moragonyana a wetsa dikirii ya gagwe ya masetase mo Saenseng ya Sepolotiki.[4]

## Tiro
Tembe o simolotse go diragatsa mo opera le mo bobogelong kwa New York fa a le dingwaga di le 6. Fa a boa kwa Aforika Borwa, o ne a tshameka karolo ya setlhogo mo terameng ya serala ya Annie. Terama eno e ne ya ratwa thata mme ya nna phetogo e kgolo mo botshelong jwa gagwe. Ka terama eo, gape o ne a nna modiragatsi wa ntlha wa montsho go etelela pele batshameki ba merafe e e farologaneng mo tlhagisong e kgolo ya bobogelo mo Aforika Borwa morago ga Tlhaolele.[3] Morago ga moo o ne a tshameka karolo ya "Maria" mo terameng ya Letlalo la Lengau le karolo ya "Thobile" mo terameng ya Mata-Mata.[4] Kwa bobogelong jwa Los Angeles, o ne a tshameka mo terameng ya Romeo le Juliet ka seabe sa "Josephine Baker". Ka 2011, o ne a tlhagelela lekgetlo la ntlha mo thelebišeneng ka seabe se se boaboelediwang sa "Mavis wa sepoko" mo motseletseleng wa True Blood.[1]

Ka Sedimonthole 2013, o ne a kopanela le batshameki ba filimi e e tumileng ya sesepa, Dikokomana ka seabe sa "Phumelele Miya". Ka 2015, o ne a dira karolo ya go tshegetsa mo filiming ya Hollywood ya Avengers: Motlha wa Ultron. O ne a abelwa Modiragatsi yo o Gaisang wa Bobogelo jwa Mmino wa Mercury ka ntlha ya seabe sa gagwe mo mminong wa Cinderella o o tlhamilweng ke Rodgers le Hammerstein. Gape o fentse Modiragatsi yo o Gaisang mo setlhopheng sa Seabe sa Tshegetso ka nako ya Diawate tsa Bobogelo tsa Naledi ka ntlha ya seabe sa gagwe, "Susan" mo terameng ya ga David Mamet.[1]

Jaaka seopedi, o ne a dira alebamo ya gagwe ya ntlha e e bidiwang IZWI LAMI; Lentswe la me, le le golotsweng ka Ferikgong 2011.[4] O ne a tsaya karolo mo moletlong wa letsatsi la matsalo la bo 90 la ga Nelson Mandela kwa ntlong ya gagwe kwa Qunu jaaka modiragatsi yo o tlhageletseng.[1]

## Bodiragatsi

### Filimi

### Thelebishine

### Video games

## Metswedi
Mary Twala

**Mary Kuksie Twala** OIS ( Lwetse a le lesome le bone 1939 – Phukwi a tlhola gane 2020) e ne e le modiragatsi wa Aforika Borwa. Ka 2011, o ne a tlhophiwa go bona Seetsele sa Africa Movie Academy sa Modiragatsi yo o Gaisang mo Seabeng sa Kemonokeng.

## Tiro
Twala o ne a tlhagelela mo ditlhagisong di le mmalwa tsa selegae tsa Aforika Borwa. O ne a na le seabe sa moeng mo pakeng ya ntlha ya *[[Generations]]*. Ka 2007, o ne a tshameka mo drameng ya selegae, *Ubizo: The Calling*. Ka 2010, o ne a tshameka karolo ya go tshegetsa kwa *Hopeville*, filimi e ne ya gapa dietsele di le mmalwa mo meletlong e le mmalwa le mo meletlong ya dietsele. Twala o ne a tshameka karolo ya "Ma Dolly" mo filiming eo, e e neng ya dira gore a tlhophiwe go nna Modiragatsi yo o Gaisang wa Motshegetsi mo Dikabong tsa borataro tsa Academy ya Difilimi tsa Aforika. Morago ga go dira tiro ya kalafi e e neng ya dira gore a se ka a kgona go filima dikgwedi di le dintsi, Twala o ne a boela kwa *[[Vaya]]* ka 2015.

Ka 2016, e ne e le mongwe wa batshameki ba setlhopha mo *Comatose*, e leng filimi e e neng e bontsha badiragatsi ba ba kwa godimo go ralala Aforika go akaretsa Bimbo Akintola le Hakeem Kae-Kazim. Ka 2017, o ne a tshameka karolo ya go tshegetsa mo filiming ya metshameko, *Beyond the River*. Ka Phalane 2017, go ne ga itsisiwe gore Twala o tla nna le seabe mo motseletseleng o mosha wa drama ya thelebišene ya Mzansi Magic, *The Imposter*.

## Difilimi tse di tlhophilweng

* *[[Mapantsula]]* (1988) as Woman in Crowd
* *[[Sarafina!]]* (1992) as Sarafina's Grandmother
* *[[Beat the Drum]] (2003) as Ntomi*
* *[[Ghost Son]] (2007) as Leleti*
* *[[Life, Above All]] (2010) as Mrs. Gulubane*
* *[[Leading Lady]] (2014) as Sarah Novuka*
* *Hopeville (2009 TV Series) as Ma Dolly*
* *[[State of Violence]]* (2010) as Sophie
* *[[This Is Not a Burial, It's a Resurrection]]* (2019) as Mantoa
* *[[Black Is King]]* (2020)

## Botshelo jwa gagwe
Twala o tshotswe ka Lwetse a le lesome le bone 1939 kwa Soweto Johannesburg. O ne a nyetswe ke modiragatsi Ndaba Mhlongo go fitlha a tlhokafala ka 1989. E ne e le batsadi ba ga Somizi Mhlongo le Archie Mhlongo (yo o tlhokafetseng ka 1985).

## Loso
Twala o tlhokafetse ka Phukwi a le malatsi mane, 2020, ka nako ya lesome le motso mo mosong kwa kokelong e e ikemetseng ya Parklane, kwa Johannesburg. O fitlhilwe ka Phukwi a ferabongwe, 2020, kwa Soweto. Ka ntlha ya melawana ya COVID-19, phitlho ya gagwe e ne e ka tsenelelwa fela ke batho ba ba sa feteng masome matlhano.

## Metswedi
Lekgotla la basadi ba Mozambique

**Lekgotla la basadi ba Mozambique** (OMM) ke lekgotla la basadi la frelimo. Le tlhamilwe ka 1973, ka nako ya ntwa ya boipuso, go lemoga seabe sa basadi mo kgotlhang kgatlhanong le bokolone jwa mapotokisi, lekgotla le le ne la tlhamiwa e se la sesole go rotloetsa thuto ya basadi, kgololesego le go tsaya karolo. Morago ga boipuso ka 1975, lekgotla le ne la itebaganya le dikgang tse di amang thuto ya basadi, kgaogano ya semorafe, tlhalo, go rulaganya malwapa, botagwa, go rekisa mebele le boaka.Ka 1990, lekgotla le le ne la tlhopha go itsheegela kwa thoko ga FRELIMO, le ntswa e rile moragonyana la boela mo FRELIMO.

## Ditso
Go tsaya karolo ga basadi mo ntweng kgatlhanong le bokolone ka dingwaga tsa 1960 go tlhalositswe go ne go le go golo thata ebile go bakile go tlhamiwa ga sesole sa basadi, Destacamento Feminino, mo sesoleng sa kgololesego sa Mozambique ka 1967.

## Bakwaledi

* Deolinda Guezimane (1973 - 1976)
* Salomé Moiane (1977 go tsena 1990)
* Teresa Tembo (1990 go tsena 1996)
* Paulina Mateus Nkunda (1996 go tsena 2011)
* Muania Mussa (2011)
* Amélia Franklin (2011 go tsena 2013)
* Maria de Fatima Muanza Pelembe (2013 go tsena 2016)
* Marianzha Niquice (2016 go tsena gompieno)

## Metswedi
Kanya Viljoen

**Kanya Viljoen** (o tshotswe ka Lwetse a le masome mabedi le boferabongwe 1994), ke modiragatsi wa Aforika Borwa, mokwadi wa drama, mokaedi le mokwadi. O itsege thata ka dikarolo tse a di tshamekang mo difiliming tsa thelebišene tsa *Afgrond* le *Die Sentrum*. Gape ke mokaedi yo o neng a kaela drama tsa *RAAK le Like Hamlet*.[2]

## Botshelo jwa gagwe
Viljoen o tshotswe ka la bo 29 Lwetse 1994 mo Aforika Borwa. Ka 2017, o ne a aloga ka dikirii ya B.A. (Hons) Dikirii ya Bobogelo le Tiragatso go tswa kwa Yunibesithing ya Motsekapa (UCT).[3][4] Moragonyana o ne a wetsa MA ya gagwe ya go dira bobogelo kwa go yone yunibesithi eo.[5]

## Tiro
Mo botshelong jwa gagwe kwa UCT, o ne a tlhagelela mo diteatere tse dintsi tsa baithuti jaaka; Difofane tsa maaka (2015), Ke batla go nna kwa Woolworths (2016), Difofane tsa maaka, Jaaka o Rata, Go bolaya Agatha Christie (2016). Mo porojekeng ya gagwe ya bofelo ya Masters ka 2017, o ne a dira mo filiming ya Tsotlhe, Sengwe le Sengwe, Jaanong, Mmogo e e neng e kaelwa ke Francesco Nassimbeni. Ka yone nako eo, o ne a simolola tiro ya gagwe ya mmino, koo a neng a kopanela le setlhopha sa "Huey Huey". Gape ke leloko le le simolotseng setlhopha sa mmino wa jazz sa "Vivace Music".[3][6]

Ka 2017, o ne a kwala le go kaela terama ya RAAK, e e neng ya bontshiwa lekgetlo la ntlha kwa Moletlong wa Botsweretshi wa Foreisetata. Moragonyana terama eno e ne ya tlhophiwa go nna Tlhagiso e e Gaisang ya moletlo ono. Go sa le jalo, o ne a gapa Sekgele sa Mokaedi yo o Tlhagelelang yo o Gaisang wa Makasine wa Bobogelo wa Aforika Borwa. Mme ka 2018, o ne a kaela terama ya Like Hamlet e e neng e diragadiwa kwa Setlhopheng sa Batsamaisi ba Botsweretshi jwa Bobogelo. Morago ga moo o ne a kwala mokwalo wa Mank, kwa Kanya a neng a newa basari ya mokwadi wa mokwalo ono.[5]

Ka 2021, o ne a tshameka mo motseletseleng wa diterama tsa kykNET tsa Afgrond mme a tshameka karolo ya "Leora van Niekerk". Fa nako e ntse e ile, o ne a kopanela le filimi ya thelebišene ya SABC2 ya Die Sentrum mme a tshameka karolo ya "Sanette".[3] Gape o ne a kaela filimi e khutshwane ya Motsotso wa go Swa.[7] Ka 2021, o ne a kwala le go kaela filimi e khutshwane ya lorato, Ekstasis le filimi ya Om.[8]

## Bodiragatsi

## Metswedi
Lee Visagie

**Lee Visagie** (o tshotswe Phatwe a le lesome le boraro 1992) ke modiragatsi wa Aforika Borwa. O itsege thata ka dikarolo tsa gagwe mo motseletseleng wa difilimi tsa *Roer Jou Voete*, *[[Isidingo]]* le *[[Spoorloos]]*.

## Botshelo jwa gagwe
O tshotswe ka le go golela kwa Pretoria, Aforika Borwa. Ka 2013, o ne a aloga ka BA ya gagwe ya Drama kwa Yunibesithing ya Pretoria.

O nyetse molekane wa gagwe wa nako e telele, Leander Boshoff fa e sale ka 2018.

## Tiro
Jaaka motaki wa ngwana, o ne a tlhagelela mo ditlhagisong di le mmalwa tsa bobogelo jwa bana. Morago ga moo o ne a tshameka mo ditlhagisong tse di jaaka *My Japan*, *Streetlights with Lips* le *Porselein.* O ne a tlhagelela lekgetlho la ntlha mo thelebisheneng ka motseletsele wa *Power Rangers*.

Ka 2015, o ne a tshameka karolo ya gagwe ya ntlha e e tlotliwang jaaka 'Gertruida yo Mmotlana' mo motseletseleng wa drama wa *Roer Jou Voete* o o neng o gasiwa mo thelebišeneng mo SABC3. Ka 2017, o ne a dira karolo e nngwe e e ipoeletsang ya 'Alice' mo telenovela ya *Keeping Score*. O ne a dira karolo e e ipoeletsang jaaka 'Anja Lategan' mo soap opera e e tumileng ya thelebišene ya *[[Isidingo]]* ka 2018. Seabe seo se ne sa ratwa thata mme o ne a tswelela go ipoeletsa mo dikarolong tse dintsi. Go tlhagelela ga gagwe la ntlha go ne ga gasiwa ka letsatsi la boferabobedi ka Motsheganong 2017.

Ka 2020, o ne a tlhagelela mo pakeng ya bobedi ya buka ya drama ya kykNET ya *[[Spoorloos]]*.

## Metswedi