Laurent-Désiré Kabila

**Laurent-Désiré Kabila** (ka fa go bidiwang ka teng ka Sefora: [lo.ʁɑ̃ de.zi.ʁe; Ngwanatsele a le masome mabedi le bosupa 1939 – Firikgong a le lesome le borataro ka 2001) gantsi a itsege jaaka **Laurent Kabila** kgotsa Kabila Rre (US: go bidiwa ga mafoko a), e ne e le setsuolodi sa Congo le lepolotiki le le neng la dira jaaka tautona wa boraro wa Rephaboliki ya Temokerasi ya Congo go tloga ka 1997 go fitlha a bolawa ka 2001.

Kabila kwa tshimologong o ne a itsege jaaka moganetsi wa ga Mobutu Sese Seko ka nako ya Mathata a kwa Congo (1960–1965). O ne a tsaya karolo mo botsuoloding jwa Simba mme a etelela pele naga ya marabele ya Fizi e e neng e ikgaogantse le Bokomonisi kwa botlhaba jwa Congo go tloga ka 1967 go fitlha ka 1988 pele a nyelela mo bathong. Ka dingwaga tsa bo 1990, Kabila o ne a tlhagelela gape jaaka moeteledipele wa Semphato sa Masole a Temokerasi a Kgololesego ya Congo (ADFL), setlhopha sa marabele se se neng se tshegediwa ke Rwanda le Uganda se se neng sa tlhasela Zaire mme sa menola Mobutu ka nako ya Ntwa ya Ntlha ya Congo go tloga ka 1996 go fitlha ka 1997. e ne ya fetolwa gape go nna Repaboliki ya Temokerasi ya Congo.

Ngwaga o o latelang, o ne a laela masole otlhe a dinaga di sele go tswa mo nageng morago ga polao ya Kasika go thibela menolopuso e e ka nnang teng, e e neng ya felela ka Ntwa ya Bobedi ya Congo (1998–2003), e mo go yona balekane ba gagwe ba pele ba Rwanda le Uganda ba neng ba tshegetsa ditlhopha di le mmalwa tsa marabele go mo menola. Ka 2001, o ne a bolawa ke mongwe wa balebedi ba gagwe, mme a tlhatlhangwa ke morwawe wa dingwaga di le 29 e bong Joseph.[4]

## Botshelo jwa pele
Kabila o tsholetswe ke batho ba Luba kwa Baudouinville, kwa Porofenseng ya Katanga, (e jaanong e leng Moba, kwa Porofenseng ya Tanganyika), kgotsa kwa Jadotville, kwa Porofenseng ya Katanga, (e jaanong e leng Likasi, kwa Porofenseng ya Haut-Katanga) kwa Congo ya Belgium.[5] Rraagwe e ne e le Moluba mme mmaagwe e le Molunda; morafe wa ga rraagwe o ne o tlhalosa mo tsamaisong ya losika lwa botlhogoethata. Go bolelwa fa a ithutile kwa moseja (filosofi ya sepolotiki kwa Paris, a bona PhD kwa Tashkent, kwa Belgrade mme kwa bofelong kwa Dar es Salaam), mme ga go na bosupi jo bo bonweng kgotsa jo bo neetsweng.[6]

## Ditiro tsa sepolotiki

### Mathata a Congo a bo1960
Ka bonako morago ga gore Congo e bone boipuso ka 1960, Katanga e ne ya ikgaoganya ka fa tlase ga boeteledipele jwa ga Moïse Tshombe. Kabila o ne a rulaganya Baluba mo botsuoloding jo bo kgatlhanong le go ikgaoganya kwa Manono. Ka Lwetse 1962 go ne ga tlhomiwa porofense e ntšha, e leng Katanga Bokone. O ne a nna leloko la kokoano ya porofense[7] mme a dira jaaka kgosana ya kabinete ya ga Tona ya Tshedimosetso Ferdinand Tumba.[8] Ka Lwetse 1963 ene le maloko a mangwe a mašwa a kokoano ba ne ba patelesega go rola tiro, ba lebane le ditatofatso tsa go utlwela bokomonisi botlhoko.[7]

Kabila o ne a itlhoma jaaka motshegetsi wa Mo-Lumumb yo o thata Prosper Mwamba Ilunga. Fa Ba-Lumumbist ba ne ba tlhama Lekgotla la Bosetšhaba la Kgololesego, o ne a romelwa kwa botlhaba jwa Congo go ya go thusa go rulaganya phetogo, segolobogolo kwa diporofenseng tsa Kivu le North Katanga. Phetogo e e ne e le karolo ya ditsuolodi tse dikgolo tsa Simba tse di neng di diragala mo diporofenseng ka nako eo.[9] Ka 1965, Kabila o ne a tlhoma letsholo la marabele le le kgabaganyang melelwane go tswa kwa Kigoma, kwa Tanzania, go kgabaganya Letsha la Tanganyika.[8]

### Kamano le Che Guevara
Kabila o ne a kopana le Che Guevara lekgetlo la ntlha kwa bokhutlong jwa Moranang 1965 kwa Guevara a neng a tlhageletse kwa Congo le banna ba ka nna 100 ba Cuba ba ba neng ba akantse go tlisa phetogo ya mofuta wa Cuba go menola puso ya Congo. Guevara o ne a thusa Kabila le masole a gagwe a marabele dikgwedi di le mmalwa pele ga Guevara a atlhola Kabila (yo o neng a le dingwaga di le 26 ka nako eo) jaaka "e seng monna wa ura" yo a neng a mo umakile, ka a ne a iteegile tsebe thata mme banna ba gagwe ba ne ba sa katisiwa le go otlhaiwa sentle. Seno, go ya ka kakanyo ya ga Guevara, se ne sa dira gore Kabila a tle malatsi morago ga nako ka dinako tse dingwe go tla go tlamela ka dilwana, thuso, kgotsa go thusa banna ba ga Guevara. Kabila o ne a rata go fetsa bontsi jwa nako ya gagwe kwa dibareng tsa lefelo leo kgotsa kwa mafelong a boaka go na le go katisa banna ba gagwe kgotsa go lwantsha masole a puso ya Congo. Go tlhoka tirisanommogo magareng ga Kabila le Guevara go ne ga dira gore botsuolodi bo gatelelwe ka Ngwanaitseele mo go one ngwaga oo.[10]

Go ya ka pono ya ga Guevara, mo bathong botlhe ba a neng a kopana le bone ka nako ya letsholo la gagwe kwa Congo, ke Kabila fela yo o neng a na le "dinonofo tsa mmatota tsa moeteledipele wa bontsi"; mme Guevara o ne a otlhaya Kabila ka ntlha ya go tlhoka "tlhoafalo ya phetogo". Morago ga go palelwa ga botsuolodi, Kabila o ne a simolola go rekisa gauta le dikota ka bokhukhuntshwane kwa Letsheng la Tanganyika. Gape o ne a na le bara le lefelo la boaka kwa Kigoma, kwa Tanzania.

### Pusopotlana ya Bo-Marx (1967–1988)
Ka 1967, Kabila le masalela a baemanokeng ba gagwe ba ne ba fudusetsa tiro ya bona kwa lefelong le le dithaba la Fizi – Baraka kwa Kivu Borwa kwa Congo, mme ba tlhoma Mokgatlho wa Phetogo ya Batho (PRP). Ka tshegetso ya Rephaboliki ya Batho ya China, PRP e ne ya tlhama puso ya Marxist ya go ikgaoganya kwa porofenseng ya Kivu Borwa, kwa bophirima jwa Letsha la Tanganyika.[4]

Puso ya PRP e ne ya fela ka 1988 mme Kabila a nyelela mme go ne go dumelwa ke batho botlhe gore o sule. Fa Kabila a ne a le kwa Kampala, go begwa gore o ne a kopana le Yoweri Museveni, yo e neng e tla nna mopresidente wa Uganda. Moragonyana Museveni le Moporesidente wa pele wa Tanzania Julius Nyerere ba ne ba itsise Paul Kagame ka ga Kabila, yo o neng a tlile go nna moporesidente wa Rwanda. Dikgolagano tseno tsa motho ka namana di ne tsa nna botlhokwa mo bogareng jwa dingwaga tsa bo 1990, fa Uganda le Rwanda di ne di batla sefatlhego sa Mo-Congo go dira dikopano tsa bone tsa kwa Zaire.[13][14]

## Ntwa ya Ntlha ya Congo
Fa batshabi ba Bahutu ba kwa Rwanda ba ntse ba tshabela kwa Congo (e ka nako eo e neng e le Zaire) morago ga polao ya semorafe ya 1994 kwa Rwanda, dikampa tsa batshabi tse di neng di le gaufi le molelwane wa Zaire le Rwanda di ne tsa nna tsa sesole mme masole a Bahutu a ne a ikana gore a tla tsaya puso gape kwa Rwanda. Puso ya Kigali e ne e tsaya masole ano e le matshosetsi a tshireletsego mme e ne e batla tsela ya go tlhatlhamolola dikampa tseo tsa batshabi. Fa Kigali e sena go tlhalosetsa Kinshasa matshwenyego a yone a tshireletsego, e kopa gore dikampa tsa batshabi di fudusediwe kwa pele mo teng ga naga, mme Kinshasa e itlhokomolose matshwenyego ano, Kigali e ne e dumela gore ke kgetho ya sesole fela e e neng e ka rarabolola kgang eno. Le fa go ntse jalo, tiro ya sesole mo teng ga Zaire e ka tswa e ne ya bonwa ke baagi ba boditšhabatšhaba jaaka tlhaselo.[15] Go ne ga tlhongwa leano la go tlhotlheletsa botsuolodi jwa Banyamulenge jo bo neng bo tla dira jaaka sekhurumetso.[16] Selekane sa Mabotho a Temokerasi a Kgololesego ya Congo (AFDL) se ne sa tsholwa fa Rwanda e ne e kopanya batshwarwa ba le bane ba sepolotiki ba Congo,[17] ka Kabila e le mmueledi wa yona le mongwe wa basimolodi-mmogo, ka 18 Diphalane 1996. makoko go nna mokgatlho o le mongwe wa "go kokoanya mabotho otlhe a a tshelang a setšhaba sa Congo," e ne ya amogelwa. Kabila o ne a dirwa moeteledipele wa AFDL jaaka modulasetulo wa komitikhuduthamaga ya yona. [18]

Jaaka moagi wa Katanga, o ne a tlwaetse go naya AFDL semelo sa bosetšhaba go na le go nna mokgatlho wa Batutsi.[17] Mo bogareng jwa 1997, AFDL e ne e batlile e gapa naga le masalela a sesole sa ga Mobutu gotlhelele. Ke mafaratlhatlha a naga a a neng a senyegile fela a a neng a fokotsa lebelo la masole a ga Kabila; mo mafelong a le mantsi, tsela e le nosi fela ya go tsamaya e ne e le ditsela tsa leswe tse di neng di dirisiwa ka tsela e e sa tlhomamang.[19] Morago ga dipuisano tsa kagiso tse di paletsweng tse di neng di tshwerwe mo sekepeng sa Aforika Borwa sa SAS Outeniqua, Mobutu o ne a tshabela kwa botshabelo ka la bo 16 Motsheganong.[citation needed]

Letsatsi le le latelang, a le kwa lefelong la gagwe la bonno kwa Lubumbashi, Kabila o ne a bolela gore o fentse mme a itlhoma jaaka poresidente. Kabila o ne a emisa Molaotheo mme a fetola leina la naga go tswa go Zaire go nna Democratic Republic of the Congo—leina la semmuso la naga go tloga ka 1964 go ya go 1971. O ne a tsena mo Kinshasa ka Motsheganong a le 20 mme a ikanisiwa ka Motsheganong a le 31, a simolola semmuso go nna moporesidente.

## Botautona (1997–2001)
Kabila o kile a bo a le Mo-Marxist yo o ineetseng, mme dipholisi tsa gagwe mo nakong eno e ne e le tsa temokerasi ya loago. O ne a bolela gore ditlhopho ga di kitla di tshwarwa dingwaga di le pedi, ka gonne go ne go tla mo tsaya bobotlana lobaka lo lo kana go busetsa thulaganyo. Fa bangwe kwa Bophirima ba ne ba akgola Kabila jaaka yo o emelang "mofuta o mošwa" wa boeteledipele jwa Aforika, batshwayadiphoso ba ne ba latofatsa gore dipholisi tsa ga Kabila ga di farologane go le kalo le tsa pele ga gagwe, ka gonne di ne di tlhaolwa ka bobusaesi, bonweenwee, le go gataka ditshwanelo tsa batho. Go tloga fela kwa bokhutlong jwa 1997, Kabila o ne a kgalwa jaaka "Mobutu yo mongwe". Kabila o ne a latofadiwa gape ka go leka go tlhoma setlhopha sa bodumedi jwa botho. Tona ya pele ya tshedimosetso ya ga Mobutu, Dominique Sakombi Inongo, o ne a tsholwa ke Kabila; o ne a tshwaya Kabila jaaka "Mzee," mme a tlhama diphousetara tse di neng di balega jaana "Monna yo re neng re mo tlhoka ke yo" (Sefora: Voici l'homme que nous avions besoin) tsa tlhagelela mo nageng yotlhe. [20]

Ka 1998, balekane ba ga Kabila ba pele kwa Uganda le Rwanda ba ne ba mo fetogela mme ba tshegetsa botsuolodi jo bošwa jwa Mokgatlho wa Temokerasi ya Congo (RCD) le Mokgatlho wa Kgololesego ya Congo (MLC). Kabila o ne a bona balekane ba bašwa kwa Angola, Namibia le Zimbabwe, mme a kgona go tshwarelela kwa borwa le kwa bophirima jwa naga mme ka Phukwi 1999, dipuisano tsa kagiso di ne tsa dira gore bontsi jwa masole a dinaga di sele a ikgogele morago.

## Polao le tsheko
Ka Firikgong a le lesome le borataro ka 2001, Kabila o ne a thuntshiwa mo ofising ya gagwe kwa Palais de Marbre mme morago ga moo a isiwa kwa Zimbabwe go ya go bona kalafi.[21] Balaodi ba DRC ba kgonne go boloka puso, le fa Kabila a ne a bolawa. Go sa ntse go ganetsanwa ka maemo a a tlhomameng. Kabila go begwa a tlhokafetse gone foo, go ya ka tona ya boitekanelo ya nako eo ya DRC Leonard Mashako Mamba, yo o neng a le mo ofising e e bapileng le ene fa Kabila a ne a thuntshiwa mme a goroga ka bonako morago ga polao. Puso e ne ya bolela gore Kabila o ne a sa ntse a tshela, le fa go ntse jalo, mme o ne a isiwa kwa bookelong kwa Zimbabwe ka sefofane morago ga go thuntshiwa gore balaodi ba DRC ba kgone go rulaganya go tlhatlhamana ga gagwe.[4]

Puso ya Congo e ne ya itsise gore o tlhokafetse ka ntlha ya dintho tsa gagwe ka Ferikgong 18.[22] Beke e le nngwe morago ga foo, setopo sa gagwe se ne sa busediwa kwa Congo go ya phitlhong ya puso mme morwawe, Joseph Kabila, o ne a nna mopresidente malatsi a le lesome moragonyana.[23] Ka go dira jalo, badiredi ba DRC ba ne ba fitlhelela "bopaki jwa molomo" jwa Moporesidente yo o tlhokafetseng. Morago ga moo Tona ya Bosiamisi Mwenze Kongolo le mothusa-kampa wa ga Kabila Eddy Kapend ba ne ba bega gore Kabila o ba boleletse gore morwawe Joseph, yo ka nako eo e neng e le nomoro ya bobedi mo sesoleng, o tshwanetse go tsaya marapo, fa a ka swa mo maemong.

Patlisiso tion mo polaong ya ga Kabila e ne ya dira gore batho ba le 135, go akaretsa le bana ba le banè, ba sekisiwe fa pele ga lekgotla le le kgethegileng la sesole. Moeteledipele yo go tweng ke ene, Mokolonele Eddy Kapend (mongwe wa ditsala tsa ga Kabila), le ba bangwe ba le 25 ba ne ba atlholelwa loso ka Ferikgong 2003, mme ba se ka ba bolawa. Mo basekisiweng ba ba setseng, ba le 64 ba ne ba golegwa, ba atlholelwa dikgwedi di le thataro go ya go botshelo jotlhe, mme ba le 45 ba ne ba gololwa. Gape batho bangwe ba ne ba latofadiwa ka gore ba ne ba na le seabe mo leano la go menola morwawe. Gareng ga bone go ne go na le mogakolodi yo o kgethegileng wa ga Kabila Emmanuel Dungia, yo e kileng ya bo e le moemedi wa Aforika Borwa. Batho ba le bantsi ba dumela gore tsheko e ne e na le diphoso mme basekisiwa ba ba bonweng molato ba se na molato; dipelaelo di sobokantswe mo filiming ya patlisiso ya Al Jazeera, Polao kwa Kinshasa.[24][25]

Ka Ferikgong 2021, Moporesidente wa DRC Félix Tshisekedi o ne a itshwarela botlhe ba ba bonweng molato wa polao ya ga Laurent-Désiré Kabila ka 2001. Mokolonele Eddy Kapend le basekisiwa mmogo le ene, ba ba ntseng ba golegilwe dingwaga di le 15, ba ne ba gololwa.[26]

## Botshelo jwa gagwe
O ne a na le bonnye bana ba le robongwe le mosadi wa gagwe Sifa Mahanya: Josephine, Cécile, Fifi, Selemani, mafatlha Jaynet le Joseph, Zoé, Anina le Tetia. Gape e ne e le rraagwe Aimée Kabila Mulengela yo mmaagwe e leng Zaïna Kibangula.

## Metswedi