Tsogologo ya Makgoba ya 1712 kwa New York

**Tsogologo ya Makgoba ya 1712 kwa New York** e ne e le tsogologo kwa toropong ya New York, kwa kgaolong ya New York, jwa makgoba a le masome mabedi le boraro a Bantsho. Ba ne ba bolaya basweu ba robabongwe mme ba gobatsa ba bangwe ba le barataro pele ga ba emisiwa. Batho bantsho ba feta masome a supa ba ne ba tshwarwa mme ba tsenngwa mo kgolegelong. Mo go bone, ba le masome mabedi le bosupa ba ne ba sekisiwa, mme ba le masome mabedi le motso ba bonwa molato mme ba bolawa.

Bosigo jwa Moranang a le malatsi a marataro ka 1712, setlhopha sa makgoba a a fetang masome a mabedi, bontsi jwa bone go ne go dumelwa gore ke batho ba Coromantee ba letso la Ghana, ba ne ba fisa kago nngwe mo Maiden Lane gaufi le Broadway. Fa baagi ba basweu ba lefelo leo ba ntse ba leka go tima molelo, makgoba a a neng a tshwere ditlhobolo, diletswana le ditshaka, a ne a lwantsha basweu mme morago ga moo a sia. Basweu ba robabobedi ba ne ba swa, mme ba le supa ba ne ba gobala. Mo malatsing a le mmalwa a a latelang, masole a bokolone a ne a tshwara batho bantsho ba le masome a supa mme a ba tsenya mo kgolegelong. Ba le masome mabedi le bosupa ba ne ba sekisiwa, mme ba le masome mabedi le motso ba bone ba ne ba bonwa molato mme ba atlholelwa loso.

## Ditiragalo
Mo tshimologong ya lekgolo la bolesome le boferabobedi la dingwaga, toropo ya New York e ne e na le mongwe wa makgoba a mantsi go gaisa otlhe a mafelo a a neng a le mo Dikoloning tse di Lesome le boraro. Makgoba a ne a bereka jaaka badiredi ba mo gae, bataki, badiri ba maemelodikepe, le badiri ba ba farologaneng ba ba nang le bokgoni, go farologana le Borwa kwa makgoba e neng e le badiri ba temothuo thata. Makgoba a ne a nna gaufi le a mangwe, mme seno se ne se dira gore go nne motlhofo go buisana. Gape gantsi ba ne ba bereka mo gare ga batho bantsho ba ba gololesegileng, seemo se se neng se seyo mo masimong a mantsi a kwa Borwa. Makgoba a a neng a le mo toropong a ne a kgona go buisana le go rulaganya bolotsana bonolo go feta a a neng a le mo masimong.

Morago ga go gapa New Netherland ka 1667 le go tsenngwa ga yone mo Kgaolong ya New York, ditshwanelo tsa setlhopha sa loago sa Free Negro di ne tsa tlhotlhorega ka iketlo. Ka 1702, go ne ga fetisiwa melao ya ntlha ya makgoba ya New York, e e neng ya fokotsa ditshwanelo tse di neng di itumelelwa ke setshaba sa Maaforika kwa New York le go feta; bontsi jwa ditshwanelo tseno tsa semolao, jaaka tshwanelo ya go nna le lefatshe le go nyala, di ne tsa neelwa ka nako ya bokolone jwa MaDutch. Ka Sedimonthole a le lesome le boraro, 1711, Lekgotla le le Tlwaelegileng la Toropo ya New York le ne la tlhoma mmaraka wa ntlha wa makgoba wa toropo gaufi le Wall Street go rekisa le go hirisa Maaforika le MaAmerika a tlhago ba ba neng ba dirilwe makgoba.

Mo tshimologong ya dingwaga tsa bo 1700, diperesente di ka nna masomemabedi tsa batho e ne e le batho bantsho ba ba neng ba dirilwe makgoba. Puso ya bokolone kwa New York e ne ya thibela setlhopha seno ka dikgato di le mmalwa: e ne ya batla gore makgoba a tshole pasa fa e le gore a tsamaya sekgala se se fetang dikilometara di nngwe le bongwe go feta sephatlo go tswa kwa gae; go kgoba marapo lenyalo mo gare ga bone; go thibela dikokoano ka ditlhopha tsa batho ba ba fetang bararo; le go gore ba nne mo mannong a a farologaneng kwa ditirelong tsa kereke.

Setlhopha sa makgoba a mantsho a a fetang masome a mabedi, bontsi jwa bone go ne go dumelwa gore ke Ba-Coromantee kgotsa Ba-Akan, ba ne ba kokoana mo bosigong jwa Moranang a le malatsi a marataro, 1712, mme ba fisa kago nngwe mo Maiden Lane gaufi le Broadway. Fa batswakwa ba basweu ba ntse ba leka go tima molelo, batho bantsho ba ba neng ba dirilwe makgoba, ba ba neng ba tshotse ditlhobolo, diletswana le ditshaka, ba ne ba tlhasela basweu mme morago ga moo ba sia. Basweu ba robabobedi ba ne ba bolawa mme ba le supa ba gobala. Makgoba otlhe a a neng a tshabile a ne a tshwarwa mo nakong e khutshwane mme a busediwa kwa go beng ba one.

## Ditlamorago
Masole a bokolone a ne a tshwara batho bantsho ba le masome a supa mme a ba tsenya mo kgolegelong. Go begwa fa ba le barataro ba ipolaile. Ba le masome a mabedi le bosupa ba ne ba sekisiwa, ba le masome mabedi le motso ba bone ba ne ba bonwa molato mme ba atlholelwa loso, go akaretsa le mosadi a le mongwe yo o neng a na le ngwana. Ba le masome a mabedi ba ne ba fisiwa go fitlha ba swa mme a le mongwe o ne a bolawa mo leotwaneng le le thubaganyang.

Morago ga tsogologo, toropo le kolone di ne tsa ntsha melao e e thibelang thata e e neng e laola makgoba a bantsho le a MaIndia. Makgoba a ne a sa letlelelwe go kokoana ka ditlhopha tsa batho ba ba fetang bararo, ba ne ba sa letlelelwe go nna le ditlhobolo le go betsha go ne go thibetswe. Ditlolomolao tsa go senya dithoto, petelelo le go loga leano la go bolaya di ne di tshwanetswe ke  katlholo ya loso. Batho bantsho ba ba gololesegileng ba ne ba santse ba letlelelwa go nna le lefatshe, le fa go ntse jalo. Anthony Portuguese (yo o kwadilweng ka tsela e nngwe e le Portugies), o ne a na le lefatshe le le neng le dira karolo ya Washington Square Park ya gompieno; seno se ne sa tswelela go nna sa morwadie le ditlogolwana tsa gagwe.

Koloni e ne e tlhoka gore beng ba makgoba ba ba neng ba batla go golola makgoba a bone ba duele lekgetho la £200 motho a le mongwe, ka nako eo e le madi a a kwa godimo thata go feta madi a lekgoba. Ka 1715 Mmusi Robert Hunter o ne a nganga kwa Lontone fa pele ga Morena wa Kgwebo gore go gololwa ga lekgoba le tshono ya gore lekgoba le rue karolo ya khumo ya mong wa lone go ne go le botlhokwa go tswelediswa kwa New York. O ne a re seo e ne e le tuelo e e tshwanetseng ya lekgoba le le thusitseng mong go bona khumo ya botshelo jotlhe, le gore se ne se ka dira gore lekgoba le se ka la nna le boitlhobogo.

## Metswedi