Go gana ga basadi ba ba neng ba dirilwe makgoba kwa Amerika le kwa Caribbean

Basadi ba ba neng ba dirilwe makgoba ba ne ba solofetswe go oketsa batho ba ba neng ba dirilwe makgoba, se se neng sa dira gore basadi ba tsuologele tebelelo eno ka go dirisa dithibelapelegi le go senya mpa. Gape go ne go bolawa masea e le tsela ya go sireletsa bana gore ba se ka ba nna makgoba kgotsa gore ba se ka ba boela kwa bokgobeng.

## Go sotlwa mo mmeleng le mo thobalanong
Dikakanyo tse di dikologileng maatla a mmele le go tsala ga basadi ba Maaforika di ne di dirisiwa go dirisa basadi ba Maaforika botlhaswa mo nakong yotlhe ya go dira makgoba. Le fa basadi ba ba neng ba dirilwe makgoba ba ne ba lebeletswe go dira tiro ya diatla e e lekanang le ya banna ba ba neng ba dirilwe makgoba, basadi ba ba neng ba dirilwe makgoba le bone ba ne ba lebeletswe go dira tiro ya go tsala. Mo lekgobeng, go ne go le mosola thata go tlhagisa batho ba gagwe ba ba dirilweng makgoba go na le go reka batho ba ba dirilweng makgoba. Keletso eno ya go bona dipoelo le go oketsega ga bogolo jwa lefatshe e ne ya dira gore go patelediwe go tsadisa makgoba, e ka tswa e le le banna ba bangwe ba ba dirilweng makgoba kgotsa makgoba a bone. Fa basadi bangwe ba ba neng ba dirilwe makgoba ba ne ba kgona go tlhopha balekane ba bone ba banna, ba bangwe ba ne ba ganediwa kgololesego ya go itlhophela mme ba patelediwa ke molekane wa monna. E ka tswa molekane wa monna a ne a tlhophilwe ke basadi ba ba neng ba dirilwe makgoba kgotsa nnyaa, go ne go santse go solofetswe gore a tshole bana ba le bantsi ka fa go ka kgonegang ka teng gore a kgone go oketsa dipoelo tsa lekgoba la bona. Makgoba mangwe gape a ne a ntsha dituelo tsa go nna le bana ba bangwe gore ba kgothaletse basadi ba ba neng ba dirilwe makgoba go nna le bana, mme seno se ne se oketsa dipoelo tsa makgoba a bone. Ka ntlha ya seo, ka dinako tse dingwe go tsuologa ga basadi ba ba neng ba dirilwe makgoba go ne go nna ka tsela ya go dira kgatlhanong le ditsholofelo tseno.

## Thibelo pelegi
thumb|Caesalpinia pulcherrima, se se itsegeng gape jaaka "sethunya sa phikoko", se ne se dirisiwa go senya mpa.
Go thibela pelegi e ne e le tiro ya botsuolodi ka gonne go ne go sutisa maatla le taolo go tswa mo go yo o tshwereng makgoba go ya kwa go yo o dirilweng lekgoba. E re ka basadi ba ba neng ba dirilwe makgoba ba ne ba solofetswe go tshegetsa batho ba ba neng ba dirilwe makgoba, basadi ba ba neng ba dirilwe makgoba ba ne ba dirisa mekgwa e e farologaneng go nyatsa tsholofelo eo. Go senya mpa le dithibelapelegi le tsone di ne di bonwa e le tsela ya gore basadi ba ba dirilweng makgoba ba kgone go itlhophela mebele ya bone ka go letla basadi go laola bokgoni jwa bone jwa go imisiwa. Sethunya sa phikoko le modi wa letseta e ne e le dimela tse di neng di ka dirisiwa jaaka dipilisi tsa go senya mpa. Tiriso ya modi wa letseta e ne e tlwaelegile, fa banna ba bangwe ba ba neng ba dirilwe makgoba ba tshwenyega ka palo ya bona ka ntlha ya tiriso e e kwa godimo ya modi wa letseta. Mo bukeng ya ga Maria Merian ya *Metamorphosis of the Insects of Surinam*, o ne a kwala gore basadi ba tlhago ba ne ba dirisa semela seo go senya mpa. Kwa Amerika le kwa Caribbean, basadi ba foo le ba ba dirilweng makgoba ba ile ba dirisa sethunya sa phikoko go senya boimana. Ka go nwa dithibelapelegi le dipilisi tsa go senya mpa, basadi ba ba neng ba dirilwe makgoba ba ne ba ganna beng ba bone taolo mo mebeleng ya bone; ka go tlhoka bana, basadi ba ba neng ba dirilwe makgoba ba ne ba lekanyetsa dipoelo tse batshwari ba bone ba neng ba ka di bona mo mebeleng ya bone.

## Polao ya masea
thumb|Margaret Garner jaaka a bontshitswe mo Harper's Weekly ka 1867.
Go bolaya masea e ne e le tiro ya botsuolodi ka gonne go ne go letla basadi ba ba dirilweng makgoba go thibela gore bana ba bone ba se ka ba dirwa makgoba. Ka ntlha ya *partus sequitur ventrum*, molawana wa gore ngwana o tsaya maemo a ga mmaagwe, ngwana mongwe le mongwe yo o tsholwang ke mosadi yo o dirileng lekgoba o ne a tla tsholwa e le lekgoba, e le karolo ya thoto ya motshwari wa makgoba. Ka ntlha ya kgopolo e, basadi bangwe ba ba neng ba dirilwe makgoba ba ne ba tshwarwa fa gare ga go batla bana ba bona ba tshela le kgotsa ba sule. Seno se ne sa dira gore basadi bangwe ba bolaye masea go sireletsa bana ba bone mo botshelong jwa bokgoba. Nngwe ya dikgetsi tse di tumileng thata tsa go bolaya masea ke ya ga Margaret Garner. Fa a ntse a tshabela kwa bokone le monna wa gagwe le bana ba bone ba le bane, ba lelapa la ga Garner ba ne ba tshwarwa kwa go lengwe la matlo a ba neng ba iphitlhile mo go one. Le fa Garner a ne a rulagantse go bolaya bana ba gagwe mme morago ga moo a bolaya ene ka boene, o ne a kgona go bolaya mongwe wa barwadie mme a gobatsa ba bangwe fa batlhankedi ba sesole ba ne ba tsena mo ntlong ba batla lelapa la ga Garner. Garner o ne a sekisiwa mme a latofadiwa ka tshenyo ya dithoto. Bana ba gagwe ba ba setseng, monna wa gagwe le ene ba ne ba busediwa kwa go morwarraagwe mongwabone kwa Louisiana.

Harriet Jacobs, mosadi yo o kileng a bo a le lekgoba yo o neng a kwala ka maitemogelo a gagwe, le ene o ne a nna le maitemogelo a a utlwisang botlhoko a go nna mme. Mo bukeng ya gagwe,  *Incidents in the Life of a Slave Girl*, Jacobs o tlhalositse ka fao mong wa gagwe a neng a tshosetsa ka teng go mo tseela bana ba gagwe fa a ne a sa ikobele dikgatelelo tsa gagwe tsa thobalano.

## Metswedi