open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abednico Powell

Abednico Powell (o tshotswe ka 28 Firikgong 1983) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Botswana. O tshamekela setlhopha sa Mogoditshane Fighters.

## Tiro
Abednico Powell o simolotse tiro ya gagwe ya go tshameka kgwele ya dinao ka ngwaga wa 2006 a tshamekela setlhopha sa ECCO City Greens. Erile ka ngwaga wa 2007 a kwadisiwa ke setlhopha sa Extension Gunners. Ka ngwaga wa 2010 ka Firikgong a tlogela a ya ko Township Rollers. O kwadisitswe ke setlhopha sa Mogodtshane Fighters fa a tlogela kwa Township Rollers.

## Tsa Mafatshe
O ne a tsaya karolo mo setlhopheng sa Botswana sa kgwele ya dinao (Botswana national football team) ka dingwaga tsa 2007, 2008, 2011 le 2013. 

## Metswedi
Onalenna Baloyi

**Onalenna Oabona Baloyi** o tshotswe ka Motsheganong a tlhola malatsi a le marataro ka ngwaga wa 1984 mo Mahalapye. Rre Onalenna Oabona

Baloyi ke motabogi mo Botswana yo o tabogang lebelo la dimithara di le makgolo a le boferabobedi.

## Tiro
Moleto wa ntlha o o botlhokwa o a neng a o tseneletse wa mafatshe o ne a le wa Bommampodi ba mafatshefatshe ba batabogi 2005 kwa Helsinki,Finland. O tabogile mo lebelong la dimithara tsa makgolo a le boferabobedi a bo a fetsa ka maemo a bosupa mo bathong ba ba neng ba  le  borobabobedi a bo a sa fetelele ko pele.Ngwaga o o latelang o tseneletse kwa  metshameko ya Commonwealth ka ngwaga wa 2006 tse di neng tshwareletswe kwa Melbourne, Australia. O tseneletse mo dimithara tsa makgolo a le boferabobedi e bile o feletse a tsaya maemo a boraro a bo a felela a fetelela ko pele.Ko dikgaisanong tsa bofelelo o ne a siana ka metsotso e lesome ko morago a felela a tsere maemo a borobabobedi. Baloyi o ne a emetse Botswana ko diolimpiki tsa selemo tsa 2008 kwa Beijing,kwa a neng a gaisana mo lebelong la banna la dimitara di le 800. O ne a taboga mo kgaisanong ya bobedi kgatlhanong le baatlelete ba bangwe ba le barataro, go akaretsa le Abubaker Kaki wa Sudan, yo o neng a tlhagelela e le mmamoratwa yo o bokete le yo o ka nnang mofenyi wa metlele e e kwa godimo mo kgaisanong eno. O ne a wetsa lobelo lono mo maemong a bone ka dikarolo tse nnè tsa bolesome tsa motsotswana (0.40) morago ga Dmitriy Bogdanov wa kwa Russia, ka nako ya 1:47.89. Baloyi, le fa go ntse jalo, o ne a palelwa ke go tsena mo makgaolakgannyeng, ka a ne a nna mo maemong a masome a mararo le borobedi ka kakaretso, mme o ne a le kwa tlase ga mafelo a mabedi a a tlamang mo tikologong e e latelang.

## Go tsenya diokobatsi
Ka ngwaga wa 2010 Baloyi o ne a emisiwa dingwaga di le pedi ke IAAF ka ntlha ya go dirisa diokobatsi tse di tokafatsang motshamwko, fa a ntse a katisiwa kwa Jeremane o ne a ya kwa rakhemisi go ya go nwa seno sa gagwe se se tlwaelegileng se se nayang maatla mme di ne di rekisitswe mme a newa se sengwe se se neng se na le diokobatsi tse di thibetsweng.Morago ga dingwaga di le tlhano kwa nageng Baloyi o ne a lalediwa ke Komiti ya Bosetšhaba ya Diolimpiki ya Botswana go nna mo phaneleng ya dithutano tsa go lwantsha tiriso ya diokobatsi mme o sa ntse a solofela go boela kwa diatleletiking.

## Metswedi


## Tse di kwa ntle

* Onalenna Baloyi kwa World Athletics
* Onalenna Baloyi kwa Olympics.com
* Onalenna Baloyi kwa Olympedia
* Onalenna Baloyi kwa the Commonwealth Games Federation (archived)
Thandwa Moreki

**Thandwa Moreki** ke motshameki wa kgwele ya dinao, wa setlhopha sa Township Rollers F.C mo Botswana. O tshameketse setlhopha sa setshaba sa kgwele ya dinao sa Botswana mo motshamekong wa botsalano kgatlhanong le setlhopha sa Swaziland ka ngwaga wa 2002.

## Tse di kwa ntle

* Thandwa Moreki kwa National-Football-Teams.com

## Metswedi
Patrick Motsepe

**Patrick Motsepe** (o tshotswe ka di 2 March 1983)  ke motshameki wa kgwele ya dinao yo o kileng a tshamekela setlhopha sa lefatshe la Botswana la kgwele ya dinao.  Motsepe ke motshamekagare  mo khubung ya lebala mo setlhopheng sa BDF XI.

## Metswedi


## Magokaganyi aa kwa Ntle

* Patrick Motsepe- FIFA Competition record (archived)
Andrew Sesinyi

**Andrew Sesinyi** (o tshotswe ka September 7, 1952) ke mokwadi wa Motswana yo o kwadileng Love on the Rocks (1981). Gape o ne a dira mo tsamaisong ya metswedi ya tshedimosetso ya Botswana. Sesinyi ke ene Motswana wa ntlha go kwala dibuka ka Sekgoa.

Ditiro tsa gagwe di supa ditshwantsho tsa ditoropo tsa Botswana mo dingwageng tsa bo 1980.[3][4] Sesinyi o ne a tlhagisiwa mo pampiring ya bobegadikgang ya Mmegi, pampiri e e leng yone fela e ikemetseng mo Botswana e e gatisiwang letsatsi le letsatsi. Mmegi o gatisitse potsolotso ya gagwe ka fa tlase ga karolo e e kgethegileng ya Icons of Botswana.**

## Metswedi

## Dikarolo tse di kwa ntle

* Thuto.org
* Blog ya ga Andrew Sesinyi
Monica Tabengwa

**Monica Tabengwa** ke mmueledi mme gape ke mmatlisisi yo o tswang kwa Botswana yo o direlang ba lephata la  Pan-Africa ILGA le Human Rights Watch (HRW). Ke moitse mo dikgannyeng tsa LGBT mo Afrika e e kwa borwa jwa Sahara. Tabengwa o kwadile ka thubakanyo le tlhaolele e batho ba LGBT ba lebaneng le yone mo Afrika e e kwa borwa jwa Sahara.

Tabengwa ke leloko la komiti ya go kwala le yo o saenileng Melaometheo ya Yogyakarta le 10.

## Dibuka tse di tlhophilweng

* 
* 

## Ditshupiso
Isaac Makwala

**Isaac Makwala** (yo o tshotsweng ka Lwetse a le masome mabedi le bone ka 1985) ke motabogi wa mabelo a makhutswane wa pele wa Botswana, yo o neng a tlwaelesegileng ka lebelo la 400metres. 

## Tiro
Makwala e ne e le mofenyi wa seetsele sa gauta kwa dikgaisanong tsa Commonwealth 2018. O fentse dikgaisano di le mmalwa di tshwana le 2015 African Games le African Championships in Athletics, tse a di fentseng gabedi (2012, 2014). Isaac Makwala o emetse lefatshe la Botswana makgetho a le mmalwa e leng ka 2016 kwa dikgaisanong tsa Summer Olympics, gararo kwa dikgaisanong tsa Commonwealth Games, le gatlhano kwa go tsa World Championships in Athletics (2007, 2009, 2013, 2015, 2017). O tsere karolo gape fa setlhopha sa borre sa Botswana sa lebelo la neelano la 4 x 400 m se fenya seetsele sa bronze kwa Tokyo 2020 Olympics, le seetsele sa selefera kwa 2017 IAAF World relays  le dietsele kwa dikgaisanong tsa African Games and Championships. 

Nako ya gagwe e e gaisang, ya 43.72, o ne a e gatisa ka kgwedi ya Phukwi a le malatsi matlhano ka ngwaga wa 2015 kwa Chaux-de-Fonds. Nako e gape, e ne e mo fa maemo a rekote ya kontinente ya Aforika e bile e mmaya mo maemong a lesome le boraro mo lenaaneng la batabogi ba ba bofefo ba nako yotlhe. Isaac Makwala o gaisana gape mo lebelong la 200m.     

E rile ka kgwedi ya Phukwi e tlhola malatsi a le lesome le bone ka 2017, Isaac Makwala ya nna ene rre wa ntlha mo ditsong go taboga lebelo la 200m metsotswana e le masome a mabedi le lebelo la 400m metsotswana e le masome a mane le bone mo letsatsing le lengwe fela, mabelo a tsenwa ke nako ya selekanyo sa oura tse pedi le metsotso e masome a mabedi fa gare kwa Atletismo Madrid. O ne a taboga selekanyo sa 19.77s mo lebelong la 200m, mme mo go la 400m a taboga selekanyo sa 43.92s. thumb|Isaac MakwalaO ne a ya kwa makgaolakgannyeng a 400m kwa Dikgaisanong tsa Lefatshe tsa 2017, pele ga a gogelwa morago mo lebelong, ka ntlha ya bolwetse. Morago ga moo o ne a fetela kwa makgaolakgannyeng a 200 m morago ga go taboga a le esi mo tekong ya nako ya sekamakgaolakgang a 200m e a neng a e thibetswe pelenyana, a nna mo maemong a borataro ka kakaretso mo makgaolakgannyeng. "Go taboga a le nosi" mo go ne ga tlhotlheletsa setlhogo sa buka ya ka ga gagwe e e kwadilweng ke Ngaka Tshepang Tshube e e bidiwang *[[The Solo Runner: The Untold Story of Isaac Makwala]]* e e gatisitsweng ka 2021. 
Isaac Makwala o ne a iteka lesego mo kgaisanyong ya 2020 Summer Olympics ka lebelo la 400m kwa a neng a fetsa mo maemong a bosupa kwa legatong la makgaolakgang.

## Rekote ya dikgaisano tse dikgolo

1Ga a a simolola makgaolakgang

### Dinako tse di gaisang

* 200 metres - 19.77 secs, Madrid, Spain, Phukwi a le lesome le bone ka 2017
* 400 metres - 43.72 secs (#2 African all time), La Chaux-de-Fonds, Switzerland, Phukwi malatsi a matlhano ka 2015.

### Direkote tsa mabelo
Go ema ka Lwetse a le lesome le borataro 2024, Makwala o na le direkoto tse di latelang tsa dimitara di le 200 le dimitara di le 400.

#### 200 metres

#### 400 metres

## Metswedi

## Tsa kwa ntle
Lesego Motsumi

thumb|Lesego Motsumi 2011
Lesego Motsumi (1964-2023) ke mme wa lepolotiki mo Botswana. One a tlhophiwa go ya kwa Palamenteng ka ngwaga wa 1999. Motsumi  o nnile  Mothusa Tona wa  tsa Pereko le Selegae ka ngwaga wa 2002 go tsena ka 2003. One jalo a nna Tona ya tsa Botsogo go fitlhela ka kgwedi ya Ngwanatsele, ngwaga wa 2004, fa e nna Tona ya lephata la tsa Dipalamo le Ditiro. Ene yare jalo ka  ngwaga wa 2008 morago ga kabakanyo ya maloko a palamente, a boela maemo a gagwe jaaka Tona ya tsa Botsogo go fitlhela ka ngwaga wa 2009, go sena go tlhongwa rre Ian Khama jaaka taotona. O dirile jaaka tona wa tsa Melao le Tsamaiso ya Phiro mo Kantoro ya ga Taotona go tloga ka ngwaga wa 2009 go tsena ka 2011, mme gape a bereka jaaka Tona wa tsa Itshireletso go tloga ka ngwaga wa 201 go tsena ka ngwaga wa 2011. E rile ka ngwaga wa 2011 go fitlhela ka 2019 o ne a dira e le Moemedi wa lefatshe la Botswana mo kantorong yaga molaodi  kwa India.

Motsumi o tlhokafetse ka ngwaga wa 2023 kgwedi ya Firikgong e tlhola malatsi a le borobabongwe, ale dingwaga dile masome a marataro le bosupa, morago gago thunya ga sengwe faa ne a tshuba matlakala kwa ga gagwe kwa Ramotswa kgwedi ya Morule e tlhola malatsi ale  masome a mararo le motso ngwaga wa 2022.

## Botshelo Jwa Gagwe
Mme Motsumi one ana le bana bale  bane le dikokomane dile thataro. Ene yare ka ngwaga wa 1999 a tlhophiwa jalo ele mme  wa ntlha go ya go emela kgaolo ya gagwe ee mo borwa ya Borwa-Botlhaba kwa palamenteng.

## Metswedi
Dirang Moloi

**Dirang Moloi** (o tshotswe ka 28 November 1985) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa lefatshe la Botswana.  

## Tiro ya gagwe
Moloi o simolotse tiro ya gagwe ya maemo a a kwa godimo a kgwele ya dinao ka ngwaga wa 2005 kwa Notwane FC kwa Gaborone. Morago ga dingwaga di le nne le sephatlo o ne a tlogela Notwane mme a saena Mochudi Centre Chiefs. 

Ka 2010 motshameki yo o fa gare o ne a adimelwa setlhopha sa Vasco da Gama kwa South African Premier Soccer League. Ka Moranang 2011 o ne a boela kwa setlhopheng sa gagwe sa Mochudi Centre Chiefs.

Ka 2017, o ne a kwadisa le setlhopha sa Gaborone United se se mo Botswana Premier League.

## Tsa Mafatshefatshe
Moloi o ne a tshamekela setlhopha sa setšhaba sa kgwele ya dinao sa Botswana mo metshamekong e le lesome le bongwe.

## Metswedi
Kemmy Pilato

**Kemmy Pilato** (o tshotswe ka 18 Motsheganong 1989) kwa Tutume ,  ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Botswana yo tshamekelang setlhopha sa Matebele F.C. 

## Tiro ya gagwe

### Setlhopha
Kemmy Pilato o tlogetse Extension Gunners ka 9 Phukwi 2011, mme a tsena mo kgaisanong ya League le setlhopha sa  Botswana Meat Commission FC se se tlwaelesegileng jalo ka leina la BMC Lobatse. 

### Tsa Mafatshefatshe
O ne a gapa sekgele se le sengwe mo setlhopheng sa setšhaba sa kgwele ya dinao sa Botswana ka 2009.

## Metswedi
Daniel Kwelagobe

**Daniel Keatametse Kwelagobe** (o tshotswe ka Lwetse a rogwa ka 1943) e ne e le Modulasetilo wa Botswana Democratic Party mme pele o ne a dira e le Tona ya Merero ya Ofisi ya ga Tautona makgetho a le mabedi. O ne a tsena Sekolo se segolwane sa Gaborone Secondary School. Go tloga ka 1968 o ne a dira tiro ya bobegadikgang pele ga a simolola tiro ya gagwe ya sepolotiki fa a ne a tsena mo Lekgotleng mme a nna Tona ya Kgwebo le tsa papadi, Tona ya Puso ya Tirelo ya Setšhaba, Tshedimosetso le Kgaso, mmogo le go direla jaaka Tona ya tsa mesepele tlhaeletsano, temothuo le matlo mo tirong ya gagwe.

Kwelagobe e ne e le Mothusa Mokwaledi Mogolo wa Lekoko la gagwe go fitlha a nna Mokwaledi-Mogolo ka 1981,morago a nna tona ya Badiri le Merero ya Selegae go tloga ka 2000 go fitlha ka 2002. Gape o ne a direla  e le Tona ya tsa ofisi ya ga Tautona le tsa Tsamaiso ya Setšhaba go fitlhela Tautona Ian Khama a mo koba ka Moranang 2009.

## Metswedi

## Ditshupiso

*   
* 

## Dikarolo tse di kwa ntle

* Repaboliki ya Botswana Government Site
Khumiso Ikgopoleng

**Khumiso Stephen Ikgopoleng** (o tshotswe ka 5 Sedimonthole 1979) ke mokatisi yo e kileng ya bo e le motshameki wa mabole wa lefatshe la Botswana.     

Khumiso Ikgopoleng o ne a gaisana kwa kgaisanong ya  2004 Summer Olympics kwa Athens, Greece. Fa a le koo o ne a fenngwa ke Muideen Ganiyu wa Nigeria mo motshamekong wa bobedi wa banna ba bokete jo bo ko tlase ga 57kg mo kgaolong.

Ikgopoleng o ne a tshotse folaga ya Botswana kwa moletlong wa go bula Metshameko ya Athens. O ne a kgona go tsena ka go gapa metale wa gauta kwa 2nd AIBA African 2004 Olympic Qualifying Tournament kwa Gaborone, Botswana. Mo kgaisanong ya makgaolakgang, o ne a fenya Ludumo Galada wa Afrika Borwa. Morago ga moo o ne a wela kwa setlhopheng sa bokete jo bo kwa tlase mme a kgona go tsena mo setlhopheng seno sa bokete sa Diolimpiki tsa 2008 fa a ne a bewa mo maemong a botlhano kwa Diolimpiki tša Beijing morago ga go fenngwa mo dikgaisanong tsa makgaolakgang. O ne a gaisana mo 2008 Boxing World Cup kwa Russia mme a nna wa botlhano. O tlogetse motshameko wa mabole wa porofeshenale ka Tlhakole 2009. Ka 2012, e ne e le mokatisi wa setlhopha sa mabole sa Botswana Olympic mme o ne a le kwa London Olympics ka ngwaga oo. O ne a tswelela jaaka motlhatlheledi yo mogolo wa setlhopha sa mabole sa Botswana go fitlha ka 2015 fa a ne a nna motlhatlhobi kwa The Corner Boxing Club kwa Boulder, Colorado, United States.

## Metswedi

## Dikarolo tse di kwa ntle

*  kwa  (registration required)
* Khumiso Ikgopoleng kwa Olympics.com
* Khumiso Ikgopoleng kwa Olympedia
* Khumiso Ikgopoleng kwa the Commonwealth Games Federation (archived)
Sheillah Molelekwa

**Sheillah Molelekwa** (o tshotswe ka kgwedi ya Ngwanaatsele a tlhola malatsi a le masome a mabedi le borataro ngwaga wa 1992) ke mogaisanyi wa mma bontle wa Botswana yo o neng a rwesiwa serwalo sa Miss Universe Botswana 2012 mme a emela Botswana mo kgaisanong ya Miss Universe ya 2012.

Sheillah Molelekwa o ne a rwesiwa serwalo sa Miss Universe Botswana 2012 ka nako ya kgaisano ya ngwaga le ngwaga e e neng e tshwaretswe kwa Gaborone International Convention Center (GICC) ka Phalane ale malatsi ale lesome le bone ka ngwaga wa 2012, a fenya bagaisanyi ba bangwe ba le lesome le motso. Ka nako ya kgaisano, o ne a dira diaparo tsa bosetšhaba tse di nang le sekhurumelo sa tlhogo le seme, se se neng sa dira lenaane la dimakasine tsa Time la Most Bizarre National Costumes.

## Botshelo jwa gagwe
Morago ga go gola le mmaagwemogolo mo motsaneng o monnye, o ne a fudugela kwa Gaborone go ya go nna le mmaagwe.  O ithutela Accounting kwa Botho College ka tsholofelo ya go nna morulaganyi wa madi.

## Ditshupiso


## Dikarolo tse di kwa ntle

* Official Miss Universe Botswana on Facebook
Boohle

**Buhlebevangeli Hlengiwe Manyathi**, yo o itsegeng thata ka leina la *Boohle*, ke moopedi le mokwadi wa dipina wa Afrika Borwa. O itsege thata ka dipina tsa gagwe tsa "Yini Na", "Slala Amalunde" le "Siyathandana". O opela motswako wa amapiano, afro-house, afro-soul, le gospel.

## Dipina
* *Izibongo* (2020)

## Metswedi
Itseng Kgomotso

**Itseng Kgomotso** ke kgosigadi ya mmabontle yo o neng a emela Botswana mo Miss World 2008  kwa Afrika Borwa. O ne a 

ithutela dikirii ya botaki kwa Yunibesithing ya Botswana. Ka  kgwedi ya Ngwanatsele 2010 e ne e le kgosigadi ya bobedi mo kgaisanong ya bontle ya Miss Universe Botswana. Ka Ngwanatsele 2010 o ne a fenya mo kgaisanong ya bommenyana ba Toyota ba di motlerala, a nna Motswana wa ntlha go fenya kgaisano.

## Ditshupiso
Nicole Gaelebale

**[[:en:Nicole_Gaelebale|Nicole Lisa Gaelebale]]** (o tshotswe ka Moranang a le masome a mabedi le bobedi, 1993) ke motlelara wa Motswana e bile e le motshwari wa dikgaisano tsa bommabontle. O ne a rwesiwa serwalatlhogo sa go nna Mohumagatsana wa lefatshe lotlhe wa Botswana wa 2012. O ne a emela Botswana kwa dikgaisanong tsa Mohumagatsana wa Lefatshe wa 2014 kwa a neng a sena maemo. Ka ngwaga wa 2015, o ne a gapa maemo a bobedi mme a rwesiwa serwalatlhogo sa Kgosigadi ya Ntlha ya Botswana. Gape o fentse kgaisanyo ya Mohumagatsana wa Lefatshe la Botswana wa 2017 mme a emela Botswana kwa dikgaisanyong tsa Mohumagatsaneng wa mafatshefatshe wa 2017.

## Metswedi

## Dipadi tse dingwe

* Miss Earth's official website
* Nicole Gaelebale mo Facebook
Keitumetse Paul

**Keitumetse Paul** ( o tshotswetswe ka 19 Motsheganong 1973 - a boa thokafala ka 13 Phatwe 2021) e ne e le motshameki wa 

kgwele ya dinao wa kwa Botswana yo o neng a tshameka jaaka motshameki yo o fa gare ga motshameko. O ne a tshamekela setlhopha sa bosetšhaba sa kgwele ya dinao sa Botswana magareng ga 1995 le 2002. O ne a katisa setlhopha sa bosetšhaba sa kgwele ya dinao sa bana ba dingwaga tse di ka fa tlase ga 20 magareng ga 2015 le 2020.

Ka di 13 tsa kgwedi ya Phatwe ngwaga wa  2021, o ne a tlhokafala ka ntlha ya mathata a a amanang le COVID-19.

## Dikarolo tse di kwa ntle

* Keitumetse Paul at National-Football-Teams.com
Tsaone Macheng

**Tsaone Macheng** (o tshotswe ka Ngwanatsele a tlhola malatsi a le masome a mabedi le bone ka ngwaga wa 1989) ke mma bontle wa Botswana yo o neng a rwesiwa serwalo sa Mohumagatsana wa Botswana 2013, o ne a emela Botswana mo kgaisanong ya Mohumagatsana wa Lefatshe lotlhe wa 2013.

## Botshelo jwa bogologolo
Tsaone yo ga jaana a nnang kwa Port Elizabeth, Aforika Borwa kwa a ithutelang Botsweretshi kwa Yunibesithing ya Toropo ya Nelson Mandela mo Aforika Borwa.

## Mohumagatsana wa Lefatshe Lotlhe Botswana 2013
Tsaone Macheng o ne a tlhagelela e le mofenyi wa sekgele sa mohumagatsana wa Botswana morago ga go fenya dikgaisanyo tse di neng di tshwaretswe kwa Gaborone International Conference Centre kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a le masome a supa.Benah Sekgabo o ne a tlhomamisiwa jaaka mofenyi wa ntlha fa mofenyi wa bobedi e le Boitumelo Kanedi. Tsaone o ne a emetse lefatshe la Botswana kwa dikgaisanong tsa mohumagatsana wa 2013 kwa Moscow, Russia ka Ngwanatsele a tlhola malatsi a le borobabongwe ka ngwaga wa 2013.

## Metswedi

## Tse di kwa ntle
Official Miss Universe Botswana Facebook
Archibald Mogwe

**Archibald Mooketsa Mogwe** (Phatwe a le malatsi a masome mabedi le boferabongwe 1921 - Tlhakole a le masome mabedi le botlhano 2021) e ne e le lepolotiki le modiredi wa boditšhabatšhaba kwa Botswana.

## Tiro
Leloko la palamente go tswa kwa Kanye, Mogwe o ne a direla jaaka Tona ya Mafatshe a Sele go tloga ka 1974 go fitlha ka ngwaga wa 1984, le jaaka Tona wa Meepo le Merero ya Metsi go tloga ka 1985 go fitlha ka 1994, pele ga a direla jaaka Moemedi wa Botswana kwa United States. O ne a tlhomiwa go nna mo maemong a bofelo ka Ngwanatsele a le lesome le boraro ka 1995 mme a neela ditlankana tsa gagwe ka Tlhakole a le malatsi a le maratato 1996. Mogwe gape o nnile le seabe se se botlhokwa jaaka motsamaisi mo dipuisanong tsa Inter-Congolese. Fa a sa le monnye, o ne a dira letshwao la gagwe jaaka Mokwaledi wa Ntlha wa sennelaruri wa Ofisi ya ga Tautona Sir Seretse Khama.

O ne a na le bana ba le bararo le mosadi wa gagwe wa ntlha Lena Mosele Senakhomo (d. 1992), morwadie, Maleta Luna-Rosa Mogwe (d. 1954) - yo o neng a nyetswe ke morwa Rev. Albert Alfred Frank Lock, Mookamedi wa bobedi [le yo o neng a direla lobaka lo loleele] wa Kokoano ya setšhaba kwa Botswana le morongwa wa LMS); morwa, Hugh Lehlohonolo Moabi Mogwe (o tshotswe ka 1956 mme a tlhokafala ka 2012); le morwadie Alice Mogwe (yo o tshotsweng ka 1961). Go tloga ka 1997 go fitlha a tlhokafala ka 2020, Mogwe o ne a nyetse  porofesa wa ntlha wa mosadi wa Botswana ebong Serara Selelo-Mogwe. Mogwe o na le bana ba bana ba basetsana ba le barataro, a le mongwe wa mosimane le dikokomane di le pedi.

O ne a itsege ka go nna botlhale ka bonako. Nako nngwe, fa a ne a le kwa kokoanong ya SADCC kwa Lusaka, o ne a atamelwa ke Tona ya Matlotlo ya Zambia, yo o neng a leka go mo nyatsa ka gore "ah, tsala ya me Rre Mogwe, Tona ya Merero ya Metsi kwa Botswana. O dirang fano jaaka tona e e senang portfolio; mongwe le mongwe o itse gore Botswana ga e na metswedi wa metsi." Archie, ka karabo e e bonako, mme morago ga go akanya ka motsotswana, o ne a araba ka gore "Go tshwana fela le wena, tsala ya me e e rategang, Tona ya Matlole ya Zambia."[go tlhokega nopolo]

O tlhokafetse ka Tlhakole a le masome mabedi le botlhano, 2021, a le dingwaga di le masome a ferabongwe le boferabongwe.

## Tlotlo

* O ne a abelwa Order of the British Empire (OBE) pele ga Botswana e bona boipuso ka 1966

## Ditshupiso
Malepa Bolelang

**Malepa Bolelang** (o tshotswe ka 25 Tlhakole 1982) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa lefatshe la  Botswana.

## Tiro ya gagwe
Malepa Bolelang o tshameketse ditlhopha ka go farologana di akaretsa ECCO City Greens. Mo nakong ya gompieno o tlogetse tiro ka lebaka la bogole jo bo bakilweng ke kotsi e a neng a thudilwe ke koloi. O fentse dikgaisano di le 25 mme o nositse gabedi a tshamekela setlhopha sa setšhaba sa kgwele ya dinao sa Botswana.

## Ditshupiso

## Dikarolo tse di kwa ntle
Boitumelo Mafoko

**Boitumelo Mafoko** (o tshotswe ka 11 Tlhakole 1982) ke motshameki wa pele wa kgwele ya dinao wa Botswana.

## Tiro ya gagwe
Mafoko o tshamekile kgwele ya dinao le ditlhopha tse di farloganeng. O simolotse tiro ya gagwe ya kgwele ya dinao ka ngwaga wa 2005 kwa setlhopheng sa Township Rollers. E rile ka ngwaga wa 2009 ka kgwedi ya Phukwi a ya tshamekela setlhopha sa Santos F.C se se gaisanang mo South African Premier Soccer League. Ka ngwaga wa 2012 Boitumelo Mafoko o ne a boela Botswana go thsamekela setlhopha sa BDF XI kwa a duleng teng ka ngwaga wa 2014 a ya Jwaneng go tshamekela Jwaneng Galaxy FC. Mafoko o tlogetse kgwele ya dinao ka mabaka a bogodi ka ngwaga wa 2018.  

## Ditshupiso


## Dikarolo tse di kwa ntle

* Boitumelo Mafoko at National-Football-Teams.com
Ditaola Ditaola

**Ditaola Ditaola** (o tshotswe ka 23 Phatwe 1978) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Botswana.

## Tiro ya gagwe
Ditaola Ditaola ke motshameki yo o tshamekang jaaka motlhasedi wa setlhopha sa Police XI. O ne a tshamekela setlhopha sa setšhaba sa kgwele ya dinao sa Botswana magareng ga dingwaga tsa 1998 le 2002.

## Dikarolo tse di kwa ntle

* Ditaola Ditaola at National-Football-Teams.com

## Metswedi
Matlapeng Ray Molomo

**Matlapeng Ray Molomo** (o tshotswe ka kgwedi ya Firikgong e tlhola malatsi a le borobabongwe ka ngwaga wa 1930 mme a tlhokafala ka ngwaga 2019 ka kgwedi ya Sedimonthole) kwa Mochudi, Botswana. E ne e le morwa Sefako-Aaron Pilane le Mmathuba-Jane Pilane. 

## Thuto
Molomo o dirile dithuto tsa gagwe tse dikgolwane tsa go ithutela tiro kwa Yunibesithi ya Aforika Borwa kwa Pretoria, Aforika Borwa ka ngwaga wa 1956. O ne a tloga a tswelela a ya go ikiketsa kwa Yunibesithi ya Rhodes e ntse e le gone kwa South Afroca mme a tloga a ya go  tsena Yunibesithi ya Ottawa.

## Botshelo jwa gagwe
Matlapeng Ray Molomo e ne e le radipolotiki wa lefatshe la Botswana. E ne e le Modulasetilo wa Khuduthamaga ya Botswana ka 1999-2004, ebile gape e le  leloko la Palamente ya Pan-African. E ne e le tona ya Kabinete, Leloko la Palamente, Mokwaledi wa sennelaruri, Mokwaladikgang yo o kwa tlase, Motlhatlheledi wa Thuto, Mogokgo wa sekole sa thuto ee fa godimo ya kholeije, Mmatlisisi, Morutabana wa Yunibesithi, Mokwadi le Poresidente wa Botswana Football Association. Kgang ya go godisiwa ga gagwe ga e farologane le ya mosimane yo o tlwaelegileng wa Motswana wa dingwaga tse di fetileng, yo o goletseng mo gare ga basimane ba bagolwane kwa morakeng wa dikgomo a tlhokomela dikgomo tsa ga rraagwe.

Matlapeng Ray Molomo le ene ke mokwadi wa dibuka tsa Setswana. O kwadile dibuka tse di tshwanang le ''Sebaga'' sa Lorato, motshameko o o neng wa dirisiwa ke Botswana examination ka nakwana. O kwadile buka e e bidiwang Democratic Deficit in Parliament of Botswana ka 2012 ka ga dipelaelo tse di amanang le tsela e Khuduthamaga e bonalang e thulana le Boatlhodi le Palamente. Buka e gape e neela tshekatsheko ya tse di fetileng ka ga tshimologo le pontsho ya Palamente ya Botswana.

E ne e le moeteledipele (President) wa Botswana National Front, mme moragonyana o ne a fetogela kwa Botswana Democratic Party.

Molomo e ne e le mongwe wa Bakgatla ba ba neng ba tsenya kopo e tseneletseng ka 2013, gore go tlhomiwe yo o tla emelang Kgosikgolo Kgafela mo setilong sa bogosi. E re le ntswa Bakgatla ka bontsi ba ne ba ka dire se, Molomo ene o ne a supa fa mafoko a kgotla a le mantle otlhe ke ka moo a ne a ntsha la gagwe.  

## Metswedi


## Tse di kwa ntle

* "Visit by the Speaker of the National Assembly of the Republic of Botswana"
* "Botswana Parliament Leader to Visit China"
* Members of the Pan-African Parliament
Gaolesiela Salang

Gaolesiela Salang (o tshotswe ka kgwedi ya Tlhakole a tlhola malatsi a lesome le bobedi ka ngwaga wa 1983 mo motseng wa Rakops. 

## Tiro ya gagwe
Gaolesiela Salang ke Motswana o tumileng ka go taboga mabelo a makhutshwane. O itebagantseng thata le go taboga lebelo la boleele jwa dimmitara tse makgolo a mane (400 metres).

Salang e ne e le mongwe wa batsaakaralo wa lobelo la neelano la batabogi ba le bane (4 x 400 metres relay) kwa kgaisanong ya mafatshe ya 2004 Olympic Games. Setlhopa sa batabogi se a neng a dirisana le sone se ne sa tsaya maemo a borobabobedi kwa dikgaisanong tse. 

Mabelo a mangwe a akaretsa lebelo la 200m le a le tabogileng ka 2005 kwa Harare, Zimbabwe. 

## Metswedi


Dikarolo: Matsalo a 1983
Palamente ya Botswana

**Palamente ya** **[[Botswana]]** e na le Tautona wa lefatshe le **[[Khudutlhamaga ya Botswana|Khuduthamaga ya Botswana]]**. Go farologana le ditsamaiso tse dingwe tsa Palamente, Palamente e tlhopha tautona ka tlhamalalo (go na le go nna le tautona wa moletlo le Tonakgolo yo o nang le taolo ya mmatota jaaka tlhogo ya puso) ka paka e e beilweng ya dingwaga di le tlhano. Tautona o ka direla fela dipaka di le pedi fela tse di tletseng. Tautona ke tlhogo ya lefatshe le ya Puso mo tsamaisong ya merero ya palamente ya lefatshe la Botswana. Palamente ya Botswana ke taolo e kgolo ya molao. Tautona wa pele wa Botswana ke Ian Khama, yo o tsereng maemo a botautona ka kgwedi ya Moranang e tlhola gangwe ka ngwaga wa 2008 mme a fenya paka e e tletseng ya dingwaga di le tlhano mo ditlhophong tsa Botswana, tse di neng tsa tshwarwa ka la kgwedi ya Phalane e tlhola malatsi a le lesome le borataro ka ngwaga wa  2009 mme a busetsa Botswana Democratic Party ya gagwe ka bontsi jwa ditilo di le masome a mararo le botlhano (35) (tsotlhe ka palo di le 45) mo ditilong di le 61 tsa Palamente.

Go na gape le setlhopha se se itsegeng jalo e le Ntlo ya Dikgosi tsa Botswana, se e leng setlhopha sa bagakolodi se se seng karolo ya Palamente.

Botswana ke lengwe la mafatshe a mabedi fela mo Kgaolong ya Afrika (Le lengwe ke Mauritius) a a fitlheletseng ditshupo tse di phepa tsa ditlhopho tse di gololesegileng le tse di siameng fa e sale di bona boipuso, a tshwere ditlhopho di le lesome (10) fa e sale ka ngwaga wa 1966 go sena ditiragalo dipe tse di masisi tsa bonweenwee kana tshenyetso setshaba.

## Bona gape

* Politics of Botswana
* List of legislatures by country

## Metswedi


## Dikarolo tse di kwa ntle
https://web.archive.org/web/20221019183042/https://www.parliament.gov.bw/index.php/2012-02-13-15-06-33
David Bright

**Major David Bright** o tshotswe ka Seetebosigo a le lesome le boraro ka ngwaga wa 1956, a bo a tlhokafala ka kgwedi ya Ferikong a le masome a mabedi le botlhano, ngwaga  wa 2021.E  ne e le mokatisi wa setlhopha sa sechaba sa kgwele ya dinao (Zebras) sa lefashe la Botswana.

## Botshelo
O ne a supiwa e le mongwe wa bakatisi ba ba atlegileng thata go tswa mo lefatsheng la Botswana. O kile a nna tona ko sesoleng, ka jalo gantsi o ne a bidiwa ka leina la maemo a a kileng a a tshwara a Major.

Ka di 5 February 1992, Bright o ne a simolola go katisa setlhopha sa Mogoditshane Fighters. Mo dingwageng di le lesome le boraro ka fa tlase ga katiso ya gagwe, setlhopha seo sa bona phenyo ya dikgaisano tsa Botswana Premier League di le tharo go tswa ka ngwaga wa 1999 go fitlha wa 2001 ka go latelana.

Mo godimo ga moo, Bright o katisitse setlhopa sa Engen Santos, Bay Unitedle Gaborone United.

O ne a simolola legato la gagwe la bone ka go katisa setlhopha segolo sa kgwele ya dinao sa lefatshe la Botswana ka July 2017, mme o ne a kobiwa ka di 19 February 2019 morago ga go tlhoka go dira sentle ka ipapatso ya 2019 Africa Cup of Nations qualification

Morago ga go tsaya loeto a leba kwa Aforika Borwa, Bright o ne a tlhokafala a le dingwaga di le masome a le borataro le bone, ka lebaka la bokoa jo bo bakilweng ke mogare wa COVID-19.

## Metswedi
Sanji Mmasenono Monageng

**Sanji Mmasenono Monageng** yo o tsetsweng ka kgwedi ya  Phatwe e tlhola malatsi a robabongwe ngwaga wa 1950 o ile a nna moatlhodi mogolo wa kgotla kgolo ya ditsheko ya mafatshefatshe (ICC) go simollla ka ngwaga wa 2009. 

## Tsa Pereko
Monageng ke motswana ka tlholego, o nnile moatlhodi mo Botswana ka ngwaga wa 1989. Mo ngwageng wa 2003, Monageng o ne a tlhophiwa go nna mookamedi mo mohameng wa bookamedi jwa Aferika (African Union) mo lekgotleng la Aferika la ditshwaneko tsa setho.  Mo kgweding ya Ngwanaatsele ka ngwaga wa 1996, o ne a tsenelela bokapano jwa Yogyakarta Principle jo bo neng bo tshwaretswe kwa  sekolong sa ithutelo ditiro sa Gadjah Mada. Mo ngwageng wa 2007 o ne a nna modulasetilo wa lekgotla. 

## Kgotlakgolo ya Ditsheko ya Mafatshefatshe
ka ngwaga wa 2009 , Monageng o ne a tlhophiwa go nna moatlhodi wa kgotla kgolo ya ditsheko ke ba (Courts Assembly of States parties). Konteraka ya gagwe ye e sa shafadiweng e tla bokhutlong ka ngwaga 2018..

Fa Monageng a tlhophiwa go tsena mo kgotleng kgolo ya ditsheko ka ngwaga wa 2009, o ne a tlhomiwa go nna mo lefapheng la ditekeletso Pele la kgotla. Monageng o nnile mo lefapheng la ditekeletso Pele la kgotla go filtha ka ngwaga wa 2012. Morago ga go direla ka fa tlase ga lefapha la ditekeletso Pele la kgotla, Monageng one a simolola go direla mo lekalaneng la boikuelo la kgotla ka 2012. O ne a tlhatlosiwa maemo go nna toutona wa lekgotlana la boikuelo la ngwaga wa 2014.

Mo magareng ga dingwaga tsa 2012 le 2015, o ile a dira ele mothusa tautona wa ntlha wa kgotla mo lobakeng lwa dingwa tse tharo.

## <big>Ka ga Dikgotlakgolo</big>
Ka nako e Mme Monageng o neng a tlhopiwa go nna moatlhodi wa Kgotlatshekelokgolo ya ditsheko ya mafatshefatshe, e ne e le motshwarelela moatlhodi wa kgotlatshekelo ya Gambia ebile gape e le moatlhodi wa kgotlatshekelokgolo ya Eswatini.O ne a dira mo maemong ano go ya ka Lenaneo la Letlole la Kgweranoditšhaba la Tirisanommogo ya Setegeniki.

## Mokgatlho wa Kgwebisano wa Lefatshe
Monageng ke leloko la phanele le le emetseng Botswana mo Lekgotleng la Tharabololo ya Dikgotlhang la Mokgatlho wa Lefatshe wa Kgwebisano

## <big>Ditlotla</big>
Mo Kgweding ya Lwetse e tlhola malatsi ale masome a mararo ka ngwaga wa 2008, Monageng o ile a amogela tlota ya tautona ya tlotlomatso go mo go tautona Ian Khama. Ka ngwaga wa 2014 Monageng o filwe tlotla ya Ditshwanelo tsa Setho ke ba Mokgatlho wa Boditšhabatšhaba wa Baatlhodi ba Basadi

## Metswedi


## Dikgoge tsa kwa ntle

* Judge Sanji Mmasenono MONAGENG (Botswana): ICC official site
Opha Pauline Dube

[thumb|Dube speaks at the World [:en:World_Meteorological_Organization|Meteorological Organization in 2019|left]]

**Opha Pauline Dube** kana **Pauline Dube**  yo o tshotsweng ka ngwaga 

wa 1960 ke Motswana wa Moitsaanape wa tsa tlholego e bile gape ke Motlhatlhelela dithuto yo mogolo mo lephateng la Maranyane le Tlholego ko Unibesiting ya Botswana (Mmadikolo). Ke mongwe wa bakwadi ba IPCC's Special Report on Global Warming of 1.5 °C. Ke mongwe wa baitsaanape ba ba lesome le botlhano ba ba thamileng  pego 2023 Global Sustainable Development ya United Nations.

## Dithutego
Dube o ne a abelwa  setlankana sa MPhil mo Remote Sensing kwa Cranfield Institute of Technology kwa UK ka ngwaga wa 1989. O ne a aloga ka dithuto tsa PHD go tswa kwa Unibesiting ya Queenland ka ngwaga wa 200.  o ne a amogela maemo a gagwe a bo doctorate ka thulaganyo ya tshwaragano ya  University of Botswana le University ya Queensland e rulagantswe ke ba  Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation. Tiro e e ne e akaretsa go dira ditlhotlhomiso tsa gore a mme mekgwa ya Sensing- based e e dirisiwang kwa mafelong a mafulo ko Australia a e ka dirisiwa go baya leitlho mafelo a a kgotlhelesegileng mo Botswana.

## Metswedi
Adina (moopedi)

**Adina Thembi Ndamse** (o tshotswe ka 3 Phalane) yo o itsegeng thata ka leina la gagwe la boopedi **Adina** ke moopedi wa kwa Ghana-Afrika Borwa, mokwadi wa dipina, modiragatsi mme ka dinako tse dingwe ke mmabontle. E ne e le mofenyi wa lenaneo la mmino la Stars of the Future ka 2008. Pina ya gagwe ya borobedi e e bidiwang "Too Late" e ne ya gapa dikgele tse pedi; Pina e dirilweng go gaisa  le Moopedi wa mosadi o botoka ka 2018  kwa Ghana. Ka Mopitlwe 2021, o ne a le gareng ga Basadi ba le 30 ba ba nang le tlhotlheletso e kgolo mo mminong kwa 3Music Awards Women's Brunch.

## Tiro ya boopedi

**Adina** o simolotse go opela e le mosetsana o monnye. O feditse sekolo se se golwa kwa sekolong se segolwane sa Wesley Girls mme morago nyana a fetela kwa mmadikolong wa Central. E rile a le ngwana a gola o ne a tsenelela mokgatho o opelang wa National Theater kwa a neng a simolola go diragatsa teng.

## Metswedi
Malebogo Molefhe

**Malebogo Molefhe**  yo a tshotsweng ka ngwaga wa 1980 ke Mme wa Motswana yo eleng motsameki wa baseketebolo yo o ileng gape a nna mo ema kgatlhanong le kgokgontsho ya bong morago ga go thuntshiwa makgetho a robabobedi. Ka ngwaga wa 2017 o ile a amogela tlotla ya Mafatshefatshe ya bomme ba ba kgothatsang.

## Botshelo
thumb|Mme Malebogo Molefhe
Molefhe o tshotswe ka 1980. O ne a tlhophiwa go emela lefatshe la gagwe mo bseketebolong, a tshameka motshameko ono ele motshameki wa moitseanape go tloga a na le dingwaga di le lesome le borobabobedi. O nna kwa Manyana.

Malebogo o goletse kwa lefatsheng la borwa jwa Aforika la Botswana mme o nna kwa borwa jwa Gaborone.O ne a tlhaselwa ke mokapelo wa gagwe ka ngwaga wa 2009, fa a ne a na le dingwaga tse di masome a mabedi le boferabongwe. Mo tlhaselong eo, mokapelo wa  gagwe o mo thuntshitse  makgetlho a robabobedi. Motlhasedi, yo o neng a tlhalosiwa jaaka "yo o tshwenyang", o ne a ipolaya ka go ithuntsha. Malebogo o ne a falola mme a fola mo tlhaselong, mme jaanong o dirisa setilo sa maotwana ka ntlha ya kgobalo ya mokwatla.

Malebogo o fetogile mmueledi wa bafalodi ba kgokgontsho ya bong (GBV) le go sotliwa mo lelapeng mo seromamoeng sa Botswana. O rulagantse ditherisano le go thusa ka katiso le mekgatlho ya puso le e e seng ya puso kwa Botswana. O lemoga gore go na le dikarolo tsa setso tse di palelwang ke go lwantsha GBV mme o ithaopela go godisa kitso ka botlhokwa jwa phetogo.

Malebogo o rutile basetsana ba bannye ka ga go itlotla go ba thusa go emelana le kgatelelo ya bong le mefuta e mengwe ya go sotliwa mo lelwapeng. Ene le Lephata la Thuto la Botswana ba simolotse lenaneo la bana go thusa go ithuta ka ga GBV kwa gae. Malebogo gape o rotloetsa metshameko ya bana le bogole le metshameko ya basadi ka kakaretso.

Ka Mopitlo a le masome mabedi le boferabongwe 2017 ene le basadi ba bangwe ba le lesome le bobedi ba merafe e mengwe ba ne ba amogelwa ke Lephata la Merero ya Lefatshe la Amerika mme ba newa Sekgele sa Boditšhabatšhaba sa Basadi ba Bopelokgale kwa Washington, D.C. E ne e le mosadi wa ntlha wa Botswana go amogela seetsele se se ntseng jalo. Jaaka Letlole la Baagi la Lekgotla la Ditshaba le itsisitse, go feta bobedi mo borarong jwa basadi ba Botswana ba kile ba lebana le mofuta mongwe wa kgokgontsho ya bong mo matshelong a bone.

## Ditshedimosetso tse dingwe

* Lenaane la batho ba ba lwelang kagiso

## Metswedi

## Dikarolo tse di kwa ntle

*
Nayaah (moopedi)

**Nana Yaa**, yo o itsegeng thata ka leina la gagwe la gagwe la boopedi **Nayaah**, ke moopedi le mokwadi wa dipina wa kwa Ghana yo o nnang kwa United Kingdom.

## Metswedi
Misozi Zulu

**Misozi Chisha Rachael Zulu** (o tshotswe ka 11 Phalane 1994) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa kwa Zambia yo o tshamekang o fa gare ga kwa setlhopheng sa  basadi sa Turkish le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Zambia.

## Metswedi
Jayana

**Jemima Annor Yeboah**, yo o itsegeng botoka ka leina la gagwe la boopedi **Jayana**, ke moopedi wa gospel, mokwadi wa dipina le rakgwebo wa Ghana. O ne a tlhophiwa go nna moopedi wa mosadi wa ngwaga ka 2020 kwa Ghana.

## Metswedi
Mzbel

**Belinda Nana Ekua Amoah** (o tshotswe ka 26 Sedimonthole 1979), yo o itsegeng thata ka leina la gagwe la boopedi **Mzbel**, ke moopedi, modiragatsi le mokwadi wa dipina wa Ghana.

## Metswedi
Chigul

**Chioma Omeruah**, (o tshotswe ka 14 Motsheganong 1976)  o itsegeng thata ka leina la gagwe la badiragatsi **Chigul**, ke mmametlae wa kwa Nigeria, moopedi le modiragatsi yo o itsegeng ka metlae ye a e dirang ka teme ya gagwe.

## Metswedi
Becca (moopedi)

**Rebecca Akosua Acheampomaa Acheampong **(o tshotswe ka 15 Phatwe 1984), o itsege ka leina la gagwe la boopedi Becca, ke moopedi, mokwadi wa dipina le modiragatsi wa Ghana.

## Metswedi
Lamisi (moopedi)

**Regina Lamisi Awiniman Anabilla Akuka** (o tshotswe ka 1986) yo gape a itsegeng ka leina la gagwe la boopedi **Lamisi** ke moopedi, mokwadi wa dipina le modiragatsi wa kwa Ghana.

## Metswedi
Kabelo Mmono

**Kabelo Mmono** (o tshotswe ka kgwedi ya Tlhakole e tlhola malatsi a le mane ka ngwaga wa 1980) ke motshameki wa go tlolela kwa godimo wa Botswana. O ne a gapa dimetlele tsa gauta kwa metshamekong ya All-Africa le kwa African Championships in Athletics.Fa a ne a gapa gauta a emetse Botswana kwa Metshamekong ya Aforika Yotlhe ya 2003, moletlo wa gagwe wa go bona mmentlele o ne o sa lebalesege ka ntlha ya go opela pina ya setšhaba a le esi a sa ikaelela.

Ke motshwari wa pele wa rekoto ya bosetšhaba ka dimitara di le 2.20, mme ka 2006 rekoto e e ne ya fenngwa ke Kabelo Kgosiemang.

## Metswedi

## Tse di kwa ntle

* Kabelo Mmono kwa World Athletics
Bernadette Sebage Rathedi

thumb|Bernadette Sebage Rathedi
**[[:en:Bernadette_Sebage_Rathedi|Bernadette Sebage Rathedi]]** (o tshotswe ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a le matlhano ka ngwaga wa 1967) ke moemedi wa lefatshe la Botswana kwa mafatsheng a sele.

## Botshelo
Ke modipolomate gape E ne e le moemedi wa Botswana kwa Sweden, ko a neng a berekisanya thata le mafatshe a Russia, Iceland, Norway, Denmark, Finland le Ukraine.O ne gape a tlhomiwa moemedi wa Botswana kwa Poland, morago ga go tlhomamisiwa ka kgwedi ya Firikgong ka ngwaga wa 2012.

E ne e le moeteledipele wa ditumalano wa Lephata la Merero ya Mafatshe a Sele le Tirisanommogo ya Mafatshefatshe. Rathedi o ne a tlhomiwa go nna Moemedi wa Botswana kwa Sweden ka kgwedi ya Seetebosigo ka ngwaga wa 2005.

## Metswedi
Gobonyeone Selefa

**Gobonyeone Selefa** (o tshotswe ka kgwedi ya Phatwe e tlhola malatsi a robabobedi ka ngwaga wa 1986 kwa Moshupa) ke  motshameki wa kgwele ya dinao wa lefatshe la Botswana. O kile a gapela setlhopha sa setshaba sa Botswana di cap dile pedi.

## Dikarolo tse di kwa ntle

Gobonyeone Selefa kwa National football teams
Siviya

**Siviya** ke motsana o o kwa Kgaolong ya Bokone-Botlhaba jwaBotswana. Palo ya baagi ka 2001 e ne e le 1.285. Palo ya baagi ka 2011 e ne e le 1.288.

## Ditshupiso
Kumakwane

**Kumakwane** ke motse yo mo kgaolong ya Kweneng mo Botswana. O dikilometara di le masome a mabedi le botlhano (25) go tswa bophirima jwa toropokgolo ya Botswana, Gaborone. Ka palobatho ya ngwaga wa 2011 go ne ga fitlhelwa batho ba motse wa Kumakwane ba le dikete di le borobabogwe, makgolo a le matlhano le masome a le borobabongwe le metso e le botlhano (9,595) fa go ne go balwa batho.

## Mafelo a a dikologileng Kumakwane
thumb|Tsela ya Kumakwane|none

Go na le mafelo a le mane a a mo tikologong ya Kumakwane a le sekgele sa dikilometara di ka nna botlhano. Mafelo a a akaretsa:

## Dipadi tse dingwe

* Places in the World, Kumakwane Botswana

## Metswedi
Kweneng

**Kweneng** ke motse mo kgaolong ya Kweneng mo Botswana. O dikhilomethara di le masome a supa le botlhano bokone botlhaba go tswa kwa motseng wa Mochudi. Motse wa Kweneng o na le sekolo se se botlana, go ya ka palo batho ya ngwaga wa 2001, motse o o na le banni ba le 415.

## Motswedi
Kolonkwane

**Kolonkwaneng** ke motse mo kgaolong ya Kgalagadi mo Botswana, o bapile le molelwane wa Aforika Borwa.  Motse o o na le sekolo se se botlana, o ne o na le batho ba ba makgolo a matlhano le masome a boferabongwe le boferabongwe ka palo batho ya ngwaga wa 2011.

## Metswedi
Lebala la metshameko la molepolole

**Lebala la metshameko la Molepolole** ke lebala le le dirisediwang metshameko ka go farologana kwa Molepolole, mo Botswana. Le na le fa go tabogelwang teng ga mmogo le fa go  tshamekelwang teng gape le itsege thata ka go tshwarela metshameko ya kgwele ya dinao go tswa kwa lekalaneng la tsa metshameko ya kgwele ya dinao ya setshaba. Fa go tshamekelwang teng ke ga maitirelo gape go ne go tshwanetse go baakangwa ka ngwaga wa 2008 ka kopa go tswa kwa FIFA. Ka ngwaga wa 2010 le ne la thapiwa e le lengwe la mabala a go tshwarela metshameko ya COSAFA  Under-20 challenge

## Metswedi
Botlogile tshireletso

**Botlogile Tshireletso** ke mongwe wa mapolotiki mo Botswana, motsadi le mongwe wa badiri ba melao yo o kileng a  bereka e le mothusa tona wa dikgaolo le tlhabololo magae, go tswa ngwaga wa 2004. E ne e  mopalamente wa kgaolo ya botlhaba ya Mahalapye, mo palamenteng ya Botswana. Pele ga e nna 

mopalamente, Mmantshire jaaka a itsege ka lone ko motseng wa Mahalapye, o kile a nna mokhanselara mo kgotleng a Xhosa 1. O dirile e le mokhanselara lebaka la ngwaga tse masome a mabedi le botlhano le masome le botlhano e le mopalamente.

## Botshelo le thuto
Mme Tshireletso o na le setlanakana sa dithuto tsa polotiki sa ko Tashkent University ko Russia, e gompieno e leng Uzbekistan.

## Tiro ya sepolotiki
Botlogile Tshireletso o dirile tshimologo ya gagwe ya sepolotiki ka 1978, morago ga go thapiwa ke Resaapele Senai. Ka nako eo, tsotlhe tse a neng a di tshotse e ne e le "setlankana sa lenyalo se se pateleditsweng" sa dingwaga di le thataro se a neng a re ga se a ka sa oketsa boleng jwa botshelo jwa gagwe.

O godiseditswe mo lelapeng le le neng le tshegetsa Botswana Democratic Party (BDP) thata. Tshireletso o ne a bolelela BOPA (Botswana Printing Agency) mo potsolotsong gore fa a le dingwaga di le 23, o ne a sa tlhole a kgatlhegela dipolotiki ka a ne a lora ka go nna le setifikeiti sa seporofešenale. Moragonyana Tshireletso o ne a gogelwa ke boradipolotiki ba ba nang le maitemogelo kwa ofising ya Mahalapye BDP koo a neng a thapiwa go dira tiro ya maemo a a kwa tlase. O ne a laelwa go thapa maloko a maša mme a dira ka natla go ba boloka ba le matlhagatlhaga, a sa itse, se se simolotse botshelo jwa gagwe mo tirong ya sepolotiki.

Pele a nna Mopalamente, mmagwe bana ba le bararo e ne e le Mokhanselara wa Mahalapye East ward (pele ga thulaganyo ya go kgaoganya melelwane). O ne gape a le modulasetilo wa Central District Council (CDC). Tshireletso o ne a le kwa CDC dingwaga di le 25. O ntse a le mo Palamenteng go tloga ka 2004.

## Bona gape

* Kabinete ya Botswana
* Palamente ya Botswana

## Metswedi
Thato Siska

**Thato Siska** (o tshotswe ka Phatwe a le malatsi a le mabedi ka ngwaga wa 1979) mo toropo kgolo ya bobedi mo Botswana, Francistown.  Thato Siska ke motshameki wa pele wa kgwele ya dinao yo o tshamekileng e le motlhasedi (striker). O tshamikile mo setlhopheng sa sechaba sa Botswana mo dingwageng tse di magareng ga 2003 le 2007.

## Dipadi tse dingwe
National Football Teams, Thato Siska
Khudumelapye

**Khudumelapye** kgotsa **Kudumelapye** ke motse mo kgaolong ya Kweneng mo lefatsheng la Botswana. Motse o o dikhilomethara di le masome a mararo go tswa mo motseng wa Letlhakeng. Palo ya banni ba Khudumelapye e ne e le 1,837 ka palobatho ya ngwaga wa 2001. 

## Motswedi
Kareng

Kareng ke motse yo o mo kgaolong ya Bokone-Bophirima (North-West District) mo Botswana. Motse o o gaufi le makgobokgobo a Okavango (Okavango Delta), o na le sekolo se se botlana. O ne o na le batho ba le makgolo a matlhano le masome a borobabongwe le metso e robabongwe (599) ka palo batho ya 2001.

## Metswedi
Khama III

**Khama III** (o tshotswe ka bo 1837? mme a thokafala ka 1923), yo barongwa ba neng ba mmitsa **Khama yo o Molemo** gape ba mmitsang **Khama yo Mogolo**, e ne e le Kgosi ya morafe wa Bangwato.

## Metswedi
Xhumo

**Xhumo** ke motse yo o mo kgaolong ya legare mo Botswana. Motse yo o bonwa gaufi le Makgadikgadi Pan, yo o nang le batho ba le sekete le makgolo a le borataro le masome a ferabobedi le metso e le bone (1684) ka palo batho ya 2011.

## Metswedi
First People of Kalahari (FPK)

thumb|'''Roy Sesana'''
**First People of the Kalahari (FPK)** e ne le mokgatlho wa bobueledi mo Botswana o o bereketseng ditshwanelo tsa letso la Sesarwa ka tlholego ba ba neng ba neng ba patelediwa ke goromente wa Botswana go ya go nna kwa toropong e ntsha ya New Xade. Mokgatlho o o simolodisitswe ka ngwaga wa 1991, o o kwadisitsweng ka ngwaga wa 1992 a bo o lemogesega ka ngwaga wa 1993. Roy Sesana o ne a nna moeteledipele ka ngwaga wa 1995 o a neng a di goga kwa pele ka boeteledipele wa mokgatlho. Sesana gammogo le mokgatlho wa FPK ba  ne ba  fiwa seetsele sa Right Livelihood ka ngwaga wa 2005. FPK e ne ya phatlalala e le mokgatlho ka ngwaga wa 2013.

Roy Sesana o itsege gape ele Tobee Tcori- leina la gagwe la Sesarwa. Ke moeteledipele wa letso la 'Sesarwa' la Gana, Gwi le Bakgalagadi. Ka jalo ke mongwe wa baeteledipele ba ba bueledi ba ba utlwalang. O tshotsweletswe mo morafeng wa letso la Sesarwa, Molapo, mo Botswana, kwa tlase ga dingwaga tse di masome a matlhano ( 50 years ago)- ga a itse gone tota dingwaga tsa gagwe. O ne a nna dingwaga di mmalwanyana e le mmereki kwa Aferika Borwa pele a boela kwa Central Kalahari ka ngwaga wa 1971, go ithutela bongaka jwa Setswana.

## Metswedi


## Dipadi tse dingwe

* I want 2 go home – Kgeikani Kweni (First People of the Kalahari)
* The Right Livelihood Award – First People of the Kalahari / Roy Sesana (Botswana)
* https://web.archive.org/web/20221013231846/https://www.survivalinternational.org/material/280
John Nswazwi

**John Madawo Nswazwi** (o tshotswe ka 1868 mme a tlhokafala ka 1960) e ne e le kgosi ya Bakalanga ba Nswazwi. O tsholetswe kwa Nswazwi nako e ne lefatshe la Botswana le bitswa Bechuanaland ka 1875. O tsere bogosi morago ga go tlhokafala ga ga rraagwe, Kuswani Nswazwi (Nswazwi VII) a busa go simolola ka 1910 go fitlha ka 1960.  O ne a isiwa botshwarwa kwa Mafikeng ka 1947 ke puso ka ntlha ya kgotlhang le mmusi wa Bangwato Tshekedi Khama. Morago ga go gololwa ka 1948, Kgosi Nswazwi o ne a tshabela kwa Rhodesia e moragonyana e neng ya fetola leina la yone go nna Zimbabwe. O ne a tlhokafala ka May 14, 1960. O ne a fitlhwa kwa Jetjeni mme marapo a gagwe moragonyana a ne a isiwa kwa motseng wa Nswazwi ka 2002.

Go na le lefelo la mabenkele kwa Francistown le le reeletsweng ka leina la gagwe go mo tlotla mmogo le maemo a a tshwanetseng go agiwa go mo tlotla.

## Metswedi
Lukulu

**Lukulu** ke toropo ya mmaraka mo Porofenseng ya Bophirima ya Zambia, go bapa le noka ya Zambezi, le ntlokgolo ya kgaolo ya leina le le tshwanang. Tsela ya go tsena mo toropong e lekanyeditswe ke ditsela di le mmalwa fela tse di nang le pharakano e e tsamayang go tswa kwa toropong ya Kaoma go ya kwa toropong ya Watopa.

## Metswedi

* Visit Zambia Campaign
Kaudwane

**Kaudwane** ke motsana o o kwa Kgaolong ya Kweneng kwa Botswana. Motsana o mo sekakeng sa Kalahari, mo e ka nnang dikilometara di le 220 kwa bokonebophirima jwa Gaborone, mme o na le sekolo se se potlana. Palo ya batho e ne e le 551 ka ngwaga wa 2001 fa go ne go balwa batho.

## Metswedi