Puso ya Botswana

**Puso ya Botswana** gantsi e khutshwafadiwa ka **GOB**, ke puso ya kopano e e tlhamilweng ke molaomotheo wa Botswana e e nang le khuduthamaga, palamente, le boatlhodi. Setilo sa Puso se kwa Gaborone, Botswana. Puso e eteletswe pele ke tautona.

## Khuduthamaga
Karolo e e tlhalosa lekala la khuduthamaga le le akaretsang Tautona, Mothusa Tautona, le Kabinete.

### Tautona
Tautona ke mokhuduthamaga yo mogolo wa puso. Tautona o tlhophiwa go nna tautona ke maloko a Kokoano Bosetšhaba. Maloko ano a bolela mo pampiring ya ditlhopho gore ba tla tshegetsa mang go nna Tautona fa ba ka tlhophiwa, mme morago ga go tlhophiwa kwa Kokoanong Bosetšhaba ba tlhopha ope fela yo ba supileng fa ba tla mo tlhopha go nna Tautona. Tautona o na le ditlhokego tse di latelang: (a) ke moagi wa Botswana ka botsalo kgotsa lotso; (b) a fitlheletse dingwaga di le masome mararo; le (c) a tshwanelega go tlhophiwa jaaka Leloko la Ntlokokoano Bosetšhaba. Paka ya ga Tautona e lekanyeditswe go fitlha go dingwaga di le lesome, kgotsa le fa Tautona a ka nna lobaka lo lo kana kang mo Kokoanong Bosetšhaba.

Thata ya khuduthamaga ya Botswana e mo go Tautona fela. Tautona gape ke molaodi wa sesole. Tautona gape o na le dithata tsa go itshwarela motho yo o bonweng molato wa bosenyi.

### Mothusa Tautona
*Main article: [[Mothusa Tautona wa Botswana]]*

Mothusa Tautona o tlhophiwa ke Tautona go tswa mo malokong a Kokoano Bosetšhaba. Mothusa Tautona o tsaya maemo a ga Tautona fa Tautona a sa kgone go diragatsa ditiro tsa gagwe e ka tswa e le ka ntlha ya bolwetse, loso, kgotsa mabaka a mangwe. Mothusa Tautona ke molaodi wa bobedi mo go Tautona mme o diragatsa ditiro tsa ga Tautona. Mothusa Tautona wa ga jaana ke Ndaba Gaolathe.

### Kabinete
*Setlhogo se segolo: [[Kabinete ya Botswana]]*

Kabinete eno e bopilwe ke Tautona, Mothusa Tautona le matona a a sa feteng borataro a a  tlhomilweng ke Tautona go tswa kwa Kokoano Bosetšhaba. Matona a a mo Kabineteng a na le maikarabelo a go gakolola Tautona mabapi le melawana ya puso.

## Palamente
Karolo e e tlhalosa bobedi jwa Kokoano Bosetšhaba mmogo le Ntlo ya Dikgosi, tse mmogo di bopang Palamente ya Botswana.

### Ntlokokoano Bosetšhaba
*Setlhogo se segolo: [[Khudutlhamaga ya Botswana|Kokoano Bosetšhaba]] (Botswana)*

Palamente e na le Tautona le Kokoano Bosetšhaba. Tautona ke leloko le le tlhophang la Kokoano Bosetšhaba. Go na le maloko a mangwe a le masome matlhano le bosupa a a tlhophilweng a Kokoano Bosetšhaba. Gape go na le sebui sa Kokoano se se tlhophiwang ke maloko a Kokoano, mme ga go tlhokege gore e nne leloko la Kokoano ka boene. Gape go na le mothusa sebui yo o tlhophilweng ke Kokoano.

Gore motho a tshwanelege go nna leloko la Kokoano o tshwanetse go: nna moagi wa Botswana, a bo a na le dingwaga di le lesome le boferabobedi, a ikwadiseditse go tlhopha, a bo a itse go bua le go bala ka Sekgowa. Go na le maemo a mantsi a a dirang gore leloko le se ka la tshwanelega, bontsi jwa one a amana le go ikanyega mo mafatsheng a mangwe.

Lefatshe la Botswana le kgaogantswe ka dipalo tsa dikgaolo tsa botlhophi tse di nang le maloko a palamente gore kgaolo nngwe le nngwe e romele leloko le le lengwe kwa Kokoanong. Batho ba Botswana ba tshwanelwa ke go tlhopha fa ba le: lesome le boferabobedi, baagi, mme ba ntse mo Botswana dikgwedi di le lesome le bobedi ka go latelana.

### Ntlo ya Dikgosi
*Setlhogo se segolo: [[Ntlo ya Dikgosi tsa Botswana|Ntlo ya Dikgosi]]*

Mo godimo ga palamente, Botswana gape o na le Ntlo ya Dikgosi. Dikgosi tsa Ntlo ya di dira jaaka lekgotla le le gakololang Palamente ya Botswana. Lekoko le na le ditho maloko a le masome mararo le boraro go ya go masome mararo le botlhano. Gore motho a tshwanelege go nna leloko o tshwanetse go nna le dingwaga di le masome mabedi le motso e bile e le moagi. Go na le maemo a a tshwanang a a kgaolang setheo seno jaaka go na le a Kokoano Bosetšhaba. Maloko a tlhomiwa go dira dipaka tsa dingwaga di le tlhano. Ga go leloko lepe le le ka tsayang karolo mo dipolotiking tsa lekoko, mme maloko a le mantsi ke dikgosi tsa merafe. Setlhopha seno ga se na maatla a go dira melao, go akaretsa le maatla a go amogela kgotsa a go thibela; go na le moo ba gakolola Palamente ka melaokakanyetso le dikgato. Maatla a setlhopha seno se nang le one ke go bitsa maloko a puso go tla go tlhagelela fa pele ga sone.

## Puso ya selegae
Puso ya selegae e tsamaisiwa ke makgotla a dikgaolo a le robongwe le makgotla a toropo a le matlhano. Balaodi ba dikgaolo ba na le taolo ya khuduthamaga mme ba tlhomiwa ke puso ya bogareng mme ba thusiwa ke makhanselara a dikgaolo a a tlhophilweng le a a tlhophilweng le dikomiti tsa ditlhabololo tsa dikgaolo. Go nnile le dingangisano tse di tswelelang ka ga go kgaphelwa thoko ga Ba-San (Ba-Bushmen) mo dipolotiking, mo loagong, le mo itsholelong. Melao ya puso ya batho ba ba nnang kwa mafelong a a kgakala di tswelela go tsosa dikganetsano mme di ka nna tsa tlhabololwa go tsibogela matshwenyego a selegae le a baabi.

## Boatlhodi
Karolo e e tlhalosa dikarolo tse di farologaneng tsa boatlhodi mo Botswana go akaretsa Kgotlakgolo ya ditsheko, Kgotlatshekelo ya Boikuelo, le Khomišene ya Tirelo ya Boatlhodi.

### Kgotlakgolo ya ditsheko
Kgotlakgolo ya ditsheko ya Botswana e dira jaaka motswedi o o kwa godimo wa semolao, o mo go one kgotlatshekelo e nang le taolo e e senang selekanyo ya tshimologo ya go reetsa dikgetsi dipe fela. Kgotlatshekelo e na le Moatlhodimogolo mmogo le baatlhodi ba bangwe ba le mmalwa, ba mo go bone palo e laolwang ke Palamente. Moatlhodimogolo ke tlhophiwa ke Tautona, fela jaaka Baatlhodi ba bangwe botlhe, mme tseno di ka gakololwa Tautona ke Palamente. Gore motho a tshwanelege go nna moatlhodi mo kgotlatshekelong eno o tshwanetse a bo a nnile moatlhodi, a nnile mmueledi, a nnile moporofesa wa molao yo o nang le dithuto tsa molao, kgotsa a nnile Mmakaseterata yo Mogolo. Go tlhomiwa mo kgotlatshekelong e ke go fitlha motho a fitlha dingwaga di le masome a supa. Lebaka le lengwe fela le le ka dirang gore moatlhodi a tswe mo kgotlakgolong ya ditsheko ke fa Palamente e swetsa gore motho ga a tlhole a kgona go dira ditiro tsa gagwe sentle.

Kgotlakgolo ya ditsheko e na le dithata tsa go ranola molaomotheo. Fa go na le go sa dumalane ka tlhaloso epe, go sa dumalane moo go rarabololwa ke Kgotlakgolo ya ditsheko.

Botswana e nnile le baatlhodi ba bagolo ba le lesome:

### Kgotlatshekelo ya Boikuelo
Kgotlatshekelo ya boikuelo e na le tshwanelo ya go reetsa kgetse nngwe le nngwe mo Botswana e mo go yone lekoko le lengwe le ikuetseng ka tshwetso e e bonweng. Kgotlatshekelo eno e na le Tautona wa Kgotlatshekelo ya Boikuelo, baatlhodi ba bangwe ba le mmalwa, le Kgotlakgolo ya ditsheko yotlhe. Fela jaaka Kgotlakgolo ya ditsheko, Tautona yo o tlhomiwa ke Tautona fela jaaka baatlhodi ba bangwe, ka kgakololo ya Palamente. Gore motho a tshwanelege o tshwanetse a bo a ne a le moatlhodi, mmueledi kgotsa moporofesara wa molao. Jaaka go ntse ka Kgotlakgolo ya ditsheko motho o tlhomiwa go fitlha a nna dingwaga di le masome a supa, fa e se fela fa Palamente e ka se mo fitlhele a sa kgone ka nako ya fa a le mo tirong.

### Khomišene ya Tirelo ya Boatlhodi
Khomišene ya Tirelo ya Boatlhodi e tlhamilwe go thusa go gakolola Tautona ka ga ditlhopho tsa boatlhodi. E na le Moatlhodimogolo, Tautona wa Kgotlatshekelo ya Boikuelo, Mmueledi-Mogolo, Modulasetilo wa Khomišene ya Tirelosetšhaba, leloko la Mokgatlho wa Molao le le tlhophilweng ke Mokgatlho wa Molao, le motho yo o ikanyegang le maitemogelo yo e seng modiri wa semolao yo o tlhomilweng ke Tautona.

## Dipolotiki tsa Botswana
*Tshedimosetso e nngwe: [[Dipolotiki tsa Botswana]]*

Dipolotiki tsa Botswana di diragala mo tlhomesong ya rephaboliki ya batho ka batho e e emelang palamente, e mo go yone Tautona wa Botswana e leng tlhogo ya lefatshe le tlhogo ya puso, le tsamaiso ya makoko a mantsi. Maatla a khuduthamaga a dirisiwa ke mmuso. Thata ya go dira melao e beilwe mo pusong le Palamente ya Botswana. Ka ntlha ya fa tsamaiso ya lekoko e ntse e laolwa ke Botswana Democratic Party (BDP), e e iseng e ko e latlhegelwe ke maatla fa e sale lefatshe le bona boipuso, go fitlha ka 2024, Setlhopha ya Botlhodi jwa Itsholelo e ne ya lekanya Botswana jaaka "puso ya batho ka batho e e nang le diphoso."

## Tirisano le mafatshe a sele

### Mekgatlho ya boditšhabatšhaba
ACP, AfDB, C, ECA, FAO, G-77, IAEA, IBRD, ICAO, ICCt, ICFTU, ICRM, IDA, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, Interpol, IOC, ISO, ITU, NAM, OAU, OPCW, SACU, SADC, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UPU, WCO, WFTU, WHO, WIPO, WMO, WTO, WT.

## Metswedi