Asiento de Negros

thumb|Khabara ya thanolo ya Seesemane ya tumalano ya Asiento e e neng ya saeniwa ke Borithane le Spain ka 1713 e le karolo ya tumalano ya Utrecht e e neng ya fedisa Ntwa ya go Tlhatlhamana ga Spain. Konteraka eno e ne e naya Borithane ditshwanelo tse di kgethegileng tsa go rekisa makgoba kwa Spanish Indies.
***Asiento de Negros*** (lit. 'tumelano ya batho bantsho') e ne e le konteraka ya go nna le puso e le nngwe magareng ga Kgosi ya Spain le bagwebi ba ba farologaneng ya tshwanelo ya go tlamela Maaforika a a dirilweng makgoba kwa dikoloning kwa Amerika ya Spain. Mmusomogolo wa Spain o ne o sa nne le seabe ka sewelo mo kgwebong ya makgoba e e kgabaganyang Atlantic ka tlhamalalo go tswa kwa Afrika ka boyone, go na le moo o ne o tlhopha go dira konteraka le bagwebi ba mafatshe a sele go tswa kwa merafeng e e tlhageletseng thata mo karolong eo ya lefatshe, e leng Bapotokisi le Ba-Genoese, mme moragonyana Ba-Dutch, Bafora le Baborithane. Asiento e ne e sa amege le Fora kana Caribbean ya Borithane, kana Brazil, mme e ne e ama fela Amerika ya Spain.

Tumalano ya 1479 ya Alcáçovas e ne ya kgaoganya Lewatle la Atlantic le dikarolo tse dingwe tsa lefatshe go nna dikgaolo tse pedi tse di nang le tlhotlheletso, e leng Spanish le Sepotokisi. MaSpanish a ne a bona letlhakore la bophirima, a tlhatswa Amerika Borwa le West Indies, fa Mapotokisi a ne a bona letlhakore la botlhaba, a tlhatswa letshitshi la bophirima la Aforika – le gape Lewatle la India ka kwa ga lone. MaSpanish a ne a ikaegile ka badiri ba Aforika ba ba neng ba dirilwe makgoba go tshegetsa porojeke ya bone ya bokolone jwa Amerika, mme jaanong ba ne ba tlhoka kgwebisano epe kgotsa kgaolo mo Aforika Bophirima, motswedi o mogolo wa tiro ya makgoba. MaSpanish a ne a ikaegile ka bagwebi ba makgoba ba Mapotokisi go tlatsa dilo tse ba di tlhokang. Gantsi konteraka e ne e bonwa ke dibanka tsa bagwebi ba mafatshe a sele a a neng a dirisana le bagwebi ba lefelo leo kgotsa ba mafatshe a sele, ba ba neng ba dira tiro ya go romela dithoto ka dikepe. Mekgatlho e e farologaneng le batho ka bongwe ba ne ba tla dira dikopo tsa go bona tshwanelo ya go tshwara *asiento*.

Tlhotlheletso ya ntlha ya go reka Maaforika a a dirilweng makgoba go tswa kwa ntle e ne e le go imolola banni ba tlhago ba dikoloni mo ditlhokegong tsa tiro tsa bakoloni ba Spain. Go dirwa makgoba ga Ba-Amerindia go ne go emisitswe ke tlhotlheletso ya Ba-Dominican jaaka Bartolomé de las Casas. Spain e ne ya neela bagwebi ba Mapotokisi *di-asiento* ka bongwe ka bongwe go tlisa makgoba a Maaforika kwa Amerika Borwa.

Morago ga Kagiso ya Münster, ka 1648, bagwebi ba Ba-Dutch ba ne ba tsenelela mo ntweng ya Asiento de Negros. Ka 1713, Maborithane a ne a newa tshwanelo ya asiento mo Tumalanong ya Utrecht, e e neng ya fedisa Ntwa ya Tatelano ya Spain. Puso ya Borithane e ne ya fetisetsa ditshwanelo tsa yone kwa Komponing ya Lewatle la Borwa. *Asiento* ya Borithane e fedile le Tumalano ya Madrid ya 1750 mo nakong tsa Borithane e Kgolo le Spain morago ga Ntwa ya Tsebe ya Jenkins, e itsiweng jaaka tshwanelo ke MaSpanish e le *Guerra del Asiento* ("Ntwa ya Asiento").

## ''Asientos''
***Asiento***, ka puo ya Spanish, ke konteraka ya kadimo kana ya sekoloto ya nako e khutshwane, ya dingwaga tse di ka nnang e le nngwe go ya go tse nne, e saennweng fa gare ga bogosi jwa Spain le mobanki kgotsa setlhophana sa babanki *(asentistas)* kgatlhanong le letseno la segosi la nako e e tlang, e gantsi e tsenngwang morago ga go saeniwa ditumalano tsa kagiso. *Asiento* e ne e akaretsa e le nngwe kgotsa motswako wa ditirisano tse tharo tse di rileng: kadimo ya nako e khutshwane e e sa sirelediwang, phetiso ya tuelo, le konteraka ya kananyo ya madi. Magareng ga tshimologo ya lekgolo la bolesome le borataro la dingwaga le bogare jwa lekgolo la bolesome le borobabedi la dingwaga, di- asiento di ne di dirisiwa ke ramatlotlo wa Spain go baakanya go sa lekalekane ga nako e khutshwane fa gare ga madi a a tsenang le ditshenyegelo. Mmusi o ne a solofetsa go duela madi a magolo a kadimo mmogo le morokotso o o kwa godimo (12%). Babanki ba ba neng ba tsaya karolo kwa Seville, Lisbon, Rephaboliki ya Genoa le Amsterdam, le bone ba ne ba dirisa dipoelo le dipeeletso tse di tlhamaletseng tse di bonweng go tswa mo palong e kgolo ya bagwebi ba Atlantic. Go ananya setlhopha sa dituelo tse di rulagantsweng, bagwebi le ba ba thusang ka madi ba ne ba neelwa tshwanelo ya go kokoanya makgetho a a maleba kgotsa go okamela kgwebo ya dithoto tseo tse di neng di wela ka fa tlase ga taolo ya kgosi. Ka tsela e setlhopha sa bagwebi se ne sa bona tshwanelo ya go romela motsoko, letswai, sukiri le cacao mo tseleng ya kgwebo go tswa kwa Spanish West Indies, ka dinako tse dingwe di tsamaya le diteseletso tsa go romela ntle di-bullion go tswa kwa Spanish Main kgotsa Cádiz. Ka tlhamalalo, *asiento* e ne e tla felela ka tshusumetso e kgolo mo itsholelong ya dikoloni tsa Spain le Amerika, ka gonne tumalano e ne e netefatsa kgotsa e ne e tla netefatsa letseno le le tlhomameng lwa bogosi le tlamelo ya kgaolo ka dithoto tse di rileng, fa lekoko le le dirileng konteraka le ne le rwala kotsi ya kgwebisano. Asiento e ntsha e ne e le tsela e e babalesegileng go gaisa ya go busediwa madi a bone le go duela madi a bone a a saletseng kwa morago.

## Ditso tsa ''Asiento''

### Tshimologo kwa Spanish Americas
thumb|Setlhaketlhake sa Cádiz ke Blaeu ka 1662.
thumb|San Juan de Ulúa, kago ya phemelo ya Spanish kwa Veracruz, kwa Mexico (2008)
Bokao jo bo akaretsang jwa *asiento* (go tswa mo lediring la Spanish *sentar*, go nna, le le tswang mo go Selatine *sedere*) ka Spanish ke "tumelelo" kgotsa "go nna, go tlhoma". Mo bokaong jwa kgwebo, e kaya "konteraka, tumalano ya kgwebisano". Ka mafoko a ga Georges Scelle, e ne e le "lereo mo molaong wa setshaba wa Spain le le supang konteraka nngwe le nngwe e e dirilweng ka boikaelelo jwa tiriso ya setshaba...magareng ga puso ya Spain le batho ba ba ikemetsang."

Tsamaiso ya Asiento e ne ya tlhongwa morago ga go nna ga Masepanishe kwa Caribbean fa baagi ba tlholego ba ne ba le mo go phutlhameng ga palo ya batho mme MaSpanish a ne a tlhoka motswedi o mongwe wa badiri. Kwa tshimologong, Bakeresete ba le mmalwa ba Maaforika ba ba tsholetsweng kwa Iberia ba ne ba isiwa kwa Caribbean. Mme fa go phutlhama ga batho batlho ba lefelo leo go ne go tsweletse mme baganetsi ba go dirisa badiri ba lefelo eo ka tsela e e sa siamang ke Spain ba ntse ba gola, go akaretsa le wa ga Bartolomé de Las Casas (le mororo a ne a phimola dikgopolo tsa gagwe moragonyana), kgosi e potlana ya ga Habsburg e bong Charles I wa Spain o ne a letla gore makgoba a tlisiwe ka tlhamalalo go tswa kwa Aforika (*bozales*) go ya kwa Caribbean. Asiento ya ntlha ya go rekisa makgoba e ne ya thalwa ka Phatwe 1518, ya neela moratiwa wa ga Charles wa Mo-Flemish, Laurent de Gouvenot, taolo ya go reka Maaforika a a dirilweng makgoba ka dingwaga di le robabobedi ka bontsi jwa batho ba le dikete tse nne. Gouvenot o ne a rekisa teseletso ya gagwe ka bonako go ramatlotlo wa *Casa de la Contratación de Indias* le borakonteraka ba bararo ba ba kwa tlase, e leng bagwebi ba Genoa kwa Andalusia, ka di-ducat di le dikete tse masome mabedi le botlhano. Casa de Contratación kwa Seville e ne e laola kgwebo le go fudugela kwa Lefatsheng le Lesha, go sa akarediwe Bajuta, Bajuta ba ba neng ba fetoga, MaMuslim le batswakwa. Makgoba a Aforika a ne a tsewa jaaka dithoto, mme dithomeloteng tsa bona di ne di laolwa ke puso. Kgosi ya Spain e ne e kokoanya lekgetho mo "pieza" nngwe le nngwe, mme e seng mo lekgobeng lengwe le lengwe le le neng le tlisiwa. Spain e ne e sena phitlhelelo e e tlhamaletseng ya metswedi ya makgoba a Aforika kgotsa bokgoni jwa go a tsamaisa, ka jalo thulaganyo ya asiento e ne e le tsela ya go netefatsa go tsisa Maaforika ka semolao kwa Lefatsheng le Lesha, e e neng e tlisa lotseno kwa pusong ya Spain.

### Boikgagapelo jwa Sepotokisi
Mo bogosing jwa Spain, asiento e ne e le motswedi wa dipoelo. Haring a re, "Asiento e ne ya nna molao o o tlhomameng wa puso ya Spain ya go laola le go bona dipoelo mo kgwebong ya makgoba." Kwa Habsburg Spain, asientos e ne e le mokgwa wa motheo wa go duelela ditshenyegelo tsa puso: "Go adima go ne gole mefuta e mebedi – sekoloto sa nako e telele ka sebopego sa ditlamo tsa konteraka tse di sa feleng(*juros*), le dikonteraka tsa kadimo tsa nako e khutshwane tse di fiwang ke babanki (*asientos*). Di-asiento di le dintsi di ne di feleletsa di fetotswe kgotsa ba newa madi gape ka *juros*."

Kwa tshimologong, e re ka Portugal e ne e na le ditshwanelo tse di sa kgorelediweng mo Aforika Bophirima ka tumalano ya yone ya 1494, e ne e laola kgwebo ya makgoba ya Yuropa ya Maaforika. Pele ga go simolola ga asiento ya semmuso ka 1595, fa kgosi ya Spain le yone e ne e busa Portugal kwa Iberian Union (1580–1640), balaodi ba tsa madi ba Spain ba ne ba neela bagwebi asientos ka bongwe, bogolo jang go tswa kwa Portugal, go tlisa makgoba kwa Amerika. Mo dingwageng tsa bo 1560 bontsi jwa makgoba ao a ne a bonwa kwa kgaolong ya Upper Guinea, segolobogolo kwa kgaolong ya Sierra Leone kwa go neng go na le dintwa tse dintsi tse di amanang le ditlhaselo tsa Mandé.
thumb|San Felipe, kago ya phemelo ya Spain kwa Cartagena (Kolombia).
Morago ga go tlhongwa ga kolone ya Mapotokisi ya Angola ka 1575, le go emisediwa ka iketlo ga São Tomé ke Brazil jaaka motlhagisi yo mogolo wa sukiri, dikgatlhego tsa Angola di ne tsa tla go laola kgwebo, mme e ne e le batshegetsi ba matlole le bagwebi ba Mapotokisi ba ba neng ba bona selekanyo se segolo, asiento e e akaretsang e e neng ya tlhongwa ka 1595 ka nako ya Kopano ya Iberia. Asiento e ne ya atolosediwa kwa go tliseng makgoba a Aforika kwa Brazil, ka ba ba neng ba tshwere asientos ya kgwebo ya makgoba ya Brazil gantsi le bone ba ne ba gweba ka makgoba kwa Amerika ya Spain. Spanish America e ne e le mmaraka o mogolo wa makgoba a Aforika, go akaretsa le bontsi jwa one a a neng a feta selekanyo sa teseletso ya asiento mme a ne a rekisiwa e se ka fa molaong. Go tloga ka nako e e fa gare ga 1595 le 1622, mo e ka nnang sephatlo sa makgoba otlhe a a neng a tswa kwa mafatsheng a mangwe a ne a isiwa kwa Mexico. Bontsi jwa makgoba a a tsenngwang ka bokhukhuntshwane a ne a sa tlisiwe ke bagwebi ba ba ikemetseng.

Bolaodi jwa Angola mo kgwebong bo ne jwa bolelwa morago ga 1615 fa babusi ba Angola, go simolola ka Bento Banha Cardoso, ba ne ba dirisana le masole a a thapilweng a Imbangala go baka tshenyo e e seng kana ka sepe mo mafatsheng a a maatla a selegae a Aforika. Bontsi jwa babusi bao gape ba ne ba tshwere konteraka ya Angola mmogo le ya asiento, ka jalo ba ne ba sireletsa dikgatlhego tsa bone. Direjisetara tsa dikepe go tswa kwa Vera Cruz le Cartagena di bontsha gore bontsi jwa 85% ya makgoba a a gorogang kwa maemelodikepeng a Spain a ne a tswa kwa Angola, a tlisiwa ke dikepe tsa Mapotokisi. Ka 1637 Kompone ya Dutch West India e ne ya thapa bagwebi ba Mapotokisi mo kgwebong. Paka ya pele ya asiento e ne ya fela ka 1640 fa Portugal e ne e tsogologela Spain, le fa le ka nako eo Mapotokisi a ne a tswelela go fa dikoloni tsa Spain.

### Kgaisano ya Dutch, Fora le Borithane
thumb|Ditsela tse dikgolo tsa kgwebo tsa Spanish (tse ditshweu), tse di bontshang lefelo la Seville, Havana, Portobelo, Cartagena le Veracruz.
Ka 1647, MaDutch a ne a fitlhelela tumalano ya kagiso ya nakwana le Spain, a amogela maemo a a neng a le teng kwa India Botlhaba le Bophirima, mmogo le dipatente tsa MaDutch a India Botlhaba le Kompone ya India Bophirima. Ka dingwaga tsa bo 1650 morago ga gore Portugal e fitlhelele boipuso jwa yone go tswa mo Spain, Spain e ne ya ganela Mapotokisi ka asiento, ba e neng e ba tsaya e le marabele. Spain e ne e batla go tsena mo kgwebong ya makgoba ka tlhamalalo, e romela dikepe kwa Angola go ya go reka makgoba. Gape e ne ya akanyetsa kgopolo ya go dira kgolagano ya sesole le Kongo, bogosi jo bo nonofileng jwa Aforika jo bo kwa bokone jwa Angola. Mme dikgopolo tseo di ne tsa tlogelwa mme MaSpanish a boela kwa dikgatlhegong tsa Mapotokisi mme morago ga moo tsa MaDutch go tsisa makgoba. (Leeto la ga Mokapotene Holmes le ne la gapa kgotsa la senya mafelo otlhe a bonno a MaDutch a a neng a le mo lotshitshing lwa Ghana.) MaSpanish a ne a naya mobanki wa Genovese e bong Grillo dikonteraka tse dikgolo tsa asiento ka dingwaga tsa bo 1660 le Kompone ya MaDutch ya West India ka 1675 go na le bagwebi ba Mapotokisi ka bo 1670 le bo 1680. Le fa go ntse jalo, mo go yone nako eo go ne ga tsoga gape borukhutlhi jwa dikepe. Ka 1700, fa kgosi ya bofelo ya Habsburg, Charles II wa Spain a ne a tlhokafala, tesetamente ya gagwe e ne ya bitsa Ntlo ya Bourbon ka sebopego sa ga Philip V wa Spain e le motlhatlhami wa setilo sa bogosi sa Spain. Lelwapa la Bourbon le lone e ne e le Dikgosi tsa Fora mme ka jalo asiento e ne ya neelwa ka 1702 kompone ya French Guinea, go reka makgoba a Aforika a le dikete tse masome mane le boferabobedi mo dingwageng di le lesome. Maaforika a ne a isiwa kwa dikoloning tsa Fora tsa Caribbean tsa Martinique le Saint Domingue.

Jaaka karolo ya leano la bone la go boloka tekatekano ya maatla kwa Yuropa, Great Britain le balekane ba yone, go akaretsa le MaDutch le Mapotokisi, ba ne ba ganetsana ka boswa jwa Bourbon jwa setilo sa bogosi sa Spain mme ba lwa mo Ntweng ya Tatelano ya Spain kgatlhanong le bolaodi jwa Bourbon. Le fa Borithane e ne e sa fenye, e ne ya amogela *asiento* jaaka karolo ya Kagiso ya Utrecht.[<sup>[nb 1]</sup>](https://tn.wikipedia.org/wiki/:en:Asiento_de_Negros) Seno se ne sa naya Borithane *asiento* ya dingwaga di le masome a mararo go romela sekepe se le sengwe sa kgwebo kwa maemelodikepeng a Spain a Portobelo, go isa makgoba a le dikete tse nne le makgolo a ferabobedi kwa dikoloning tsa Spain. *Asiento* e ne ya nna tsela ya dithoto tse di thibetsweng tsa Borithane le bagwebi ba mefuta yotlhe, se se neng sa nyatsa maiteko a Spain a go boloka tsamaiso ya kgwebisano ya tshireletso le dikoloni tsa yone tsa Amerika. Dikganetsano tse di amanang le yone di ne tsa baka Ntwa ya Tsebe ya ga Jenkins (1739). Borithane e ne ya tlogela ditshwanelo tsa yone tsa asiento morago ga ntwa, mo Tumalanong ya Madrid ya 1750, jaaka fa Spain e ne e diragatsa diphetogo di le mmalwa tsa tsamaiso le tsa itsholelo. Kgosi ya Spain e ne ya reka tshwanelo ya Khamphani ya Lewatle la Borwa ya asiento mo ngwageng oo. Kgosi ya Spain e ne ya batla tsela e nngwe ya go tlisa makgoba a Aforika, e leka go golola pharakano ya yone, e leka go fetogela kwa tsamaisong ya kgwebisano e e gololesegileng ya makgoba ke MaSpanish le batswakwa mo mafelong a a rileng a bokolone. Tseno e ne e le Cuba, Santo Domingo, Puerto Rico le Caracas, tse tsotlhe di neng di dirisa makgoba a Maaforika ka bontsi.

## Metswedi