Frene Ginwala

**Frene Noshir Ginwala** (25 Moranang 1932 - 12 Pherekgong 2023) e ne e le mmegadikgang wa Aforika 

Borwa le radipolotiki yo e neng e le sebui sa ntlha sa Kokoano Bosetšhaba sa Aforika Borwa go tloga ka 1994 go fitlha ka 2004. O ne a nna le tlhotlheletso mo go kwaleng Molaotheo wa Aforika Borwa mme e ne e le motho wa botlhokwa mo go tlhomeng temokerasi mo Aforika Borwa. 

## Hisitori
Ginwala o tsholetswe kwa Johannesburg, ka di 25 Moranang 1932. Ginwala e ne e le Moindia wa mo Aforika Borwa go tswa mo morafeng wa Parsi-Indian wa bophirima jwa India.

Ginwala o kwadile dibuka di le mmalwa tse di buang ka dintlha tse di farologaneng tsa ntwa kgatlhanong le tshiamololo. Ka ntlha ya maiteko a gagwe, o ne a tlotliwa ke ditheo tsa boditšhabatšhaba le tsa selegae le dipuso. Ka go dirisa go sa itsiwe ga gagwe, o ne a nna le seabe se segolo mo go tlhomeng ditsela tsa go falola tsa ka fa tlase ga lefatshe tsa maloko a ANC (African National Congress) mo nakong ya morago ga polao ya kwa Sharpeville le go tlhongwa ga maemo a tshoganyetso (SOE) ka 1960. Bano ba ne ba akaretsa Motlatsa-Moporesidente wa ANC Oliver Tambo le Yusuf Dadoo, baeteledipele ba babedi ba mokgatlho wa kgololesego. Gape o ne a rulaganyetsa batho ba ba neng ba tshwanetse go sala mo nageng eno matlo a a sireletsegileng. Ginwala gape o ne a kgweetsa baeteledipele ba NIC (Natal Indian Congress) Monty Naicker le J. N. Singh, ba ba neng ba dira ka go iphitlha morago ga go kgona go tila mapodise. Ditaelo tsa bone e ne e le go tsamaya go ralala porofense le go kgobokanya madi go tswa go batho ba ba neng ba ntsha meneelo ka sephiri gore ba thuse malapa a a neng a tlogetswe a le mo lehumeng ka ntlha ya go tshwarwa ga batho ba ba neng ba ba tlamela ka dijo ka fa tlase ga SOE e e neng e le mo nageng eo dikgwedi di le tlhano.

Kwa bofelong o ne a tshwanelwa ke go tswa mo Afrika Borwa mo karolong ya bofelo ya 1960 mme mmogo le Tambo, le Dadoo, ba ne ba tlhoma ofisi ya ANC kwa botshwarong kwa Dar es Salaam, Tanganyika e e neng e santse e le ka fa tlase ga Taolo ya Bokoloniale ya Borithane go fitlha ka 9 Sedimonthole 1961. Go menolwa ga Sultanate ya Zanzibar ka Ferikgong 1964 go ne ga bula tsela ya gore go tlhongwe Repaboliki e e Kopaneng ya Tanzania ka 1964. Kwa ntle ga ANC, o ne a dira ditiro tse di farologaneng. O ne a ruta barutabana ba ba ithutelang borutegi kwa Yunibesithing ya Oxford kwa a ithutileng teng Ph.D., gape o ne a kwalela metswedi ya dikgang e le mmalwa kwa UK le kwa mafelong a mangwe go akaretsa le BBC. Frene Ginwala o ne a thusa thata mo go tlhomeng thulaganyo ya tlhaeletsano mo Repaboliking e e kopaneng ya Tanzania e e neng e sa tswa go tlhomiwa. Ka kopo ya Moporesidente Julius Nyerere, o ne a nna morulaganyi wa lokwalodikgang lwa letsatsi le letsatsi lwa Seesimane lwa Standard, le Sunday News.  Ka nako yotlhe ya fa a ne a le kwa botshwarong (o ne a boela mo Afrika Borwa ka 1991) o ne a ralala lefatshe a rera ka tshotlego ya tlhaolele le ntwa kgatlhanong le yona. Ginwala o ne a na le direto tsa akatemi go tswa kwa diyunibesithing di le mmalwa mo Afrika le kwa moseja. E ne e le mmueledi wa molao; mokwalahisitori; moitsesaense wa dipolotiki, mme a nna le dikerii ya bongaka ya filosofi go tswa kwa Linacre College kwa Oxford University. 

## Metswedi