Molao wa Pusetso ya Makgoba wa 1837

**Molao wa Pusetso ya Makgoba wa 1837** (1 & 2 Vict. c. 3) e ne e le molao wa Palamente ya United Kingdom, o o neng wa saeniwa go nna molao ka Sedimonthole a le masome mabedi le boraro ka 1837.

Mmogo le Molao wa go Fedisa Bokgoba wa 1833 (3 & 4 Will. 4. c. 73), o ne wa naya Baodi ba Phokotso ya Sekoloto sa Bosetshaba taolo ya go duela beng ba makgoba mo dikoloning tsa Borithane ka madi a a ka nnang didikadike dile masome mabedi tsa Diponto ka ntlha ya go golola makgoba. Go ikaegilwe ka palobatho ya puso ya Phatwe a rogwa 1834, go ne ga ntshiwa dikabelo di feta dikete tse masome mano go beng ba makgoba. Ka dituelo dingwe di ne tsa fetolelwa go nna dituelo tsa ngwaga le ngwaga tsa puso tsa 3.5%, di ne tsa nna go fitlha ka 2015. Bontsi jwa tsone di ne tsa rekisiwa mme madi a romelwa kwa mafatsheng a sele go ya go beeletsa.

## Ditso
Morago ga masomesome a dingwaga tsa letsholo, Molao wa go Fedisa Bokgoba wa 1833 (3 & 4 Will. 4. c. 73) o ne wa fetisiwa. Beng ba masimo kwa Caribbean, ba ba neng ba emetswe ke Mokgatlho wa London wa Bajadi le Bagwebi ba India Bophirima (e jaanong e leng Komiti ya Bophirima jwa India), ba ne ba le kgatlhanong le go fedisiwa ga yone. Molao wa 1837 o ne wa duela madi a mantsi a a neng a dira 40% ya dipoelo tsa lekgetho la Lephata la Matlotlo ka nako eo go beng ba makgoba ba pele, mme e seng sepe go batho ba ba golotsweng.
thumb|"Kgololosego ya Makgoba; Kgotsa, John Bull o Ntshitswe mo Didikadikeng di le Masome a mabedi", ka Charles Jameson Grant, ka 1837
Molao o ne wa naya Balaodi ba Phokotso ya Sekoloto sa Bosetshaba maatla, ka fa tlase ga kaelo ya Lefapha la Matlotlo, go duela pusetso e e neng e santse e kolotwa beng ba makgoba go tswa mo Akhaontong ya Pusetso ya West India, kgotsa go fetisa madi a a lekanang a 3.5% ya dituelo tsa ngwaga le ngwaga tsa puso. Ditiro tse di farologaneng tsa ga William IV tse di amanang le pusetso ya makgoba di ne di tshwanetse go akanyediwa, go ya ka fa go ka kgonegang ka teng, go dira mo tirong eno.

Beng ba makgoba ba ne ba duelwa bokana ka £20 milione ya pusetso mo dikabong tse di fetang 40,000 tsa batho ba ba neng ba dirilwe makgoba ba ba golotsweng kwa dikoloning tsa Caribbean, Mauritius le Cape of Good Hope, go ya ka palobatho ya puso e e neng ya umaka beng botlhe go tloga ka Phatwe a rogwa ka 1834. Seno se emetse diperesente di ka nna 40 tsa tekanyetsokabo ya tiriso ya madi ya ngwaga le ngwaga ya Lefapha la Matlotlo la Borithane, mme se balelwa go lekana le bokana ka £16.5bn ka mareo a gompieno. Mo e ka nnang halofo e ne ya ya kwa beng ba matlo ba ba neng ba seyo kwa UK, fa e e setseng e ne ya ya kwa beng ba makgoba kwa Aforika le kwa West Indies. Palogotlhe e kgolo go gaisa tsotlhe e e neng ya duelwa ka pusetso e ne e le ya ga Sir John Gladstone, 1st Baronet, rraagwe tonakgolo William Gladstone, yo o neng a duelwa £106,769 (e e lekaneng go reka dithoto tse di neng di tla ja bokana ka £10.3m ka 2021, kgotsa tiro e e ka nnang £95m ka ditlhwatlhwa tsa pusetso ya gagwe ya 2021. makgoba a a dirisiwang mo masimong a le robongwe.[5]

Ditefo tsa ditlamo go ditlogolwana tsa bakolotisi di ne tsa konosediwa fela ka 2015 fa Puso ya Borithane e ne ya swetsa go dira gore potefolio ya gilt e nne ya segompieno ka go rekolola di-gilt tsotlhe tse di setseng tse di senang letlha. Sekgala se seleele fa gare ga madi ano a a adimilweng le tuelo ya bofelo ya karolo epe e e ka tswang e ne e santse e saletse morago e ne e le ka ntlha ya mofuta wa sedirisiwa sa madi se se neng se dirisiwa, go na le selekanyo sa madi a a adimilweng.[6]

Rahisitori wa Borithane e bong Nicholas Draper, mo bukeng ya gagwe ya The Price of Emancipation: Go nna Mong wa Makgoba, Pusetso le Setšhaba sa Borithane kwa Bokhutlong jwa Bokgoba, o bolela gore "Nathan Rothschild le mogatsagwe Moses Montefiore ba ne ba etelela pele setlhopha se se neng se kwadisa kgang ya motseletsele o mosha wa dipabalesego tse di kana kang. £5 milione e nngwe e ne ya duelwa ka tlhamalalo ka setoko sa puso".[7]

## Boswa le tshekatsheko
Molao wa go Fedisa Bokgoba wa 1833 (3 & 4 Will. 4. c. 73) o ne o na le thulaganyo ya dituelo go beng ba makgoba kwa Cape of Good Hope, Mauritius, le Ditlhaketlhake tsa Virgin jaaka pusetso ya go latlhegelwa ke dithoto tsa bone gore ba kgone go ba tlhotlheletsa go letla gore molao o fetisiwe. Molao wa Pusetso ya Makgoba wa 1837 o ne wa atolosa pusetso go akaretsa mong wa lekgoba lengwe le lengwe la Aforika mo koloning nngwe le nngwe.[8] Bontsi jwa madi a pusetso a ne a duelwa ka Reduced Annuities, a a neng a rekisiwa ka bonako mme madi a ne a romelwa kwa dinageng tse dingwe. Ka ntlha ya seo, mathata a madi a bogareng jwa dingwaga tsa bo 1830 a ne a nna maswe le go feta, a baka tlalelo le botlhokatiro mo bathong ba ba berekang kwa Boritane.[8][9]

Modulasetulo wa Khomišene ya Dipusetso tsa CARICOM, Sir Hilary Beckles, o supile gore makgetho a ditlogolwana tse dintsi tsa makgoba kwa UK a dirisitswe go duela kadimo ya pusetso, e a e biditseng "tiro e kgolo ya boitsholo jo bo sa siamang jwa sepolotiki". Malapa a mantsi a a humileng kwa UK a solegetswe molemo ke pusetso eno, mme dikokomana tsa gompieno di tswelela go solegelwa molemo ke pusetso eno.[7]

Setheo sa Thuto ya Boswa jwa go nna mong wa makgoba a Borithane se ne sa tlhamiwa go batlisisa ka ditlamorago tsa bokgoba mo hisitoring ya Borithane, go akaretsa le Molao wa Pusetso ya Makgoba wa 1837. University College London e ne ya tlhoma porojeke e e bidiwang Boswa jwa go nna le Makgoba a Borithane e e ikaeletseng go kwala lenaane la batho ba ba amogetseng pusetso. Ba fopholetsa gore golo gongwe magareng ga 1% go ya go 2.5% ya bahumi ba Borithane ba ka supiwa jaaka ba ba neng ba na le dikgolagano le bokgoba, go simolola ka maemo a bone a kgolagano.[10] University College London e ntse e latelela kgetsi eno le Setheo sa Thuto ya Boswa jwa go nna le Makgoba a Boritane kwa yunibesithing.

Fa e sale ka 2018, dikopo di le mmalwa tsa Molao wa Kgololesego ya Tshedimosetso di rometswe kwa pusong ya Borithane le kwa Bankeng ya Engelane tsa maina a bao ba neng ba duelwa ka ditlamo, tse tsotlhe tsa tsone di neng tsa ganwa.[11][7][failed verification].

## Metswedi