Lewis Akeley

**Lewis Ellsworth Akeley** (Tlhakole 22, 1861 - Lwetse 5, 1961) e ne e le morutegi wa Amerika. O ne a dira ditiro tse di farologaneng kwa Yunibesithing ya South Dakota (USD) fa gare ga 1887 le go rola tiro ga gagwe ka 1933, go akaretsa le go nna motlhatlheledi wa ditlhogo tse di farologaneng, go akaretsa le fisikisi le khemisi; le Modini wa Boenjenere dingwaga di le 25. Gape o ne a nna motlhokomedi wa ga Ernest Lawrence, yo o neng a tla tswelela pele go bona Mokgele wa Nobele wa Fisika.

Akeley o ne a tlhokafala ka 1961 a le dingwaga di le 100, mme seno sa dira gore a nne le dingwaga di le lekgolo. Akeley o ne a tsenngwa mo Holong ya Botumo ya South Dakota ka 1978 morago ga loso lwa gagwe.

## Botshelo jwa ntlha le thuto
Lewis Ellsworth Akeley o tshotswe ka Tlhakole 22, 1861, kwa Clarendon, kwa New York.Morwarraagwe, Carl, o ne a tla nna motlhokomedi wa tshomarelo ya tlholego.Akeley o ne a tsena dithuto la ntlha mo ntlong ya sekolo ya kamore e le nngwe pele ga a fudugela kwa sekolong se se tlwaelegileng kwa Brockport, New York a le dingwaga di le 16.O ithutile kwa Yunibesithing ya Rochester, kwa a neng a bona dikirii ya gagwe ya Bachelor of Arts ka 1886 le dikirii ya gagwe ya MA ka 1887,mme gape a tsena Yunibesithi ya Chicago.

## Mokgwa wa go itshetsa le tswelelopele
Ka bonako fela morago ga go aloga, o ne a nna moporofesa wa fisikisi le khemisi kwa Yunibesithing ya Dakota Borwa (USD) kwa Vermillion.Ka 1890, Akeley o ne a ya kwa Yunibesithing ya Leipzig mme a fetsa ngwaga a ithuta koo ka fa tlase ga mokhemisi Wilhelm Ostwald pele a boela kwa USD.

Akeley o ne a ruta ditlelase ka ditlhogo tse dingwe tse di farologaneng ka nako ya fa a ne a le kwa USD, go akaretsa le Selatine le fisioloji.Akeley o ne a nna Modini wa Kholetšhe ya Boenjenere ka 1908[5] mme a direla mo maemong ao dingwaga di le 25. Ka 1918, Akeley o ne a laola Kampa ya Katiso ya Sesole sa Baithuti, e e neng ya tlhongwa ke USD go tsibogela Ntwa ya Lefatshe I. Kwantle ga go tlhatlhelela, Akeley gape o ne a thusa mo dikgatisong di le mmalwa, tse di jaaka Philosophic Review le Journal of Engineering Education;mme o ne a nna le seabe mo mekgatlhong e e akaretsang le Kgatelopele ya Saense, Lekgotla la Thotloetso ya Thuto ya Boenjenere,le Phaposi ya Kgwebo ya Vermillion Yunibesithi ya Rochester e ne ya mo naya dikirii ya tlotlo ya Ngaka ya Melao ka 1912, mme USD e ne ya mo naya dikirii ya tlotlo ya Ngaka ya Saense

Ka 1919, ka tshegetso ya ga Akeley, moithuti wa nako eo Ernest Lawrence o ne a simolola KUSD (AM), nngwe ya diteišene tsa ntlha tsa radio tsa thuto kwa United States, nngwe ya diteišene tsa ntlha tsa kgaso ya setšhaba kwa Dakota Borwa, le moeteledipele wa Kgaso ya Setšhaba ya Dakota Borwa.[8] Akeley o ne a amogela tshitshinyo ya ga Lawrence ya gore go nne le seteishene sa ntlha sa radio sa yunibesithi mme a naya Lawrence R1 000 gore a se tlhome mo Holong ya Saense. Akeley o ne a kopa Lawrence, yo o neng a ithuta khemisi le bongaka, go tsena dikhoso tsa fisikisi. Akeley o ne a tswelela go gakolola Lawrence go fitlha a aloga ka 1922, nako nngwe o ne a bolelela baithutimmogo le Lawrence a re, "Mo lebelele sentle, ka gonne go tla tla letsatsi le lotlhe lo tla bong lo le motlotlo go bo lo nnile mo tlelaseng e le nngwe le Ernest Lawrence.": 66 Banna ba babedi bano ba ne ba nna ditsala tsa bone tse di gaufi. Akeley o ne a etela Yunibesithi ya California, kwa Berkeley ka 1946 go ya go bona tlhamo e ntšha ya ga Lawrence ya di-cyclotron.

Akeley o ne a rola tiro semmuso ka 1933, le fa gone a ne a tswelela a ema yunibesithi nokeng le go dira jaaka motlhatlheledi. Ka one ngwaga oo, o ne a tlhophiwa go nna leloko la lekgotla la Yunibesithi ya McGill kwa Montreal.Moporesidente Dwight D. Eisenhower o ne a romelela Akeley lekwalo ka 1958, a mo lebogela go bo a ne a lemoga botlhokwa jwa athomo go sa le gale. Ka 1959, o ne a gatisa Seno ke Se Re neng Re Na le sone mo Mogopolong: Dikgakologelo tsa Pele tsa Yunibesithi ya South Dakota, e leng buka ya botshelo jwa gagwe e e sa felelang le hisitori ya USD.

## Loso le boswa
Akeley o ne a tlhokafala kwa Vermillion ka Lwetse 5, 1961, dikgwedi di le thataro morago ga go nna le dingwaga di le 100, mme seno sa dira gore a nne le dingwaga di le lekgolo. O fitlhilwe kwa Mabitleng a Bluff View kwa Vermillion.

Akeley o ne a tsenngwa mo Holong ya Botumo ya Dakota Borwa ka 1978. Mafelo a le mmalwa mo khamphaseng ya USD a biditswe go mo tlotla, segolobogolo Setheo sa Saense sa Akeley-Lawrence, mmogo le Laeborari ya Filosofi ya Lewis E. Akeley ya Lefapha la Filosofi.

## Botshelo jwa motho ka namana
Akeley o ne a nyala Myra A. Thomas kwa Vermillion ka 1891. Ba ne ba nna le bana ba le babedi mmogo, bobedi jwa bone ba ne ba tsena mo thutong; morwa wa bone, Edward, o ne a nna moporofesa yo o thusang kwa Yunibesithing ya Purdue, mme morwadiabone, Marian, o ne a nna morutabana wa sekolo. Morwa wa ga Marian, Akeley Miller, moragonyana o ne a nna motlhatlheledi wa fisikisi kwa USD.

Akeley gape e ne e le leloko la Phi Beta Kappa le Alpha Delta Phi.

## Metswedi