Lekalana la sesole la Aforika Bophirima

**Lekalana la sesole la Aforika Bophirima**, se gape se bidiwang **Lekalana la sesole la Thibelo**, e ne e le setlhopha sa Sesole sa Lewatle sa Bogosi se maikaelelo a sone e neng e le go gatelela kgwebo ya makgoba kwa Atlantic ka go kata lotshitshi la Aforika Bophirima. E tlhamilwe ka 1808 morago ga gore Palamente ya Borithane e fetise Molao wa Kgwebo ya Makgoba wa 1807 mme e theilwe kwa Portsmouth, Enyelane, e ne ya nna taolo e e ikemetseng go fitlha ka 1856 mme morago ga moo gape go tloga ka 1866 go fitlha ka 1867.

Ditlamorago tsa lekalana le di ile tsa ngangisanwa, ka bangwe ba nganga gore e nnile le seabe se se botlhokwa kgotsa le e leng sa botlhokwa mo go fediseng kgwebo ya makgoba ya go kgabaganya lewatle la Atlantic mme ba bangwe ba nganga gore e ne e se na ditsompelo tse di lekaneng, e kgoreletsegile mo go direng ditiro tsa yona tsa tiragatso, e tshwentswe ke bonweenwee, mme e se ka ntlha ya kgwebo e e sa siamang. Batsamaisi ba dikepe ba Sesole sa Bogosi sa Lewatle ba ne ba e tsaya e le nngwe ya mafelo a a maswe thata a a neng a tlhomilwe ka ntlha ya malwetse a a kwa godimo thata a boboatsatsi a maloko a yone a neng a le mo kotsing. Mo tsamaong ya ditiro tsa yona, e ne ya kgona go gapa bokana ka 6% ya dikepe tsa makgoba tsa transatlantic mme ya golola Maaforika a ka nna dikete tse lekgolo le masome a matlhano. Magareng ga 1830 le 1865, mo e ka nnang batsamaisi ba dikepe ba le sekete le makgolo a marataro ba ne ba swa ka nako ya tiro le lekalana, segolobogolo ka ntlha ya malwetse.

## Ditso
Ka Mopitlo a le masome mabedi le botlhano 1807, Borithane e ne ya fedisa semmuso kgwebo ya makgoba mme ya thibela babusiwa ba Borithane go gweba ka makgoba le go nna le badiri mo dikepeng dipe fela tsa makgoba, go di tshegetsa ka madi le go di baakanyetsa. Molao o ne gape o akaretsa polelwana e e letlang go gapa dikepe tse di senang merwalo ya makgoba mo sekepeng mme di tlhomeletswe go gweba ka makgoba. Go tsenngwa tirisong go go mosola ga karolo ya Molao e e ikaeletseng go fedisa kgwebisano ka kakaretso go itshupile e le kgwetlho e kgolo go tloga kwa tshimologong, segolobogolo kgatlhanong le dikepe tse e seng tsa Borithane. Sesole se sennye sa Borithane se ne sa newa maatla, mo bokaong jwa Dintwa tsa ga Napoleon tse di neng di tsweletse, go emisa sekepe sepe fela se se neng se tshotse folaga ya setshaba sa baba, mme seno sa dira gore ditiro tsa go gatelela di nne bonolo thata ka nakwana. E re ka e ne e le nngwe ya mafatshe a magolo thata tse di neng di gweba ka makgoba ka nako eo e bile e le molekane yo o gaufi wa Borithane kgatlhanong le Fora, le fa go ntse jalo, Portugal segolobogolo e ne ya kgona go tila bontsi jwa go diragadiwa ga Molao ono mo dikepeng tsa yone, go fitlha ka Tlhakole 1810, fa, ka fa tlase ga kgatelelo e e tseneletseng ya botsalano go tswa kwa Lontone, puso ya Portugal e ne ya saena tumalano ya go tsamaisa dithoto kwa Borithane. Portugal e ne e ka gweba fela ka makgoba go tswa mo dithotong tsa yone tsa Aforika. Go oketsa tiragatso ya molao, Admiralty e ne ya romela dikepe tse dingwe gape tse pedi ka 1818 go ya go tlhokomela lotshitshi la Aforika.

Privateer (sekepe se se ikemetseng se se dirang ka fa tlase ga lekwalo la marque) *Dart*, se lelekisa makgoba go solegelwa molemo ke dineo tse di beilweng ke puso ya Borithane, se ne sa dira ditshwaro tsa ntlha tsa dikepe tsa makgoba tsa Mapotokisi ka fa tlase ga kopano ya 1810. *Dart*, le ka 1813 sekepe se sengwe se se ikemetseng, *Kitty*, e ne e le tsone fela dikepe tse pedi tse di neng tsa latelela makgoba gore di bone dipoelo mme ka jalo tsa oketsa maiteko a Lekalana la sesole la Aforika Bophirima. Lebaka la gore ke di le mmalwa fela, fa di le teng, dikepe tse dingwe tse di ikemetseng tse di neng tsa dira mo letlhakoreng la lekalana, mmogo le nako e khutshwane ya go nna le seabe ga dikepe tse pedi tse, le supa gore go tsaya karolo ga dikepe tse pedi ga go a ka ga nna le dipoelo tse di kgethegileng le gore dipoelo di ne di sa bewa kwa godimo mo go lekaneng go buelela maiteko le dikotsi tse di mo megopolong ya dikepe tse di ikemetseng.

Ka Dintwa tsa ga Napoleon jaanong di fedile le ka Borithane e e fentseng e le mo seemong se se nonofileng sa go bopa bonno jwa morago ga ntwa, Viscount Castlereagh o ne a dira ka natla go netefatsa gore kitsiso e e kgatlhanong le bokgoba e tlhagelela mo mokwalong wa Congress ya Vienna, mmogo le boineelo jwa botlhe ba ba saenileng gore kgabagare go fedisiwe bokgoba. Ka ntlha ya kgatelelo e e sa kgaotseng ya Borithane, Fora e ne e setse e dumetse go emisa kgwebo ka 1814, mme Spain ka 1817 e ne ya dumela go emisa kgwebo yotlhe ya yone kwa bokone jwa equator. Le fa go ntse jalo, ditumalano tseo tsa ntlha tse di kgatlhanong le kgwebo ya makgoba tse Borithane e neng ya di dira le mafatshe a sele gantsi di ne di le bokoa thata mo tirisong. Sekai, go fitlha ka 1835 Lekalana le ne le gapa dikepe tsa dinaga di sele fela fa go ne go ka fitlhelwa makgoba mo go tsone. E ne e sa kgoreletse dikepe tsa mafatshe a sele tse di neng di tlhometswe sentle go gweba ka makgoba mme di sena makgoba mo sekepeng, le fa go ne go na le polelwana ya Molao e e neng e naya Lekalana semmuso tetla ya go dira fela jalo mo dikepeng tsa Borithane. Fa makgoba a ne a ka fitlhelwa mo dikepeng tsa mafatshe a sele, go ne go tla duedisiwa tuediso e e boitshegang ya £100 mo lekgobeng lengwe le lengwe ka bongwe. Go fokotsa kotlhao yotlhe, bakapotene bangwe ba makgoba ba ba neng ba le mo kotsing ya go tshwarwa ba ne ba simolola go latlhela batshwarwa ba bone mo lewatleng.

## Metswedi