Kgaolo ya Borwa

**[[:en:Southern_District_(Botswana)|Kgaolo ya Borwa]]** ke nngwe ya dikgaolo tsa Botswana. Motsemogolo wa kgaolo ya Borwa ke Kanye, kwa go nnang Bangwaketse le Barolong teng mo Botswana. Kgaolo ya Borwa ke legae la bobedi moo  baruakgomo ka bontsi ba nang le mahudiso kana dipolase tse ditona tseo di ikemetseng ka nosi, fa gona le  dipolase dile mmalwa tseo di tlhokometsweng ke goromete ka go thusa barui ba kgaolo ka ditsompelo tsa temothuo. Mmidi le mabele, e leng dijwalo tsa konokono tsa Botswana, le tsone di lemiwa mo kgaolong e. Kgaolo ya Borwa ke gone kwa go fitlhetsweng moepo wa boraro wa teemane wa Botswana (moepo wa teemane wa Jwaneng), oo tshegeditseng katlego ya seemo sa itsholelo ya Botswana. E ne ya nna kgaolo ya ntlha go nna le toropo kgolo pele ga e fudusediwa kwa Gaborone morago ga boipuso.

Kwa borwa,  kgaolo e ya Borwa e  kgaogana molelwane le Kgaolo ya Bokone Bophirima ya Aforika Borwa. Mono  gae, e bapile le Kgaolo ya Borwa-Botlhaba kwa botlhaba, Kgaolo ya Kweneng kwa bokone, Kgaolo ya Kgalagadi kwa borwa bophirima.

Go tloga ka ngwaga wa ketepedi, le lesome le motso (2011), palo yotlhe ya banni ba kgaolo e ne e le  dikete dile lekgolo, masome a robabongwe le bosupa le makgolo a supa , masome a marataro le bosupa (197,767) fa e bapisiwa le  dikete dile lekgolo, masome a supa le motso le makgolo a marataro, masome a matlhano le bobedi (171,652)  ka ngwaga wa ketepedi le motso.(2001). Seelo sa kgolo ya baagi mo dingwageng di le lesome e ne e le 1.43. Palogotlhe ya badiri e ne e le 51,187 ka banna ba le 29,043 le basadi ba le 22,141, mme bontsi bo ne bo amega mo temothuong. Kgaolo e tsamaisiwa ke botsamaisi jwa kgaolo le khansele ya kgaolo e e nang le maikarabelo a tsamaiso ya selegae.

## Lefelo
Kwa borwa, Borwa e bapile le Kgaolo ya Bokone Bophirima ya Aforika Borwa. Mo gae, e bapile le Kgaolo ya Borwa-Botlhaba kwa botlhaba, Kgaolo ya Kweneng kwa bokone, Kgaolo ya Kgalagadi kwa borwa bophirima. Kgaolo ya Borwa e kgabaganngwa ke mola wa bokonebophirima wa latitude le longitude e e lekanang. Bontsi jwa Botswana bo na le mekgokolosa ya ditafole e e relelang go tswa kwa botlhaba go ya kwa bophirima. Kgaolo eno e na le bogodimo jo bo ka nnang 915 m (3,002 ft) kwa godimo ga bogodimo jo bo magareng jwa lewatle. Mofuta wa dimela ke Savannah, ka bojang jo boleele, ditlhatshana le ditlhare. Pula ya ngwaga le ngwaga e ka nna 65 cm (26 in), bontsi jwa yone bo amogelwa ka paka ya selemo go tloga ka Ngwanatsele go fitlha ka Motsheganong. Bontsi jwa dinoka mo kgaolong eno di na le go nna le merwalela ya tshoganyetso ka dipaka tse di rileng. Kgaolo ya Borwa ke kwa go fitlhetsweng moepo wa boraro wa diteemane wa Botswana teng (moepo wa diteemane wa Jwaneng), o o eteletseng seemo sa itsholelo ya Botswana sa katlego.

## Tsamaiso
Lefatshe la Botswana le ne la bona boipuso go tswa mo makgoweng ka 1966 mme la fetola letlhomeso la tsamaiso ya bokolone go bopa tsamaiso ya lone ya dikgaolo. Melao e ne ya fetolwa ka 1970–74 go itebaganya le dintlha dingwe tsa motheo. Kgaolo e tsamaisiwa ke botsamaisi jwa kgaolo le khansele ya kgaolo e e nang le maikarabelo a tsamaiso ya selegae. Melao ya tsamaiso e tlhamilwe ke Lephata la Puso ya selegae. Ditiro tse dikgolo tsa khansele ke Tsamaiso ya Merafe, Tlhabololo ya Mafelo a a Kgakala le Puso ya Selegae. Dithata tsa khuduthamaga tsa lekgotla di newa molaodi yo o tlhomilweng ke puso ya bogareng. Lephata la ditirelo tsa setegeniki la Lephata la Puso ya selegae le na le maikarabelo a go tlhabolola ditsela, mafaratlhatlha mo metseng jaaka tlamelo ya metsi, dikolo le mafelo a itlosobodutu. Badiri botlhe ba tsamaiso ya selegae ba solofela gore Tsamaiso ya Kgaolo e tlhophiwa ka Ditirelo tsa Puso ya selegae tse di Kopaneng (ULGS) mme Lephata la Puso ya selegae le na le maikarabelo a katiso ya bone, go romelwa kwa tirong le tlhabololo ya tiro ya bone.

Dikgaolo-potlana tsa Kgaolo ya Borwa tse di tlhamilweng jaaka karolo ya Phaka ya Tlhabololo ya Bosetšhaba ya kgaolo ke Barolong, Ngwaketse le Ngwaketse Bophirima.

Mo Palong ya Batho ya 2022 tse di latelang di kwadilwe jaaka metse e megolo ka fa tlase ga kgaolo-potlana nngwe le nngwe:

## Dipalopalo
Go tloga ka  ngwaga wa ketepedi le lesome le motso (2011), palo yotlhe ya banni ba kgaolo e ne e le 197,767 fa e bapisiwa le 171,652 ka 2001. Seelo sa kgolo ya baagi mo dingwageng di le lesome e ne e le 1.43. Batho ba kgaolo eo e ne e le diperesente di le 9.77 tsa baagi botlhe mo lefatsheng. Tekanyo ya bong e ne e le 93.97 mo banneng bangwe le bangwe ba le lekgolo, fa e bapisiwa le 92.25 ka 2001. Palogare ya bogolo jwa malapa e ne e le 3.51 ka 2011 fa e bapisiwa le 4.60 ka 2001. Go ne go na le badiri ba le 5,405 ba ba dirang tiro ya diatla le ba ba amanang le yone, badiri ba le 1,656 ba ba dirang tiro ya diofisi, 11,018 ba dira tiro e e kwa tlase, makgolo a supa, maasome a mabedi le bone e le ba peomelao le batsamaisi, 2,069 badirisi ba dipolante le metšhini le ba ba pataganyang, baitseanape ba le 1,195, badiri ba tirelo, badiri ba thekiso ya mabenkele le mebaraka ba le 3,820, badiri ba ba nang le bokgoni ba temothuo le ba ba amanang le yone ba le 3,646, le badiri ba le 2,705 ba botegeniki le badiri ba ba amanang le bone, go dira palogotlhe ya badiri ba le 32,431.

## Thuto le Itsholelo
Ka ngwaga wa 2011, go ne go na le dikolo di le lekgolo, masome mabedi le boferabobedi mo kgaolong, mme diperesente di le robabobedi le sephatlo (8.30) tsa tsone e ne e le tsa dikolo tse di ikemetseng. Palo yotlhe ya baithuti mo dikolong tsa Khansele e ne e le dikete dile masome a mane, makgolo a robabongwe, masome a supa le boraro (40,973,)  fa e ne e le  sekete , makgolo a marataro le bobedi (1,602) mo dikolong tse di ikemetseng. Palo yotlhe ya baithuti ba ba ikwadisitseng mo kgaolong e ne e le dikete dile masome a mane le bobedi, makgolo a matlhano, masome a supa le botlhano (42,575) , basetsana ba le dikete dile masome a mabedi, makgolo a supa le bone(20,704) fa  basimane bane ba le  dikete dile masome mabedi le motso, makgolo a robabobedi, masome a supa le motso (21,871). Palo yotlhe ya barutabana ba ba rutetsweng tiro e ne e le sekete, makgolo a robabobedi, lesome le borobabobongwe (1 819,) basadi ba le  sekete, makgolo a mararo le masome a supa(1 370) le banna ba le makgolo mane, masome mane le boferabongwe. Go ne go na le barutabana ba nakwana ba ka nna masome a supa le boraro, ,mme gape gona  le barutabana ba le babedi ba ba sa katisiwang mo kgaolong.

Go tloga ka ngwaga wa ketepedi le borataro (2006), banni ba le 18,751 ba ne ba amega mo go tsa Temothuo, 1,832 mo go tsa Kago, ba le 5,042 mo go tsa Thuto, ba le makgolo mararo le bone mo go tsa Motlakase le Metsi, makgolo mararo, masome a ferabongwe le boferabongwe mo go tsa Madi, 1,339 mo go tsa Boitekanelo, 1,082 mo go tsa Dihotele le Diresetšhurente, 4,059 mo go direng dithoto, ba le makgolo a mararo, masome a supa le boraro mo meepong le go epa matlapa, 1,012 mo Ditirelong tse dingwe tsa Setshaba, 1,758 mo Malapeng a Beng, 4,635 mo Tsamaisong ya Setšhaba, 2,480 mo go tsa Ditsha, 1,399 mo Dipalamong le Ditlhaeletsano, 6,722 mo Kgwebong ya Dithoto le Dikgwebo-potlana. Palogotlhe ya badiri e ne e le 51,187 ka banna ba le 29,043 le basadi ba le 22,141.

## Tshedimosetso tse dingwe

* Dikgaolo-potlana tsa Botswana

## Metswedi