open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stefanus Du Toit

**Stefanus Du Toit** ke motlhami was Aforika Borwa ebile ke mogwebi, gape ke mosimolodisi wa kompone ya Waterloo ya leina la RapidMind, kompone e etebagantseng lego dira di- software tsedi kgonang go itirisa go dira gore dipalopopo (serial numbers) diseka tsa bereka. Maitseanape a dirisiwang ke  Rapidmind a agilwe ke Du Toit ka nako eneng a dira dipatisiso tsa gagwe tsa degree ko  University of Waterloo.  Go tlogeng ka 2008, RapidMind e kgonne go kgobokanya madi a kanang ka didikadike tsedi lesome ($10M) mo babeeletsing (venture capital financing) . RapidMind ene ya rekwa ke Intel ka 2009.    Ka  2008 Du Toit one fiwa tlota kago tlhagelela mo dipampiring tsedi gatisiwang keba  MIT Technology Review's TR35 . 

### Metswedi
Uttaradit Province Stadium

**Uttaradit Province Stadium** ke lebala la metshameko kago farolgana ko porefenseng ya  Uttaradit  ko Thailand. Le dirisiwa thata mo metshamekong ya kgwele di

nao mme ebile ke lebala la Uttaradit F.C. Lebala le tsenya selekano sa batho bale dikete dile tlharo le makgolo a mabedi le masome a mane le botlhano (3,245 people).
Kuwadzana

**Kuwadzana** ke kgaolo ya bonno ya maemo a ntlha mo toropong ya Harare ko Zimbabwe. Ene e itsege ka leina   **Parkridge Fontainebleau** bogologolo.  Kgaolo e, e ko bophirima tsa jwa mololwane wa toropo mme gape e ko borwa jwa tsela e tona ya  Harare-Bulawayo. Ka dingwaga tsa bo  1980s, kgaolo ya Kuwadzana ene ya tlhopiwa go tlhabololwa gotswa mo ditakaneng  lego thabolola ditirelo. Ka 2012, palo ya baagi ene ele dikete dile masome a mabedi  le borataro le makgolo a boferabongwe le masome a mabedi le borataro (26,926). 

### Metswedi
Rajpracha Sport Resort

**Rajpracha Sport Resort** ke lebala la metshameko kago farologana ko porefense ya  Nakhon Ratchasima ko  Thailand. Mo nakong ya gompienpo le dirisiwa thata mo metshamekong ya kgwele ya dinao.  Lebala le tsenya batho bale dikete dile tharo (3,000 people).
Selby Baqwa

**Selby Baqwa** ene ele mo mosekisi mogolo (public prosecuor) wa sechaba wa Aforika Borwa gotswa ka ngwaga wa 1995 go fitlhela ka ngwaga wa 2002 mme Lawrence Mushwana one a tsaya maemo a ofisi ya mosekisi mogolo.   

### Metswedi
Brakni Brothers Stadium

**Brakni Brothers Stadium** ke lebala la kgwele ya dinao ko Blida ko Algeria, le selekanyo ka bophara se se lekanang batho bale dikete dile lesome . Lene la oketswa go fetlolelwa  ko Stade Mustapha Tchaker, mo nakong ya gompieno le dirisiwa thata mo metshamekong ya kgwele ya dinao  me gape le dirisiwa ke setlhopa sa lefatshe esale  gotswa ka ngwaga wa 2006.

### Metswedi gotswa kontle

* Stadium profile - *Soccerway*
Sarah Cardell

**Sarah Francesca Louise Cardell** (o belegwe ka Ngwanatsele 1973) ke molaodiphethiši yo mogolo wa Bolaodi bja Phadišano le Mebaraka bja Brithania (Competition and Markets Authority - CMA).

## Botshelo jwa a le mmotlana le thuto
Sarah Cardell o belegwe ka Ngwanatsele 1973. O ithutile filosofi, dipolotiki le ekonomi Kholetšheng ya Exeter, Yunibesithing ya Oxford.

## Tiro
Cardell o šomile femeng ya molao ya Slaughter and May moo a ilego a dirwa molekane mathomong a mengwaga ya gagwe ya bo-30.

E be e le molekane wa molao wa Karolo ya Mebaraka kua Ofgem.

Cardell o thwetšwe go ba molaodiphethiši yo mogolo wa Bolaodi bja Phadišano le Mebaraka ke Kwasi Kwarteng ka Mosegamanye 2022, a tšea maemo go tšwa go CEO ya peleng Andrea Coscelli.

O kile a ba moeletši wa kakaretšo go CMA go tloga ka September 2013. Ka December 2022, o ile a fa polelo ya motheo tafoleng ya nkgokolo ya British Institute of International and Comparative Law (BIICL), ka taba ya phadišano mebarakeng ya dijithale.

Ke modulasetulo wa boto ya Difoka tša go Ngwala tša Antitrust, 2023.

## Botshelo jwa gagwe
Cardell o nyetše gomme o na le bana ba bararo.

## Metswedi
Chitake River

**Chitake River** e tshela abo efeta fagare ga  Mana Pools National Park ko Zimbabwe, metsi a noka e, atswa ko  Zambezi Escarpment. Metsi atswa mo motsweding osa kgaleng ko tlase ga thaba, ko a felelang a elela mo matlapeng lebaka la kilomethara. Noka e tshela mo Rukomechi River.

Gonale masaledi a dilo tsa bogololo letsa  tlholego ko Chitake River, kogo feletseng go fitlhelwa masaledi a bogologolo jaaka a  di-dinosaur.

Source: 16°10′30″S 29°35′13″E Mouth: 16°04′32″S 29°24′46″E
Ann Cartwright DeCouto

**Ann Frith Cartwright DeCouto** (c. 1941 – c. 1 Phukwi 2016) e be e le radipolotiki wa Bermuda, ramolao le setho sa Mokgatlo wa peleng wa United Bermuda (UBP). O šomile bjalo ka leloko la Ntlo ya Seboka sa Bermuda 1983 go fihla ka 1998, yeo e bego e akaretša go ba Motlatšatonakgolo go tloga ka 1989 go fihla ka 1992 ka fase ga Tonakgolo John Swan, gammogo le hlogo ya mafapha a mmalwa a mmušo ka fase ga UPI ka nako ya bo-1980 le bo-1990. Cartwright DeCouto mohlomongwe o be a tsebja kudu bjalo ka Tona ya Tikologo ya sehlakahlaka, gape go tloga ka 1989 go fihla ka 1992. Ka 1990, o ile a gapeletša thibelo ya go rea dihlapi ka dipitša tša dihlapi ka meetseng a Bermuda, e lego kgato yeo e bego e sa ratwe kudu ka nako yeo. Lega go le bjalo, thibelo ya Cartwright DeCouto ya dipitša tša dihlapi bjale e tumišwa kudu ka go tsošološa ditokomane tša dihlapi tša Bermuda.

Go thoma bophelo bjalo ka Ann Cartwright, o ile a nyala Roderick DeCouto gomme a ba ramolao, a ikgethile ka molao wa lapa, yo mongwe wa boramolao ba mathomo ba basadi ba Bermuda, gotee le Lois Simmons le Shirley Simmons.

DeCouto was first elected to the House of Assembly in an election in 1983. He lived in Grape Bay, in Paget Parish, and represented the constituency of Pembroke West Central in the boring neighboring Pembroke Parish.

## Metswedi
Mbare Musika

thumb|Vegetables for sale at Mbare Musika
**Mbare Musika** ke lefelo lele  botlhokwa mo dithekisong lemo go bapatseng merogo le maungo ko Mbare surburb ko Harare ko lefatsheng la  Zimbabwe. Lefelo le itshupile jaaka  boremeledi jo boka dirisiwang go tsamaisa thekiso ya dijo tsedi lemilweng mo Zimbabwe. Gape ke maemelo adi palamo tsa di bese tse di yang magaeng letse di gorogang. Go itshupile fa lele botlhokwa and ebile lefelo le supa fa lekanna leka mma le karolo mogo tsa thekiso gape eka nna boremelelo ja dipalamo ko Zimbabwe, mme maswabi kegore lefelo le, le fetogile gonna matlotla mo dingwageng tsedi fetileng.   
thumb|Venders at Mbare Musika

### Metswedi
Veasna Chea Leth

**Veasna Chea Leth** (yo a belegwego ka 1944) ke ramolao go tšwa Cambodia, yo e bilego moithuti wa mathomo wa molao wa mosadi Yunibesithing ya Royal ya Molao le Ekonomi. Nakong ya dithuto tša gagwe ka bo-1990 o be a dula lefelong la ka fase ga mmu ka fase ga yunibesithi ka lebaka la go hloka diphapoši tša bodulo tša basadi. Nakong ya mošomo wa gagwe bjalo ka ramolao o ile a godiša temošo ya ditaba tšeo basadi ba Cambodia ba lebanego le tšona ge ba hwetša thuto ya yunibesithi, ka lebaka la go hloka madulo a maleba. Se se ile sa dira gore mongwadi Alan Lightman a hlome Harpswell Foundation go thekga basadi, yeo e lego Setho sa Boto ya Tlhompho. 

Ka 2018 o ile a kgethwa bjalo ka yo mongwe wa Basadi ba 100 ba BBC.

## Metswedi
M'Bam Diatigui Diarra

**M'Bam Diatigui Diarra** (o belegwe ka la 2 Phalane 1946, ka Dakar, Senegal gomme a hlokagala ka la 18 Ferikgong 2011, ka Bamako, Mali) ke ramolao wa Mali le molwela ditokelo tsa botho, O šomile bjalo ka Ombudsman wa Repabliki ya Mali go tloga ka 2009 go fihla lehu la gagwe.

## Botshelo jwa
M'Bam Diatigui Diarra o be a swere bodulasetulo bja Mokgatlo wa Mali wa Ditokelo tša Botho magareng ga 1991 le 1998 gomme o be a amega maemong a boditshabatshaba bjalo ka Molaodi yo a Kgethegilego ka ga maemo a ditokelo tsa botho ka Chad legatong la Senthara ya Ditšhabakopano ya Ditokelo tša Botho magareng ga 1994 le 1996, molomaganyi wa Lenaneo la Thuso ya Molao ka Ofising ya Mokhomisenare yo Mogolo wa Ditokelo tša Botho ka Burundi magareng ga 1997 le 1999, le molomaganyi wa mediro ya dihlongwa tsa Repabliki, mekgatlo ya dipolotiki, basadi le setshaba sa setshaba ka Ofising ya UN kua Guinea- Bissau magareng ga 1999 le 2003. Ka Mali, o tšere karolo Komiting ya go Naganišiša ka ga go Tsenya Temokrasi, yeo e bego e eteletšwe pele ke Daba Diawara. Ka la 9 June, 2009, o ile a kgethwa go ba Ombudsman wa Repabliki ya Mali, e lego maemo ao a a tšerego go fihla lehung la gagwe ka la 18 Pherekgong 2011, ka morago ga kotsi ya sephethephethe yeo e diregilego mo e ka bago ka iri ya lesometee bošego kua Dialakorobougou, 20 km go tloga Bamako. Polokong ya gagwe ka la 20 Pherekgong 2011, mopresidente Amadou Toumani Touré ka morago ga lehu o ile a fa M'Bam Diatigui Diarra sereto sa Balaodi ba Taelo ya Setšhaba e le go lemoga go lwela ga gagwe le go šireletša badiidi le bao ba hlokago.

## Metswedi
Eselealofa Apinelu

**Eselealofa 'Ese' Apinelu** ke ramolao wa Tuvalu le mohlankedi wa dipapadi. Apinelu o tsene Sekolo sa The Cathedral, Townsville, Queensland, Australia. O alogile ka Bachelor of Arts le Bachelor of Laws go tšwa Yunibesithing ya Tasmania ka 1998. Ke ramolao wa mathomo wa mosadi wa Tuvalu.

O ile a kgethwa bjalo ka Ramolaopharephare wa Mošomo wa Tuvalu ka 2006. Ka 2008, Apinelu e bile mosadi wa mathomo yo a kgethilwego bjalo ka Ramolaopharephare wa Tuvalu. Ka 2012, o bile Setho sa mathomo sa Khuduthamaga sa mosadi sa Mokgatlo wa Boramolao wa Pacific Borwa (SPLA) le Modulasetulo wa Komiti ya Basadi ya SPLA ka go Molao. 

Gape ke Mopresidente wa Mokgatlo wa Volleyball wa Tuvalu, gomme e be e le molaodi wa sehlopha sa volleyball sa Tuvalu Dipapading tša Pacific Borwa tša 2003. E bile Mopresidente wa Mokgatlo wa Dipapadi wa Tuvalu le Komiti ya Bosetšhaba ya Diolimpiki (TASNOC) go tloga ka 2013 go fihla ka 2015.

## Metswedi
Udon Thani Rajabhat University Stadium

**Udon Thani Rajabhat University Stadium** ke lebala la metshameko kago farologana ko porofensing ya  Udon Thani ko Thailand. Ka nako eno, l

ebala le dirisiwa thata mo metshamekong ya kgwele ya dinao.
Linda Folaumoetu'i

**Linda Simiki Folaumoetu’i** ke ramolao le mohlankedi wa mmuso wa mo-Tonga. Go tloga ka 2019 o somile bjalo ka Ramolao Mogolo wa Tonga, gomme ke mosadi wa mathomo yo a kilego a soma karolong yeo.

Folaumoetu’i o rutegile Yunibesithing ya Auckland, Yunibesithing ya Pacific Borwa le Yunibesithing ya Melbourne. O somile bjalo ka mohlankedi wa molao wa Lefapha la Molao la Crown la Tonga go tloga ka 1993. Ka Sedimonthole 2006 o ile a kgethwa go ba Ramolao-mogolo wa Tonga. Bjalo ka Ramolao-Kakaretso, o be a ikarabela ka go sekiswa mo go sa atlegago ga maloko a Palamente ao a thekgago temokrasi ka lebaka la meferefere ya Nukuʻalofa ya 2006.

Go tloga ka 2008 go fihla ka 2014 o somile bjalo ka moeletsi wa ditsheko go Thomo ya Thuso ya Selete go ya Dihlakahlakeng tsa Solomon. Ka morago ga go boela Tonga ka 2015 o ile a kgethwa go ba molaodiphethisi yo mogolo wa Kantoro ya Mokhomisenare wa Dikamano tsa Seshaba. Ka 2016 o ile a kgethwa Khomisene ya Dikgetho ya Tonga. Ka Seetebosigo 2017 o ile a kgethwa go Komiti ya Boahlodi ya Lekgotla la Sephiri la Tonga bjalo ka Morena wa Molao..

Ka Mopitlwe 2019 o ile a kgethwa go ba Ramolao-Kakaretso, mosadi wa mathomo go swara maemo a. Bjalo ka Ramolao-Pharephare o ile a nagana go bea ditatofatso tsa bofetogedi kgahlanong le batho bao ba solago lapa la bogosi la Tonga go Facebook, gomme a kopana le Facebook ka ga tshisinyo ya go thibela tirelo go tswa Tonga.

## Metswedi
Gillian Guzman

**Gillian Guzman QC** ke ramolao wa Gibraltarian yo e lego mosadi wa mathomo yo a kgethilwego go ba QC tšhemong yeo. O ikgethile ka ditshekong tsa setshaba le tsa bosenyi gomme kudu o somana le ditokelo tsa botho, dikgobalo tsa motho, ditaba tsa lapa le tsa mosomo.

Guzman o ithutile molao Yunibesithing ya Wales kua Cardiff. O ile a bitswa Gibraltar Bar ka 1994. Ka 2004, ge Boahlodi bja Gibraltar bo be bo swara Simposiamo ya mathomo ya Ditokelo tsa Batho yeo e kilego ya ba Gibraltar, Guzman o ile a kgopelwa go ba modulasetulo wa yona. E be e le motseakarolo wa diphanele ka ga Ditokelo tsa Botho tsa Ngwana, gammogo le ba go swana le Dame Elizabeth Butler Sloss, Mohumagadi Moahlodi Angawa le Nicholas Critelli. O somile gape bjalo ka moeletsi yo monyenyane go Moeletsi yo a Eteletsego Pele wa London le Edward Fitzgerald QC tshekong ye kgolo kudu ya bofora yeo e kilego ya akaretsa Gibraltar. Ka 2006 o ile a ba modulasetulo wa Lekgotla la Diintasteri.Ka ge a somela Hassans, feme ye kgolo ya molao ka Gibraltar, o emetse mohuta wa bareki go akaretšwa Bolaodi bja Maphelo bja Gibraltar ka ga molao le dipelaelo tsa mesomo. Ka Hlakubele 2012 o ile a laletšwa go Moeletsi wa Kgosigadi. Guzman ke mosadi wa mathomo go kgethwa go ba QC ka Gibraltar le mosadi yo monyenyane kudu yo a kilego a kgethwa go ba QC a na le mengwaga ye 29 go ya ka Gibraltar International.

## Metswedi
Hélène Aholou Keke

**Hélène Aholou Keke** ke ramolao le radipolotiki Benin.

## Botshelo jwa gagwe
O be a ithutela molao wa lapa ka mo go kgethegilego gomme a bitswa go ba bareng ka lekga la mathomo kua Paris, Fora. O ile a bitswa bareng ya Cotonou. ka 2008. Ka mengwaga ya go feta ye 20 o somile bjalo ka ramolao wa mmuso wa Benine.

Keke o šomile bjalo ka leloko la Seboka sa Maloko a Palamente sa Benin ka makgotlapeamelaong a yona a bohlano (2007–11) le a botshelela (2011–2015). E be e le mopresidente wa Khomisene ya Seboka sa Melao le Ditokelo tsa Botho ka Dibatsela 2012 ge kotlo ya lehu e be e fedišwa. Keke o ile a rola modiro go tswa go Cowry Forces yeo e busago bakeng sa mokgatlo wa Emerging Benin ka 2015.

O ile a rotosa go se laolege ga dikgetho le boraditaba le balaodi ka Hlakola 2016 pele ga dikgetho tsa mopresidente tsa Benine tsa 2016, go akaretswa le go ngwadiswa ga diteišene tse ntsi tsa dikgetho tse 51 go feta tseo di dumeletswego ke molao. Ka Motsheganong 2016 o ile a kgethwa bjalo ka yo mongwe wa maloko a 30 a Khomisene ya Bosetshaba ya Mpshafatso ya Dipolotiki le Setheo ke Mopresidente yo mofsa, yo a ikemetsego Patrice Talon.

## Metswedi
Guosa

**Teme ya Gousa**, ke teme e kwa tshimologong e tlhamilweng ka go tswakanya dipuo tse dingwe ke Alex Igbineweka ka ngwaga wa 1965. E ne e tlhametswe go kopanya dipuo tse di tlholegileng kwa lefatsheng la Nigeria, go dirisiwa ke mafatshe a a kwa bophirima jwa Aforika.
Marcella Liburd

**Dame Marcella Althea Liburd** GCMG JP [1] (o belegwe ka la 10 Phukwi 1953)[ ke radipolotiki wa Kittitian yo e

lego mmušiši-pharephare wa bohlano wa Saint Kitts le Nevis, o hlanketše go tloga ka 2023. O tlwaeditšwe bjalo ka morutiši gomme ka morago bjalo ka ramolao le ramolao , Liburd e bile mosadi wa mathomo go hlankela e le bobedi Sepikara sa Seboka sa Setšhaba sa Saint Kitts le Nevis le Mmušiši-pharephare. O šomile maemong a go fapafapana a Botona go akaretšwa Tonakgolo ya Mošomo le Modulasetulo wa Kganetšo ya Mokgatlo wa Bašomi. E bile mosadi wa mathomo go šoma bjalo ka Modulasetulo historing ya mokgatlo wa mengwaga ye 81.

## Tiro
thumb|Liburd le King Charles III kwa Buckingham Palace, 5 Motsheganong 2023
Liburd o ne a boa go tswa kwa moseja mme a simolola go ruta kwa Basseterre le Cayon High Schools. O ne a boela kwa dithutong tsa gagwe, a bona Bachelor of Law ka 1992 go tswa kwa Norman Manley Law School (NMLS) kwa a tsweleditseng dithuto tsa gagwe teng, a bona Legal Education Certificate go tswa kwa NMLS ka 1994. Morago ga go amogelwa ga ga Liburd jaaka barrister le solicitor wa Eastern Supreme Court ka 1994, o ne a simolola tiro ya sepolotiki. O ne a tlhophiwa jaaka Mokwaledi wa Lekoko la Badiri ka 1997. Ka 2004, o ne a nna Moporesidente wa Kokoano Bosetšhaba, mosadi wa ntlha go dira mo maemong ao mo nageng. Liburd o ne a direla go fitlha ka 2008, fa a ne a itlhagisa jaaka moemedi wa Setlhopha sa Boto ya Motlhophi No. 2, St. Kitts mme a tlhophiwa go nna Leloko la Palamente. Liburd e rulagantse molao o o akaretsang Molao wa Tirisodikgoka ya mo Lapeng le Molao wa Tuelo e e Lekaneng. O ne a direla jaaka Tona ya Boitekanelo, Ditirelo tsa Loago, Tlhabololo ya Setšhaba, Setso le Merero ya Bong, gammogo le go nna Tonakgolo ya Motlhankedi. Ka 2011, Liburd o ne a tlhagisiwa mo pontshong e e neng e rotloediwa ke mafapha a a farologaneng a Puso ya Saint Kitts le Nevis go tlhagisa diphitlhelelo tsa basadi ba ba itsegeng.
Laeborari ya Randburg

**Laeborari ya Randburg** ke nngwe ya dilaeborari tsa kgaolo mo toropong ya Johannesburg, Aforika Borwa. Laeborari e direla toropo ya Cosmo City le ditikologo tse di e dikologileng; kenngwe fela laeborari go abelwa mo lefapheng la pharakano ya dikoloi.   &#x5B;**&#x5D;
Ellen Lima Wassu

**Ellen Lima Wassu** ke mokwadi ebile ke motlhalefi go tswa kwa Brazil mo morafeng wa Batho ba Wassu Cocal kwa kgaolong ya Di-Alagoas.

## Botshelo
Lima Wasu o tsholetswe kwa Rio de Janeiro. Go nna le di masters mo go tsa botaki le histori, ka ngwaga wa 2021 o ne a gatisa Ixe ygara voltando pra 'y'kua ka kompone ya kgatiso ya Urutua.  Buka e e gatisitweng ka sepotokisi le Old Tupi, e itebagantse le dikgwetho tse a kileng a di ralala mo botshelong jwa gagwe. Lima  Wasu o ne a bowa gape a nna le seabe mo Volta para tua terra kgatiso ya maboko a a kgatlhanong le kgatelelo le  kgethololo kwa Portugal.  Go tswa ka 2023 o ne dira doctoral degree mo Postcolonial Studies kwa  Unibesithing ya Minho.

## Metswedi
Australia

**Australia** ke naga le kontinente e e kwa Oceania.

Canberra ke motsemoshate mme Sydney ke toropo e kgolo go gaisa; ditoropo tse dingwe tse dikgolo di akaretsa Melbourne, Brisbane, Perth le Adelaide.

Australia e na le diporofense di le thataro (Wales Borwa e Ntšha, Victoria, Queensland, Australia Bophirima, Australia Borwa le Tasmania) le dikgaolo di le pedi (Kgaolo ya Motsemogolo ya Australia le Kgaolo ya Bokone).
thumb|Sydney Opera
thumb|Australia ka AAT
Diphologolo dingwe tse di fitlhelwang kwa Australia di akaretsa di-khankaruu, di-koala, di-emu, di-molomoyapidipidi le tse dingwe tse
thumb|central business district ya Sydney
dintsi.

## Tiriso ya mafoko
Kontinente ya Australia ka dinako tse dingwe e bidiwa Sahul, Australinea, kgotsa Meganesia go e farologanya le naga ya Australia, mme e na le mafelo a lefatshe a a leng mo poleiting ya Australia. Seno se akaretsa Australia, Tasmania, le setlhaketlhake sa New Guinea, se se akaretsang Papua New Guinea le Western New Guinea (Papua le West Papua, diporofense tsa Indonesia).Leina la "Sahul" le tserwe go tswa go Sahul Shelf, e e leng karolo ya continental shelf ya kontinente ya Australia. Lereo la Oceania, kwa tshimologong e ne e le "karolo e kgolo" ya lefatshe ka dingwaga tsa bo1810, le ne la emisediwa mo dinageng tsa puo ya Seesimane ke kgopolo ya Australia jaaka nngwe ya dikontinente tsa lefatshe ka dingwaga tsa bo1950. Pele ga dingwaga tsa bo1950, pele ga go itsege ga thuto ya plate tectonics, Antarctica, Australia le Greenland ka dinako dingwe di ne di tlhalosiwa jaaka dikontinente tsa setlhaketlhake, mme ga go na epe e e neng e rutwa jaaka nngwe ya dikontinente tsa lefatshe mo dinageng tse di buang Seesimane.  Moitseanape wa Scotland John Bartholomew o ne a kwala ka 1873 gore, "Lefatshe le Lesha le bopilwe ke Amerika Bokone, le setlhaketlhake sa Amerika Borwa se se golagantsweng le sone. Dikarolo tseno ka botsone gantsi di bidiwa dikontinente, mme di okeditswe ka tse dingwe, tse di akaretsang setlhaketlhake se segolo sa Australia le tse dingwe tse dintsi mo Lewatleng la Pacific, tse di bidiwang Oceania. Ka jalo go na le dikarolo tse thataro tsa lefatshe -Yuropa, Asia, Afrika, Amerika Bokone, Amerika Borwa le Oceania
Moeng College

**Moeng College** ke sekolo se segolwane sa puso se se kwa Moeng. Go agiwa ga sekolo se go ne ga simolodisiwa ke Tshekedi Khama ka 1947.

## Ditso
Sekolo sa Moeng College Senior Secondary School se kwa motseng o monnyennyane mo Botswana o o bidiwang Moeng o o leng sekgala sa dikhilomithara tse di ka nnang masome a ferabongwe le bferabobedi go tswa kwa Serowe. Sekolo sa Moeng se ne sa thamiwa ke Tshekedi Khama le morafe wa gagwe wa Bangwato ka 1947, leina "Moeng" le tswa mo phataneng e e neng e ratiwa ke rraagwe Tshekedi Khama.

## Metswedi
Lisebelisoa tsa Android

Lisebelisoa tsa Android ke lisebelisoa tsa software tse ntlafalitsoeng bakeng sa sistimi e sebetsang ea Android. Lisebelisoa tsa Android li atisa ho ngoloa ho sebelisoa lipuo tsa lenaneo tse kang Java, Kotlin, C ++ kapa Dart. Lisebelisoa tsa Android li ka khoasolloa mabenkeleng a marang-rang a kang Google Play Store kapa tsa kenngoa ka letsoho ka lifaele tsa APK.

Lisebelisoa tsa Android li fumaneha ka mekhahlelo e fapaneng bakeng sa li-smartphones, matlapa, lioache tse bohlale, lithelevishene tse bohlale, likoloi le lisebelisoa tse ling. Lisebelisoa tsa Android li thusa basebelisi ho ithabisa, ho ithuta, ho buisana, ho eketsa tlhahiso ea bona le ho etsa mesebetsi e meng e mengata.

Ho nts'etsapele lits'ebetso tsa Android, ho hlokahala sehlopha sa lisebelisoa tsa ntlafatso ea software tse bitsoang Android SDK (Software Development Kit). Android SDK e ka sebelisoa le tikoloho e kopaneng ea nts'etsopele (IDE) joalo ka Android Studio.

Android SDK e nolofaletsa baetsi ba lits'ebetso ho sebelisa likarolo le li-API (Application Programming Interface) tsa sethala sa Android, moralo, liteko, lokisa liphoso le ho tsamaisa lits'ebetso. Lisebelisoa tsa Android le tsona li ka tšehetsoa ka lilaeborari tse kang Android Jetpack le lits'ebeletso tse kang Firebase. Lisebelisoa tse ntle ka ho fetisisa tsa tlhahiso ea Android li ka ithutoa ka litokomane tsa molao le lisebelisoa tsa thuto tse fanoeng ke Google.

Lisebelisoa tsa Android li na le basebelisi ba limilione le bahlahisi lefatšeng ka bophara. Lisebelisoa tsa Android ke karolo ea bohlokoa indastering ea lisebelisoa tsa mehala 'me li bapala karolo ea bohlokoa ho tsa theknoloji, thuto, tlhokomelo ea bophelo bo botle, boithabiso, khoebo le likarolo tse ling. Lisebelisoa tsa Android ke karolo e lulang e fetoha le ho nchafatsa, e fana ka menyetla le menyetla e mengata nakong e tlang.
Folaga ya Belgorod

thumb|Folaga ya Belgorod
**Folaga ya Belgorod** ke nngwe ya matshwao a semmuso (mmogo le seaparo sa dibetsa) sa toropo ya Belgorod, mo kgaolong ya Belgorod ya Russian Federation. Folaga eno ke letshwao la kutlwano le tirisanommogo ya baagi ba toropo eno.

Folaga ya ga jaana e ne ya amogelwa ka July 22, 1999 ka tshwetso ya Lekgotla la Toropokgolo ya Belgorod No. 321 mme ya tsenngwa mo go State Heraldic Register ya Russian Federation ka go fiwa nomoro ya ikwadiso ya 978 ka 2002

## Tlhaloso
Folaga ya toropo ya Belgorod (e e dirilweng ka letsela le le pududu le le nang le mola o mosweu kwa tlase) e na le tau e e serolwana e eme ka maoto a yone a kwa morago, e na le ntsu e tshweu e fofa kwa godimo ga yone. Letshwao la motse ono le na le dingwaga tse di fetang 300 le le teng, le simologile ka nako ya puso ya ga Peter yo Mogolo. Mmusimogolo wa Russia o ne a naya baagi ba Belgorod thebe eno e le segopotso sa phenyo ya bone mo go Ba-Sweden kwa Ntweng ya Poltava (1709). Ka 1712, letshwao leno le ne la tlhaga mo folageng ya mophato wa kwa Belgorod o o neng o fentse mmaba, mme ka 1727 le ne la nna letshwao la porofense e e neng e sa tswa go tlhomiwa.

## Motswedi
Noka ya Notwane

**Noka ya Notwane** (kgotsa **Noka ya Ngotwane**) ke noka e e kwa borwabotlhaba jwa Botswana. Dikarolo dingwe tsa tsela ya yone di bopa molelwane wa boditšhabatšhaba le lefatshe la Aforika Borwa. Molomo wa yone o kwa setlhoeng sa Noka ya Limpopo. E na le boatlhamo jwa  dikilometara di le  dikete dile  lesome le borobabobedi le masome a matlhano le boraro.(18,053.)

## Popego
left|thumb|Terena e kgabaganya borogo ko godimo ga noka ya Notwane
Noka ya Notwane e tlhatlogile ka  dikilometara di ka nna lesome le bongwe (6.8 mi) go tswa  ka fa borwa jwa motse wa  Ramotswa, mme e tsamaye jalo e iphaphathile ka molelwane go ya ntlheng ya bokonebotlhaba go tsena mo nokeng ya  Limpopo ka  longitude e e tshwanang le ya Mahalapye. Motswedi wa Notwane o kwa sandveld, kwa ntlheng ya botlhaba ya Sekaka sa Kalahari. E elela ka mashetla kafa  bokonebotlhaba go ralala  lefelo leo  le banni  ba Botswana ba kgobokaneng teng, e feta kwa botlhaba jwa Lobatse, fa gare ga toropo ya Gaborone le motse wa Tlokweng mme go tswa foo e ralale motse wa Mochudi. Kgabagare e kopana le lotshitshi lo lo kafa molemeng la Noka ya Limpopo kwa molelwaneng wa Aforika Borwa, dikilometara di le thataro fela go tswa fa Noka ya Limpopo e kopana le Noka ya Matlabas.&nbsp;

Sego kana kgopu ya Notwane e kgadisiwa ke noka ya Notwane ka sebele, le melatswana ya Taung, Segoditshane, Metsimotlhabe, Metsimaswaane le Nywaane. Melatswana e metona ee etlatsang ke ya Taung, Peleng, Metsimotlhabe le Nywane. Melapo kana dinoka tsotlhe tsedi mo kgopung ya Notwane ketse di kgalang, di elela sebaka se sennye go tswa fela gore pula e nele jang. Dinoka tsa Notwane le Taung dia kgala ka nako ya mariga mme ka ngwaga tsa leuba di kgona go kgala kana go omelela ngwaga otlhe. Dinoka tse di ka dira gore go nne le kgonagalo ya merwalela.

## Metswedi
Noka ya Ramokgwebana

**[[:en:Ramokgwebana_River|Noka ya Ramokgwebana]]**  ke noka e e ralalang bontlha jwa molelwane fa gare ga Botswana le Zimbabwe pele ga e tsena mo Nokeng ya Shashe go tswa kafa molemeng.

## Ditso
Kgaolo ya Tati, e e neng e filwe moeteledipele Levert ke babusi ba Matabele, e ne e le lefelo la ntlha la go batlisisa gauta mo go se jaanong e leng Botswana. E ne e tshwana thata le Kgaolo ya Bokone Botlhaba jwa Botswana, e ne e kgaogantswe ke Ramokgwebana kwa botlhaba le Shashi kwa bophirima. Noka ya Tati, e e elelang fa gare ga noka tse pedi tseno, e tsena mo Nokeng ya Shashe mo e ka nnang dikhilomithara (4miles) fa godingwana fa  Ramokgwebana e tsenang teng mo Shashe.

Go na le molelwane o o kgabaganyang  fa gare ga motse wa Matsiloje kafa Botswana le Warmley kafa Zimbabwe. Mo ngwageng ya  ketepedi (2000), tshireletsego e ne ya okediwa kwa molelwaneng  ka ntlha ya palo e e golang ya bafaladi ba ba seng ka fa molaong ba ba tsenang mo Botswana go tswa kwa Zimbabwe, mme seno se ne sa dira gore bokebekwa bo oketsege. Go ya kwa bokone go na  le molelwane o  mongwe yo o kgabaganyang fa gare ga Plumtree kafa Zimbabwe le Ramokgwebana kafa Botswana.Ka nako ya dipula tse di kwa tlase ka 2010, noka e ne ya kgala. Go ne go na le kgotlhang fa gare ga batho ba ditoropo tse pedi ba ba neng ba lwela  metsi go tswa mo megobeng e e epilweng mo nokeng.

## Dintlha

# White 2004, p.6.
# North East District Council 2003, p.35.
3. Phiri 2010.

## Metswedi
Beata Kasale

**Beata Botlhoko Kasale** (Motsheganong masome mabedi le bone 1961 – Seetebosigo a le lesome le boferabobedi 2018) ene ele mogatisi wa Botswana le mosimolodisi wa pampiri ya dikgang ya The Voice. A na le dingwaga di feta masome a mararo mo go tswa bobega-dikgang, Kasale o ne a simolodisa The Voice, e neng e itsege ka leina la The Francistowner Extra, ka ngwaga wa 1993 ana le Donald Laurence Moore kwa Francistown mme o ne a tlwaelesegile thata ka go bidiwa "mma tsa-metswedi ya dikgang mo Botswana".

## Botshelo
Kasale, o itsegeng thata ka AusB mo go tsa-metswedi ya dikgang, e ne e le mogakolodi wa ditogamaano wa lekgotlana la WAN-IFRA Women in News (WIN) fa le santse le le magorogo-masha, ele mothusa modulasetilo wa Botswana Media Consultative Council ebile gape e le leloko la Media Advisory Council. One gape ele molebeledi wa ditlhopho wa mafatshe a selekane (Commonwealth).  

Fa a eteletse pele pampiri ya The Voice, Kasale o ne a buelelela thata dikgang tsa bong le tekatekano mo dikantorong tsa dikgang tsa Botswana. Ka 2014, kwa World Editors Forum, o ne a kwala a re, "Basadi ba tshwanetse go iponatsa". 

O berekile le makalana a le mantsinyana e le mmaditogamaano-mogolo,  makalana a, a akaretsa  International Media Women’s Foundation (IMWF), African Comprehensive HIV/AIDS Partnership (ACHAP), Commonwealth Secretariat, Commonwealth Press Union, Gender Links, Panos, Open Society Initiative (OSI), OSISA  le AMARC. 

Fa e le molwela ditshwanelo tsa setho, Kasale o ne a kopa puso ya Botswana go atumetsa Basarwa(San people) ba ba neng ba ikgatholositswe mo setshabeng sa Botswana ka kakaretso gore le bone ba kgone go akola meamuso ya lefatshe. Ka jalo ka 2010, tautona wa bone wa lefatshe la Botswana, Sir Seretse Khama Ian Khama, a abela Kasale tlotla ya Presidential Certificate of Honour a lemoga go tsenya letsogo ga gagwe mo tlhabologong ya Botswana ka tsa bobega-dikgang le go emela ditshwanelo tsa setho.

Ka ngwaga wa 2001, o ne a gatisa lokwalo la bananya, le bidiwa The Treasure in the Garden le ba Heinemann kwa ga MmaMosadinyana (UK).

Kasale o tlhokafetse ka makuku a letsatsi la Seetebosigo a le lesome le boferabobedi ka ngwaga wa 2018 morago ga go lwala bolwetse ja Sukiri ka lebaka le le leele kwa Bokamoso Private Hospital a le dingwaga di le masome a matlhano le bosupa.

Ngwaga morago ga fa a tlhokafala, ka ngwaga wa 2019, ba Y-Care Charitable Trust-mokgatlho wa bopelotlhomogi o a neng a o tshegetsa ka botswapelo- ba tlotla mmega-dikgang le mothusi yo wa batho ka go simolodisa Marokolwane 20 km Charity Walk ele mogwanto wa ngwaga le ngwaga, o baakodi ba one ba akaretsang, ga reng ga ba bangwe, motlobo wa dibuka wa sekolo se sebotlana sa Rasesa le Autism Botswana. 

## Metswedi
Barbara Gemma Mogae

thumb|Barbara Mogae
 

**Barbara Gemma Mogae** ke mohumagadi wa pele wa tautona wa Botswana  e  bong rre Festus Mogae go simolola ka ngwaga wa 1998  go felela ka ngwaga wa 2008..

## Botshelo
Mogae o tshotswe e le **Barbara Gemma Modise**. O nyalane le mogatse, Festus Mogae, ka ngwaga wa 1967. Banyalani ba ba na le bana ba basetsana ba le bararo ba ba tshotsweng mo dingwageng tsa 1969 le 1987 e leng Nametso, Chedza le Boikaego.

Ka 29 Lwetse 2016 Mogae o ne a tlotliwa ka Golden Jubilee Presidential Order of Honour Award ke Moporesidente Ian Khama jaaka mongwe wa "Builders of Botswana". Ba bangwe ba ba amogetseng tlotlo e ne e le monna wa gagwe, Festus Mogae; tlotlo ya morago ga loso ya basadi ba pele ba pele Ruth Williams Khama le Gladys Olebile Masire; Moporesitente wa maloba wa maloba Seretse Khama, Moporesitente wa maloba Quett Masire; le maloko a le 28 a Palamente ya ntlha ya morago ga boipuso.
Mapaseka Koetle

**[[:en:Mapaseka_Koetle|Mapaseka Koetle]]**(a tshotswe 23 Mopitlo 1989) ke mo Aforika Borwa wa modiragatsi, mmakgwebo le morutuntshi  mo maranyaneng. Oitsagale ka karolo ea e tshamekang ya Dintle Nyathi mo motshamekong wa thelebishini wa ''Scandal''.  Ka  ngwaga wa 2018 ene ele mongwe wa banana baba tlhageletseng mo maineng a ''Forbes Africa'' baba kafa tlase ga dingwaga tsedi masome a mararo.

## Botshelo jwa pele le dithutego
Koetle o tshotswe abo a golela kwa Bloemfontein kwa kgaolong ya Free State. O simolotse dithuto tsa gagwe tse di kgolwane kwa AFDA mme a feleletsa kwa City Varsity.

Ene le monna wa gagwe bane ba bula marekisetso a dijo tse di apeilweng kwa  seteichaneng sa Sandton Gautrain aa bidiwang Gorge Grab n Go Café mo Johannesburg.

O abela basetsanyana ditlamelo tsa itshireletso tsa malatsi a bomme( sanitary pads) mme ebile o ruta mo maranyaneng ka maitemogelo a gagwe jaaka mme kana motsadi le go ruta ka sengwe le sengwe fela se se amanang le go nna motsadi wa mme.

## Dibaesekopo

## Botshelo jwa gagwe
O tsene mo nyalong le rre Nelson Nyokong mme ebile ba segofaditswe ka ngwana wa mosetsanyana ebong Nema. Ba bega dikgang baile ba bega fa Koetle a kgaogane le monna wa gagwe Nelson Nyokong.

## Metswedi
Lone Gaofetoge

**Lone Gaofetoge**( a tshotswe 16 Phukwi 2001) ke motshameki  wa kgwele ya dinao wa motswana yoo tshamekang jaaka motshameka morago mo setlhopheng sa Geronah le mo setlhopheng Botswana sa sechaba sa bo mme.

Ka ngwaga wa 2015, Gaofetoge o tshamikile ele la ntlha mo setlhopheng sa  Wonder Girls ale dingwaga di le lesome le bone, a tsena mo karolong ya bobedi fa go tswa yo mongwe mo motshamekong kgatlhanong le setlhopha sa Makufa mme a nosa dinno di le tharo tsa ketapele ba bowa kwa morago go fenya motshameko. O tshameketse setlhopha sa Girona ka ngwaga wa 2016 mme morago a tsena mo tumalanong le setlhopha sa Zambia sa Lusaka Dynamos.

## Metswedi


## Magokaganyi aa kwa Ntle

* Lone Gaofetoge on Facebook
* Lone Gaofetoge at Global Sports Archive 
* Lone Gaofetoge at Soccerway
Dikeledi Moropane

**[[:en:Dikeledi_Moropane|Dikeledi Moropane]]**( a tshotswe 12 Mopitlo 1976) ke motabogi wa mo Aforika Borwa wa mabelo a makhutshwane yo o tlogetseng, mme ane a itsege ka go taboga lebelo la dimmithara tse di makgolo a mane(400m).

Kgaisano ya gagwe ee kwa godimo ke fa a gaisana mo mabelong a bommampudi jwa mafatshefatshe ka 2001(2001 World Championships) a gaisana mo lebelong la dimmithara di le lekgolo (100m) lefa ntswa ane aseka a fitlhelela makgaolakgang.

Ka ngwaga wa 1999 mo dikgaisanong tsa Aforika (All Africa Games) o gaisane mo lebelong la dimmithara tse di lekgolo(100m) fa mo lebelong la neeletsano, batho bale bane dimmithara dile lekgolo mongwe le mongwe (4×100m relay) Aforika Borwa e ile ya fetsa  mo maemong a bone. Ka ngwaga wa 2003 mo dikgaisanong tsa Aforika o gaisane gape  mo lebelong la dimmithara tse di lekgolo mme a gapa sejana sa boronse(bronze) mo lebelong la neeletsano, batho bale bane dimmithara dile lekgolo mongwe le mongwe (4×100m relay). Fa ko mabelong a bommampudi jwa Aforika ka ngwaga wa 2004 a gaisane mo lebelong la dimmithara tse di lekgolo mme a gapa sejana sa selefera(silver) mo lebelong la neeletsano batho bale bane dimmithara dile lekgolo mongwe le mongwe (4×100m relay). Nako ya gagwe ee ko godimo ke  metsetso ele lesome le bongwe le metsotswana ele masome a mararo le boferabobedi (11:38 seconds) kwa Pretoria ka kgwedi ya Tlhakole ngwaga wa 2000.

## Metswedi
SADiLaR

**SADiLaR** (Setheo sa Aforika borwa sa metswedi ya puo ya digithale),ke letsholo le le tshegediwang ke Lefapha la Saense le Tlhabololo go tlhama le go tsamaisa didirisiwa tsa digithale le software e e tshegetsang patlisiso le tlhabololo ya didirisiwa tša puo ya digithale mo Aforika Borwa.

## Hisitori
Setheo se, se simolotswe ka ngwaga wa 2016, mme se tshwaretswe kwa Yunibesithing ya Bokone-Bophirima,  Setheo se se ikaeletse go tlamela ka lefelo la didirisiwa le le kgontshang, le dirang, le laolang le go anamisa dipatlisiso tsa dijithale tse di amanang le dipuo tsotlhe tsa semmuso tsa Aforika Borwa.  E dira jaaka lefelo la go nna le di-node di le mmalwa, go akaretsa diyunibesithi tse dingwe, ditheo tsa patlisiso le diakhaefe tsa setšhaba.

## Di-node
Di-node tse di golagangwang le SADiLaR di akaretsa;

* CSIR (Setlhopha sa dipatlisiso sa HLT) 
* Setheo sa Ditirelo tsa Tlhabololo le Tlhatlhobo ya Dipuo (ICELDA)
* Lefelo la thekenoloji ya mokwalo (Centre for Text Technology) 
* Yunebesithi ya Stellenbosch (Tlhabololo ya puo ya bana) 
* Yunibesithi ya Pretoria (Lefapha la dipuo tsa se Aforika) 
* Yunibesithi ya Aforika Borwa (Lefapha la dipuo tsa se Aforika) 

## Tirisanommogo
Setheo se, se na le seabe mo tirisanong magareng ga Wikipedia le Pan South African Language Board. Mmogo ba simolotse porojeke ya SWiP kwa Yunibesithing ya Aforika Borwa ka Lwetse 2023. SWiP e buelela tekatekano gareng ga dipuo tsotlhe tsa selegae le go rotloetsa ditšhaba tsa dipuo mo Aforika Borwa go bonala thata mo Wikipedia le go tsenya tshedimosetso ka puo ya bone.

## Ditshupiso
Kakanyo ya Phetogo

right|thumb|Batho ba ba dirang kakanyo ya ya phetogo mo kokoanong
Theory of Change (**ToC**) ke mokgwa wa go rulaganya , go nna le seabe, tsamaiso e e fetofetogang, le tekanyetso e dirisiwang mo dikhampaning, mo ditirong tsa bopelotlhomogi, tse di sa diring poelo, tlhabololo ya boditšhabatšhaba, dipatlisiso, le mafapha a puso go rotloetsa Phetogo ya loago. Kakanyo ya phetogo ya thulaganyo ya loago e tlhalosa maikaelelo a yone a nako e telele mme morago ga moo e be e dira mmapa go ya kwa morago go bona maemo a tlhokegang pele ya foo.
Letsatsi la Boditšhabatšhaba la loleme lwa ga Mmè

**Letsatsi la Boditšhabatšhaba la loleme lwa ga Mmè** ke Moletlo wa ngwaga le ngwaga wa lefatshe lotlhe o o tshwarwang ka 21 Tlhakole go rotloetsa temogo ya dipuo le ditso tse di farologaneng le go rotloetsa dipuo di le dintsi. E ne ya itsisiwe la ntlha semmuso ke UNESCO ka 17 Ngwanatsele ka ngwaga wa 1999, mme ya amogelwa semmuso ke Kokoanokakaretso ya Ditšhaba Tse di Kopaneng ka go amogelwa ga tshwetso ya ditshaUN 56/262 ka ngwaga wa 2002. 

Letsatsi  la loleme lwa ga Mmè ke karolo ya maitlhomo a magolo "go rotloetsa go bolokiwa le go sirelediwa ga dipuo tsotlhe tse di dirisiwang ke batho ba lefatshe" jaaka di amogetswe ke Kokoanokakaretso ya UN ka 16 Motsheganong 2007 mo maitekong a UN 61/266, a gape a tlhomileng 2008 jaaka Ngwaga wa Boditšhabatšhaba wa Dipuo.Kgopolo ya go keteka Letsatsi la Boditšhabatšhaba la loleme lwa ga Mmè e ne e le maitlhomo a kwa lefatsheng la Bangladesh.
Sekole se segolwane sa Rainbow

'''Rainbow ke sekole se segolwane''' sese ikemetseng ka nosi mme ebile  se akaretsa bana botlhe ba basimane le basetsanyana ba ditumelo tsedi farologaneng mo toropong ya Gaborone, Botswana. Sekole se se butswe ka ngwaga wa 1998 mme go tsena mophato wa bana baba  kwa tlase, baba fa gare le ba batona.

## Ditso
Sekole se simologile ka ngwaga wa 1997 ka mophato o le mongwe fela wa baithuti ba ba kwa tlase, mme yare ka 1998 ga bulelwa baithuti ba mophato o kwa godimo. Kwa tshimologong sekole se se ne se kgona go tsaa  baithuti ba le masome a supa le botlhano fela le barutabana  ba supa.Mme mo bogompienong sekole se se na le  baithuti ba feta makgolo a marataro  le badiri ba feta masome a matlhano.

## Dingangisano ka go beola moriri
Ka ngwaga wa 2017 sekole se kile sa baka tlhatlharuane ka go kwalela batsadi ba bana ba mmala wa sebilo mokwalo ba supa fa moriri o motona(afro) osa letlelelwe mme morago sekole sa kgaphela kgang e ntle morago ga tsereganyo ya modiragatsi rre Donald Molosi.

## Metswedi


## Magokaganyi aa kwa Ntle
Official website
Pretoria Sotho

**Puo ya Pretoria**, kgotsa **Pretoria Sotho** (e bidiwa  ke batho ba ba e buang), ke puo e e dirisiwang mo ditoropong tsa Pretoria le Tshwane mo Afrika Borwa. Ke motswako wa Sepedi-Tswana le ditlhotlheletso tsa Tsotsitaal, Se-Afrikaans le dipuo tse dingwe tsa Bantu tsa kgaolo eo. E buiwa ke bontsi jwa baagi ba bantsho ba dingwaga tsotlhe le maemo a thuto kwa Tshwane. Le fa e dirisiwa thata mo maemong a sa tlwaelwang, gape e dirisiwa mo dikolong le mo ditiragalong tsa sepolotiki tse mo go tsone batho ba buang dipuo tse di farologaneng. Setswana se se tlwaelegileng le Sesotho sa Leboa ga di dirisiwe thata mo dikolong ntle le mo dithutong tsa Setswana le Sesotho sa Leboa. Puo ya Pretoria Taal (kgotsa Sepitori) e tlhaloganngwa le Setswana le Sesotho sa Leboa.

Ke puo e e nonofileng e bile e kgona go fetofetoga fa nako e ntse e tsamaya. Mafoko a a jaaka stelle, stocko le *wadijaja* ke megopolo e mesha e e dirisiwang mme e ne e seyo mo dingwageng tse di lesome tse di fetileng. Selo se sengwe se se kgatlhang ke gore dikarolo tse di farologaneng tsa toropo ya Tshwane di na le mefuta e e farologaneng ya puo. Mafelo a Garankuwa, Mabopane le Hammanskraal, a a tletseng ka batho ba ba buang Setswana, a bua puo e e amanang thata le Setswana. Mafelo a Soshanguve, Mamelodi le Atteridgeville a tletse ka Sepedi - Dibui, mme ba bua mofuta o o amanang thata le Sepedi ka jalo go dirisiwa mafoko a a jaaka: Bolela kgotsa Nyaka mo boemong jwa Bua kgotsa Batla mo setswaneng. SoShaNguVe e sale e le e e  farologaneng thata jaaka leina le kaya  SOtho (Setswana le Sepedi) SHAngan (Tsonga) Nguni le Venda.

Batho ba kwa mafelong a Garankuwa le Mabopane ba ne ba tla re 'Keya ko nna' go raya 'Ke ya gae'. Baagi ba Mamelodi le Atteridgeville ka sekai ba ka re, 'Ke ya jarateng' le bone ba ka dirisa 'keya ko nna'. Fa baagi ba Soshanguve ka sekai ba ka re 'keya jointeng kgotsa Chou dladleng'
Michelle Abueng

**Michelle Abueng**( a tshotswe 6 Motsheganong 2001) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa motswana yo o tshamekang jaaka monosa dinno mo setlhopheng sa Zambia sa Yasa le sa Botswana sa sechaba sa bomme 

One a kgatlha setlhopha sa Zambia sa  Yasa Queens ya go iponna phatlha fa bane ba tshameka le Zambia mo metshamekong ya bomme ya  mafatshe a Aforika ya makgarejwana aa kwa tlase ga dingwaga tse di lesome le bosupa ka ngwaga wa 2018. Lefa gontse jalo  bane ba seka ba tsena mo tumalanong epe le ene ka nako eo ka dingwaga tsa gagwe dine disa letle go fitlhela ba tsena mo ditumalanong ka ngwaga wa 2019. 

O nositse dinno tse tlhano kgatlhanong le Namibia kwa dikgaisanong tsa go ipatlela phatlha tsa mafatshe tsa bomme tsa makgarejwana aa dingwaga di kwa tlase ga masome a mabedi ka ngwaga wa 2020.

O gaisane ele lantlha mo setlhopheng se setona sa bomme sa sechaba ka ngwaga wa 2019 mo dikgaisanong tsa  bommampudi tsa COSAFA kgwedi ya Phatwe e rogwa ngwaga wa 2019 mme a nosa nno  eo ebile eneng ele ya phenyo kgatlhanong le Namibia

## Botshelo jwa ntlha le thuto
Michelle Abueng o tshotswe ka di 6 Motsheganong 2001 mo Botswana.O goletse mo kgaolong ya Selibe Phikwe, bogolosegolo mo tikologong e e bidiwang Distance ka lorato, kwa a godisitsweng ke nkokoagwe teng. A ineetse mo tikologong e e ratang kgwele ya dinao bogolo jang mo basimaneng ba mo tikologong ya gaabo, O ne a ganetsa ditsholofelo tsa bong tsa setso mme a tsenelela mo motshamekong go tloga a sa le monnye. Ka dingwaga di le 16, fa a ne a ipaakanyetsa dikgaisano tsa go tlhopha tsa Sejana sa Lefatshe sa Basadi sa Aforika sa U-17 kgatlhanong le Aforika Borwa ka 2017, o ne a gobala thata fa a ne a ikatisa. Le fa kwa tshimologong bakatisi ba gagwe ba ne ba tshaba gore e ka fedisa tiro ya gagwe e e neng e simolola, o ne a fola ka tsela e e gakgamatsang mme, mo dikgweding di le thataro, a amogela pitso ya gagwe ya ntlha go tsenela setlhopha sa bosetšhaba sa Botswana sa U-17. O tsene Jarmy Christian Academy kwa Zambia, kwa a neng a le mo Mophatong wa bo 12 ka dingwaga tsa gagwe tsa ntlha jaaka motshameki wa kgwele ya dinao wa seporofešenale a bontsha boineelo jwa gagwe jo bo nonofileng jwa go lekalekanya thuto le metshameko.

## Metswedi


## Magokaganyi aa kwa Ntle

* Michelle Abueng at Soccerway
* Michelle Abueng on Facebook
Maitumelo Sedilame Boseja

**Maitumelo Sedilame Boseja**( a tshotswe 1 Sedimonthole 1997)yoo o bitswang kana a bokiwang gotwe **Tsontso**, ke  motshameki wa kgwele ya dinao wa motswana yo o tshamekang jaaka motshwara dinno wa setlhopha sa Aforika Borwa sa Mamelodi Sundowns sa bomme( Mamelodi Sundowns Ladies FC) le setlhopha sa Botswana sa bomme sa sechaba.

## Botshelo Pele
Boseja o tsholetswe kwa motseng wa Tutume mo kgaolong ya legare mo Botswana.

## Ditlhopha tsea di diretseng

## '''Township Rollers'''
Ka ngwaga wa 2015, Boseja o simolotse go tshameka mo setlhopheng sa bomme a tshameka mo Township Rollers.

## '''Double Action'''
Ka ngwaga wa 2017 o ile a tsena mo tumalanong le setlhopha sa bomme sa Double Action.

## '''Bloemfontein Celtic Ladies'''
Morago fela gago tshameka motshameko ole esi wa setlha sa metshameko le Double Action , setlhopha sa Aforika Borwa sa bomme sa Bloemfontein Celtic se ne sa tsena mo tumalanong ya ngwaga tse tharo le Boseja. Mo setlheng sa gagwe  sa ntlha le setlhopha, Celtic eile ya gapa  bommampudi jwa kgaolo ya Free State jwa kgwele ya dinao ya bo mme. Ba be gape ba fenya bommampudi jwa Sasol National League, Boseja e nna ene motshwara dinno yoo o gaisitseng wa kgaisano eo. Boseja o kgaogane le setlhopha sa Celtic ka kgwedi ya Seetebosigo ngwaga wa 2020.

## '''Mamelodi Sundowns Ladies'''
Ka kgwedi ya Motsheganong ngwaga wa 2001, one a tsena mo tumalanong le setlhopha sa bomme sa Mamelodi Sundowns seo se mo  legatong le legolwane la Lekgotla le le laolang metshameko la Aforika Borwa. Ka kgwedi ya Phukwi oile a bona kgobalo ya lengole  ka nako ya ikatiso. Kgobalo e eile ya mo paledisa go thusa Sundowns go gapa bommampudi jwa CAF Women’s Champions League , mme lefa gontse jalo oile amogela seetsele sa phenyo fela ka ene ele motshameki yo o kwadisitsweng kafa se molaong go tshameka mo dikgaisanong tse.

## Seabe mo setlhopheng sa sechaba
Ka ngwaga wa 2012 Boseja one a akarediwa mo  setlhopheng sa bomme sa Botswana sa kgwele ya dinao ya makgarejwana aa dingwaga tse di kafa tlase ga lesome le bosupa (Botswana Women’s  national under 17 football team). Ka ngwaga wa 2015, Boseja one a emetse Botswana go iponela phatlha mo metshamekong  ya mafatshe  ya kgwele ya dinao ya bomme ya makgarejwana aa kwa tlase ga dingwaga tse di masome a mabedi a  ngwaga wa 2016, faba be ba latlhegelwa ka kakaretso ka dinno di ferabongwe go ele nngwe  mo magatong ale mabedi kgatlhanong le  Aforika Borwa. Ka kgwedi ya Motsheganong, ngwaga wa 2021 Boseja o tlhageletse makgetho a le masome a mabedi le bongwe  mo setlhopheng sa  sechaba sa Botswana.

## Dietsele
**Bloemfontein Celtic Ladies**

Sejana sa bommampudi  sa Sasol ka ngwaga wa 2017( Sasol League National  Championships,2017.

### Mamelodi Sundowns Ladies[edit source]

* SAFA Women's League: 2021, 2022, 2023
* CAF Women's Champions League: 2021, 2023; runner-up: 2022
* COSAFA Women's Champions League: 2021, 2023; runner-up 2022

**Individual**

* Sasol National League Championship: Goal Keeper of the Tournament

## Metswedi


## Magokaganyi aa kwa Ntle
Sedilame Boseja at Soccerway
Mala Mogodu

thumb|MALA
**Mogodu** ke dijo tsa kwa borwa jwa Afrika. Mogodu ke motswako wa serobe le mala a a segilweng a a dirisiwang jaaka sejo se se gadikilweng gantsi se na le bogobe kgotsa dumpling e e bolelo. Mala (ka Setswana/Sotho) ke karolo e e kwa teng, gantsi e le ya phologolo e e amusang jaaka kgomo kgotsa nku.

## Bona gape
 

* Lenaane la dikgapetla

## Ditshupiso
Tsodilo

**Dithaba tsa Tsodilo** (Tswana; Lefelo la Tsodilo) ke mafelo a ditso a mafatshefatshe UNESCO (WHS), ye e akaretsang ditshwaqntso mo matlapeng, bonno mo matlapeng, matlapa a a phutlhameng le magaga mo borwa jwa Aferika.  UNESCO e abelela fa go gona le ditshwantso mo matlapeng do feta dikete di le nne le makgolo a matlhano mo lefelong le. 

## Metswedi
Phenyo Butale

**Rre Phenyo Butale** ke  mopolotike wa Motswana. O ne a dira e le leloko la palamente ya Botswana go fitlha ngwaga wa 2019 a le mo mokgatlhong wa sepolotiki wa Alliance for Progressives-AP.O ne gape a le setsibi sa puisano, mogasi, mofuputsi le thuto.

## Tsa Pereko
Rre Butale o ntse MP mo palamenteng ya Botswana ka 2014.O ne nna pele a tsenelela dikgang tsa botho.Pele fa a tsenelela sepolotiki, Rre Butale o dirile mo sechaba sa sechaba e le motsamaisi wa lefatshe bakeng sa dikgang tsa setheo sa Afrika Borwa-Kgaolo ya Botswana le morago a nna mookamedi wa kgololesego ya go bua setheo mo Johannesburg.O tshwere PhD E tswang kwa madikolo wa Stellenbosh.

## Botshelo jwa gagwe
Rre Butale o nyetse mme o nna mo Botswana.

## Metswedi
Ngamiland

**Kgaolo ya Ngamiland**

**Ngamiland** ke nngwe ya dikgaolo tsa tsamaiso ya maemo a ntlha a Botswana. Go bala batho le mabaka a tsamaiso Ngamiland o kgaogantswe ka Botlhaba jwa Ngamiland, Botlhabatsatsi jwa Ngamiland le Ngmiland Delta (Okavango). E e laolwang ke motlhankedi o kgaolo, ba ba tlhopilweng ke puso ya lefatshe, mme go tlhopilwe **Khansele ya Bokonebophrima**. Ditsamaiso tsa kgaolo ya Ngamiland di tshwarelwa mo motseng wa Maun.

Mme yare ka ngwaga wa 2011, palo yotlhe ya felo ene ele 175,631 go bapisiwa le ngwaga wa 2001 ka tseo ene ele 142,970. Kgolo ya baagi mo tsamao ya nako ene ele 2.08. Palo yotlhe ya babereki ene ele 32,471, borre bale 16,852 le bomme bale 15,621, mme bontsi jwa bone ele ba ba naleng seabe mo temo thuo.

Maun, Tsodilo Hills, Moremi Game Reserve,  Gchwihaba (Drotsky's) Caves, Aha Hills (e mo legoreng la Namibia), Nhabe Museum e fitlhelwang mo Maun, le Maun Educational Park ke dingwe tse di kgolo thata tse di tsisang bajanala mo dikgalo tsa Ngamiland.

## Ditso

## Metswedi
Chobe District

**Kgaolo ya Chobe**

Kgaolo ya Chobe ke kgaolo emo bokone jwa Botswana, ofisi digolo tsa teng dimo Kasane. Ka ngwaga wa 2001 ene ya kopana le Ngamiland, ngwaga wa 2006 dirisana le Ngamiland emo kgaolong ya Bokone-Bophirima. Chobe National Park emo kgaolong ya Chobe. ka 2011, baagi ba kgaolo bane bale masome a mararo fago farologangwa le ngwaga wa 2001 baagi bale lesome le bofera bobedi. Kgolo ya baagi mo ngwageng tse lesome ene ele bobedi phesente. Babereki mo kgaolong bane bale makgolo a lesome le bobedi, masome a borataro ebong borre masome a matlhano ebong bomme, bontsi ba bone ba direla mo maphateng a puso.

Kasane le Chobe National Park, ke mafelo a bonni jwa diphologolo a matona mo lefatsheng, ken dikgaolo tsedi ngokang bajanala ba bantsi. Chobe National Park gape ena le ditlou tsedi ntsi  mo Aforika. Kgaolo e irisa molelwane le lefatshe la Namibia ga mmogo lela Zambia mo bokoni, Zimbabwe mo Botlhabatsatsi, le melelwane yadi kgaolo mo kgaolong ya bokoni botlhabatsatsi jwa lefatshe.

Kgaolo e dirilwe ka ma gae ale boroba bongwe, e leng Kasane, Kachikau, Kazungula, Kavimba, Lesoma, mabele/Muchinje, Parakarungu, Pandamatenga le Satau. Kasane emo kgaolo ya sesha.

## Lefatshe
Kasane, ChobeNationalPark, Seboba Water Rapids, Pandamatenga Farms, Lesoma Memorial Monument, Kasane Hot Springs le Noka ya Chobe ke mafelo  ngokang bajanala ka dinomoro tse dintsi mo kgaolong.

## Metswedi