open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amogelang Motau

**Amogelang Masego Motau** (yo o bonweng ka Tlhakole a tlhola malatsi a le masome mabedi le bosupa 1997) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa seporofešenale wa Aforika Borwa yo o tshamekang fa gare wa setlhopha sa Liga MX Femenil sa Club Tijuana le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa.

O ne a le karolo ya setlhopha sa Banyana Banyana fa se ne se gapa sekgele sa sone sa ntlha sa kontinente kwa Sejaneng sa Ditšhabatšhaba sa Basadi sa Aforika sa 2022.

Motau o ne a le mokapotene wa Yunibesithi ya Kapa Bophirima fa e ne e nna yunibesithi ya ntlha go fenya Liki ya Basadi ya COSAFA le go iponna phatlha kwa Liking ya Basadi ya CAF ka 2024. O ne a bidiwa mo kgatong ya setlhopha sa XI e e gaisang kwa Liking ya Basadi ya Ditshimega ya CAF ya 2024.

O ne a bidiwa Motshameki wa Setlha wa 2024 wa Liki ya Basadi ya SAFA.

## Botshelo jwa gagwe
Ka Moranang 2023, o ne a aloga kwa Yunibesithing ya Kapa Bophirima ka dikirii ya Bachelor ya Tsamaiso.

## Tiro ya setlhopha

### University of the Western Cape
O ne a le mokapotene wa setlhopha sa 2016 se se fentseng sekgele sa USSA, Liki ya Basadi ya Sasol ya Kapa Bophirima, Sejana sa Coke sa Kapa Bophirima, mme e ne e le wa bobedi mo sejaneng sa Kgwele ya Dinao sa Basadi sa Varsity.[7]

### Oral Roberts Golden Eagles
Ka 2017, o ne a tsenela Yunibesithi ya Oral Roberts kwa Oklahoma mme a bidiwa mo setlhopheng sa Basha Botlhe sa Liki ya Setlhoa sa 2018.[8][9]

### University of the Western Cape
Ka 2024 o ne a nna mokapotene wa yunibesiti kwa Liking ya Ditshimega ya Basadi ya COSAFA ya 2024 mme gape o ne a tsena mo kgatong ya setlhopha sa XI e e gaisang mo kgaisanong eno.[10][2] O ne a bidiwa mo kgatong ya setlhopha sa XI e e gaisang kwa Liking ya Basadi ya Ditshimega ya CAF ya 2024.[3][4]

O ne a bidiwa Motshameki wa Setlha wa 2024 wa Liki ya Basadi ya SAFA.[5]

### Club Tijuana Femenil
Ka Ferikgong 2025, o ne a fudugela kwa setlhopheng sa basadi sa Liga MX sa Tijuana.[11]

## Tiro ya boditšhabatšhaba
O ne a le mokapotene wa setlhopha sa Basetsana se se neng se latlhegelwa ke Nigeria mo tikologong ya bofelo ya metshameko kwa dikgaisanong tsa go tlhopha tsa Sejana sa Lefatshe sa Basadi sa Aforika sa U-20 sa 2016.[12]

Ka 2016 o ne a tshameka la ntlha mo setlhopheng se segolo kgatlhanong le Egepeto mo motshamekong wa botsalano.[7]

O ne a gaisana le setlhopha sa bosetšhaba sa kgwele ya dinao sa basadi sa Aforika Borwa kwa Sejaneng sa Ditšhaba sa Basadi sa Aforika sa 2022 fa ba ne ba gapa sekgele sa bone sa ntlha sa kontinente.[1][13]

### Dino tsa boditšhabatšhaba

## Metswedi
Noxolo Cesane

**Noxolo Cesane** (yo o tshotsweng ka Phalane a le lesome le motso ka 2000) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Aforika Borwa yo o tshamekang fa gare wa setlhopha sa Liki ya Basadi ya SAFA sa Mamelodi Sundowns Ladies le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa.

O ne a le karolo ya setlhopha sa bosetšhaba fa se ne se gapa sekgele sa sone sa ntlha sa kontinente kwa Sejaneng sa Ditšhabatšhaba sa Basadi sa Aforika sa 2022. Cesane e ne e le karolo ya setlhopha sa Yunibesithi ya Kapa Bophirima fa e ne e nna yunibesithi ya ntlha go fenya Liki ya Basadi ya COSAFA le go iponna phatlha kwa Liking ya Basadi ya CAF. O ne a tlhophiwa mo Best XI ya kgaisanong.

## Botshelo jwa gagwe
Cesane o na le lewelana la mme, e bong Sinoxolo Cesane.

## Botshelo jwa pele
Cesane o tshotswe ka 2000 kwa Motsekapa, Aforika Borwa, mme o goletse kwa Gugulethu. Cesane o godile a tshameka kgwele le basimane pele a tsenelela setlhopha sa basetsana sa Cape Town Roses le lewelana la gagwe Sinoxolo, bobedi jwa bone ba ne ba tlhatlogela kwa setlhopheng se segolo sa setlhopha fa ba le dingwaga di le lesome le bobedi.

## Tiro ya kholetšhe
Cesane o feditse dingwaga di le nne kwa Yunibesithing ya Kapa Bophirima, kwa a neng a tshameka teng mo Liking ya Basadi ya SAFA.

## Tiro ya setlhopha

### Stade de Reims
Morago ga go tsaya karolo mo Sejaneng sa Ditšhaba sa Basadi sa Aforika sa 2022, Cesane o ne a kgatlhegelwa ke tlelapo ya Fora ya Stade de Reims.[7] Ka Lwetse 2022, o ne a saena konteraka ya ngwaga o le mongwe le setlhopha go tshameka mo setlhopheng sa maemo a a kwa godimo sa Fora sa Division 1 Féminine.[9][11]

### Tigres UNAL
Ka Tlhakole 2023, a batla nako e ntsi ya go tshameka, o ne a saenela setlhopha sa Liga MX Femenil sa Tigres.[12][13]

### University of the Western Cape
Ka Phatwe 2024 o ne a le karolo ya setlhopha se se fentseng Liki ya Ditshimega ya Basadi ya COSAFA ya 2024. Cesane o ne a tlhophelwa go tsenela XI e e Gaisang ya Kgato ya Setlhopha mmogo le XI e e Gaisang ya kgaisano ka kakaretso.

### Eastern Flames
Ka Lwetse 2024, o ne a saenela setlhopha sa Eastern Flames sa Liki ya Basadi ya Saudi.

## Tiro ya boditšhabatšhaba
Ka 2019, Cesane o ne a tshamekela setlhopha sa bosetšhaba sa kgwele ya dinao sa basadi sa Aforika Borwa motshameko wa gagwe wa ntlha.[15] Cesane e ne e le karolo ya setlhopha sa Aforikaborwa se se fentseng Sejana sa Ditšhabatšhaba sa Basadi sa Aforika sa 2022.[16]

### Dino tsa boditšhabatšhaba

## Mokgwa wa tshameko
Cesane o dira thata jaaka motshamiki wa bogare mme o itsege ka bokgoni jwa gagwe.

## Tlotla
**University of the Western Cape**

COSAFA Women's Champions League: 2024

**South Africa**

* Women's Africa Cup of Nations: 2022

## Metswedi
Boitumelo Moiloa

**Boitumelo Theodora Moiloa** ke mpolotiki wa kwa Aforika Borwa go tswa kwa Bokone Bophirima o o berekileng jaaka  leloko la khansele ya ditlhabololo tsa selegae go tloga ka Motsheganong 2019 go fitlha ka Motsheganong 2024. O tlhomamisitswe e le leloko la palamente ya kgaolo ka Phatwe 2013. Moiloa ke leloko la phathi ya African National Congress le South African Communist Party.

## Pereko ya gagwe mo sepolotiking
Moiloa o simolotse go nnamolweladitshwanelo tsa sepolotiki ka nako ya fa a santse a tsena sekolo ka dingwaga tsa 1980 le 1990. E ne e le molweladitshwanelo wa African National Congress. Morago o ne a nna leloko la South African Communist Party, a bereka e le motshwara madi wa phathi mo kgaolong ya Dr Ruth Mompatsi. Moiloa o berekile gape mo lekgotleng la ANC la kgaolo. O ne a tlhophiwa go nna mo komiting ya ANC ya kgaolo ka 2011.

Moiloa o ne a tlhomamisiwa e le leloko la kgaolo ya Bokone Bohirima ka Phatwe a le lesome le boraro ngwaga wa 2013, a tlhatlhama Veronica Kekesi. O ne a tlhophiwa sebaka se se tletseng mo ditlhophong tsa kgaolo tsa 2014. Ka Moranang 2018, Moiloa o ne a bua kgatlhanong le moeteledipele Supra Mahumapelo a re a ithole marapo. Morago ga go tlhophiwa gape mo dilthophong tsa kgaolo ka Motsheganong a robabobedi ngwaga wa 2019, moeteledipele Job Mokgoro o ne a mo tlhopha go nna leloko la khansele kgolo ya ditlhabololo tsa selegae ka Motsheganong a le masome mabedi le borobabobedi ngwaga wa 2019. O ne a tlhomamisiwa letsatsi lone leo, a tlhatlhama Fenny Gaolaolwe.

Ka Motsheganong a le masome mararo le motso ngwaga wa 2023, Moiloa le moeteledipele wa lephata la ditlhabololo Relebohile Mofokane ba ne ba seegelwa kwa thoko ka nakwana ba neelwa malatsi a boikhutso a sebaka sa kgwedi mo lephateng. Moiloa o ne a rolwa marapo a lephata la dilthabololo ka Phukwi a le lesome le motso ngwaga wa 2023.

## Metswedi
Sharon Ooja

**Sharon Ooja Nwoke** (née Egwurube; o tshotswe ka kgwedi ya Moranang ele borataro ka ngwaga wa 1991 ), o itsege jaaka Sharon Ooja, ke motshameki wa mo Nigeria. O ne a itsege thata morago ga go tshameka karolo ya "Shalewa" mo motseletseleng wa thelebišene wa Skinny Girl in Transit . 

## Botshelo le thuto
Ooja ke wa lotso lwa Ba-Idoma kwa nageng ya Benue. O tsholetswe kwa Kaduna State. O na le bokgaitsadie ba bararo. O ne a tsena Sekolo sa Dikgosi le Dikgosigadi, kwa Jos, go ithutela thuto ya gagwe ya poraemari. O ne a tsena dikolo tse pedi tsa basetsana tsa secondary  Regina Pacis Secondary School, Garki II, Abuja, le St. Kholetšhe ya Basetsana ya Louis, Jos. Bobedi e ne e le dikolo tse di nang le marobalo.

## Tiro ya botshelo jotlhe
Ooja o simolotse tiro ya gagwe ya go nna motshameki fa a fudugela kwa Lagos ka ngwaga wa 2013. O ne a senola mo potsolotsong le pampiri ya dikgang ya kwa Nigeria, pampiri ya dikgang ya Punch gore o tsene jang mo motshamekong. Go ya ka Ooja, dilo tsotlhe di simolotse fa a ne a le mo sesong sa dinepe tsa lebenkele mme NdaniTV e ne e bega ka ditiro tse di neng di dirwa kwa morago ga ditshwantsho tsa tiro ya go thuntsha. Mo bekeng e e latelang, o ne a lalediwa gore a ye go botsolodiwa mo thulaganyong nngwe ya thelebishene e e neng ya se ka ya direga. Moragonyana fela ga moo, o ne a bidiwa go tshameka karolo e nnye mo thelebisheneng ya motseletsele wa dikgang, Gidi Up. Ooja o ne a tlhagelela gape mo Skinny Girl in Transit, kwa a neng a tshameka karolo ya ga Shalewa.

Ooja ke moithuti yo o alogileng mo go tsa tlhaeletsano go tswa kwa Yunibesithing ya Houdegbe ya Bokone jwa Amerika kwa Benin. O ne a tsamaisa GT Bank's Fashion week red carpet mmogo le Timini Egbuson ka ngwaga wa 2017.

O ne a kwalwa jaaka mosadi yo o tumileng thata wa ngwaga wa 2020[6] le motshameki wa mo Nollywood yo a neng a tshwanetse go lebelela pele ka ngwaga wa 2024.Ooja o ne a le mo gare ga ba bangwe ba le bantsi ba ba neng ba tlhophilwe ke Netflix go emela Nigeria mo lenaneong le le neng le bidiwa "The Bridgeton Affair" kwa Afrika Borwa. O ne a lwala fa a ne a dira filimi ya Glamour Girls.

## Botshelo jwa gagwe
Ooja le Ugo Nwoke ba ne ba ratana dikgwedi tse pedi le halofo pele ba nyalana.Motshameki o ne a itsise ka Mopitlwe 2024 gore o ne a na le moletlo wa lenyalo la poraefete le monna wa gagwe yo a mmitsang "Odogwu silencer". A dikologilwe ke maloko a lelapa, ditsala le badirimmogo, Ooja o nyetse Ugo Nwoke ka kgwedi ya  Seetebosigo 2024. Karolo ya ngwao ya moletlo e ne ya tshwarwa ka kgwedi ya  Seetebosigo ale masome a mavedi le bosupa(27) ka ngwaga wa  2024, fa lenyalo le le sweu lone le ne la tshwarwa ka 29 Seetebosigo 2024.

## Metswedi
Lerato Nxumalo

**Lerato Nxumalo** (o tshotswe ka kgwedi ya  ka Tlhakole ele boferabongwe (9) ka ngwaga wa 1999) ke motshameki wa mo Afrika Borwa, mogasi, mmakgwebo le mmopi wa diteng. O itsege thata ka go tshameka mo mananeong a a itsegeng thata a E.tv soapie opera Durban Gen jaaka Dr Ndabezinhle Luthuli le Scandal! jaaka Phakamile. Ke ene mothei wa blaHoody.

## Botshelo le tiro
Botshelo jwa gagwe jwa pele Nxumalo o belegetswe le go golela kwa Durban, KwaZulu-Natal, mo Afrika Borwa mo lelapeng la setso sa  MaZulu le setso sa  Basotho. O ne a ya kwa Yunibesithing ya Witwatersrand kwa a boneng teng dikirii e e kgethegileng ya Filimi le Thelebišene.  

**Tiro** 

Nxumalo o simolotse tiro ya gagwe ka ngwaga wa 2017 morago ga go tlhagelela mo papatsong ya Edgar's le Aero ka 2019. O ne a simolola go tshameka mo thelebišeneng mo Durban Gen a tshameka karolo ya ga Ngaka Ndabezinhle Luthuli go tloga ka ngwaga wa  2020 go fitlha ka ngwaga wa 2023.O ne a tlhagelela mo 1Magic telenovela Lingashoni jaaka Mpumi Cele. O ne a atolosa tiro ya gagwe ya go tshameka ka ngwaga wa 2023, fa a ne a tshameka karolo e kgolo mo E.tv soapie opera Scandal! jaaka Phakamile. 

Ka ngwaga wa 2024, Nxumalo o ne a tsepamisa mogopolo mo tirong ya gagwe ya go tlhama diteng tsa metswedi ya dikgang mme a ikgaoganya le go tshameka. Ka ngwaga wa 2025, o tshameka karolo e kgolo mo terameng ya mmino wa Mzansi Magic Genesis jaaka Owethu Hlope le go tshameka karolo ya Barbie mo thelebišeneng ya Netflix ya bokebekwa Bad Influencer.  

## Dikgwebo tse dingwe
Ka  kgwedi ya Phukwi ngwaga wa 2025, Nxumalo o ne a simolola letshwao la gagwe la feshene "blaHoody", le le neng le dira ka hoodies tse di iketlileng. Setshwaelo se ne sa tlhotlhelediwa ke boswa jwa gagwe le kgwebo ya inthanete. 

## Tsa bodiragatsi

## Metswedi
Nefisa Mkhabela

**Nefisa Tarisca Mkhabela** (o tshotswe  ka kgwedi ya Moranang e thola botlhano(5) ka ngwaga wa 2001) ke motshameki wa difilimi wa mo Afrika Borwa. O itsege thata ka go tshameka karolo ya Ona Molapo mo e.tv telenovela House of Zwide le Losing Lerato 2 jaaka Lerato. 

## Botshelo jwa gagwe jwa pele
Mkhabela o tshotswe ka kgwedi ya ka Moranang e thola botlhano(5) ka ngwaga wa  2001, kwa Soweto, Johannesburg. O tsene kwa Yunibesithing ya Johannesburg koo a ithutileng Bachelor's of Law morago ga go fetsa matric ya gagwe kwa Greenside High School.

## Tiro
Mkhabela o ne a simolola go tshameka mo thelebišeneng ka go tshameka karolo ya Mbali mo seraleng sa terama sa 1Magic sa Unmarried Wives, a tlhagelela la ntlha mo seraleng sa terama ka ngwaga wa 2018. Ka ngwaga wa 2020, o ne a boeletsa karolo ya gagwe, a supa bokgoni jwa gagwe jaaka motshameki wa sesadi.

Ka ngwaga wa 2021, o ne a tshameka karolo e kgolo mo filiming ya Mzansi Original Movie e e bidiwang Ispaza Sasekhaya. Moragonyana mo ngwageng oo, Nefisa o ne a nna le seabe sa gagwe sa ntlha mo thelebišeneng fa a ne a tshameka jaaka Ona Molapo, motlhami wa feshene yo monnye yo o tsamayang mo lefatsheng la feshene le tsala ya gagwe e kgolo e e tshamekwang ke Shalate Sekhabi, mo thelebišeneng ya House of Zwide.[ Ka ngwaga wa 2024, o ne a tshameka karolo e kgolo jaaka Lerato, mo filiming ya Losing Lerato 2  mme gape a tlhagelela mo soapie Kleva-ish jaaka Mandy.

## Tsa Kgaso

## Dikgele le ditlhopho

## Metswedi
Fenny Gaolaolwe

**Galaletsang Fenny Gaolaolwe**, o o itsegeng ka leina la **Fenny Motladiile**, ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa o o emetseng African National Congress (ANC) kwa lekgotleng la molao la Bokone Bophirima go fitlhelela ka Motsheganong 2019, fa a ne a retelelwa ke go bona tlhopho gape. Ka dingwaga tsa 2014 le 2019, o ne a bereka mo khanseleng ya Bokone Bophirima ka fa tlase ga baeteledipele Supra Mahumapelo le Job Mokgoro: o berekile e le leloko la khansele ya Bokone Bophirima mo tlhabololong ya selegae go tswa ka 2014 go tsena 2016 le 2018 go tsena 2019, a nna mokhanselara wa selegae le bonno go tswa ka 2016 go tsena 2018.

## Pereko mo palamenteng
Gaolaolwe o ne a tlhophiwa go ya palamenteng ya kgaolo ya Bokone Bophirima ka ditlhopho tsa 2009, a le mo maemong a masome mabedi le botlhano mo lenaaneng la ANC, o ne a tlhophiwa gape mo ditlhophong tsa 2014, a le mo maemong a masome mabedi le boraro. Gaolaolwe o ne a tlhomiwa mo khanseleng ya Bokone Bophirima e le mokhanselara wa tlhabololo magae. Moeteledipele Supra Mahumapelo pele o ne a thapile Ontlametse Mochware mo maemong ao, mme Mochware o ne a ithotse marapo ka ntlha ya semolao.

Ka Motsheganong a le malatsi a robabobedi ngwaga wa 2016, Mahumapelo o ne a tswakanya matona, Gaolaolwe a fudusediwa kwa maemong a masha a mokhanselara wa selegae le bonno. O ne a tlhatlhama Collen Maine, o a neng a dule mo maemong ao morago ga go tlhophiwa tautona wa lekgotla la banana la ANC. Fa godimo ga foo, Gaolaolwe o ne a nna mokhanselara wa nakwana wa tlhabololo magae go tswa ka Phukwi 2016 go fitlhelela Phukwi 2017 morago ga go tlhokafala ga ga Kgakgamatso Nkewu.

O ne a nna mo ofising e le mokhanselara wa magae le bonno ka nako ya boeteledipele jwa ga Mahumapelo, le o o tlhatlhameng Mahumapelo ebong Job Mokgoro. Mo tswakanyong ya ga Mokgoro e e itsisitsweng ka Morule a le malatsi a marataro ngwaga wa 2018,o nea busediwa kwa ofising ya gagwe e kgologolo ya tlhabololo magae. One a nna mo ofising eo go fitlhelela ka ditlhopho tsa 2019, fa a ne a nna mo maemong a masome mararo a lenaane la ANC, a retelelwa ke go tlhophiwa gape mo khanseleng

## Metswedi
Makhosazana Xaba

**Makhosazana Xaba** (o o tshotsweng ka Phukwi a le lesome ngwaga wa 1957) ke mmoki wa kwa Aforika Borwa le mokwadi wa dipolelo khutswe. O ithutetse booki, a bereka e le moitseanape wa botsogo jwa bomme kwa makgotleng a a ikemetseng, ga mmogo le go kwala ka bong le botsogo. Ke morutuntshi wa lephata la matshelo a selegae kwa University of Johannesburg.

## Ka Botshelo jwa gagwe
Makhosazana (Khosi) Xaba o tsholetswe kwa Greytown, KwaZulu-Natal, Aforika Borwa, ke Glenrose Nomvula Mbatha le Reuben Benjamin Xaba, e le ngwana wa bobedi mo baneng ba le batlhano. O na le dithuto tsa MA degree tsa go kwala go tswa kwa University of the Witwatersrand (Wits Univesrity) o kwala ka botshelo jwa ga Noni Jabavu.

Xaba o fentse seetsele sa Deon Hofmey sa go kwala ka 2005, ka polelo khutswe ya gagwe e e sa gatisiwang ya "Running". Maboko a gagwe a tlhageletse mo dikgatisong di akaretsa *Timbila,* *Sister Namibia,* *Botsotso,* *South Africa Writing,* *Green Dragon* le *Echoes*, di kwadilwe gape mo *These Hands* ka 2005 le *Toungues of their mothers* ka 2008. Buka ya dipolelo tsa gagwe, *Running and other stories*, e gatisitswe ka 2013, ya fenya seetsele sa Nadine Gordimer South African Literary Awards.

Xaba ke mookamedi wa kgobokanyo ya 2016 ya Like the Untouchable Wind: An anthology of poems, ka botshelo, maitemogelo le dipontsho tsa bomme ba ba ratanang ka bong bo bo tshwanang.

O nnile le seabe mo kgobokanyong ya 2019 ya *New Daughters of Africa,* e baakantswe ke Margaret Busby.

Ka 2022, Xaba o ne a bereka le ba bangwe mo Foundational African Writers, buka ya dipolelo tse di ipelelang dingwaga di le lekgolo ga ga Peter Abrahams, Noni Jabavu, Sibusiso Nyembezi le Es'kia Mphahlele, ba botlhe ba tshoetsweng ka 1919. E ne e tlhalosiwa fa e na le tebelopele ke Carli Coetzee wa Journa; of African Cultural Studies, le morutuntshi Mpalive Msiska o ne a re: ke kgobokanyo  e e kwadilweng ka manontlhotlho, e tsosolosa maemo a bone jo bo botlhokwa mo go kwaleng ga Aforika ba ba ntseng ba seo mo dikwalong tsa Aforika.

Xaba le Athambile Masola, ba simolotse buka ya *Noni Jabavu: A Stranger at Home*, e le kgobokanyo ya dikwalo tsa ga Jabavi tse di gatisitsweng ka 2023.

Ka 2024, puo ya ga Xaba ka se Zulu ya bofelo, *The Wretched of the Earth* ka 1961, e ne ya gatisiwa ke Inkani Books.

## Metswedi
Precious Mudyiwa

**Precious Mudyiwa** (o tshotswe ka kgwedi ya ka Tlhakole e thola bobedi (2)  ka ngwaga wa  1998) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa kwa Zimbabwe yo o tshamekang jaaka modisa kgwele ya dinao wa Black Rhinos Queens FC le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Zimbabwe.

## Tirô ya gagwe mo setlhopheng
Mudyiwa o ne a tshamekela setlhopha sa Zimbabwe Black Rhinos Queens kwa ngwaga wa  2021 CAF Women's Champions League COSAFA Qualifiers koo a neng a bidiwa motlhokomedi wa kgwele ya dinao wa kgaisano le fa a ne a le mofenyi. 

## Tiro ya boditšhabatšhaba
Mudyiwa o ne a tshamekela Zimbabwe kwa maemong a bagolo ka nako ya 2021 COSAFA Women's Championship. 

## Ditlotla
**Club**

**Black Rhino Queens**

* COSAFA Women's Champions League: runner-up: 2021

**Individual**

* 2021 COSAFA Women's Champions League: Best goal keeper

## Metswedi
Ruth Aturo

**Ruth Aturo** (o tshotswe ka kgwedi ya  ka  Phukwi ele lesome la boferabongwe (19) ka ngwaga wa 1995) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa kwa Uganda yo o neng a tshameka jaaka modisa kgwele ya dinao wa setlhopha sa Al Shabab sa kwa Saudi le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa kwa Uganda.

## Tirô ya gagwe mo setlhopheng
Aturo o ne a tshamekela UCU Lady Cardinals kwa Uganda. 

## Tiro ya boditšhabatšhaba
Aturo o ne a tshamekela Uganda kwa maemong a a kwa godimo ka nako ya 2021 COSAFA Women's Championship le 2022 Africa Women Cup of Nations qualification. 

## Metswedi
Ayakha Melithafa

**Ayakha Melithafa** (o o tshotsweng ka 2001 kgotsa 2002) ke molweladitshwanelo tsa tikologo wa kwa Aforika Borwa.

## Botshelo jwa a le mmotlana le thuto
Melithafa o tswa kwa Eerste River, kwa Kapa Bophirima. Ke moithuti wa kwa Centre of Science and Technology kwa Khayelitsha.

## Go lwela ditshwanelo tsa seemo sa loapi
Melithafa e ne e le mongwe wa bana ba ba lesome le borataro ba akaretsa Greta Thunberg,Alexandria Villasenor,Carl Smith le Catarina Lorenzo ba ba neng ba isa ngongora kwa komiting ya United Nations ya ditshwanelo tsa bana, go bo na reteletswe ke go baakanya seemo se se sa iketlang sa loapi.

Melithafa o nnile le seabe gape mo project 90 by 2030 ya YouLead, e le lekgotla la Aforika Borwa le le itlamileng go fokotsa phefo e e sa siamang ka masome a robabongwe mo lekgolong ka ngwaga wa 2030. O ne a thapilwe ke Ruby Sampson ka Mopitlo 2019 go nna bontlha jwa African Climate Alliance Youth Spokesteam, kwa a neng a fiwa tshono ya go dira dipuisano, go tsenelela dikopano le meletlo e mengwe ya seemo sa loapi. O bereka gape e le o o thapang babereki ba African Climate Alliance.

Melithafa o buelela go akarediwa ga mantswe a a farologaneng mo go lweleng ditshwanelo tsa seemo sa loapi.

"Go botlhokwa gore batho ba ba humanegileng le batho ba mmala ba ye megwantong e ka gore ba babalelwa ke phetogo ya seemo sa loapi go gaisa. Go botlhokwa gore ba nne le lefoko, le gore lentswe la bone le dikopo tsa bone di reediwe -- Ayakha Melithafa.

## Metswedi
Daisy Nakaziro

**Daisy Nakaziro** (o tshotswe ka kgwedi ya  Lwetse  masome a mabedi le bobedi (22) ka ngwaga wa (1997) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa kwa Uganda yo o tshamekang jaaka modisa kgwele wa FUFA Women Super League club Kampala Queens FC le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Uganda The Crested Cranes. 

## Tirô ya gagwe mo setlhopheng
Nakaziro o ne a tshamekela Lady Doves kwa Uganda. mme a fenya Women's Super League ya ntlha ka ngwaga wa 2021. Nakaziro o ne a tshamekela Uganda Martyrs Lubaga WFC pele a tsenela Kampala Queens FC ka ngwaga wa 2022.

## Tiro ya boditšhabatšhaba
Nakaziro o ne a tshamekela Uganda kwa maemong a bagolo ka ngwaga wa  2021 COSAFA Women's Championship.

## Metswedi
Mary Moodley

**Mary Moodley** (gape e ne e le **Rakgadi Mary**; 1913 – phalane 23, 1979)e ne e le molwela-mokgatlho wa badiri le molwela-kganetso ya tlhaolele mo Aforika Borwa. Moodley o ne a nna a abelana legae la gagwe mo kgaolong ya batho bantsho ya Motsesetoropo wa Wattville le ba lelapa la gagwe le batho ba ba se nang magae, bantsho le basweu.O ne a le pelotshweu ka madinyana a a neng a na le one mme e ne e le "motsenakereke ka metlha."

Moodley o ne a tshwaragane le Khonkerese ya Mekgatlho ya Badiri ya Aforika Borwa (SACTU), Mokgatlho wa Badiri ba Dijo le Dithini, Khonkerese ya Bosetšhaba ya Aforika (ANC), Mokgatlho wa Basadi ba Aforika Borwa, le leloko le le simolotseng Khonkerese ya Batho ba Mmala ba Aforika Borwa (SACPO).O ne a dira le Mokgatlho wa Badiri ba Dijo le Dithining ka dingwaga tsa bo 1950 kwa East Rand.

Ka 1963, o ne a thibelwa ka fa tlase ga taelo ya Molao wa go Gatelela morafe. Ka ntlha ya go thibelwa ga gagwe, o ne a sa letlelelwe go tsaya karolo mo mekgatlhong ya badiri kgotsa go tsenela dipokano mme o ne a tswaletswe mo kgaolong ya gagwe ya magisetarial kwa Benoni. Ka 1964, o ne a tshwarwa ka fa tlase ga Molao wa Malatsi a le 90.O ne a ntse a thusa batho ba ba neng ba fetogile batshabi go tswa mo Aforika Borwa.Thibelo ya gagwe, e e neng e tshwanetse go tsaya dingwaga di le tlhano e ne e ntšhafadiwa ka metlha mme gore a kgone go ya kwa bookelong, o ne a tshwanelwa ke go kopa tetla go tswa kwa balaoding ba lefelo leo. O tlhokafetse ka phalane 23, 1979.

## Bona gape
Lenaane la batho ba ba tshwanetseng go newa ditaelo tsa thibelo ka fa tlase ga tlhaolele

## Metswedi
Leila Zerrougui

**Leila Zerrougui** (o tshotswe ka ngwaga wa 1956) ke moitseanape wa molao wa Algeria ka ditshwanelo tsa botho le tsamaiso ya bosiamisi. O ntse a direla jaaka Moemedi yo o Kgethegileng wa Mokwaledi Kakaretso wa UN le Tlhogo ya United Nations Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo (MONUSCO)  go tloga ka kgwedi ya  Ferikgong ka ngwaga wa  2018.

## Botshelo le thuto
Zerrougui o tsholetswe kwa Souk Ahras. O ne a aloga kwa L'Ecole Nationale d'Administration (Algiers) ka ngwaga wa 1980. Fa e sale ka ngwaga wa 1993, o ntse a dira ditiro tse di farologaneng tsa borutegi kwa dikolong tsa molao kwa Algeria, mme e ne e le moporofesara wa L'Ecole Supérieure de la Magistrature (Algiers). O kwadile thata ka tsamaiso ya bosiamisi le ditshwanelo tsa botho.

## Tiro
E ne e le Moemedi yo o Kgethegileng wa Mokwaledi Kakaretso wa Bana le Dikgotlhang tsa Sesole go tloga ka kgwedi ya Lwetse ka ngwaga wa 2012 go ya go Motsheganong ngwaga wa 2017. Mo maemong a, o ne a direla jaaka mmueledi yo o ikemetseng go aga kitso le go neela tlotlo mo ditshwanelong le tshireletso ya basimane le basetsana ba ba amilweng ke kgotlhang e e tshwaraganeng.

E ne e le leloko la Setlhopha sa Tiro se se neng se le ka fa tlase ga Khansele ya Ditshwanelo tsa Botho ya Ditšhaba tse di Kopaneng go tloga ka ngwaga wa 2001, mme o ne a direla jaaka Modulasetulo wa Setlhopha sa Tiro-Mmui go tloga ka ngwaga wa 2003 go fitlha ka Motsheganong ngwaga wa 2008. Pele ga se, o ne a na le tiro e telele mo kgotlatshekelo ya Algeria mme ka ngwaga wa 2000, o ne a tlhophiwa go nna mo Kgotlatshekelo Kgolo ya Algeria. 

O ne a direla jaaka moatlhodi wa bana le moatlhodi wa kgotlatshekelo ya ntlha go tloga ka ngwaga wa 1980 go fitlha ka ngwaga wa1986, le jaaka moatlhodi wa kgotlatshekelo ya boikuelo go tloga ka ngwaga wa 1986 go fitlha ka ngwaga a 1997. Go tloga ka mgwaga wa1998 go fitlha ka ngwaga a 2000, o ne a direla jaaka mogakolodi wa semolao wa Kabinete ya Lefapha la Bosiamisi mme go tloga ka ngwaga wa 2000 go fitlha ka ngwaga wa 2008, jaaka mogakolodi wa semolao wa Kabinete ya Moporesitente wa Algeria. O ne gape a dira mo maemong a a farologaneng mo pusong ya Algeria mme e ne e le leloko la Khomišene ya Bosetšhaba ya Algeria ya Diphetogo tsa Tsamaiso ya Boatlhodi. 

Pele a tlhophiwa jaaka moemedi yo o kgethegileng ka ngwaga wa 2012, e ne e le Motlatsa Moemedi yo o kgethegileng wa Mokwaledi Kakaretso le Motlatsa Tlhogo ya United Nations Stabilization Mission mo Democratic Republic of Congo (MONUSCO) koo, go tloga ka ngwaga 2008, a neng a etelela pele maiteko a borongwa mo go maatlafatseng puso ya molao le tshireletso ya baagi. Ka ngwaga wa  2013 o ne a tlhatlhamiwa ke Abdallah Wafy.

O ne a tlhatlhamiwa ke Bintou Keita jaaka tlhogo ya MONUSCO ka ngwaga wa 2021.

## Metswedi
Chafika Meslem

**Chafika Meslem** (o tshotswe ka Phalane a thola bobedi (2) ka ngwaga wa 1934 abo a thokafala ka Phukwi ngwaga wa 2000) e ne e le mmadipolotiki le morutabana wa Algeria. 

## Botshelo jwa gagwe jwa pele
Chafika Meslem o tshotswe ka kgwedi ya Phalane e thola bobbedi(2) ka ngwaga wa 1934, kwa Belouizdad, e ka nako eo e neng e itsege jaaka Belcourt, kgaolo ya Algiers. O goletse koo le bomonnawe le bokgaitsadie ba batlhano. O ne a tswa mo lelapeng le le humanegileng thata: rraagwe e ne e le modiri wa dikepe mme mmaagwe e ne e le modiri wa diaparo. O ne a tsena sekolo sa poraemari le sa sekontari kwa Algiers. Dithuto tsa gagwe tsa yunibesithi tsa dibuka le tsa saense ya sepolotiki di ne tsa kgaupediwa ke go runya ga ntwa ya Algeria ya boipuso. E le karolo ya moloko wa balweladiphetogo wa ngwaga wa 1954, o ne a tsaya karolo mo mokgatlhong wa go lwela kgololosego ya Algeria. O ne a tshwarwa kwa tshimologong ya ngwaya wa 1957 mme morago ga moo a atlholelwa, o ne a tshwanelwa ke go tswa mo nageng go fitlhela naga e bona boipuso ka kgwedi ya Phukwi ngwaga wa 1962. 

Chafika o ne a setse a le matlhagatlhaga thata mo bongwaneng jwa gagwe jwa pele jaaka a ne a tsaya karolo mo ditirong di le dintsi jaaka di-scouts, conservatory ya masepala le go ya kwa dikampeng tsa selemo tse di bopileng botho jwa gagwe le go nna le mogopolo o o bulegileng. Fa a ne a le dingwaga di le 8, ka nako ya Ntwa ya Lefatshe II fa morutabana wa gagwe a ne a le gaufi le go mo tsenya mo setlhopheng sa Bajuda ba a neng a tsena le bone mo tlelaseng, o ne a ema a nitame mme a bolela gore ke wa naga ya gaabo e bile ga se motswakwa.

Ke ene mosadi wa ntlha go nna le maemo a go nna Tona e e nang le dithata kwa Algeria.

## Loso le boswa
Chafika Meslem o tlhokafetse ka kgwedi ya Phukwi ka ngwaga wa 2000 kwa Zurich mme o fitlhilwe kwa Divonne-Les-Bains kwa Fora.

## Metswedi
Kgakgamatso Nkewu

**Kgakgamatso Jeanette Nkewu** (o o tshostweng ka Motsheganong a le masome mabedi le bosupa ngwaga wa 1972 a tlhokafala ka Phukwi a le malatsi a supa ngwaga wa 2016), o o itsegeng gape ka leina la K**gakgamatso Morwagaswe**, e ne e le mopolotiki wa kwa Aforika Borwa o o berekileng e le leloko la khansele ya kgaolo ya Bokone Bophirima wa ditlhabololo tsa selegae go tswa ka Motsheganong ngwaga wa 2016 go fitlhelela a tlhokafala ka Phukwi 2016. O berekile gape e le motshwara madi wa kgaolo wa ANC kwa lephateng la Bokone Bophirima go tswa ka Tlhakole 2015 go fitlhelela a tlhokafala. Ke leloko la African National Congress (ANC), pele e ne e le mokhanselara kwa kgaolong ya mmasepala wa Taung.

## Botshelo jwa gagwe a le mmotlana
Nkewu o tshotswe ka Motsheganong a le masome mabedi le bosupa ngwaga wa 1972, kwa motseng wa Molelema gaufi le Taung kwa e leng kgaolo ya Bokone Bophirima gompieno. O nnile leloko la ANC ka dingwaga tsa 1990 di simologa, a le matlhagatlhaga mo lekgotleng la basadi la ANC. Ka ngwaga wa 2013, o ne a fetsa dithuto tsa degree ya go okamela ditiro (Project Management) kwa sekolong se segolwane sa ithutelo ditiro sa Southern Business College.

## Pereko mo pusong
O ne a emetse ANC e le mokhanselara wa Taung, kwa aneng a nna leloko la komiti ya rratoropo, go fitlhelela ka Tlhakole 2015, fa a ne a tlhophiwa go nna motshwara madi wa kgaolo mo lekalaneng la ANC la Bokone Bophirima, a bereka ka fa tlase ga modulasetilo wa kgaolo Supra Mahumapelo.

Ka jalo o ne a sa tlhophiwa pele go ya palamenteng ya botlhano, e e simolotsweng semmuso ka 2014, mme o ne a tlhomamisiwa ka sebaka sa fa a nna leloko la khansele ya Bokone Bophirima mo tswakanyong ya Motsheganong a robabobedi ngwaga wa 2016. Mahumapelo, mo maemong a gagwe a moeteledipele wa Bokone Bophirima, o ne a mo tlhoma tona wa ditlhabolo tsa selegae. O ne a nna mo maemong a mabedi ao e le tona gape e le motshwara madi wa ANC wa kgaolo go fitlhelela a tlhokafala ka ngwaga wa 2016.

## Botshelo jwa gagwe le loso
O tlhokafetse ka Phukwi a le malatsi a supa ngwaga wa 2016 ka ntlha ya kotsi ya koloi mo tseleng ya N18 gaufi le Vryburg. O ne a tswa Mahikeng a ya Taung, kwa a neng a tshwanetse go ya go tsenelela letsholo pele ga ditlhopho tsa 2016, fa koloi ya gagwe e thulana le mokgweetsi wa baesekele; mokgweetsi wa baesekele le ene o ne a tlhokafala, badisa Nkewu ba gobala ba isiwa sepateleng. Moletlo wa segopotso sa gagwe, o o neng o tshwaretswe kwa Taung, o ne o akareditse puo ka Mahumapelo le ba lekgotla la basadi la ANC Bathabile Dlamini le Baleka Mbete. Fenny Gaolaolwe o ne a tshwarelela maemo a  tona wa tlhabololo magae go filthelela ka Phatwe 2017, fa Hoffman Galeng a tlhophiwa go tlhatlhama Nkewu mo khanseleng.

Nkewu o ne a nyetswe a na le bana ba basimane ba le babedi, ba ba neng ba le dingwaga di le nne le masome mabedi le bobedi fa a tlhokafala.

## Metswedi
Mariam Chabi Talata

**Mariam Chabi Talata Zimé Yérima** (o tshotswe ka kgwedi ya  Phukwi  ele supa (7) ka ngwaga wa1963), ke mopolotiki wa kwa Benin yo o ntseng e le Motlatsa-Tautona wa Benin go tloga ka ngwaga wa  2021. Pele a nna motlatsa Tautona e ne e le leloko la Kokoano Bosetšhaba le mokhanselara wa mmasepala kwa Parakou. 

## Botshelo le thuto
Mariam Chabi Talata Zimé o belegetswe kwa Bembèrèkè, kwa Benin, ka kgwedi ya  Phukwi ele supa (7) ka ngwaga wa 1963. O ne a tsena sekolo sa Centre D kwa Parakou, Camp Guézo kwa Cotonou, Gbégamey Middle General Education College, 1st General Middle General Education College, le CEG Akpakpa Centre pele a fetsa dithuto tsa gagwe tsa sekontari ka ngwaga wa1985. O ne a aloga kwa Yunibesithing ya Bosetšhaba ya Benin ka dikirii ya filosofi ka ka ngwaga wa 1988. 

## Tiro
**Thuto** 

Talata o ne a rutwa go nna morutabana kwa Ecole Normale Supérieure de Porto-Novo [fr] mme a aloga ka ngwaga wa 1991. O ne a nna morutabana ka ngwaga wa 1992, mme a dira kwa Collège d'Enseignement Général 1 kwa Natitingou le CEG 1 kwa Parakou. E ne e le Motlhatlhobi wa Thuto wa Lefapha la Borgou le Alibori go tloga ka ngwaga wa 2013 go fitlha ka ngwaga wa 2016. Ka ngwaga wa 2016, o ne a tlhophiwa jaaka Mokaedi wa Thuto ya Sekontari ya Kakaretso.  

**Dipolotiki** 

Mo ditlhophong tsa ngwaga wa 2019 Talata o ne a fenya setilo mo Kokoanong Bosetšhaba. E ne e le mokhanselara wa mmasepala kwa Parakou. 

Patrice Talon o tlhophile Talata go nna motlatsa Tautona  wa gagwe mo ditlhophong tsa bo Tautona tsa ngwaga wa 2021. Talon o ne a ntsha leina la gagwe mo sekhurumelong morago ga go retelelwa ke go tlhopha mo lenaaneng le le tlhophilweng la ba ba neng ba tlile go nna batlhophiwa. Talon o ne a tswa kwa bokone jwa Benin fa Talata ene a ne a tswa kwa borwa. Tekete ya bone e ne ya fenya mme a nna motho wa ntlha go tlhophiwa jaaka Motlatsa-Tautona wa Benin.

## Botshelo jwa gagwe
Talata o nyetse Zimé Yerima, yo a nang le bana ba le bane.

## Metswedi
Martha Bartlett

**Barbara Martha Bartlett** ke mopolotiki wa kwa Aforika Borwa. Ke leloko la African National Congress, o berekile e le moemedi wa sennela ruri wa khansele ya dikgaolo fa e sale ka Seetebosigo ngwagagwa 2020. Go tswa ka Motsheganong 2014 go tsena Seetebosigo 2020, Bartlett e ne e le leloko la khansele ya Kapa Bokone le leloko la khansele mo pusong ya kagolo eo.

## Puso ya kgaolo
Bartlett o tlhophilwe kwa palamenteng ya Kapa Bokone ka 2014. O ne a tlhomamisiwa jaaka leloko la palamente ya kgaolo ka Motsheganong a le masome mabedi le motso ngwaga wa 2014. Ka Motsheganong a le masome mararo ngwaga wa 2014, moeteledipele wa kgaolo Sylvia Lucas o ne a tlhoma Bartlett leloko la khansele e le tona wa dipalamo, pabalesego le tirisanommogo. O nnile mo ofising eo letsatsi leo a tlhatlhama Mac Jack.

Ka Mopitlo a rogwa ngwaga wa 2016, Lucas o ne a tlhoma Bartlett go nna tona wa thuto. O ne a tlhatlhama Grizelda Cjiekella, o o tlhokafetseng ka Phalane 2015.  Pauline Williams o ne a mo tlhatlhama go nna tona wa dipalamo, tshireletsego le tirisanommogo. Bartlett o ne a nna mo maemong ao le morago ga ditlhopho tsa lefatshe tsa 2019, fa go tlhomiwa moeteledipele o mosha Zamani Saul, a mo fudusetsa kwa maemong a tona wa ditlhabololo tsa magae. O ne a tlhatlhama Gift van Staden, fa Mac Jack a tsaya maemo a tona wa thuto.

Bartlett o ne a ithola marapo mo pusong ya kgaolo ka Seetebosigo a le lesome le motso ngwaga wa 2020. Saul o ne a tlhopha Nontobeko Vilakazi go tsaya maemo a tona wa ditlhabololo magae ka Seetebosigo a le masome mabedi le borataro.

## Tiro ya gagwe mo palamenteng
Ka Seetebosigo a le masome mabedi le borataro ngwaga wa 2020, Bartlett o ne a tlhomamisiwa semmuso e le ntlhopheng wa sennela ruri wa khansele ya dikgaolo. O ne a amogela dithomo tsa gagwe tsa komiti letsatsi lone leo.

### Dithomo tsa komiti

* Komiti e e kopanetsweng ya tshireletso
* Komiti e e tlhophilweng ya dikopo le maitlamo a tiragatso
* Komiti e e faphegileng ya tshireletso le thokgamo
* Komiti e e faphegileng ya tirisanommogo le dikgang tsa ngwao

## Metswedi
Mutale Nalumango

**W.K. Mutale Nalumango** (o tshotswe ka kgwedi ya Ferikgong e thola bongwe(1) ka ngwaga wa  1955) ke morutabana le mmadipolotiki wa kwa Zambia. Ga jaana o direla jaaka Motlatsa Tautona wa bo lesome le bone (14) wa Zambia, a tlhophilwe mo maemong ao ka kgwedi ya Phatwe ka ngwaga wa 2021. Nalumango ke mosadi wa bobedi fela go nna mo maemong a, a a tsewang e le nngwe ya ditiro tsa botlhokwa tsa sepolotiki mo nageng.

## Tiro
Mutale, yo o belegweng ka ngwaga wa 1955 kwa Kaputa, ke morutabana. O ne a direla jaaka motlatsa-Tautona wa Sekolo sa Sekontari sa Barutabana sa Zambia  pele a tsena mo dipolotiking ka ngwaga wa 2001 mme a tlhophiwa go nna leloko la palamente mo kgaolong ya Kaputa mo ditlhophong tsa kakaretso tsa ngwaga wa 2001 e le moemedi wa Movement for Multi-Party Democracy. 

Ka nako ya ga Levy Mwanawasa jaaka Tautona, Nalumango o ne a dira mo maemong a le mmalwa, go akaretsa le go nna Tona ya Badiri le Tshireletso ya Loago le Tona ya Ditirelo tsa Tshedimosetso le Kgaso.Jaaka Tona ya Tshedimosetso le Tirelo ya Kgaso, ditiro tsa gagwe di tsositse matshwenyego ka kgololosego ya bobegadikgang kwa Zambia morago ga gore mapodisi a tlhasele Richard Sakala's Omega TV morago ga lekwalo le le neng le kwadilwe ke ramolao wa kakaretso wa nako eo, Sunday Nkonde [de] mo a neng a bolela gore seteishene sa thelebišene se ne se dira ka tsela e e seng ka fa molaong mme se tlhoka go tswalwa. 

Morago ga go tlhophiwa gape jaaka leloko la palamente ya Kaputa ka ngwaga wa 2006, o ne a emela motlatsa-sebui wa Kokoano Bosetšhaba ya Zambia mme a fenya a sa ganediwe, a nna mosadi wa ntlha go tshwara maemo ao. Mo ditlhophong tsa ngwaga wa 2011 o ne a latlhegelwa ke setilo sa gagwe sa palamente go Maxas Ng'onga wa Patriotic Front. Morago o ne a swetsa go tsenela United Party for National Development koo a neng a tlhophiwa go nna modulasetilo wa mokgatlho wa bosetšhaba ka ngwaga wa 2013, maemo a a neng a a tshwere go fitlha ka kgwedi ya Tlhakole ka ngwaga wa  2021 fa a ne a nna motlatsa moporesidente wa mokgatlho. 

Mo ditlhophong tsa kakaretso tsa ngwaga wa 2021, o ne a nna Motlatsa-Moporesitente wa Zambia morago ga gore UPND e fenye ditlhopho tsa boporesitente, a nna mosadi wa bobedi morago ga yo o tlileng pele ga gagwe (Inonge Wina) go tshwara maemo.  

## Metswedi
Jessica Alupo

**Jessica Rose Epel Alupo** (o tshotswe ka  kgwedi ya Motsheganong ale masome amabedi le boraro(23) ka ngwaga wa 1974) o itsege thata ka Jessica Alupo, ke mmadipolotiki wa kwa Uganda yo e leng motlatsa Tautona wa borobongwe le wa ga jaana wa Uganda go tloga ka ngwaga wa 2021. Gape ke morutabana e bile e kile ya bo e le modiredimogolo wa sesole. O kile a direla mo kabineteng ya Uganda jaaka Tona ya Thuto magareng ga ngwaga wa 2011 le ngwaga wa 2016. Gape ke leloko la palamente le le tlhophilweng jaaka moemedi wa basadi wa Kgaolo ya Katakwi mo Palamenteng ya bolesome le bongwe ya Uganda. 

## Botshelo le thuto
Jessica Alupo o belegwe kwa Kgaolong ya Katakwi ka kgwedi ya Motsheganong ele masome a mabedi le boraro(23) ka ngwaga a 1974. O ne a tsena sekolo sa Apuuton Primary School. O ne a ya kwa Sekolong sa Basetsana sa Kangole go ithutela dithuto tsa gagwe tsa O-Level. O ne a ya go ithutela dithuto tsa gagwe tsa A-Level kwa Sekolong se Segolo sa Ngora. Alupo o ne a katisitswe jaaka motlhokomedi wa kantini ya sekolo se segolwane pele a tsenela khoso ya batlhankedi kwa Uganda Junior Staff College kwa Jinja. O na le dikirii ya Bachelor of Arts mo go tsa saense ya dipolotiki le tsa puo, e a e boneng ka ngwaga wa 1997 kwa Yunibesithing ya Makerere. O ne a bona dikirii ya gagwe ya ntlha ya master, e leng ya Master of Arts mo dikamanong tsa boditšhabatšhaba le tsa bodipolomasi, kwa Yunibesithing ya Makerere ka ngwaga wa 2008. O na gape le Dipoloma ya Tsamaiso ya Setšhaba le Tsamaiso, e a e boneng ka ngwaga wa 2008 go tswa kwa Uganda Management Institute (UMI). Dikerii ya gagwe ya bobedi ya master ke Masters in public administration and management, e a e boneng ka ngwaga wa 2009, gape go tswa kwa Yunibesithing ya Makerere.

## Tiro
Mo dingwageng tse di fetileng, Jessica o ne a bereka ditiro tse di farologaneng, go akaretsa: Ke le mogokgo wa Sekolo sa Katakwi Primary School kwa toropong ya Katakwi, Kgaolo ya Katakwi, kwa Kgaolong ya Botlhaba jwa Uganda Ke motlhatlheledi kwa Uganda Urban Warfare Training School, Singo, Nakaseke District, Central Region of Uganda Jaaka motlhankedi wa matlhale kwa Chieftaincy of Military Intelligence kwa Kampala, motsemogolo wa Uganda.

Ka ngwaga wa 2001, o ne a tsena mo dipolotiking jaaka moemedi wa basadi wa kgaolo ya Katakwi. O ne a tsenela tlhopho ka thekete ya National Resistance Movement (NRM). O ne a fenya mme a tlhophiwa gape ka ngwaga wa 2006. Ka ngwaga wa 2009, o ne a tlhophiwa go nna tona wa puso wa dikgang tsa bašwa le bana. Ka ngwaga wa 2011, o ne a tlhophiwa gape go nna moemedi wa palamente ya gagwe. Ka phetolo ya kabinete ya kgwedi ya  Motsheganong ele masome a mabedi le boraro(23) ka ngwaga wa  2011, o ne a tlhatlosediwa maemo a go nna Tona ya Thuto le Metshameko. O ne a tsaya maemo a ga Namirembe Bitamazire, yo o neng a ntshiwa mo kabineteng.

## Botshelo jwa gagwe
Alupo o nyetswe ke Innocent Tukashaba.Go begwa fa a rata go bala, go dira ditiro tsa setšhaba le go eta.

## Metswedi
Zipporah Nawa

**Zipporah Noisey Nawa** (o o tshotsweng ka Mopitlo a rogwa ngwaga wa 1945 a tlhokafala ka Ngwanatsele a le malatsi a matlhano ngwaga wa 2007) ke morutabana, mopolotiki le leloko la palamente wa kwa Aforika Borwa.

## Botshelo jwa Gagwe
Zipporah Nawa o tshotswe ka Mopitlo a rogwa ngwaga wa 1945 kwa motseng wa Walmansthal kwa Pretoria. O amogetse dithuto tsa gagwe tsa borutabana kwa Emmarentia College kwa Bela-Bela, kwa kgaolong ya Limpopo. O rutile ka nakwana kwa Hammanskraal le Panko (Masube) go fitlhelela a ya Louis Trichardt (Makhado) go ruta kwa sekolong sa mo gae. Fa a ntse a ruta, o ne a nna matlhagatlhaga mo tshukatshukong ya kgololesego ya kgaolo eo, a dira tiro ya ANC ka sephiri.

Fa a boela Hamamnskraal, o ne a fitlhela gore kgaolo e nnile bontlha jwa puso e ntsha ya Bophuthatswana e e neng e sa letlelele go tsaya karolo mo diphathing tse dintsi mo palamenteng le mo botshelong. Ka jalo o ne a patelesega go nna leloko la bokopano jwa barutabana ba Bophuthatswana, mme mo sephiring a tswelela ka go bereka le ANC le batho ba tshwana le morekisi Deboy Mokoena. Mmogo ba tlhamile ditlhophana kwa tlase ga lefatshe tsa Umkhonto we Sizwe (MK)  kwa Hammanskraal. Gareng ga batho ba ba neng ba ba tlhophile ke morwa Mokoena, Dithupe, o o itsegeng ke dithaka tsa gagwe e le Stix morago ga gore a tlole molelwane. Go ne go na le Monageng Patrick Xoliso Mmakou o o tlhokafetseng morago ka Seetebosigo a le malatsi a mane ngwaga wa 1989 kwa Swaziland fa bomo e thunya e e neng e epetswe ke makgotla a tshireletso a Aforika Borwa. Mr Mokoena o ne a tsenya Patrick Bapela, kgotsa Raymond  Mogale, o a neng a sikana le Zipporah Nawa. Bapela o ne a tsenya morwae o motona Lebogang Lance mo ditirong tsa MK.

## Metswedi
Connie Mofokeng

**Connie Mofokeng** (o o tshotsweng ka 1959) ke mme wa mmala o montsho wa Aforika Borwa o e neng e le molweladitshwanelo kgatlhanong le puso ya tlhaolele. Mofokeng e ne e le leloko la khansele ya baemedi ba baithuti ba Soweto ka nako ya dikgoberego tsa Soweto, o ne a tshwarwa ga mmogo le ba bangwe ba le lekgolo, Mofokeng e ne e le leloko le mokwaledi wa tshimologo ya lekgotla la Vaal la basadi. Ka ngwaga wa 1984, Mofokeng o ne a gwanta kgatlhanong le puso ya tlhaolele, a tshwarwa gape a isiwa kgolegelong. Morago, o ne a kgona go iphalotsa a tshelela mo go tshabeng.

## Botshelo jwa gagwe jwa pele
Mofokeng o tsholetswe kwa Johannesburg.

## Thuto
Morago ga dikgwedi di le tharo a le mo kgolegelong ka natlha ya dikgoberego tsa Soweto, Mofokeng o ne a kobiwa kwa sekolong. O ne a rulaganya gore a kgone go tswelela a tsenelela dithuto tsa gagwe.

## Pogiso
Mofokeng o ne a bogisiwa fa a le mo kgolegelong ka maiteko a gore a bue ka dikgoberego tsa Soweto. O ne a itewa ka mabole, a ragiwa, masole a ne a dirisa motlakase go mmogisa. Go tshwara ga gagwe ga 1984 go ne ga baka gore a bogisiwe gape a seka a fiwa dijo sentle, go fitlhelela a idibala. Mofokeng o ne a tlhaga fa a le mo tseleng a isiwa sepatela, atshela ka go nna motshabi. Fa a sena go bona ngaka, o a neng a supa fa a filwe botlhole jo bo senyang mateng a gagwe, o ne a diriwa loaro, mme a kgona go fola. Ga ise ke a bolele sepe ka se se diragetseng. Mofokeng o ne a latlhegelwa ke kutlo mo tsebeng ya gagwe ya moja ka ntlha ya dipetso.

## Metswedi
Andreína Martínez

**Andreína Martínez Founier-Tejada** ke mmampodi wa kgaisano ya bontle wa Dominican yo o neng a rweswa serwalo sa Miss Dominican Republic 2021 mme a emela Dominican Republic kwa Miss Universe 2022, a fitlha mo maemong a bobedi.

## Hisitori
Martínez o tsholetswe kwa Santiago de los Caballeros, Dominican Republic mme a golela kwa New York City, United States. O ne a tsena kwa Bronx Bridges High School koo a neng a le mokapotene wa setlhopha sa sekolo sa softball. Morago ga sekolo se segolwane o ne a tsenela City College of New York, University of New York koo a neng a aloga summa cum laude ka dikirii ya bachelor mo thutong ya tlhaloganyo le dithuto tsa Latin America. 

## Bontlentle
**Mmabontle wa Dominican Republic wa 2021**

Main article: Miss Dominican Republic 2021

Martínez o ne a fenya Miss Dominican Republic 2021 ka kgwedi ya Ngwanatsele ale supa (7) ka ngwaga wa  2021, kwa Salón de Eventos Sambil kwa Santo Domingo de Guzman. O ne a rweswa serwalo sa bogosi ke mofenyi wa pele Kimberly Jiménez

**Mohumagadi wa Lobopo wa 2022**

Setlhogo sa konokono: Miss Universe 2022

Fa a sena go tlhatlhobiwa gore o na le COVID-19, Martínez o ne a emisediwa ke mofenyi wa ntlha Debbie Aflalo wa Miss Universe 2021. Moragonyana o ne a tlhophiwa go nna Miss Dominican Republic 2022 mme a tsenela kgaisano ya Miss Universe 2022, koo a neng a le mofenyi wa bobedi.

## Metswedi
Sinoxolo Cesane

**Sinoxolo Cesane** (yo o tshotsweng ka Phalane a le lesome le motso ka 2000) ke motshameki wa kgwele ya dinao wa Aforika Borwa yo o tshamekang fa gare wa setlhopha sa Liga MX Femenil sa Mazatlán Femenil le setlhopha sa bosetšhaba sa basadi sa Aforika Borwa.

## Botshelo jwa gagwe
O na le lewelana la mme le le tshwanang le ene yo o bidiwang Noxolo yo gape e leng motshameki wa kgwele ya dinao. O tsholetswe kwa Gugulethu.

## Tiro ya kholetšhe
Cesane o ne a tshamekela setlhopha sa kgwele ya dinao sa basadi sa Chattanooga Lady Red Wolves sa Liki ya USL W ya Amerika le setlhopha sa kgwele ya dinao sa basadi sa East Tennessee State Buccaneers.

## Tiro ya setlhopha
Ka Firikgong 2024, o ne a saenela setlhopha sa Liga MX Femenil sa Mazatlán Femenil. Ka Firikgong a le lesome le borataro ka 2024, o ne a nosa nno ya bobedi mo phenyong ya tse pedi go e le nngwe kgatlhanong le Cruz Azul e e neng ya fedisa metshameko e le masome mararo le motso ya setlhopha e e neng se sa fenye mo Liga MX Femenil.

## Tiro ya boditšhabatšhaba
Ka Lwetse 2023, o ne a tshameka lekgetlho la ntlha mo setlhopheng se segolo fa se ne se fenngwa ke USA ka dino tse tharo go lefela.

## Metswedi
Ellen Johnson

**Ellen Johnson** (o tshotswe ka ngwaga wa  1955) ke molweladiphetogo wa kwa Amerika wa ditshwanelo tsa batho ba ba sa dumeleng mo Modimong le go kgaogana ga kereke le puso kwa United States. O ne a direla jaaka poresidente ya mokgatlho wa American Atheists go tloga ka ngwaga wa 1995 go fitlha ka ngwaga wa 2008.

## Botshelo jwa gagwe jwa pele
Ellen Johnson o tsholetswe kwa United States ka ngwaga wa 1955. O itlhalosa e le "motho yo o sa dumeleng mo Modimong wa kokomana ya bobedi" botshelo jotlhe jwa gagwe. Thuto ya gagwe e akaretsa dikirii ya bachelor mo dithutong tsa tikologo le saense ya sepolotiki le dikirii ya master mo go tsa sepolotiki go tswa kwa The New School for Social Research. O nyetse mme o na le bana ba le babedi. 

## Tiro ya botshelo jotlhe
Johnson o ntse a le matlhagatlhaga mo mokgatlhong wa American Atheists fa e sa le ka ngwaga wa 1978. O ne a nna Tautona ka ngwaga wa  1995 morago ga gore mothei Madalyn Murray O'Hair a nyelele mmogo le morwawe le setlogolo sa gagwe. (Ba ne ba fitlhelwa moragonyana gore ba ne ba thopilwe le go bolawa ke bagolegwa ba le babedi, yo mongwe wa bone, David Waters, o ne a berekela mokgatlho wa gagwe.)

Ka Ngwanatselengwaga wa  2002, Johnson o ne a itsise go tlhamiwa ga Godless Americans Political Action Committee (GAMPAC), PAC go tshegetsa bakgethi ba sepolotiki ba ba tshegetsang go kgaogana ga kereke le puso. Ke ene motsamaisimogolo wa mokgatlho oo. Go tloga ka nako eo PAC e ne ya ipitsa gape "Enlighten the Vote".

Go simologa ka ngwaga 1994, o ne a le motshwaraganyi-mmogo wa The Atheist Viewpoint, lenaneo la thelebišene le le neng le le teng ka ngwaga wa 2003 "mo dithulaganyong di le dintsi tsa thelebišene go ralala naga le mo Internet". 

Ka kgwedi ya Sedimontihole ale masome a mabedi(20) ka ngwaga wa 2005, o ne a tlhagelela mo thulaganyong e e kgethegileng ya ABC, "Heaven - Where Is It? How Do We Get There?", e a neng a botsolodiwa ke Barbara Walters ka yone. O ne a tlhagelela mo Larry King Live ka Moranang 2005, Good Morning America ka kgwedi ya Sedimonthole ka ngwaga wa  2005, MSNBC's Scarborough Country ka kgwedi ya Sedimonthole ale lesome le bone (14) ka ngwaga wa 2004,mme a tlhagelela mo Fox News gararo ka kgwedi ya Ngwanatsele le kgwedi ya Sedimonthole ka ngwaga wa  2003, le MSNBC's Phil Donahue. 

Ka kgwedi ya Motsheganong a thola bobedi (2) ka ngwaga wa  2008, go ne ga itsisiwe mo blog ya American Atheists gore Johnson o ne a tlogela tiro ya gagwe jaaka moporesidente. Ka kgwedi ya Motsheganong ale bosupa(7) ka ngwaga wa 2008, go ne ga itsisiwe phatlalatsa gore Ellen Johnson o ne a tlositswe mo maemong a gagwe ka go bo setlhopha sa batsamaisi se ne se sa dumalane le ene. Lebaka la seno ga le a senolwa. O ne a tlhatlhamiwa ke Frank Zindler.

## Metswedi