open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Themba Dlamini

**Absalom Themba Dlamini** (o tsetswe ka di 1 Sedimonthole 1950) e ne e le Tonakgolo wa eSwatini, go simolola ka Ngwanatsele 2003 go ema ka Lwetse 2008. Ke ene mokaela-tsamaiso wa Tibiyo Taka Ngwane. 

## Bayokerafi
Dlamini o ne a aloga kwa Sekolo se Segolo sa Botswana le Swaziland ka 1978 ka dikirii ya ntlha. Ka 1987, o ne a amogela dikirii ya masetase go tswa Sekolo se Segolo sa Nairobi. O nnile le maitemogelo mo ditirong tse dintsi tse di farologaneng fa e sa le a ithuta tiro; o ne a na le maemo a botsamaisi le Letlole la Bosetšhaba la Poreletso la Eswatini, Banka ya Bogare ya Eswatini le Kompone ya Tlhabololo ya Madirelo ya Eswatini. Mo godimo ga moo, Dlamini o ne a direla e le mokaedi mo dikomponeng di le dintsi tsa kwa eSwatini. Go tloga ka 1991 e ne e le mokaedi le modulasetulo wa Tibiyo Taka Ngwane, mokgatlho wa bosetšhaba wa go somarela setso sa eSwatini le tlhabololo ya maano a itsholelo.

Dlamini o tlhomilwe go nna tonakgolo ka la bo 14 Ngwanatsele 2003. Kgosi Mswati III o ne a mo tlotla ka "Seetsele sa Segosi sa Mogakolodi yo Mogolo sa Taelo ya Segosi ya ga Kgosi Sobhuza II." O ne a nna mo maemong a gagwe go fitlha ka la bo 18 Lwetse 2008 fa Bheki Dlamini a ne a tlhomiwa go nna Tonakgolo ya nama-o-sa-tshwere. Ka la bo 16 Phalane 2008, o ne a tlhatlhangwa ke Tonakgolo ya maloba Barnabas Sibusiso Dlamini.

## Metswedi
Botswana Democratic Party

Mokgatlho wa **[[:en:Botswana_Democratic_Party|Botswana Democratic Party]]** (abbr. BDP, e e itsegeng ka leina la **Domkrag**) ke phathi ya sepolotiki ya kwa Botswana. Go simolola ka ditlhopho tsa ntlha tsa lefatshe tsa ngwaga wa sekete , makgolo a robabongwe, masome a marataro le botlhano (1965) go fitlha ka ditlhopho tsa kakaretso tsa ngwaga wa ketepedi , masome a mabedi le bone(2024), phathi ye e ne ya busa dingwaga di le masome a matlhano le bofera bobedi (58) ntle le kgoreletso epe. Ka nako ya go fenngwa ga yone, BDP e ne e le phathi e e busitseng lobaka lo lo leele go fetisa, mo pusong ya kgololesego ya batho ka batho.

Mokgatlho o simolotswe ka kgwedi ya Tlhakole ngwaga wa sekete, makgolo a robabongwe, masome a le marataro(1962), e itsega ka leina la Bechuanaland Democratic Party ka nako e lefatshe la Botswana le neng le le ka fa tlase ga puso ya ga Mmamosadinyana. E ne ya fetolela leina mo go la gompieno morago ga gore Botswana e bone boipuso ka ngwaga wa 1966. Kwa tshimologong, e ne e eteletswe pele ke Seretse Khama, tautona wa ntlha wa lefatshe la Botswana, le motlhatlhami wa gagwe Quett Masire. Bo tautona ba ba neng ba latela, Festus Mogae, Ian Khama le Mokgweetsi Masisi, le bone ba ne ba etelela pele phathi e. Phathi ya Domkrag e ne ya fenya ka bontsi mo ditlhophong tsa ntlha tsa 1965, mme Khama a nna tautona wa ntlha wa puso e ncha, maemo a a neng a a tshwara go fitlha a tlhokafala ka ngwaga wa  sekete, makgolo a robabongwe le masome a robabobedi (1980). Botswana Democratic Party e ne ya busa ka maatla mo dingwageng tse di masome a le mararo tse di neng tsa latela, ntateng ya itsholelo e e neng e nonofile, ga mmogo le ketapele e e neng e agisanya merafhe ya lefatshe. Mo dingwageng tsa bo 1980, kgolo ya ditoropo le go segelwa thoko ga magosi go ne ga koafatsa kemonokeng ya BDP mme ga nonotsha diphathi tsa kganetso. Mo godimo ga moo, kwelotlase ya itsholelo ka dingwaga tsa 1990 ya ama ketapele ya BDP mo go tsa sepolotiki, mme ya leka go le gontsi go fetola seemo se. Mo ditlhophong tse di latelang, e ne ya fenya ka dipalo tse di ko tlase go na le pele, phenyo e e dirilwe ke makgamu gareng ga diphathi tsa kganetso.

Le fa metswedi ya batlhophi ba phathi e ne ya farologana mo dingwageng, a bo ya sokola ntlheng ya dikgaogano tse di bakileng kgolo ya diphathi tsa kganetso, jaaka phathi ya Botswana Movement for Democracy (BMD) le Botswana Patriotic Front (BPF), BDP ga e a ka ya bona matshosetsi a kalo mo pusong ya yone mme e ne ya fenya ditlhopho tsotlhe fa e sale ka ngwaga wa 1965 go fitlha ka 2024. Mo pusong ya yone e telele, lefatshe la Botswana le ne la itsega ka ditlhopho tse di ikanyegang, tse di nang le boammaaruri go sena tsietso epe. 

## Metswedi
Sebastian Poulter

**[[Dr]]. Sebastian Poulter,** yo o tlhokafetseng ka 1998, e ne e le mokanoki yo o itsegeng wa melao, le mmueledi wa go farologana ga merafe le go e lemoga le go tlhagisa kgatlhanong le tlhaolele le go tshaba Boiselamo.

## Tiro
Fa a sena go ithuta molao kwa Oxford, o ne a atlega ka 1967 go nna mmueledi kwa Lontone. Moragonyana ka 1967, o ne a tlhophiwa jaaka motlhatlheledi (mme moragonyana motlhatlheledi mogolo) wa molao kwa Mmadikolo wa Botswana, Lesotho le Eswatini e e leng kwa Lesotho. Mo lobakeng lwa go tloga ka 1967 go ya go 1971 Sebastian o ne a simolola go itsege e le morutintsi yo o ineetseng le go simolola tiro ya gagwe e telele ya go dira dipatlisiso le go kwala, e e neng ya felela ka dibuka di le supa le ditlhogo di ka nna masome a mane.

Tiro ya gagwe ya pele e ne e le ka tsamaiso ya semolao ya Lesotho, segolo thata molao wa lelapa wa Lesotho. Ka 1971 Sebastian o ne a tlhomiwa go nna motlhatlheledi kwa Mmadikolo wa Sussex mme morago ga moo a nna mmadi wa molao kwa Mmadikolo wa Southampton, koo a neng a nna teng go fitlha ka 1998. Ka 1977 o ne a nna le seabe mo go kwaleng molao wa Lesotho, a etelela pele lenaneo la dipatlisiso mme gape a dira jaaka Modulasetilo wa Komiti ya Boitshwarelo.

## Tiro ya diatla kwa Lesotho
Poulter o nnile le seabe mo go bopeng letlhomeso la semolao la Lesotho, bogolosegolo mo molaong wa lelapa. O ne gape a katisa kokomana ya babueledi ba selegae ba ba neng ba tswelela go dira mo nageng. Borutegi jwa gagwe bo kwadile le go sekaseka tirisano magareng ga molao wa setso le ditsamaiso tsa semolao tsa segompieno.

## Tiro kwa Mmamosadinyana
Go tloga ka dingwaga tsa bo 1970 go ya pele, patlisiso ya ga Poulter e ne ya tlhoma mogopolo thata mo maemong a semolao le a loago a merafe e mennye kwa United Kingdom. Dikarolo tse a neng a di kgatlhegela di ne di akaretsa dikgololesego tsa baagi, molao wa lelapa, molao wa bokebekwa, molao wa tiro le dikarolo tsa filosofi le tsa sepolotiki tsa go farologana.

O ne a naya dikgakololo gangwe le gape go mekgatlho e e jaaka Khomišene ya Tekatekano ya Lotso le Runnymede Trust .Tiro ya gagwe e ne ya tlhotlheletsa dingangisano tsa go atolosa molao o o kgatlhanong le tlhaolele, go akaretsa le ditshitshinyo tsa go atolosa Molao wa Dikamano tsa Lotso go akaretsa pegelo ya Ruthoamie for 1997, bobaba mo Bamoselemeng kwa Boritane, go thusa go dira gore lereo Islamophobia le ratiwe thata.

## Metswedi
Alexander McCall Smith

Sir Alexander "Sandy" McCall Smith CBE FRSE FRSL (o tshotswe ka 24 Phatwe 1948) ke moithuti wa molao wa kwa Scotland le mokwadi wa dibuka. O goletse kwa Borwa jwa Rhodesia (e jaanong e leng Zimbabwe) mme e ne e le Porofesa wa Molao wa Kalafi kwa Yunibesithing ya Edinburgh. O ne a nna mankge mo molaong wa tsa kalafi le wa boitsholo jwa dilo tsa tlholego mme a direla mo dikomiting tse di amanang le seno tsa Boritane le tsa boditšhabatšhaba. O sale a itsege jaaka mokwadi wa dibuka tsa ditlhamane, tse di rekisitsweng ka Seesimane di feta dimilione di le 40 ka 2010 le dithanolo ka dipuo di le 46. O itsege jaaka mmopi wa The No. 1 Ladies' Detective Agency series.[ Leina la "McCall" le tswa mo go mmaagwemogolo Bethea McCall, yo o nyetseng James Smith kwa Glencairn, Dumfries-shire, ka 1833.

## Botshelo Jwa Pele
Rodney Alexander Alasdair McCall Smith o belegwe ka 1948 kwa Bulawayo mo kolone ya Borithane ya Borwa jwa Rhodesia (e gompieno e leng Zimbabwe), ke batsadi ba kwa Borithane. E ne e le ene morwa a le esi, a na le bokgaitsadie ba le bararo. Rraagwe o ne a dira jaaka mosekisi wa setšhaba kwa Bulawayo. McCall Smith o ne a rutwa kwa Christian Brothers College kwa Bulawayo pele a fudugela kwa Scotland a na le dingwaga di le 17 go ya go ithuta molao kwa Yunibesithing ya Edinburgh, kwa a boneng LLB le dikirii ya PhD.[ O ne a ruta kwa Queen's University Belfast, mme fa a ntse a ruta koo o ne a tsenela kgaisano ya dibuka: e nngwe e le ya bana mme e nngwe e le ya bagolo. O ne a fenya mo setlhopheng sa bana.

Rremogolo wa ga McCall Smith, e bong George Marshall McCall Smith, yo o tsholetsweng kwa Nairn, o ne a tlogela mosadi wa gagwe le bana ba le banè kwa Scotland mme a tshabela kwa New Zealand le mongwe wa balwetse ba gagwe ka 1914. Ba ne ba ya go nna kwa Rawene koo a neng a nna ngaka ya kalafi le moeteledipele wa morafe.

## Tiro Ya Gagwe
McCall Smith o ne a boela kwa borwa jwa Aforika ka 1981 go thusa go tlhama sekolo sa molao le go ruta molao kwa Yunibesithing ya Botswana. Fa a le koo, o ne a kwala The Criminal Law of Botswana (1992).

E ne e le Moporofesa wa Molao wa Kalafi kwa Yunibesithing ya Edinburgh mme jaanong ke Moporofesa yo o Tlotlegang kwa Sekolong sa Molao sa yone. O tswelela go nna le seabe se sengwe le yunibesiti mabapi le James Tait Black Memorial Prize.

McCall Smith ke modulasetilo wa maloba wa Komiti ya Boitsholo ya British Medical Journal (go fitlha ka 2002), motlatsa modulasetilo wa maloba wa Khomišene ya Human Genetics ya United Kingdom, le leloko la maloba la Komiti ya Boditšhabatšhaba ya Boitsholo ya UNESCO. Fa a sena go atlega jaaka mokwadi, o ne a tlogela ditiro tseno.

## Motswedi
Thato Batshegi

**Thato batshegi**(o tshotswe ka kgwedi ya moranang e tlhola malatsi ale masome a mabedi le bosupa ka ngwaga wa 1988) Ke motshameki wa mabole wa   Diolimpiki go tsa kwa Botswana. Batshegi one a gaisana kwa dikgaisanong tsa 2nd AIBA African 2008 Olympic Qualifying Tournament le tsa Commonwealth Games tsa ngwaga wa 2006. Kwa kgaisanong ya ngwaga wa 2008 Olympic qualifying tournament,Batshegi one a latlhegelwa mo motshametsing wa kenya ebong Nick Okoth mo mmetsheng wa gauta,mme one a fetela kwa pele go ya gaisana mo 2008 Summer Olympics.Kwa diolimpiking tsa ngwaga wa 2008, one a fenngwa 4:14 ke Nikoloz Izoria wa lefatshe la Georgia.

## Metswedi


## Tse Di kwa Ntle

*  kwa BoxRex
* Thato Batshegi kwa Olympics.com
* Thato Batshegi kwa Olympedia
* Thato Batshegi kwa CommonWealth Games Federation
* Thato Batshegi kwa Melbourne 2006 Commonwealth Games
Motsamai Mpho

**Motsamai Keyecwe Mpho** (3 Tlhakole 1921–28 Ngwanatsele 2012) e ne e le molweladitshwanelo le rapolotiki wa Motswana. O ne a tlhama lekoko la sepolotiki la ntlha mo Botswana, Botswana People's Party, le le neng le itsiwe e le Bechuanaland People's Party pele, a na le Klaas Motshidisi, Kgalemang Motsete, le Philip Matante. Le fa go ntse jalo, ka ntlha ya dikgotlhang mo gare ga lekoko, Mpho o ne a tswa mme a tlhama lekoko la Botswana Independence Party ka 1964. O ne a dira gape e le lekoko la Kokoano Bosetšhaba. Badupaditso bangwe ba dumela fa Mpho e le ene motho wa ntlha go tsenya lefoko 'Botswana' mo puong ya sepolotiki, le sutisa lefoko la sekolone la Bechuanaland. 

O ne a nyala mosadi wa gagwe, Onalepelo Hannah Macheng, ka la bo 7 Phukwi 1960, a sa le kgolegelong kwa Pretoria ka lebaka la boferefere (treason) mo Aforika Borwa.

Mpho e ne e le mongwe wa batho ba ntlha go opela pina ya setšhaba ya Botswana morago ga go boa kwa bokopanong jwa sePan-Africa kwa Ghana ka 1972.

Mpho o tlhokafaletse kwa sepatleleng sa Princess Marina mo Botswana ka la bo 28 Ngwanatsele 2012.

## Dietsele

* Seetsele sa ga Tautona ya Bokgeleke mo Bodireding (Goromente wa Botswana)
* Tatelano ya Bapati ba ga O. R. Tambo (Goromente wa Aforika Borwa, 26 Moranang 2005) 

## Metswedi
Ditlhopho tsa kakaretso tsa ngwaga wa 2024

Ditlhopho tsa kakaretso  di ne tsa tshwarwa kwa lefatsheng la Botswana, ka ngwaga wa 2024, kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a le masome a mararo (30) go aga palamente ya bo lesome le boraro (13) ya Botswana. Go ne go tlhophiwa mapalamente a le masome a marataro le bongwe (61), makhanselara a le makgolo a marataro le bofera bongwe (609). 

Phathi ya Botswana Democratic Party (BDP), e e saleng e fenya ditlhopho tsa ntlha fa lefatshe le tsaya boipuso ka ngwaga wa 1966, e ne ya fenngwa ke phathi ya Umbrella for Democratic Change (UDC) morago ga gore batlhophi ka bontsi ba fetogele kwa diphathing tsa kganetso, ba bo ba e digela kwa maemong a bone.

Phathi ya UDC e ne ya tsaya maemo a ntlha ka manno a le masome a mararo le borataro (36). Se se ne sa tlhomamisa gore Duma Boko, moeteledipele wa UDC, ebile e le moeteledipele wa leloko la yone le legolo la Botswana National Front (BNF), o ne a tlhophiwa go nna tautona wa lefatshe la Botswana. Phathi ya Botswana Congress Party (BCP) e ne ya tsaya maemo a bobedi, mme ya nna party e kgolo ya kganetso. Phathi ya Botswana Patriotic Front (BPF) e na ya iponela kgolo thata, bogolo jang mo kgaolong ya legare go oketsa manno a yone mo palamenteng. BDP yone e ne ya fokodiwa go nna le ditilo di le nne fela, nngwe ya ditatlhegelo tse digolo e e diragaletseng phathi e e busang. 

Tautona wa pele, Mokgweetsi Masisi o ne a amogela maduo ka letsatsi la 1 Ngwanatsele 2024, mme a netefatsa gore neelano ya puso ke ya kagiso. Moragonyana mo letsatsing leo tautona Boko o ne a ikanisiwa ke Moatlhodimogolo Terence Rannowane, a mo letla go bopa puso ya ntlha ntlheng ga BDP, sale boipuso.

## Metswedi
Amogelang Telekolo

**Amogelang Telekelo** (o tshotswe ka 2000) Modiragatsi wa Motswana, motlhami le mokaedi wa botaki. O itsege thata ka go tshameka karolo ya ga Palesa mo motseletseleng wa terameng sa Showmax se se bidiwang *Youngins*. O ne a lemogiwa ka tsela e a neng a tshameka ka teng mo sesupaditshwantshong sa Aforika Borwa.

## Botshelo jwa ntlha le Thuto
O tsholetswe kwa Botswana mme a tswelela ka dithuto tsa gagwe tse dikgolwane mo Dithutong tsa Boitlhamedi a ithuta kwa mmadikolo wa botegeniki sa Boitlhamedi ya Limkokwing. Go tsena ga gagwe mo tirong ya bodiragatsi e ne e le ka tshoganetso ka nako ya fa a ne a le kwa mmadikolo kwa a neng a ya kwa katisong ya bodiragatsi ya tsala ya gagwe mme a lalediwa go buisa mela, e leng se se neng sa dira gore a nne le seabe mo madirelong eano lantlha . Maitemogelo ano a ne a dira gore a tlogelemmadikolo mme a fudugele kwa Aforikaborwa go ya go tsweletsa tiro ya gagwe ya difilimi le thelebišene .

## Tiro ya Bodiragatsi
Telekelo o ne a simolola go tshameka mo motseletseleng wa Showmax Original wa Youngins, koo a neng a tshameka Palesa, moanelwa wa mosha yo o neng a lebana le dikgwetlho tse di farologaneng. Tiragatso ya gagwe e ne e lemogwa ka bonnete jwa yone, segolobogolo tiriso ya gagwe ya puo ya Setswana, e e neng ya utlwala mo bareetsing le go dira gore pontsho eno e atlege.

## Botshelo jwa Botho
Amogelang Telekelo o matlhagatlhaga mo metsweding ya dikgang, koo a abelanang ka dintlha ka ga mananeo a gagwea seporofešenale le dilo tse a di kgatlhegelang. O emetswe ke Gail Talent mo tirisanommogong le dipeeletso .

## Metswedi
Kemorena Tisang

**Kemorena Tisang** (o tshotswe ka Moranang a le masome mabedi le botlhano 1995) ke motabogi wa Botswana yo o itsegeng ka dikgoreletsi tsa dimetara di le 110 le dikgoreletsi tsa dimetara di le 400. Ke mmampodi wa setšhaba makgetlho a le mantsi mme o amogetse dikgele mo dikgaisanong tsa dikgoreletsi tsa dimetara di le 400 kwa dikgaisanong tse dikgolo tsa Aforika. O tshwere direkoto tsa bosetšhaba mo dikgaisanong tsa 110 m le 400 m ka bobedi.

Kwa Metshamekong ya Aforika ya 2023 kwa Accra, Ghana, Tisang o ne a gapa sekgele sa boronse mo metshamekong ya banna ya go taboga ka dikgoreletsi tsaa 400 m, e leng phitlhelelo ya Botswana ya hisetori mo metshamekong ya go taboga ka dikgoreletsi. Kwa dikgaisanyong tsa Afrika tsa go taboga tsa 2024 kwa Douala, kwa Cameroon, o ne a tokafala go fenya sekgele wsa selefera mo kgaisanong e e tshwanang. Kwa kgaisanong ya Debswana BAA National Championships kwa Gaborone, Tisang o ne a fenya kgaisano ya go palama dithibelo gabedi. O ne a fenya lebelo la 110 m ka sekgala sa 13.90 s mme a roba rekoto ya bosetšhaba ya Botswana mo lobelong lwa 400 m ka sekgala sa 48.76 s. Ka Phatwe a ferabongwe 2025, kwa IFAM Oordegem e kopane kwa Belgium, Tisang o ne a dira rekoto ya gagwe e e gaisang le rekoto e ntšha ya bosetšhaba ya Botswana ya 48.42 s mo metshamekong ya go taboga ka dikgoreletsi ya 400 m, mme a kgona go ikwadisetsa Dikgaisano tsa Lefatshe tsa Athletics tsa 2025 kwa Tokyo. 

## Metswedi
Ishmael Noko

**Ishmael Noko** (yo o tshotsweng ka 1943) ke moruti wa Lutere wa Aforika borwa yo e neng e le Mokwaledikakaretso wa Mokgatlho wa Lefatshe Lotlhe wa Lutere (LWF) go tloga ka 1994 go fitlha ka 2010.

## Baekerafi
O tshotswe ka  Phalane e tlhola malatsi a le masome a mabedi le borobabongwe ka 1943 kwa Rhodesia ka nako eo (e jaanong e bidiwang Zimbabwe), Noko o amogetse thuto ya gagwe ya sekolo se se potlana le se segolwane mo lefelong la gaeno. O ne a tsweledisa dithuto tsa gagwe tsa thutabomodimo kwa mmadikolo a Aforika Borwa kwa Pretoria, le kwa mmadikolo wa Zululand. O weditse degree ya gagwe ya Bachelor of Arts ka 1971, a ithuta thutabomodimo e e rulagantsweng, hisitori ya kereke le dithuto tsa baebele.

Morago ga go tlhomiwa ka 1972, o ne a ithutela masters degree kwa Sekolong sa Thutabomodimo sa Lutere, kwa Saskatoon, Saskatchewan, kwa Canada, mme a wetsa ka 1974 ka patlisiso e e buang ka "Kopano ya Baitshepi go tswa mo Ponong ya Aforika."

Go simolola ka 1974 go fitlha ka 1977, Noko o ne a ithuta kwa mmadikolo wa McGill kwa Quebec mme a bona Ph.D. ka patlisiso ya bongaka e e bidiwang "Kgopolo ya Modimo mo Thutabomodimong ya Bantsho: Go Anaanela Modimo jaaka Mogolodi le Mopoelani."

Ka nako ya dithuto tsa gagwe kwa Canada, Noko o ne a dira jaaka mokaedi wa mmadikolo, mmogo le moruti wa pharishe kwa Kerekeng ya Lutere ya Modisa yo o Molemo kwa Saint-Lambert, QC. Mo bofelong jwa ngwaga wa 1977, o ne a amogela go nna mokaedi kwa mmadikolo wa Botswana, morago ga dingwaga di le pedi, a neng a tlhomiwa go nna moeteledi pele wa Lephata la Thutabomodimo/Dithuto tsa Bodumedi. Gape o ne a direla dingwaga di le tharo e le Modini wa Legoro la Dithuto tsa Batho.

Ka 2018 Noko o ne a newa Boporofesa jo bo Tlotlegang jwa UC mo Dithutong tsa Kagiso go tswa kwa mmadikolo wa Cambodia ka ntlha ya go rotloetsa kagiso le tlhabololo le ka ntlha ya go kgaratlhela go tokafatsa boleng jwa botshelo jwa baagi mo lefatsheng lotlhe.

## Tirelo ya Mokgatlho wa Lefatshe Lotlhe wa Lutere
Ka Motsheganong 1982, Noko o ne a bidiwa go tswa kwa mmadikolo wa Botswana go ya go tsenela Lephata la Tirelo ya Lefatshe la Lutheran World Federation (LWF), kwa a neng a direla ditirelo tsa batshabi tse di amanang le dikereke, Mokhomišenara yo Mogolo wa Batshabi wa Ditšhabakopano, Mokgatlho wa Kutlwano ya Aforika le mekgatlho e mengwe.

Ka Seetebosigo 1994 Noko o ne a tlhomiwa go nna mokwaledikakaretso wa LWF, mme a nna Moaforika wa ntlha go nna mo maemong ao.

Lekgotla la Mokgatlho wa Lefatshe Lotlhe wa Lutere le ne la tlhopha gape Moruti Ngaka Ishmael Noko mo pakeng ya gagwe ya bobedi ya dingwaga di le supa jaaka Mokwaledikakaretso wa LWF, ka nako ya kopano ya boditšhabatšhaba e e neng e tshwerwe kwa Geneva, Switzerland, ka 1 Lwetse 2004.

Moruti Noko o ne a tsaya karolo mo dipuisanong tsa thutabomodimo tse di neng tsa dira gore go bewe monwana Kgoeletso e e Kopanetsweng ya Thuto ya go Siamisiwa.

Ka 2009 Noko o ne a amogela go tlhomiwa ga ga Jana Jeruma-Grinberga go tlhatlhama Walter A. Jagucki jaaka mobishopo wa Kereke ya Lutere kwa Boritane e Kgolo,mobishopo wa ntlha wa mosadi kwa UK.

## Metswedi
Thato Rantao Mwosa

**Thato Rantao MWOSA** ke Mokwaledi wa Botswana-Amerika, Motshwantshi, Mokwadi wa terama, morutabana, le Motlhami wa Motshameko.

Filimi ya ntlha ya ga Mwosa Don’t Leave Me e ne ya bontshiwa kwa Moletlong wa Difilimi kwa New York. Filimi ya gagwe ya bobedi, Don’t Tell Me You Love Me, e ne e le go fetolwa ga leboko la motaki wa mafoko a a buiwang kwa Swazi, Deslisile. Filimi e ne e bontsha tirisodikgoka ya mo gae.

Accompanying the demise of a marriageE ne ya gapa awate ya 'Modiri wa Difilimi yo o Tlhagelelang go gaisa tsotlhe' kwa Moletlong wa bosupa wa Roxbury Film Festival ka ngwaga 2005.Filimi ya gagwe ya The Day of My Wedding e ne e le go tlhophiwa semmuso ke BETJ e gompieno e bidiwang BET Her  Best Shorts Program. Motseletsele wa gagwe wa TV Ya M’Afrika, o ne o supiwa mo kanaleng ya sathalaete ya Gabonese 3A Telesud, e ne e le motseletsele wa terama e e itlhametsweng e e neng o latedisa matshelo a basadi ba le bane ba Aforika ba ba neng ba nna mmogo mo ntlong kwa Queens, New York.Tokomane ya gagwe ya ngwaga wa 2011 ya A Tribe of Women e ne ya latedisa basadi ba ba direlang kagiso kwa Sudan.Filimi ya kanelo ya ga Mwosa e e bidiwang Memoirs of a Black Girl e tla gololwa ka ngwaga 2021. Ke tlhopho ya semmuso ya Moletlo wa Difilimi wa Basadi wa Boditšhabatšhaba wa Toronto.

## Filim

** *Don't Leave Me*, 2005. Short film.
** *Don't Tell Me You Love Me*, 2005. Short film
** *The Day of My Wedding*, 2007
** *Ya M'Afrika*, 2007. TV show.
** *An African in America*, 2008
** *Rapping for Life*, 2009
** *A Tribe of Women*, 2011. Documentary.
** *Memoirs of a Black Girl*, 2021. Feature Narrative Film

## Metswedi



## Tse di kwa ntle

*  kwa
Macheng

**Macheng** (1830 - 1873) e ne e le kgosi ya morafe wa BaNgwato go tswa ka ngwaga wa 1857 go tsena 1858 le go tswa ka 1866 go tsena 1872. O ne a tlhatlhama motsalwa le ene Sekgoma I e le mojwaboswa wa boammaruri, mme Sekgoma o ne a tsaya bogosi gabedi mo botshelong jwa ga Macheng.

## Botshelo jwa a sa le mmotlana
Macheng o tshotswe pele ga ngwaga wa 1830, a tsholwa ke Sedimo, kgosi ya morafe wa BaNgwato le Bobjwale, moswagadi wa kgosi ya ga mma Ngwato kgosi Kgari. O ne a lemogwa e le ngwana wa ga Kgari, e bile e le mojaboswa wa ga Kgari, go nna kgosi. Macheng e ne e le motsalwa le bana ba ga Kgari le Bobjwale: Khama II le Mokgokong.

Macheng o ne a tsewa ke batho ba lotso lwa Ndebele ba kwa bokone e le ngwana, a golela kwa Matebeleland. Morwa Kgari o mongwe, ebong Sekgoma, o ne a bewa kgosi mo boemong jwa gagwe.

Macheng o ne a nyala mosadi a bidiwa Kwenayagae.

## Kgosi ya BaNgwato
Macheng o ne a boela kwa ga mma Ngwato ka ngwaga wa 1857, a tlhatlhama Sekgoma go nna kgosi. Sekgoma o ne a ya kwa morafeng wa BaKwena, go belaesega e le ka a ne a tshaba gore Macheng o tlaa mmolaya, a kopa kgosi Sechele I go mo direla mophato wa sesole. Macheng o ne a busa ka kgatelelo jaaka go ne go dirwa kwa Matebeleland, se sa dira gore a seka a ratega mo bathong ba maemo ba BaNgwato. Sekgoma o ne a boa le masole a BaKwena ka ngwaga wa 1958, a tsaya bogosi mo go Macheng. Macheng o ne a ya Lerala kwa a neng a fiwa botshabelo ke BaTswapong, ba ba neng ba le ka fa tlase ga puso ya BaNgwato. Sekgoma o ne a bolotsa letsholo go ya Lerala, se sa fedisa taolo ya BaTswapong mo kgaolong eo.

Macheng o ne a nna kgosi gape ka ngwaga wa 1866 morago ga go thankgola Sekgoma. Puso ya gagwe e ne ya fela ka ngwaga wa 1872 fa a thankgola ke morwa Sekgoma ebong Khama III, o a neng morago a rolela rraagwe marapo. Thankgolo e ne e engwe nokeng ke mokgatlho wa barongwa wa London Missionary Society.

## Loso le boswa
Macheng o ne a tlhokafala ka ngwaga wa 1873. Khama III o ne a thankgola rraagwe ebong Sekgoma ka ngwaga wa 1875. Mosadi wa ga Macheng Kwenayage morago o ne a nyalwa ke kgosi Sechele I wa morafe wa BaKwena.

## Metswedi
Peter Segopotso Mabeo

**Peter Segopotso Mabeo** (o tshotswe ka ngwaga wa 1971 mo Gaborone ,botswana) ke mmetli o o ithutileng tiro eo ebile e le mosimolodi wa Mabeo Furniture le Mabeo Studio. O itsege ka go tswakanya magokaganyane a petlo a ditso tsa Botswana le a mašha, a dira gore go nne le nyalano gareng ga babetli ba mo gae le ba mafatshefatshe, le go dira tse di ipelelwang kwa ditshupong tsa mafatshe jaaka Fendi le ICFF.

## Botshelo jwa a le mmotlana le motheo wa sekao
O ithutetse tsa go dira, a simolola tiro ya gagwe mo Botswana, kwa a neng a tlhama madirelo a magokanyane a sešha le a setso. Mabeo o simolotse go bereka le ba tiro ya diatla ka ngwaga wa 1997, a dira fenitšhara e a e itiretseng ya logong, go loga ditlatlana le go loga matsela.

Ka ngwaga wa 2006, o ne a tlhama Mabeo Furniture mo Gaborone go tlhomamisa tiro ya gagwe ya botlhami le go amanya boswa jwa botlhami jwa Botswana le jwa sešha.

## Methale ya botlhami le perekisano le ba bangwe
Mabeo o gatelela go itshegetsa, botlhami, setso le bosetšhaba mo tirong ya gagwe. Tiro ya gagwe e tswakanya methale ya setso ya botlhami le methale ya sešha, se se dira gore bontle jwa Botswana bo kgone go supiwa mo go tseneletseng.

O berekile le batlhami ba maemo jaaka Patricia Urquiola, Patty Johnson, Claesson Koivisto Rune, Garth Roberts, Luca Nichetto le Studio Noi, a baka dipuisano tsa ditso tse difarologaneng ka botlhami.

## Go itsewe mo lefatsheng ka bophara le dietsele
Mabeo o supile tiro ya gagwe mo ditshupong tse dikgolo jaaka tsa beke ya ditshupo ya Milan, ICFF (New York), le kwa moletlong wa botlhami wa Lontone. Lefelo la gagwe la pereko le ne la fenya seetsele sa motlhami o o gaisitseng ka ngwaga wa 2006 le 2008 sa ICFF, le sa fenishara e e gaisitseng ka ngwaga wa 2010.

### Ditiro le dikamano tsa botlhokwa

# Dikgobokanyo tsa Fendi tsa Kompa tsa ngwaga wa 2022, di diretswe Design Miami, di akaretsa dilwana di le lesome tse di dirilweng mo Botswana, go na le tlaleletso ya babetli, ba ba bopang, ba ba logang ditlatlana le ba ba berekang ka tshipi. Dilwana tse di lemogilweng thata di akaretsa setilo sa Maduo, setilo sa Foro le kobotlo ya Chichira.
# Ka ngwaga wa 2021, o ne a bereka le Vincent Van Duysen a dirisa logong lwa Panga panga le methale ya go betla go tlotlomatsa botlhami jwa mo gae.
# O berekile mo ditirong tsa selegae jaaka go direla Orange Babies fenitšhara kwa ditshupong tsa FNB kwa joburg, a tlhomamisa maikaelelo a gagwe a go dira tsa selegae.

## Boswa le ponelopele
Mabeo o supa ponelopele ya botlhami e e sa supeng katlego e le ya dipoelo tsa madi fela, mme ele go bereka mmogo, go supa ditso le go nna le itsholelo e e itshetletseng ya botlhami. O ntse o itlamile go godisa bokgoni jwa Botswana jwa botlhami le go amana e ba bangwe mo lefatsheng ka bophara.

## Metswedi
Loungo Andre Pitse

**Loungo Andre Pitse** (o tshotswe ka Firikgong a le malatsi a mane ngwaga wa 1989) o o itsegeng gape ka leina la KingBee ke motho o o tumileng mo go tsa setshwantsho sa motshikinyego le seromamowa. Ene le Bonang Matheba ba ne ba tshegeditse dietsele tsa Yarona FM tsa ngwaga wa 2019, tse e neng e le ngwaga wa botlhano di ntse di tshwarwa. O supilwe e le mongwe wa bašha ba Botswana ba le masome mararo ba ba nang le tlhotlheletso, ka ngwga wa 2016.

## Botshelo jwa a le mmotlana le thuto
Andre ke ngwana wa boraro wa batsadi ba gagwe. O na le dithutego tsa Master's Degree go tswa kwa sekolong se segolwane a ithutelo ditiro sa University of Botswana.

## Tsa pereko
Tiro ya ntlha mo mohameng wa tsa itloso budutu ya ga Andre, e ne e le mo Number One Ladies Detective Agency fa a diragatsa le Jill Scott le Idris Alba. Ka ngwaga wa 2010 go tsena ka 2012, e ne e le mogasi wa My African dream, a bereka le Anika Noni Rose pele ga a ya kwa Flava Dome ka ngwaga wa 2013.

Ka ngwaga wa 2023, o ne a gasa dikgaisano tsa bo mmabontle tsa bofelo le tsa mokgabo. Ene le MC MtKay Ntwana, ba ne ba gasa gape tiragalo ya malatsi a mararo ya VIC Falls Carnival. O ne a gasa gape moletlo wa DStv Delicious Festival kwa Aforika Borwa ene le Bonang Matheba. Andre gompieno o berekela Yarona FM.

## Dikganetsano
Ka ngwaga wa 2023, pitse o ne a gapa leitlho la setšhaba morago ga go apara mosese o o botala jwa tlhaga fa a tlhagelela kwa Zambia, kwa go ratana ka bong bo bo tshwanang go santseng go le molato. Go kapiwa ke babegadikgang ga tiragalo e, go ne ga baka diketsaetsego ka go ratana ga gagwe.

## Ditiragalo tse a di gasitseng

* Bokopano jwa teemane (Diamond Conference) ke ba De Beers le Debswana
* Dietsele tsa Light ka De Beers le Debswana
* Dietsele tsa Yarona FM (YAMAS) le Bonang Matheba
* Dietsele tsa BNSC
* Dietsele tsa F&B
* Dietsele tsa Standard Chartered
* Dietsele tsa lephata la bašha
* Go bulwa ga telebishine ya Now

## Ditshedimosetso tse dingwe

* Yarona FM

## Metswedi
Mongala

**Mongala** (o o tlhokafetseng ka ngwaga wa 1770) e ne e le kgosi ya BaNgwaketse ka lekgolo la dingwaga di le lesome le borobabobedi. Go tlhaloganngwa fa e le moeteledipele wa Bangwaketse fa ba nna morafe o o ikemetseng go tswa mo morafeng wa Bakwena. Mongala o busitse go fitlhelela a bolawa mo ntweng kgatlhanong le Bakgwatlheng. O ne a tlhatlhamiwa ke morwa wa gagwe ebong Moleta.

## Botshelo jwa gagwe jwa pele le puso ya gagwe
Mongala e ne e le morwa Makaba I. Makaba o supiwa fa e ne e le moeteledipele wa Bangwaketse o go neng go ganetsanwa ka ene, kgatlhanong le ntsalae Modutlwa. Ba ema nokeng ba ga Makaba ba ne ba fenya, mme lekgamu la ga Modutlwa morago la thibelela kwa Seoke (kwa e leng Lobatse gompieno.)

Mongala o nnile kgosi morago ga loso lwa ga rraagwe, se se mo dira moeteledipele wa ntlha wa semmuso wa Bangwaketse ba ikemetse. Gantsi o tlhalosiwa e le kgosi e e neng ya etelela pele bangwaketse go tswa kwa kgotleng ya Bakwena go nna morafe o o ikemetseng, mme se gape se supiwa se dirilwe ke rraagwe le borragwe mogolwagolwane. Mongala o itsege a ne a na le bana ba robabongwe:Moleta, Selohilwe, Monnanyana, Losabanyana, Moabi, Thankgwane, Tsima, Mokguthu le Mooki.

## Loso le go tlhatlhamiwa ga gagwe
Malomaago Mongala ebong Tau, e ne e le moeteledipele wa morafe o mongwe mo kgaolong eo, Bakgwatlheng, ba Mongala a neng a ba fenya. ga go a nna le ntwa epe gareng ga merafe e mebedi e go fitlhelela ka ngwag wa 1770, morago ga gore ngwana wa ga moleta wa mosimane a gobatse wa ga Tau wa mosimane ebong Seeiso. Mongala o ne a etelela pele Bangwaketse go gwetlha Bakgwatlheng morago ga gore ba tshabele kwa Kgaolong yoo Tau. Go bolelwa fa Mongala a ne a tla ka palo potlana fela ya banna. O ne a tshwarwa mo ntweng e e latelang, kwa a neng a bolawa ka segai. O ne a tlhatlhamiwa ke morwa wa gagwe Moleta, o a neng a etelela pele tlhaselo e nngwe mo Bakgwatlheng, a senyakaka morafe wa bone go busolosetsa rraagwe. Se se ne sa simolola kgolo ya sesole mo morafeng wa Bangwaketse, mo go neng ga baka gore morafe o o nne babusi ba kgaolo eo. 

## Metswedi
Moleta

**Moleta** (o a tlhokafetseng ka ngwaga wa 1790) e ne e le kgosi ya Bangwaketse go tswa ka ngwaga wa 1770 go tsena 1790. O ne a tlhatlhama rraagwe ebong Mongala, mme a tlhatlhamiwa ke ngwana wa gagwe Makaba II.

## Botshelo jwa gagwe a le mmotlana
Moleta o tshotswe ke Mongala, kgosi wa Bangwaketse. Moleta o ne a na le ngwana wa mosimane, Makaba, o o tshotsweng ka ngwaga wa 1760. Moleta o simolotse kgotlhang gareng ga Bangwaketse le Bakgwatlheng ka ngwaga wa 1770 fa a ne a gobaditse Seeiso, ngwana wa ga kgosi Tau wa Bakgwatlheng. Fa Bakgwatlheng ba tsamaya, Mongala o ne a ba tlhasela, mme a bolawa mo ntweng eo. Moleta o ne a nna kgosi ya Bangwaketse.

## Kgosi ya Bangwaketse
Go busolosetsa loso lwa ga rraagwe, Moleta o ne a tlhasela Bakgwatlheng a phatlalatsa morafe wa bone, mme ba ba falotseng ba tsena mo merafeng e mengwe. Bontsi ba ne ba boela mo morafeng wa Bangwaketse, ba akaretsa Seeiso, o a neng a nna tlhogo ya kgotla nngwe mo morafeng oo.

Fa rraagwe Moleta ebong Mongala a supiwa e le ene kgosi ya ntlha ya Bangwaketse fa ba simolola go ikemela, Bakwena bangwe ba supa fa Moleta e ne e le ene tlhogo ya morafe fa o kgaogana. Puso ya ga Moleta e ne e tshwaya tshimologo ya nonofo ya Bangwaketse mo go tsa kgwebo mo kgaolong eo.

Fa Bangwaketse ba ne ba nna mo ntweng le merafe e mengwe ya kwa borwa, go ne ga gakololwa Moleta gore morafe o age mabotana a tshireletso, ka jalo a fudusa morafe kwa Seoke go ya dithabeng tsa Pitsa kwa ba neng ba aga mabota. Morafe morago o ne wa fudugela kwa Makolontwane, Mhakane le Setlhabatsane.

Moleta o ne a tsena mo ntweng le Bahurutshe, ba lwela moeteledipele wa bone Tirwe, o puso ya gagwe e neng e ikgapetswe ke morwa rraagwe ebong Boikanyo.

Moleta o tlhokafetse ka ngwaga wa 1790, a tlhatlhamiwa ke morwaagwe ebong Makaba. Bangwaketse ba supa fa a tlhokafetse ka ntlha ya bogodi fa a ne a tswa kwa kgotleng a ya lesakeng la dikgomo. Morongwa John Campbell o begile polelo e a neng a e boleletswe, ya gore Moleta o ne a jesitswe botlhole ke Makaba ka a ne a le lefufa mo mongweng wa basadi ba ga Moleta.

## Metswedi
Stephen Modise

**Stephen Modise** ke mopolotiki wa mo Botswana, ngaka, le morutuntshi o e leng tona wa tsa botsogo mo lephateng ya botsogo mo Botswana. Modise o o tseneng mo maemong a ka Ngwanatsele a le lesome le borataro ngwaga wa 2024, ke moemedi o o itlhophetsweng mo palamenteng ya Botswana.

## Dithutego le tsa pereko
Modise o na le dithutego tsa mohama wa botsogo le thuto ya tsa botsogo:

* Dithutego tsa maranyane a tsa kalafi
* Bongaka
* Setlankana sa thuto ya botsogo
* Thuto ya tsa botsogo

### Tiro ya gagwe mo go tsa sepolotiki
Modise o na le seabe se setona mo polotiking ya Botswana. Jaaka mopalamente o o tlhophiweng ka mo go faphegileng, o nnile le seabe mo go tseeng ditshwetso mo setšhabeng le go tlhama melao. Go nna tona wa botsogo ga gagwe go supa maikaelelo a gagwe mo go tokafatseng tsa botsogo mo Botswana. O amana le phathi ya Umbrella for Democratic Change (UDC).

## Ditshedimosetso tse dingwe

* Bogolo Kenewendo
* Peggy Serame
* Dithapelo Keorapetse

## Metswedi
Modikwe Dikobe

**Modikwe Dikobe** (wa leina la maitlhamelo la **Marks Rammitloa**, 1913 – July 2005) e ne e le mokwadi wa padi, mmoki, modiredi wa mokgatlho wa badiri, le moeteledipele wa bonno jwa bomaipaafela mo Johannesburg, mo dingwageng tsa bo 1940. O kwadile buka e le nngwe fela ga mmogo le kgobokanyo ya poko fa a ne sa ntse a dira e le morekisi, tlelereke, motlhanka wa mo gae le molebedi wa bosigo.

## Kgodiso
Dikobe o ne a tsalwa mo motseng wa Mutse, mo bokone-bogare jwa Teransefale. Fa a ne a le mmotlana, mmaagwe o ne a fudugela Johannesburg ka tiro mme ene a sala a nna le nkukuagwe, a disa dipodi. Fa a ne a na le dingwaga tse borobabongwe, o ne a fudugela Sophiatown kwa toropong go nna le mmaagwe. Ba ne ba fudugela mo mokhukhung mongwe mo Doornfontein. O ithutile go bala le go kwala, ga mmogo le go rutiwa megopolo ya letlhakore la molema, ke sekolo sa phirimaneng sa Mayibuye sa Lekoko la Sepolotiki la Sekomanisi mo dingwageng tsa bo 1930.

## Bolwela-ditshwanelo
Tiro ya gagwe ya ntlha e ne e le go rekisa dipampiri tsa dikgang, e ka yone a neng a kopana le mosadi yo a tlaa mo nyalang mo nako e tlaa tlang, e bong Ruth. Ba ne ba nyalana ka ngwaga wa 1936 ba bo ba nna mo Newclare le Sophiatown, pele fa ba fudugela motseseteropo wa Alexandra. Mo dingwageng tsa ntlha tsa bo 1940, Dikobe o ne a simolola go rulaganya mekgatlho ya bahirisi ga mmogo le go kganela dibese, a na batho jaaka bo Schreiner Baduza le James Mpanza.

Ka ntate ya dituelo tsa rente tse di kwa godimo, batho ba ne ba simolola go nna bomaipaafela mo nageng. Dikobe o ne a ba sala morago, mme a tla a nna moeteledipele wa bone. O ne a kwalela pampiri ya dikgang e bidiwa Inkululeko ('Kgololesego'). Mapodisi a ne a tshwara Dikobe le ba bangwe ba le bantsi ka ngwaga wa 1960. O ne a gololwa mo nakong e khutshwane, mme a kganelwa go amana le sepolotiki kgotsa mekgatlho ya badiri. Ka ngwaga wa 1963, o ne a dira e le molebedi wa bosigo a bo a simolola go kwala buka ya gagwe ya The Marabi Dance ka banna-mo-mekhukhung mo Doornfontein. Dikobe o ne a tlogela mosadi wa gagwe mme a fudugela Seabe (mo porofense e jaanong e bidiwang Mpumalanga) le mosadi o sele.

## Boswa
Raditiragalo wa dikwalo Tim Couzens, morulaganyi wa bolumu ya poko ya ga Dikobe, o supa gore "Dikobe o tlhomologile mo dikwalong tsa Aforika Borwa ka go fitlha mo bošeng [...] e ne e le ene fela mokwadi yo, fa a ne a kwala, ka nnete e ne e le leloko la badiri ba ba sa itsholelang."

## Ditiro

* The Marabi Dance [padi] (1973)
* The Dispossessed [poko] (1983)

## Puiso e e tswelelang

* Bonner, P. "The Politics of Black Squatter Movements on the Rand, 1944–1952", *Radical History Review*, 1990.
* "The bard of township culture", Mark Gevisser, *Mail & Guardian*, 1995.

## Metswedi
Lenaane la badiragatsi ba Botswana

[thumb|[:en:Connie_Ferguson|Connie Ferguson ka 2017]]
Se ke thulaganyo lya badiragatsi le badtshameki ba ba tswang, ba ba nnang mo, kgotsa ba ba golaganeng le lefatshe la Botswana ka tsela nngwe. Lenaneo le rulagantswe ka tatelano ya dialefabete ka sefane.

## Badiragatsi ba Botswana

* Malia Baker (yo o tshotsweng ka  2006)
* Connie Ferguson (yo o tshotsweng ka 1970)
* Shona Ferguson (1972-2021)
* Donald Molosi (yo o tshotsweng 1985)
* Warona Setshwaelo (yo o tshotsweng 1976 kana 1977)

## Bona Gape

* Baesekopo ya Botswana

## Metswedi
Dithapelo Keorapetse

**Dithapelo Lefoko** **Keorapetse** (yo o tshotsweng ka Tlhakole a le masome mabedi le bone ngwaga wa 1982) ke lepolotiki la Botswana yo e leng motsamaisa dipuisano tsa palamente ya Botswana wa gompieno fa e sale ka Ngwanatsele ngwaga wa 2024. E ne e le mopalamente go tswa ka ngwaga wa 2014 go tsena 2024, pele e ne e le moeteledipele wa kganetso go tswa ka ngwaga wa 2022 go tsena 2024. Ke wa lekoko la Umbrella for Democratic Change (UDC), a sena go kobiwa kwa Botswana Congress Party (BCP) ka ngwaga wa 2022.

## Botshelo jwa gagwe
Keorapetse o tshotswe ka Tlhakole a le masome mabedi le bone ngwaga wa 1982, o tswa kwa Selebi Phikwe, Botswana. Kwa ntle ga sepolotiki, o berekile e le morutuntshi wa sepolotiki le tsamaiso lefatshe kwa University of Botswana, kwa a berekileng go tswa ka ngwaga wa 2008 go tsena 2019, mme o ne a le mo boitapolosong jo bo sa duelelweng go tswa ka 2014 go tsena 2019. O bereketse gape kwa Botswana Police College le Botswana Defence Force (BDF).

Keorapetse o tseneletse sepolotiki ka ngwaga wa 1999, a nna leloko la Botswana Congress Party (BCP). Go tswa ka 2002 go fitlha 2005, e ne e le mokwaledi mogolo wa setlhopha sa BCP sa sekolo se segolwane sa UB, morago a nna mothusa tautona wa lekgamu la basha la BCP ka ngwaga wa 2011, morago a nna tautona was lekgamu leo go tswa ka 2012 go tsena 2015. O ne a nna gape mokwaledi wa tsa kgaso wa BPC. E ne e le mothusa ba ba kgatlhanong le tshenyetso setshaba, a bereka mo maemong ao kwa Directorate on Corruption and Economic Crime (DCEC) go tswa ka 2009 go tsena 2010.

Ka ngwaga wa 2014, Keorapetse o ne a emela ditlhopho tsa lefatshe e le ntlhopheng wa BCP kwa Selibe Phikwe, a fenya ka 49.1% fa go tshwantshanngwa le 36.7% wa yo a neng a mo setse morago. O ne a nna mopalamente o monnye mo Botswana, a tlhophiwa go nna moeteledipele wa kganetso mo palamenteng ya lesome le bongwe ya Botswana. O ne a tsenelela komiti ya madi a setshaba, morago a nna modulasetilo wa yone.

Keorapetse o ne a tlhophiwa gape ka ngwaga wa 2019 ka 59.1% was tlhopho. Ka ngwaga wa 2002, o ne a gaisanela maemo a moeteledipele wa kganetso le Dumelang Saleshando. O ne a atlega a amogela maemo ao, mme ene le maloko a mangwe a le mane a BCP ba ne ba kobiwa mo phathing go bo ba nnile kgatlhanong le komiti ya legare ya BCP mo go tseeng maemo ao. Ka jalo o ne a nna ntlhopheng yo o ikemetseng ka nosi, a ikamanya le Umbrella for Democratic Change (UDC). Keorapetse o ne a emela ditlhopho laboraro ka ngwaga wa 2024 a le ka fa tlase ga UDC, ka nako eo o ne a na le melao kakanyetso e robabobedi, ditshutiso di le mmalwa le dipotso di le makgolo, ebile a ngangisantse dikakanyetso tsa melao tse dikgolo.

Keorapetse o ne a latlhegelwa ke ditlhopho. Mme le fa go ntse jalo, ka Ngwanatsele o ne a tlhophiwa go nna motsamaisa dipuisano tsa palamente ya Botswana. Ka e ne e le ene fela a tlhophilweng, o ne a bona thotloetso go tswa mo mapalamenteng a diphathi tse di farologaneng, a tlhomiwa go nna motho wa lesome go nna motsamaisa dipuisano tsa palamente.

## Metswedi
Kagiso Kilego

**Kagiso Kilego** (o tshotswe ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi ale masome a mabedi le borataro ka ngwaga wa 1983) ke motabogi wa Botswana yo o itsegeng ka mabelo a dimetara di le makgolo ale mane.

E ne e le leloko la  Botswana mo batoging ba dimitara tsa 4x400 relay mo setlhopheng se se neng sa fetsa mo maemong a borobedi kwa Metshamekong ya Diolimpiki tsa ngwaga wa 2004. O ne gape a thusa go fenya tiragalo eno kwa Metshamekong ya ngwaga wa 2003 All-Africa mo nakong ya bosetšhaba ya rekoto ya metsotso ya 3:02.24, mmogo le ba setlhopha sa gagwe ebong California Molefe, Oganeledi Moseki le Johnson Kuba. O ne gape e le leloko la Westfield, mo setlhopheng sa go thuma sa NJ.

## Tse di kwa ntle

* Kagiso Kilego at World Athletics
* Kagiso Kilego at Olympics.com
* Kagiso Kilego at Olympedia
Bonewamang Padi Sechele

**Bonewamang Padi Sechele** (1926 - 1978) e ne e le mogogi wa ditso tsa Aforika wa morafe wa Bakwena go tswa ka ngwaga wa 1970 go fitlhelela a tlhokafala ka ngwaga wa 1978. O tlhomilwe ke puso go emela kgosi morago ga go ithola marapo ga ga Neale Sechele. 

Bonewamang Padi Sechele  tshotswe ka ngwaga wa 1926, a tsholwa ke Padi, o o tlhokafetse ka ngwaga wa 1929. Bonewamang e ne e le ngwana wa ngwana wa ga kgosi Sechele II wa Bakwena. Bonewamang o tsene sekolo sa Tiger Kloof Educational institute, mme o ne a seka a dira sentle mo go tsa thuto. O ne a le dingwaga di kwa tlase fa malomaagwe ebong Kgosi Sebele II a ne a tlosiwa mo setilong a sena mojaboswa ka ngwaga wa 1931, ka jalo o ne a sa bonwe a ka mo tlhatlhama, mme Kgari Sechele II a nna kgosi. Fa Kgari a ne a supa fa a batla go ithola marapo, o ne a supa fa a eletse go tlhatlhamiwa ke Bonewamang. Bonewamang o nnile dikgwedi di le lesome le botlhano mo kgolegelong morago ga a sena go lebisiwa molato wa go gapela batho dithoto ka ngwag wa 1957, a lebisiwa molato o gape ka ngwaga wa 1962.

Bonewamang e ne e le kgosana kwa Letlhakeng. Fa Kgari a tlhokafala, Bonewamang le morwa Sebele ebong Moruakgomo e ne e le bone ba go akanyediwang ba ka neelwa setilo. Baema nokeng Bonewamang ba ne ba re Moruakgomo ga a tshwanela ka batsadi ba gagwe ba ne ba sa feleletsa ditirelo dingwe tsa lonyalo, mme bontsi jwa nna kgatlhanong le Moruakgomo ka mmaagwe a ne a tlhakantse ditso. Ba ba kgatlhanong le Bonewamang ba ne ba re mojaboswa o ka se tlhophiwe a feta kgosi ya pele ka dingwaga, le ntswa se se ne se kie sa diregala pele. Kgang e ne ya isiwa kgotlatshekelong, go ne ga tsewa tshwetso ya gore Neale Sechele a nne kgosi go rarabolola kgang.

Bonewamang o ne a tlhomiwa go nna molaodi wa ditso wa kgaolo morago ga gore Neale a patelediwe go ithola marapo ka ngwaga wa 1970. Tlhakole o o latelang, Bonewamang o ne a lebisiwa molato wa go utswa loruo mme molaodi a buisana gore a seka a atlholwa. Bonewamang o tlhokafetse ka kotsi ya koloi ka ngwaga wa 1978. Morwa wa gagwe Kgari Sechele III o ne a mo tlhatlhama go nna kgosi, mme Mack Sechele a tshwarelela bogogi jwa ditso.

## Metswedi
Ngwapa

**Ngwapa** ke motse mo kgaolong ya legare ya Botswana. O fitlhelwa  dikilometara tse lesome le boraro(8.1 mi) go tswa mo nokeng ya Limpopo le molelwane wa Afrika Borwa. Banni ba motse wa ngwapa ba ne ba le 579 ka palo batho ya 2022.

## Metswedi
Botswana Meat Commission

**Khomišene ya Nama ya Botswana** (BMC) ke mokgatlho o o sa direng poelo o o tlhomilweng ke puso ya Botswana e e sa tswang go ikemela ka 1965. Ditiro tsa yona tse dikgolo ke go reka, go tlhaba, go baakanya le go rekisa nama yotlhe ya kgomo le dikumo tsa nama ya kgomo mo Botswana go rekisiwa mo mebarakeng ya selegae le ya boditšhabatšhaba.

## Ditheo le dikgwebo tse dingwe
Ntlokgolo ya BMC e kwa Lobatse. Ditheo tsa yone di na le lefelo le le kopaneng le le akaretsang lefelo la go tlhabela, go dira ditlatlana, go dira letlalo le go dira dilo tse dingwe. Go rwalwa dikgomo di le 8000 le dikgomo tse dinnye di le 500 letsatsi le letsatsi. BMC gape e na le makala a mabedi a go tlhabela, le lengwe kwa Maun mme le lengwe kwa Francistown, ka bokgoni jwa dikgomo di le 100 ka letsatsi le dikgomo di le 400 le dikgomo di le 150 ka letsatsi.

Mo godimo ga kgwebo ya yone ya konokono, BMC e na le dikhampani tsa dipalangwa mo Botswana. Mo lefatsheng ka bophara, e na gape le ditlamo tse di rekisang mo dinageng tsa Yuropa go akaretsa United Kingdom, Germany le Netherlands, le mafelo a polokelo a a tsididi mo UK le Afrika Borwa. Gape e na le khampani ya inshorense kwa Cayman Islands. 

## Ditirelo
BMC e rulaganya go dirwa ga nama ya kgomo go tswa mo motlhapeng wa bosetšhaba o o fudisang mo lefatsheng le gantsi e leng la dipolasi tse di akaretsang karolo e kgolo ya naga. Palo ya dikgomo e ne ya fokotsega thata magareng ga dingwaga tsa bo 1980 le tsa ntlha tsa bo 2000, ka dipalo di fokotsega go tswa go dimilione di le tharo go ya go tse di ka nnang 1,700,000.

Khampani e tlhokometswe thata ke Botsamaisi jwa Diphologolo jwa Botswana go laola boleng. Dikarolo tsotlhe tsa go dirwa ga yone di na le setifikeiti sa ISO 9002. Dinama tsa kgomo tse di tsidifaditsweng tse di phuthetsweng ka vacuum di nna sebaka sa dikgwedi di le thataro fa e le gore ketane e e tsididi e tsholwa e le mo thempereitšhareng ya bobotlana e e tlhomameng. BMC gape e dira nama ya kgomo e e gatseditsweng e e senang marapo e e direlwang go dirwa ka dingwaga di le pedi, mmogo le nama ya kgomo e e apeilweng le ditlaleletso tse dingwe tsa nama ya kgomo tse di diretsweng go romelwa kwa ntle. Pegelo ya 2005 e ne ya tlhalosa gore khamphane e na le selekanyo sa nama ya kgomo e e tsidifaditsweng ya ditone di le 19 000 ka ngwaga. 

## Metswedi


## Go bala go ya pele

* https://web.archive.org/web/20200919122450/http://www.thepatriot.co.bw/news/item/4675-cattle-slaughter-increases-at-maun-bmc-%20.html

## Di-link tsa kwa ntle

* http://www.bmc.bw/

* *[https://web.archive.org/web/20161223025921/https://www.ids.ac.uk/ids/global/pdfs/CSrevisedBotswanabeef1.pdf Botswana Beef Exports and Trade Policy]* Dr Christopher Stevens and Jane Kennan, Institute of Development Studies University of Sussex, Brighton, United Kingdom. February 2005.
* https://bmc.bw/publications/
Shirley Itumeleng Tiny Segokgo

**Shirley Itumeleng Tiny Segokgo** ke mopolotiki wa lefatshe la Botswana. Ke leloko la Kokoano ya bosetshaba ya Botswana mme gape ke leloko la lekoko la basadi. Segokgo gape ke leloko la Palamente ya Pan-Afrika.

## Bona Gape

* List of members of the Pan-African Parliament

## Metswedi
Joseph Legwaila

**Joseph Manson John Legwaila** (yo o tshotsweng ka kgwedi ya Tlhakole e tlhola malatsi ale mabedi la ngwaga wa 1937) ke modipolomate le mopolotiki wa Botswana. Legwaila o ne a ithuta dipolotiki, hisitori le dikamano tsa boditšhabatšhaba kwa Yunibesithing ya Alberta kwa Canada mme a ruta koo ka 

lobakanyana. E ne e le Mothusa-Tautona wa Kokoano Kakaretso ya Ditšhabakopano ka dithulaganyo di le tharo ka kakaretso mo dingwageng tsa (1981, 1987 le 1991). O ne a emetse Botswana mo Lekgotleng la Tshireletsoo okametse kgwedi e le nngwe ka ngwaga wa 1995, e le Tautona. O tsweletse pele go tshwara ditiro di le mmalwa tsa bodipolomate tsa Botswana kwa Amerika. Gareng ga tseno e ne e le moemedi wa Cuba mo dingwageng tsa (1981-2001) le Moemedi Kakaretso kwa Jamaica mo dingwageng tsa (1982-2001). O ne a bereka mo dithomong di le mmalwa tsa UN mo Afrika. Legwaila o kile a etela pele Thomo ya Ditšhabakopano kwa Ethiopia le Eritrea (UNMEE) fa e sale ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi ale masome a mabedi le boferabongwe ka ngwaga wa 2000 e le moemedi yo o rileng wa Mokwaledikakaretso kwa Eritrea le Ethiopia. Legwaila o nyetse ebile o na le bana ba bararo.

## Tiro ya United Nations
Legwaila o ne a direla mo maemong a le mmalwa a a kwa godimo mo teng ga Ditšhabakopano. E ne e le Motlatsamoporesidente wa Kokoanokakaretso ya Ditšhabakopano ka dikopano di le tharo: 1981, 1987 le 1991. O emetse Botswana mo Lekgotleng la Tshireletso la Ditšhabakopano mme a nna Moporesidente wa lone kgwedi e le nngwe ka 1995.

Gape o ne a etelela pele dithomelo tse dintsi tsa UN mo Aforika, go akaretsa le go etelela pele Thomo ya Ditšhabakopano kwa Ethiopia le Eritrea (UNMEE) go tloga ka la bo 29 Lwetse 2000, jaaka moemedi yo o kgethegileng wa Mokwaledikakaretso.

## Tirelo ya bodipolomate
Legwaila o ne a direla Botswana ditiro di le mmalwa tsa bodipolomate kwa dinageng tsa Amerika. O ne a dira jaaka Moemedi kwa Cuba go tloga ka 1981 go ya go 2001 mme ka nako e le nngwe a nna Moemedi-Kakaretso kwa Jamaica ka nako e e tshwanang.

## Tiro ya sepolotiki
Legwaila o amana le lekoko la Botswana (BDP) mme o nnile le ditiro tsa sepolotiki mo teng ga letlhomeso la bosetšhaba.

## Tse di kwa ntle

* United-Nations Press Release on Appointment as Special Advisor on Africa
* UNMEE-Mission

## Metswedi
Boniface Tshosa Setlalekgosi

**Boniface Tshosa Setlalekgosi** (yo o tshotsweng ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi ale lesome le bone ngwaga wa 1927 – abo a tlhokafala ka kgwedi ya Ferikgong e tlhola malatsi ale madome a mabedi le botlhano ngwaga wa 2019) e ne e le mobishopo wa Roma Katoliki wa Diocese ya Gaborone, Botswana, go tloga ka  ngwaga wa 1981 go fitlha ka 2009. A sokologela mo Bokatoliking, ka ngwaga wa 1957 o ne a simolola katiso ya boperesiti ya gagwe kwa Seminaring ya St Josems kwa Chishaswa kwa Salisbury, Rhodesia. Setlalekgosi o ne a nna moruti yo o neng a tlhomilwe ka ngwaga wa 1963. O ne a tlhatlhamana le Urban Charles Joseph Murphy gore e nne mobishopo wa bobedi wa Katoliki wa Roma mo hisitoring ya Botswana.

## Metswedi