Syə Tolyš

**Syə Tolyš** — tolyšə millijə ružnomə, kom cy 1931 soriku tosə 1939 sor Lankonədə Azərbojčonə SSR-ədə bešedəbe.
## Taryx
1930-nə soronədə tolyšə zyvoni umutejro ve jolə ko dəvonijəšone. Korenizasijə sijosəti cərcivədə xəjli kitobon pegordyijə bin u cap bin, tolyšə zyvon tədǧyǧ kardə byəbe Azərbojčoni alimon zyvonšynoson tərəfiku. Tolyšə zyvonədə ružnomon, žurnalon cap be bino bin. By vaxtədə tolyšə ədəbijot bərpo bejdə.

21 janvar 1931 sorədə de Bekəǧə Mirsalajevi redaktorəti u kotibi Muzəffər Nəsirli de 1500 tiraži «Кьzьl Таlьş» ružnomə bino kardyše nəšr be, məšhure bənə iminə ružnomə ceki nomədə «Tolyš» syxan heste u iminə ružnomə končo tolyšə zyvonədə məǧolon bešedəbin.

5 dekabr 1931 soriku ružnomə yštə nomyš bə «Sьə Тоlьş» («Syə Tolyš») ovaxte cumcyko ružnomə bo tolyšə koəkon xydmət kardejdəbe.

6 ijun 1937 sorədə TSK (Mərəngoə komitə) plenumi bəpeštə, Azərbojčoni Kompartijə XIII jyǧnəǧi nezi, končo bə jyǧnəǧədə hisoboti məzmuni barədə myzokiron šedəbin, hežo čo parson dylədə cy tyrki zyvoni cy farsi, ərəbi, osmani syxanonku pok karde pars bə məjdon beše. Gyləj ištirokəkə cy «taton zyvoni pok kardej» barədə gəpyš žəj. Bəj Mirčafar Baǧyrov čəvob doše — «Az fik kardəm ki, həni cy taton, kurdi, tolyšə zyvononku bə azərbojčoni zyvon ovašte lozime. Narkompros bəpe yštə təšəbbusi nišon bykə, əvon həmmə azərbojčonyžin».

Cy plenumi bəpeštə čo zyvononədə təhsil səj dəkyrnije ǧəror beše u bə tyrki zyvon dəvarde, tolyšə zyvonədə məktəbon žəšone, mətbuəton həni cap bejdənybin, u tolyšə alimon u ičtimoijə xodimon (Zulfuǧar Əhmədzadə, Muzəffər Nəsirli u čo) bə repressijə egynin.

1938 soriku ružnomədə tolyšə məǧolon kam bej bino bin, u cy 22 sentjabr 1938 soriku ružnomə həni təmom tyrki zyvondə bešedəbe.

De «Sьə Тоlьş» nomi oxonə numrə 18 fevral 1939 sorədə beše, cymi bəpeštə ružnomə nom bə «Sosialist subtripiqi» ovaxtə be. Cy 16 ijun 1957 soriku nomyšon bə «Ленинчи» (Leninci) ovaxte, 22 sentjabr 1990 soriku bə «Lənkəran» («Lankon») u ym ružnomə tosə ysət cap bejdə.

## Ružnomə məǧsəd u myžoron
«Sьə Тоlьş» ružnomə boštə ve əhmijətinə sənəti pegətyše bo tolyšə məholi, tolyšə zyvoni, tolyšə ədəbijoti, taryxi umutejro. By koədə əv yštə ružnomə səhifonədə cy məholi sijosijə, iǧtisodijə, sosialə u mədənijə žimoni barədə jolə materialon cap kardejdəbe. Jolə məno dojdəbin bə šeiron u folklorə əməlon u de əvon ǧyjmətinə məǧolon cap byəbin. Tosə 1938 sor bə tyrki u bə tolyši šeiron cap bejdəbin, əmma 1938 sori bəpeštə idlə tyrki zyvonədə. Šeironədə cy dovri adətə myžoron bin: kommunistə partijə, komsomol, kolxoz, koəkə, traktorərom, Lenin, Stalin u čo. Šeironədə iminə məsələ ideologijə dərosne be. Ružnomə tolyšə folklori gyrdə kardejədə əhmijətinə ko dəvonijedəbe. Cy Muzəffər Nəsirli «Тоlьşə folqlori həxədə can gъləjъ sьxan» məǧolə tolyšə folklori umutejro jolə mənbə be.

*«Buminə ružnomə, cy yštə Lankoni, Ostoro, Liki, Həmošəru u Masalu həjomandə koəkə korrespondenton amisəje, bape bənə prožektori yštə rušnə bə Tolyšə bandon bygordyno»* - ružnomədə nyvyštə byəbe. Əvən ym ko əla bə vyrə rosniše.

Ružnomə iminə numrədə votə bejdə ki ym ružnomə bə tolyšə xəlǧi bənə baxšə Sovet hukumət doəše, u tolyšə xəlǧ həxyš heste tolyšə əlifbo, zyvoni, ədəbijoti ozavzije. Ružnomə ve jolə ilhom doše tolyšə šairəti ozavzijejədə. Bə vaxtədə ən ve cap byə tolyšə šairon Z. Əhmədzadə, M. Nəsirli, G. Kazymov, X. Guliev, A. Guliev, S. Əlieva bin.

## Səvonon