open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xuan Peron

**Xuan Peron** (*Juan Domingo Perón*; 8 oktjabr 1895 — 1 ijul 1974) — cy Argentinə 29-inə prezident bə. Əslyš cy Italijə Sardinjə səkuku byə. 4 ijun 1946 — 21 sentjabr 1955, 12 oktjabr 1973 — 1 ijul 1974-ədə cy Argentinə prezident byə. De fašiston nez byə. Peš bəj əcəj žen Izabel Martines de Peron cy Argentinə prezident bedə.
## Səvonon
Xulio Iglesias

**Xulio Iglesias** (Julio José Iglesias de la Cueva, 23 sentyjabr 1943 sor) — Ispanijə hanəndəj. 

## Biografijə
Cy lspanijə pajtaxt Madridədə bə dynjo omə. Cy Enrike Iglesiasi pyəje. Əcəj pyə galisijavyž, inə jəhudi byə. Čohilətijədə futbolvon byə. Ve zyvononədə mahnejon handəše.
## Səvonon
Xəlifə Ibn Zejd Əl Nahajjan

**Xəlifə Ibn Zejd Əl Nahajjan** (7 senjabr 1948 sor – 13 maj 2022 sor) — cy Əbu Dabi əmire. Cy Ibyə Ərəb Əmirvonəti prezidente. 

## Biografijə
1967-inə sori fevralədə cy Əbu Dabi əsos šahzodə byə. 3 nojabr 2004-inə soriku cy Ibyə Ərəb Əmirvonəti 2-inə prezident, cy Əbu Dabi 18-inə əmire. Əv cy Zejd Ibn Sultan Əl Nahajjani zoəj.
## Səvonon
Xəlifə Bin Hamad Al Tani

**Xəlifə Bin Hamad Al Tani** (1932 – 2016) — cy Gətəri 6-inə əmir byə. Cy Gətəri 7-inə əmir Hamad Bin Xəlifə Al Tani pyəj. Cy Gətəri krali varis Hamad Bin Abdullah Al Tani zoəj. 1972-1995-inə soronədə cy Gətəri kral byə.
Xəlğ

**Xəlğ** — vecurə millətonku buə, iqlə devləti təmsil kardə insonə cəmiyyəti votedən. Vecürə milləton bə I boydəği jiədə qırdə karde jiədə, de icurə ğanon jimon, eyni huğoğonədə istifadə kardedə. Çı vətəni vədə I məsuliyyət okornedən.

Tolyšon çı xəlǧin.
Xəzəri

**Xəzəri** (*Hezar*) — mənoš həzoje. Ašmardyš 7 miljone. Əfǧanistan, Pakistan, Ironədə žijedən.
Xəş oməyon

__NOTOC__

{| style="width:100%; margin-bottom:2px;"
| class="globegris" style="background-repeat:no-repeat; background-position:-40px -15px; width:100%; border:1px solid #a7d7f9; vertical-align:top; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius:10px;"|
JUKOS

**JUKOS** (**) — cy Urusijəti širkətonədə gyləje. Dynjo ən jolə nat bekardə širkətonədə gyləj byə. Ym širkəti 15 aprel 1993-inə sorədə bino kardəšone. Ym širkəti xvand Mixail Xodorkovski byə. Širkəti əsas ofis Məskovadə byə. Ym širkət 21 nojabr 2007-inə sorədə muflis be.
Jakima

**Jakima** (*Yakima*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Vašingtoni šəhəronədə gyləje. Əroziš 73,21 km²-e. Əholiš 96,968 nəfəre.
Jakutija

**Jakutija Respublikə** (urus.: **) — cy Urusijəti respublikonədə gyləje. Pajtaxtyš Jakutske. Əroziš 3 083 523&nbsp;km²-e. Əholiš 954 həzoje. Iglimyš ve sarde. Ijo jakuton, uruson žijedən.
## Səvonon
Jakutsk

**Jakutsk** — cy Urusijəti šəhəronədə gyləje. Cy Jakutija pajtaxte. Ym šəhəri 1632-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 122 km²-e. Əholiš 286 həzoje. Iglimyš ve sarde. Ijo jakuton u uruson žijedən.
## Səvonon
Jamajka

**Jamajka** (*Jamaica*) — Nyso Amerikədə byə ləpəkə kišvəre. 7 avgust 1962-inə sorədə ozod byə. Rəsmi zyvonyš inglisije. Əroziš 10 991&nbsp;km²-e. Əholiš 2 miljon 868 həzoje. Pulyš cy Jamajka dollare. Pajtaxtyš Kingstone.
Jamusukro

**Jamusukro** (*Yamoussoukro*) — cy Afrikə šəhəronədə gyləje. Cy Kot Di Vuari pajtaxte. Əholiš 243 həzoje.
Japoni zyvon

**Japoni zyvon** (jap. 日本語, nihongo) — cy Japonijə rəsmi zyvone, cy japonon zyvone. Zyvonədə təxminən 130 miljon odəm gəp žəjdə.
Japonijə

**Japonijə** — Həšipemə Asijə kišvəronədə gyləje. Dynjo ən ve inkišaf kardə kišvəronədə gyləje. Bə Japonijə həšipemə kišvərən votedən. Əroziš 377 944 km²-e. Əholiš 127 miljone. Pulyš jene. Rəsmi zyvonyš japoni zyvone. Pajtaxtyš Tokioj.

## Səvonon
Jari Litmanen

**Jari Litmanen** (Jari Olavi Litmanen 20 fevral 1971) — cy Finlandijə futbolvonə byə. Əcəj pyən, inən futboləvon byən. Ayaks, Barselona, Liverpulədə hənək kardəše. Ženyš estone. 2 gylə əǧylyš heste.
## Səvonon
Jaroslavl

**Jaroslavl** (Ярославль) — cy Urusijəti Jaroslavli vilojəti šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1010-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 205,8 km²-e. Əholiš 603 961 nəfəre.
## Səvonon
Yaunde

**Yaunde (Yaoundé)**. Kameruni pajtaxte. Ym šəhəri 1888-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 180 km²-e. Əholiš 1,8 milyone.
Jekaterinburg

**Jekaterinburg** (urus. *Екатеринбу́рг*) — cy Urusijəti Sverdlovski vilojəti šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1723-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 495&nbsp;km²-e. Əholiš 2 miljon 211 həzoje.

## Səvonon
Jelena Baturina

**Jelena Baturina** (Еле́на Никола́евна Бату́рина, 8 mart 1963 Məskova) — dynjo ən ərbobə odəmonədə gyləje. Cy Juri Lujkovi žene. 2 gyləj kinəš heste.
Jesisuku Aikava

**Jesisuku Aikava** (6 nojabr 1880 — 5 13 fevral 1967) — Japonijə biznesvononədə gyləj byə. Əv ce becizə osynəğə xejzonədə bə dynjo omə. 1922-inə sorədə əv bə Tokio oməj. 1923-inə sori bumalarzə bəpeštə əv gərəjədə ko kardyše. Əv ce əğılətiku mašiniku ve xošyš omə. Əv Nissan İSUZU širkəton ofajə kardəše.
Jidiši

**Jidiši** — cy Hind-Avropə zyvonon xyjzoni Germani zyvonon grupi aid byə zyvon. Avropə jəhudijon zyvone.
## Səvonon
Yoder

**Yoder** (*Yoder*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Vajomingi šəhəronədə gyləje. Əroziš 0,52 km²-e. Əholiš 169 nəfəre.
Joder (Kanzas)

**Joder** (*Yoder*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Kanzas šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1889-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 97,5 km²-e. Əholiš 194 nəfəre.
Jolon syxan

**Jolon syxan** — təmominə ovaxtə nybyə ifodə kom xəlǧi mydrikəti nišon kardə. Bəzyne bənə nəsihəti be, bənə sojə syxani, žygo ifodon soron myddətədə soxtə byən. 

## Səvonon
Jorba Linda

**Jorba Linda** (*Yorba Linda*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Kalifornijə šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1967-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 51,44 km²-e. Əholiš 68,336 nəfəre.
## Səvonon
Josihito

**Josihito** ja **imperator Tajsjo** (31 avgust 1879 — 25 dekabr 1926) — cy Japonijə 123-inə imperator byə. Tokioədə bə dynjo omə. 1899-inə sorədə əj cy Japonijə šahzodə səlo kardəšone. 30 ijul 1912-inə sorədə bə hakimijət omə. Əv Iminə Dynjo čangədə cy Dyždə Britanijə tərəfi gətəše. 9 janvar 1918-inə sorədə bəj cy Dyždə Britanijə feldmaršal rutbə doašone. Əv cy Japonijə 124-inə imperator Hirohito pyəj. Əv cy Japonijə 122-inə imperator Mutsuhito zoaj.
## Səvonon
Joškar Ola

**Joškar Ola** () — Urusijəti šəhəronədə gyləje. Cy Marij Eli pajtaxte. Ym šəhəri 1584-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 101,8&nbsp;km²-e. Əholiš 263 həzoje.
## Səvonon
Julija Timošenko

**Julijə Timošenko** (**; 27 nojabr 1960) — Ukrajnə Dnipro šəhərədə bə dynjo omə. 1984-inə sorədə əv instituti de syjə diplomi oroxniyəše. Ce 1988-inə soriku de biznesi məšğul bə. 1998–2000-inə soronədə ce  Ukrajnə Penə Rada deputat bə. 2004-inə sorədə bə inğilabədə rəhbəronədə gyləj bə. Əv 2 kərə 24 janvar 2005 — 8 sentjabr 2005, 18 dekabr 2007 — 11 mart 2010-ədə ce Ukrajnə jolə nazir byə. 5 avgust 2010-ədə əj ce budcə pulon dyzje goroš gətəšone. 22 fevral 2014-inə sorədə əj vadoašone. Ce Ukrajnə ən ərbobə odəmonədə gyləje. 1 gylə kinəš heste.
Juma

**Juma** (*Yuma*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Arizona šəhəronədə gyləje. Əholiš 93064 nəfəre. Əroziš 276,4 km²-e.
Jumor

**Jumor** — cy ym syxani rišon bə Ǧədimə Junanistoni šedən. Cy jumori zərfəti, sarkazm, sijo jumor, parodija, satira tispironyš heste. Jumor bə odəmi bəštə zu bovə karde hissi dojdə. Kali šəhəron Ukrjanədə Odesa, Bolgaristanədə Gabrovo cy jumori mərəngon hisob bedən. Islam bə əxlagi vəjnə nybə, cy insoni šəxsijjəti bəjži enyğandə jumori ičazə dojdə.
Junanyston

**Junanyston** ja **Junan** (Ελληνική Δημοκρατία - )— Avropədə gyləj kišvər. Pajtaxtyš Afina. Rəsmi zyvonyš junani. Pulyš EURO-j. 25 mart 1821-inə sorədə ozod byə. Əroziš 131 957&nbsp;km², əholiš 11 miljone.
Junanə Kipr

**Junanə Kipr** (Κυπριακή Δημοκρατία) — Kipr ləpəki nysoədə byə kišvəre. 16 avgust 1960-inə sorədə ozod byə. Əroziš 6,896&nbsp;km²-e. Əholiš 803147 nəfəre. Pajtaxtyš Nikosijəj.
## Səvonon
Junani zyvon

**Junani zyvon** (Ελληνικά (Elliniká) — Junanyston u Kipri rəsmi zyvon. Junanystonədə cy kišvəri 99,9% yn zyvonədə syxan kardejdə, Nyso Kiprə kišvəri 82% yn zyvonədə gəp žəjdə. Ǧədimə Junan Əlifboku istifodə kardejdən.

## Səvonon
Junus-Bek Jevkurov

**Junus Bek Jevkurov** (*Юну́с-бек Баматгире́евич Евку́ров,* 30 ijul 1963 sor) — cy Urusijəti generalonədə gyləje. Cy Ingušetijə 3-ine prezident byə. 

## Biografijə
Kobəsonə Osetijədə bə dynjo omə. Millətyš inguše. 1982-inə soriku cy Sovet Ibemoni ləšǧərədə ko kardəše. Bosnijə ijən Hersegovinə, Kosovo čangonədə ištirok kardəše. 2008-inə sorədə əv cy Ingušetijə prezident byə. 22 ijun 2009-inə sorədə bəj sui-ǧəsd byə. Ym sui-ǧəsdədə əv zədə səše, pešo cok byə. 4 ijul 2013-inə sorədə əv cy prezidentətiku istefa doəše.
## Səvonon
Jupiter

**Jupiter** (simvol: ) — Həšiku 5-inə dijərojə planete. Ən jolə planete. Əcəj 67 pejkyš heste. Jupiterədə temperatur — 140&nbsp;°C bedə. Jupiter 9 saat, 50 dəǧiǧə, 3 sanijə i kərə gardedə.
Jugoslavija

**Jugoslavija** — 1918–1992-inə soronədə soxtə kišvəre. Pajtaxtyš Belgrad byə. Rəsmi zyvonyš serbi byə. Əroziš 102,35&nbsp;km², əholiš 10,7 miljon byə. Pulyš cy Jugoslavija dinar byə. Slovenijə, Xorvatijə, Makedonijə, Sijobandistan, Bosnijə ijən Hersegovinə, Serbijə, Kosovo cy Jugoslavija tərkibədə byə.
Jurij Andropov

**Jurij Andropov** (**; 2 ijun 1914 sor — 9 fevral 1984 sor) — Sovet Ibemoni 1-inə katib bə.

## Biografijə
Cy Urusijəti Stavropol məholədə bə dynjo omə. Əcəj inə miəllim, pyə osynə roədə ko kardəkəs byə. 1967—1982-inə soronədə əv cy Sovet Ibemoni betəhlukə organi rəhbər byə. 1982-1984-inə soronədə cy Sovet Ibemoni rəhbər byə. 2 kərə kəxyvand byə. 2 gyləj kinəš, 2 zoəš hesbe.
## Səvonon
Jurij Lužkov

**Jurij Lužkov** (Ю́рий Миха́йлович Лужко́в, 21 sentjbar 1936 sor) — cy Urusijəti pajtaxt Məskova 2-inə mer byə. 

## Biografijə
Məskovadə bə dynjo omə. 1954-inə soriku ko kardejdə. 1968-inə sorədə Kommunist Partijə uzv byə. 1991-inə sori ijunədə əj cy Məskova meri myovin səcynjəšone. 6 ujun 1992-inə sorədə Lužkovi cy Məskova mer səcynjedən. Det bə 28 sentjabr 2010-inə sori əv Məskova mer bedə. Dy kərə kəxyvand byə. 2 gylə zoəš, 2 gylə kinəš heste. Əcəj 2-inə žen Jelena Baturina dynjo ən ərbobə odəmonədə gyləje.
Jurij Milner

**Jurij Milner** (**; 11 noyabr 1961) — Mail.ru Group-širkəti ofajə kardəkəse. Cy Urusijəti biznesvone. Urusijəti Məskova šəhərədə bə dynjo omə. Millətyš jəhudije. Dynjo ən ərbobə odəmonədəj. 3 gylə kinəš heste.
Jurij Gagarin

**Jurij Gagarin** (Ю́рий Алексе́евич Гага́рин, 9 mart 1934 — 27 mart 1968) — cy dynjo 1-inə kosmonavte. Urusijətədə bə dynjo omə. Əcəj di 1941-inə sorədə Adolf Hitleri ləšǧər gətəše. 1943-inə sorədə cy səveti ləšǧər ozod kardəše. 1955-inə sorədə əv bə soveti ləšǧər dəšə. Əj bə yštənəpəri rome məktəbyšon vyǧandəšone. 12 aprel 1961-inə sorədə əv bə kosmos pərə. 27 mart 1968-inə sorədə əv yštənəpəri romijəsə yštənəpər typə əv mardə. 2 gylə kinəš hestyšbe.
## Səvonon
Juta

**Juta** (*Utah*) — cy AIŠi štatonədə gyləje. Pajtaxtyš Solt Lejk Sitije. Əroziš 219987 km²-e. Əholiš 2,817 miljone.

## Səvonon
Janvar

**Janvarə** mang Grigoriani təǧvimədə cy sori iminə mange ijən həmonə vəxti cy 31 ruž dəvoməkə haft gylə mangonədə iminəje.
## Taryx
## Hodison
## Movardəjon
## Mardəjon
## Idon, mərosimon ijən xysusijə ružon
## Səvonon
Jəmən

**Jəmən** — cy Asijə kišvəronədə gyləje. Ym kišvər 22 maj 1990-inə sorədə bino byə. Əroziš 527 970&nbsp;km²-e. Əholiš 25 miljon 408 həzoje. Pulyš ve Jəməni riale. Rəsmi zyvonyš ərəbije. Pajtaxtyš Sanaje.
Jəzgulami zyvon

**Jəzgulami zyvon** (*Yůzdomi zəveg*) — cy Hind-Avropə zyvonon xyjzoni Ironə zyvonon grupi Pamiri zyvonon aid byə zyvon.
ZAZ 1102

**ZAZ 1102** — cy Ukrajnə avtomobile. Ym avtomobili Ukrajnədə vadoəšone. Ym avtomobili 1987-1998-inə soronə də vadoəšone.
## Səvonon
Zair

**Zair** (*République du Zaïre*) — cy Afrikədə byə kišvər. 1 janvar 1960-inə sorədə ozod byə. Əcəj rəsmi zyvon fyrəngije. Əroziš 2 345 410&nbsp;km²-e. Əholiš 46 miljone. Rəsmi pulyš zaire. Pajtaxtyš Kinšasəje.
Zandəgo

**Zandəgo** — həjvone. Lozime bə šyt, gužd.

Hindystonədə zandəgo kyštedənin. Tolyšə dijarədə ve zandəgo heste.
Zaporožije

**Zaporožije** — cy Urusijəti Zaporožije vilojəti šəhəronədə gyləje. Zaporožije vilojəti mərəngoje. Ym šəhəri 952-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 331 кm²-e. Əholiš 1,1 miljone.
## Səvonon
Zaporožije vilojət

**Zaporožije vilojət **(-{Запорі́зька о́бласть}-) — Ukrajnə əjalətonədə gyləje. Mərkəzyš Zaporožijeje. Ym əjaləti 10 janvar 1939-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 27180 кm²-e. Əholiš 2 miljone.
Zagreb

**Zagreb** (*Zagreb*) — cy Xorvatijə pajtaxte. Ym šəhəri 1242-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 641,29 кm²-e. Əholiš 800 həzoj.
Zaur Rzajev

**Zaur (Zadir) Rzajev** (10 oktjabr 1937 sor, Šuruk di, Lankoni rəjon — 29 janvar 2010 sor) — cy Azərbojčoni sərvoz general byə. Millətyš tolyše.

## Biografijə
Lankoni rəjoni, Šuruk dijədə bə dynjo omə. 1955-nə sorədə Šurukədə mijonə məktəbyš oryxni, hežo həminə sorədə bə Boku Pedəgoži instituti fizikə-rijoziotə fakultə dəše. Əmma, 1958-inə sorədə yštə hande byrniše ijən əv bə Boku Ali Umumihərbi komandiron məktəb dəše ijən pešo 1962-inə sorədə hərbi məktəbyš oroxnijəše. 19 oktyabr 1992-inə sorədə general-major be.

Cy 1962 soriku hərbi xydmətədə be GDR-ədə (Almanijə Demokratikə Respublikədə). 1971 sorədə Məskovədə bə M.F. Frunze nomədə hərbi akademijə dəše.

Akademijə oryxnije bəpeštə bənə polki komandiri myovini bə Boku Kišvəri Universiteti hərbi kafedrə vyǧandə be. Ijo əv tosə polkovniki rytbə rəsəj ijən kafedrə jol təjin kardə be.

1991 sori oktjabrə mangədə əvyšon cy Azərbojčoni iminə hərbi hissə komandir təjin kardyšone, ym hissə cy Sovet Ləšǧəri № 18 110 numrə hərbi hissəku bynovrə pegətyše. Zadir Rzajev cy Hərbi hissə komandiri vəzifə gətəšbš ijən cy mydofijə vəziri myovin be.

19 oktjabri 1992 sori bəj general-majori rytbə došone.

1993 sori avgusti oxojədə gyləj xydmətə əməlijoti bə vyrə rosnijejədə cy Bejlagani nezijədə, əv zynə nybə hodisonədə bə avtokatastrofə egynijedə. Nətičədə əv kəllə-maxgi travma səše ijən se mangisə ve məčbur be gospitalədə myoličə karde. General žygo travmə bəpeštə bə yštə ome nyzynəše ijən 2 nojabrədə kojku nekardə byəbe.

General dəfn kardə byə Boku Ǧurbinə dəkande 2-nə Allejəjədə.

## Səvonon
Zaza

**Zazajon** — Tyrkijə nyso-həšipemədə žimon kardə xəlǧe. Cy Kaspi dyjo nyso-kobəsonə marzi dyrozi zəminon inən cy xəlǧi tarixi məskəne. Tyrkijəde Bingjol, Elazyğ, Tunčeli, Dijarbakyr, Šanlyurfa, Erzinčan šəhərondə kompakt jimon kardən, 4 miljon Zazajon heste.

## Zazaki zyvon
*Əsosə məǧolə Zazaki zyvon.
Zazaki zyvon Hind-Avropə zyvoni qrup aid byə zazaki zyvone.

## Ašmard
Turkijədə 4 000 000 zaza heste.
Zaza–Gorani zyvonon

**Zazaki–Gorani** — Hind-Avropə zyvonon xeyzoni ironə zyvonon grupi aid byə zyvon. Zazaki bə tolyšə zyvoni neze.
Zazaki zyvon

**Zazaki zyvon** (Zazaki, Dymli) — zazajon zyvon ironzyvonə xyjzonədə gylə zyvone. Əholi 4.000.000 nəfərisə veje. Bynədə bə zazaki zyvoni ən nez byə zyvonon tolyšije.

Tolyši, azəri ijən zaza bo ijəndy nezə zyvononin. Grafik:

## Səvonon
Zbignev Bžezinskij

**Zbignev Bžezinskij** (*Zbigniew Kazimierz Brzeziński*; 28 mart 1928) — cy Amerikə Ibyə Štaton prezidenti məsləhətvon byə. 

## Biografijə
Cy Polša pajtaxt Varšavadə bə dynjo omə. Millətyš poljake. 1938-inə soriku Kanadadə žimon kardəše. 1950-inə soriku cy Amerikə Ibyə Štaton vətəndo byə. Cy 1960-inə soron mijonəku devlət departamentədə ko kardəše. 1960-inə soronədə cy Amerikə Ibyə Štaton prezidenton de Sovet Ibemoni munasibəton məsləhətvon byə. 1977-1981-inə soronədə cy Amerikə Ibyə Štaton prezident Čimmi Karteri məsləhətvon byə. Gyləj zoəš, gyləj kinəš byə. 26 maj 2017-inə sorədə mardə.
## Səvonon
Zemiaki zyvon

**Zemiaki zyvon** — cy Hind-Avropə zyvonon xyjzoni dylədə byə ironə zyvone. 

Zemiaki zyvoni barədə ve alimon yštə syxanondə vote bəbe ki, həmmə iglə ragədən. Ə.Kəsrəvi, B.V. Miller ijən čo alimon zemiaki zyvoni cy ǧədim azərion zyvon bej votejdən, cəjoən yštə by rajsə həkəm mandən.
Zejd Ibn Sultan Əl Nahajjan

**Zejd Ibn Sultan Əl Nahajjan** (1 dekabr 1918 — 2 nojabr 2004) — Əbu Dabi 17-inə əmir byə. Əv cy Ibyə Ərəb Əmirvonəti ofajə kardəkəs 1-inə prezident byə. Xəlifə Ibn Zejd Əl Nahajjani pyəj.
Zejnalabidin Ben Əli

**Zejnalabidin Ben Əli** (3 sentjabr 1936) — Tunisi 2-inə prezident byə. Tunisədə bə dynjo omə. Əj 1956-inə sorədə bə Fyrəngyston hərbi məktəb hande ro vyǧandəšone. 2 oktjabr 1987 — 7 nojabr 1987-inə sorədə cy Tunisi 6-inə jolə nazir byə. 7 nojabr 1987-inə soriku det bə 14 janvar 2011-inə sori cy Tunisi prezident byə. Əj hakimijətədə de xalg inǧylobi ǧandyšone. Əv bə Səudi Ərəbistan vite. Əv ysət Səudi Ərəbistanədə žimon kardejdə. Ərəbon əvəsor əcəj hakimijəti vəjnə ofajə be. Cymi səbəb kucədə gyləj tičorətvoni yštəni sute be.
Zil 158

Zil 158 (ЗИЛ-158, ЗИЛ-158В). Çe Sovet İbemoni ávtomobile. Im ávtomobili 1957-1970-inə soronədə vadoaşone. Im ávtomobili Moskva şəhərədə vadoaşone.
Zimbabve

**Zimbabve** (*Republic of Zimbabwe*) — Afrikədə kišvər. 11 nojabr 1965-inə sorədə ozod byə. Əcəj rəsmi zyvonon ingilisi, šona, xaremə ndabele zyvononin. Əroziš 390 757&nbsp;km²-e. Əholiš 13 miljone. Pajtaxtyš Harareje.
Zindelfingen

**Zindelfingen** (*Sindelfingen*) — Almanijə šəhəronədə gyləje, Baden-Vurtembergi šəhəronədə gyləje. Əholiš 60 həzoje. Əroziš 50,85 кm²-e.
Zink

**Zink** (*Zinc*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Arkanzasi šəhəronədə gyləje. Əroziš 1,81 km²-e. Əholiš 76 nəfəre.
Zinəddin Zidan

**Zinəddin Zidan** (*Zinédine Yazid Zidane*; 23 iyjun 1972) — Fyrəngystoni futbolvone. Əslış Əlčəzajirıje. Marsel də Fyrəngyston də bə dynjo omə. Millətyš cy bərbəron kabil toyfədəy. 1998-inə sorədə dynjo, 2000-inə sorədə cy Avropə çempion bə. Cy Kann, Bordo, Juventus, Real-Madridədə hənək kardəše.

## Səvonon
Zigetvar

**Zigetvar** (*Szigetvár*) — cy Mačarystoni šəhəronədə gyləje. Əroziš 39,51 кm²-e. Əholiš 11 həzoje.
Lyngə fyrsənə keš

**Lyngə fyrsənə keš** — cy Olimpija vərzyšonədə gyləje. Ym vərzyši betonədə hənək kardedən. Ym vərzyš če zomostoni vərzyše. Ym vərzyši ve kəšonyš hyste. Ym vərzyšədə bandiku bejži fyrsijedən. Ym vərzyš 1767-inə sorədə ofaje byə.
Zudo

**Zudo** — ym syxani məno cy japoni zyvonədə rohətə roj. Olimpija vərzyšonədə gyləje. Dylədə hənək kardə byə vərzyše. XIX əsri oxonə soronədə ofajə byə. Ym vərzyšədə əsos yštə rəǧibi šodoje.
## Səvonon
Zulfikar Əli Bhutto

**Zulfikar Əli Bhutto** (5 janvar 1928 — 4 aprel 1979) — cy Pakistani 4-inə prezident byə. Pakistanədə ərbobə xyjzonədə bə dynjo omə. Əcəj pyə sijisətəvon byə. Cy Benazir Bhutto pyə byə. Hindystonədə,  AIŠ-ədə, Dyždə Britanijədə handəše. 1963-inə sorədə əv cy Pakistani betoni kon nazir bedə. 20 dekabr 1971-13 avgust 1973-inə soronədə əv cy Pakistani prezident bedə. 4 aprel 1979-inə sorədə əj kyštejdən.
Zviad Gamsaxurdija

**Zviad Gamsaxurdija**  (ზვიად კონსტანტინეს ძე გამსახურდია 31 mart 1939 — 31 dekabr 1993) — cy Gyrčiston 1-inə prezident byə. Gyrčistonədə žijə bə milləton-ǧərəjz gurčijon vəjnə byə. 1939-inə sorədə cy Gyrčistoni Tbilisi šəhərədə bə dynjo omə. 1954-inə sorədə əcəj 15 sin bijəsə sirinə čohilon təškilot ofajə kardəše. 1956-inə sorədə əj gətəšone. 1961-inə sorədə əv cy Tbilisi insituti betonə zyvonon fakultə oroxnijəše. 28 oktjabr 1990-ədə əj cy Gyrčistoni deputat səcynjedən. 14 aprel 1991-inə sorəd əj cy Gyrčistoni 1-inə prezident səcynjedən. 20 dekabr 1991-ədə əj cy yhakimijjətiku ǧandedən. Peš hakimijjəti əv bə Erməniston šedə. 15 fevral 1992-ədə əv bə Ceceniston kuc kardedə. 24 sentjabr 1993-ədə əv bə Gyrčiston ogardə. 31 dekabr 1993-ədə yštənyš kyštəše.
ZİL114

ZİL114 (ЗИЛ-114). Çe Sovet İbemoni ávtomobile. Im ávtomobili 1967-1978-inə soronədə vadoaşone. Im ávtomobili Moskva şəhərədə vadoaşone.
ZIL-117

**ZIL-117** (ЗИЛ-117) — cy Sovet Ibemoni avtomobile. Ym avtomobili 1971-1978-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Məskova šəhərədə vadoəšone.
## Səvonon
ZIL-131

**ZIL-131** (ЗИЛ-131) — Sovet Ibemoni avtomobile. Ym avtomobili 1966-2002-minə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Məskova šəhərədə vadoəšone.
## Səvonon
ZIL 133

**ZIL-133** () — cy Sovet Ibemoni avtomobile. Ym avtomobili 1975–1999-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Məskova šəhərədə vadoəšone.
ZIL 41047

**ZIL 41047** (*ЗИЛ-41047*) — cy Sovet Ibemoni Urusijəti avtomobile. Ym avtomobili 1985-2010-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Məskova šəhərədə vadoəšone.
## Səvonon
ZİL 4105

ZİL 4105 (9ЗИЛ-4105 («Бронекапсула»). Çe Sovet İbemoni Ursiyəti ávtomobile. Im ávtomobili 1983-2000-inə soronədə vadoaşone. Im ávtomobili Moskva şəhərədə vadoaşone.
ZIL-4331

**ZIL-4331** (ЗИЛ-4331) — cy Sovet Ibemoni Urusijəti avtomobile. Ym avtomobili 1987-inə soriku vadojdən. 
Ym avtomobili Moskva šəhərədə vadojdən, ZIL-4331 standart konfigurasijədə (pešo-AMO F-15 Open Cab Truck, AMO Ф-15 Fixed Canopy Cab Truck, AMO-2 Closed Cab Truck, AMO-3 Closed Cab Truck, 1933-1941 ZİS-5 Closed Cab Truck, 1942-1944 ZİS-5V Closed Cab Truck, 1947-1955 ZİS-150 2-door standard cab, 1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab, ЗИЛ-164 2-door standard cab, ЗИЛ-130 2-door standard cab (1962-1977), u ЗИЛ-130 2-door standard cab (1977–1988)).

## Səvonon
ZIL-4334

**ZIL-4334** (ЗИЛ-4334) — Urusijəti avtomobile. Ym avtomobili 1994-inə soriku vadojdən. Ym avtomobili Məskova šəhərədə vadojdən.
## Səvonon
ZIL 170

**ZİL 170** (ЗИЛ-170). Çe Sovet İbemoni de Urusijəti avtomobile. Ym avtomobili 1969-inə soriku vadoydən. Ym avtomobili Məskova šəhərədə vadoydən.
ZIS-110V

**ZIS-110V** (ЗИС-110В) — Sovet Ibemoni avtomobile. Ym avtomobili 1945-1958-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Məskova šəhərədə vadoəšone.
## Səvonon
ZIS-115

**ZIS-115** (ЗИС-115 («ЗИС-110С», «Изделие-100») — Sovet Ibemoni avtomobile. Ym avtomobili 1948-1949-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Məskova šəhərədə vadoəšone.
## Səvonon
ZIS-110

**ZIS-110** (ЗИС-110) — cy Sovet Ibemoni avtomobile. Ym avtomobili 1945—1961-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Məskova šəhərədə vadoəšone.
## Səvonon
ZIS-101A SPORT

**ZIS-101A SPORT (ЗИС-101А СПОРТ)** — Sovet Ibemoni avtomobile. Ym avtomobili 1939-inə sorədə vadoəšone. Ym avtomobili Məskova šəhərədə vadoəšone.
## Səvonon
ZIS-150

**ZIS-150** (ЗИС-150) — Sovet Ibemoni avtomobile. Ym avtomobili 1947-1957-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Məskova šəhərədə vadoəšone.
## Səvonon
ZIS-5V

**ZIS-5V** (ЗИС-5В) — cy Sovet Ibemoni avtomobile. Ym avtomobili 1942-1947-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Moskva šəhərədə vadoəšone.
## Səvonon
ZIS-42

**ZIS-42 (ЗИС-42)** — Sovet Ibemoni avtomobile. Ym avtomobili 1942-1946-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Moskva šəhərədə vadoəšone.
## Səvonon
Zındəyon/Arxıv

Portalon qorış arxıv  *"Zındəyon?"*
----
*Tolış
*Mədəniyət
*Ədəbiyot
*Fəlsəfə
*Tarix
*Coğrafiyə
*Cəmyət
*Şəxsiyəton
*Memarəti
*Texnika
*Bioloqiyə
*Tibb
*Vərzış
*Zıvonon
Zyvonon

**Zyvonon** — Xydo har  milləti bəjəndy bəsə dəše ro gyləj zyvon doəše. Har zyvoni yštəni dialekton, har dialektijən yštə ləhconyš bedə. Bəjəndy nez byə zyvonon i gyə zyvoni qrupadə, tikəj dijəro byə zyvonon i gylə zyvoni xejzonədə bedən. Bəjəndy ve dijəro byə zyvonon co zyvoni xejzononədə bedən.
Zəfər Gulijev

**Zəfər Gulijev** (*Zəfər Səfəri zoə Quliyev*; 17 ijun 1972, Lankon, Luəsə) — cy Urusijəti dəçkəvone. Əğılətiku de dəçke vərzıji məşqul bıə. Cy Lankoni Luəsə diyədə bə dınyo omə. Millətyš tolyše. Əçəvon xeyzonədə ve əğıl bə əvon ve beçiz bıən. Dınyo çempionatonədə 1 kərə 2-inə, 1 kərə 3-inə vırə qətəşe. Ávropə çempionatonədə 3 kərə 1-inə, 1 kərə 2-inə, 1 kərə 3-inə vırə qətəşe. 1996-inə sorədə Atlanta olimpiyadadə 3-inə vırə qətəşe.
Zəmini soxtemon

**[[Zəmin]]<nowiki/>i soxtemon** — bə šari mandə ellipsoidi formədə (ekvatorialə diametr — 12 754 km, poljarə — təxminən 12 712 km) ijən kali lu hestyše, komon de kimijə xysusijəti čo bejdən. Mijono dylətonə nuvə hestyše de təminən 1250 km radiusi, kom əsosən yštənədə osyn de nikeli hestyše.

## Taryx
Astronomijə tarixədə iminə kərə nemes alimi Immanuel Kant XVIII-nə əsri mionədə həši ijən planeton sybuə ǧaz ijən xokədə ibarər byə tənykə hyrədə bəməl ome votəše. O.Y. Šmit ijən A.I.Lebedinski fərzion (sardə ǧaz, xok hyronku) dy Kanti fərzijə vote bəbe i be. Benizom gyrdə byə namə xokə puršon. Bəməl omə mijonədəvitə gyvvon təsiri žiədə tədričən vyžnie məruz mandən. Nətičədə gonə maddon (oson, nikel, mys, uran i.č.g) Zəmini mionədə, syvykə maddon (aluminium, silisium, magnezium i.č.g) isə dimə nez gyrdə byən. Bəməl omə syftə nuvədə barzə təzjig šəroitədə radioktiv maddon zənčirvari gyləvolo reaksijə əjo tempraturi zijod səbəb buə. Gədə-gədə ov be hədd rəsə nuvə maddon, dimədə ǧojmə lu nybe gorə bemaneə, ivoədə zəmini dim bešə byə.

Alimon fiki gorə Zəmini təbii pejk byə Ovšumən, žygo sy byə ijan ov byə maddon, ivoədə bə dim beše prossesi məruz mandə. Dəbijə lavon Ovšumi dimədə ysətən mušahidə karde bəbe. Zəminən žygo həm dovryš davardə. Lavon ivoədə žyǧo bə zəmini dim bešə devri “Ovšumi era” votejdən. Zəmini dim bešə lavon zəmon davardenčə dəbijə gyrdə byə iminə ǧojmə lu bə əməl omə. Dəbijə lavaku čo byə syvykə ǧazon ijən ovo buxar isə gədə čazibə gyvvə malik byə Ovšumiku fərǧine. Zəminiku bə oškoə kosmos še zynəni. Əvon Zəmini ətrofədə gyrdə be-be tikəjən vej sərbəst karbon ǧaziku inən pariku ibarət byə iminə atmosferi bə əməlyš vardə. Nəhajət 4,5-5 mlrd sor cymiku bə nav syftə atmosferədə tempratur 100&nbsp;°č-ku bə ži egynie ovi par kondensasija byə, iminə ovə tylon–juvenil ovon inən avə bə əməl omə. Bə dovrədə voə vošon isə ən ǧədimə okean byə - Pantalassi bə əməl ome bino noəšone.
Zəmini dylətonə nuvə

**Zəmini dylətonə nuvə** — 3 təbəgədə ibarəte.

# Nuvə
# Mantijə
# Zəmini lu

Nuvə:Zəmini mionəku radiusuš təgribən bə 3500 km nez byə, vej barzə tepratur inən bə təzijigi malik təbəgəje. Nuvə gonə metalon bəjəndjgjniəku təškil buə.Nuvə bə dj poə čo bedə.

# Dylə nuvə
# Daštə nuvə

Dylə nuvə bə dašti nuvə nəzərdə vej tate inən ijo təzjig veje. Nuvə əsosən ozon inən nikkel ovbejondə ibarət bybuən, vej barzə təzijigi žiədə be gorə təkyrəti malike. Dylə nuvə temperatur 5000°č rəsedə.

Mantijə:Zəmini lu žinə hissəku detsə 2800-2900 km nyǧyli dyroz bedə. Mantijə bə 2 vyrə čo bedə.

1. Penə mantijə (detsə 1000 km)

2. Žinə mantijə (detsə1000-2000 km)

Penə mantijədə maddon ovbuə holədəj. Žinə mantijədə tempratur tike vej bybuən, maddon jolə təzjigi žiədə be gorə, əvon nisbətən bərk-palstik vəzijjətdəj inən rube gobilijjət malik nin. Mantijədə maddon gonijəti gorə defferensijə bəməl oməjdə. Gon ovbuə maddon penə mantijəku žinə mantijə cəǧynən bə nuvə emedə. Syvykə maddon isə jolə təzjigi žiədədə bəpe, Zəmini lu tərəf ros bedə. Zəminilu inən Zəmini səpe vej jolə təsir nišon doə proseson rišə penə mantijədəj. Ijoən nyǧyl foksinə buməlarzon ijən vulkanon lonon bino bejdən.
Zyvon (anatomijə)

**Zyvon** — cy odəmi gəvi dylədə byə organe. Ym organi ko syxan kardeje. Cy ǧədimə vaxtonku odəmon dejəndy de zyvoni munasibət ogatəšone. Zyvon organ be bəpeštə həmən har xalǧi yštə zyvonyš heste. Cy dynjo ve alimon žygo hisob kardejdən ki, cy dynjo həmmə zyvonon i gylə zyvoniku ofajə byən. 
## Səvonon
Zyvonaryšt

**Zyvonaryšt** — kyrtə ifodəje kom rəjrə de tovi votə bejdə. Zyvonaryštonədə bə ijəndy de vangi nez byə syxanon oko doə bejdə, əmma de čurbəčurə məno. Bo təlləfuz karde cətinə syxanon oko doə bejdən žygo ifodonədə. Vejni ǧəgijən hestyšone. Oko doə bejdə bo diksijə ijən təlləfuzi təlim karde.

## Nymunon čurbəčurə zyvononədə
Tolyšə zyvon:Syə suk, syə tykə suk, syə suki tyk sy.
Urusi zyvon:
Almani zyvon:Es klapperten die Klapperschlangen, bis ihre Klappern schlapper klangen.
Cexi zyvon:Strč prst skrz krk.
Fyrəngi zyvon:Un chasseur sachant chasser doit savoir chasser sans son chien de chasse.
Japoni zyvon:生麦、生米、生卵。(jap. namamugi namagome namatamago).

## Səvonon
Zərduštiəti

**Zərduštiəti** — cəmə bənəj Zərdušti zynə pejǧəmbəri nom sərostəjyš *zər* ijən *dust* syxanon bə i čo omeku bə mijon bešə. Ce nomiku žygo fame bedə ki, ijo ZƏR bə Xydo nomi doə tərife, dustən ki bərmalə cijə gylə syxane. Žygo nomon bə Xydo vej pejǧəmbəron doə bən. Kitabulla - Musa (s) Nəbiulla – Məhəmməd (s.ə.v.), Xəlilulla- İbrahim (s) ijan čo timsalon varde bəbej. Odəmon žimonədə bə igləlijə Xydo dəvite iminə bəžən Zərdustiətiku mandə. Ce Xydo bə odəmon vyǧandə, bə igləlijə Xydo bovə kardə kitobon recə navədə Avestə šedə. 

Avesə ce Zəburi, Tovrati ijan Inčilisə ve-ve bə nav vyǧandə kitobe. Tolyšon bə Zərdusti bəcəj vardə šəriəti ve ǧanunon ysətən pemandən ,əvoni bə vyrə rosnidən. Nəvuzə id, Kul, Kuləšəv cy Zərdusti bə Tolyšon baxš kardə jolə šoj-voj kardə ide. Nəvuzə idəruž cy Zərdusti movardəruže. Məsihijon ce İsa movardəruži dəvonidən,cəjoən həmonə ružiku yštə žimoni ašmardedən.Tolyšonən hələ cand əsr nav əvon yštə pejǧəmbəri movardəruži dəvonejdən. Cə ruži nomən Nəvuze. Zərdustiəti seglə sunisə təkiəš kardəše.

# Cokə fam (fikir)
# Cokə syxan (gəp)
# Cokə ko (əməl)

Əve tolyšon idə rynədə bəpišone hežo šin gəp byžənon. Rəjrə yštə ǧarzon bydən, de hic xonəxo bəd nymandon,cəvon dyli evən,de əvon dust bybun.
Ç.E.B. 356

## Tárix
## Hodisaon
## Movardəyon
## Mardon
## İdon, mərosimon iyən xısusiya rúžon
## İstinodon

fiu-vro:

roa-rup:

map-bms:

nds-nl:

roa-tara:
CXR

**Cin Xəlǧi Respublikə**, **CXR**  (中华人民共和国) — dynjo dimi ən ve əholiš byə dyminə kišvəre. Dynjoədə ən surətinə inkišaf kardə kišvəre. 1 oktjabr 1949-inə sorədə ozod byə. Rəsmi zyvonyš ce cini zyvone. Pulyš Juane. Əjo 2 sistem ko kardejdə. Sijosətədə 1 gylə partijə heste. Kommunist partijə hakimijətədəj. Iǧtisadijatədə ozod vyžor sisteme. Cinədə ve milləton žijedən. Pajtaxtyš Pekine.

## Səvonon
Cabbak

**Cabbak** (*Chubbuck*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Ajdaho šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1951-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 15,30 km²-e. Əholiš 13,922 həzoje.
Cad

**Cad** (République du Tchad) — Afrikə kišvəronədə gyləje. 11 avgust 1960-inə sorədə ozod byə. Ərəbi de fransizi zyvonon əcəj rəsmi zyvononin. Əroziš 1 284 000&nbsp;km²-e. Əholiš 11,193 miljone. Pajtaxtyš Ncamenaje.
Candler

**Candler** (*Chandler*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Arizona šəhəronədə gyləje. Əholiš 236 123 nəfəre. Əroziš 105,2 km²-e.
Cagvoter

**Cagvoter** (*Chugwater*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Vajomingi šəhəronədə gyləje. Əroziš 7,77 km²-e. Əholiš 244 nəfəre.
## Səvonon
Carlston

**Carlston** (*Charleston*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Həšinyštə Virčinijə pajtaxte. Ym šəhəri 1787-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 84,6 km²-e. Əholiš 51 həzoje.
## Səvonon
Carls Darvin

**Carlz Darvin** (12 fevral 1809 — 19 aprel 1882) — bijolog byə. Ingiltərədə bə dynjo omə. Insoni ce məjmuniku ofajə be nyvyštəše.

## Səvonon
Carlz Stjuart Mott

**Carlz Stjuart Mott** (2 ijun 1875 — 18 fevral 1973) — AIŠi biznesvone. General Motorsi ofajə kardəkəsonədə gyləje.
## Səvonon
Can Kaj Šek

**Can Kaj Šek** (*Jiǎng Jièshí*; 31 oktjabr 1887 — 5 aprel 1975) — cy Cini natsioanliston rəhbər byə. Tajvani 1-inə prezident bə. Cinədə bə Šanxaji nezə vyrədə bə dynjo omə. 1906-inə sorədə əv bə Japonijə kuc kardəše. Əyo əv bə monarxija vəjnə bedə. 1931-inə soriku əv de Japonijə čang kardəše. Dyminə Dynjo čang bəpeštə əv de kommuniston ən vejən de Mao Tsedun i vəjnə bedə. 20 maj 1948-inə soprədə əv cy Cini prezident bedə. 1949-inə sorədə bə Tajvan kuc kardedə. Det bə marde 5 aprel 1975-inə sori cy Tajvani rəhbər bedə.
Carlz Tejlor

**Carlz Tejlor** (*Charles McArthur Ghankay Taylor*; 28 janvar 1948) — Liberijə 22-inə prezident byə. Liberijədə bə dynjo omə. Əcəvon xyjzonədə 15 gylə əğyl byə. Əcəj pyə nimə amerikan byə. 1972-inhə sorədə əv bə Amerikə Ibyə Štaton šə. Əjo əv həm handəše, həm ko ko kardəše. 1979-inə sorədə əj Amerikə Ibyə Štatonədə gətəšone. 1997-2003-inə soronədə cy Liberijə prezident byə. 2 kərə čang kardəše.
Caj

**Caj** — tolyšə pešoməj. 

Caj əvvələdə i gylə Cin-ədə byə. Bə Lankon və Ostoro caj 1934 sorədə omə. Ysət Lankoni caj həvotedən dynjo har vyrədə. Lankoni caj Indira Gandi və Mauni Kəjvisto pešomedəbin.
Surijə Ozodə Ləšǧər

**Surijə Ozodə Ləšǧər** (29 ijun 2011) — ym ləšǧəri šuar žogoj "Ja ǧələbə ja marde". Ym ləšǧər Ərəbon əvəsorədə ofayə byə. Še ym ləšǧəri məǧsəd cy Surijə prezident Bəšər Əsədi cy prezidentətiku eǧandeje. Ym ləšǧəri ofajə kardəkəs cy Surijə ləšǧəriku vitə polkovnik Rijad Əsəd byə. Ysət ym ləšǧəri rəhbər general Səlim Idrise. Ym ləšǧəri čangvonon vejni cy Surijə ləšǧəriku vitəkəsonin. Həšinyštə kišvəron de Tyrkijə bə ym ləšǧəri koməg kardejdə.
## Səvonon
Ərəbon əvəsor

**Ərəbon Əvəsor** (4 yanvar 2011) — dynjo tarixədə byə ən jolə inǧylob silsilonədə gyləje. Mijonə Həšipemə kišvəron tarixədə ve jolə təsiryš byə. Ərəb kišvəronədə diktatura hesbe. Ərəbon ym diktatoronku tarsedəbin. 

4 janvar 2011-inə sorədə cy Tunisi Sidi Buzid šəhərədə vyjorədə tičarət kardəkəs 27 sinninə Muhəmməd Buəziz nom byə odəm marde. Əj čərimə kardəšonbe be ičozə ticarət karde goroš. 17 dekabr 2010-inə sorədə əv yštənyš sütše. 4 janvar 2010-inə sorədə əv marde. Tunisədə čəmat bə hukuməti vəjnə kucon beše. Tunisədə inǧylob be. 14 janvar 2011-inə sorədə cy Tunisi prezident Zejnalabidin Ben Əli bə Səudi Ərəbistan vite. Peš Tunisi ym inǧylob čo ərəb davlətonən dəvarde. 11 fevrál 2011-inə sorədə cy Misiri prezident Husnu Mubarək prezidentətiku istefa doše. 20 oktjabr 2011-inə sorədə inǧylobvonon cy Livija prezident Muəmmar Kəddafi kıštšone. Cy Jəməni prezident Əli Abdullah Saleh 27 fevrál 2012-inə sorədə yštə vəzifəku beše. Cy Ərəbon əvəsor hələ orəxə ni dəvom kardedə. Ym inǧylobonədə ve odəmon mardin, ve odəmon yštə vətəniku vitin. inǧylob nybə ərəb davləton rəhbəron hakimijjəti gin karde tarsiku ve islahaton kardyšone.
Ceboksar

**Ceboksar** (urus.*Чебокса́ры*) — cy Urusijəti Cuvašija šəhəronədə gyləje. Cy Cuvašija pajtaxte. Ym šəhəri 1469-inə sorədə bino kardəšone. Əholiš 470 həzoje. 
## Səvonon
Celsi Klinton

**Celsi Klinton** (*Chelsea Victoria Clinton*) — Bill Klinton Hillari Klintoni kinəj. Əcəj šuə jəhudije. 1 gylə kinəš, 1 gylə zoəš heste.
Celjabinsk

**Celjabinsk** (Челя́бинск) — cy Urusijəti Celjabinski vilojəti šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1736-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 530 km²-e. Əholiš 1 miljon 156 həzoje.
## Səvonon
Cerkessk

**Cerkessk** (urus. **) — cy Urusijəti šəhəronədə gyləje. Cy Karacaj-Cerkezija pajtaxte. Ym šəhəri 1825-inə sorədə bino kardəšone. Əholiš 126 həzoje. Yjo karacajon, cərkəzon, uruson žijedən.

## Səvonon
Tolyšə vilajət

**Tolyšə viləjət** — kobəsonədə de Kur-Arazi hajmi, nysoədə de Ironi, həšipemədə de Kaspi dyjo marzyš heste. Bə reljefi gorə dy vyrə čo karde bəbe-Lankoni hajm inən Tolyšə bandon. Lankoni hajm 4-nə devri dyjo inən ru emejon, Tolyšə bandondə Tolyši bandonisə 3-nə devri vulkanik inən emejə suxuron vejin. Lankon hajymədə əsosən tovystoni gurag kam voš vojdə mulajim-gamə iglim hakime. Ym vilajətədə ružon vejin. Ruon Viləš, Vazəru, Ostororu, Bolgəru i.č. Tolyšə bandonədə bəməl oməjdən. Lankon hajymdədə dəvardən bə Kaspi dyjo emedən. Vilajəti rujon gida əsosən voši ovon inən honi ovon əsos vyrə gətedən. Bandədim inən nyzymə bandətijədə zardə tulon hestin. Višon bə novu gorə vej zəngine. Voši mijoə sori ǧərolyš 400-1600 mm-e.
Cernigov oblast

**Cernihiv oblast** (ukr.: -{Черні́гівська о́бласть}-) — Ukrajnə əjalətonədə gyləje. Mərkəzyš Cernigove. Ym əjaləti 15 oktjabr 1932-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 31 911 кm²-e. Əholiš 1 miljonisə veje.
Cesapik

**Cesapik** (*Chesapeake*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Virčinijə šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1963-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 908,95 km²-e. Əholiš 249,422 nəfəre.
Cexijə

**Cexijə** (Cexi: *Česká republika*) — Avropədə gyləj kišvəre. Pajtaxtyš Prahaj. Rəsmi zyvonyš cexe. Pulyš EURO-j. Əroziš 78 866&nbsp;km², əholiš 10,5 miljone. Ǧərəjz cexon, almanon, mačaronən žimon kardedən.
Cexoslovakijə

**Cexoslovakijə** (cex. *Československo*, slovak. *Česko-Slovensko*) — 1918-1993-inə soronədə kišvər be. Pajtaxtyš Praha byə. Pulyš cy Cexoslovakijə krona byə. Rəsmi zyvononyš cex de slovak byə. Əroziš 127 900&nbsp;km², əholiš 15,6 miljon byə. Slovakijə, Cexijə cy Cexoslovakijə tərkibədə byə.
## Səvonon
Cikago

**Cikago** (*Chicago*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləye. Cy Illinojsi šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1795-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 606,1&nbsp;km²-e. Əholiš 9,5 miljone.
Ceceniston

**Ceceniston** (urusi: **) — Urusijəti respublikonədə gyləje. Pajtaxtyš Groznyje. Əroziš 15647&nbsp;km²-e. Əholiš 1 miljon 350 həzoje. Ijo čang byə.

## Taryx
* Iminə Cecenistoni čang
* Dyminə Cecenistoni čang

## Prezidenton
* Čovhar Dudajev
* Aslan Masxadov
* Əhməd Kadyrov
* Ramzan Kadyrov
Cili

**Cili** (*República de Chile*) — Nyso Amerikə kišvəronədə gyləje. 18 sentjabr 1810-inə sorədə ozod byə. Rəsmi zyvonyš ispane. Əroziš 756 950 km²-e. Əholiš 17 miljon 216 həzoje. Pajtaxtyš Santiagoje.
Cino

**Cino** (*Chino*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Kalifornijə šəhəronədə gyləje. Əroziš 76,799 km²-e. Əholiš 78 həzoje.
Cino Hills

**Cino Hills** (*Chino Hills*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Kalifornijə šəhəronədə gyləje. Əroziš 115,77 km²-e. Əholiš 78 həzoje.
Cinə fəlsəfə

**Cini fəlsəfə** — Cini dunjovindemoni əsosonədə gylə.

## Taryxi
Ǧədimə Cinədə fəlsəfi dumot cəmə erə bə nav 5-6-minə əsronədə bə məjdon omə. Həmonə gardyšonədə ǧədəri təbiətə elmon: mexanika, astranomijə, təbabət, biologijə ižən čo zynemoni sahon ofəjə bin, bo inkišafi binošon noj. Ce həši ovšumi təǧvimən Cinədə ofəjə byə. Cy Cini astranom Ši-Šeni dynjoədə dy glə astovə katalogyš bə ičo varde (tərtibyš karde). Ǧədimə Cinədə fəlsəfi fikir bə kortəbii (yšdənbəsə) materializmi ižən bə idealizmi tərəf forməjn be. Cəmə erə bə nav 1-minə əsrədə nuvəjnə binoəkə metal, do, ov, otəš ižən bənə zəmini (bumi) penč gylə nuvəjnə elementi barədə, bə ijəndy əks binoəkəjon (jan-in bəsə dənyšim) təbii ro (dao) bə ičo barədə idejon pevylo bin. 

Ǧədimə Cinədə 6 gylə əsos məktəb fəalijjət nišon ədəj -

1. Konfutsicijəti. 

2.Maocijəti. 

3.Ǧanun. 

4.Daocijəti. 

5.Naturfəlsəfə. 

6.Nomon məktəb. 

Ǧədimə Cini fəlsəfə bə məjdon ome ižən inkišaf karde de 5 gylə kitobi "Mahnejon kitob", "Taryxə kitob", "Adəton kitob", "Dəjgišətijon kitob" ižən de Cin-cju salnomə əloǧəjne.

## Konfutsicijəti

## Maocijəti

## Daocijəti

## Xariči dəvardon
* Философия и религии Китая.
Ciko

**Ciko** (*Chico*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Kalifornijə šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1857-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 89,67 km²-e. Əholiš 101,000 həzoje.
Cernigov

**Cernigov** (ukr.: -{Чернігів}-) — Ukrajnə šəhəronədə gyləje. Cernigov oblasti mərkəze. Ym šəhəri 907-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 79 кm²-e. Əholiš 295 həzoje.
Cuk

**Cuk** — žygo byzyn cy loruni forməj. Əsosən tovystonədə tolyšə məholonədə pəjdo bedə. Cuk bə šəv hərəkət kardedə. Səš dyžde. Bološ gədəlije. Poron rangyš mixəki, xaki bedə. Šango syməsə, doon xyconsə nyštedə zuzedə.
Tolyšədə cokə əlomət hisob bedəni ce kəj vədə cuki žəǧo zuze. Votedən: "bədbəxtəti bəvarde" Əve ki, əj tižnije lozime. Yštənən ce čur? Syǧ, cu ǧande, əv nyfin bəkarde. Bəpe yn kižə bytožni de šini-ǧəndi. Tolyšədə žygo gyləj ifodə heste. Bə cokə syxan nikardəkəsi votedən: "Fylonkəs cuke bu? Əj žyǧo gyləj syxan votyše, hic duz omedəni cymi ko "Ižən votedən: "Məzuz bənə cuki". 
## Səvonon
Cukotka

**Cukotka** ja **Cukotka muxtarə okrug** (Чуко́тский автоно́мный о́круг) — cy Urusijəti məholonədə gyləje. Pajtaxtyš Anadyre. Əraziš 721481&nbsp;km²-e. Əholiš 50540 nəfəre.
## Səvonon
Cignik

**Cignik** (*Chignik*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Aljaska šəhəronədə gyləje. Əroziš 41,1 km². Əholiš 91 nəfəre.
Cita

**Cita** (urus.*Чита́*) — cy Urusijəti Zabajkali kraj šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1653-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 534&nbsp;km²-e. Əholiš 331 həzoje.
## Səvonon
Cuvašija

**Cuvašija** — cy Urusijəti respublikonədə gyləje. Pajtaxtyš Ceboksare. 

Əroziš 18343&nbsp;km²-e. Əholiš 1 miljon 240 həzoje. Ijo cuvašon, uruson žijedən.
Rodosi gətym karde

**Rodosi gətym karde** — Rodos nomədə sərku 1522-minə sori cy Osmanon soltan Sulejman Ganuni potošohəti vaxti ,əcəj vyǧandə dyjovonə ləškəri gətymyš kardyše. Cy ružnəku ym sərku bə Osmanon zəmini omužən bej. 

Rodosi gətym kardəbəpešt bə sərkuədə həšemon kardə čangəvər Maltə čanqəvər nomədə orden, Maltədə žiə Maltə čangəvəron paljo vitin šin. Maltə čangəvəron tikəmoəǧandon bə Osmani ləškəri ve zijonyšon žəšonbe,odəmonyšon de cypyrišon ǧyryšon kardəšonbe. Cy Osmanon ləškəri ǧyr bə vejnə poə bais ym tikəmoəǧandon bən. Rodosi gətımi bəpešt bo Osmanon Aralyg nomədə dyjo žicəši ogəte ve hosdton be. Tosə Soltan Sulejman Ganuni vaxti II Məhəmmədi ə sərkuš gətymyš kardeš zynəš nybe. Əj bəvədə ə sərkuš egyrdyšən gətəšbe,mande ə vyrə gətym karde girəvəš karde nyznəše. I Səlimi bə yštə vəzir Piri Məhəmməd Paša syxani,bə cəj lovə-həkəmi gušyš nydoše ,bə sərkuš de yštə ləškəriš hurəcyš nykardyše.
Vikipedija ǧanunon

Vikipedija 5 gylə prinsipyš heste:

***Vikipedija ensiklopedijaj**. Vikipedija gəvətəsybi, reklami, yštə internet sajti, xatironš gəzeton vyrə ni. Əgər dimi rozi nijon rostə dastiku pejədə beše linki byvyžnən.
***Vikipedija məgalon bəpe hic kəsi tərəfi nyǧəton (BNN, ing. NPOV) ym əcəj prinsipe**. Ym əve gyləj məgalə ofajə kardijəsə, gyləj məgalə ovaxte kardijaəsə maksimum objektiv bybən. Məgalonədə subjektivəti bəpe nybu. I gylə məvzuədə i gyləsə ve məgalə hese sə bəoe bəjbəj hic gylə ros cəp nyvoton.
***Vikipedijaku istifadə karde, əjo nyvyšte sərbəst gyləjən bepule**. GNU Ozod Nyvyšte Lisenzijaš heste. Ozodə formədə əj pajbaxš karde, ovaxte bəbe. Jodədə beməkən məgalon har kəs ovaxte bəzne. Hic kəs bimi nəzarət kardəni. šymə nyvytə məgalon čo gylə Vikipedija nyvyštəkəs əj ovaxte bəzne. Bə məgalon muəllifə həxon GFDL bəj zidd hic gylə šej əlavə məkən.
***Vikipedijadə məgalon həxədə muzakirə kaj bəbe**. Dust bybən. Kom gylə məgalə həxədə gəvətəsyb vejsə bəj umžən məbən. gədə ovaxte goroš gəvətəsyb məkən. gəvətəsyb kardijəsə šymə faktony bybu. Fakty nijsə mot bykən ki dyšmə gəvətsyb kardəkəs ros votedə. gylə šej vyžnijəsə dujə nomonku istifadə məkən əcəj və gətə bedə yštə fiki oško bovotən.
***Vikipedija čo ǧanunonyš ni ym 5 prinsip əməl kaj lazime**. Vikipedijadə ovaxte kardijəsə ym məlumaton ros nybejku mətarsən. Har məgalə kanə versijə cy Vikipedija jodədə mandedə. Hic kəsi əj mole ixtijaryš ni. Šymə "zynəjku" "nyznəjku" bə Vikipedija zijan doj nibəznejon. Ros nybə šejon duz bəkarden. Yvrədə nyvyštə bə har gyla məgalə cy Vikipedija jodədə mandedə. Əvoni idarəkardəkəson bymolonsə əvon bə "tarixi jod" ne bə "Vikipedija jod" šedə. I gylə šej jodədə beməkən šymə nyvyštəjon bo zinə, ym ružnə, mašgi ro ǧejmətine. Boštə zinə, ym ruži, mašgi hurmət bykənən.
Robinzon Kruzo hejrətinə žimon ijən cəj mačəron

**Robinzon Kruzo hejrətinə žimon ijən cəj mačəron** — soveti film, kom kəšə byə cy Daniel Defo «Robinzon Kruzo» romani bynədə.
## Səvonon
Pəjdo byə immun nyrəse sindrom

**Pəjdo byə immun nyrəse sindrom, PINS** (AIDS) — ce ən təhlukəninə noxəšijonədə gyləje. Ym noxəši 5 ijun 1981-inə sorədə okardə byə. Ym noxəši de xuni ro dəvardedə. Ce ym noxəši de šyt doj, činsi əloǧə, de darzəni, noxəšinə odəmiku xun səj dəvardedə. Ce ym noxəši myoličə ni.
Ǧylynčlovne

**Ǧylynčlovne** — ym vərzyši Tolyšijədə əsosə nom de šymši čang kardeje. Šymši lovne syxanən oko doj bəbe. Ym ce olimpija vərzyše. Əcəj tarix ve ǧədime. Ym vərzyši ve kəšonyš heste. Ijo 2 kəs dejəndy de šymši čang kardedən.
Zəmin

**Zəmin** (Zəmin; simvol: , ) — insonon žimon kardə planete. Həšiku 3-inə dijəroə planete. Həši sistemədə 5-inə jolə planete. Əcəj ekvatorial radius 6378,1 кm-e. Əcəj garde surət 29,78&nbsp;km/sanjəje. Əcəj i gylə pejkyš Ovšum heste.
Ǧyzylə Ǧaz

**Ǧyzylə Ǧaz** (lat. Phoeničopterus) — pərəndə tispirədə gyləj.
## Cerə cijedə
Lyngonyš, gyjyš dyrozə pərəndəj. Nijə gylə 3 850-4 300 ǧ., moə gylə 3 100-3 450 ǧ. omedə. Kəšon dyrozi 90-92 sm bedə. Tykyš tobə bukə sərost, cəjo bəži šat bedə. Poron vejnijə vyrə sipije. Kəšon žijo, dumi poron sijon. Lyngonyš rəše. Tyki šatə hissə sijoj. ǧyzyləǧaze ce flamingo ən vej pəvylo byə vyrə. Zomsoni ijo dəvonedə. 2-3 həzo bedə. Mart-aprelədə vejnə gyləš kuc kardedə. Flamingo ǧyzylaǧazədə mulisk, hyrdə gangəloxšərə cijon hardedə. Flamingo gužd žəǧoən hardəni nij. Vej "əčəbə-ǧəribə" kižəj. By pərəndə təmšo karde, cəj guždi hardesə vej coke. By pərəndədə təmšo kardə vyrə veje. Bəcəj dyrozə lyngon (45-50 sm), dyroze gyj (35-40 sm), dy bəžən šat byə tyki, bəcəj pyje təmšo karde čo ləzətyš heste.

## Tispiron
* Syə Ǧyzylə Ǧaz
* Gədə Ǧyzylə Ǧaz
* Phoeničopterus andinus
* Phoeničopterus roseus
* Phoeničoparrus žamesi
* Phoeničopterus čhilensis
## Səvonon
Ǧəčy

**Ǧəčy** (lat. Falco) — əšivo pərəndəj. Dynjoədə ve otə.

Ğəčy poron rang tyndə xakije. Səš rušinə xakije. Xyrtəš sipiləvunə, sinəšən xakije. Luzi hissə, dumi žiton posi rangədəj. Pešti tərəfyš tynd xakije. Tykyš, lyngi angyšton sijon. lyngonoš zardin. Niə gylə kəšon dyrozi 86-92 sm, moa gyləjni 88-95 sm bedə. 

Tolyši məhol cy marti oxoədə omedə, nojabrədə šedə. İntasi kamə hissəš bo zymystonijən mandedə. Cy Lankoni ləpəkonədə žijedə. 

Ğəčy xəjmandə pərəndəj. Əv morə, morəcəcul, kižə, həšorat, loš hardedə. gandymi dyve bəpeštə de dastə omedə. Dastədə 100-200 ğəžy bedə. 
:Ğəčy doədə lonə dutedə. Jainki cy čo pərəndon lonədə nyštedə.
:Ğəčy ce vəšiənə pərəndon dyždə gylonədəj.
:Tolyšə folklorədə bə ğəčy aid gyləj ifodə heste: "Ğəčy votaše: - "Cymy daj bənəbəj sijo lo az bə osmon pejəkyrnim aspə kyrə"
### Tispiron

* Falco newtoni
* Falco araea 
* Falco punčtatus
* Falco čenčhroides
* Falco tinnunčulus
* Falco rupičoloides
* Falco alopex
* Falco naumanni
* Falco ardosiačeus
* Falco dičkinsoni
* Falco zoniventris
* Falco čhičguera
* Falco vespertinus
* Falco amurensis
* Falco eleonorae
* Falco čončolor
* Falco sparverius
* Nisomeksikanə ğəžy
* Falco čolumbarius
* Falco rufigularis
* Sy sinə ğəžy
* Falco subbuteo
* Falco čuvierii
* Falco severus
* Falco longipennis
* Falco novaeseelandiae
* Falco berigora
* Falco hjpoleučos
* Sijo ğəžy
* Falco biarmičus
* Falco žugger
* Falco čherrug
* Falco čherrug altaičus
* Falco rustičolus
* Meksikə ğəžy
* Falco peregrinus
* Falco pelegrinoides
* Kyrtədumə ğəžy
* Falco duboisi†
IŽ-14

**IŽ-14** (Иж-14) — cy Sovet Ibemoni avtomobile. Ym avtomobili 1972-1973-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Iževsk šəhərədə vadoəšose.
## Səvonon
İJ-2125

İJ-27175 (Иж-27175 ). Çe Ursiyəti Sovet İbemoni ávtomobile. Im ávtomobili 1973-1997-inə soronədə vadoaşone. Im ávtomobili İjevsk şəhərədə vadoaşose.
IŽ-2126

**IŽ-2126** (Иж-2126) — cy Sovet Ibemoni Urusijəti avtomobile. Ym avtomobili 1990-2005-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Iževsk šəhərədə vadoəšose.
## Səvonon
İJ-2715

İJ-27175 (Иж-27175 ). Çe Ursiyəti Ukraynə Sovet İbemoni ávtomobile. Im ávtomobili 1972-2014-inə soronədə vadoaşone. Im ávtomobili İjevsk şəhərədə Ukraynədə vadoaşose.
IŽ-2717

**IŽ-2717** (Иж-2717 «Ода-версия») — cy Urusijəti avtomobile. Ym avtomobili 1997-2005-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Iževsk šəhərədə vadoəšose.
## Səvonon
IKEA

**IKEA** — cy dynjo ən jolə mebel istehsal kardə širkəte. Cy Isveci širkəte. Ym širkəti 1943-inə sorədə Ingvar Kamprad ofajəše. Syftə širkət Isvecədə ofajə byə. Ysət cy širkəti mərəngo Niderlandadəj. Ym širkətədə 123 həzo odəm ko kardejdə.
## Səvonon
Infiniti QX70

**Infiniti QX70** — Japonijə avtomobile. Ym avtomobili 2002-2017-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Nissan širkət vadoəše.
## Səvonon
Isuzu

**Isuzu** — cy Japonijə avtomobil istehsal kardə širkətonədə gyləje. Ym širkət 1916-inə sorədə ofajə byə. Širkət syftə motosikleton, avtobuson vadojdə. Ym širkəti mərkəz Tokiodəj. Ym širkətədə 7,37 həzo odəm ko kardejdə. Ym širkəti ofajə kardəkəs Jesisuku Aikavaje.
## Səvonon
IŽ-21261

**IŽ-21261** (Иж-21261) — cy Urusijəti avtomobile. Ym avtomobili 2004-2005-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Iževsk šəhərədə  vadoəšose.
## Səvonon
Isuzu 117 Coupé

**Isuzu 117 Coupé** — cy Japonijə avtomobile. Ym avtomobili 1968-1981-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Isuzu širkət vadoəše.
## Səvonon
Iveco Daily

**Iveco Daily** — cy Italijə avtomobile. Ym avtomobili Italijədə vadojdən. Ym avtomobili 1978-minə soriku vadojdən. Ym avtomobili Fiat širkət vadojdə.
## Səvonon
Ibuka Masaru

**Ibuka Masaru** (11 aprel 1908 — 19 dekabr 1997) — cy Japonijə biznesvononədə gyləj byə. Əcəj pyə muhəndis, əv yštən elektrotexnik byə. SONY ofajə kardəkəsonədə gyləj byə.
Ikardə byə Milləton Təškilot

**Ikardə byə Milləton Təškilot** — dynjo təškilote. Ym təškiloti 24 oktjabr 1945-inə sorədə bino kardəšone. Ym təškiloti 10 gylə ovaxtə byə, 5 gylə daimi uzvon hestin. Daimi uzvon Urusijət, Fyrəngyston, Dyždə Britanijə, Cin, Amerikə Ibyə Štatonin. Mərəngoš Nju-Jorkədəj.
## Səvonon
Ibyə Ərəb Əmirvonəti

**Ibyə Ərəb Əmirvonəti** — Mijonə Həšipemə kišvəronədə gyləje. Idorə kardə formə monarxijəj. Pajtaxtyš Əbu Dabi šəhəre. Rəsmi zyvonyš ərəbe. Pulyš dirhəme. Əroziš 83 600&nbsp;km²-e. Əholiš 5,473 miljone. Bə Səudi Ərəbistan neze.
Idlib

**Idlib** — dynjo ən ǧədimə šəhəronədə gyləje. Cy Surijə šəhəronədə gyləje. Cy Idlib əjaləti mərəngoje.
Idlib əjalət

**Idlib əjalət** — Surijə šəhəronədə gyləje. Ym əjaləti pajtaxt Idlibe. Əroziš 6097 кm²-e. Əholiš 1,359 miljone.
Vərzyšə gimnastikə

**Vərzyšə gimnastikə** — Olimpija vərzyšonədə gyləje. Ym vərzyš Ǧədimə Junanistonədə ofajə byə. 1896-inə soriku  olimpija vərzyše. Ym vərzyši maštəvonə oko dojdən. Bə saǧlaməti ve xəjre.
## Səvonon