open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liki rəjon

**Liki (Leriki) rəjon** — Azərbojčoni tərkibədə byə gyləj rəjone. Lik šəhər cy rəjoni pajtaxt hisob bejdə. 

## Galelejə

Fajl:Lerik şəlalə 2.jpg
Fajl:Lerik mountains.jpg|Barzə bandon
Fajl:Lerik Azerbaijan 01.JPG|Šulə
Fajl:Lerik District in Azerbaijan 2021.svg|Liki rəjon xəritədə
Fajl:Lerik - 4.jpg
Fajl:Əncəqov.jpg|Ənčəgov
Fajl:Günəşli şəlaləsi.jpg|Ozobižoni šulə
Fajl:Pirasora.jpg|Pirəsorə di
Fajl:Büzeyir mağarası.jpg|Təblənončə koc
Fajl:Monidigah1.JPG|Mondigo di

## Səvonon
Hind ru

**Hind ru** (ing. *Indus,* hin. *सिन्धु नदी* ) — ru Nyso Asijədə ehurijedə. Hind ru dyrozi ce Himalaj bandonku səvon pegətedə — təxminən 3 180 km bylyndiku. Hind ru gyləj ce myǧəddəsə ru Hindi dinədə hisob bejdə.
Missisipi ru

**Missisipi ru** (ing. *Mississippi*) — Kobəson Amerikədə ən dyrozə ruje. Missisipi ru dyrozi ce Nikolet-Krik ru ovi səvone — təxminən 3 770 km. Ru ehurijedə Amerikə Ibyə Štaton.
Cubar

**Cubar** — Ironi, Gilan ostanədə, Taleš šəhristanədə, Havigi baxšədə šəhəre. 

De 2006 sori aholi ašmarde šəhərədə 1481 odəm žijedə 374 kəonədə. Pešo 2011 sorədə 5522 odəm ašmardšone 1444 kəonədə. 2016 sori ašmard 5554 odəm nižon doše 1604 kəonədə.

## Səvonon
Havig

**Havig** — Ironi, Gilan ostanədə, Taleš šəhristanədə, Havigi baxšədə šəhəre. Havig hežo ce Havigi baxši pajtaxte ijən ce Havigi dehestani inzibotijə mərəngoje.

De 2006 sori əholi ašmarde Asalemədə 1 237 odəm žijedəbe 289 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 4 194 kəs odəm 978 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 4 261 gylə odəm 1 169 kəonədə.

## Šikilon galerejə

Fajl:Kuhestan-e Haviq 13960513 06.jpg
Fajl:Kuhestan-e Haviq 13960513 04.jpg


## Səvonon
Lisar

**Lisar** — Ironi, Gilan ostanədə, Taleš šəhristanədə, Kargan Rudi baxšədə šəhəre. Lisar ce Kargan Rudi baxši pajtaxte ijən ce Lisari dehestani inzibotijə mərəngoje.

De 2006 sori əholi ašmarde Asalemədə 2 599 odəm žijedəbe 679 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 3 262 kəs odəm 951 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 3 647 gylə odəm 1 163 kəonədə.

## Šikilon galerejə

Fajl:Gilan - Lisar old castle - panoramio.jpg|Lisarədə ǧədimə ǧələ
Fajl:Gilan - Talesh - Lisar - panoramio.jpg|byrzə tukon
Fajl:TRalesh - Lisar - panoramio.jpg|Bandon tono tukon
Fajl:Gilan - Lisar - Nomandan - panoramio.jpg


## Səvonon
Lisari dehestan

**Lisar** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Taleš šəhristani, Kargan Rudi baxšədəje.

## Səvonon
Mijonə baxš

**Mijonə baxš** — Ironi, Gilani, Taleš šəhristanədə baxš. Pajtaxtyš Həštpər šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde Mijonə baxšədə 85 258 odəm žijedəbe 20 617 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 91 978 kəs odəm 25 678 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 97 982 gylə odəm 29 589 kəonədə.

## Səvonon
Asalemi baxš

**Asalemi baxš** — Ironi, Gilani, Taleš šəhristanədə baxš. Pajtaxtyš Asalem šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde Asalemədə 39 089 odəm žijedəbe 9 203 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 40 569 kəs odəm 11 703 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 42 219 gylə odəm 13 078 kəonədə.

## Səvonon
Havigi baxš

**Havigi baxš** — Ironi, Gilani, Taleš šəhristanədə baxš. Pajtaxtyš Havig šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde Havigi baxšədə 30 348 odəm žijedəbe 6 913 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 31 840 kəs odəm 8 289 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 33 940 gylə odəm 9 929 kəonədə.

## Səvonon
Kargan Rudi baxš

**Kargan Rudi baxš** — Ironi, Gilani, Taleš šəhristanədə baxš. Pajtaxtyš Lisar šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde Kargan Rudi baxšədə 24 804 odəm žijedəbe 6 216 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 25 546 kəs odəm 7 346 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 26 508 gylə odəm 8 459 kəonədə.

## Səvonon
Anovi

**Anovi** — Cubari dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Taleš šəhristani Havigi baxšədəj.

## Səvonon
Xotbeh Sara dehestan

**Xotbeh Sara** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Taleš šəhristani, Kargan Rudi baxšədəje.

## Səvonon
Nav (Havig)

**Nav (Havig)** — Havigi dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Taleš šəhristani Havigi baxšədəj.

## Səvonon
Durres

**Durres** — cy Albanijə šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri cəmə erasə bə nav 7-inə sasorədə bino kardəšone. Əroziš 338.30 кm²-e. Əholiš 175 həzoje. 10 rəjonyš heste.
Vlora

**Vlora** — ce Albanijə šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri cəmə erasə bə nav 6-inə sasorədə bino kardəšone. Əroziš 616.85 кm²-e. Əholiš 130 həzoje. 7 rəjonyš heste.
Banan

**Banan** — cy **Banan** (**Musa**) perosnijə rəsəjonədə, hardəninə mivə nome; vejni dərəsejdən ymon *Musa acuminata* ijən *Musa × paradisiaca*, həmən *Musa balbisiana*, *Musa fehi*, *Musa troglodytarum* ijən čo gylon. Botənikə nəzərədə banan bə gylon mandə, vejdonənine ijən syrafəpustin. Kaštəninə gylonku rəjrə donə bejdəni, lozim nybyə gylon vegetətivə pevylo bejədə. Tum dyrozi 6—30 sm bejdə ijən diametrədə 2—5 sm.

## Perosnije
### Taryx

Banan — ən ǧədimə perosnijə rəsəjonədəj. Əcəj vətən Malaj arxipelag hisob bejdə, končo alimon fik kardejdən ki ǧədimə žijəkəson perosnijedəbin əvoni bo harde de mojə pərizi ičo.

### Jol kardej

Bənə harde məhsul banan perosnijə bejdə tropikədə — təxminən 30° k. h. mijono ijən 30° n. h., tosə 2000 m ovi səpe barzətijətə. Bo rəsə perosnije ən cokə hol hisob kardə bejdə cy 26 tosə 35 °C bə ruž ijən cy 22 tosə 28 °C bə šəv.

## Oko doj
### Hardejro
Xəjli kišvəronədə banan bənə əsosə hardə xorəkije — məsələn, javli Ekvadorədə sorədə 73,8 kilo hardejdən bə i gylə odəmi sorədə omejdə (Rusijəsə čəmi 7,29 kilo).

Banani hardynə tispiron vejni bə dy gylə grup čo bejdən: **desertə gylon**, komon kol-koli ja hyšk kardə byə harde bəbe ijən **plantanon** (ja **platano**), komon harde bə nav lozime sy karde ja gylovnije.

### Xorəkon
Kali motədilə iǧlimə kišvəronədə banan bənə desertə xorəki hisob bejdə, ijən səǧ, kol təmiz kardə hardə bejdə jaan ki bl šinijə patə cijon əlovə kardə bejdə ijən bə šinə bijə. Əmma tropikədə plantanon - bananon oko dojdən, əvoni harde bə nav sy kardən. Bəbe vote ki təxminən 80% perosnijə bananon by kategorijədən.

Karibi ləpəkonədə əvoni de lu gylovnijedən, ijən čurbəčurə ədvijəton əlovə kardən — nemek, syrkə, sijo bibər, zejtunə rujən, pijoz, si ijən čo. Kostə-Rikədə əj vej-vinə gylovnijedən ijən bənə myrəvo gyləj hardə cij patejdən. Zejtunə rujənədə byštə banon bənə sojə xorəki hisob bejdən. Vejni Latynə Amerikə kišvəronədə (Honduras, Dominikan Respublika, Kolumbijə, Kostə-Rikə, Kubə, Nikaragua, Panama, Peru, Puerto-Riko, Trinidad ijən Tobago, Ekvador ijən Jamajka) vej məšhure **maduros** xorək — rəsə ijən təmiz kardə byə plantanon poə-poə kardejdən bə 3—4 mm hisson, žəjdən nemek ijən rujənisə byštejdən tosə syə be kyrcənə. Harde bə nav əj nojdən nimcəsə de koǧəzə təlisi bo zijodə rujəni bešejro. Venesueladə heste millijə xorək **jo-jo** (*Yo-Yo*) — dy gylə byštə banani baxšon mijono namə sipijə pəni poə nojdən, ijən ičo kardejdən de culə.

Peruədə məšhure ha ružnə xorək — **cappo**. Havzə plantanon lu kardejdən, 20 dəǧiǧə gylovnijedən, pešo šyrt kardejdən. By pure hežo cappo votejdən.

## Səvonon
Pir Šərəfšah Dulai Taleši

**Pir Šərəfšah Dulai Taleši** (XIV əsri mijonə, d. Dərsərə, Tolyšiston — XV əsri mijonə, d. Dərsərə, Tolyšiston) — məšhurə sufijə dəvuš ijən mistik, tolyšə šair, Šərəfšahon šeirə səmti soxtəkəs.

## Biografijə
Movardə ružiku nomyš Səjd Šərəfəddin be, pyəš Abdullah. Pešo məšhur be de yštə dubəjton bənə Pir Šərəfšah Dulai. Ijən bəj "Šojə dəvuš" əvotin.

Səjd Šərəfšah yštə əǧyləti ijən čyvonəti yštə dijədə Dərsərədə dəvoniše. Əfsononku zyne bedə ki əv cocinə cijon, mečuzon karde zynejdəbe, ijən čubəčurə əfsononədə nyvyštə bejdə ki əv bečəvobə ešǧyš dəvoni. Ijən ve məšhurə hodisəje kejnə Šərəfšah bo recinə Hirusə hošte šedəbe, Hurisə ce Gəskari joli Amir Sasani hovə be. Gilani tarixiku zyne bejdə ki Amir Sasan bə hakimijət oməj 1389 sorədə. Cyjo bešedə ki Pir Šərəfšah žijedəbe, nyvyštejdəbe XIV əsri mijonədə ijən ce XV əsri mijonədə.

Iminə təhsil Xoraskədə səše, pešo bə Nəčəf ijən bə čo šəhəron še yštə təhsili dəvom kardejro, dini-fəlsəfə elmon umutyše, ijən pešo bə Dərsərə ogarde, Dərsərə ce Rezvašəhri nezijədə, əjoən tosə žimoni oxoj mande.

Šərəgšah bənə əcəj divožon ja de zəmini kašte ko kardəbe jaan ki de ǧyjmətinə syǧon ov kardej ijən həvate məšǧul be.

Əcəj movardə ruž ijən marde ruž zyne bejdəni. Gyləj əfsonədə vote bejdə ki əv Dərsərədə kyštə be bə əcəj kali sufijə fikron gornə. 

### Šairəti
Bə vaxtonədə čurbəčurə sufijə daston soxtə bybin. Šairon bino kardyšone əsəron nyvyšte buminə zyvononədə, komon farsi zyvoniku fərǧ hestyšone, kom bəvədə hisob bejdəbe bənə ədəbijotə zyvon, bo xəlǧi mistikə parson ijən dini mistikə izoh kardejro. Hežo bəvədə Šərəfšah bə nətičə omedə ki dubəjton bə tolyši nyvyšte ijən həšinyštə giləki ləhcə komi əv zynejdəbe. Əcəj əsəronədə arxaikə syxanon vejin, komon ysətnə tolyšə ijən giləkə zyvonədə oko doə bejdənin, əvoni javli zyxonəzynon izoh karde bəzynen.

#### Dubəjti nymunə

#### Pəjdo kardej
1970–1976 soronədə Buxarest šəhərədə Ironi tələbə Əli Suti ce Rumynijə elmon akademijə kitobxonədə təsodufədə bə Pir Šərəfšahi nevyštəj pegyni, končo 788 dubəjti heste. Pešo yn «Divan» Teǧeronədə 2005-nə dorədə cap be. Cerə ym nyvyštəj bə Buxarest egyni ysətən syre.

#### Šərəfšahon
Šairi hənijən 54 gylə dubəjti cap bin «Gədəlijə divan» kitobədə. Ym dybəjton məšhur byə əruz səmtədə nyvyštə byənin, əmma hyčəjnə žanrədə bin. Ironə ədəbijotšynosədə by žygo širon šairi nomi noəšone «Šərəfšahon». «Šərəfšahon» vejni yštə məzmunədə əxloǧinə, mistikə ijən dini xosjətšon heste.

## Xotirə
Əvəsori oxojədə ijən tovystoni əvvələdə xəjli odəmon bə Haft-Dəgənəni višə omejdən, mandejdən ijən šairi tarif kardejro əcəj šərəfsahon handejdən.

## Səvonon
Mollə Siroč

**Mollə Siroč** ja **Məlo Siroč** (XVIII əsr, Lankon, Tolyšiston) — XVIII əsri tolyšə šair.

## Biografijə
Šejx Səfiəddini bəpeštə bəbe vote ki čurbəčurə məšhurə šairon bin komon šeiršon ogəte yštə doǧmə tolyšə zyvonədə. Mollə Siroči barədə cy akademik Boris Anreevici Dorni «Mollə Ismaili tolyšə zyvonədə šeiron» nyvyštəjədə votə bejdə. De Ibrahim-bek Talyšinskij xajši 1 maj 1861 sorədə nyvyštəj bo Dorni axund Mollə Ismail axund Mollə Gəfəri zoə gyrdə kardyše. Mollə Ismaili nyvyštəj 20 səhifə hestyše ijən yštə məzmunədə kali ruboijon hestyše ijən dy gylə hekojə tolyšə zyvonədə.

Mollə Siroč Lankoni ǧədimə tolyšə šaire cerə əcəj barədə Mollə Ismail nyvyštejdə. Mollə Siroči barədə Mollə Ismail ətrofinə məlumot nydoše. Mollə Siroči nom Lankoni XIX əsri šairon sijohijədə ni, by cymi gornə ehtimolən ym šairi ədəbijotə rizon lozime hic nybu XVIII əsrədə nəve.

### Šairəti
Mollə Siroči šeiron ruboijon formədən ijən 11 gylə hyčəjnin.

Dubəjton tolyšə zyvoni kobəsonə ləhcədə nyvlyštə byən. Intasi arxaikə syxanon oko dojədə hərdəm šeiri rost dərəse cətinəti kardejdə, ijən ym cy pešonə mijonə əsron xəjli ədəbijotə dastə nyvyštəjon xarakterikə rize.

Mollə Siroči dubəjton myžoron dini-fəlsəfə nəzəron ijən šijə tarikəti tənxon nišon dojdən. Bədii barədə Mollə Siroči poezijədə bə məjdon bešedən xarakterikə bo klassik tolyšə poezijə rizon.

## Səvonon
Abbason xyləfət

**Abbason xyləfət** (ərəb. الدَّولَةُ العَبَّاسِيَّةُ, *al-Khilāfah al-Abbāsiyyah*) — mylkyvo kišvər 750—1258 sor dəvonijej, cəj pajtaxt Baǧdad šəhər byə. Idorə tojfə byə ce pejǧəmbəri mamu nəsylədə (Abbason), əvon dəgiš kardyšony Omejədon tojfə. Abbason xyləfət mongolon hučumi bəpeštə məhv byə.
Novmandan

**Novmandan** — Lisari dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Taleš šəhristani Kargan Rudi baxšədəj.

## Səvonon
Kaspijon

**Kaspijon** (*jun. Κάσπιοι Kaspioi, erm. կասպք Kasp’k’, fors. کاسپین‎ Kāspiān*) — xəjli ǧədimə vaxtədə cy Kaspi dyjo kənoədə žijə ǧəbilonədən gyləj bin. Herodoti kitobədə bə kaspijon sakon ǧəbilə votedəbin. Kaspijon cy tolyšon əčdodon hisob bejdən. 

## Əsyl
V. V. Struve vytəmoni gorə bə sakon de massəgeton i nimə, ǧədimə junanon kaspi nomi dodəbin.  

Latyšev V. V. votəš be cy kaspijon de iskiton i čurə adətyšon hestbe.  

Rapaport J.A. nyvyštəš be kaspijon de magon i čurə ənənəšon hestešon be.  

Bə xəjli tarixšunason nyvyštənomə gorə massəgeton cy almani ǧəbilə goton i nimə byən.  

Villiam Smiti votə syxanon gorə kaspijon yštən cy iskiton ja goton ǧəbilə byən. Sundeep S. Jhutti nyvyštəšbe ki cy kaspijon nom de gelon nomi bərobər bin. 
## Səvonon
Tolyšon entogenez

**Tolyšon etnogenez** — cy tolyšə xəlǧi bə əməl omə hodisəje.

## Tolyšon əčdodon
Xəjli taryxšynoson kadusijon, gelon, kaspijon, dəjləmon cy tolyši əčdod hisob kardən. Heste movge - tolyšon yštə rišə cy kaspijonku pegətejdən, čo versijədə yštə rišə cy midijəvyžonku. Dijakonov İ.M. votəš be cy iskiti podšoəti vaxtədə cəvon kišvəri vejni tolyšon əčdod kadusijon byən. Hežo cy tolyšon šəhər Lik yštə nomyš cə iskiti ǧəbilə legonku peğətəše.  

## Səvonon
Tolyšon assimiljasijə

**Tolyšon assimiljasijə**  — ičtimoiji və mədəni hodison təsiri žijo tolyš yštəni tolyš təki hisob kardejdəni ijən nətičədə yštə tarixi, milliəti və moə zyvoni gin kardejdə. 

## Assimiljasijə
Tolyšə xanəti Ironi ku čo bəpeštə, bə tolyšon sə vej hodison omən. Xanəti bə urusi dasti omə vaxti bə peštə cy tolyšə xanəti ləǧv be və oxonəni xanən kyštə be. Soveti imperijə bə əməl omə peštə tolyšə zyvoni tikə ozavzijə be, 1928 sorədə bo tolyšon əlifbo ofəjə be, pešo tosə bə 1938 sor xəjli tolyšon ystənən bə tolyšə zyvon ve kitobon pegordınijəšon be. Dyminə Dynjo Čəngi bəpeštə tolyšon taleh bə cətino ružon dəgynin. Syftə soveti rəhbərəti yštən cic de tolyson bastəjəti hestbe əvonyš ləǧv karde və tolyšon cy Azərbojčoni milləton sijohiku molə bin və əvonyšon bynə azərbojčonyž təki nyvyštəšon be. 1937 sorədə cy ičlosi səj vaxtədə bə Mirčəfər Baǧirovi pars doəšon be ki  Azərbojčonədə žiyə ironi zyvonədə gəp žə milləton talehi cic cəš kardejdə və ym parsijən Mirčəfəri žygo čəvobyš doəšbe: tolyši, tati və kurdi zyvon bə kəno noj lozime və bə tyrki jəni azərbojčoni zyvoni umutej lozime. Tolyson nom, zyvon ləǧv kardə bəpeštə Azərbojčoni tarixšynoson cy tolyšon tarix ǧəlp kardə be. Kadusijon, kaspijon və gelon bynə ǧəfǧazi ǧəbilon təki nyvyštə bəbin, bə cəj gornə ki tolyšon rišə ironiku bəvon pesyndynej lozim be. Babək və xorrəmdinon bynə tyrki mysohidə kardəšon be. Soveti imperijə vylo bəpeštə tolyšon de Ələkrəm Hummətov və Fəxrəddin Əboszodə koməgi muxtarijət ofəjəšone. Hejdər Əlijev bə sijosət omə bəpeštə cy tolyšon ve saxtə ružon bino bin. Cy tolyši muxtarijəti muxbiron nimə kyštə bin və nimə zindonədə dustəǧ bin.

## Səvonon
Maklavan

**Maklavan** — šəhəre ijən pajtaxte Sərdər-e Čəngəli baxšədə, Fumən šəhristanədə, Ironi, Gilan ostani kobəsonə-həšinyštə tərəfədə vyrəbəvyrə bejdə. Əv hežo ce Sərdər-e Čəngəl dehestani mərəngoje. Ym navkonə Maklavane Bala ijən Maklavane Pejn dijon ičojətije.

De 2006 sori əholi ašmarde Maklavanədə 1 690 odəm žijedəbe 442 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 1 707 kəs odəm 508 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 1 635 gylə odəm 536 kəonədə.

## Galerejə

Fajl:Kados maklawany.jpg
Fajl:Kados maklawany 2.JPG
Fajl:Kados maklawan 20.jpg
Fajl:Kados maklawan 12.jpg
Fajl:Kados maklawan 3.JPG
Fajl:Kados maklawan 2.JPG
Fajl:Kados maklawan 19.jpg
Fajl:Kados maklawan 16.jpg
Fajl:Kados maklawan 10.JPG
Fajl:Kados maklawan 9.JPG
Fajl:Kados maklawan 5.JPG
Fajl:Kados maklawan 17.jpg
Fajl:Kados maklawan 8.JPG
Fajl:Kados maklawan 7.JPG
Fajl:Kados maklawan 22.jpg
Fajl:Kados maklawan 4.JPG
Fajl:Kados maklawan 7.JPG


## Səvonon
Gəšti dehestan

**Gəšti dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Fumən šəhristani mijonə baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Gəšt dije.

De 2006 sori əholi ašmarde Maklavanədə 16 781 odəm žijedəbe 4 440 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 16 031 kəs odəm 4 767 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 14 514 gylə odəm 4 873 kəonədə.
## Səvonon
Gurab Pasi dehestan

**Gurab Pasi dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Fumən šəhristani mijonə baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Gurab Pas dije.

De 2006 sori əholi ašmarde Maklavanədə 11 312 odəm žijedəbe 2 980 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 10 207 kəs odəm 3 174 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 9 007 gylə odəm 3 090 kəonədə.

## Səvonon
Fumən (šəhristan)

**Fumən (šəhristan)** — ce Ironi tərkibədə byə, Gilan ostanədə gyləj šəhristane. Pajtaxtyš Fumən šəhəre. 

De 2006 sori əholi ašmarde Fumən šəhristanədə 96 788 odəm žijedəbe 25 978 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 93 737 kəs odəm 28 622 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 92 310 gylə odəm 31 209 kəonədə. 

## Inzibotijə baxšpo

## Səvonon
Lulamani dehestan

**Lulamani dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Fumən šəhristani mijonə baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Lulaman dije.

De 2006 sori əholi ašmarde Maklavanədə 10 927 odəm žijedəbe 2 855 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 9 952 kəs odəm 3 038 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 8 622 gylə odəm 2 990 kəonədə.

## Səvonon
Rud Piši dehestan

**Rud Piši dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Fumən šəhristani mijonə baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Rud Piš dije.

De 2006 sori əholi ašmarde Maklavanədə 14 666 odəm žijedəbe 3 910 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 13 202 kəs odəm 4 088 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 12 136 gylə odəm 4 236 kəonədə.

## Səvonon
Mijonə baxš (Fumən Šəhristan)

**Mijonə baxš** — Ironi, Gilani, Fumən šəhristanədə baxš. Pajtaxtyš Fumən šəhəre.

## Səvonon
Sərdər-e Čəngəli baxš

**Sərdər-e Čəngəli** — Ironi, Gilani, Fumən šahristanədə baxš. Pajtaxtyš Maklavan šəhəre.

## Səvonon
Alijəni dehestan

**Alijəni dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Fumən šəhristani Sərdər-e Čəngəli baxšəje. Cy dehestani pajtaxt Siah Varud dije.

De 2006 sori əholi ašmarde Maklavanədə 4 474 odəm žijedəbe 1 146 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 3 719 kəs odəm 1 151 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 3 379 gylə odəm 1 168 kəonədə.

## Səvonon
Sərdər-e Čəngəl dehestan

**Sərdər-e Čəngəl** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Fumən šəhristani, Sərdər-e Čəngəli baxšəje. Cy dehestani pajtaxt Maklavan šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde Maklavanədə 10 311 odəm žijedəbe 2 739 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 9 450 kəs odəm 2 883 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 6 781 gylə odəm 2 318 kəonədə.

## Səvonon
Pajtaxt

**Pajtaxt****, pojtəxt** — kišvərədə, vilojətədə, rəjonədə ja čo inzibotijə baxšpoədə əsosə šəhəre, končo adətən hukumət vyrəbəvyrə bejdə. Pajtaxt vejni vaxtonədə šəhər bejdə, končo vyrəbəvyrə bejdən hukuməti binon ijən vindemon kardə vyron. Pajtaxti status de ǧanuni ja de konstitusijə doə bejdə.

Tolyšə xanəti vaxtədə xəjli vaxt cy xanəti pajtaxt Ostoro be, pešo pajtaxtšon bə Lankon ovoštyni.

## Səvonon


## Ədəbijot
* F. F. Əbbaszodə. Urusə-tolyšə luǧət. Moskva. 2011.
*
Dehestan

**Dehestan** (farsi: دهستان , **«**dij rəjon») — ce Ironi inzibotijə baxšpo tispire. Ce dij pentonoje ijən baxši žintono. De 2006 sori məlumoti Ironədə 2400 dehestanon hestbin.
Ali Sara (Gəšt)

**Ali Sara (Gəšt)** — Gəšti dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Fumən šəhristani mijonə baxšədəj.

## Səvonon
Allaheh Gurab

**Allaheh Gurab** — Lulamani dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Fumən šəhristani mijonə baxšədəj.

## Səvonon
Gav Kuh

**Gav Kuh** — Alijəni dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Fumən šəhristani Sərdər-e Čəngəli baxšədəj.

## Səvonon
Abrud

**Abrud** — Sərdər-e Čəngəl dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Fumən šəhristani Sərdər-e Čəngəli baxšədəj.

## Səvonon
Garagalpagyston

**Garagalpagyston** (*Qoraqalpog'iston Republikasi*) — cy Uzbəkistani respublikonədə gyləje. Pajtaxtyš Nukuse.
Ak Masčed

**Ak Masčed** — Hejrani dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Ostoro šəhristani Mijonə baxšədəj.

## Səvonon
Mijonə baxš (Ostoro Šəhristan)

**Mijonə baxš (Ostoro Šəhristan)** — Ironi, Gilani, Ostoro šahristanədə baxš. Pajtaxtyš Ostoro šəhəre.

## Səvonon
Ləvəndvili baxš

**Ləvəndvili baxš** — Ironi, Gilani, Ostoro šahristanədə baxš. Pajtaxtyš Ostoro (Iron) šəhəre.

## Səvonon
Hejrani dehestan

**Hejrani dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Ostoro šəhristani mijonə baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Giladeh dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 3 061 odəm žijedəbe 678 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 2 500 kəs odəm 659 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 2 718 gylə odəm 866 kəonədə.

## Səvonon
Virmuni dehestan

**Virmuni dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Ostoro šəhristani mijonə baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Virmuni dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 14 970 odəm žijedəbe 3 720 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 13 099 kəs odəm 3 665 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 14 146 gylə odəm 3 665 kəonədə.

## Səvonon
Celevandi dehestan

**Celevandi dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Ostoro šəhristani Ləvəndvili baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Celevand dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 7 553 odəm žijedəbe 1 735 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 5 743 kəs odəm 1 515 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 5 370 gylə odəm 1 635 kəonədə.

## Səvonon
Ləvəndvili dehestan

**Ləvəndvili dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Ostoro šəhristani Ləvəndvili baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Ləvəndvil šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde 6 796 odəm žijedəbe 1 581 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 6 328 kəs odəm 1 741 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 6 209 gylə odəm 1 869 kəonədə.

## Səvonon
Ləvəndvil

**Ləvəndvil** — Ironədə, Ostoro šəhristanədə, Gilan ostanədə šəhəre. Cy Ləvəndvili dehestani pajtaxte. 

De 2006 sori əholi ašmarde 6 372 odəm žijedəbe 1 575 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 10 617 kəs odəm 2 973 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 11 235 gylə odəm 3 318 kəonədə. 

## Səvonon
Ostoro (šəhristan)

**Ostoro (šəhristan)** — cy Ironi tərkibədə byə, Gilan ostanədə gyləj šəhristane. Pajtaxtyš Ostoro šəhəre**.**

De 2006 sori əholi ašmarde Ostoro šəhristanədə 79 416 odəm žijedəbe 20 725 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 86 757 kəs odəm 25 176 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 91 257 gylə odəm 28 742 kəonədə.

## Inzibotijə baxšpo

## Səvonon
Giladeh

**Giladeh** — Hejrani dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Ostoro šəhristani Mijonə baxšədəj.

## Səvonon
Celavand

**Celavand** — Celevandi dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Ostoro šəhristani Ləvəndvili baxšədəj. Cy Celevandi dehestani pajtaxte.

## Səvonon
Virmuni

**Virmuni** — Virmuni dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Ostoro šəhristani Mijonə baxšədəj. Cy Virmuni dehestani pajtaxte.

## Səvonon
Gelon

**Gelon** (jun. ***Γηλαι***, lat. ***Gelae***) —  Straboni də jolə Plini syxanon gorə əvon cy iskiton ǧəbilonədən gyləj byən. Gelon ce tolyšon əčdodon hisob bejdən.

## Əsyl
Josef Wiesehöferi vytənomi gorə əvon midijə kobəsonədə žijə ǧəbilə byən. Borovkova L. A. nyvoštəš be ki gelon cy ironi ǧəbilə alanon i gyləy ğysmət bin. Suriyə filosof Bardesani žyğo cə gelon həxədə votəš be:*Cəvon ženon məhsuli yštən gyrdə kardən və bə yštə takardemoni fik dodənin. Bəvon myzəmət kardəkəs ni ehanə əvon də yštə ğoləmi šəvi dəvondəbin. Cəvon merdon bə yštə ve cokə fik dodəbin, fərə olət takardəbin və ətyr bə yštə žədə bin. Əvon žyğo kardə bin boci gorə cəvon adət žyğo be. Gelon merdon neci və davepərəst bin.* 

## Səvonon
Rəšt

**Rəšt** — Ironi kišvərədə, Gilani ostanədə, Rəšt šəhristani, Mijonə baxšədə šəhəre. Rəšt hežo cy šəhristani, baxši pajtaxte. Hərdəm bə Rəšti «Voši šəhər» votejdən ijən 2016 sorədə 679 995 kəs odəm žijedəbe.

## Galerejə

Fajl:Municipal Square.jpg
Fajl:Mellat park rasht 2.jpg
Fajl:Mirza Khan statute at Rasht 3413324.jpg
Fajl:خانه میرزا کوچک خان 06.jpg
Fajl:Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg
Fajl:واقع در خیابان سعدی.jpg
Fajl:Kolah Farangi.jpg
Fajl:Dana Ali in Rasht.jpg
Fajl:Mohtasham park in Rasht.jpg
Fajl:The historical building of post office.jpg
Fajl:مسجد حاج صمد خان رشت.jpg
Fajl:Mellat park at night - panoramio.jpg

## Səvonon
Mijonə baxš (Rəšt Šəhristan)

**Mijonə baxš** — Ironi, Gilani, Rəšt šəhristanədə baxš. Pajtaxtyš Rəšt šəhəre.

## Səvonon
Hovmehi dehestan

**Hovmehi dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani mijonə baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Xana Cah dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 20 703 odəm žijedəbe 5 832 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 20 664 kəs odəm 6 506 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 20 449 gylə odəm 6 788 kəonədə.
## Səvonon
Lakani dehestan

**Lakani dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani mijonə baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Lakan dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 21 251 odəm žijedəbe 5 923 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 11 480 kəs odəm 3 067  kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 15 209 gylə odəm 3 428 kəonədə.
## Səvonon
Rəšt (šəhristan)

**Rəšt (šəhristan)** — cy Ironi tərkibədə byə, Gilan ostanədə gyləj šəhristane. Pajtaxtyš Rəšt šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde Fumən šəhristanədə 847 680 odəm žijedəbe 244 613 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 918 445 kəs odəm 293 448 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 956 971 gylə odəm 321 703 kəonədə.

## Inzibotijə baxšpo

## Səvonon
Xomam

**Xomam** — Ironi kišvərədə, Gilani ostanədə, Rəšt šəhristani, Xomami baxšədə šəhəre. Xomam cy Xomami baxši pajtaxte.

De 2006 sori əholi ašmarde 12 901 odəm žijedəbe 3 816 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 17 106 kəs odəm 5 605 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 20 897 gylə odəm 7 143  kəonədə.

## Səvonon
Xošk Bičar

**Xošk Bičar** — Ironi kišvərədə, Gilani ostanədə, Rəšt šəhristani, Xošk Bičari baxšədə šəhəre. Xošk Bičar cy Xošk Bičari baxši pajtaxte.

De 2006 sori əholi ašmarde 7 478 odəm žijedəbe 2 186 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 7 133 kəs odəm 2 315 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 7 245 gylə odəm 2 470 kəonədə.

## Səvonon
Kucesfahan

**Kucesfahan** — Ironi kišvərədə, Gilani ostanədə, Rəšt šəhristani, Kucesfahani baxšədə šəhəre. Əv cy Kucesfahani baxši pajtaxte.

De 2006 sori əholi ašmarde 8 351 odəm žijedəbe 2 463 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 9 450 kəs odəm 3 039 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 10 026 gylə odəm 3 450 kəonədə.

## Səvonon
Lašte Neša

**Lašte Neša** — Ironi kišvərədə, Gilani ostanədə, Rəšt šəhristani, Lašte Neša baxšədə šəhəre. Əv cy Lašte Neša baxši pajtaxte.

De 2006 sori əholi ašmarde 10 871 odəm žijedəbe 3 270 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 10 662 kəs odəm 3 598 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 10 539 gylə odəm 3 742 kəonədə.

## Səvonon
Sangar

**Sangar** — Ironi kišvərədə, Gilani ostanədə, Rəšt šəhristani, Sangari baxšədə šəhəre. Sangar cy Sangari baxši pajtaxte.

De 2006 sori əholi ašmarde 6 388 odəm žijedəbe 1 834 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 10 154 kəs odəm 3 231 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 12 583 gylə odəm 4 288 kəonədə.

## Səvonon
Pasixani dehestan

**Pasixani dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani mijonə baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Həšt Masčed dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 10 018 odəm žijedəbe 2 602 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 7 523 kəs odəm 2 267  kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 8723 gylə odəm 2 859  kəonədə.
## Səvonon
Pir Bazari dehestan

**Pir Bazari dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani mijonə baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Mobarakabad dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 21 374 odəm žijedəbe 5 845 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 16 958 kəs odəm 5 163 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 16 609 gylə odəm 5 542 kəonədə.
## Səvonon
Capar Xanehi dehestan

**Capar Xanehi dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani Xomam baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Capar Xaneh dije. Pegordynon

De 2006 sori əholi ašmarde 11 620 odəm žijedəbe  3 439 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 10 774 kəs odəm 3537  kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 9 967 gylə odəm 3 542 kəonədə.
## Səvonon
Cukami dehestan

**Cukami dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani Xomam baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Cukam šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde 15 772 odəm žijedəbe 4 388 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 14 314 kəs odəm 4 572 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 13 533 gylə odəm 4 576 kəonədə.

13 gylə dijon dylədə ən vejə əholi Bala Məhəlləje Cukam de 3 096 odəmon (ysət Cukam šəhəre).
## Səvonon
Kateh Sare Xomami dehestan

**Kateh Sare Xomami dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani Xomam baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Kateh Sar dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 11 757 odəm žijedəbe 3 416 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 11 406 kəs odəm 3 778 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 10 463 gylə odəm 3 687 kəonədə.
## Səvonon
Belesbenehi dehestan

**Belesbenehi dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani Kucesfahan baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Belesbeneh dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 19 437 odəm žijedəbe 5 441 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 18 496 kəs odəm 5 926 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 17 019 gylə odəm 5 819 kəonədə.
## Səvonon
Novšer-e Košk-e Bičari dehestan

**Novšer-e Košk-e Bičari dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani Xošk Bičar baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Novšer dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 10 600 odəm žijedəbe 3 033 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 10 323 kəs odəm 3 339 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 9 575 gylə odəm 3 339 kəonədə.
## Səvonon
Lulemani dehestan

**Lulemani dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani Kucesfahan baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Luleman šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde 14 388 odəm žijedəbe 4 239 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 10 078 kəs odəm 3 519 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 5 241 gylə odəm 1 901 kəonədə.
## Səvonon
Kenar Sari dehestan

**Kenar Sari dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani Kucesfahan baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Kenar Sar dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 7 102 odəm žijedəbe 2 119 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 6 497 kəs odəm 2 261 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 6 111 gylə odəm 2 227 kəonədə.
## Səvonon
Aliabade Ziba Kenari dehestan

**Aliabade Ziba Kenari dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani Lašte Neša baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Aliabad dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 9 606 odəm žijedəbe 2 906 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 9 215 kəs odəm 3 124  kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 7 764 gylə odəm 2 789  kəonədə.
## Səvonon
Gafšeh-je Lašte Neša dehestan

**Gafšeh-je Lašte Neša dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani Lašte Neša baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Bala Məhəlləje Gafšeh dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 9 187 odəm žijedəbe 2 867 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 8 072 kəs odəm 2 794 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 77 99 gylə odəm 2 835 kəonədə.
## Səvonon
Čirhandeh-je Lašte Neša dehestan

**Čirhandeh-je Lašte Neša dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani Lašte Neša baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Čirhandeh dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 6 652 odəm žijedəbe 1963 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 6 023 kəs odəm 2 034 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 5 792 gylə odəm 2 113 kəonədə.
## Səvonon
Eslamabadi dehestan

**Eslamabadi dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani Sangari baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Deh Baneh-je Eslamabad dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 20 296 odəm žijedəbe 5 631 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 19 261 kəs odəm 6 099 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 17 659 gylə odəm 5 956 kəonədə.
## Səvonon
Bičar Kenar

**Bičar Kenar** — Pasixan dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Rəšt šəhristani Mijonə baxšədəj.

## Səvonon
Sangari dehestan

**Sangari dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani Sangari baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Viška Nanak dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 16 808 odəm žijedəbe 4 706 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 15 513 kəs odəm 4 997 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 14 475 gylə odəm 4 842 kəonədə.
## Səvonon
Saravani dehestan

**Saravani dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rəšti šəhristani Sangari baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Saravan dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 13 986 odəm žijedəbe 3 783 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 14 041 kəs odəm 4 283 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 12 586 gylə odəm 4 233 kəonədə.
## Səvonon
Pasixan

**Pasixan** — Pasixan dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Rəšt šəhristani Mijonə baxšədəj.

## Səvonon
Marde čəzo

**Marde čəzo** — odəmi žimoni məhrum karde bənə čəzo, kom kišvərədə həxədəje ijən bə vyrə rosnije bejdə de məhkəmə ǧərori ja de čo kišvəri ja hərbijə xydməton ǧərori. 

Ysət vejni kišvəronədə marde čəzo beǧanun hisob bejdə, čo gylonədə — bənə ǧanuniujǧunə činojətə čəzo bo vej gonə činojəton. 

Umumi dynjoədə ha sor 1000 tosə 1500 odəm marde čəzo səjdən. Ce marde čəzo alternativ tosə žimoni oxoj həbse. 

## Marde čəzo čuron
Marde čəzo čo bejdə bə **ixtisosin kardə byə** ijən bə **ixtisosin kardə nybyə**. Kejnə marde čəzo ixtisosin kardə byə bəvədə bə čurbəčurə činojəton bəzynen čurbəčurə marde čəzo čuron təjin be, əmma kejnə ixtisosin kardə nybyə — ǧanunədəti i gylə marde čəzo čuri  təjin kardejdə bə həmmə činojəton, bə komon bəbe marde ǧəror bekarde.

**Ysətnə dynjoədə bə vyrə rosnijə marde čəzo čuron:**

* De gullə kyšte čəzo
* Ehaštej
* Syǧ ǧande
* Marde injeksijə
* Elektrikə səndəl
* Sə obyrnije
* Ǧazə cəšmə
* De azoti tosnije

De Amnesty International məlumoti 2018 sorədə dynjoədə  bo marde čəzo ym cəmon oko doə byəbin: ehašte (10 gylə kišvər), de gullə kyšte (6 gylə kišvər), marde injeksijə (4 gylə kišvər), sə obyrnije (javli Səudi Ərəbistanədə) ijən elektikə səndəl (javli AIŠ). 

## Səvonon
Amir Bekandeh

**Amir Bekandeh** — Hačči Bekandeh-j Košk-e Bičar dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Rəšt šəhristani Xošk Bičari baxšədəj.

## Səvonon
Celak

**Celak** — Luleman dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Rəšt šəhristani Kucesfahani baxšədəj.

## Səvonon
Rudbər (šəhristan)

**Rudbər šəhristan** — cy Ironi tərkibədə byə, Gilan ostanədə gyləj šəhristane. Pajtaxtyš Rudbər šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde Rudbər šəhristanədə 101 884 odəm žijedəbe 27 902 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 100 943 kəs odəm 30 312 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 94 720 gylə odəm 31 146 kəonədə.

## Inzibotijə baxšpo

## Səvonon
Kriket

**Kriket** (ing. *cricket*) — dastəjnə bekontaktə vəržyš, končo ləvo de ləpi oko dojdən. Kriket soxtəšone XVI əsrədə ce Ingiltərə nysoədə. XVIII əsri oxojədə hənək bənə millijə vərzyš be. Britanijə imperijə ekspansijədə ym hənək bə həmmə dynjo pevylo be.

Kriketə kešədə dy gylə komandə bəhs kardejdən, har gylə koməndədə jonzə gylə odəme. Hənək aləfə məzədə dəvardejdə. Məzə mijonədə sərostəgulinə məjdon vyrəbəvyrə bejdə — pitc. Pitci dyrozi 22 jarde jaanki 20 metrəsə tikəj ve, hovuži — 10 fut ja 3 metrə.

Kriket 1900 sorədə Parisədə Olimpik hənəkon programi dəxyl byəbe. 2023 sorədə Bejnəlxəlǧə Olimpikə Komitə kriketi bə 202 sori Olimpik hənəkon programi dəxyl kardyše.

## Hənəki barədə
Koməndon de nubə ləpi žəjdən ijən cimədə hənək kardən, dast-pocə kardən maksimum xol gyrdə karde jaanki bə hampo mane be. De hənəki formati ja koməndə ləpi i kərə žəjdə jaan ki dy kyrə dumojəndy. Kriketədə dy gylə əsosə hənəkə sənət heste — ləpi šo doəkəs *bouler* (ing. *bowler*) ijən *betsmen* (ing. *batsman*), ləpi de ləvo ogyrdynijəkəs. Bə šemonon kriketədə *innings* votejdən. Hənək kardə koməndə vərzyškoron məzədə pevylo bejdən, əmma hampo koməndəku čəmi dy gylə betsmenon bejdən. Har inningsədə hənək kardə koməndə bouler ləpi šo dojdə bə hampo betsmeni. Betsmen žəgo ləpi ogyrdynije dast-pocə kardejdən ki bydə ləp bə məzə marzi byrəso ja ce hampo ve dijəro bypəro, ənədə ki bydə betsmen byzyno bə pitci čo kəno vite. Girən ovandəti bybu žygo hərəkət ijən kali čo šərton bə vyrə rəsən bəvədə betsmeni koməndə xolon ǧəzənč kardejdə, ranon (ing. *ran* — *«vite»*). Ižən kali čo hənəki šərton bə vyrə rəsejədə — hampo ləpi gəte nav əj bə zəmin egynije, betsmeni bəleti ryžnije ijən čo — betsmeni ce hənəkiku bekardejdə. Innings šedə tosə bə vaxti kejnə ogyrdynije hampo koməndə da gylə betsmenon hənəkiku bebəkarden, ijən pešo koməndon rolon ovaxtejdən. Bouleron ijəndy əvəz kardejdən šəš dojemonon bəpeštə, cəvon dəcyn *over* nomyš heste.

Kyrtə hənəkon 20 overšon heste, hənəki vaxti 3,5 saat dəkəšedə, ijən žəgo bejdə ki testə kešon dyždə koməndon mijono bəzynen tosə penč ružon idomə karde šəšsaatinə kešədə. Hənəki ǧajdon ovaxte ce Merileboni kriketə klubi həxədəje.
Rudbər

**Rudbər** —  Ironi kišvərədə, Gilani ostanədə, Rudbər šəhristani, Mijonə baxšədə šəhəre. Rudbər šəhər cy Rudbər šəhristani ijən mijonə baxši pajtaxte. De 2006 sori əholi ašmarde 11 454 odəm žijedəbe 3 303 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 10 926 kəs odəm 3 406 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 10 504 gylə odəm 3 559 kəonədə.

Rudbər cy Teheraniku 268 km vyrəbəvyrə bejdə. Šəhər gyləj dərədəje končo Sipijə ru emedə. Rudbər bəbe vote ki bəlete bə Gilan cy mijonə Ironiku. Bə Rudbəri Rudbər Zejtunən votejdən bə cəj gornə ki ijo ve zejtunə boǧon hestin.

Rudbəri buminə iǧtisodijot zejtune ijən zejtunədə soxtə byə məhsulon. Ijo zejtunə rujən soxtejdən. Rudbərədə ve xolcon dutejdən.

Vejni idəmon Rubərədə tolyšə zyvonədə gəp žəjdən.

## Taryx
Rudbərədə ve ǧədimə arxeoložijə cijon hestin (3000 sor erəku bənav). Ijo Marlikədə 1 həzo sorəjnə ǧyzylə pijolə pəjdo kardə byə. Pešonə vaxtonədə həšəšijon žijə vyron bin. 

## Səvonon
Lovšən

**Lovšən** —  Ironi kišvərədə, Gilani ostanədə, Rudbər šəhristani, Mijonə baxšədə šəhəre. Ym šəhər Šahrud ru səpe vyrəbəvyrə bejdə.

De 2006 sori əholi ašmarde 14 596 odəm žijedəbe 3 584 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 15 193 kəs odəm 4 264 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 13 032 gylə odəm 3 958 kəonədə.

## Səvonon
Mančil

**Mančil** —  Ironi kišvərədə, Gilani ostanədə, Rudbər šəhristani, Mijonə baxšədə šəhəre. Ym šəhər Šahrud ru səpe vyrəbəvyrə bejdə.

De 2006 sori əholi ašmarde 16 028 odəm žijedəbe 4 447 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 17 396 kəs odəm 5 030 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 15 630 gylə odəm 4 950 kəonədə.

## Səvonon
Barehsar

**Barehsar** —  Ironi kišvərədə, Gilani ostanədə, Rudbər šəhristani, Xorgami baxšədə šəhəre. Ym šəhər hežo cy Xorgami dehestani pajtaxte.

De 2006 sori əholi ašmarde 1 508 odəm žijedəbe 446 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 1 416 kəs odəm 436 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 1 612 gylə odəm 559 kəonədə.

## Səvonon
Tutkabon

**Tutkabon** —  Ironi kišvərədə, Gilani ostanədə, Rudbər šəhristani, Rəhmətabad o Blukət baxšədə šəhəre. Ym šəhər hežo cy Rəhmətabad dehestani pajtaxte.

De 2006 sori əholi ašmarde 1 671 odəm žijedəbe 473 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 1 678 kəs odəm 519 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 1 510 gylə odəm 493 kəonədə.

## Səvonon
Mijonə baxš (Rudbər Šəhristan)

**Mijonə baxš** — Ironi, Gilani, Rudbər šəhristanədə baxš. Pajtaxtyš Rudbər šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde 65 797 odəm žijedəbe 17 800 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 68 631 kəs odəm 20 106 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 63 336 gylə odəm 20 167 kəonədə.
## Səvonon
Amarlu baxš

**Amarlu baxš** — Ironi, Gilani, Rudbər šəhristanədə baxš. Pajtaxtyš Čirandeh šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde 7 970 odəm žijedəbe 2350 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 6 960 kəs odəm 2 398 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 7 208 gylə odəm 2 589 kəonədə.
## Səvonon
Čirandeh

**Čirandeh** (tati: Žirindih) —  Ironi kišvərədə, Gilani ostanədə, Rudbər šəhristani, Amarlu baxšədə šəhəre. Ym šəhər Sipijəru səpe vyrəbəvyrə bejdə. Ym šəhər hežo cy Čirandeh dehestani pajtaxte.

De 2006 sori əholi ašmarde 2 616 odəm žijedəbe 754 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 2 584 kəs odəm 819 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 2 320 gylə odəm 791 kəonədə.

## Etimologijə
Tati zyvonədə Žirindih «žinə di» məno dojdə: *žirin* («žinə») + *dih* («di»).

## Səvonon
Rəhmətabad o Blukəti baxš

**Rəhmətabad o Blukəti baxš** — Ironi, Gilani, Rudbər šəhristanədə baxš. Pajtaxtyš Tutkabon šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde 17 652 odəm žijedəbe 4 759 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 15 567 kəs odəm 4 721 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 14 891 gylə odəm 5 041 kəonədə.
## Səvonon
Rostəmabad

**Rostəmabad** —  Ironi kišvərədə, Gilani ostanədə, Rudbər šəhristani, Mijonə baxšədə šəhəre. Ym šəhər Sipijəru səpe vyrəbəvyrə bejdə.

De 2006 sori əholi ašmarde 11 987 odəm žijedəbe 3 234 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 13 749  kəs odəm 3 947 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 13 746 gylə odəm 4 312 kəonədə.

## Səvonon
Kalaštəri dehestan

**Kalaštəri dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rudbəri šəhristani mijonə baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Čamalabade Kuseh dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 5 327 odəm žijedəbe 1 432 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 5 329 kəs odəm 1 560 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 4 289 gylə odəm 1 287 kəonədə.

## Səvonon
Nyso Rostəmabad dehestan

**Nyso Rostəmabad dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rudbəri šəhristani mijonə baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Rostəmabad dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 3 623 odəm žijedəbe 1 043 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 1 103 kəs odəm 3 489 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 3 657 gylə odəm 1 265 kəonədə.

## Səvonon
Kobəsonə Rostəmabad dehestan

**Kobəsonə Rostəmabad dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rudbəri šəhristani mijonə baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Eskolak dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 2 782 odəm žijedəbe 757 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 2 549 kəs odəm 796 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 2 478 gylə odəm 836 kəonədə.

## Səvonon
Čirandeh dehestan

**Čirandeh dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rudbəri šəhristani Amarlu baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Čirandeh dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 2 826 odəm žijedəbe 829 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 2 372 kəs odəm 829 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 2 656 gylə odəm 928 kəonədə.

## Səvonon
Kališam dehestan

**Kališam dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rudbəri šəhristani Amarlu baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Kališam dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 2 528 odəm žijedəbe 767 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 2 004 kəs odəm 750 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 2 232 gylə odəm 870 kəonədə.

## Səvonon
Dolfak dehestan

**Dolfak dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rudbəri šəhristani Xorgam baxšədəje.

De 2006 sori əholi ašmarde 3 242 odəm žijedəbe 875 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 3 093 kəs odəm 970 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 2 449 gylə odəm 875 kəonədə.

## Səvonon
Ə

**Ə**, **ə** (**šva**) — hovužə latynə əlifboədə hərf. Ysətnə tolyšə əlifboəfə oko doə byə hərfe.

## Soxtəkəs
Ym hərfi bə məjdon bekardəše Iogann Andreas Šmeller bo kyrtə saiti kali almani zyvonədə syxanon oxojədə ijən iminə kərə 1820-nə soronədə əcəj əsəronədə oko doə byə bo bavarijə ləhcon.

## Oko doj
Bejnəlxəlǧə fonetikə əlifboədə (BFƏ) hežo həminə vangi dojdə. Tyrkə zyvonədə ym hərf gyvon nybə sait navynə rijə žinə vangi dojdə [æ]. Janəlifədə oko doə bejdəbe bənə [æ] vangi ijən Vohidə kobəsonə əlifboədə. Afrikə əlifboədə 9-nə hərfe.

Avestə zyvoni latynə transliterasijədə bəj nez mandə dyrozə sait nyvyštə bejdə bənə šva-makron ⟨Ə̄ ə̄⟩.

## Səvonon
Xorgami dehestan

**Xorgami dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rudbəri šəhristani Xorgam baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Barehsar šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde 5 715 odəm žijedəbe 1 672 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 5 276 kəs odəm 1 719 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 5 223 gylə odəm 1 914 kəonədə.

## Səvonon
Blukət dehestan

**Blukət dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rudbər šəhristani Rəhmətabad o Blukət baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Šahre Bičar dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 5 710 odəm žijedəbe 1 430 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 4 859 kəs odəm 1 426 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 4 440 gylə odəm 1 463 kəonədə.

## Səvonon
Dašte Vejl dehestan

**Dašte Vejl dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rudbəri šəhristani Rəhmətabad o Blukət baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Dašte Vejl dije.

De 2006 sori əholi ašmarde 5 416 odəm žijedəbe 1 422 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 4 628 kəs odəm 1 399 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 4 927 gylə odəm 1 667 kəonədə.

## Səvonon
Rəhmətabad dehestan

**Rəhmətabad dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Rudbəri šəhristani Rəhmətabad o Blukət baxšədəje. Ce dehestani pajtaxt Tutkabon šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde 4855  odəm žijedəbe 1434 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 4 402 kəs odəm 1 377 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 4 014 gylə odəm 1 418 kəonədə.

## Səvonon
Aǧuzbon

**Aǧuzbon** — Kalaštəri dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Rudbər šəhristani Mijonə baxšədəj.

## Səvonon
Xorgam baxš

**Xorgam baxš** — Ironi, Gilani, Rudbər šəhristanədə baxš. Pajtaxtyš Barehsar šəhəre.

De 2006 sori əholi ašmarde 10 465 odəm žijedəbe 2 993 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 9 785 kəs odəm 3 125 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 9 284 gylə odəm 3 348 kəonədə.
## Səvonon
Aminabad (Rudbər)

**Aminabad** — Nyso Rostəmabad dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Rudbər šəhristani Mijonə baxšədəj.

## Səvonon
Kompjuter

**Kompjuter** (ing. computer, [kəmˈpjuː.tə(ɹ)] — «hisob kardəkəs», ce lat. computare — ašmarde, hisob karde) — funksionalə diləge, kom zynejdə be odəmi dastəki vej həčmə hisobon karde, končo hisobinə ijən məntyǧinə əməlijoton hestin. Kompjuter bəzyne bənə čojlinə bloki be ijən de čurbəčurə əloǧəjnə hisson be.

Kompjuter de kompjuterə programon idorə kardə bejdə.

## Tarix
* 3000 sor ce e.b.n —  votejdən ki ǧədimə Babilonədə iminə hisobon soxtəšone — abak.
* 2 əsr erəku bə nav — Junanystonədə «antikiterə mexanizm» — mexanikə diləg, astronomikə hisob kardə cije.
* XIII əsrədə — Lullij Rajmund məntyǧinə mašin soxtyše bənə koǧəzinə sulijon.
* 1492 sorədə — Leonardo da Vinci yštə nyvyštəjonədə 13-dərəčəjnə čəm kardə diləgi kəšəše.
* XVI əsr — Rusijədə hisobəkə bə məjdon beše, končo 10 gylə cujə gyrdulə šaron maftulədə.
* 1642 sorədə — Blez Paskal «Paskalina» — imimə mexanilə rəǧəminə ašmardə diləg soxtyše.
* 1840 sorədə — Tomas Fauler cujo ceminəjə hisobə mašini soxtyše.
* 1855 sorədə — Georg ijən Edvard Šuts boon (ing. *George & Edvard Scheutz*) Stokholmiku iminə fərǧə mašin soxtyšone ce Carlsi Bebbiči əməlon əsosədə
* 1927 sorədə — Massacusets texnologikə institutədə mexanikə analogə kompjuter soxtyšone.
* 1941 sorədə — Konrad Tsuze iminə ašmardə mašini Z3 soxtejdə, končo ysətnə kompjuteri həmmə funksijon hestin.
* 1942 sorədə — Čon Atanasov ijən əcəj aspirant Klifford Berri soxtyšone AIŠədə iminə elektronə rəǧəminə komčjuter ABC.
* 1944 sorədə — Konrad Tsuze soxtyše hənijən ve tovinə kompjuter Z4, həmən iminə program nyvyšte zyvon Plankalkul.
* 1946 sorədə — bə čəmati edaštə be iminə universalə elektronə rəǧəminə ašmardə mašin ENIAK.
* 1950 sorədə — Lebedevi dastə Kijevədə soxtəšone iminə sovetə elektronə ašmardə mašin MESM.

## Səvonon
Bararud

**Bararud** — Dolfak dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Rudbər šəhristani Xorgami baxšədəj.

## Səvonon
Asia Barak

**Asia Barak** — Xorgami dehestanədə dije, kom Ironi, Gilan ostani, Rudbər šəhristani Xorgami baxšədəj.

## Səvonon
Mijonə baxš (Šəft Šəhristan)

**Mijonə baxš (Šəft Šəhristan)** —  Ironi, Gilani, Šəft šahristanədə baxš. Pajtaxtyš Šəft šəhəre.

## Səvonon
Əhmədsargurabi baxš

**Əhmədsargurabi baxš** —  Ironi, Gilani, Šəft šəhristanədə baxš. Pajtaxtyš Əhmədsargurab šəhəre.

## Səvonon
Čirdehi dehestan

**Čirdehi dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Šəft šəhristani mijonə baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Čirdeh dije.

De 2006 sori əholi ašmarde Maklavanədə 16 565 odəm žijedəbe 4 185 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 15 724 kəs odəm 4 815 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 13 211 gylə odəm 4 577 kəonədə.

## Səvonon
Mollə Sara dehestan

**Mollə Sara dehestan** — dehestane kom Ironi, Gilan ostani, Šəft šəhristani mijonə baxšədəje. Cy dehestani pajtaxt Mollə Sara dije.

De 2006 sori əholi ašmarde Maklavanədə 12 596 odəm žijedəbe 3 308 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 11 630 kəs odəm 3 570 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 11 008 gylə odəm 3 676 kəonədə.

## Səvonon
Əhmədsargurab

**Əhmədsargurab** — Ironi ən kobəsonə šəhəronədə gyləje, vyrəbəvyrə bejdə Əhmədsargurabi baxšədə, Gilan ostanədə. Əhmədsargurab cy Əhmədsargurabi baxši pajtaxte.

De 2006 sori əholi ašmarde 2 223 odəm žijedəbe 603 kəonədə. 2011 sori ašmardejədə 2 346 kəs odəm 751 kəonədə. Oxonə 2016 sori əholi ašmarde nišon doše 2 128 gylə odəm 727 kəonədə.

## Səvonon