Tolyšə zyvonədə əvəzəkə

**Tolyšə zyvonədə əvəzəkon** — hestyšone əsosən 6 məno čur: **šəxs, išarə, syvol, təjin, ogardemon, myəjənnybə, həšə** i. č. əvəzəkon.
## Šəxsə əvəzəkon 12 gylən
                    
**Potədə**: (bə tolyši- bə urusi- bə tyrki))

I šəxsədə (gəpbyžən) az, mj- я - mən
II šəxsədə (gušbydə) ty - ты - sən
III šəxsədə (gəpžənin) əv- он, оно, она - o

ə- тот - о
y, ym, yn - это - bu

**čəmədə**: (bə tolyši - bə urusi- bə tyrki)

I š. (gəpbyžənon) əmə- мы- biz
II š. (gušbydəon) šjmə- вы- siz
III š. (gəpžəninon) əvon- они- onlar

Ymon - эти - bunlar

Šəxsə əvəzəkon vasitəjnə holonədə (ğərəzi nominə (adlyg) holi) əmandə holonədə žygo təsrif bedən:

**Potədə**: (bə tolyši- bə urusi- bə tyrki)

Iš (gəpbyžən) : My, myni (Ty my vindedəš /Ty myni vindedəš) - я, меня -məni
IIš (gušbydə): Ty, tyni (Az ty vindedəm/ Az tyni vindedəm)- тебя - səni
IIIš(gəpžənin): əj// əviym (Az əj /əvi (ymi) vindedəm)- его, этого- onu

**čəmədə**: (bə tolyši- bə urusi- bə tyrki)

I š. (gəpbyžənon) əməni - нас- bizi
II š. (gušbydəon) šyməni - вас - sizi
III š. (gəpžəninon) əvoni - их - onlary

Imoni - этих- bunlary

Šəxsə əvəzəkon holinbedən:

**Potədə**: (bə tolyši- bə urusi- bə tyrki)

1. Именительный // Nominə hol // adlyg: az, ty, əv—я, ты, он // она- mən, sən, o;
2. Родительный// Səjvonəti hol // jijəlik: cymy, yšty, cəj - мой, твой, его // ее—mənim, sənin, onun;
3. Дательный // Səmtə hol // jönlük; bəmy, bəty, bəj— мне, тебе, ему//ей—mənə, sənə, ona;
4. Винительный// Təsirinə hol // təsirlik: myni, tyni, əj—меня, тебя, его// ее—məni, səni, onu;
5. Творительный// Vyrəjnə hol// jerlik:

a) bəmyku, bətyku, bəjku—у меня, у тебя, у него// ее—məndə, səndə, onda;
b) bəmynədə, bətynədə, bəvədə—у меня, у тебя, у него// нее—məndə, səndə, onda;

6. Предложный// Bešemonə hol// cyxyšlyg:

a) - cymyno, yštyno,cəvo; məndən, səndən, ondan; из меня,из тебя, от его// нее;
b) -cymysə, yštysə,cəjsə; меня, тебя , из него/ нее; məndən, səndən, ondan;
č) -cymyku, yštyku, cəjku; от// с меня; от// с тебя; из него// нее; məndən, səndən, ondan;

**čəmədə**: (bə tolyši- bə urusi- bə tyrki)

1.Именительный // Nominə hol // adlyg: əmə, šymə, əvon; мы, вы, они; biz, siz, onlar
2.Родительный // Səjvonəti hol// jijəlik: cəmə, šymə, cəvon; наш, ваш, их: bizim, sizin, onlar;
3. Дательный // Səmtə hol // jönlük: bəmə, bəšmə, bəvon; нам, вам, им; bizə, sizə, onlar;
4.Винительный// Təsirinə hol // təsirlik: əməni, šyməni, əvoni; нас,вас, их; bizi, sizi, onlary;
5. Творительный // Vyrəjnə hol // jerlik:

a) bəməku, šyməku, bəvonku; у нас, у вас, у них; bizdə, sizdə, onlarda;
b) bəmənədə, bəšmənədə, bəvonədə; нас, у вас, у них; bizdə, sizdə, onlarda;

6.Предложный // Bešemonə hol // cyxyšlyg:

a) cəməno, šyməno, cəvono; из нас, из вас, из них; bizdən, sizdən, onlardan;
b) cəməsə, šyməsə, cyvonsə; нас, вас, них; bizdən, sizdən, onlardan;
č) cəməku, šyməku, cəvonku; от// с нас//от вас от //с них; bizdən, sizdən, onlardan;

## Išarə əvəzəkonən 14 gylən

(bə tolyši- bə urusi- bə tyrki)
y//ym//yn- это, этот- bu
by- это, в это, в этом- bu
cy - это- bu
žygo- такой- belə
žyləvon- такой- belə
ə - то- о
bə- в то- о
cə- того- о
žəgo- такой- elə
həmon(ə)- тот же , он- həmin
ənə- сколько- bir belə
žələvon- такой- elə

İšarə əvəzəkon ismin byə bəpeštə holin bedən:

**Potədə**: (bə tolyši bə urusi- bə tyrki)

1.Именительный // Nominə hol// adlyg:

Im- это- bu;
ə - тот- o;
žygo // žəgo – такой – belə// elə;
žyləvon // žələvon- такой- belə// elə;

2. Родительный // Səjvonəti hol// jijəlik: cymi – этого –bunun;

cə - того-onun;
ce- такого- belə(si)nin// elə(si)nin; žygo// žəgo-такого-belə(si)nin// elə(si)nin;
žyləvoni // žələvoni- такого- belə(si)nin//elə(si)nin;

3. Дательный // Səmt // jönlük:

Bymi - этому- buna;
Bəj- тому- ona;
Bə žygo // žəgo- такому -beləsinə//eləsinə;
Bə žyləvoni// žələvoni- такому- beləsinə// eləsinə;

4. Винительный // Təsirinə hol // təsirlik:

Ymi - этого –bunu;
əj- того –onu;
žygo/žəgo(šə) – такого- belə// elə;
žyləvoni// žələvoni -такого -belə(si)ni// elə(si)ni

5. Творительный // Vyrəjnə hol // jerlik:

Bymədə -у этого –bunda;
Bəvədə -у тогo- onda;
Bymiku- у этого- bunda;
Bəjku- у того –onda;
žygoədə//žəgoədə -у такого- belədə // elədə;
žyləvonədə//žələvonədə -у такого- belə(sin)də // elə(sin)də;

6. Предложный // Bešemonə hol // cyxyšlyg:

cymiku- с// от этого- bundan;
cəjku -с// от того- ondan;
cymio- из этого- bundan;
cəvo -из того- ondan;
cymisə -этого- bundan;
cəjsə- того- ondan;
žyləvono//žələvono- такого- belə(sin)dən//elə(sin)dən;
žyləvoniku//žələvoniku -такого -belə(sin)dən//elə(sin)dən;
žyləvonisə//žələvonisə- такого -belə(sin)dən//elə(sin)dən;

**čəmədə**: bə tolyši- bə urusi- bə tyrki)

1. Именительный // Nominə hol// adlyg:

Imon- эти -bunlar
əvon -те -onlar
žygoon// žəgoon- - такие -belələri//elələri
žyləvonon //žələvonon- такие -belələri//elələri

2. Родительный // Səjvonəti hol// jijəlik:

cyvon- этих –bunlaryn;
cəvon –тех- onlaryn;
ce žygoon// cе žəgoon –таких- belələr(in)in//elələr(in)in;
žyləvononi//žələvononi – таких- belələr(in)in//elələr(in)in;

3. Дательный // Səmt // jönlük:

Bymon- этим- bunlara;
Bəvon- тем –onlara;
Bə žygoon//bə žəgoon - такому -belələr(in)ə// elələr(in)ə;
Bə žyləvononi//bə žələvononi – такому- belələr(in)ə// elələr(in)ə;

4. Винительный // Təsirinə hol // təsirlik:

Imoni- этих- bunlary;
əvoni- тех- onlary;
žygoon// žəgoon- таких- belələr(in)i// elələr(in)i;
žyləvononi// žələvononi –такие- belələrini // elələrini;

5. Творительный // Vyrəjnə hol // jerlik:

Bymonədə- в этих –bunlarda;
Bəvonədə- у тех- onlarda;
Bymonku- у этих –bunlarda;
Bəvonku -у тех- onlarda;
žygoonədə// žəgoonədə -у таких- belələr(in)də //elələr(in)də;
žyləvononədə// žələvononədə -у таких- belələr(in)də// elələr(in)də;

6. Предложный // Bešemonə hol // cyxyšlyg:

cymonku- с/ /от этих- bunlardan;
cyvonku - от тех- onlardan;
žygoonku// žəgoonku -от таких- belələr(in)dən// elələr(in)dən;
cymono- из этих – bunlardan;
cəvono- из тех – onlardan;
žygoono// žəgoono- таких - belələr(in)dən// elələr(in)dən;
cymonsə - этих – bunlardan;
cəvonsə- тех – onlardan;
žygoonsə// žəgoonsə- этих, тех; belələr(in)dən// elələr(in)dən;
žyləvononku// žələvononku- таких; belələr(in)dən// elələr(in)dən

## Təjinə əvəzəkon əsasən 6 gylən

Tolyšiədə Urusiədə Tyrkiədə

Yštə/ deštə/bəštə/…yštən- свой,своя,свое/… сам -öz/... mən özüm
Həmə- все bütün
Ha//har- каждый- hər
hár gyla- каждый- hər bir
Fylon- такой/такой-то - filan
kali – некоторые- bəzi, bəziləri

## Ogardemonə əvəzəkə: yštən(özüm-сам)

Yštən(özüm-сам), yštəni (özümün... себя) de mənsubijət šikilədon ğəbul bykə šəxsə əvəzəkon ičonə holin bedə:

**Potədə**: Holon - šəxson – bə tolyši – bə urusi – bə tyrki

1.Именительный// Nominə hol// adlyg:

I š -az yštən- Я сам - (Mən) özüm
II š-ty yštən- Ты сам - (Sən) özün
III š-əv yštən- От сам/ она сама…- (O ) özü

2.Родительный// Səjvonəti hol// jijəlik:

I š -cymy yštəni - Меня самого- (Mənim) özümün
II š -Išty yštəni - Тебя самого- (Sənin) özünün
III š-cəj yštəni - Его самого -(Onun) özünün

3. Дательный// Səmt // jönlük:

I š -Bəcymy yštəni - Мне самому- (mənim) özümə
II š -Bəšty yštəni -Тебе самому - (sənin) özünə
III š- Bəcəj yštəni - Ему самому - (onun) özünə

4. Винительный // Təsirinə hol // təsirlik:

I š -Myni yštəni - Меня самому - (mənim) özümü
II š -Išty yštəni - Тебя самому - (sənin) özünü
III š -cəj yštəni -Его самому - (onun) özünü

5. Творительный //Vyrəjnə hol // jerlik:

I š -cymy yštənədə - У меня самому - (mənim) özümdə
II š -Išty yštənədə - У тебя самому - (sənin) özündə
III š -cəj yštənədə - У него самому - (onun) özündə

6. Предложный// Bešemonə hol // cyxyšlyg:

а)
I š -cymy yštəniku- - С меня самому- ( mənim) özümdən
II š- yšty yštəniku - С тебя самому - (sənin) özündən
III š- cəj yštəniku - С него самому - (onun) özündən

в)
I š - cymy yštəno - Из меня самого - ( mənim) özümdən
II š - Išty yštəno - Из тебя самого - (sənin) özündən
III š- cəj yštəno - Из него самого - (onun) özündən

с)
I š- cymy yštənisə - Меня самого - ( mənim) özümdən
II š- yšty yštənisə - Тебя самого - (sənin) özündən
III š- cəj yštənisə - Его самого - (onun) özündən

**čəmədə**: Holon - šəxson – bə tolyši – bə urusi – bə tyrki

1. Именительный // Nominə hol// adlyg:

I š -əmə yštən- Мы сами - (biz) özümüz
II š- šymə yštən - Вы сами - (siz) özünüz
III š- əvon yštən - Они сами - (onlar) özləri

2. Родительный // Səjvonəti hol// jijəlik:

I š - cəmə yštəni - Нас самих - (bizim) özümüzün
II š -Šəmə yštəni - Вам самим - (sizin) özünüzün
III š- cəvon yštəni - Их самих - (onlaryn) özlərinin

3. Дательный // Səmt // jönlük:

I š- Bəcəmə yštəni - Нам самим - (bizim) özümüzə
II š - Bəšmə yštəni - Вам самим - (sizin) özünüzə
III š - Bəcəvon yštəni - Им самим - (onlaryn) özlərinə

4. Винительный // Təsirinə hol // təsirlik:

I š - cəmə yštəni - Нас самих - (bizim) özümüzü
II š - Šymə yštəni - Вам самих - (sizin) özünüzü
III š - cəvon yštəni - Их самих - (onlaryn) özlərini

5. Творительный// Vyrəjnə hol // jerlik:

I š - cəmə yštənədə - У нас самих - (bizim) özümüzdə;
II š - Šymə yštənədə - У вас самих - (sizin) özünüzdə;
III š - cəvon yštənədə - У них самих - (onlaryn) özlərində;

6. Предложный// Bešemonə hol // cyxyšlyg:

a)
I š - cəmə yštəniku - С нас самих - (bizim) özümüzdən;
II š - Šymə yštəniku - С вас самих - (sizin) özünüzdən;
III š - cəvon yštəni - С них самих - (onlaryn) özlərindən;

b)
I š - cəmə yštənisə - Нас самих- (bizim) özümüzdən;
II š - Šymə yštənisə - Вас самих- (sizin) özünüzdən;
III š - cəvon yštənisə - Их самих - (onlaryn) özlərindən;

č)
I š - cəmə yštəno - Из нас самих - (bizim) özümüzdən;
II š - Šymə yštəno - Из вас самих - (sizin) özünüzdən;
III š - cəvon yštəno - Из них самих- (onlaryn) özlərindən;

"Ištən” fəal širkat kardedə syxansoxteədə:

-yštən-yštəni ) ( öz-özünü) ( сама себя);
yštən-bəštə (öz-özünə) (сам по себя);
yštənki (özününkü, doğma) (из своих);
yštənbəsə(öz-özlüjündə) (самолично)

## Syvolə əvəzəkon behisobin

## Myəjən nybə əvəzəkon vejin

bə tolyši - bə tyrki:

Kəsi -Kim /
Ki -Kimsə, hec kim
/Kimsənə Kimsə, kim isə, hec kim /
Bəkisə/ Kiməsə /
Bəcisə/ / Nəjəsə /
Kijsə/ Kimsə, kim isə /
žycij Nəsə, nə isə/ /
žykəsi/ Kim isə, /
cijsə/Nəsə, nə isə /
cicisə Nəjəsə /
šəxsi/ / Kimsə, kim isə /
ikəsə/ Kimsə, kim isə/ /
xonəxo Kimsə/ /
fylonkəs Filankəs/ /
fisonkəs Kimsə /
bəhmənkəs/ Kimsə/ /
gyləj -Biri, birisi /
harki/ Hər biri, hər kəs/ /
hakəs Hər kəs /
har kəs/ Hər kəs /
harci// har cij/
Hər nə, hər šej/ /
har čur- Hər čür //
čuri - Bir čür, hər hansy/ /
həmməj-Hamy /
kali// kalijon/ / / Bəzisi, bəziləri/
končosə// Hardasa/ hardansa/
konsə - Nə isə/ /
canədəsə Necəsi/ //
coknəsə// cunəsə -Nə təhərsə //
gyləjni//Nečəsə, /
hár gylajni - Biri, birisi /Hər kəs, hər biri/

bə urusi

Кто-то, никто/ Кто / Некто/ Кому-то/ Чему-то/ Кто-то/ Что-то/ Кто-то, какой-то/ Что-то/ Чего-то/ Некто/ один, одна, одно/ каждый/ всякое/ всякий/ некоторый/ все/ некоторый/ где-то/ какой-то / сколько-то/ каким-то образом / куда-то / кто-то /каждый...
 
## Həšə əvəzəkon

bə tolyši - bə urusi- bə tyrki:

Hic //Никаких, нисколько// Hec
Hicki// Никто // Hec kim, kimsə
Hici// Ничего// Hec nə
Hic kəsi // Никто // Hec kəs, kimsə
Hicunə //ничего // Hec nečə
Hic gylə// ничто // Hec biri
Hic kəs// некто // Hec kim, kimsə
Kəsi // кто-то // Kimsə
Kimsənə // Некто, никто// Kimsə

## Ədəbijot

* Б.Б. Миллер.Талышский язык.М.1953
* Л.А.Пирейко.Талышско-русский словарь.М.1976
* H.Əlizadə.N.Hatəmi. Fars dili.B.1961.
* N.Səgəfi (Hatəmi) Fars dilinin gysa grammatikasy. (Farsča-azərbajčanča lüğət. 2-čild.Tehran, 1999
* M. Hüsejnzadə. Müasir Azərbajčan dili. (Morfologija) III hissə. Ali məktəblər ücün dərslik. B.1973
* 6) Müasir Azərbajčan dili. I čild. Nəsimi adyna Dilcilik İnstitutunun nəšri. B.1978
* 7) Šəvnyšt N0 3-6,( 2006;) (Tolyšə zyvoni grəmatikə) N0 11=14, (2007-2008;) (grammatika talyšskogo jazyka)
* 8) Širi Əvəz Sadyxzodə Talyš dilinin grammatikasy. Sankt-Peterburg,2003.