open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Portal Tolyš vyžnijə məǧolə/Arxiv

**Tolyši** — tolyšon zyvon de azəri zyvoni i nəslədəj, dəj nezə ǧohome. Tolyšon žijedəbin. Tosə səlčugon ome, esətnə İroni xəremədə, Azərbojčoni nysoədə jəni Tolyšistonədə. Pešo Azərbojčonədə žimonbykə tolyšon vejni assimiljasijə bin, gəp žəjdən esət azərbojčoni zyvonədə- tyrkə zyvonədə. Tolyšystonədə tolyšon ašmard kam nišo doə bedə rəsmijə sijahisəjonədə : 200.000 gejri- rəsmi 300.000 nəfər. Əmmo əsyl rostiədə 2.000.000 nəfərisə vejin.

Azərbojčoni territorijədə, ǧərəzi tolyšon, 23 etnikə xəlgon žimon kardedən: ironəzyvonə xəlgonədə- kurdon, taton... iberəgafgazə xəlgonədə: udi, avar, ləzgi... i. č. Tolyšə zyvoni nezə ǧohomonədə gyləjni Nəxçivon vilojəti Ordubadi rajonədə žimon bykə kiliton bən By zyvonədə gəb žə əholi təmom assimiljasijə byə, ymrəžnə azərbojčoni zyvonədə (bə tyrki) gəp žəjdən. Bynədə bə tolyši zyvoni ən nezbə zyvonon zaza ijan kurdonin. Tolyšystonədə, İroni xəremədə məskunbə tolyšon hestyšone çangylə dialekton, šivon... (*[[Tolıši zıvon|bə dumo dəvard...]]*)
----**Tolyši folklor**

Tolyši folklorə žanron vejin, çəvonədə gylejən de “Əlolə” syxani bino byə 7 hyččəjnə dysətrə-sesətrə peǧandəjonin. Çy žanri tarix de bə ǧədimə əsron riz kardedə. B.V. Milleri votəjnə, de bə syftənə era 7-6-nə əsron abidə-bə “Avesta” ǧaton bešedə (15) Hežo əloləon dysətr bejən, pešo bə sesətr-çosətrə šeir ogardejən nišo dojdə ki, çanədə ǧədime yn žanr.

Əloləon əslən vəsfi-hal, jəni mərasimə, məišətə nəǧməjin, restə mahnejin: (''bə dumo dəvard...'')
----
Portal Tolyš vyžnijə šikil/Arxiv

----
 

Masal (İron). Ce Ironi xaremə-həšipemədə byə šəhəre. 1998-inə sorədə ce Talyš šəhristoniku čo byə. Masal Tolyši bandonədə bəštə vyrə gətəše. Ysət ce Ironi tərkibədəj. Ce Masali əholi 100% tolyšonin. Masal ce Tolyš vilayəti dylədəy. Ce Masali ərazi 633 km², əholiš 50 həzoje. (''bə dumo dəvard...'')

----
Portal Mədənijət vyžnijə məǧolə/Arxiv

**Cy intibah dovri fəlsəfə** 
Fəlsəfi fikri tarixədə intibah devri fəlsəfə əsas vyrə gətedə. Ym fəlsə ənənəvi čəmijjəti bohrangyləjən iminə sənaje čəmijəti ofajə be devrədə (XIV əsri – XVII əsri syftə) Avropadə (ən vejən Italijədə) kilsə de sxolastika vəjnə mubarizədə ofajə bə. Intibah devri fəlsəfə cy Antik dovri fəlsəfə əsos pegətejdəbe. Cy təbiəti fəlsəvonon sxolastika de sxolastik aristotelvonəti vəjnə bedəbin. Elməddə nüjə mejlon Leonardo Da Vincini, Nikolaj Koperniki, Iohann Kepleri, Galileo Galilej nyvyštəjonədə vinde bedə.

Cy dynjo elm, mədənijjət fəlsəfi fikir tarixədə Leonardo Da Vinci (1452-1519) əsas vyrə gətedə. Əv cy intibah devri rəssam, rijazijjatvon. mexanik be. Leonardo cy dynjo həgigəton de elmi ro bəsə dəše fəlsəfə əsas vəzifə hisob kardedəbe. Əv votedəbe həgigət i gyləj, əvən dini ne elmi əsas pegətejdə. 

Nujə təbiətšunasəti əsas alimonəd gyləjən Nikolaj Kopernik (1473-1543) be. Əcəj ən jolə ko helisentrik sistemi pijədo karde be. «Səma čisimon devrany həggədə» əsərədə ym sistemi əsasonyš izoh kardəšbe. cy italjan fəlsəfə ən jolə filosofonədə. Təbiət fəlsəfə ofajə kardəkəsonədə gyləj Bernardo Telezio (1509-1583) bə. Əv votedəbe hər čynəvə čisme, maddij hərəkət de ovaxte bə jəndy vəjnə bə 2 ğuvvon-sard de gami čangədə ofajə bedə. Əcəj fikir žoğo be « cy hərəkəti mənbə təbiətiku kənoadə ni, cy təbiəti yštənədəj». (''bə dumo dəvarde...'')
----

**Cy Islami fərhəng**
Islami fərhəng bə žimon kardə odəmon cy Xydo gyrd jolə baxšəj, bo žimoni gylə tožə loj. İslam təbiəti ,sovy əj har ci de Xydo angyl kardedə.

(žintono ijan pentono) žəgo gylə ci ni ki, əcəj anbo Bəməku nybu. Mande Əmə cəvonədə ənčəx kali (čuzməhali) gylon enomnidəmon.(Hičr surəsi 21 ajə).

Demijan žygo dynjo təbiətədə gulpaməti onə Xydo bə sijasi,igtisadi ,elmi ijan bə fərhəngi ğanunon həmə əcəj sərənčomədə bej nišo dodə.
Xydo təbiətyš ijan odəmyš bəcəjro ofəjəše ki, əvon jəndy pur bykən de ahəngi byžijon. žygo diə kardədəj ym sof ,cy ekologijə ysətnə vaxtədə cəmə nyrəsə kam-kəsyronədəj.

İslam sof gylə čo dine. Əj cy odəmon žimonyš jəgo-jəgoš ovyžgyniše,cəjo bə merdi ijan bə ženiš ozodətiš doše...(''bə dumo dəvard...'')
----

Beatles 1960-inə sorədə Beatlesədə bə məjdon bešə İngilis Rok grupe. Beatles musigi tarixədə ən jolə hadisondə gyləjni byə. In grup  bə musigi tarixi ve jolə tohfon doəše, vote bəbe ki, musigi tarixədə tožə jolə səhifə okardəše. Detobə ysət yn rok grup yštə populjuarətiš ogətə. Bə ym grupi, bəcəj mahnion aludəəti de "Beatlemania" nomi məšhure dynjoədə. Beatles-i təsir bə musigi sənaje təsir hələən dəvom kardə. 
grupi üzvon Čon Lennon, Pol Makkartni, Čorč Harrison ijən Ringo Starr byən. (''bə dumo dəvard...'')
----
Portal Mədəniyət vıjniə məqalə/Arxıv

----

**Çı İslami fərhənq**
İslami fərhənq bə jimon kardə odəmon çı Xıdo qırd yolə baxşəy,bo jimoni gıla tojə loy. İslam təbiəti ,sovı əy har çi de Xıdo anqıl kardedə.

(Jintono iyan pentono) jəqo gıla çi ni ki, əçəy anbo Bəməku nıbu. Mande Əmə çəvonədə əncəx kali (cuzməhali) qılon enomnidəmon.(Hicr surəsi 21 ayə).

Demiyan jıqo dınyo təbiətədə qulpaməti onə Xıdo bə siyasi,iqtisadi ,elmi iyan bə fərhənqi ğanunon həmə əçəy sərəncomədə bey nişo dodə.
Xıdo təbiətış iyan odəmış bəçəyro ofəyəşe ki, əvon yəndı pur bıkən de ahənqi bıjiyon. Jıqo diə kardədəy ım sof ,çı ekoloqiyə ısətnə vaxtədə çəmə nırəsə kam-kəsıronədəy.

İslam sof gıla co dine. Əy çı odəmon jimonış yəqo-yəqoş ovıjqınişe,çəyo bə merdi iyan bə jeniş ozodətiş doşe...(''bə dumo dəvard...'')
----

Beatles 1960-inə sorədə Beatlesədə bə məydon beşə İngilis Rok Qrupe. Beatles musiqi tarixədə ən yolə hadisondə gılayni bıə. In qrup  bə musiqi tarixi ve yolə tohfon doəşe, vote bəbe ki, musiqi tarixədə tojə yolə səhifə okardəşe. Detobə ısət ın rok qrup ıştə populyuarətiş oqətə. Bə ım qrupi, bəçəy mahnion aludəəti de "Beatlemania" nomi məşhure dınyoədə. Beatles-i təsir bə musiqi sənaye təsir hələən dəvom kardə. 
Qrupi üzvon Con Lennon, Pol Makkartni, Corc Harrison iyan Ringo Starr bıən. (''bə dumo dəvard...'')
----
Portal bioloqiyə haftə səçınyə nıvıştəy/Arxiv

----

**Həjvonon** (lat. Animalia yainki lat. Metazoa) — оrqanizmon qırdəbəy, bioloji məkan, çe zооlogiya elmi tədqiqə obyek.
De ənənə, həyvonon kоnsument (hozoə uzvi ibəyon hardəkəson) iyan daima hərəkət kardəyon hesob bedən. Əncəx, bə elmi passiv yiə həyvononən məlumin.

Həyvonon aləm ve curəbəcur iyan zəngine. Bə alimon oxonə hesobkardəyon qoroş Bumə planetədə yimon kardə həyvonon nuvlon ášmárd 2 milyonisən zyode. Həyvonon nuvon pesoxtə fərdon de ıştə yoli-rukiəti iyan de ıştə sanqinəti ve curinin. Məsələn, məməynə həyvononədə bıə kavuə balina qoni 150 ton, qədə (rukə) zardədandonon* qoni isə 3 qrame. Həmçinən moyon, ovədə-hışkədə jiəyon, fırsiəyon, pərəndon, melıon, həşəraton iyan co həyvonon araədə nəhəngon iyan cırtdanon hestin.

Həyvonon həmən de ıştə xarici iyan daxili onemoni, vebeyəti, inkişafı, iyan suluki goroş muxtəlifin. In muxtəlifəti oşko təsəvvur kardero fili, kəsı, akula iyan muçəki muqayisə karde kifayəte. Həyvonon bo har vırədə – Zəmini səpe, zəminədə, ovədə, həvoədə jiero mij bıən. Kali həyvonon rəstəyonədə, kali qılon həyvonə orqanizmonədə, hətta insoni orqanizmədə jidən. Həmmə həyvaonon bə ıştə jiə muhiti şəraiti mij qətəşone. De həvoədə jimoniyəti (pərəndə jimon) əlaqədar pərəndonku, pusinkəşonku, həşaratonku kəşon inkişaf kardəşone. De ovədə jie əlaqədar fıskə bədənə forma, pər (moyonku) yainki bə hiyə oxşər dast-poçə (balinaku, ovəsıpəku) inkişaf kardəşe. Bəçey qoroşən, bə həyvoni xarici onemoni gorə, əçey kom muhitədə jie, çoknə hərəkət karde iyan iştə hardəyon çoknə pəydo karde muəyyən karde bedə.
(''bə dumo dəvard...'')
----
Portal biologijə vyžnijə məǧolə/Arxiv

----

**Sipijə Bət** (lat. Anser čaerulesčens) — deštə sipijə poron bə kəj sipijə ǧazi mandedə. Cy bəti poron həmməj sipin. Dumi jolə poron sijon. Lyngonyš syje, cangonyš bə sipi mandedən. Tykyšən syje. Kəšon dyrozi 80-98 sm bedə. Nojabr, dekabrədə omedə bə ǧyzyləǧaz. Zomsoni ijo dəvonedə. Taxyl byə vyronədə boštə hardemon pəjdo kardedə. ce gandymi čyvonə livon hardedə. De dastə pəredən. Ha dastədə 9-12 gylə sipijə bət bedə. Marti oxoədə bešedən šedən. 2,5-3 kg omedə.(*[[Sipijə Bət|bə dumo dəvard...]]*)
----

**Bylbyl** (lat. Lusčinia) — žəǧo gyləj odəm pəjdo karde əbyni ki, bylbyli nyzno, ja nypijoše əv. Roste, bylbyl Tolyši tərfonədə hežo bedəni, əvəsorədə omedə, ce pozi syftədə, mijonədə bešedə šedə. Bylbyli poron xakin. Pešti poronyš ǧadəri bə sijo rangi žəjdə. Sinə, luzi žijporon rušinə rangədən (bə sipi, boz žəjdən).  Dumyš kamoši dyroze, dumi poron zard-myxəki rangədən. Bylbyl hyrdə pərəndəj. Cəj tykiku tobə dumi cəmi 15-16 sm bəbe. Korətən, həšoraton, mely hardedə. Bylbyl višədə, boǧonədə, do-kul bej byə vyrədə žijedə. Ce nyzymə toǧon, kulon xyconsə gyləj mijonijə vyrədə lonə gətedə. Aləf, hyrdə xol-xycə, livə, por vardedə lonə dutedə. Bylbyl hakanə yštə lonə ce byron arədə zəminisən dutedə. Lonə žoǧo dəpušyndə ki, əj doədə, ce xycon arədə, zəminisə byron, aləfon arədə vinde bedəni, jəni čobəčo karde bedəni.(*[[Bylbyl|bə dumo dəvard...]]*)
----
Portal bioloqiyə vıjniə şəkil/Arxıv

----
 
Xəremə Biə Okean kənonədə iyan sınov kardə biyon sahonədə jiedən. Tani yoləti 2-2,5 m. Sipiyə hırs hışkədə jiə əşivo həyvonon qırd yoliye. Miyonə qonəti 400 kq-i neze. Şayət ehanə hırs pie iyan bə zımsoni piy qırdəkardəbu, əçəy qoni 800 kq-i rəsedə. Əv ıştə loni voən dılədə kandedə. Dekabr-yanvarə manqonədə hırsi balon dınyo omedə. Hırsi balə ve qədəli dinyo omedə. 30 sm. Sipiyə hırson çok sıniv kardən, ovədə moy qətedən. Qlobal tatbeə sipiə hirson nimə məhv karde bəzne.(''bə dumo dəvard...'')
----


Mıv (lat. Anas platyrhynchos)- Çe tolışon ən vey piyə pərəndəy. Mıvi barədə qəp jəyedə bəpe çe niyə gılaku co, moə gılaku co qəp bıjəni. Boçi ki, çəvon poron arədə zəmon-osmon fərq heste. Çe niyə mıvi sə, qıy penə hissə viriski doə kavu havze. Qıyədəş sipiyə halğə heste. Çılandonəş, sinəş, yanonış tınd rəşe, dumi jiyədə siyo, luzış ruşinə boze (tənuyə xoki ranqədəy). Kəşə bıni poron sipin.(''bə dumo dəvard...'')
----


Ğəjı (lat. Falco) - Əşivo pərəndəy. Dınyoədə ve otə. 
Ğəjı poron ranq tındə xakiye. Səş ruşinə xakiye. Xırtəş sipiləvunə, sinəşən xakiye. Luzi hissə, dumi jiton posi ranqədəy. Peşti tərəfış tınd xakiye. Tıkış, lınqi anqışton siyon. lınqonoş zardin. Niə gıla kəşon dırozi 86-92 sm, moa gılayni 88-95 sm bedə. (''bə dumo dəvard...'')
----
Portal bioloqiyə zındəyon?/Arxıv

----
** Šimpanzejon, yštəni ovajnədə zynə tək həjvonin.
** Dynjo živon dylədə ənčəx inson sərostə xətt kəše     zynedə.
** Kytyon 100, aspon 10 čo-čo sədon bekarde zynedən.
** Šimpanzeon tarseədə syredən.
** Morəcəculi zyvon, bə əcəj     andomi čəmi dyrozi nimə bərobəre.
** Ce insoni 10 latə dynjoədə byə     sipijə mužnon i kuə gonije.
** Nəxgə moj fame zynedə i tylə xuni. 100 miljon tylə     dyjo ovi dylədə.
** Rop 3 sor dumjəndy hyte bəzne.
** I oxor tatə ov sardonədə (bijəxonədə) ce sərinə     ovisə rə bijə nojdə.
** Kyty yštə umri 70%-i hanədə dəvundə.
** Bə “Coca-Cola” rang umžən nykən əv havz bəbe.
** Limoədə šini eǧi dylədə byəjsən vej
----

** Syre vaxti insoni 17 əzələ ko kardedə.
** Insoni žimoni dyrozi əcəj sədə bešə muon bypamož     725 km bəbe.
** Insoni orgənizmədə lejkositon 2     - 4, eritrositon 3 - 4 mang žijedən.
** Insoni organizmədə žijə bakterijon     2 kg bedən.
** Tožə moəo byə 40 insoni     moğabilədə 700 miljon mužnə omejdə bə dynjo.
** Byzangon detbə 4 ašmarde zyndən.
** Tarakani sə ockə bəpešt 9 ruž žijdə     pešy vəšiku mardedə.
** Fransyzon bə kafte “pərə muš” votedən.
** Kandymozon hic vaxt hytedənin.
** Ovšymi səpe iminə hardə ləlgyl     huštuli byə.
** Ce mojnon muəxolə mu həməjəvo     200 həzo muədəj əvən 20 ton goni rost karde bəzyne.
** Radiaktiv dətyvəjon fajə de banani pamue bedə.
----
** Tožəzandə kenguru balə bə cajə     kecə dəvyžgidə.
----
Portal coğrafiyə haftə səçınyə nıvıştəy/Arxıv

----

**Kišvəron**

Cy Dynjo kišvəron ašmard.
Žintonədə by tispirədə bə 245 gylə kišvər heste:
*žintonədə 193 gylə kišvar beynəlxəlǧi fajədə səbəsože.
**Əmandəj 192 gylə kišvar cy Milləton Ičonəti Onemoni dylədə bə kišvaronin.
**1 gylə kišvər-bejnəlxəlǧ fajədə zynə bedə, mande cy MIO (millətonətiə ičonəti onemon (BMT) koəkə ni ( MIO hežo žicəši ogətedə). Ə kišvar katolikə Vatikane-Vatikan šəhərə kišvare.
*9 gylə kišvər - cy bejnəlxəlǧi fajədə zynə bedə, mande cymonədə hic gylə cy MIO daimi koəkə nin. Cy Montevideo raj omeku žygo peštypurbən ki, bejnəlxəlǧ huǧuǧi cərcivədə bənəj kišvəri pegəte bəben:(''bə dumo dəvarde...'')
----
Portal cəmyət zındəyon?/Arxıv

----

*Isət jiə hár gıla 5 xonəxodə qıləyni Çinıvoje.
*Sori dırozi Hindistanədə çı moəmo bə sovə əğılon ášmárd çı Avstraliya jimonəkəyonsə veye.
*Napoleoni əsqəron bə qenerali «tı» vote həxşon hestbe.
*Har 2 milyard insoniku əncəx 1 kəs 116 soriku ve jie bəzne.
*Dıziyon ve hissə seşənbədə bedən.
*Amerikanon i sorədə hardə pitson cəmi sahə 18 hektare.
*Çı həmə xəton 67%-i 10% xətokoron kardən.
*Dınyoədə ve cər bə moynə nom Annay,ım nomi dınyoədə tosə 100 milyoni odəm novnidə.
*Çinıvıjon iyan Koreyavıjon fəmiliyə çəvon nomi navədə nıvıştən.
*Çı zəmini dimisə jiə odəmon 3/2 poə voəşon vindəşonni.
*Çəplion veyni merdonin.
*İminə reklam 1477-nə sorədə İngilistonədə istehsal bıə. In, çe dıvoə kitobi reklambe.
----
*Cek-Petroşitel XIX əsri ən zınəynə ğətile. Əv, ışdə cinayəton əncəx vıjorə rúžon əkardiy.
*Fransızon bə anqışdon “pus, indeks, macor, anyuler, orikyuler” nomonışon doəşone.
*Alimon fikr, inson məktəbi oroxine 22 sor bəpeştə ışdə sinifi həmron vote bəbe ki, həmməy nomi, iyan əçəvon simon yodo bekardedə.
*Həmmə kişvəron əsğəron dışdə rostə dasdi səlom doydən.
----
Portal fəlsəfə haftə səçınyə nıvıştəy/Arxıv

----

**Mәntığ** (yunan. λογική) — «mılohizon hәxәdә elm», «fikironәdә ijәn fәoliyyәtәdә pebemonon hәxәdә elm» — mәntığiyә zyvoni de intellektә fame ğanunon, metodon iyәn formon hәxәdә elm. Mәntıği hәxәdә zınәyon ki de tәfәkkuri sә beydәn, әve әy ğәbul karde bәbe bәnә sәrostә tәfәkkuri hәxәdә elmi ğәzinәn. Eyni zәmonәdә mәntıği hisob karde bәbe tәsdığ iyәn tәkzibi metodon hәxәdә elmi ğәzinә. Mәntıği de ğәzәnc kardә bıә tәcrubә iyәn fame vositә hәğiğәti bә dast varde elm hisob kardәkәsonәn hestin.

Mәntıği ovcәdә Aristotel iyәn Qottlob Freqeni rol yole. Mәntığ әsosәn baxş beydә bә dı vırә. Әnәnәvi mәntıği sәpe soxtә byә Formal mәntığ iyәn formal mәntıği sәpe soxtә bıә Riyozi mәntığ.

Mәntığ hisob beydә hәmә elmon instrument.

**Mәntıği mәzmun**

Klassik mәntıği nәzәriyә izoh kardә beydә de xısusi zyvoni, mılohizә bә nav doә beydә de de maddi nımunon. Sәhvon sәpe nәzorәt hәlә soxtә bıәni әyo, hәlә qırd formәyn bıәni mığyosinә şın, hozı kardә bıәni çe tәsviron mәhdudiyәt i.c.ç.

Әncәx, demiyәn bә ico, sәrost mılohizә karde mәdәniyәt ofәye zınәbe detobә mәntıği elmi bә mәydon beşe. Mıәyyәnkarde, tәsnifot, tәsdığ, tәkzib iyәn co mәntıği әmәliyoton bә mәydon beşeydәn har qılә odәmi tәrәfo fikiri dınyoәdә çәy ıştәku vәbastә nıbıә iyәn de mıvofiğә sәhvon. Әve kali kәson jıqo hisob kardeydәn ki, şәxsi tәfәkkur tәbii qılәy prosese iyәn çәy nişe ehtiyoc bә analizi. Jıqo hisob kardә beydә ki, qәpjemon – tәfәkkuri ıştәne ki heste.
(''bə dumo dəvard...'')
----
Portal fəlsəfə vıjniə məqalə/Arxıv

----

Ğıron (Qurani- Kərim, Qurani- Şərif) (bə ərəbi: القُرآن əl-quran) Çe Islam dini mığəddəsə ijən ən əsosinə kitobe. Ğıron çı Xıdo (Allahi) hamiyə sıxanonin, de Cəbraili (ə) vositə bə Hz.Məhəmmədi (s) vəhy kardə bıə.

Ğıroni hestışe bəştəxos nomış bıə 114 surə iyan 6236 ayə. Ğıroni ən dırozə surə Bəqərə (Qo) surə (286 ayə), ən kırtə surə Kovsər (Honi) surəy (3 ayə). Ğıroni ən dırozə ayə çe Bəqərə surə 282-nə ayəy.

Ğıroni de co səmaviyə kitobon (Suhuf, Zəbur, Tovrat, İncil) fərqbıdə əsosinə cəhət çəy sıftə ikərədə bə Hz.Məhəmmədi ğəlbi, peşo 23 sorə dırozə vaxtədə çe Xıdo (Allahi) tərəfo de mələk – Cəbrayıli (ə) vositə hissə-hissə nozil beye. Kalikəson votejdən ki, Bəqərə surə oxonə 2 ayə çe Xıdo (Allahi) ıştəniku bə Məhəmməd peyğəmbəri (s) vəhy kardə byə.
(''bə dumo dəvard...'')
----

**Zərdustəti** - Çəmə bənəy Zərduşti zınə peyğəmbəri nom sərostəyış *zər* iyan *dust* sıxanon bə i co omeku bə miyon beşə. Çı nomiku jıqo fame bedə ki, iyo ZƏR bə Xıdo nomi doə tərife, dustən ki bərmalə çiyə gıla sıxane. Jıqo nomon bə Xıdo vey peyğəmbəron doə bən. Kitabulla -Musa (s) Nəbiulla– Məhəmməd (s.ə.v.), Xəlilulla- İbrahim (s) iyan co timsalon varde bəbey. Odəmon jimonədə bə iqləliyə Xıdo dəvite iminə bəjən Zərdustiətiku mandə. Çı Xıdo bə odəmon vığandə, bə iqləliyə Xıdo bovə kardə kitobon reçə navədə Avestə şedə. 
(''bə dumo dəvard...'')
----
Portal mədənijət həftə vyžnijə nyvyštəj/Arxiv

----

**Ce intibah devri fəlsəfə**

Fəlsəfi fikri tarixədə intibah devri fəlsəfə əsas vyrə gətedə. Ym fəlsə ənənəvi čəmijjəti bohrangyləjən iminə sənaje čəmijjəti ofajə be devrədə (XIV sasor –XVII sasori syftə) Avropadə (ən vejən Italijada) kilsə de sxolastika vəjnə mubarizədə ofajə byə.

İntibah devri fəlsəfə cy Antik devri fəlsəfə əsas pegətedəbe. Ce təbiəti fəlsəvonon sxolastika de sxolastik aristotelvonəti vəjnə bedəbin. Elməddə nujə mejlon Leonardo Da Vincini, Nikolaj Koperniki, Iohann Kepleri, Galileo Oalileji nyvyštəjonədə vinde bedə.

Ce dynjo elm, mədənijjət fəlsəfi fikir tarixədə Leonardo Da Vinci (1452-1519) əsas vyrə gətedə. Əv cy intibah devri rəssam, rijazijjatvon. mexanik be. Leonardo ce dynjo həgigəton de elmi ro bəsə dəše fəlsəfə əsas vəzifə hisob kardedəbe. Əv votedəbe həgigət i gyləj, əvən dini ne elmi əsas pegətedə.

Nujə təbiətšunasəti əsas alimonəd gyləjən Nikolaj Kopernik (1473-1543) be. Əcəj ən jolə ko helisentrik sistemi pijədo karde be. «Səma čisimon devrany həggədə» əsərəd ym sistemi əsasonyš izah kardəšbe. Cy italjan fəlsəfə ən jolə filosofonədə. təbiət fəlsəfə ofajə kardəkəsonədə gyləj Bernardo Telezio(1509-1583) bə. Əv votedəbe hər čynəvə čisme, maddij hərəkət de ovaxte bə jəndy vəjnə bə 2 ǧuvvon-sard de gami čangədə ofajə bedə. əcəj fikir žoǧo be be «  (''bə dumo dəvard...'')
----
Portal Čoǧrafijə vyžnijə məǧolə/Arxiv

**Təbiəti elmon** (ing. Natural science, alm. Naturwissenschaften) — təbii hadison omutə elmi čo-čo sahon, komon ki, insonə čəmjəti omutə humahitar u sosial elmonsən fərginin.

**Umumi məlumat** Təbiəti elmlon dynjo de naturalist nəzəri omutedən, čəmjətiku bə təbiəti munasibətədə bə əcej ǧanunon hurmət karde tələb kardən. Naturalizm ce insoni ofəjə ǧanunon bə təbii proseson šamil nykardə, təbiəti ǧanunon omutə bəpešt oko doj əsosədə bastə sisteme. Təbiəti elmon bə əməl ome, bə elmi tədgigaton de fəlsəfi nəzəri diə karde nətičəj.

Nom-termin - Təbiəti elmon həmən, ce humanitar elmon u ičtimai elmon arədə fərgi nišon kaj goroš oko bedə. Elm Rijazijot de mәntyǧi bə i vyrə, bə formal elmon daxile, bə təbiəti elmon aid ni. Bəcej goroš ki, əcəvon metodologijə ce təbiəti elmon metodologijəsən dyryst fərgine. Rijazijot, statistikə u informasijə texnologijon təbiəti elmon hesob nybunən, əvon by sahədə bardə əksər tədgigatonro bə muhum elmi əhəmijjəti malikin.
(''bə dumo dəvard...'')
----

**Dynjo okeani bə əməl ome**

Zəmini planetar inkšof karde mərhələ oxoj-geoloži mərhələ isə syftə hesob bedə. Təgribən 4,5-5mlrd sor cimiku bənav binonoə ym mərhələ syftədə vej nozok bybuən, əsosən bazalt tərkibiə dəbiə lavondə buə zəmini dim bəməl omə. Əv vej hosont barzə təzjigi žinton zəmini dimisə ros buə dy magma əloǧədar ovkardəbedəbe gyləvolo kardəbedəbe. Tədričən, nisbətən panə inən sabit zəmini lu hisson bəməl ome. Əvon həni ovbuə maddon bədašt beše haštənybin.Magma žinə ǧatədə təzjigi nətičədə ǧyryšon bəməl omejdəbe. Zəmini lu nyǧylə vyrədə bəməl omə ym maddon nyǧylə magmatik suxuron (granit i.č.g) bəməlyš vardyše.Zəmini lu žyǧo sabit vyrondə vulkanizm proseson gədə-gədə okšie. Dymu erkən geoloži mərhələ (təgribən 12 mlrd sor bə nav) iminə sərt inən sobit zəmini lu hisson – platformon bəməl omin.
(''bə dumo dəvard...'')
----

**Azərbojčoni təbiət** — cy Azərbojčon Respublikə tarixi-čoǧrafi vyrəš, reljef, ovə hevzon, florə inən faunə gyrd kardedə.

Azərbojčoni  kəfšən xosə təbii-čoǧrafi muhit  hələ ǧədimədə byvrə inosonon ome čəlbyš kardə.

**Azərbojčoni təbiəti həxədə alimon fik, votejon**

Antik muəllifon Herodot (e.b. 5-nə əsr), Polibi (e.b. təg. 200-e.b. təg. 120), Strabon (e.b. 64/63- cəmə era 23/24), Klavdi Potolemej (təg. 90-təg. 160) inən č. yštə əsərondə cy Azərbojčoni čoǧrafi mevgeji, marzon, ruon, žimonyə vyron, ijo bino buə tajfon, Kaspi dyjo, cəj hic gyle dyjo əloǧəš nybe u cy cijon həxədə məlumotyš doə.(''bə dumo dəvard...'')
----
Portal tarıx haftə səçınyə nıvıştəy/Arxıv

----

**Ğədimə Misir** – Çı Afrikə xəremi-xəşəxuni səmtisə çı Niləru ovəyzi orəxədə keşvəre.
Bə Misiri jimon doə Niləru çı Mionə Afrikədə bə qolonku səş peqətəşe. Ym ru 700&nbsp;km ro şure-şure de şami bə Mionə dıyo (Aralıq) emedə. Bə dıyo emə vırədə Niləru bə dı xıçə poə bedə ğəc bedə. Penə vıronku bino peqətə Niləru şamadə vırə qətə zəminonədə Misir vırə qətedəbe. Çəmə e.b.n. V-IV həzosoronədə çı jimoni binoə onemoni vılobəpeşt Misirədə qədə-qədə hırdə kišvəron oney bino bedə.
Bənəy Şumeron iyo hár gıla məhol ıştən –boştə səbəsojbey Çəvon mərənqoə šəhər keşvəri bə ro noə riə, ləşkər iyan ıştən əleydə Xıdoşon hestbeşone. Ym məholon de yəndı dastbədast dodəbin i bedəbin yaən ki,deyəndı dave (čang) kardəbin. Mande peşo iconəti bey havər şe-şe ve bey bə -Penə (Xəremi) iyan Jinə (Nıso) latə co-co bin. Çı latə-laton yolon de dave eğandero,hejo dıloşonbə bə iconəti bon. Bı vaxti çı Misiri “oroğ-toroği navonə vaxt” votə bedə.E.b.n. III həzominə sori dair bə sığə vəslonədə çı ğədimə Misri xəremi podşon nomə ášmárd nıvıştə bə. Mande be bəzıne ımon podoşo nin,qasbuən çı gıla oroğ-toroği siprişoninbu. Mılxəs çə vaxton barədə bəməku zınəy kame iyan “oroğ-toroği navonə vaxt”-i çanədə jimonış kardəşe,əyən zındənimon.bMande e.b.n III həzosorondə iqləliə keşvəri bey votedən çəyoən iyo 2 gıla podoşo oroğ-toroğ bə. Çı Misiri tarix çiyo bino bedə. Bə Misiri podoşon “firon”-on votə bən. Aşmardə bedə ki,çı Misiri bə 30 gıla nezi podoşoə oroğ-toroğış bəşe. (''bə dumo dəvard...'')
----
Portal tarıx vıjniə məqalə/Arxıv

----

**Romə İmperiyə** (lat. İmperium Romanium) e.n. 27 ə. 476 - nə soron torixiədə Romə Respublikə əvəzəkə və Ğədimə Dınyo, iyan Ğədimə Romə torixədə səmərənin vırə qətə davlət. 
 
Romə ərozi Respublikə vaxtədə yol be bino bə. İmperator Trayani hukmranəti devrədə ən yolə noqtə - 5 900 000&nbsp;km² rəsə. İmperiyə torix ğədimə Romə davlətədə imperator Avqustini hukmranəti və çəy bə peşt beə devr əhatə kardə. İmperiyə devri bə nav 500 sor vaxtədə mevcud beə Romə Respublikə çan qıla cang vindəşbe. Bə devrədə Ğədimə Romədə beə kali hadison - Yuli Sezari ta çəy jimoni oxo diktator təyin karde (e.b.n. 44), Oktaviani Aktium čangədə ğalib ome (2 sentyabr e.b.n. 31) və Romə Senati əy şərəfin Avqust nomi doy (16 yanvar e.b.n 27). 
E.b.n 31- nə soriku Romə torixi tojə səhifə beə imperiyə devr bino bə.  Romə ən zumad imperiya peqardə. İm İmperiyə ıştə tərkibi Aralıqə dıyo, Xəremə Amerikə, Avropə xəyli vırə daxil karde.
: Poytəxt - (e.b.n. 27 - e.330) Romə (e.b.n. 330 - e.395) Konstantinopol
(''bə dumo dəvard...'')
----

**Dıminə dınyo čang** (1 sentyabr 1939-2 sentyabr 1945).

**Çe Dıminə dınyo čango bino be**

Peş Dyminə Dynjo čangi Versal muqavilə dəvasə bəbe. Ve almanon de ım muqavilə rozi nıbin. Im muqavilə əçəvon çaşadə Almanya hurmətiku eğandəbe.  1933-inə sorədə Almanyadə Adolf Hitler bə hakimiyyət oməy. Çe Hitleri siyasəti əsos ım bedə ki, Almanya bəpe dınyo rəhbər bıbu. Almanya 1 sentyabr 1939-inə sorədə bə Polşa hucum kardedə. Dımiyan Dıminə dınyo čang bino bedə.
(''bə dumo dəvard...'')
----
Portal tibb zındəyon?/Arxıv

----

*Rujədə i ğoti siqaret kəşəkəs har sor ıştə jimoni 6 - 7 sanijə qin kardedə.
*20 gıla əğılədə iqlə gıla çı pezışki votə ruji şı moəmo bedə.
*Şımə hıtə otağ çannədə sardeysə, annədə sərov vinde ehtimal veye.
*Çaşi qılı bə piyəynə odəmi diəkardeədə 45% yol bedə.
*Əğlon əvəsorədə rə yol bedən.
*Şımə ıştənpərədə pərijədə şımə mu 2 kərə rə dıroz bedə.
*İnson tarseədə çok vində.
*İnsoni vıni detbə marde yol bedə.
*Pəsə çəşə odəmon bə co odəmon diə kardeədəj doji rə osəmedən.
*De ojə çəşi efışnie bedəni.
*İqə mu 3 kilosə bəpe qoni rost karde bəzıne.
*Sfofobiya, dərs qəteku tarseye.
----
*Bə balinə hurrəci çanq eqınyə odəmon 90 % səlomət mandə.
*Jenon dıl, çı merdon dılisə rə-rə jedə.
*İnsoni orqənizmədə leykositon 2 - 4, eritrositon 3 - 4 manq jiyedən.
*İnsoni beynədə 1 qəzədə 100 000 kimyəvi reaksiyə bə sə omedə.
*Əğılon be zıno ğapaği movard beydən, ğapağon 2 - 6 siniədə bə əməl omedən.
*Jimoni dırozi insoni har anqışdə 25 miljon kərə şat bedə.
*İnsoni əndomədə əsəbə impulson ləzədə de 90 m şerəti dəyiş bedən.
----
Portal şəxsiyəton haftə səçınyə nıvıştəy/Arxıv

----

**Ernesto Çe Qevara**
Movardərujış-14 iyun 1928-nə sori.
Movardəvırəş-Arqentina.
Mardərujış- oktyabr 1967-nə sori 39 sorədə(sinədə).
Mardə vırəş La Hiquera,Boliviya.

Ernesto Gevara Çe" (isp. Ernesto Che Quevara; 14 iyun 1928 – 9 oktyabr 1967) — Argentiniyəvoje masrksist- inqlabəkə siysətəvon. De Fidel Kastro bə i co Kuba və iyan beunəlxəlğ inqlabi lıvemoni sərdarondə bə. Nomədəş bə “Çe “poə çı Kuba partizanon zıvono bəy doə bə. Im sıxan çı arqentinavıjon qəvədə bənəy nezə dusti bə sə dəşe bedə.Ernesto Qevara ispaniyə iyan irlandiyə bınəku bə xıyzoni 5 gıla əğılonədə həməysə yoltəye.Əv çı Arqentina Roosario nomədə şəhərədə moəmo bə. Çəy movardəruji barədə nıvıştəbə uspurnomədə movardərujış 14 maye. Çı Qevara ənkə Patrik Linç 1715-nə sori çı İrlandiyə Qauley nomədə vırədə çı moəmo bə. Əv çı İrlandiyaku beşə bə İspaniya Bilbabo nomədə şəhər,çəyoən bə i sə bə Arqentina poş noəşe. Çı Qevara ənkə Fransisko Linç 1817-nə,nənəş Ana Linç 1868-nə sori moəmo bən.Qauley Ana Linçi zoə iyan çı Çe pə Emesto Qevara Linç 1900-nə sori çı moəmo bən. Qevara Linç 1927-nə sori de Selia de la Serna Lyosa kəxıvand bedən. Çəvədə se zoə,dıqlə kinəş bedəşe.
Qevara əğılətico bı çəpliə xıyzonədə deştə tikəyən çəpəfaməti səçınyə bedəbe. Diəməkə ki əv tanqənəfəs bey astmə noxəşiş hestışe vitemonədə ve çokə vərzışkorbe.Bəçəy jıqo xosiyəti diə məkə,əv çı reqbi hənəki xaxanədə əbi. Bənəy ələvuşi hənək əkəy.Hejo bı koyro əy de “ Fuser”( ziyodə harın hənək karde çəmış hestbeşe Əəve bəy “El Furibundo” sıxan bə.Əçəy moə fəmiliyə “Sema”-ku pesoxtəşonbe) nomədə ləğəbi zındəbin. (''bə dumo dəvard...'')
----
Portal şəxsiyəton vıjniə məqalə/Arxıv

----

**Daniel Defo** - qujd əhvat iyəm şam soxtə fabriki xıvand bə Ceyms Fon nomədə merdi xıyzonədə 1660 –nə sori çı moəmo bə. Çəy perəsə xıyzoni odəmon çı puritan iyan de dissenteron dini –fəlsəfə həmrəğbin. Defo puritan ruhani akademiyədə hande-hande,bı dini veyən həmrəğ nıbe. Əy həməsə vey savdıkorəti kardeş pidəşbe. Bı koədə çand bəjən luç bəbe,bə çand gıla ğarzxıvandi ğarzoxo mandeku,çı polisonku nio bey tovədə mandəbe.

De ədəbiyati həşemoni 1697-nə sori ıştə səş ğalış kardəşe. Defo ıştə iminə nıvıştəyonış de jurnalistikaş binoş kardəşe. Çı lohiyon (ing. An Essay upon projects) barədə dəvinə kardə əsərədəş kali iqtisadi,içtimai islahaton dəvonye bə miyonış noşe,çəyoən bə vətəndoş ozodoəti dair vəslonış nıvışdışe.
(''bə dumo dəvard...'')
----

**Leonardo di ser Pyero da Vinçi** (it. Leonardo di ser Pyero da Vinçi; 15 aprel, 1452 – 2 máy, 1519) —Çı Ávropə İntibah devri ensiklopedik alim, riyaziyyatəkə, muhəndis, kəşfkardəkəs, rəssam, heykələkə, memar, musiqivon gılayən nıvıştəkəse. Çı İtaliya İntibahi rəmz hisob bə "Universal Odəm" (ing. Homo Universale) tipi ən məşhurə numáyəndəy.

Əv Messer Pyero nom bəğanun məsləhətəkə de Katrina nominə soyə diyovıjə kinə niqahiku bə kəno əğıl bə, çı İtalya Florensiya şəhərəd bə dınyo omə. Çı nıvışte elmi sirron Verokkiya nominə alimiku umutedə çəğın Vinçi kamə vaxtədə ım sahədə ıştə məllimiku ve zındə.Iştə umri sıftə soronədə çı Florensiya kali sarayonədə jimon kardedə əyo ve kəşfon kardedə. Hiç ki əçəy ım kəşfon dərəsedəni. 
(''bə dumo dəvard...'')
----
Portal ədəbijot zyndəjon?/Arxiv

----

----

*Con Kennedi vist dəyğədə ço gıla qəzet hande zındəbe.
*Volter i vaxtadə igılasə ve əsr nıvıştedə be. Əv bə ko stol nıştedəbe bəştə əhvoli nez dastənıvışti peqətedəbe əçəy səpe ko karde dəvom kardedəbe.
*Məşhurə "Ovod" romani ənıvışt Etel Lilian Voyniç bəstəkor be, hətta əv ıştə musiqi əsəron ıştə ədəbiyoti nıvıştonku əhəmiyyətin hisob kardedəbe.
*Çı Şerlok Holmsi prototip çe Londoni rizeqınyəkəs rizvon xəfiyyə Filip Biq bıə. 1885-1910-inə soronədə Londonədə həmmə yolə cinayəton pəydo karde əçəy ko be.
*Nuyə əsər nıvışte bino kardeyədə Onore de Balzak i-dı manq ıştə çəşmədə mandedəbe, penconən bərk dəvasedəbi ki bə dılə çe həyşi ruşnə enıqıno. Əv çe şəmi ruşnədə xələt təkardə vəziyyətədə ha rúž həjdə saat nıvıştedəbe.
*Çı dınyo ən dırozə əlifba 74 hərf bıə çe Kamboca əlifbay. 
*İ Bıə Milləton Təşkilatadə şəş gıla rəsmi zıvon heste: inqilis, fransız, ərəb, çin, rus,ispan zıvonon.
*Ən ğədimə əlifba xıvand Finikayvıjonin.
----
Porti

**Porti zyvon** çı Hind-Avropə zıvonon xıyzoni dılədə bə ironzıvone. Porti zıvoni barədə ve alimon ıştə sıxanondə vote bəbe ki,həmə iqlə rayədən.Ə.Kəsrəvi, B.V.Miller iyan co alimon Porti zıvoni çe ğədim İraniyon zıvon bey votedən ,çəyoən ıştə bı raysə həkəm mandən.
Portsmut

**Portsmut** (*Portsmouth*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Virčinijə šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1752-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 120,7 km²-e. Əholiš 97450 nəfəre.
Portugalijə

**Portugalijə** — Avropədə gyləj kišvəre. De Ispanijə marzyš heste. Rəsmi zyvonyš Portugalə zyvone. Pajtaxtyš Lissabone. Əroziš 92 151&nbsp;km², əholiš 11 miljone. Pulyš EURO-y.

## Səvonon
Portugalə zyvon

**Portugalə zyvon** (*língua portuguesa*) — ym zyvonədə 220 miljonisə ve odəm gəp žəjdə. Ym zyvon Avropə zyvononədə gyləje. Ym zyvon Portugalijə, Brazilijədə rəsmi zyvone.
Post Fols

**Post Fols** (*Post Falls*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Ajdaho šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1871-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 25 km²-e. Əholiš 42 həzoje.
Portal şəxsiyəton vıjniə şəkil/Arxıv

----


Lui Armstronq (Louis Daniel «Satchmo» Armstrong, 4 Avqust 1901-6 iyul 1971). De Cazi məşğul bıə. Amerika İbıə Davlətonədə ve kosibə xeyzonədə bə dınyo omə. Əv 1914-inə soriku det bə marde de cazi məşğul bıə.(''bə dumo dəvard...'')

----
Potsdam

**Potsdam** (*Potsdam*) — Almanijə šəhəronədə gyləje, Brandenburg pajtaxte. Ym šəhəri 993-inə sorədə bino kardəšone. Əholiš 156 həzoje. Əroziš 187,28 кm²-e.
## Səvonon
Praha

**Praha** — cy Cexijə pajtaxte. Ym šəhəri IX sasorədə ofajə kardəšone. Əholiš 1,2 miljone.

## 

Prag-2170-Wenzelsplatz-Staatsoper-Musik-2008-gje.jpg
Prag-2580-Naplavni-2008-gje.jpg
Prag-2730-Salmovska-2008-gje.jpg
Prag-2740-Salmovska-Pflaster-2008-gje.jpg
Prag-5180-Jakobskirche-2008-gje.jpg
Prag-3360-Veitsdom-Johannes von Nepomuk-Grab-2008-gje.jpg
Prag-5430-Repraesentationshaus-Tuer-2008-gje.jpg
Prag-6970-Palais Lobkowitz-Gartenseite-2008-gje.jpg
Preskott

**Preskott** (*Prescott*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Arizona šəhəronədə gyləje. Əholiš 43217 nəfəre. Əroziš 107,5 km²-e.

## Səvonon
Pretorija

**Pretorija** (Pretoria) — cy Nyso Afrikə Respublikə pajtaxte. Ym šəhəri 1855-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 687,54 km²-e. Əholiš 741651 nəfəre.
Prževalski asp

**Prževalski asp** (lat. Equus ferus przewalskii) — aspon fəsilə aid alafhardə inangyrə məməli həjvon. Mijonə Asijədə iminə bəžən N.M.Prjevalski (1879) təsvir kardəbe. Aspi dyrozi 200 sm, goni 300-350 kg. Aspi rang tely-xaki rangədəj. Prževalski asp de šylxi žijedən. Mongolistanədə yn aspi taxi votejdən.
## Səvonon
Proqramlaşdırma zıvon

**Proqramlaşdırma zıvon** - de proqramlaşdırma zıvone köməyon vebsayton, hənəkon hazırlamış karde bəbe. Isət proqramlaşdırma zıvonon veyin.
Javascript, Java proqramlaşdırma zıvononədən.
Provindens

**Provindens** (*Providence*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Rod Ajlendi pajtaxte. Ym šəhəri 1636-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 53,2 km²-e. Əholiš 1,63 miljone.
## Səvonon
Prusija

**Prusija** (*Preußen*) — Pajtaxtyš 1525-1701-inə soronədə Kenigsberg, 1701-1947-inə soronədə Berlin byə. 1525-1918-inə soronədə monarxija, 1918-1947-inə soronədə respublika be. Əroziš 297 007&nbsp;km², əholiš 41 miljon byə.
Puako

**Puako** (*Puako*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Havaji šəhəronədə gyləje. Əroziš 41,1 km²-e. Əholiš 429 nəfəre.
Prinston

**Prinston** (*Princeton*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Həšinyštə Virčinijə šəhəronədə gyləje. Əraziš 13,2 km²-e. Əhališ 7562 nəfəre.
Privat Grup

**Privat Grup** (-{Приват}-, Privat Group) — Ukrajnə ən jolə širkətonədə gyləye. Ym širkət cy xyjzoni. Ym širkəti 1990-inə sorədə bino kardəšone. Ym širkəti bino kardəkəs həmən xyvand Igor Kolomojskijоe. Širkəti əsos ofis Dnepropetrovskədəj.
Pueblo

**Pueblo** (*Pueblo*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Kolorado šəhəronədə gyləje. Əroziš 117,5 km²-e. Əholiš 104 həzoje.
Put

**Put** (lat. Aquila) — cy vəšjənə pərəndon ən dyždə gyləj. Cy puti poron rang tynd xakije. Tykyš dyžd, rangyš sijoj, səpenə tykyš saru šate. Sə rang gədəj rušine. Cy puti kəšon dyrozi 110-120 sm bedə. 5-7 kg omedə.  Put əsosən bandədə ve bedə. Dyždə put pəsijan barde zynedə. Put zəž, həvuš, lus, šəğol, ryvosən gətedə hardedə. Ve barzədə pəredə. Put zəminədə, ryžonədə ijən doonədə lonə gətedə. 
## Tispiron
* Aquila spilogaster
* Aquila adalberti
* Aquila audax
* Aquila clanga
* Aquila gurneyi
* Aquila hastata
* Aquila heliaca
* Aquila kienerii
* Aquila verreauxii
* Aquila wahlbergi
* Aquila chrysaetos
* Aquila chysaetos homeyeri
* Aquila fasciata
* Aquila nipalensis
* Aquila pennata
* Aquila pomarina
* Aquila rapax
## Səvonon
Pujallup

**Pujallup** (*Puyallup*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Vašingtoni šəhəronədə gyləje. Əroziš 36,36 km²-e. Əholiš 37022 nəfəre.
Puštun

**Puštun** — ce Asijə xəlǧonədə gyləje. Ašmardšon 42 miljone. Əcəvon 13 miljon Əfǧanistanədə, 28 miljon Pakistanədə žijedən.
Pxenjan

**Pxenjan** (평양) — Korejə nimələpəki kobəsonədə byə šəhəre. Əholiš 4 miljonisə veje. Əroziš 1578 km²-e. Cy Kobəsonə Korejə pajtaxte.
Pənčəli Tejmurov

**Pənčəli Tejmurov** (24 mart 1981 sor, Azəru di, Ostoro rəjon, Azərbojčoni SSRI — 03 aprel 2016 sor, Ǧərəboǧ, Tərtər)— Azərbojčoni ləšǧəri gizir.

## Həxədə
Nurməhəmmədi zoə Pənčəli Tejmurov 1981-minə sori 24 martədə Ostoro Azəru dijədə moəku bə. 1986–1998-minə soronədə Ostoro rajoni B.Rustəmov nominə Asxanakəron tam mijonə məktəbədə mijonə təhsil səše. 1999-minə sorədə Ostoro Rajon Hərbi Komisarəti əj bə həgigi hərbi xidmət va kardedə. Hərbi xidmətədə bə “kəšfijatci” pešə sojb bəpeštə, hərbi hissə ən nominə kəšfijjatəvon bedə. Hərbi xidməti bə sə žə bəpešt, deštə pijəj ištə sərbozəti, tožə onə bə “Azərbojčoni Xysusi Təjinati Ǧuvvonədə kəšfijjatavon-diversant taborədə dəvom kardedə. 17 sor Azərbojčoni ləšgərədə de šərəfi xidmət kardedə.

Pənčəli Tejmurov 2013-minə sori avgustə mangədə kəxyvand bedə. Əmmo Pənčəli həminə vəjədə ymoni boštəro noč, orzu kardejdə: *"Duston, kali čijon hestin ki, əvon čəmə dastədə nin. Əmmo az dylisyxti votedəm. Ha zaman, ha an boštə millətiro, boštə zaminiro, Vətəniro yštəyštə čoniku, yštə xuniku davarde hozym. Hežo bəštə orzu kardəme ki, boštə Vətəniro šəhid bybüm, cymy tabut bə Azərbojčon Respublika seranginə, ovšumə-astovəjnə pərčəmi pepuštə bybu"*.

Gizir Pənčəli Tejmurov 2016-minə sori aprelə daveədə Ozarbojžoni-Ermənistani təmosə rijədə, Tərtəri səmtədə de dyšmeni bə čang dəšedə, deštə čangə duston - Murad Mirzəjev, Samid Imanov, Muhud Oručovi bəivrə Tolyš nominə bylindijon ozod kardeədə ijən Tolyšədə xəjli dyšmeni məhv kardeədə šəxsi igidəti nušo doəše, 3 aprel 2016-minə sorədə de dyšmeni dessə oxoj čang kardekarde, bənə ğəhrəmani šəhid bə.

Apreli 11-də Pənčəli Tejmurov Ostoro Əzərud dijədə bə zamin aspardə bedə. Dəfn mərosimədə cand həzo inson širkət kardedə ki, cəvon dylədə šəhidi sərbozə həmron ijan zabitonən hestbin.

Pənčəli, hərbijə aspardon cok ijən vaxtədə bə vyrə rosne səbinə de xəjli čangə mukafaton, medalon təltif bedə, əmmo ən jolə mukafati 2015-minə sori 24 ijunədə səjdə. Həminə ruži əv de Prezidenti Sərənčomi "Bə igidəti" medali təltif bedə.

Aprelə mangi čangədə əčəj nušo doə bemisilinə šučaət cy nəzəro bə kəno mandedəni, de Azərbojčon Respublika Prezidenti Sərənčomi šəhid gizir Pənčəli Nurməmmədi zoə Tejmurov, peš foti “Bo Vətəniro” medaly təltif bedə.
## Səvonon
Pərviz Həkimov

**Həkimov Pərviz Rəfaili zoə** (26 nojabr 1983 s. Barzəband di, Ostoro rəjon) — Tolyšə šair, ənyvyšt, publisist, peəgordyn.

2000-minə sorədə oroxnijəše Barzəband di jonzəsorə məktəb. 2013-minə sorədə Boku Islom Universitetiədə bəsə žəše yštə ali təhsil. Ərəbi, farsi, tolyši, tyrki zyvonon zynedə. Lirikə, satirikə šaire, ənyvyšt, tərčuməvon, publisiste. Cəj tolyšiədə šeeron, hekojon hestyše. «Šyštə myni cymy dardon» nomədə tolyšiədə šeerə kitob, tyrkiədə «Umid kolgəsində», «Gunahymyn rəngi», «Həjat fəlsəfəsi», «Fikirlərin məhbəsində», «Həjata uzanan jol hardan gəlir» kitobon hestyše. Ym kitobon hic gylə bə maddiə imkoniro cap byənin. Ənčəx «Astara», «Tolyšon sədo», «Irfan» i.č. ružnomə-žurnalonədə, interneti sajtonədə, səhifonədə cap byə cəj əsəron. Xyjzonxyvande.
Pərviz Mušərrəf

**Pərviz Mušərrəf** (11 avgust 1943) — cy Pakistani 21-inə jolə nazir, 10-inə prezident byə. Çe Hindystoni Nju Delhi šəhərədə bə dynjo omə. 1947-inə sorədə əv dışdə xeyzoni bə Pakistani Karaci šəhər kuç kardəše. Əğılətiyədə Tyrkijədə jimon kardəše. 2 kərə de Hindystoni cangədə iştirkış kardəše. 7 oktjabr 1998-inə sorədə bəy qeneral doəşone. Əy çe Pakistani zəmini ləškəri komandan təyin kardəšone. 12 oktjabr 1999-inə sorədə inğilab kardəše. De ım inğilabi əv Nəvaz Šərifi vəzifəku eğandəše, ıştən çe Pakistani jolə nazir byə. Ym vəzifədə det bə 23 noyabr 2002-inə sori mandə. 20 ijun 2001-18 avgust 2008-inə soronədə əv çe Pakistani 10-inə prezident byə. Əv hakimiyyətədə bə soronədə 3 kərə əy kışte piyəşone.
## Səvonon
Pjotr Aven

**Pjotr Aven** (Пётр Оле́гович А́вен) — cy dynjo ən ərbobə odəmonədə gylaje. Cy Urusijəti biznesvone. Cy Urusijəti, Məskova šəhərədə bə dynjo omə. Əcəj pyə nimə urus, nimə latyše inəš jəhudije. Əv cy 80-inə soron oxojku de biznesi məšǧul bedə. Əv cy Alfa Group širkəti xyvandonədə gylaje. 1 gylə kinəš, 1 gylə zoəš heste.
Petro Porošenko

**Petro Porošenko** (ukr.: -{Петро Олексійович Порошенко}-; 26 sentjabr 1965 sor, Odesa, Ukrajnə) — Ukrajnə 5-nə prezidente. Əj 7 ijun 2014 prezident səcynijəšone. Det bə 20 maj 2019-inə sori Ukrajnə prezident byə. Dy gylə kinəš, dy gylə zoəš heste. Rošen firma xyvande.
## Səvonon
Gaborone

**Gaborone** — ce Botsvanə pajtaxte. Ym šəhəri 1964-inə sorədə bino kardəšone. Əholiš 227 həzoje.
Gabriel Batistuta

**Gabriel Batistuta** (*Gabriel Omar Batistuta,* 1 fevral 1969 sor) — cy Argentinə futbolvone. 

## Biografijə
Argentinədə bə dynjo omə. Argentinə vyžnijə komandadə ən ve gol žəkəse. Batistuta Argentinə vyžnijə komandədə 56 gol žəše. 1988—1989-inə soronədə əv Njuels Old Bojsədə 24 kərə bə məjdon bešə 7 gol žəše. 1989—1990-inə soronədə Batistuta River-Plejtədə hənək kardəše 21 hənəkdə 4 gol žəše. 1990—1991-inə soronədə əv Boka-Xuniorsədə bə 30 hənək kardəše 13 gol žəše. 1991—2000-inə soronədə əv cy Italijə  Fiorentina komandədə byə. 269 hənəkdə 207 gol žəše. 2000—2003-inə soronədə əv cy Italijə Roma komandədə 82 hənəkədə 35 gol žəše. 2003-inə sorədə əv cy Italijə Interədə 12 hənəkədə 2 gylə ǧol žəše. 2003—2005 Batistuta cy Gətəri Al-Arabi komandədə	22 hənəkədə 30 gol žəše.
## Səvonon
Kahirə

**Kahirə** — Misiri pajtaxte. Ym šəhəri 969-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 528&nbsp;km²-e. Əholiš 17 miljone.
Galisija

**Galisija** (*Galicia*) — cy Ispanijə vilajətonədə gyləje. Ym vilajəti 2 gyla rəsmi zyvonyš heste. Əroziš 29574 кm²-e. Əholiš 2,778 miljone. Pajtaxtyš Santiago de Kompostelaje.
Gambell

**Gambell** (*Gambell*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Aljaska šəhəronədə gyləje. Əroziš 78,6 km²-e Əholiš 681 nəfəre.
Gambijə

**Gambijə** (Republic of The Gambia) — Afrikədə kišvər. 18 fevral 1965-inə sorədə ozod byə. Rəsmi zyvonyš ingilisije. Əroziš 10 380&nbsp;km²-e. Əholiš 1 miljon  878 həzoje. Pulyš dalasije. Pajtaxtyš Banjule.
Galina

**Galina** (*Galena*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Aljaska šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1918-inə sorədə  bino kardəšone. Əroziš 62,1 km²-e Əholiš 473 nəfəre.
Gamək

**Gamək** (lat. *Cucumis melo*) — xyjo činsi məxsus, havzə bežənəje. Gamək gami ve pijə bežənəje. Əsos Mijonə Asijə kišvəron u Zagafgazijədə kaštedən. Tərkibədə šəkəri miǧdor 5-17%-i rəsedə. Gaməkədə C, A, B1, B2, PP vitaminon hestin. Mineralonədə osyn 2,5 mg -i bərobəre. Gaməki donə kali dardon dəvoje.
## Səvonon
Gana

**Gana** (Ghana) — Afrikədə gyləj kišvəre. Pajtaxtyš Akkraje. Əroziš 238 537&nbsp;km²-e. Əholiš 25 miljone. 6 mart 1957-inə sorədə Dyždə Britanijəku ozod byə.
Garden Siti

**Garden Siti** (*Garden City*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Ajdaho šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1949-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 10,8 km²-e. Əholiš 11 həzoje.
Gardena

**Gardena** (*Gardena*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Kalifornijə šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1930-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 15,07 km²-e. Əholiš 57746 nəfəre.
Garfild

**Garfild** (*Garfield*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Arkanzasi šəhəronədə gyləje. Əholiš 490 nəfəre. Əroziš 9,58 km²-e.
Garlend

**Garlend** (*Garland*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Arkanzasi šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 352 nəfəre. Əroziš 2,07 km²-e.
Gassvill

**Gassvill** (*Gassville*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Arkanzasi šəhəronədə gyləje. Əholiš 1706 nəfəre. Əroziš 8,81 km²-e.
Garden Grov

**Garden Grov** (Garden Grove) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Kalifornijə šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1874-inə sorədə bino kardəšone. Əholiš 170883 nəfəre.
Gatri Senter

**Gatri Senter** (*Guthrie Center*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Ajova šəhəronədə gyləje. Əroziš 6,4 km²-e. Əholiš 1,5 həzoje.
Gaz-4

**Gaz-4** (ГАЗ-4) — cy Sovet Ibemoni avtomobile. Ym avtomobili 1933-1937-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Gorkij šəhərədə vadoəšone.
## Səvonon
Gaz 3110

**Gaz 3110** (ГАЗ-3110 «Волга») — cy Urusijəti avtomobile. Ym avtomobili 1997-2004-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Nižnij Novgorod šəhərədə vadoəšone.
Gazaxyston

**Gazaxyston** (*Қазақстан*) — Mijonə Asijədə ən jolə kišvəre.

16 dekabr 1991-inə sorədə ozod byə. Əroziš 2 724 902&nbsp;km²-e. Əholiš 17 miljone. Pulyš Tengeje. Rəsmi zyvonyš Gazaxi de Urusi zyvone. Gazaxystonədə ve milləton žimon kardejdən. Pajtaxtyš Astanəj.

## Istinodon
Gaziantep

**Gaziantep** — cy Tyrkijə šəhəronədə gyləje. Əroziš 6 222 km²-e. Əholiš 1 miljon 560 həzoje. Ijo tyrkon, kurdon, ərəbon žijedən.
Gdansk

**Gdansk** (*Gdańsk*) — cy Polša šəhəronədə gyləje. Əholiš 462 həzoje. Əroziš 261,96&nbsp;km²-e.
## Səvonon
Gennadij Zjuganov

**Gennadij Zjuganov** (**; 26 ijun 1944) — cy Urusijəti Kommunist Partija rəhbəre. Cy Urusijəti Orlovsk məholədə bə dynjo omə. 1969-minə sorədə Orlovsk pedagoji insituti fizika-riyazijat fakultə oroxnijəše. 1995-minə soriku cy Urusijəti kommunist partija rəhbəre. 1 gyləj zoaš, 1 gyləj kinəš heste.
Gaz-3102

**Gaz-3102** (ГАЗ-3102 «Волга») — cy Sovet Ibemoni, Urusijəti avtomobile. Ym avtomobili 1981-2009-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Nižnij Novgorod šəhərədə vadoəšone.
## Səvonon
Gertruda Bell

**Gertruda Bell** (*Gertrude Margaret Lowthian Bell*, 14 ijul 1868 sor —12 ijul 1926 sor) — ingilison agent byə.

## Biogragijə
Mijonə Həšipemədə ko kardəše. Arxeolog byə. Baǧdadədə mardə.
## Səvonon
Gejlaks

**Gejlaks** (*Galax*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Virčinijə šəhəronədə gyləje. Əroziš 21 km²-e. Əholiš 7042 nəfəre.
Gejlsburg

**Gejlsburg** (*Galesburg*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Illinojs šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1836-inə sorədə bino kardəšone. Əholiš 33706 nəfəre.
Gejnsvill

**Gejnsvill** (*Gainesville*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Čorčijə šəhəronədə gyləje. Əroziš 75,4 km²-e. Əholiš 33804 nəfəre.

## Səvonon
Gejtvej

**Gejtvej** (*Gateway*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Arkanzasi šəhəronədə gyləje. Əholiš 116 nəfəre. Əroziš 1,55 km²-e.
Gernsi

**Gernsi** (*Guernsey*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Vajomingi šəhəronədə gyləje. Əroziš 2,85 km²-e. Əholiš 1147 nəfəre.
Geri

**Geri** (*Gary*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Indiana šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1906-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 148,3 km²-e. Əholiš 80294 nəfəre.
Giləki zyvon

**Giləki zyvon** — Hind-Avropə zyvonon xyjzoni Ironə zyvonon grupi aid byə zyvon. Giləkon zyvone.
Glendejl

**Glendejl** (*Glendale*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Kalifornijə šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 15 fevral 1906-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 79,2&nbsp;km²-e. Əholiš 191719 nəfəre.
Glenvud

**Glenvud** (*Glenwood*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Arkanzasi šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1909-inə sorədə bino kardəšone. Əholiš 2228 nəfəre. Əroziš 15,5 km²-e.
Glenvud Springs

**Glenvud Springs** (*Glenwood Springs*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Kolorado šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1883-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 12,4 km²-e. Əholiš 9 həzoje.
Globus

**Globus** — cy latynon zyvonədə šar məno dojdə. Cy dynyjo makete. Iminə globusi cəmə erasə bə nav tumo kardəšone. Globusədə cəmə planeti həmmə vyron kəšə byən. Globusi ve kəšonyš heste.
Gobələk

**Gobələk** —  ym guždinə, kujə vardə mivə doə gobələki bədən, vejni zəmini pejo perəsedə, zəminədə ja hardemoni səvonədə. Ysətnə elmi zynəjon votejdən ki gobələk bə bəžijə təbiəti yštənə aləmi dəxylyš heste — lat. *Fungi*.

Gəbələkon čo kardejdən bə 1.) hardəjnə 2.) nahardə 3.) zəhəjnə gobələkon.

## Səvonon
Glendora

**Glendora** (*Glendora*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Kalifornijə šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1887-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 49,91 km²-e. Əholiš 49415 nəfəre.
Golden (Kolorado)

**Golden** (*Golden*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Kolorado šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1859-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 23,3 km²-e. Əholiš 18 həzoje.
Golf

**Golf** — Olimpija vərzyšonədə gyləje. Ym vərzyši betonədə aləfon səpe hənək kardejdən. Ym vərzyšədə əsos məǧsəd ləpi žogo žəj lozime ki, əv zəminədə byə bə dyrə vyrə dəšu. Ym vərzyš 26 fevral 1297-inə sorədə ofajə byə.
Gonə atletikə

**Gonə atletika** — Olimpik vərzyšonədə gyləje. Ym vərzyši dylədə hənək kardedən. Ym vərzyšədə əsas ce atleton zuje. Atlet cənə zumand bedə ənə gyvonə (sangin) štang rost karde bəzyne. Ym vərzyši ve kəšonyš heste. Ym vərzyš 1896-inə sorədə olimpija vərzyš byə.
## Səvonon
Gotlib Dajmler

**Gotlib Dajmler** (*Gottlieb Wilhelm Daimler*; 17 mart 1834, Šorndorf — 6 mart 1900, Štutgart) — Almanijə biznesvon byə. Mercedes-Benzi ofajə kardəkəsonədə gyləje.
Golovin

**Golovin** (*Golovin*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Aljaska šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1807-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 9,7 km²-e. Əholiš 156 nəfəre.
Grabbs

**Grabbs** (*Grubbs*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Arkanzasi šəhəronədə gyləje. Əroziš 1,29 km²-e. Əholiš 438 nəfəre.
Grand Ajl

**Grand Ajl** (*Grand Isle*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Vermonti šəhəronədə gyləje. Əroziš 91 km²-e. Əholiš 2067 nəfəre.
Grand Čankšn

**Grand Čankšn** (*Grand Junction*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Kolorado šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1882-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 100 km²-e. Əholiš 58 həzoje.
Grand Enkampment

**Grand Enkampment** (*Grand Encampment*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Vajomingi šəhəronədə gyləje. Əroziš 4,14 km²-e. Əholiš 443 nəfəre.
Grass Valli

**Grass Valli** (*Grass Valley*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Kalifornijə šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1860-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 12,285 km²-e. Əholiš 12860 nəfəre.
Grats

**Grats** (Graz) — Avstrijə šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1128-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 127,6 кm²-e. Əholiš 176 həzoje.
Grafikə

**Grafikə** (γραφικος cy junanon zyvonədə nyvyštə byə məno dojdə) — de sijo xətton šikil kəšeje. Əjo štrixon, nokton, ləkonən oko dojdən. Grafikədə rangonən oko doj bəbe. Ce grafikə ve kəšonyš heste. Ysət komputer grafikə ve inkišaf kardəše.
Grentem

**Grentem** (Grantham) — cy Dyždə Britanijə šəhəronədə gyləje. Cy Ingiltərə šəhəronədə gyləje. Əholiš 34 həzoje.
Grejbull

**Grejbull** (*Greybull*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Vajomingi šəhəronədə gyləje. Əroziš 4,66 km²-e. Əholiš 1815 nəfəre.
Grejdi

**Grejdi** (*Grady*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Arkanzasi šəhəronədə gyləje. Əroziš 4,92 km²-e. Əholiš 523 nəfəre.
Great Wall Hover

**Qreyt Vol Hover.** Çe Çin ávtomobile. Im ávtomobili Çində vadoydən. Im ávtomobili 2005-inə soriku vadoydən . Im ávtomobili Great Wall Motors şirkəti vadoydə.
Great Wall Safe

**Great Wall Safe** — cy Cini avtomobile. Ym avtomobili Cinədə vadoəšone. Ym avtomobili 2001-2009-inə soronədə vadoəšone. Ym avtomobili Great Wall Motors širkət vadoəše.
## Səvonon
Grejling

**Grejling** (*Grayling*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Aljaska šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1900-inə sorədə bino kardəšone. Əraziš 28,3 km²-e. Əhališ 189 nəfəre.
Grejvett

**Grejvett** (*Gravette*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Arkanzasi šəhəronədə gyləje. Əroziš 5,96&nbsp;km²-e. Əholiš 1810 nəfəre.
Griffin (Čorčijə)

**Griffin** (*Griffin*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Čorčijə šəhəronədə gyləje. Əroziš 37,8 km²-e. Əholiš 23643 nəfəre.
Grin River

**Grin River** (*Green River*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Vajomingi šəhəronədə gyləje. Ym šəhəri 1868-inə sorədə bino kardəšone. Əroziš 36,3 km²-e. Əholiš 11808 nəfəre.
Gošen

**Gošen** (*Goshen*) — cy AIŠi šəhəronədə gyləje. Cy Arkanzasi šəhəronədə gyləje. Əroziš 29,27 km²-e. Əholiš 752 nəfəre.