Tolyšə zyvonədə syfət

— əsosinə nytgə hissəj. Nišo dojdə ce čonəvə əloməti. Čəvob dojdə bə coknə? Ce čurə? Kom/kon? parson gyləjni.

Syfət nytgədə ismiku bənav omedə, cəjku bə šykrə bedə, bəj aid bedə. Syfət čumlədə vej vaxti təjin ijən xəbə bedə. Syfəti bedəše məno čuron: rang, fiziki əlomət, təm ijən lamisə, bitonə vindemon, dylətonə kejfijət. Syfəti bedəše soxtemonə čuron: sojəjnə, soxtəjnə ijən kaftəjnə syfəton. Syfəti bedəše mygojisə dərəčon: adijə, kaməkə, zijodəkə ...

## Syfəti məno čuron

Əvon čo bejdən bə 5 vyrə, nišo dojdən ismon ( čonəvon) žinə əloməton:
( Səkyrt: Misolon doə bedən bə tolyši, bə urusi, bə tyrki :)

Rang:
Coknə? sipi, kavu, havz...
Какой? белый, синий, зеленый...
Nečə? aq, göj/mavi , jašyl...

fiziki əlomət:
Coko? barz, rost, cəp, kanə, ož...
Какой? высокий, правый, левый, старый, открытый…
Nə čür? hündür, saǧ, sol, köhnə, acyg...

təm ijən lamisə
Cy čürə? šin, tel, su, kyl, sardyn, tаt...
Какой? сладкий, горький, соленый, тупой, холодный, теплый…
Nə čür? širin, ačy, duzlu, küt, sojug, isti...

bitonə vindemon
Kom // kon? syrafsun, dyroz, kyrt...
Который? полный, длинный, короткий...
Hansy? kök, uzun, gysa...

dylətonə kejfijət:
Kon? zyrək, agylmand, čomərd...
Который? ловкий, умный, смелый…
Hansy? zirək, aqylly, čəsur...

## Soxtəjnə syfəton

Tolyšiədə syfət soxtə bedə de 2 roj:
de prefikson ( navsyxanon) vasitə;
de šikilədon (suffikson) koməgi;

## Sifətsoxtə prefikson (navsyxanon)

Be-
Ko- beko; bəfo- bebəfo; xəbə- bexəbə; səjvon- besəjvon
Безработный; неверный; неосведомленный; бесхозный;
Yšsiz; vəfasyz; xəbərsiz; sahibsiz;

Bə-
ži- bəjži; Живой; Čanly;

Ənə-
hytej- ənəhyt; hardej-ənəhard; zynej- ənəzyn;
бессонный; голодный ; несведущей;
juxusuz; ač; čahil, biliksiz;

Ələ-
təši- ələtəš; жаждущий ; susuz

no-
xəš-noxəš; merd- nomerd; čins- nočins;
больной; предатель; безродный;
xəstə; nakiši, satgyn; načins, əsilsiz;

Hyr-
hovuž-hyrhovuž;
очень просторный;
gepgeniš;

## Syfətsoxtə šikilədon (sufikson)

-in/ nin; -yn
Gard- gardin; rang-rangin; rec-recin; sard-sardyn;
Пыльный ; цветной; красивый ; прохладный;
Tozlu; rəngli; gözəl; sərin;

-o
Tars- tarso; трус; gorxag;

-on
Erž- eržon; дешевой; učuz;

-onə
Vəjə- vəjonə; žen- ženonə; kinə- kinonə;
Кое-что для свадьба; дамский, дамский;
Toja məxsus; gadyna xas ; gyza xas;

-xo
Ǧarz- ǧarzxo; должник; borčlu;

-mand
Aǧyl-aǧylmand; Bəfo- bəfomand; Hynə- hynəmand
Разумный; Верный; Смелый;
Agylly ;Vəfaly; Hünərli;

-nok
Ǧəzəbnok; гневный; gəzəbli;

-nə
Pešo- pešonə; maštə- maštənə; syftə- syftənə;
Следующий; Утренний ; Начальный;
Sonraky; Səhərki; Ylkin;

-jn
iddo-iddojn; nyǧə- nyǧəjn; ozo-ozojn;
Чванный; Серебристый; Больной;
Yddialy; Gümüšü; Azarly;

-kor
gyno- gynokor; tamə- taməkor;
Грешный; Корыстный;
Günahkar; Tamahkar;

-žəli

tam- tamžəli; Молчаливый; Lal-dinməz;

-xor / -hor
cəm-cəmxor; Способный; Bačarygly;

-gir
fənd- fəndgir; Увертливый ; Diribaš, zirək;

-vonə
mang-mangəvonə; Месячный; Ajlyg;

-ək
dast-dastək; вспомогательный; Jardymcy;

-li
təj-təjli; пустой; Boš

-hu
kə- kəhu; myšt- myštəhu;
беглый; кулачный;
Gacag; Jumruqa öjrəšən;

-tok
zəhlə- zəhlətok; надоведливый; Zəhlətökən;

-kok
šək-šəkkok; подозрительный; Šübhəli;

-cəm
tars- tarsəcəm; dust- dustəcəm;
боязливый; дружественный;
Gorxačag; Dostjana;

## Kaftəjnə (myrəkkəbə) syfəton

Ymon bə əməl omedən de 2-3 syxani ičonəku :

1) šin-šinə (hanon)- сладкие (сны)-širin-širin(juxular)
dyroz-dyrozə(šəvon)- долгие (ночи)- uzun-uzun ( gečələr)
dastə-dastə (odəmon) –колоннами стоящие (люди)-dəstə-dəstə (adamlar)
sof-oškо—очевидный-acyg-aškar (fikir)
də-dukinə- ухабистый-eniš-joxušlu (daq)
xol-xycəjnə-ветвистый- gol-budagly(aqač)
kanə-kulə—старый-köhnə-möhnə( paltar)
šat-šurə—извилистый-əjri-üjrü (jollar)

2) dyrozəmujinə- длинноволосый-uzunsacly (gyz)
sipijə pašməjnə-белошерстный-aqjunlu (döšək)
sijobəvə-чернобровый-garagašly (oqlan)
kavujəcəšə-синеглазый –göjgözlü (ilan)
teləzəfəjnə-злоязычный-(ačydil (gəlin)
gylməjnəsə-кучерявый-burugsacly (bəj)
sijocəšbəvə-чернобровый-черноглазый-garagözlü-garagašly (kəniz)

3) žengəvə (merd)-во всем потакающий жене мужчина- arvadaqyz (kiši)
syǧdylə- бессердечный-dašürəkli (düšmən)
xejzondorə- семейственный- ailəčanly( ər)
dastožə-щедрый-əliacyg ( aqa)
moədəi- от одного отца- anadanbir ( gardašlar)
pyədəčo- от разных отцов-atadanbir (gyzlar)
arzunybə-нежелательный-arzuolunmaz ( gonaglar)
aǧylnomə- невообразимый-aqylagəlməz (išlər)

4) penčmərtəbəjnə(kə)-пятиэтажный ( дом)- bešmərtəbəli ( ev)
šəšgušəjnə (ǧəb) - шестиконечной (гроб) –altygüšəli (gəbr)
cocəšməjnə (bina)--четырехкомнатный ( здания)-dördgözlü (mənzil)
šəšsininə (hyrdən)- шестилетний - (ребенок)- altyjašly (ušag)

5) žirujə (dijon)-ниже реки (села)- cajašaqy (kəndlər)
žizəminə (tənxo)- подземное (добро)-jeralty(sərvətlər)
idəvə (patpeš)-предпраздничные( приготовления)- bajramgabaqy (tədarüklər)
pozəvə (vavaz)-предосенний (ветер)- pajyzgabaqy (külək)
əǧəjonə (hərəkət)-аристократический( поступок)- aqajana ( hərəkət)
pešdəmoxə (sədo)- задненебных (звук)-damagarxasy (səs)

## Syfəti myǧojsə dərəčon

Tolyšijədə syfəti hestyše 3 gylə mygojisə dərəčə:

adi dərəčə. Məsələn:
sy- красный- gyrmyzy; o (ž)-открытый- acyg;
geš-широкой- geniš; nu-новый- təzə;
su-соленый- duzlu; pi-взрослый-goča;
hiz-кривой-əjri; sipi-белый- aq;
hovuž- просторный- enli; abi- голубой-mavi;
sijo-черный-gara; nyǧyl-глубокий- dərin;

kaməkə dərəčə…
zijodəkə dərəčə…

Syfəti mygojisə dərəčon soxtə bejdən de žinə vasiton:

de morfoložiə vasiton (de žinə prefikson ijən šikilədon koməgi):

-əvun
rang- rangəvun; Бледный ; Solqun;

-ləvun
Zard- zardələvun; Sijo-sijoləvun;
Желтоватый; Смуглый;
Sarymtyl, ašyg-sary; garašyn

-lošə
Mardə- mardəlošə; Sipi – sipilošə;
Вялый; беловатый;
Ölüvaj; Aǧymtyl, aǧymsov, aǧymtrag, aǧ təhər;

-zuk
Zard- zardyzuk;
совсем желтый;
Sapsary;

-ket
Kavu- kavuket;
совсем синий;
gömgöj;

top-
Tožə- toptožə;
совсем новый ;
təptəzə;

təm-
Təj- təmtəj;
совсем пустой;
Bomboš;
dym-
Dymdyžd;
совсем крупный ;
ipiri;

B) de sintaktikə vasiton (de syxanon ičobə koməgi) :

ən
Recin- ən recin; Cok- ən cok;
Самый красивый; Самый хорощий;
ən gözəl; ən jaxšy;

hənijən
Barz- hənijən barz; Recin- hənijən recin;
Еще высокий; Еще красивый;
oldugča hündür; oldugča gözəl;

lap
Cok- lap cok;
Самый лучший;
cox jaxšy;

tynd
Kavu- tynd kavu;
Темно-синий;
tünd göj;

zil
Tojki- zil tojki;
Полная тьма;
tam garanlyg;

egətə
Sy- egətə sy;
Темно-красный;
Gypgyrmyzy;

vej
Cok- vej cok; dyžd- vej dyžd;
Очень хороший ; oчень крупный;
cox jaxšy ; cox böjük;

sə
Recin- həmməjsə recin;
Самый красивый;
hamydan gözəl;

barz
Barz- barzijsə barz
Выше высокого;
hündürdən hündür

kyrt
Kərtyjsə kyrt;
Короче корочего;
gysadan gysa;

## Səvonon

https://web.archive.org/web/20160304215527/http://www.talish.org/news/tolisi_zivond_sif_t/2011-11-30-762