Hika

Ang **Asthma o Hika**' (mula sa salitang Giyego na  ἅσθμα, *ásthma*, "paghingal") ay isang karaniwang matagal at pabalik-balik na sakit ng pamamaga ng daanan ng hangin na nakikilala sa pamamagitan ng naiiba at pabalik-balik na mga sintomas, nagagamot na pagkakabara ng daluyan ng hangin, at bronchospasm. Kabilang sa mga karaniwang sintomas ang sumisipol na paghinga, pag-ubo, paninikip ng dibdib, at kapos na paghinga.

Inaakalang ang hika ay sanhi ng magkasamang henetiko at mga bagay sa kalikasan. Ang pagkilala dito ay karaniwang batay sa pattern ng mga sintomas, pagtugon sa therapy sa pagtagal nito, at ng spirometry. Inuuri ito ng klinika ayon sa dalas ng mga sintomas, dami ng hangin na sapilitang ihinihinga palabas sa isang segundo (FEV1), at pinakamataas na bilis ng paghinga nang palabas (peak expiratory flow rate) .

Ang paggamot sa mga malubhang sintomas ay karaniwan ginagamitan ng nilalanghap na beta-2 agonist na maikli ang bisa (tulad ng salbutamol) at ng iniinom na mga corticosteroid. Sa mga napaka-malubhang kaso maaaring kailanganin ang iniiniksyon na mga corticosteroid, magnesium sulfate at pagpapa-ospital. Ang mga sintomas ay maaaring mapigilan sa pamamagitan ng pag-iwas sa mga nakakapagsimula nito, tulad ng mga nagdudulot ng alerhiya at nakakapag-irita, at sa pamamagitan ng paggamit ng nilalalanghap na mga corticosteroid. Ang Ang mga beta agonist na matagal ang bisa (Long-acting beta agonists o LABA) o mga leukotriene antagonist ay maaaring gamitin bilang karagdagan sa mga nilalanghap na corticosteroid kung ang mga sintomas ng hika ay mananatiling hindi makontrol. Ang paglaganap ng hika lumaki simula noong 1970s. Simula noong 2011, 235–300 milyong tao ang naapektuhan sa buong mundo,

## Mga Palatandaan at Sintomas 
Ang hika ay inilalarawan nang may paulit-ulit na pagkakaroon ng sumisipol na paghinga, kakapusan ng paghinga, pananakip ng dibdib, at pag-ubo. Ang plema ay maaaring mabuo sa baga sa pag-ubo nguni’t kadalasan ito ay mahirap ilabas. Sa panahon ng paggaling mula sa isang pag-atake, ito ay maaaring magkaroon ng mala-nana na hitsura dahil sa mataas na antas ng puting selula ng dugo na tinatawag na eosinophils. Ang mga sintomas ay karaniwang malala sa gabi at sa madaling araw o bilang pagtugon sa pag-eehersisyo o malamig na hangin. Ang ilang mga taong may hika ay bihirang makaranas ng mga sintomas, karaniwan ay pagtugon sa mga nakakapagsimula nito, habang ang iba naman ay may kapansin-pansin at patuloy na mga sintomas.

### Mga nauugnay na kondisyon 
Maraming ibang kondisyon sa kalusugan ang nagaganap nang mas madalas sa mga may hika, kabilang dito ang:gastro-esophageal reflux disease (GERD), rhinosinusitis, at obstructive sleep apnea. Mas karaniwan rin ang mga sakit sa pag-iisip na may sakit ng pagkabalisa na nangyayari sa pagitan ng 16–52% at mga mood disorder sa 14–41%. Gayunpaman hindi alam kung ang hika ay nakakapagdulot ng mga problema sa pag-iisip, o kung ang mga problema sa pag-iisip ay humahantong sa hika.

## Mga Sanhi 
Ang hika ay sanhi ng magkasamang komplikado at hindi ganap na nauunawaang mga pang-kapaligiran at henetikong interaksiyon. Ang mga salik na ito ay nakakaimpluwensiya sa kalubhaan at pagtugon nito sa paggamot. Pinaniniwalaan na ang kamakailang pagtaas ng bilang ng hika ay sanhi ng pagbabago sa mga epigenetic na (namamanang salik maliban sa mga may kinalaman sa DNA sequence) at nagbabagong  kapaligiran na tinitirhan.

### Ukol sa Kapaligiran 
Marami sa mga salik sa kapaligiran ang naiugnay sa pagkakaroon at paglala ng hika, kabilang ang: mga nagdudulot ng alerhiya, polusyon sa hangin, at iba pang mga kemikal sa kalikasan. Ang paninigarilyo sa panahon ng pagbubuntis at pagkapanganak ay inuugnay sa pagkakaroon ng mas malaking panganib ng mga mala-sintomas ng hika. Nai-uugnay ang mababang kalidad ng hangin, na nagmumula sa polusyong dulot ng trapiko o mataas na mga antas ng ozone, sa pagkakaroon at tumaas na paglala ng hika. Maaari ring magpasimula ng hika ang pagkakalantad sa volatile o madaling sumingaw na mga organikong bagay; halimbawa ang pagkakalantad sa pormalin ay may positibong kaugnayan dito. At saka, nai-uugnay rin ang phthalates sa PVC sa hika sa mga bata at mga nasa hustong gulang na tulad din ng mataas na antas ng pagkakalantad sa endotoxin.

Nai-uugnay ang hika sa pagkakalantad sa mga nagdudulot ng alerhiya sa loob ng bahay. Kabilang sa mga karaniwang nagdudulot ng alerhiya sa loob ng bahay ang mga: dust mite, ipis, nalalaglag na parang balakubak mula sa mga hayop, at amag. Hindi naging matagumpay ang mga pagsusumikap sa pagbawas ng mga dust mite. *respiratory syncytial virus* at *rhinovirus*. Iminungkahi na ang bawas na pagkakalantad sa bakteriya at mga virus ay sanhi ng, sa bahagi lamang, mas pinaigting na kalinisan at maliit na bilang ng pamilya sa mga makabagong lipunan. Kabilang sa mga ebidensiyang sumusuporta sa teorya ng kalinisan ang mas mababang bilang ng hika sa mga bukid at sa mga bahay na may mga alagang hayop. At saka, inuugnay ang pagnganganak ng caesarean section  sa nadagdagang panganib (tinatantiyang nasa 20–80%) ng hika—inuugnay ang nadagdagang panganib na ito sa kakulangan ng malulusog na kolonisasyon ng bakteriya na nakuha sana ng bagong panganak na sanggol mula sa daanan tungo sa birth canal. May kaugnayan ang hika at ang antas ng pagiging masagana.

### Henetiko 
Isang panganib na salik para sa hika ang kasaysayan ng pamilya dahil sa maraming iba’t-ibang mga gene ang nasasangkot. Kung ang isa sa magkakambal ay naapektuhan nito, ang posibilidad na ang isa ay magkakaroon ng sakit ay humigit-kumulang 25%. marami pa ang patuloy na natutuklasan.

Ang ilan sa mga uri ng gene ay maaari lamang maging sanhi ng hika kapag naisasama ang mga ito sa mga partikular na pagkakalantad sa kapaligiran.

### Mga medikal na kondisyon 
Ang tatlong namamanang eksema, allergic rhinitis at hika ay tinatawag na atopy (namamanang alerhiya). Inuugnay sa hika ang Churg–Strauss syndrome, isang autoimmune disease (sakit kung saan ang sariling resistensiya ay inaatake ang katawan) at ang vasculitis. Maaari ring makaranas ng mga sintomas ng hika ang mga indibiduwal na may ilang uri ng urticaria.

Mayroong kaugnayan ang labis na katabaan at ang panganib na magkaroon ng hika na parehong dumami sa mga nakaraang taon. Maaaring papel na ginagampanan ang ilang mga salik, kabilang ang huminang paggana ng paghinga dahil sa pagkakaipon ng taba at ang katotohanan na ang adipose na tisyu ay humantong sa pamamaga.

Ang mga beta blocker na gamot na tulad ng propranolol ay maaaring makapagpasimula ng hika sa mga madaling magkasakit. Gayunpaman, ang mga cardioselective beta-blockers ay parang ligtas sa mga may bahagya o katamtamang sakit. Ang ibang mga gamot na maaaring magdulot ng mga problema ay ang ASA, NSAID, at mga angiotensin-converting enzyme inhibitor.

### Paglala 
Ang ilan sa mga tao ay magkakaroon ng hindi nagbabagong hika nang ilang linggo o buwan at pagkatapos ay biglaang magkakaroon ng biglaang malubhang hika. Ang iba’t-ibang mga indibiduwal ay nagkakaroon ng iba’t-ibang reaksiyon sa maraming salik. Karamihan sa mga indibiduwal ay maaaring magkaroon ng malubhang paglala mula sa maraming mga bagay na nakapagsisimula nito.

## Pagbabago sa paggana ng katawan 
[thumb|alt= A tissue cross section of the airway showing a kulay-rosas na batik sa gilid wall and an inside full of white mucous|Pagbara sa lumen ng [bronchiole sa pamamagitan ng pag-agos ng plema, goblet cell metaplasia, at pagkapal ng epithelial basement membrane sa taong may hika.]]
Ang hika ay resulta ng matagal nang pamamaga ng mga daanan ng hangin na kasunod nito ay nagdudulot ng tumaas na kakayahang humilab ng mga nakapaligid na malambot na kalamnan. Ito at ang mga iba pang bagay ang nagpapakipot ng daanan ng hangin at ang karaniwang sintomas ng sumisipol na paghinga. Ang pagkipot ay kadalasan nagagamot nang may gamot o nang walang paggamot.Paminsan-minsan ang mga daan ng hangin mismo ang nagbabago. Kung gayon ang spirometry ay ginagamit para kumpirmahin ang pagtukoy sa sakit na ito.

### Spirometry 
Ang spirometry ay inirerekomenda para makatulong sa pagtukoy at pangangasiwa. Ito ang kaisa-isang pinakamagandang pagsusuri sa hika. Kung ang FEV1 na sinusukat sa pamamagitan ng paraang ito ay bumuti ng mahigit sa 12% kasunod ng pagbibigay ng isang bronchodilator (nagpapalapad sa bronchi) tulad ng salbutamol, ito ay tumutulong sa pagtukoy ng sakit. Gayunpaman, maaaring maging normal ito sa mga may kasaysayan ng bahagyang hika, na kasalukuyang hindi umaatake.Ang single-breath diffusing capacity ay makakatulong sa pagtukoy sa kaibhan ng hika sa COPD.

### Iba pa 
Ang methacholine challenge ay kinasasangkutan ng paglanghap ng tumataas ng konsentrasyon ng isang substansiya na nagdudulot ng pagsikip ng daanan ng hangin sa mga nalalantad. Kung negatibo, nangangahulugan itong ang tao ay walang hika; gayunpaman, kung positibo, hindi ito partikular sa sakit. Ang pagsubok sa peak expiratory flow (pinakamataas na bilis ng paghinga nang palabas) ay mas nag-iiba kaysa sa spirometry, gayunpaman, at kaya naman hindi inirerekomenda para sa karaniwan pagtukoy ng sakit. Maaaring mas kapaki-pakinabang para sa sariling pagsusubaybay sa mga may katamtaman hanggang sa malubhang karamdaman at para sa pag-check sa bisa ng mga bagong gamot. Maaari ring makakatulong ito para sa paggabay ng paggamot sa mga may biglaang paglala.

### Pag-uuri 
Ang hika ay kinakategorya sa klinika ayon sa dalas ng mga sintomas, dami ng pilit na paghinga nang palabas sa isang segundo (FEV1), at pinakamataas na bilis ng paghinga nang palabas (peak expiratory flow rate). Ang hika ay maaari ring mauri bilang atopic (sa labas) o hindi atopic (sa loob), ayon sa mga sintomas kung ang mga ito ay may namuong mga nagdudulot ng alerhiya (atopic) o hindi (hindi atopic). Kahit na ang hika ay inuri batay sa kalubhaan, sa ngayon walang malinaw na paraan sa pag-uri ng iba’t-ibang kabahagi sa grupo ng hika sa labas ng sistemang ito. Ang paghanap ng mga paraan sa pagtukoy ng mga kabahagi sa grupo na tutugong mabuti sa iba’t-ibang uri ng paggamot ay kasalukuyang kritikal na layunin ng pananaliksik sa hika. Hindi tulad ng mga sakit na ito, ang pagbara sa daanan ng hangin sa hika ay karaniwang nagagamot; gayunpaman, kung hindi gagamutin, ang matagal at pabalik-balik na pamamaga dulot ng hika ay maaaring humantong sa pagiging hindi magagamot na bara sa baga sanhi ng pag-iiba ng hitsura ng daluyan ng hangin. Salungat sa emphysema, nakakaapekto ang hika sa bronchi, hindi sa alveoli.

#### Paglala ng hika 
Ang biglaang paglala ng hika ay karaniwang tinatawag na *pag-atake ng hika”. Ang mga karaniwang sintomas ay kapos na paghinga, sumisipol na paghinga, at paninikip ng dibdib. ang ilan sa mga tao ay umuubo, at sa malalalang mga kaso, ang paggalaw ng hangin ay maaaring malaki ang pinsala kaya walang naririnig na pagsipol. Ang kulay asul ng balat at mga kuko ay maaaring maganap dahil sa kakulangan ng oxygen.

Sa bahagyang paglala ang peak expiratory flow rate (PEFR) ay ≥200&nbsp;L/minuto o ≥50% ng pinakamabuting nahulaan. Ang katamtaman ay binigyang-kahulugan bilang 80 at 200&nbsp;L/minuto o 25% at 50% pinakamabuting nahulaan habang ang malala ay binigyang-kahulugan bilang ≤&nbsp;80 L/minuto o ≤25% ng pinakamabuting nahulaan.

Ang brittle asthma ay isang uri ng hika na natutukoy sa mga paulit-ulit at malalang mga pag-atake. Ang type 1 na brittle asthma ay isang sakit na may malawak na pag-iiba ng peak flow, kahit na sa matinding paggamot. Ang type 2 na brittle asthma ay nakokontrol mabuti na background ng hika na may mga biglaang malubhang paglala. Nangyayari ito sa karamihan ng mga taong may hika at hanggang sa 20% ng mga taong walang hika. Ang nalanghap na beta2-agonists ay mukhang hindi pinapabuti ang atletikong pagganap sa mga may hika  gayunpaman, ang mga iniinom na dosis ay maaaring pabutihin ang tatag at lakas.

#### May kaugnayan sa trabaho 
Ang hika bilang resulta ng (o pinalala ng) pagkakalantad sa lugar ng trabaho, ay isang karaniwang iniuulat na sakit sa trabaho. Tinatayang 5–25% ng mga kaso ng hika sa mga nasa hustong gulang ay may kaugnayan sa trabaho. Ang ilang daang iba’t-ibang mga bagay na nagdudulot nito ay isinangkot sa pinaka-karaniwan bilang: isocyanates, butil at wood dust, colophony, soldering flux, latex, mga hayop, at aldehydes. Ang trabahong iniuugnay na may pinakamataas na panganib ng mga problema ay kinabibilangan ng: mga nag-i-spray ng pintura, panadero at mga nagpoproseso ng mga pagkain, nars, mga manggagawa sa kemikal, mga nagtatrabaho sa mga hayop, mga manghihinang, mga nag-aayos ng buhok at mga manggagawa sa kahuyan.

### Sistematikong pagsusuri 
Maraming ibang mga kondisyon ang maaaring magdulot ng mga sintomas na kapareho ng sa hika. Sa mga bata, ang ibang mga sakit sa upper airway tulad ng allergic rhinitis at sinusitis ay dapat ring isaalang-alang gayundin ang ibang mga sanhi ng pagsikip ng daanan ng hangin kabilang ang: panglanghap ng bagay mula sa labas ng katawan, pagkipot ng trachea (tracheal stenosis) o laryngotracheomalacia, mgavascular ring, lumaking mga kulani o mga laman sa leeg. Sa mga nasa hustong gulang, ang COPD, paghina ng puso (congestive heart failure), mga laman sa daanan ng hangin, gayundin ang ubong dulot ng gamot dahil sa mga ACE inhibitor ay dapat isaalang-alang. Sa parehong mga populasyon maaaring magkaroon ng kapaerhong hindi paggana ng vocal cord.

Maaaring magkaroon din ng chronic obstructive pulmonary disease kasama ang hika at maaaring mangyari bilang isang komplikasyon ng matagal na at pabalik-balik na hika.  Pagkatapos ng edad na 65 karamihan sa mga tao na may sakit na baradong daanan ng hangin (obstructive airway disease) ay magkakaroon ng hika at COPD.  Sa pangyayaring ito, ang COPD ay maaaring makilala sa pamamagitan ng dumaming mga neutrophil sa daanan ng hangin, hindi normal na pagkapal ng gilid ng daanan ng hangin, at nadagdagang smooth muscle sa bronchi.  Gayunpaman, ang antas ng pagsisiyasat na ito ay hindi isinasagawa dahil ang COPD at hika ay magkapareho ang mga tuntunin sa pamamahala: mga corticosteroid, mga beta agonist na matagal ang bisa, at pagtigil sa paninigarilyo. Malapit na katulad nito ang hika sa mga sintomas, may kaugnayan sa higit pang pagkakalantad sa usok ng sigarilyo, mas maedad, mas kaunti ang posibilidad na maalis ang sintomas pagkatapos ibigay ang pampalawak sa bronchi (bronchodilator), at bumabang posibilidad ng kasaysayan ng kagyat na alerhiya (atopy) sa pamilya.

## Pag-iwas 
Ang ebidensiya para sa bisa ng mga pamamaraan para iwasan ang pagbuo ng hika ay mahina. Ang maagang pagkakalantad sa alagang hayop ay maaaring kapaki-pakinabang. Ang mga resulta mula sa pagkakalantad sa mga alagang hayop sa ibang mga pagkakataon ay mahina  at inirerekomenda lamang na ang mga alagang hayop ay alisin sa bahay kung ang isang tao ay may alerhiya sa nasabing alagang hayop. Ang pagbawas o pag-alis sa mga bagay na kilalang sensitibo sa mga tao mula sa lugar ng trabaho ay maaaring mabisa. Ang isang partikular, sariling-gawa na plano para maagap na masubaybayan at mapamahalaan ang mga sintomas ay kailangang gawin. Ang planong ito ay dapat kabilangan ng pagbawas sa pagkakalantas sa mga nagdudulot ng alerhiya, pagsusuri para matasa ang kalubhaan ng mga sintomas, at ang paggamit ng mga gamot. Ang plano sa paggamot ay dapat isulat at magpayo ng mga pag-aakma sa paggamot alinsunod sa mga pagbabago sa mga sintomas.

Ang pinaka-mabisang paggamot para sa hika ay ang pagtukoy sa mga nagpapasimula nito, tulad ng paninigarilyo, mga alagang hayop, o aspirin, at pagbawas sa pagkakalantad sa mga ito. Kung hindi sapat ang pag-iwas sa nagpapasimula nito, inirerekomendang gumamit ng gamot.  Ang mga gamot sa botika ay pinipili batay sa, higit sa ibang bagay, kalubhaan ng karamdaman at ang dalas ng mga sintomas. Ang mga partikular na gamot para sa hika ay malawakang inuuri sa mga kategorya ng mabilis ang bisa at matagal ang bisa.

Ang mga bronchodilator (pampalapad ng bronchi) ay inirerekomenda para pansamantalang mapaginhawa ang mga sintomas. Sa mga paminsan-minsang pag-atake, walang ibang gamot na kailangan. Kung mayroong patuloy na bahagyang sakit (mahigit sa dalawang pag-atake sa isang linggo), ang mababang dosis ng nilalanghap na mga corticosteroid o bilang alternatibo, isang iniinom na leukotriene antagonist o  isang mast cell stabilizer ay inirerekomenda. Para sa mga may araw-araw na pag-atake, ang mas mataas na dosis ng nilalanghap na mga corticosteroid ang ginagamit. Sa bahagya o malubhang paglala, ang mga iniinom na corticosteroid ay idinadagdag sa mga paggamot na ito.

### Pagbabago sa pamumuhay 
Ang pag-iwas sa mga nagpapasimula nito ay isang mahalagang sangkap ng pagpapahusay sa pagkontrol at pag-iwas sa mga pag-atake. Ang pinaka-karaniwang mga nagpapasimula nito ay kinabibilangan ng mga nagdudulot ng alerhiya, paninigarilyo (tabako o iba pa), polusyon sa hangin, mga non selective beta-blocker, at mga pagkaing may sulfite. Ang paninigarilyo at second-hand smoke(nakakalanghap ng sigarilyo) ay maaaring bawasan ang bisa ng mga gamot tulad ng mga corticosteroid. Ang mga pamamaraan ng pagkontrol sa mga dust mite, kabilang ang pagsala sa hangin, mga kemikal para patayin ang mga mites, pag-vaccuum, mga takip ng kutson at ibang mga paraan ay walang naging epekto sa mga sintomas ng hika.

### Mga gamot 
Ang mga gamot na ginagamit para gamutin ang hika ay nahahati sa dalawang pangkalahatang uri: mga gamot na mabilis makapagpaginhawa na ginagamit para gamutin ang malalang mga sintomas; at mga gamot para sa pangmatagalang pagkontrol na ginagamit para iwasan ang higit na paglala.

;Mabilis ang bisa
[thumb|alt=A round canister above a blue plastic holder|May sukat na dosis ng [Salbutamol na inhaler na karaniwang ginagamit para gamutin ang mga pag-atake ng hika.]]
* Ang mga beta2-adrenoceptor agonist (SABA) na maikli ang bisa (short-acting), tulad ng salbutamol (*albuterol* USAN) ay ang unang pinanggagamot para sa mga sintomas ng hika. Ang mga ito gayunpaman ay hindi inirerekomenda dahil sa mga problema hinggil sa labis na pagpapabilis ng pagtibok ng puso.

;Pangmatagalang pagkontrol
[thumb|alt=A round canister above an orange plastic holder|May sukat na dosis ng [Fluticasone propionate na inhaler na karaniwang ginagamit para sa pangmatagalang pagkontrol.]]
* Ang mga corticosteroid ay pangkaraniwang itinuturing na pinakamabisang paggamot na magagamit para sa pangmatagalang pagkontrol. Ang mga nilalanghap na anyo ay karaniwang ginagamit maliban sa kaso ng malubhang patuloy na sakit, kung saan ang mga iniinom na corticosteroid ay maaaring kailanganin. Karaniwang inirerekomenda na ang mga nilalanghap na pormula ay gagamitin ng isa o dalawang beses araw-araw, depende sa kalubhaan ng mga sintomas.
* Ang mga matagal ang bisa (long-acting) na beta-adrenoceptor agonist (LABA) tulad ng salmeterol at formoterol ay maaaring mapabuti ang pagkontrol sa hika, kahit papaano sa mga nasa hustong gulang, kapag ibinibigay kasama ang nilalanghap na mga corticosteroid. Sa mga bata ang benepisyong ito ay hindi tiyak. Kapag ginagamit nang walang mga steroid pinapataas ng mga ito ang panganib ng malubhang mga masamang epekto (side-effect) at kahit na may mga corticosteroid maaari nitong pataasin nang bahagya ang panganib.
* Ang mga Leukotriene antagonist (tulad ng montelukast at zafirlukast) ay maaaring gamitin bilang karagdagan sa nilalanghap na mga corticosteroid, na karaniwang kasabay ng LABA. Walang sapat na ebidensiya para suporahan ang paggamit nito sa mga malubhang paglala. Sa mga bata na mas bata sa limang taong gulang, ang mga ito ay hindi mas gugustuhing karagdagang therapy pagkatapos ng mga nilalanghap na corticosteroid.
* Ang mga mast cell stabilizer (tulad ng cromolyn sodium) ay isa pang hindi mas gugustuhing alternatibo para sa mga corticosteroid.

;Mga paraan ng paghahatid
Ang mga gamot ay karaniwang ibinibigay bilang mga may sukat na dosis na inhaler (metered-dose inhaler) (mga MDI) kasama ng isang asthma spacer o bilang isang inhaler na may tuyong pulbos. Ang spacer ay isang plastic na silindro na hinahalo ang gamot sa hangin, na nagpapadali sa pagtanggap ng buong dosis ng gamot.  Ang isang nebulizer ay maaari ring gamitin.  Ang mga nebulizer at spacer ay magkatumbas ang bisa sa mga may bahagya hanggang sa katamtamang mga sintomas gayunpaman walang sapat na ebidensiya na magagamit para matukoy kung mayroonng pagkakaiba o wala sa  malubhang pangkat ng mga sintomas (symptomatology).

;Mga masamang epekto
Ang pangmatagalang paggamit ng mga nilalanghap na corticosteroid sa mga karaniwang dosis ay nagdadala ng maliit na panganib ng mga masamang epekto. Kabilang sa mga panganib ang pagkakaroon ng mga katarata at isang bahagyang pagliit.

### Iba pa 
Kapag hindi tumutugon ang hika sa mga karaniwang gamot, ang ibang mga opsyon ay magagamit para sa parehong pamamahala ng emerhensiya at pag-iwas sa mga biglaang pagkakaroon at paglala ng mga sintomas. Para sa pamamahala ng emerhensiya kabilang sa ibang mga opsyon ang:
* Oxygen para mapaginhawa ang kakulangan ng oxygen (hypoxia) kung ang dami ay babagsak ng mababa sa 92%.
* Ang paggamot gamit ang Magnesium sulfate na iniiniksyon ay nagpakita ng epekto na paglapad ng bronchi kapag ginagamit bilang karagdagan sa ibang paggamot sa mga malubhang pag-atake ng hika.
* Ang Heliox, isang pinaghalong helium at oxygen, ay maaari ring gamitin sa mga malubhang kaso ng hindi pagtugon sa gamot.
* Ang Salbutamol na iniiniksyon ay hindi sinusuportahan ng magagamit na ebidensiya at kaya ito ay ginagamit lamang sa mga sukdulang kaso.
* Ang anestetikong ketamine na may banayad na epekto ay kapaki-pakinabang ayon sa teorya kung kakailanganin ang pagpapasok ng maliit na tubo (intubation) at mekanikal na bentilasyon sa mga taong malapit nang mawalan ng hininga; gayunpaman, walang ebidensiya mula sa mga pagsubok sa klinika para suportahan ito.
Para sa mga may malubhang patuloy na hika na hindi nakokontrol ng mga nilalanghap na corticosteroid at mga LABA, ang thermoplasty ng bronchi ay maaaring maging isang opsyon. Kinasasangkutan ito ng paghahatid ng kontroladong erenhiya mula sa init papunta sa gilid ng daanan ng hangin sa panhon ng sunud-sunod na mga bronchoscopy.

### Alternatibong gamot 
Karamihan sa mga taong may hika, katulad ng mga may ibang matagal na at pabalik-pablik na mga karamdaman, ay gumagamit ng mga alternatibong paggamot; ipinapakita ng mga survey na halos 50% ang gumagamit ng ilang anyo ng di-karaniwang therapy. Kaunti ang data para suportahan ang bisa ng karamihan sa mga therapy na ito.  Hindi sapat ang ebidensiya para suportahan ang paggamit ng Bitamina C. Hindi inirerekomenda ang Acupuncture para sa paggamot dahil walang sapat na ebidensiya para suportahan ang paggamit nito. Walang ipinapakitang ebidensiya ang mga Air ioniser na mapapabuti nito ang mga sintomas ng hika o makikinabang dito ang paggana ng baga; ito ay parehong inilalagay sa positibo at negatibong mga tagagawa ng ion.

Ang mga "mano-manong therapy", kabilang ang osteopathic (sa buto at kalamnan), chiropractic (sa gulugod at kasukasuan), physiotherapeutic (sa katawan) at therapy para sa paghinga na mga pamamaraan, ay walang sapat na ebidensiya para suportahan ang kanilang paggamit sa paggamot ng hika.  Ang Buteyko na pamamaraan sa paghinga para kontrolin ang mabilis na paghinga (hyperventilation) ay maaaring magresulta sa pagbawas sa paggamit ng mga gamot gayunpaman wala itong anumang epekto sa paggana ng baga.

## Prognosis 
[thumb|alt=A map of the world with Europe shaded yellow, most of North and South America orange and Southern Africa a dark red|[Kabuuang bilang ng nawawalang buhay dahil sa pagkamatay at pagkabalda (Disability-adjusted life year) para sa hika kada 100,000&nbsp;mga naninirahan noong 2004.

 ]]
Ang prognosis para sa hika ay talagang maganda, lalo na para sa mga batang may banayad na sakit.  Nabawasan ang dami ng namamatay sa nakalipas na huling ilang mga dekada dahil sa mas mabuting pagkilala at pagpapabuti sa pangangalaga. Sa buong daigdig, ito ay nagdudulot ng katamtaman o malubhang pagkabalda sa 19.4&nbsp;milyong tao mula noong 2004 (16&nbsp;milyon sa mga ito ay nasa mga bansang may mababa at katamtamang kita). Sa hika na nasuri sa panahon ng pagkabata, kalahati sa mga kaso ay wala nang dalang nasuring sakit pagkatapos ng isang dekada. Ang maagang paggamot gamit ang mga corticosteroid ay tila iniiwasan o pinapabuti ang paghina ng paggana ng baga.

## Epidemiyolohiya 
Mula noong 2011, 235–300 milyong tao sa buong mundo ang apektado ng hika,

Habang ang hika ay dalawang beses na karaniwan sa mga lalaki kaysa sa mga babae, Sa kabilang banda ang mga kababaihang nasa hustong gulang ay may mas mataas na bilang ng hika kaysa sa mga kalalakihan  ito ay kinilala bilang isang malaking problema ng kalusugan ng publiko simula noong 1970s. Ang bilang ng hika ay umaabot sa antas na hindi ito nagbabago sa maunlad na bansa simula ng kalagitnaan ng 1990s na nagkaroon ng mga kamakailan na pagtaas sa mahirap na bansa. Ang hika ay nakakaapekto sa humigit-kumulang na  7% ng populasyon ng Estados Unidos  Ang bilang sa Canada, Australia at New Zealand ay mayroong humigit-kumulang na 14–15%.

## Kasaysayan 
Ang hika ay kilala sa Sinaunang Ehipto at ginamot sa pamamagitan ng pag-inom ng isang halo ng insenso na kilala bilang kyphi. Ito ay opisiyal na binigyan ng pangalan bilang isang partikular na problema sa paghinga ni Hippocrates humigit-kumulang 450 BC, na may salitang Griyego para sa "paghingal" na bumubuo sa batayan n gating makabagong pangalan. Ang Medikal na paggamot noong 1880, ay kinabilangan ng paggamit ng iniiniksyon na mga dosis ng gamot na tinatawag na pilocarpin. Noong 1886, nag-teorya si F.H. Bosworth sa koneksiyon sa pagitan ng hika at hay fever. Ang Epinephrine ay unang sinanggunian sa paggamot ng hika noong 1905. Oral corticosteroids began to be used for this condition in the 1950s while inhaled corticosteroids and selective short acting beta agonist came into wide use in the 1960s.

Sa panahon ng 1930s–50s, ang hika ay naging kilala bilang isa sa "pitong banal" na mga sakit na kinasasangkutan ng isip at katawan (psychosomatic illness). Ang dahilan nito ay itinuturing na sikolohikal, kung saan ang paggamot ay kadalasang batay sa pagsusuri ng isipan at ibang mga paglunas gamit ang pakikipag-usap.

thumb|right|350px|Ang anyo ng mga daanan ng hangin (*bronchiole*) sa baga bago at pagkatapos ng sumpong ng hika.

Ang **hika**, kilala sa Ingles bilang *asthma* o *asthma bronchiale*, ay isang pangkaraniwang karamdaman ng baga.  Dahil sa hika, nahihirapang huminga ang mga taong mayroon ng sakit na ito.  Maaaring hindi na gumaling mula sa hika ang mga tao kapag nagkaroon nito, isa itong panghabang-buhay na kalagayan.  Ang mga baga at lalamunan (daanan ng hininga) ay palagiang namamaga. Ang mga taong hikain ay mayroong mas maraming uhog kaysa normal na mga tao at ang mga masel na nakabalot sa paligid ng mga baga ay napakamaselan o sensitibo.  Ang atake ng hika ay kapag may isang bagay na nakapag-uumpisa o nakapagsasanhi sa maselang mga baga na humigpit at gumawa ng marami pang uhog kasya pangkaraniwan.  Kapag mas namamaga ang mga baga nagiging mas mahigpit ang mga baga.  Na lumalaong sumasapit sa kamatayan.  Ang mga sumpong ng hika ay itinuturing ng mga manggagamot bilang malalang emerhensiya.

## Paglalarawan 
thumb|right
Ang katawagan sa Ingles ng hika na *asthma* ay nanggaling sa wikang Griyegong άσθμα, *ásthma*, na may kahulugang "hinihingal" o "humahagok".  Sa mas pangmedisinang paglalarawan, ang hika ay isang pangkaraniwang pangmatagalan at paulit-ulit na sakit ng pamamaga ng mga *bronchus* o daanan ng hangin na may katangiang pabagu-bago at pabalik-balik na mga sintomas, naipapanumbalik sa dati na harang sa daloy ng hininga, at "pulikat ng daanan ng hangin" o *bronchospasm*. Kasama sa mga sintomas ng hika ang paghingang may huni, pag-ubo, kahigpitan sa dibdib, at kahirapan sa paghinga. Sa pangklinikang pag-uuri ang hika ay maikakategorya ayon sa dalas ng sintomas, pinuwersang bolyum ng inilabas na hininga sa loob ng isang segundo (*forced expiratory volume in 1 second*, FEV1), at sagsag na antas ng dalos ng palabas na hininga. Ang mga sintomas ay maaaring maiwasan sa pamamagitan ng pag-iwas ng mga pampahika, katulad ng mga *allergen*, mga bagay na nakapagpapahika at mga  pampayamot (mga iritante), mga bagay na nakapagpapa-irita at sa pamamagitan ng paglanghap ng mga *corticosteroid''. Ang mga antagonista ng leukotriene ay hindi gaanong mabisa kaysa sa mga corticosteroid kung kaya't hindi gaanong ninanais gamitin.

## Diyagnosis 
Ang diyagnosis ng hika ay pangkaraniwang ginagagawa batay sa gawi ng mga sintomas at/o sa tugon sa terapiya sa pagdaan ng panahon.  Noong 2009, nagdulot ang hika ng 250,000 mga kamatayan sa buong daigdig. Sa kabila nito, kung may angkop na pagkontrol ng hika na mayroon ng tinatawag na terapiyang "*step down*" (literal na humakbang paibaba), ang prognosis (tantiyang kalalabasan ng sakit matapos gamutin) sa pangkalahatan ay mabuti.

## Sumpong ng hika 
Ang mga sumpong ng hika ay nilulunasan sa pamamagitan ng mga aparatong panglanghap na may gamot na pangsagip (tinatawag na mga *inhaler* o *nebulizer*) na sinisinghot ng isang tao papunta sa kanyang mga baga.  Hindi palaging madaling malaman kung ang tao ay hinihika o sinusumpong ng hika; natatanging may kahirapang malaman kung gaano kasama ang atake ng hika sa mga bata.  Ang mga bagay na dapat pagtuunan ay ang mga katulad ng:
 
* Nahihirapan sa paghinga.
* Paggamit ng tiyan, mga masel ng dibdib o mga masel na nasa ibaba ng dibdib, upang makatulong sa paghinga.
* Ayaw kumain ng bata. Ayaw sumuso ng sanggol.
* Ang bata ay kailangang suminghap upang makatapos ng isang pangungusap. 
* Ang gamot na pangsagip ay hindi nakapagpapainam ng kalagayan.

Ang mga sumpong ng hika ay maaaring idulot ng ehersisyo, mga alagang hayop, mga alerhiya, o marami pang ibang mga pampahika.  Maaaring maging mapanganib ang mga atake ng hika. Tinatawag ng mga manggagamot ang pinakamalubhang mga sumpong ng hika bilang *status asthmaticus*, at pangkaraniwang ipinapasok sa ospital ang tao, papunta sa loob ng isang natatanging silid na kung tawagin ay *intensive care unit*.

## Mga pampahika 
Ang isang pampahika, nagpapahika, o nakapagpapahika ay anumang bagay na nagsasanhi ng paglala ng hika. Ang hika ay hindi isang bagay na naaalis kung kaya't ang mga baga ay laging naiirita at sensitibo.  Ang mga pampahika ay nakapagdurulot ng paghihigpit ng mga baga.  Ang karaniwang mga nakapagpapahika ay mga bagay na katulad ng:

* Usok ng sigarilyo (kahit na amoy lamang)
* Alagang hayop (mga pusa at mga aso)
* Mga kulisap
* Mga amag
* Panlabas na kapaligiran
* Ehersisyo

Ang paraan upang maiwasan ang mga pampahika ay tanggalin ang mga ito kung maaari.

## Paglulunas 
Sa mas kadalasan ang hika ay maaaring kontrolin sa pamamagitan ng pag-iwas sa pagdikit sa mga bagay na nakapagpapahika at sa pamamagitan ng paggamit ng ilang partikular na mga gamot.  Karamihan sa mga may hika ang nagdadala ng natatanging mga gamot sa tuwi-tuwina kahit saan man sila magpunta. Tinatawag ang mga tiong mga panglanghap o pangsinghot (mga *inhaler*). Ang gamot na nasa loob ng panglanghap ang nagbubukas ng mga tubong papunta sa mga baga.  Ang panglanghap ay pangkaraniwang ginagamit upang maiwasan ang sumpong ng hika, o pahintuin ang isang sumpong na nagaganap na.

**Gamot na pangsagip** — Ang gamot na pangsagip o *rescue medicine* ay isang panglanghap o panghitit na ginagamit kapag ang isang tao ay nakaisip o nakadama na nagkakaroon siya ng sumpong ng hika.

**Gamot na pangkontrol** — Ang gamot na pangkontrol ay isang gamot na maaaring isang pildora na iniinom o isang panglanghap na ginagamit araw-araw upang maiwasan ang mga sumpong ng hika.

### Pangkariwang lunas sa ospital 
Ang mga ospital ay mayroon mga mapagpipiliang mga panlunas na maaari nilang gamitin sa isang emerhensiya kapag ang regular na panglunas ay hindi naging mabisa:
* Oksiheno
* Ang ilang partikular na mga gamot na gumaganap na katulad ng isang pangwisik na panghika, subalit mas malakas.
* Ang ilang partikular na mga gamot na maibibigay sa pamamagitan ng pagdaan sa lloob ng ugat na daluyuan ng dugo (iyong papasok sa suwero).
* Mga *steroid*
* Mga pantulong sa paghinga (kasama ang mga tubo, at mga barbula para sa napakalubhang mga kaso).

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sakit
Kategorya:Pulmonolohiya
Kategorya:Pangangalagang panghininga