Dekada 1990

File:1990s decade montage.png|Mula kaliwa, pakaliwa: Umorbita ang Teleskopyong Pangkalawakang Hubble sa Daigdig pagkatapos ito nailunsad noong 1990; Lumilipad ang mga Amerikanong F-16 at F-15 sa nasusunog na imbakan ng langis sa *Operation Desert Storm*, na kilala din bilang ang Digmaan sa Gulpo ng 1991; Ang pagpirma ng mga Pagkakasundo sa Oslo noong Setyembre 13, 1993; Nakuha ng World Wide Web ang isang publikong mukha noong simula ng dekada at bilang isang resulta, natamo ang isang malaking popularidad sa buong mundo; Tumayo si Boris Yeltsin at mga tagasunod nito sa isang tangke bilang pagsuway sa Kudeta sa Agosto, na naghatid ng pagkabuwag ng Unyong Sobyet noong Disyembre 26, 1991; Si Dolly ang tupa ang unang mamalya na na-*clone* mula sa isang adultong somatikong selula; Ang prusisyon ng libing ni Diana, Prinsesa ng Wales, na namatay noong 1997 sa isang banggaan ng kotse sa Paris, at ipinagluksa ng milyon; Napatay ang daan-libog mga Tutsi sa henosidyo sa Rwanda ng 1994.|420px|thumb
rect 1 1 385 312 Teleskopyong Pangkalawakang Hubble
rect 392 1 1101 312 Digmaan sa Gulpo
rect 477 318 1101 718 Pagkakasundo sa Oslo
rect 723 724 1101 1080 World Wide Web
rect 311 723 717 1080 Pagkakabuwag ng Unyong Sobyet
rect 1 723 305 1080 Dolly ang tupa
rect 1 535 471 717 Kamatayan ni Diana, Prinsesa ng Wales
rect 1 317 471 529 Henosidyo sa Rwanda
desc bottom-left

Ang **dekada 1990** (binibigkas na “labinsiyam na siyamnapu”, pinaikli bilang **d. 1990** o '''dekada '90** na kadalasang binibigkas na **dekada** **Nobenta'*) ay isang dekada ng kalendaryong Gregoryano na nagsisimula ng Enero 1, 1990, at natapos ng Disyembre 31, 1999.

Kilala bilang "dekada pagkatapos ng Digmaang Malamig", itinuturing ang dekada 1990 na panahong pangkultura mula sa mga Rebolusyon ng 1989 hanggang sa mga pag-atake noong Setyembre 11, 2001. Ang pagbuwag ng Unyong Sobyet ay nagtapos sa pagiging *superpower* ng Rusya, sa pagkakaroon ng isang multipolar na daigdig, at naging daan sa pag-usbong ng sentimyentong kontra-Kanluran. Nanunumbalik ang noon pa lamang ang Tsina mula sa isang magulo at di-tiyak na yugto sa politika at ekonomiya. Bunsod nito, lumitaw ang Estados Unidos bilang tanging *superpower'' ng mundo, na nagdulot ng pansamantalang kapayapaan at kasaganaan para sa maraming bansa sa Kanluran. 

Ang dekada 1990 sa Pilipinas ay isang panahon ng mahahalagang pagbabago sa politika, ekonomiya, at kalinangan. Matapos ang Rebolusyong EDSA noong huling bahagi ng dekada 1980, nagsikap ang bansa na patatagin ang mga demokratikong institusyon sa ilalim ng mga administrasyon nina Corazon Aquino at Fidel V. Ramos. Nakaranas ang ekonomiya ng katamtamang paglago na pinasigla ng mga patakarang liberalisasyon, pagtaas ng dayuhang pamumuhunan, at paglago ng padalang salapi mula sa mga Overseas Filipino Worker (Migranteng Manggagawang Pilipino) na naging mahalagang pinagkukunan ng kita. Gayunpaman, nanatiling malaking hamon ang matinding kahirapan, katiwalian, at mga kalamidad. Sa larangan ng kultura, sumibol ang lokal na musika, pelikula, at panitikan kasabay ng lumalawak na impluwensya ng globalisasyon. Partikular na tinutukoy ang dekada 1990 bilang ang "Ginintuang Panahon para sa Orihinal na Pilipinong Musika" dahil sa maraming bandang Pilipino na sumulpot noong dekada nobenta. Sa pulitika, nagpatuloy ang mga negosasyon para sa kapayapaan, lalo na sa Mindanao, kung saan nagpapatuloy ang armadong hidwaan sa pagitan ng pamahalaan at mga grupong separatista tulad ng Moro National Liberation Front (MNLF, literal na Himpilang Pambansang Malayang Moro) at Moro Islamic Liberation Front (MILF, literal na Prente ng Pagpapalaya ng Islamikong Moro), pati na rin ang tuloy-tuloy na gerilyang pakikibaka ng komunistang Bagong Hukbong Bayan (New People's Army o NPA). Sa pagtatapos ng dekada, nahalal bilang pangulo noong 1998 si Joseph “Erap” Estrada, isang dating aktor, alkalde ng San Juan, Kalakhang Maynila, senador, at populistang lider. 

Sa loob ng panahong ito, lumago ang populasyon ng mundo mula 5.3 hanggang 6.1 bilyon.

## Pangkalahatang buod ng dekada 1990 ayon sa paksa 
### Agham at teknolohiya 
Sa dekada 1990, umunlad ang teknolohiya sa pamamagitan ng paglitaw ng telebisyong kaybol, World Wide Web, ebolusyon ng Pentium *microprocessor*, mga bateryang *lithium-ion* (litiyo-ion) na maaaring i-*recharge*, ang unang pagsubok sa terapewtika ng hene, at pag-*clone*. Nagbago ang istilo ng buhay nang kumalat sa buong mundo ang bagong teknolohiya. Pumatok ang mga larong bidyo bunsod ng pag-usbong ng mga CD-ROM na may suporta sa 3D na grapikong pangkompyuter sa mga plataporma gaya ng Sony PlayStation, Nintendo 64, at mga personal na kompyuter. Isa sa mga pinakakilalang halimbawa ng pag-*clone* ay ang pagkaka-*clone* kay Dolly ang tupa noong 1996, ang kauna-unahang mamalyang na-*clone* mula sa selulang nasa hustong gulang gamit ang paglilipat ng nukleyus (*nuclear transfer*). Inilunsad noong 1990 ng Pambansang Institusyon ng Kalusugan (*National Institutes of Health* o NIH) ng Estados Unidos ang Proyektong Henoma ng Tao (*Human Genome Project*) na may layuning maitala ang buong henoma ng tao. Gayon din ang unang taga-disenyo ng mga sanggol.[thumb|300x300px|Ang Nasdaq ay unang [Pamilihan ng sapi|pamilihang sapi sa Estados Unidos na nag-online para sa pakikipagkalakalan.]]
Inilunsad noong 1990 ang Teleskopyong Pangkalawakang Hubble at ito ay nagdulot ng rebolusyon sa larangan ng astronomiya. Sa kasamaang-palad, nagkaroon ito ng depekto sa pangunahing salamin na naging sanhi ng malabo at baluktot na mga imahe. Naayos ito sa pamamagitan ng isang misyon ng pagkukumpuni ng Space Shuttle (Sasakyang Pangkalawakan) noong 1993. Nagsimula noong 1998 ang pagtatayo ng *Large Hadron Collider* (ang pinakamalaking tagapagbangga ng hadron sa mundo), isang uri ng tagapagpabilis ng partikula. Samantala, ang Nasdaq ang naging kauna-unahang pamilihang sapi sa Estados Unidos na nagpatupad ng *online* na kalakalan. Mas maraming negosyo ang nagsimulang gumamit ng teknolohiyang pang-impormasyon. 

Mga tanyag na websayt na inilunsad noong dekadang ito ay kinabibilangan ng IMDb (1993), eBay (1995), Amazon (1994), GeoCities (1994), Netscape (1994), Yahoo! (1995), AltaVista (1995), AIM (1997), ICQ (1996), Hotmail (1996), Google (1998), at Napster (1999). Ang Napster, isang pasimuno sa *peer-to-peer* (P2P) na serbisyo ng pagbabahagi ng *file* sa internet na inilunsad noong taglagas ng 1999, ang naging kauna-unahang *peer-to-peer* na *software* na sumikat nang husto. Bagamat posible na noong panahong iyon ang magbahagi ng mga *file* sa ibang paraan sa pamamagitan ng Internet (tulad ng IRC at USENET), ang Napster ang unang *software* na nakatuon lamang sa pagbabahagi ng mga file na MP3 para sa musika. 

Sa pag-unlad ng *software* noong dekada 1990, naging pamantayan sa mga IBM PC *compatible* ang *operating system* ng Microsoft Windows, na pinalaganap lalo ng paglabas ng Windows 3.1, Windows 95, at Windows 98 na agad na sumikat. Sa panig ng Apple, inilabas ang Macintosh System 7 noong 1991, subalit naharap ang kumpanya sa hamon ng modernisasyon ng kanilang *operating system*—nauwi ito sa pagbili ng NeXT noong 1996 at paglulunsad ng Mac OS X Server 1.0 noong 1999. Sa panahong ito rin naging mas madaling gamitin ang World Wide Web sa pag-usbong ng mga *web browser* gaya ng Netscape Navigator at Internet Explorer. Binuo ng Sun Microsystems ang wikang pamprogramang Java, habang sinimulan ni Linus Torvalds sa Pinlandiya ang paglikha ng Linux kernel noong 1991. Kasabay nito, inilabas ang SolidWorks (CAD software) at Macromedia Shockwave Player noong 1995, QuickTime media player noong 1991, at Winamp media player noong 1997, na pawang naging mahalagang bahagi ng pag-unlad ng *software* at multimidya ng dekada. 
[left|thumb|333x333px|Ang [Nokia 5110, isang sikat na selpon na ginagamit ng mga Pilipino noong huling bahagi ng dekada 1990]]
Noong dekada 1990, dumaan sa malaking pagbabago ang telekomunikasyon sa buong mundo sa paglipat mula sa analogo (1G) patungong dihital (2G) na mga *network* na *mobile*, na sinimulan ng paglulunsad ng GSM sa Pinlandiya noong 1991 na nagdala ng mas malinaw na tawag at kakayahang magpadala ng SMS (*Short Message Service*). Sumunod ang teknolohiyang CDMA noong 1995 na mas episyente sa paggamit ng signal. Nagsimula ang SMS noong 1992 at mabilis na naging popular sa buong mundo, lalo na nang naging posible ang pagpapadala ng mensahe sa iba’t ibang *network* pagsapit ng 1999. Lalong lumaganap ang paggamit ng teleponong *mobile* o selpon dahil sa mas maliliit at murang *device*, at dahil na rin sa paglitaw ng ang mga kard na *prepaid* SIM na nagbigay-daan sa mas abot-kayang komunikasyon, lalo na sa mga umuunlad na bansa. 

Sa Pilipinas, unang bahagi ng dekada ‘90 ay pinangungunahan ng mga pager o beeper ang personal na komunikasyon, na gamit ng mga propesyonal tulad ng doktor. Gamit ang mga serbisyong tulad ng PocketBell at EasyCall, maikling mensahe ang ipinapadala sa pamamagitan ng operator gamit ang mga kodigong numeriko. Noong 1991, inilunsad ng Piltel ang Mobiline, isang *wireless landline service* (serbisyong linya ng telepono na walang kawad) na may sariling numero ng telepono subalit limitado sa saklaw. Noong kalagitnaan hanggang huling bahagi ng dekada, sinimulang pumasok ang mga *provider* o tagapagbigay ng GSM gaya ng Globe at Smart, na nagpakilala ng mga selpon na may mga kard na prepaid SIM at mensaheng teks o *text messaging*—isang mas mura at mas madaling paraan ng komunikasyon. Mabilis itong niyakap ng mga Pilipino, kaya’t tuluyang napalitan ang paggamit ng beepers at Mobiline. Simula 1994 hanggang 2002, pangunahin na ginagamit ng mga Pilipino ang selpon sa pagteteks kaysa pangtawag dahil mas mura ito kumpara sa pagtawag. Kaya, tinagurian ang Pilipinas bilang “*Texting Capital of the World*” (Kabisera ng Pagteteks sa Mundo"), dahil sa dami ng mga teks na ipinapadala araw-araw.
thumb|Ang logo na nilikha ng Konseho ng Pangulo sa Estados Unidos sa *Year 2000 Conversion* (Palitan sa Taong 2000), para gamitin sa y2k.gov
Sa kabila ng pagsulong ng teknolohiya, maghatid ng pangamba ang Y2K, o "*Year 2000 problem*" (suliranin sa taong 2000), sa buong Estados Unidos at kalaunan sa buong mundo sa huling bahagi ng dekada, partikular noong 1999. Isa itong isang teknikal na isyu na nag-ugat sa paraan ng pagrekord ng mga kompyuter ng taon gamit lamang ang huling dalawang numero (halimbawa: "99" para sa 1999), na ikinabahala ng marami na baka sa pagsapit ng Enero 1, 2000 ay basahin ng mga systema ang "00" bilang 1900, at magdulot ng malawakang pagkabigo ng mga kompyuter. Dahil dito, maraming tao ang nag-imbak ng mga panustos sa takot sa isang pandaigdigang sakuna. Gayunman, dahil sa malawakang pagsisikap ng mga inhinyerong pang-*software* na i-*upgrade* o pabutihin ang mga sistema, walang naging aberya nang pumasok ang taong 2000.

### Ekonomiya 
Nagkaroon ng muling pag-aayos at konsolidasyon ng kapangyarihang pampolitika at pang-ekonomiya sa dekada 1990, na minarkahan ng patuloy na malawakang paggalaw ng kapital sa ilalim ng neoliberalismo, globalisasyon, at ang pagtatapos ng Digmaang Malamig. Ang *dot-com bubble* mula 1997 hanggang 2000 ay naghatid ng biglaang yaman sa ilang negosyante sa sektor ng teknolohiya bago ito bumagsak sa unang bahagi ng dekada 2000.

Maraming bansa ang nakaranas ng kasaganahang pang-ekonomiya habang patuloy na lumalawak ang globalisasyon. Ang mga bansang may mataas na kita ay nakaranas ng matatag na paglago sa ilalim ng tinatawag na *Great Moderation* o Panahon ng Katatagang Ekonomiko (mula dekada 1980 hanggang maagang bahagi ng dekada 2000). Sa panahong ito, ang paggamit ng selpon sa pampublikong lugar ay itinuturing na isang uri ng hayagang pagpapakitang yaman (*conspicuous consumption*). Sa kabilang banda, ang GDP ng mga estadong dating bahagi ng Unyong Sobyet ay bumagsak dahil sa mga repormang neoliberal at mabilis na transisyon patungo sa ekonomiyang pamilihan.

Lumawak ang internasyunal na kalakalan sa pagtatatag ng mga bagong institusyong pang-ekonomiya: ang Unyong Europeo noong 1993, ang North American Free Trade Agreement (NAFTA, o Kasunduan sa Malayang Kalakalan ng Hilagang Amerika) noong 1994, at ang World Trade Organization (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal) noong 1995. Gayunpaman, ang mga ekonomiya sa rehiyon ng Asya-Pasipiko—kabilang ang *Four Asian Tigers* o mga Apat na Tigreng Asyano, mga bansang ASEAN, Australya, at Hapon—ay naapektuhan ng krisis pinansyal sa Asya noong 1997 at ang resesyon noong unang bahagi ng dekada 1990.

Nahati ang kilusang makakalikasan sa pagitan ng kaliwang pakikibakang berde (*green politics*), mga grupong makakalikasan na suportado ng pangunahing industriya, at isang mas makanegosyong na pamamaraan sa regulasyon ng *carbon footprint* o bakas ng karbon ng mga negosyo.

Ang ekonomiya ng Pilipinas noong dekada 1990 ay dumaan sa malawakang liberalisasyon at reporma. Bagamat bumuti ang takbo ng ekonomiya sa kalagitnaan ng dekada at bumaba ang implasyon, hinarap ng bansa ang matitinding hamon tulad ng krisis sa kuryente noong unang bahagi ng dekada nobenta, krisis pinansyal sa Asya noong 1997, at tagtuyot na dulot ng El Niño noong 1998 na labis na nakaapekto sa agrikultura at katatagan ng ekonomiya. Sa kabila ng mga ito, minarkahan ng dekada ang paglipat mula sa proteksyunistang ekonomiya patungo sa mas bukas at kompetitibong pamilihan na nagsilbing pundasyon ng paglago sa mga sumunod na taon.

### Politika at labanan 
Isang kombinasyon ng kadahilanan, kabilang ang patuloy na panlahat na pagpapakilos ng mga merkadong kapital sa pamamagitan ng neoliberalismo, ang pagkatunaw at wakas ng Digmaang Malamig na tumagal ng dekada, ang simula ng malawak na paglaganap ng bagong midya tulad ng Internet mula sa gitna ng dekada hanggang lampas nito, ang pagtaas ng pag-aalinlangan sa pamahalaan, at ang pagkabuwag ng Unyong Sobyet, ay naghatid sa isang muling pag-aayos ng ekonomiko at pampolitikang kapangyarihan sa buong mundo at sa loob ng mga bansa. Nagdala ang bulang dot-com noong 1997–2000 ng kayamanan sa ilang negosyante bago ito bumagsak sa pagitan ng 2000 at 2001.

Noong dekada 1990, lalo pang lumaganap ang kapitalismo at mga polisiyang *third way* (ikalawang alternatibo sa sosyalismo at purong kapitalismo). Ang mga dating kasapi ng Kasunduan ng Warsaw ay lumipat mula sa pagiging mga estadong sosyalista na pinamumunuan ng iisang partido tungo sa mga estadong may maraming partido at ekonomiyang pinangungunahan ng pribadong sektor. Ang desisyon ay pinangunahan ni Pangulo ng Senado na si Jovito Salonga, na nagbigay ng panghuling boto laban sa kasunduan, na nagresulta sa pagsasara ng mga pangunahing base gaya ng Subic at Clark. Sa dekada 1990, isinulong ni Pangulong Fidel V. Ramos ang mga reporma sa ekonomiya tulad ng liberalisasyon at deregulasyon, subalit naharap sa batikos dahil sa mga kontrobersyal na kasunduan tulad ng IPP at Expo Pilipino, gayundin ang *land reclamation deal* ng sa pagitan ng PEA at Amari, na idineklara ng Korte Suprema na labag sa saligang batas. Pagkatapos ng termino ni Ramos noong 1998, nahalal si Joseph “Erap” Estrada bilang pangulo, subalit naputol ang kanyang termino matapos maharap sa mga kaso ng katiwalian at mapilitang bumaba dahil sa tinaguriang EDSA II noong 2001 noong sumunod na dekada. 

Noong 1996, nagpatuloy ang mga usapang pangkapayapaan sa mga grupong rebelde gaya ng Moro National Liberation Front (MNLF, literal na Himpilang Pambansang Malayang Moro) na may iba't ibang antas ng pagsulong, habang nilalayon ng pamahalaan na tugunan ang matagal nang mga sigalot. Noong 1998, ipinagdiwang ng Pilipinas ang ika-100 anibersaryo ng Kalayaan mula sa mga mananakop na Kastila, isang mahalagang okasyon na nagbigay-diin sa pambansang pagkakakilanlan.

May bagong etnikong hidwaan ang sumulpot sa Aprika, sa Balkan, at sa Kaukasya, na naidulot ng dalawang nauna sa henosidyo sa Rwanda at Bosnia, ayon sa pagkakabanggit. Isang pangunahing digmaan din sa dekada 1990 ang Digmaan sa Golpo sa Gitnang Silangan. Ang mga palatandaan ng kahit anong kalutasan sa mga tensyon sa pagitan ng Israel at mundong Arabe ay nanatiling mailap sa kabila ng pagsulong ng Pagkakasundo sa Oslo, bagaman nahinto ang *The Troubles* sa Hilagang Irlanda noong 1998 sa Kasunduang Biyernes Santo pagkatapos ng 30 taon ng karahasan.
[thumb|Pagdiriwang ng Pagkakaisa ng Alemanya noong 1990, na may mga watawat ng lahat ng estado ng Alemanya sa [gusaling Reichstag sa Berlin, Alemanya.]]
Pinalaya mula sa bilangguan noong Pebrero 11, 1990 si Nelson Mandela, pinuno ng Pambansang Kongresong Aprikano (*African National Congress*), matapos ang tatlumpung taong pagkakapiit dahil sa kanyang pagtutol sa aparteid at pamumuno ng minoryang puti sa Timog Aprika. Natapos ang aparteid sa Timog Aprika noong 1994. Noong Oktubre 3,1990, muling nagkaisa ang Silangan at Kanlurang Alemanya bilang bunga ng pagbagsak ng Unyong Sobyet at ng Pader ng Berlin. Matapos pagsamahin ang kanilang estruktura ng ekonomiya at mga pamahalaang panlalawigan, nakatuon ang Alemanya sa modernisasyon ng dating komunistang Silangang bahagi. Ang mga taong lumaki sa sosyalistang Silangang Alemanya ay isinama at iniangkop sa pamumuhay ng mga naninirahan sa kapitalistang Kanlurang Alemanya.

Si Pangulong Bill Clinton ng Estados Unidos ay isa sa mga nangingibabaw na pigura sa pandaigdigang politika noong dekada 1990. Kilala siya sa kanyang mga pagsisikap na isulong ang kapayapaan sa Gitnang Silangan at wakasan ang nagpapatuloy na mga digmaan sa dating Yugoslabua, sa kanyang pagsusulong ng pandaigdigang pagkilos upang mabawasan ang pagbabago ng klimang dulot ng tao, at sa kanyang pagtutulak ng malayang kalakalan sa mga bansa ng Amerika. Bagaman, nasangkot si Clinton sa isang iskandalong malawakang sinundan ng midya, kaugnay ng hindi angkop na ugnayan niya sa *intern* o nagsasanay sa *White House* na si Monica Lewinsky, na unang ibinunyag noong Enero 21, 1998. Matapos siyang ma-*impeach* o nasakdal ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Estados Unidos noong Disyembre 19, 1998 dahil sa pagsisinungaling sa ilalim ng panunumpa, at matapos ang imbestigasyon ni pederal na *prosecutor* o tagapagsakdal na si Kenneth Starr, pinawalang-sala siya ng Senado sa lahat ng paratang noong Pebrero 12, 1999. Natapos niya ang nalalabing bahagi ng kanyang ikalawang termino.

### Sakuna 
Nagpakita ang dekada 1990 ng isang pag-igting ng mas madalas at mas mapaminsalang mga kalamidad na likas, na nagbasag ng maraming naunang rekord. Bagama’t idineklara ng Mga Nagkakaisang Bansa ang dekada 1990 bilang Pandaigdigang Dekada para sa Pagpapababa ng Pinsala ng mga Kalamidad bilang bahagi ng kanilang programa upang maiwasan ang pagkalugi dulot ng mga sakuna, umabot pa rin sa rekord na US$608 bilyon ang kabuuang pinsalang idinulot ng mga ito—mas malaki kaysa sa pinagsamang halaga ng pinsala sa nakaraang apat na dekada.

Kabilang sa mga pinaka-kilalang kalamidad na natural ng dekada ang: ang pananalasa ng Bagyong Andrew sa Timog Florida noong Agosto 1992; ang maparalisang super bagyo noong Marso 1993 sa Silangang Baybayin ng Estados Unidos; ang mapinsalang lindol sa Northridge, Los Angeles noong 1994; ang Malaking Lindol sa Hanshin sa Kobe, Hapon noong Enero 1995; ang malawakang pag-ulan ng yelo noong 1996 sa silangang bahagi ng Estados Unidos; ang tagtuyot sa Estados Unidos noong 1999; ang nakamamatay na Bagyong Mitch na tumama sa Gitnang Amerika noong Oktubre 1998; ang mapanirang sunod-sunod na buhawi sa Oklahoma noong Mayo 1999; ang lindol sa İzmit, Turkiya noong Agosto 1999; at ang lindol sa Chi-Chi, Taiwan noong Setyembre 1999.
[thumb|200x200px|Ang haliging abo mula sa pagsabog ng Bulkang Pinatubo noong Hunyo 12, 1991, kuha mula sa silangang bahagi ng [Baseng Panghimpapawid ng Clark.]]
Hindi rin nakaligtas ang Pilipinas sa matitinding sakuna sa panahong ito. Isang lindol na may lakas na 7.8 magnitud ang tumama sa Pilipinas noong Hulyo 16, 1990 at pumatay ng humigit-kumulang 1,000 katao sa Baguio. Makalipas ang halos 600 taon ng kawalang-aktibidad, sumabog ang Bulkang Pinatubo noong Hunyo 1991, na nagdulot ng matinding pinsala sa Zambales at Pampanga.

### Libangan at popular na kultura 
#### Musika 
##### Pandaigdigang musika 
Sa larangan ng musika, sina Whitney Houston, Celine Dion, at Mariah Carey ay tatlo sa mga pinakabentang at pinakasikat na babaeng mang-aawit ng dekada. Gayunpaman, ang dekada 1990 ay marahil pinaka-kilala para sa *grunge*, *gangsta rap*, R&B, *teen pop*; *Eurodance*, *electronic dance music*, ang muling pag-usbong ng kasikatan ng *punk rock* mula sa banda ng Green Day at ang kanilang album na *Dookie* noong 1994 (na tumulong din sa paglikha ng bagong *genre* na pop punk), at para sa pagpasok ng *alternative rock* sa pangunahing agos o *mainstream* ng musika. Ang U2 ay isa sa mga pinakasikat na banda noong dekada 1990; ang kanilang makabago at matagumpay na mga Zoo TV at PopMart na mga *tour* o paglibot ay naging mga pinakabentang paglibot ng 1992 at 1997, ayon sa pagkakasunod. Sumikat ang *grunge* noong unang bahagi ng dekada 1990 dahil sa tagumpay ng mga album na *Nevermind* ng Nirvana, *Ten* ng Pearl Jam, *Dirt* ng Alice in Chains, *Badmotorfinger* ng Soundgarden, at *Core* ng Stone Temple Pilots.

##### Orihinal na Pilipinong Musika 
Sa dekada 1990, itinuturing ang panahon bilang gintong panahon ng musika sa Pilipinas, kung saan umusbong at sumikat ang iba't ibang *genre* tulad ng pop, rock, rap, at OPM (*Original Pilipino Music* o Orihinal na Pilipinong Musika) na naging bahagi ng pang-araw-araw na buhay ng mga Pilipino. Sa larangan ng rap, naging pangunahing mga pangalan sina Francis M., na kilala bilang “Master Rapper,” at Andrew E., na sumikat sa masa sa pamamagitan ng kanyang mga makatawang kanta. Kasabay nito, sumikat din ang mga solong mang-aawit gaya nina Regine Velasquez, Zsa Zsa Padilla, Janno Gibbs, Jaya, at Ogie Alcasid. 

Sumikat rin ang mga kakaibang balada at boses ni April Boy Regino na tinuturing na *icon* o ikono sa musika. Kilala naman si Allona sa kanyang malalim na boses na maririnig sa kanyang mga awitin gaya ng "Someone's Always Saying Goodbye". Samantala, napakapopular naman ang awitin ni Roselle Nava na "Bakit Nga Ba Mahal Kita" na sikat pa rin kahit lagpas pa ng dekada 1990. Unang lumabas ang album ni Jose Mari Chan na *Christmas in Our Hearts* noong 1990 at mula noon, kinilala ang titulong awit ng album bilang awit ng pagkakakilanlan o *anthem* tuwing Pasko sa Pilipinas. 

Ilan pa sa mga kapansin-pansing solong mang-aawit mula sa Pilipinas noong dekada nobenta sina Donna Cruz, Jessa Zaragoza, Ariel Rivera, Carol Banawa, at Ella May Saison. Ilan naman sa kilalang mga grupong hindi rock noong dekada nobenta ang Smokey Mountain, The CompanY at South Border.

###### Pagputok ng mga bandang Pilipino 
Ang tinuguriang *band explosion* o pagputok ng mga bandang Pilipino noong dekada nobenta tulad ng Eraserheads, Rivermaya, Parokya ni Edgar, at Yano, ay nagdala ng bagong sigla at estilo sa OPM partikular sa Pinoy rock at Pinoy *alternative rock*. Tinuturing na "Ginintuang Panahon para sa OPM" ang dekada '90 dahil sa paglaganap ng maraming banda. yayamang, noong dekada setenta ang unang ginuntuang panahon ng Pinoy rock. Tinutukoy din na "Ginintuang Panahon ng mga Bandang Pinoy" ang dekada '90. Kinilala ang ginuntuang panahon na ito ng musika sa aklat na '''90s Pinoy Rock*.

Sa pangunahing agos o *mainstream'', namayagpag ang bandang rock na Introvoys at After Image noong unang bahagi ng dekada 1990 sa kanilang mga sikat na awit tulad "Next in Line", "Line to Heaven", "Habang May Buhay", at "Will I Survive." Ang The Dawn na unang sumikat noong dekada otsenta na sikat pa rin noong dekada nobenta ay tinuturing ang simbolikong banda na nagtransisyon ng Pinoy rock ng dekada '80 sa dekada '90. Nagsimula ang maraming mga banda sa eksenang musikang *underground* na tumututog sa lugar tulad ng Club Dredd at Mayrics. Sa katunayan, unang tumugtog sa publiko ang Eraserheads sa UP Fair noong Pebrero 1991 Kaya, tinuturing ang Eraserheads na isa sa pinakamatagumpay, pinakamaimpluwensiya, at pinakamahalaga sa kultura na banda sa kasaysayan ng Pilipinas. Bagaman, karamihan sa mga musikero ng Pinoy rock ay mula sa mga banda, may iilang solong mang-aawit na lumitaw sa *genre* na ito na kinabibilangan nina DJ Alvaro, Bayang Barrios, Grace Nono at Maegan Aguilar. May ilan din na mga bokalista ng banda na namumukod-tangi tulad nina Ely Buendia ng Eraserheads, Bamboo Mañalac at Rico Blanco ng Rivermaya, Chito Miranda ng Parokya ni Edgar, Dong Abay ng Yano, Wency Cornejo ng After Image, Cookie Chua ng Color It Red, Medwin Marfil ng True Faith, Basti Artadi ng Wolfgang, Barbie Almalbis ng Hungry Young Poets at Barbie's Cradle, Melody del Mundo ng Sugar Hiccup, at ang magkapatid na Karl Roy ng P.O.T. at Kevin Roy ng Razorback.
thumb|200x200px|Si Francis M. na nagsimula sa *hip hop* subalit nag-eksperimento ng *rap-rock*
Si Francis M na nagsimula bilang *hip-hop* na rapper ay nag-ekperimento ng *rap-rock* at nagkaroon ng bandang rock, ang Hardware Syndrome, bilang pang-bakup na banda. Umusbong din noong huling bahagi ng dekada '90 ang mga bandang *nu metal* at *rap metal* tulad ng Queso, Greyhoundz at Slapshock.

Ilan sa mga kinikilalang pinakamahusay na awiting Pinoy rock noong dekada nobenta ayon sa *Billboard Philippines* ang "Ang Huling El Bimbo" ng Eraseheads, "Esem" ng Yano, "Hand Painted Sky" ng Color It Red, "Bilanggo" ng Rizal Underground, "Halik ni Hudas" ng Wolfgang, "Moden De" ng Sugar Hiccup, "Elesi" ng Rivermaya, "Munting Paraiso" ng Razorback, "Torpe" ng Hungry Young Poets, "Shooting Star" ng Teeth at "Pigface" ng Greyhoundz. Si DJ Alvaro na isang solong mang-aawit ng rock ay may isang patok na kanta lamang na pinamagatang "Ang Tipo Kong Lalaki". Bagaman kadalasang inakusahan ang mga bandang sa labas ng Pilipinas na may satanikong nilalaman ang kanta dahil sa pag-*backmask*, hindi nakaligtas ang bandang Pilipino sa kontrobersiya ng backmasking tulad ng Rivermaya at Eraserheads. Ipinasa nila ang isyung ito kay Senador Vicente "Tito" Sotto III, na noon ay kilalang aktibo sa mga adbokasiya laban sa droga. Dahil dito, nanawagan si Sotto na ipagbawal ang pagtugtog ng kanta sa radyo at iba pang midya, dahil aniya’y naglalaman ito ng mensaheng mapanganib para sa kabataan. Mariing tumutol ang Eraserheads, na iginiit na ang *"*Alapaap" ay isang oda sa kalayaan at pagtakas sa mga suliranin, at hindi tungkol sa paggamit ng droga. Hindi natuloy ang pagbabawal, at nagsilbing halimbawa ng paghaharap ng pagsesensura at kalayaan sa sining sa musika noong dekada ’90.   

#### Pelikula 
Sa larangan naman ng paggawa ng pelikula sa Pilipinas noong dekada 1990, nanguna ang mga pangunahing istudiyo tulad ng Viva Films, Regal Films, GMA Films at Star Cinema sa paggawa ng mga pelikulang madaling tangkilikin ng masa, lalo na sa mga *genre* ng aksyon, at romantikong drama. Nangibabaw sa takilya ang mga action star na sina Fernando Poe Jr. at Robin Padilla, habang sumikat din ang mga "ST" (*sex trip*) at "TF" (*titillating films*) na pelikula—mga mura at madalas erotikong pelikula—na nilabas ng Seiko Films at tampok ang mga aktres tulad nina Rosanna Roces at Klaudia Koronel. Bagama’t tinutuligsa ang mga ito bilang eksploitasyon, matagumpay ang ilan. Unti-unting nawala ang liwanag ng mga *auteur* tulad nina Lino Brocka at Ishmael Bernal, subalit patuloy pa rin ang mga kilalang direktor tulad nina Marilou Diaz-Abaya (*Jose Rizal*) at Joel Lamangan (*The Flor Contemplacion Story*) sa paggawa ng mga makabuluhang pelikula. Bagamat limitado ang pagkilala sa internasyonal, may mga direktor gaya ni Raymond Red na nagsimulang makilala patungo sa katapusan ng dekada. Sa kabila ng bagong bugso ng malalayang pelikula at direktor, gumawa ng madaliang pelikula na may mababang kalidad ang mga tagagawa ng pelikula sa maraming kadahilanan kabilang ang mataas na buwis at pamimirata. Kahit sa ganitong suliranin, nakagawa sila ng higit sa 200 pelikula kada taon noong dekada 1990. 

Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1990, malaking impluwensya ang naging kultura ng kabataan sa takbo ng paggawa ng pelikula sa Pilipinas. Sumikat ang mga pelikulang nakatuon sa mga kabataan, sa tulong ng mga *love team* (o tambalang pag-ibig) tulad nina Rico Yan at Claudine Barretto, Marvin Agustin at Jolina Magdangal, at Bobby Andrews at Angelu de Leon. Pinangunahan ng Star Cinema ang *trend* o uso na ito sa pamamagitan ng mga hit na pelikula gaya ng *Labs Kita, Okey Ka Lang?* at *Dahil Mahal na Mahal Kita*, na tumatalakay sa pag-ibig, pagkakaibigan, at mga karanasan ng paglaki. Kasabay nito, naging bahagi rin ng pandaigdigang kultura ng kabataan ang mga pelikulang pang-tinedyer ng Hollywood tulad ng *Clueless*, *10 Things I Hate About You*, *She’s All That*, at *American Pie*. Tinatawag ang taong 1999 bilang Ginuntuang Taon ng mga pelikulang pang-tinedyer.
left|thumb|Si Cesar Montano na gumanap na Rizal sa pelikulang *Jose Rizal*
Ilan lamang sa halimbawa ng mga pelikulang Pilipino na kapansin-pansin noong dekada 1990 ang *Isusumbong Kita sa Tatay Ko* (1999) nina Fernando Poe Jr. at Judy Ann Santos, na kumita ng higit sa ₱100 milyon, at *Jose Rizal* (1998) na pinangunahan ni Cesar Montano bilang si Rizal, na may badyet ng humigit-kumulang ₱80 milyon at kita na ₱96 milyon, at itinuturing na isa sa pinakamahalagang pelikulang pangkasaysayan sa bansa. Kasama rin sa mga iba pang kapansin-pansin na pelikulang Pilipino ang *Muling Umawit ang Puso* (1995) na pinagbidahan ni Nora Aunor; *Ang Tanging Ina* (1999), isang komedyang-drama na pinagbidahan ni Ai-ai delas Alas; at *Dahil Mahal na Mahal Kita* (1998) nina Claudine Barretto at Rico Yan. 

Sa pandaigdigang takilya naman, limang pelikulang Hollywood ang namayagpag noong dekada 1990. Nanguna ang *Titanic* (1997) ni James Cameron, na tumabo ng mahigit $1.8 bilyon at naging pinakamalaking pelikula ng dekada. Sinundan ito ng *Star Wars Episode I: The Phantom Menace* (1999), na kumita ng halos $924 milyon. Pumangatlo ang *Jurassic Park* (1993) ni Steven Spielberg, na kumita ng mahigit $914 milyon at nagbago sa mundo ng visual effects. Sumunod ang *Independence Day* (1996) na may kita na $817 milyon, at *The Lion King* (1994), ang klasikong animasyon ng ng Disney, na kumita ng $763 milyon.

#### Telebisyon 
Sa mundo ng telebisyon, ang tinaguriang *network war* sa Pilipinas o ang tunggalian sa pagitan ng ABS-CBN at GMA Network ay madalas itinuturing na nagsimula noong dekada 1990, subalit may mga ugat ito sa mas naunang panahon kung kailan nag-aagawan na ang mga himpilan para sa manonood at bahagi ng merkado. Lalong tumindi ang tunggalian noong dekada 1990, lalo na sa tanghali sa pagitan ng mga palabas tulad ng *Eat Bulaga!*, *Lunch Date* at '''Sang Linggo nAPO Sila*. Lumawak ang kompetisyon sa larangan ng balita, ugnayang publiko, at programang *primetime*, kung saan parehong naglunsad ang mga *network* ng mga palabas na naging popular at kinilala ng kritiko. Naglabas din ang parehong istasyon ng mga programang nakatuon sa kabataan gaya ng *Gimik* (ABS-CBN) at *T.G.I.S.* (GMA) na naging bahagi ng kulturang kabataan noong panahong iyon. Sa pandaigdigan, ang *Beverly Hills, 90210*, *Dawson’s Creek*, at *Sabrina the Teenage Witch* ay naging paborito ng mga tinedyer.

Sa mga *soap opera* noong unang bahagi ng dekada nobenta sa Pilipinas, ang mga programang tulad ng *Anna Luna* (1989–1995) at *Valiente* (1992–1997) ang umani ng tagumpay sa pamamagitan ng mga kuwentong puno ng emosyon na tumatalakay sa tunggalian ng pamilya, hindi pagkakapantay-pantay sa lipunan, at paghahanap ng katarungan. Pinagpatuloy ng mga dramang ito ang tradisyong pamilyar sa mga manonood habang isinasaayos ito sa biswal na anyo ng telebisyon. Pagsapit ng kalagitnaan ng dekada, lumitaw ang mga seryeng tulad ng *Mara Clara* (1992–1997) at *Esperanza* (1997–1999) na tampok ang mas batang mga artista, mas masalimuot na banghay, at mas makabagong urbanong tagpuan—salamin ng pagbabagong demograpiko ng manonood at ng pag-unlad sa produksiyon.left|thumb|179x179px|Si Thalia na gumanap sa *Marimar* (1994), ang unang telenobelang Mehikano na umere sa Pilipinas
Namayagpag naman sa ibang panig ng mundo noong dekada nobenta ang mga drama at sitcom na Amerikano sa maraming bansa tulad ng *Friends*, *Seinfeld*, *Felicity* at *Party of Five*. Samantala, kinagiliwan ng marami ang *The X-Files* dahil sa halong siyensiyang kathang-isip, kababalaghan, at misteryo. Ang *Baywatch*, na sumikat sa mga eksenang *lifeguard* (tagabantay sa palanguyan) at mabagal na takbo sa tabing-dagat, ay naging isa sa pinakapanonood na serye sa buong mundo. Tumatak din ang *Mr. Bean* mula sa Britanya, na may tahimik subalit epektibong komedya na madaling maunawaan kahit walang salin. Sumikat din ang mga naka-*dub* na telenobelang Mehikano sa Pilipinas na sinimulan ng *Marimar* noong 1994 na pinagbidahan ni Thalia.
thumb|Isa ang *Pokémon'' sa mga anime na sumikat noong dekada '90
Naging popular ang animeng Hapon noong dekada 1980 at lumawak ang mga tagapanood sa buong mundo. Ilan sa mga pumatok na palabas na anime noong dekada 1990 ang *Sailor Moon*, *Digimon*, *Pokémon*, *Cowboy Bebop*, *Gundam Wing*, *Neon Genesis Evangelion*, *Ranma ½*, *at Yu Yu Hakusho* na kilala sa Pilipinas bilang *Ghost Fighter*. Sa Pilipinas, ang mga anime ay naka-*dub* o binosesan sa wikang Ingles bago ang dekada 1990. Noon lamang kalagitnaan ng dekada 1990 nang nai-*dub* sa wikang Filipino ang mga anime ng mga himpilang ng telebisyon kabilang ang muling nailabas na anime tulad ng *Voltes V* at *Dragon Ball*.  Tinangkilik din sa ilang panig ng mundo noong dekada 1990 ang mga seryeng animasyon na hindi anime tulad ng *The Simpsons*, *Batman: The Animated Series*, *X-Men: The Animated Series* at *Rugrats*.

#### Radyo 
##### Sa buong mundo 
Noong dekada 1990, nanatiling makapangyarihang midyum ang radyo sa buong mundo sa kabila ng paglago ng telebisyon, *home video* (o bidyong pantahanan), at mga unang anyo ng dihital na teknolohiya. Sa pandaigdigang antas, nangibabaw ang radyong FM dahil sa mas malinaw nitong tunog at pagtutok sa mga espesipikong musikang paborito ng mga tagapakinig ng iba't ibang uri ng musika. Samantala, ang radyong AM ay nakatuon sa mga programa ng balita, relihiyon, at talakayan. Sa Estados Unidos, sumikat ang mga personalidad tulad nina Howard Stern, Rush Limbaugh, at Dr. Laura Schlessinger na nagpasimula ng malawakang sindikasyon at pambansang pag-brodkast. Kasabay nito, naging sentralisado ang industriya dahil sa pagsasanib ng mga kumpanyang nagmamay-ari ng maraming istasyon, kaya nabawasan ang lokal na programa at naging mas uniporme ang mga *playlist* (o listahan ng patutugtugin). Sa pagtatapos ng dekada, lumitaw ang radyong internet bilang paunang hakbang tungo sa pag-usbong ng mga serbisyong pag-*stream*.

##### Sa Pilipinas 
Ayon sa Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon ng Pilpinas noong 1997, may kabuuang 629 himpilan ng radyo na 330 dito ang estasyong AM at 399 ang estasyong FM. Nasa 530 lamang ang nasa ilalim ng Kapisanan ng mga Brodkaster sa Pilipinas (KBP). Lumago din ang pampamayang himpilan ng radyo nang itinayo sa 12 malalayong pamayanan sa buong bansa simula noong 1991 sa pamamagitan ng proyektong Tambuli na pinondohan n UNESCO at DANIDA (*Danish International Development Agency* o literal na Ahensiya ng Pandaigdigang Pagpapaunlad ng Dinamarka).

###### Himpilang FM 
Umunlad nang husto ang radyong FM sa Pilipinas at nagsilbing mahalagang plataporma sa paghubog ng musika at kultura noong panahon. Ang mga istasyon tulad ng Magic 89.9, RX 93.1, 97.1 WLS-FM, at 93.9 KCFM sa Kalakhang Maynila at karatig lalawigan ay naging paborito ng mga kabataang urbano sa pamamagitan ng pagbibigay ng iba't ibang anyo ng internasyonal na musika at Original Pilipino Music (OPM). Sa mga istasyong ito, naging daan para sumikat ang mga lokal na banda tulad ng Eraserheads, Rivermaya, Yano, at Parokya ni Edgar na nagmarka sa tunog ng dekada. Ang NU 107 naman ay naging pangunahing istasyon para sa *alternative rock*, na nagsilbing tanglaw ng mga bagong banda at independiyenteng mga grupo sa bansa.

Isa pa rin sa nagtaguyod ng rebolusyon sa musikang Pilipino ang DWLA 105. Malaki ang impluwensiya ng payola sa radyo sa Pilipinas na suliranin na noong pang dekada 1970 kaya’t nawalan ng puwang ang mga independiyenteng artista. Hinamon ito ng LA 105.9 (DWLA 105.9 FM) sa pamamagitan ng pagtatampok ng Pinoy rock at pagbibigay ng *airtime* (oras sa himpapawid) sa mga banda kahit wala silang bayad o suporta mula sa malalaking tatak pangrekord.

Malaki ang ginampanan ng mga DJ sa pagpapasikat ng radyo noong dekada 1990. Ang *Love Notes* ni Joe D’Mango ay naging isang programa ng gabi na puno ng emosyon, kung saan binabasa ang mga liham ng tagapakinig at nagbibigay ng payo tungkol sa pag-ibig. Sa kabilang banda, si John Hendrix ay DJ sa umaga sa Campus Rado 97.1 WLS-FM, na nagsimula ng araw ng maraming Pilipino. Isa rin sa mga kilalang personalidad sa istasyong ito ay si The Triggerman, na naging tanyag dahil sa kanyang programang *countdown* (o pagbibilang) na *Top 20 at 12*. Samantala, si Francis Brew ng NU 107 ay isa sa mga pangunahing tagapagtaguyod ng lokal na musikang rock at DJ ng mga programa na nagtampok ng mga Filipino at banyagang alternatibong banda, na malaking ambag sa muling pagsibol ng rock noong dekada. Ang palatuntunan sa radyo na *In The Raw* ni Francis Brew ay ang naging daan para makilala ng madla ang mga bagong banda na hindi pa nakapirma sa isang tatak pangrekord.

###### Himpilang AM 
Patuloy na naglingkod ang radyong AM sa larangan ng pampublikong serbisyo at pagbabalita. Ang mga istasyon tulad ng DZMM, DZRH, at DZBB sa Kalakhang Maynila at karatig probinsya ay nagkaroon ng malawak na tagapakinig, lalo na sa mga probinsya at sa mas nakatatandang populasyon. Ang mga komentarista, tagapagbalita at brodkaster ng radyong AM noong dekada nobenta ay nagkaroon ng atensyon sa madla. Kabilang sa kanilang mga programa ang balita, talakayan sa mga isyu ng bayan, legal na payo, at mga radyo drama, na nanatiling mahalaga kahit pa mas pinaboran ng kabataan ang radyong FM. Sa mga kilalang tagapagpahayag ng AM radio noong dekada 1990 ay sina Joe Taruc ng DZRH, na bantog sa kanyang matibay at malalim na pag-uulat ng balita at mga programang pampubliko; Mike Enriquez ng DZBB, na nakilala dahil sa kanyang matapang na imbestigatibong pamamahayag at mahigpit na panayam; at si Noli de Castro ng DZMM, na bago pumasok sa politika ay isa nang respetadong tapagbalita at taga-ulat na kilala sa kanyang mapagkakatiwalaan at kalmadong estilo ng pag-uulat. Sina Enriquez at de Castro ay parehong nagmula sa radyo at dinala sa balitang pangtelebisyon dahil sa pangmasang atraksyon.

#### Palakasan 
Sa mundo ng palakasan noong dekada nobenta, nangingibabaw si Michael Jordan sa basketbol na pinangunahan ang Chicago Bulls sa anim na kampeonato sa NBA. Umangat din ang kasikatan ng basketbol sa buong mundo dahil sa “*Dream Team*” (Pangarap na Koponan) na koponan ng Estados Unidos para sa Palarong Olimpiko ng 1992 na binubuo ng mga bituin gaya nina Jordan, Magic Johnson, at Larry Bird. Sa putbol (*soccer*), tampok ang mga Pandaigdigang Kopang FIFA noong 1990, 1994, at 1998 na kinabilangan ng mga tanyag na manlalaro tulad nina Diego Maradona, Roberto Baggio, at Zinedine Zidane. Sa tenis, namayagpag sina Pete Sampras at Andre Agassi sa dibisyong panlalaki, habang sina Steffi Graf at Monica Seles ang nanguna sa dibisyong pambabae. Sa Formula 1, naging kapana-panabik ang labanan nina Ayrton Senna at Michael Schumacher. Sa boksing naman, naging tampok sina Mike Tyson, Evander Holyfield, at Lennox Lewis sa bigateng dibisyon.

Sa Pilipinas, nanatiling pinakapopular ang basketbol. Umangat ang PBA sa pamumuno ng mga bituin tulad nina Allan Caidic, Benjie Paras, at Johnny Abarrientos, habang sumisikat na rin ang UAAP at NCAA na mga liga sa kolehiyo. Nakilala rin ang Pilipinas sa larangan ng bilyar dahil kay Efren “Bata” Reyes na naging tanyag sa buong mundo. Nagpatuloy si Paeng Nepomuceno sa pagbibigay ng karangalan sa bansa sa bowling,. Noong 1996, nagbigay ng karangalan si Mansueto “Onyok” Velasco nang masungkit niya ang medalyang pilak sa boksing (*light flyweight*) sa Palarong Olimpiko sa Atlanta—ang nag-iisang medalyang pilak ng Pilipinas sa buong dekada. Nanalo naman ang kapatid ni Onyok na si Roel Velasco ng medalyang bronse sa boksing (*light flyweight*) noong Palarong Olimpiko ng 1992 sa Barcelona.

#### Panitikan 
Noong dekada 1990, nagkaroon ng makabuluhang pag-unlad ang panitikan sa pandaigdigang saklaw pati na rin sa Pilipinas, kung saan namayagpag ang mga impluwensya ng multikulturalismo, postmodernismo, at popular na babasahin. Sa internasyonal na larangan, sumikat ang mga manunulat tulad nina Toni Morrison, Haruki Murakami, Salman Rushdie, at J.K. Rowling, na nagpasimula ng pandaigdigang popularidad ng panitikang pambata sa pamamagitan ng akdang *Harry Potter and the Philosopher’s Stone* (1997). 
[thumb|168x168px|Naglabas si [Edith Tiempo ng mga koleksyon ng mga tula noong dekada '90]]
Sa Pilipinas, patuloy na umusbong ang panitikan sa Ingles at Filipino sa pamamagitan ng mga akda nina Jun Cruz Reyes, na inilathala ang nobelang *Etsa-Puwera* (1998) na tumalakay sa karanasan ng kabataan at mga isyung panlipunan, at ginawaran ng Pambansang Gantimpalang Pampanitikan para sa Sentenaryo. Naitapos ni Cirilo Bautista ang kanyang epikong trilohiya sa *Sunlight on Broken Stones* (1998), habang si Edith Tiempo ay naglathala ng koleksyon ng mga tula na pinamagatang *Marginal Annotations and Other Poems* (1993). Ang mga naunang gawa ni Lualhati Bautista bago ang dekada '90 tulad ng *Bata, Bata... Pa’no Ka Ginawa?* ay nagkaroon ng bagong interes sa pamamagitan ng adaptasyong pelikula na nailabas noong 1998, habang nanatiling mahalaga ang mga naunang akda niyang *Dekada ’70* at *GAPÔ* sa diskursong pampanitikan at pulitikal. Bukod dito, lumitaw bilang prominenteng tinig ng kabataang intelektwal at urbano si Jessica Zafra sa pamamagitan ng kanyang seryeng sanaysay na *Twisted*, na nagbigay-diin sa politika, kultura, at personal na pananaw ng henerasyong X. Popular noong dekada nobenta sa Pilipinas ang mga *pocketbook* (aklat na naibubulsa) na may *genre* na romansa na pinalitan ang komiks sa mga nagdaang mga taon.

#### Komiks 
Noong dekada 1990, sumiklab ang malawakang pagbabago sa pandaigdigang industriya ng komiks. Sa Estados Unidos, pitong kilalang dibuhista ng Marvel—kabilang sina Todd McFarlane, Jim Lee, at Rob Liefeld—ang nagtayo ng Image Comics noong 1992 at naglabas ng mga pamagat na *Spawn*, *Youngblood*, at *WildC.A.T.s*, na nagbigay-diin sa malikhaing kalayaan at karapatang-ari ng mga lumikha. Sa DC Comics, namayagpag ang malalaking story arc tulad ng *The Death of Superman* (1992) at *Knightfall* (1993), kung saan ang *The Death of Superman* ay nagdulot ng malakas na muling pagkahumaling sa karakter at sa komiks sa pangkalahatan, dala ng malaking benta, malawakang pag-uulat sa midya, at mga bagong kuwento sa mga sumunod na yugto. Samantala, ang mangang Hapon ay naging pandaigdigang paborito, sa tulong ng mga seryeng *Dragon Ball*, *Sailor Moon*, at *Rurouni Kenshin* na tumawid mula komiks patungong anime.
left|thumb|150x150px|Si Gerry Alanguilan na naitampok ang likha niya sa Alamat Comics
Noong unang bahagi ng dekada 1990 sa Pilipinas, patuloy pa ring inilalathala ang maraming pamagat ng komiks, subalit nagsimula na ang unti-unting paghina ng industriya bunga ng pagbabago sa teknolohiya, midya, at panlasa ng mambabasa. Bagama’t aktibo pa ang mga higanteng tagapaglimbag tulad ng Atlas Publishing at GASI, bumaba na ang kalidad at kita ng industriya. Maraming beteranong manunulat at dibuhista ang lumipat sa ibang larangan o ibang bansa, habang ang mga mambabasa ay nahumaling sa telebisyon, pelikula, at mga bagong anyo ng libangan gaya ng video games.

Bilang tugon, umusbong ang alternatibong kilusan sa komiks, na binubuo ng mga kabataang dibuhista at manunulat na lumikha ng mga naka-*xerox* mini-komiks o *zines*. Itinatag ang Alamat Comics noong 1994, tampok ang mga makabagong likha tulad ng *Wasted* ni Gerry Alanguilan. Sa gitna ng pagbagsak ng komiks sa merkadong pangmasa, naging puwang ito ng malikhaing eksperimento at independiyenteng pagbabahagi ng kuwento—na siyang nagtanim ng binhi ng muling pagbuhay ng *indie* at paglilimbag sa dihital ng mga sumunod na dekada.

#### Patimpalak ng kagandahan 
thumb|Si Miss Universe 1994 Sushmita Sen|217x217px
Sa larangan ng patimpalak ng kagandahan noong dekada nobenta, nanatiling tanyag ang Miss Universe, Miss World, at Miss International, at milyon-milyong manonood ang sumusubaybay sa mga ito sa telebisyon. Namayagpag ang mga bansa tulad ng Indya, Venezuela, Estados Unidos, at Puerto Rico, lalo na noong 1994 nang magwagi si Sushmita Sen bilang Miss Universe at si Aishwarya Rai bilang Miss World—mga tagumpay nagbigay ng inspirasyon sa kababaihang Asyano. Partikular na minahal ng mga Pilipino si Sushmita Sen dahil sa kanyang karisma at paggalang sa kulturang Pinoy, lalo pa’t ginanap ang Miss Universe 1994 sa Maynila. Sa Pilipinas, tampok ang mga lokal na patimpalak tulad ng Binibining Pilipinas at Mutya ng Pilipinas, na naging daan para makilala sina Charlene Gonzales, na pumasok sa *Top* 6 (Nangungunang anim) noong Miss Universe 1994, at Miriam Quiambao, na naging *first runner-up* (unang pumangalawa) noong Miss Universe 1999. Partikular na di-malilimutang sandali ang paglahok ni Quiambao sa Miss Universe matapos madapa sa paunang patimpalak ng kasuotang panggabi (*preliminary evening gown competition*), at ang pagkapanalo niya bilang unang pumapangalaw ay ang pinakamataas na naabot ng Pilipinas sa Miss Universe sa loob ng mahigit dalawang dekada.

#### Larong bidyo 
Ang dekada 1990 ay isang mahalagang yugto sa kasaysayan ng larong bidyo, na minarkahan ng malalaking pagsulong sa teknolohiya, pag-usbong ng mga bagong genre, at ang pagiging bahagi ng pangunahing agos ng kulturang popular. Sa panahong ito naganap ang transisyon mula grapikong 2D patungong 3D, ang pagpapalit ng floppy disk ng CD-ROM, at ang paglago ng *multiplayer gaming* (o maramihang paglalaro) sa pamamagitan ng *local network* at internet. Sabay na umunlad ang paglalaro sa *console* at paglalaro sa PC, kung saan maraming makasaysayang pamagat at inobasyon sa *hardware* ang humubog sa hinaharap ng industriya.

##### Paglalaro sa console 
Naging tampok noong dekada ang matinding kompetisyon sa pagitan ng Nintendo at Sega, gayundin ang matagumpay na pagpasok ng Sony sa merkado. Inilabas ng Nintendo ang Nintendo 64 noong 1996, kung saan lumabas ang *Super Mario 64*—isa sa mga unang malalaking tagapagplataporma ng 3D—at *The Legend of Zelda: Ocarina of Time* (1998), na kinilala sa buong mundo at nagpakilala ng mga inobasyon gaya ng *target-lock* sa labanan. Kasabay nito, sumikat din nang husto ang prangkisang *Pokémon* simula nang ilabas ang mga larong *Pokémon Red* at *Green* noong 1996 sa Hapon para sa Nintendo Game Boy, na naging pandaigdigang phenomenon na nagpalakas sa paglalarong *handheld* (hawak sa kamay) sa pamamagitan ng *player-to-player trading* (pagpapalitan sa pagitan ng mga manlalaro) at *battling* (paglalaban) gamit ang kableng pang-link (*cable link*). Samantala, inilabas ng Sega ang Sega Saturn noong 1994 at ang Dreamcast noong 1998, subalit kapwa nahirapan sa merkado.

Inilunsad ng Sony ang PlayStation noong 1994 sa Hapon at 1995 sa buong mundo, na naging dahilan ng malaking pagbabago sa industriya sa pamamagitan ng paggamit ng CD-ROM at sa pag-akit ng mas malawak na merkado. Naging tahanan ito ng maraming makabuluhang laro gaya ng *Final Fantasy VII* (1997), na nagpakilala ng *Japanese role-playing games* (JRPGs) sa pandaigdigang manlalaro; *Resident Evil* (1996), na nagpasikat sa survival horror genre; at *Tomb Raider* (1996), na nagpakilala kay Lara Croft bilang isa sa mga pinakakilalang karakter ng dekada.thumb|Ang gadyet na Tamagotchi na naging popular sa ilang Batang 90s|leftMahilig din ang kabataang Pilipino sa mga larong bidyo at may ilan ang nahumaling sa *virtual pet gadget* (gadyet para sa birtwal na alaga) na Tamagotchi. 

##### Paglalaro sa PC 
Ang paglalaro sa PC (*personal computer*) noong dekada 1990 ay mabilis na umunlad sa aspeto ng grapiko, tunog, at konektibidad. Sa *genre* ng *first-person shooter* (FPS), naging makasaysayan ang *Doom* (1993) mula sa id Software dahil sa mabilis na aksyon, *multiplayer* na naka-*network*, at kultura ng modding. Pinalawak ito ng *Quake* (1996) sa pamamagitan ng grapikong 3D at *online multiplayer*. Noong 1998, inilabas ng Valve ang *Half-Life*, na nagtala ng bagong pamantayan sa nakatuon sa kuwento na FPS sa pamamagitan ng masinsing pagsasalaysay at disenyo ng kapaligiran.

Umuusbong din ang *real-time strategy* (RTS), kung saan namayagpag ang *Command & Conquer* (1995) at *StarCraft* (1998)—ang huli ay naging napakapopular sa Timog Korea at naging batayan ng kompetitibong e-sports. Sa kabilang banda, ang *Myst* (1993) ay naging isa sa pinakamabentang larong pang-PC sa dekada, tampok ang atmosperikong nakabatay sa palaisipan na *gameplay* (o takbo ng laro). Nagpatuloy din ang LucasArts sa pagpapayabong ng *point-and-click adventure* (pakikipagsapalarang turo-at-pindot) na *genre* sa mga larong gaya ng *Monkey Island 2: LeChuck’s Revenge* (1991).

Isang mahalagang bahagi rin ng paglalaro sa PC noong dekada '90 ay ang seryeng *SimCity*. Bagama’t ang orihinal na *SimCity* ay lumabas noong 1989, nanatili itong popular noong dekada 1990, lalo na sa paglabas ng *SimCity 2000* noong 1993. Ang larong ito ay nagpakilala ng grapikong isometriko, mga utilidad sa ilalam ng lupa (gaya ng subway at tubig), at mas malalim na aspeto ng pamamahala sa lungsod. Nasundan ito ng *SimCity 3000* noong 1999, na nagdagdag ng mas detalyadong ekonomiya, pamamahala sa basura, at mga bantog na gusali. Ang *SimCity* ay naging batayan ng simulasyong pagtatayo ng lungsod at nag-ambag sa pag-usbong ng mga larong pang-edukasyon at larong hindi nakatuon sa labanan. Kabilang ito sa mas malawak na prangkisang “Sim” ng Maxis na kinabibilangan rin ng *SimEarth* (1990) at *SimAnt* (1991).

Bilang tugon sa mga alalahanin hinggil sa karahasan sa mga laro—lalo na matapos lumabas ang *Mortal Kombat* (1992) at *Night Trap* (1992)—itatag ang Entertainment Software Rating Board (ESRB) noong 1994 upang magbigay ng pamantayang *rating* (o marka) sa nilalaman ng mga larong bidyo sa Hilagang Amerika.

### Lipunan 
Ang mga kabataan sa Pilipinas ay kadalasang tinatawag na ngayon bilang Batang 90s (bigkas: *nineties*). Ilan lamang sa mga pinausong salitang balbal ng mga Batang 90s an gamol, hataw, guwapings, jologs (na sinasabing tumutukoy sa mga tagahanga ni Jolina Madangal), gimik, at praning. Nakahihiligan din nilang gumimik (o tumambay) o lumabas upang pumunta sa mga sayawang klab, eksenang *rave*, at dumalo sa mga eksenang musikang *underground* (lihim o di komersyal) tulad ng Club Dreed, Mayrics, Verve Room, Insomnia, Kemistry, at ABG na matatagpuan sa iba't ibang lugar sa Kalakhang Maynila. Ang moda at istilong Batang 90s ay mga punit-punit na maong, guhit-guhit na *sweater*, *jumpsuit*, at mga bukas na kamisadentrong planela. gayon din ang pag-unlad ng alternatibong midya.  
thumb|Si Unang Ginang Hillary Clinton ng Estados sa kanyang talumpating pinamagatang "'''''Women's rights are human rights'''*" sa Beijing, Tsina noong 1995
Noong 1990, inalis ng World Health Organization (WHO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Kalusugan) ang homoseksuwalidad sa listahan nito ng mga sakit. Unti-unting lumaganap ang pagtanggap sa mga hayagang homoseksuwal na indibiduwal sa mundong Kanluraning simula noong mga unang taon ng dekada nobenta. Nagsimula naman ang ikatlong yugto ng peminismo (*third-wave feminism*) noong unang bahagi ng dekada 1990. Ang mga peministang kabilang sa henerasyong X na ipinanganak noong dekada 1960 at 1970 ay yumakap sa pagkakaiba-iba at indibiduwalismo ng kababaihan, at nagsikap na muling bigyang-kahulugan kung ano ang ibig sabihin ng pagiging isang peminista.. Sa popular na kultura, nakilahok din ang grupo ng pop mula sa Britanya na Spice Girls sa kilusang peminista sa pamamagitan ng pagpapasikat ng kanilang islogang "Girl Power!", habang ipinahayag naman ng tanyag na mang-aawit ng musikang *country* na si Shania Twain ang pagiging higit ng kababaihan sa kanyang patok na awitin noong 1995 na "Any Man of Mine." Noong Setyembre 5, 1995, nagtalumpati tungkol sa karapatan ng kababaihan ang Unang Ginang ng Estados Unidos na si talumpati ni Hillary Clinton sa Ika-apat na Pandaigdigang Konperensya ng mga Kababaihan ng Mga Nagkakaisang Bansa sa Beijing, Tsina, at pinamagatan ang talumpati bilang "*Women's rights are human rights*" (Ang karapatan ng kababaihan ay karapatang pantao).
 Jaime Sin (kaliwa) habang humaharap sa karamihan sa pagsasara ng misa para sa Ika-10 Pandaigdigang Araw ng Kabataan sa Liwasang Luneta.|left]]

### Karagdagang mahahalagang kaganapan 
Ang pangwakas na Misa ng X World Youth Day 1995 o Ikasampung Pandaigdigang Araw ng Kabataan ng 1995 ay naganap sa Liwasang Rizal, Maynila, Pilipinas, na dinaluhan ng higit sa 5 milyong katao. Nagtala ang pagtitipon na ito ng rekord sa Simbahang Romano Katoliko. Pinamunuan ang misa ni Papa Juan Pablo II. Ang paglilitis kay O. J. Simpson, na tinawag ng midyang Amerikano bilang "*trial of the century*" o "paglilitis ng siglo," ay tumagal ng halos isang taon sa gitna ng matinding atensyon ng midya. Karamihan ng paglilitis ay ipinapalabas gabi-gabi sa *prime time'' (o oras ng maraming nanonood) sa telebisyon. Noong Oktubre 3, 1995, napatunayang walang sala si Simpson sa kasong pagpatay sa dating asawa niyang si Nicole Brown Simpson at kaibigan nito na si Ronald Goldman.

Sa Paris, noong Agosto 1997, nasawi sa isang aksidente sa sasakyan sina Diana, Prinsesa ng Wales, at ang kanyang kasintahan na si Dodi Al-Fayed, nang bumangga ang minamanehong Mercedes-Benz S-Class na kanilang sinasakyan sa lagusan ng Pont de l'Alma. Namatay agad sa lugar ng insidente ang tsuper na si Henri Paul, gayundin si Al-Fayed. Sina Diana at ang *bodyguard* (o kawal-pananggol) ni Al-Fayed na si Trevor Rees-Jones ay parehong nakaligtas sa aksidente, subalit binawian ng buhay si Prinsesa Diana makalipas ang ilang oras sa isang ospital sa Paris. Si Rees-Jones ang nag-iisang nakaligtas.

Ang Pakistan at Bangladesh ay kapwa nakaranas ng paglipat patungo sa demokrasya matapos ang pagtatapos ng pamumunong militar nina Zia-ul-Haq at Hussain Muhammad Ershad. Sa unang bahagi ng dekada, pinamunuan ng mga kababaihan ang dalawang bansa. Ang pagkakaluklok kay Benazir Bhutto sa Pakistan ang kauna-unahang pagkakataon na pinamunuan ng isang babae ang pamahalaan sa isang bansang mayorya ay Muslim, na sinundan naman ni Khaleda Zia sa Bangladesh. Sa Pakistan, ang kalaban ni Bhutto ay si Nawaz Sharif, habang si Zia naman ay hinarap ang hamon mula sa isa pang babae, si Sheikh Hasina. 

## Mga sanggunian
## Bibliyograpiya
*
*
*