Román Basa

Si **Román Basa y Esteban** (Pebrero 29, 1848 sa San Roque, Kabite – Pebrero 6, 1897 sa Bagumbayan, Maynila) ay isang Pilipinong martir, makabayan, at eskribyente. Siya ang ikalawang Pangulo o Supremo ng Kataas-taasang, Kagalang-galangang Katipunan ng mga Anak ng Bayan (KKK o ang Katipunan), isang lipunang lihim na nagpasiklab ng Himagsikang Pilipino laban sa pananakop ng mga Kastila sa Pilipinas noong 1896. Tinanggap siya sa Katipunan noong Nobyembre 9, 1892 at kinuha ang pangalang Liwanag.

## Talambuhay
### Maagang buhay
Ipinanganak si Roman Basa noong Pebrero 29, 1848 sa San Roque (Lungsod ng Kabite ngayon), Kabite kina Mariano Basa at Dorotea Esteban. Ikaapat siyang anak sa anim na magkakapatid. Ang ibang kapatid ni Roman ay sina Clemente, Ciriaco, Remigia, Francisco, at Manuela. Nagtapos siya sa Escuela Nautiac de Manila na kilala na ngayon bilang Akademiya sa Bapor Pangkalakalan ng Pilipinas (o *Philippine Merchant Marine Academy* [PMMA] sa Ingles). Nakapagtrabaho siya sa *Comandancia General de Marina* sa Maynila bilang eskribyente at natamo ang ranggong *oficial Segundo*. Nagkaroon sina Roman at Josefa ng dalawang anak, sina Cristina Luz at Lucio. ay isa sa mga nagtatag ng Katipunan, at pinasok niya si Roman noong Nobyembre 9, 1892. Kinuha ni Roman ang bansag na Liwanag. 

Nakapasok sa Katipunan si Roman sa pamamagitan ng kaparaanang triangulo (o tatsulok) kung saan kumukuha ang isang kasapi ng dalawang pang kasapi na binubuo ng isang tatsulok. Ginagawa ito upang manitiling lihim ang organisasyon. Ang orihinal na tatsulok ay sina Andres Bonifacio, Teodoro Plata at Ladislao Diwa, ang mga tagapagtatag ng Katipunan. Nasa tatsulok ni Ladislao sina Roman Basa at Teodoro Gonzalez na isang abogado. Sa panahon ng pagiging Supremo ni Roman, nabigyan ng pagkakataon ang mga kababaihan na sumali sa Katipunan Nang ikinasal si Marina kay Jose Turiano Santiago, naging ninong si Roman sa kanilang kasal. Naging Supremo si Bonifacio pagkatapos manungkulan ni Roman. Mayroon nang hindi pagkakasunduan sina Bonifacio at Roman bago pa siya napatalsik. ang pagkasunod-sunod ng paghalili ng posisyon Supremo ay ang sumusunod:

* Deadato Arellano – mula Oktubre 1892 hanggang Pebrero 1893
* Roman Basa – mula Pebrero 1893 hanggang mga Disyembre 1893
* Andres Bonifacio – mula mga Disyembre 1893 hanggang mga Hulyo 1894
* Roman Basa – mga Hulyo 1894 hanggang Disyembre 1894
* Andres Bonifacio – Disyembre 1894 hanggang Mayo 1897

### Gawain sa labas ng Katipunan
Nang hindi na Supremo si Roman, hindi na siya naging interasado sa mga sensitibong puwesto dahil sa pananaw niya sa KKK at hindi nila pagkakasundo ni Bonifacio subalit nanatili siyang tapat sa Katipunan.

##### Pamamahagi ng kontrabandong kopya ng *La Solidaridad* at mga nobela ni Jose Rizal 
Bukod sa pagiging Katipunero, nakipagsabwatan siya kay Eulogio Santiago, isang makanista ng bangkang Don Juan na madalas na naglalayag mula Hong Kong hanggang Maynila, upang kunin ang kontrabadong sipi ng *La Solidaridad* at mga nobela ni Jose Rizal na galing kay Jose Ma. Basa (hindi tiyak kung kamag-anak siya ni Roman), isang negosyanteng napatapon sa Marianas dahil sa Pag-aaklas sa Kabite ng 1872. Nanatili si Jose Ma. Basa sa Marianas ng dalawang taon bago mapunta ng Hong Kong kung saan dito niya ginawa ang mga gawaing pagkontrabado ng mga materyal na polyetong pagpapalaganap. Pagkatapos tanggapin ni Roman ang mga kontrabando, ipapamahagi naman niya ito sa mga katabing mga lalawigan. Kinuha ni Roman ang pangalang Baesa Bata subalit hindi tiyak kung ito nga ang bansag niya sa *La Liga Filipina*.

### Huling mga araw at kamatayan
Nang nabunyag ang lihim na organisasyong Katipunan noong Hulyo 1896, naaresto at nakulong si Basa sa kasong sedisyon at pagtataksil noong Setyembre 1896. (na Liwasang Luneta na ngayon). Kasama niyang binitay sina Apolonio de la Cruz, Teodoro Plata, Vicente Molina, Hermenegildo de los Reyes, José Trinidad, Pedro Nicodemus, Feliciano del Rosario, Gervasio Samson at Doroteo Domínguez.

## Mga pananda
## Mga sanggunian
Kaurian:Mga Pilipino
Kategorya:Mga rebolusyonaryo mula sa Pilipinas
Kategorya:Katipunan