Noam Chomsky

Si **Avram Noam Chomsky** (ipinanganak 7 Disyembre 1928) ay isang Amerikanong lingguwista, pilosopo, cognitive scientist, historyador, at social critic. Minsan inilalarawan bilang "ama ng modernong lingguwistika", si Chomsky ay isa ring pangunahing pigura sa analytic philosophy at isa sa mga tagapagtatag ng sangay ng cognitive science. Sabay nilang hawak ang posisyong Institute Propesor Emeritus sa Massachusetts Institute of Technology (MIT) at pinagpipitagan propesor sa University of Arizona, at siya rin ang may-akda ng higit sa 100 aklat sa iba't ibang paksa tulad ng lingguwistika, digmaan, politika, at mass media. Ang kanyang ideolohiya ay nakahilig sa anarcho-syndicalism at libertarian socialism.

Ipinanganak sa middle-class na imigrantengAshkenazi Jewish sa Philadelphia, nabuo ang maaging interes ni Chomsky sa anarkismo mula sa mga alternatibong tindahan ng aklat sa New York City. Nagsimila siyang mag-aral sa University of Pennsylvania sa edad na 16, at kumuha ng mga kurso sa lingguwistika, matematika, at pilosopiya. Mula 1951 hanggang 1955, siya ay itinalaga sa Harvard University Society of Fellows. Habang nasa Harvard, binuo niya ang teorya ng transformational grammar; dito, iginawad sa kanya ang doctorate noong 1955. Nagsimulang magturo si Chomsky sa MIT noong 1957 at lumitaw bilang isang makabuluhang pigura sa larangan ng lingguwistika para sa kanyang makabuluhang gawa na *Syntactic Structures*, na nanghulmang muli sa makaagham na pag-aaral ng wika. Mula 1958 hanggang 1959, siya ay isang National Science Foundation fellow sa Institute for Advanced Study. Kinilala si Chomsky bilang tagalikha o kapwa-tagalikha ng teorya sa universal grammar, ang teorya sa generative grammar, ang Chomsky hierarchy, at ang minimalist program. May mahalang papel si Chomsky sa pagbagsak ng behaviorism, lalo na sa pagiging kritikal sa mga gawa ni B. F. Skinner.

Tahasang tumataliwas si Chomsky sa paglahok ng Estados Unidos sa Digmaan sa Vietnam, naniniwalang ang digmaan ay isang kilos ng imperyalismong Amerikano. Noong 1967, nakaakit si Chomsky ng malawakang pansin sa kanyang mga sanaysay kontra digmaan na pinamagatang "The Responsibility of Intellectuals". Nauugnay sa New Left, ilang beses din siyang inaresto sa kanyang aktibismo at inilagay sa Nixon's "Enemies List". Habang lumalawak ang gawa sa lingguwistika sa mga kasunod na dekada, nasangkot rin siya sa Linguistics Wars. Sa pakikipagtulungan ni Edward S. Herman, si Chomsky kapwa-sumulat ng isang pagsusuri, na nagpapaliwanag sa modelong propaganda ng mga media criticism, at inilantad ang pagsakop ng Indonesia sa East Timor. Bukod pa rito, ang kanyang pagtatanggol sa kalayaan ng pananalita—kabilang ang mga malayang pananalita ng Holocaust deniers—ay nakabuo ng makabuluhang kontrobersya sa Faurisson affair noong maagang bahagi ng dekada 1980. Matapos ng kanyang pagreretiro sa aktibong pagtuturo, ipinagpatuloy ni Chomsky ang kanyang vocal political activism sa pamamagitan ng paglaban sa Digmaan Kontraterorismo at pagsuporta sa Occupy Movement.

Isa sa mga pinakabinanggit na iskolar sa kasaysayan, naiimpluwensiyahan ni Chomsky ang isang malawak na hanay ng mga pang-akademikong sangay. Siya ay malawakang kinikilala bilang isang paradigm shifter na nakatulong sa pagsindi ng isang pangunahing rebolusyon sa agham pantao, na nag-ambag sa pag-unlad ng isang bagong cognitivistic framework para sa pag-aaral ng wika at ang isip. Bilang karagdagan sa kanyang patuloy na pananaliksik, siya ay nananatiling isang nangungunang kritiko ng patakarang panlabas ng Estados Unidos, neoliberalism at ng mga makatabagong state capitalism, ang hidwaang Israeli–Palestinian, at mainstream news media. Ang kanyang mga idea ay napatutunayang makabuluhan sa loob ng mga kilusang anti-kapitalista at anti-imperyalista. Ang ilan sa kanyang mga kritiko na inakusahan siya ng anti-Americanism.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga historyador
Kategorya:Mga manunulat mula sa Estados Unidos
Kategorya:Mga pilosopong Amerikano
Kategorya:Mga sikologo
Kategorya:Mga lingguwista
Kategorya:Mga lohiko
Kategorya:Amerikanong anarkista