Pagpapakilanlan sa kasarian

Ang **pagpapakilanlan sa kasarian** o **kasariang sariling pagpapakipanlan** na orihinal na tinutukoy na **gender identity** sa wikang Ingles ay ang pansariling pakiramdam ng isang tao ukol sa kanyang kasarian—maaaring lalaki, babae, pareho, wala, o iba pa—na madalas ginagamit upang itangi sa aktuwal na kasarian o seks batay sa biyolohiya. Ang terminong *gender identity* ay likha ng propesor ng saykiyatriya na si Robert J. Stoller noong 1964 at pinalaganap ng sikolohistang si John Money. Sa empirikal na biyolohiya, ang tunay na kasarian ng tao bilang anisogamo/gonokorikong espesye (*Homo sapiens*) ay binaryo (lalaki o babae) at nanatili ito sa buong buhay, batay sa magkakatugmang katangiang henetiko, gonadal (testes o obaryo), at anatomikal. Sa karamihan ng populasyon (>99.98%), ang mga katangiang ito ay magkakatugma at tumutugma rin sa sariling kinikilalang kasarian. Ang natitirang <0.02% ay may *Disorders/Differences of Sex Development (DSD)* *o Interseks*, na hindi nangangahulugang "*third sex*" o "ikatlong kasarian" kundi bihirang kondisyong medikal. Ito ay natural na baryasyon sa pagitan ng binaryong kasarian.  

Gayunpaman, ang *gender identity* ay hindi biyolohikal na katangian na deterministik kundi panlipunan at sikolohikal na konstruksyon. Kadalasang sumasalamin ang ekspresyong pangkasarian (*gender expression*) sa pagpapakilanlan ng kasarian ng tao, ngunit hindi ito palaging ganito. Halimbawa; ang isang lalaking indibidwal (46,XY, may testes), na kinikilala ang sarili bilang babae ay maaring ang ekspresyong pangkasarian ay higit na nauugnay sa panlalaki.  Ang ilang indibidwal na ang kinikilalang kasarian ay hindi tumutugma sa kanilang biyolohikal na kasarian ay kinabibilangan ng *transgender*, *non-binary*, *genderqueer, bigender* o *agender*.  

Sa karamihan ng lipunan, may pangunahing pagkakahati sa mga katangiang pangkasarian na inuugnay sa mga lalaki at babae–binaryong kasarian na sinusunod ng karamihan at may kasamang mga inaasahan sa pagkalalaki at pagkababae sa lahat ng aspeto ng kasarian at sekswalidad: biyolohikal na kasarian, pagpapakilanlan sa kasarian, pagpapahayag ng kasarian, at sekswal na oryentasyon.  

Ayon sa aklat noong 2012 na *Introduction to Behavioral Science in Medicine*, maliban sa ilang pagbubukod, "Ang pagpapakilanlan sa kasarian ay nabubuo nang mabilis sa mga unang taon ng pagkabata, at sa karamihan ng pagkakataon ay tila nagiging bahagyang hindi na mababago pagsapit ng edad na 3 o 4". Ayon sa Endocrine Society, "May malakihang ebidensiyang pang-agham na nagpapakita ng matatag na biyolohikal na elemento sa likod ng pagpapakilanlan sa kasarian. Maaaring gumawa ng mga pagpili ang indibidwal dahil sa ibang salik sa kanilang buhay, ngunit tila walang panlabas na puwersa na tunay na nagdudulot ng pagbabago sa pagpapakilanlan sa kasarian."  Ipinapahayag ng mga panlipunang konstruktibista na ang pagpapakilanlan sa kasarian, o kung paano ito ipinapahayag, ay isang konseptong panlipunan na tinutukoy ng impluwensyang kultural at panlipunan. Hindi kinakailangang salungat ang ganitong uri ng konstruktibismo sa pagkakaroon ng likas na pagpapakilanlan sa kasarian, dahil maaaring ang paraan lamang ng pagpapahayag ng kasarian ang nag-iiba depende sa kultura. 

## Pinagmulan ng salita 
Ang salitang *gender identity* ay isang bagong likhang salita o neolohismo sa wikang Ingles. Unang ginamit ito noong dekada 1960, at mas lumaganap noong dekada 1970 at mga sumunod na taon. Ito ay likhang salita ng propesor ng saykayatrya na si Robert J. Stoller noong 1964, at lalo itong pinasikat ng sikolohistang si John Money. 

Robert J. Stoller (1964) , ang unang gumamit ng termino. Sinasabing ang terminong "*gender identity*" ay unang inimbento ni Robert J. Stoller, isang sikayatrista mula sa UCLA, noong 1964. Siya ang nagpasimuno sa paggamit ng konsepto bilang bahagi ng usaping sikolohikal ukol sa pagkakakilanlan ng kasarian.  Si John Money ang nagpasikat ng konsepto. Habang hindi siya ang unang lumikha ng salita, si John Money, isang sikolohista at sexolohista sa Johns Hopkins, ang nagbigay-lakas at nagpatanyag sa konsepto sa pamamagitan ng kanyang trabaho noong mga 1960s. Si Money ang nagtatag ng Gender Identity Clinic noong 1965 at ginamit ang termino sa press release noong Nobyembre 21, 1966 para ipahayag ang pagbubukas ng klinika para sa mga transsexual.  Unang lumitaw ang salitang *gender identity* noong 1963 sa mga papel na ipinakita nina Robert Stoller at Ralph Greenson sa *23rd International Psycho-Analytic Congress* sa Stockholm. Sa kanilang pananaliksik, inilalarawan nila ang *gender identity* bilang ang kamalayan ng isang tao sa kanyang kasarian—kung siya man ay lalaki o babae.

## Kasaysayan at mga Kahulugan
### Mga Kahulugan
Ang mga terminong *gender identity* at *core gender identity* ay unang ginamit sa kanilang kasalukuyang kahulugan—ang personal na karanasan ng isang tao hinggil sa kaniyang sariling kasarian noong mga dekada 1960. Hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa ring ginagamit ang mga ito sa ganitong kahulugan, Naiiba ang *gender expression* sa *gender identity* sapagkat ang *gender expression* ay kung paano pinipiling ipakita ng isang tao ang kanilang kasarian sa pamamagitan ng "pangalan, panghalip, pananamit, ayos ng buhok, kilos, tinig o mga katangian ng katawan." Kaya’t ito ay naiiba sa *gender identity* sapagkat ito ay panlabas na pagpapahayag ng kasarian ngunit maaaring hindi laging sumasalamin sa kasarian ng isang tao at maaaring magbago "ayon sa pinagmulan ng lahi/etnisidad, katayuang sosyo-ekonomiko, at lugar ng paninirahan."

### Maagang Panitikan Medikal
Sa huling bahagi ng ika-19 na siglo, sa mga akdang medikal, ang mga babaeng tumatangging sumunod sa nakatalagang tungkulin ng kasarian ay tinatawag na "inverts", at inilalarawan silang may interes sa kaalaman at pag-aaral, at may "pagkamuhi at kung minsan ay kawalan ng kakayahan sa pananahi". Noong kalagitnaan ng dekada 1900, itinataguyod ng mga doktor ang *corrective therapy* para sa mga ganitong kababaihan at mga bata, na nangangahulugang ang mga asal na hindi naaayon sa pamantayan ng kasarian ay paparusahan at babaguhin. Layunin ng terapiyang ito na ibalik ang mga bata sa kanilang "tamang" tungkulin ng kasarian at sa gayon ay mabawasan ang bilang ng mga batang magiging transgender. Ayon kay Freud, sa yugtong ito, umuunlad ang mga bata ng Oedipus complex kung saan mayroon silang pantasyang sekswal para sa magulang na may kabaligtarang kasarian at pagkamuhi sa magulang na may parehong kasarian; ang pagkamuhi ay nagiging (hindi malay) na paglilipat at (may malay) na pagkakakilanlan sa kinamumuhiang magulang, na parehong nagsisilbing modelo upang mapawi ang pagnanasa at banta na putulin ang kapangyarihan ng bata na matugunan ito.

### Dekada 1950 at 1960
Noong dekada 1950 at 1960, nagsimulang pag-aralan ng mga sikologo ang pag-unlad ng kasarian sa mga batang paslit, bahagyang upang maunawaan ang pinagmulan ng homosexuality (na itinuturing noon bilang isang mental disorder). Noong 1958, itinatag ang *Gender Identity Research Project* sa UCLA Medical Center para sa pag-aaral ng mga intersex at transsexual. Pinagsama-sama ni Robert Stoller, isang psychoanalyst, ang maraming natuklasan ng proyekto sa kaniyang aklat na *Sex and Gender: On the Development of Masculinity and Femininity* (1968). Siya rin ang kinikilalang nagpakilala ng terminong *gender identity* sa *International Psychoanalytic Congress* sa Stockholm, Sweden, noong 1963. Malaki rin ang naging ambag ni John Money, isang behavioral psychologist, sa pag-unlad ng mga unang teorya ng *gender identity*. Ang kaniyang gawain sa *Gender Identity Clinic* ng Johns Hopkins University (itinatag noong 1965) ay nagpasikat sa isang interactionist na teorya ng *gender identity*, na nagsasabing hanggang sa isang tiyak na edad, ang *gender identity* ay medyo nababago at patuloy na napag-uusapan. Ang kaniyang aklat na *Man and Woman, Boy and Girl* (1972) ay naging malawakang gamit na college textbook, bagaman maraming ideya ni Money ang kalaunan ay hinamon.

### Mga Pananaw ni Butler
Sa huling bahagi ng dekada 1980, nagsimulang magbigay ng regular na lektura ang iskolar sa pag-aaral ng kasarian na si Judith Butler hinggil sa *gender identity*, at noong 1990, inilathala nila ang *Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity*, na nagpapakilala sa konsepto ng gender performativity. Ipinapahayag ni Butler na ang tradisyonal na pananaw sa kasarian ay naglilimita sapagkat sumusunod ito sa nangingibabaw na panlipunang pamantayan na tinuturing ang kasarian bilang dalawahan lamang. Sa pagsusuri sa kasarian, ipinakikilala ni Butler ang isang mas masusing pananaw kung saan pinagsasama nila ang mga konsepto ng *performativity* at kasarian.

## Mga Salik na Biyolohikal
Ilang mga salik na biyolohikal bago ipanganak, kabilang ang mga gene at hormone, ay maaaring makaapekto sa pagkakakilanlan ng kasarian. May mga mungkahi na ang pagkakakilanlan ng kasarian ay kontrolado ng mga sex steroid bago ipanganak, ngunit mahirap itong subukan dahil walang paraan upang pag-aralan ang pagkakakilanlan ng kasarian sa mga hayop. Ayon sa biyolohistang si Michael J. Ryan, tanging mga tao lamang ang may pagkakakilanlan ng kasarian.

Sa isang pahayag ng posisyon, sinabi ng Endocrine Society:

#### Transgender at Transseksuwalidad
 ay panlabas na anyong mas karaniwan sa mga babae. ]]

May ilang pag-aaral na nagsiyasat kung may ugnayan sa pagitan ng mga salik na biyolohikal at transgender o transsexual na pagkakakilanlan. Ipinakita ng ilang pag-aaral na ang sekswal na dimorpikong estruktura ng utak sa mga transseksuwal ay lumilihis mula sa nauugnay sa kanilang kasarian sa kapanganakan patungo sa nauugnay sa kanilang nais na kasarian. Ang dami ng central subdivision ng bed nucleus of a stria terminalis o BSTc (isang bahagi ng basal ganglia ng utak na naaapektuhan ng prenatal androgens) ng mga babaeng transseksuwal ay sinasabing katulad ng sa mga babae at hindi katulad ng sa mga lalaki, ngunit hindi pa malinaw ang relasyon ng dami ng BSTc sa pagkakakilanlan ng kasarian. Katulad na mga pagkakaiba sa estruktura ng utak ay nakita sa pagitan ng mga lalaking bakla at heterosexual, at sa pagitan ng mga babaeng tomboy at heterosexual. May komponenteng henetiko ang transseksuwalidad.

#### Mga Intersex
Ang intersex ay isang payong na termino na kumakatawan sa mahigit 40 na uri ng kondisyong medikal, na bawat isa ay may kanya-kanyang partikular na paraan ng pag-unlad. Ang mga taong itinuturing na intersex ay may tipikal na pagbuo ng gonads (alinman sa bayag o obaryo) at may karaniwang estruktura ng Wolffian o Mullerian, kaya sila ay itinuturing pa rin maalinman sa lalaki o babae.
Maaari silang makaranas ng pagkakakilanlan ng kasarian na hindi ganap na tumutugma sa kanilang pisikal na anyo. Ang ilang intersex na tao ay pinalaki bilang isang kasarian ngunit kalaunan ay kumikilala sa isa pa; ang iba naman ay maaaring hindi ikategorya nang malinaw bilang lalaki o babae.

Ang intersex ay isang tao na ipinanganak na may katawan (tulad ng ari, hormones, o chromosomes) na hindi eksaktong akma sa karaniwang ideya ng “lalaki” o “babae.” Ibig sabihin, may halo o kakaibang kumbinasyon ng mga katangiang pangkatawan.
Hindi ito tungkol sa kung ano ang gender identity niya, kundi sa pisikal na anyo at biology niya mula pagkasilang.

Sa ilang kaso, maaaring maapektuhan ng mga intersex na kondisyon ang mga sex hormone sa sinapupunan, na maaaring magdulot ng pagkakaibang pag-unlad ng utak at impluwensyahan ang pagkakakilanlan ng kasarian. Ang mga desisyon ng magulang at doktor tungkol sa pag-aayos ng genital o pagpapalaki bilang isang partikular na kasarian ay maaari ring makaapekto sa pagkakakilanlan ng kasarian ng intersex na indibidwal.

#### Ang terminong "hermaphrodite"
Sa kasaysayan, ginamit sa batas ang terminong "hermaphrodite" upang tukuyin ang mga taong may hindi tiyak na kasarian. Noong ika-12 siglo, binanggit sa  na "Kung maaaring magsaksi ang isang hermaphrodite sa isang testamento, ay nakadepende sa kung aling kasarian ang nangingibabaw" ("Hermafroditus an ad testamentum adhiberi possit, qualitas sexus incalescentis ostendit"). Sa parehong paraan, ang Ingles na hurista at hukom noong ika-17 siglo na si Edward Coke (Lord Coke), ay sumulat sa kanyang *Institutes of the Lawes of England* hinggil sa mga batas ng pagmamana, na nagsasaad: "Bawat tagapagmana ay maaaring lalaki, babae, o hermaphrodite, na parehong lalaki at babae. At ang isang hermaphrodite (na tinatawag ding *Androgynus*) ay magiging tagapagmana, alinman bilang lalaki o babae, ayon sa uri ng kasariang nangingibabaw."

### Gender dysphoria at karamdaman sa pagkakakilanlan ng kasarian
Gender Identity Disorder ay ang dating tawag sa kondisyon kung saan ang isang tao ay nakakaramdam ng matinding hindi pagkakasiya o pagkadismaya (dysphoria) dahil ang kasarian na itinalaga sa kanila noong sila ay ipinanganak ay hindi tugma sa kanilang nararamdaman o pagkakakilanlan sa sarili. Ang Gender dysphoria (na dating tinawag na "gender identity disorder" o GID sa *Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders* o DSM) ay ang pormal na diyagnosis para sa mga taong nakararanas ng matinding dysphoria (hindi pagkakasiya o pagkadismaya) sa kasariang itinalaga sa kanila sa kapanganakan at/o sa mga gampanin ng kasarian na kaugnay nito: "Sa gender identity disorder, mayroong hindi pagtutugma sa pagitan ng kasarian ng panlabas na ari at ng pagkakakilanlan ng kasarian sa isip bilang panlalaki o pambabae." Noong 2013, binago ng DSM-5 ang pangalan ng diagnosis tungo sa *gender dysphoria* at nirebisa ang kahulugan nito.

May mga awtor ng isang papel noong 2005 na kumwestyon sa pag-uuri ng mga problema sa gender identity bilang isang mental disorder, na nagpapalagay na ang ilang pagbabago sa DSM ay maaaring ginawa bilang kapalit nang alisin ang homoseksuwalidad bilang karamdaman. Nanatili itong kontrobersyal, Dahil dito, noong 2019, inalis ng World Health Organization ang gender dysphoria mula sa kabanata ng sakit sa pag-iisip at inilipat ito sa kabanata ng kalusugang seksuwal, binago ang termino mula sa "Gender Dysphoria" tungo sa "Gender Incongruence," at tuluyang tinanggal bilang isang pathological na sakit sa pag-iisip.

## Mga Panlipunan at Pangkapaligirang Salik
Noong 1955, iminungkahi ni John Money na ang pagkakakilanlan sa kasarian ay nababago at natutukoy kung ang isang bata ay pinalaki bilang lalaki o babae sa kanyang murang kabataan. Ang hipotesis ni Money ay mula noon ay pinabulaanan, ngunit ipinagpatuloy ng mga iskolar ang pag-aaral sa epekto ng mga panlipunang salik sa paghubog ng pagkakakilanlan sa kasarian. Isang pag-aaral noong 2008 ang nakakita na ang mga magulang ng mga batang may gender dysphoria ay walang palatandaan ng mga isyung sikopatolohikal maliban sa bahagyang depresyon sa mga ina. Iminungkahi rin na maaaring makaapekto ang mga saloobin ng mga magulang ng bata sa pagkakakilanlan sa kasarian ng bata, bagaman kakaunti ang ebidensya.

Maraming mga magulang ang bumubuo ng mga inaasahan sa kasarian para sa kanilang anak bago pa ito ipanganak, matapos matukoy ang kasarian ng bata sa pamamagitan ng teknolohiya tulad ng ultrasound. Kaya, ipinapanganak ang bata na may partikular sa kasariang pangalan, mga laro, at maging mga ambisyon.

Isang pag-aaral na isinagawa ni Hillary Halpern Ang hipotesis ni Money ay mula noon ay pinabulaanan,
### Pandaigdigang batas sa karapatang pantao
Ang The Yogyakarta Principles, isang dokumento hinggil sa aplikasyon ng pandaigdigang batas sa karapatang pantao, ay nagbibigay sa pambungad ng isang depinisyon ng identidad ng kasarian bilang malalim na damdaming panloob at indibidwal na karanasan ng bawat tao ukol sa kasarian, na maaaring hindi tumutugma sa kasariang itinakda sa kapanganakan. Kabilang dito ang sariling pakiramdam ng tao tungkol sa kanyang katawan (na maaaring may kinalaman, kung kusang pinili, sa pagbabago ng anyo o paggana ng katawan sa pamamagitan ng medikal, siruhiya o iba pang paraan) at iba pang karanasan hinggil sa kasarian, gaya ng pananamit, pananalita at kilos. Itinatadhana ng Prinsipyo 3 na: "Ang sariling itinakdang identidad ng kasarian ng bawat tao ay mahalaga sa kanilang personalidad at isa sa mga pangunahing aspeto ng sariling pagpapasya, dangal at kalayaan. Walang sinuman ang dapat pilitin na sumailalim sa mga medikal na pamamaraan, kabilang ang operasyon sa pagbabago ng kasarian, isterilisasyon o hormonal na gamutan, bilang rekisito para sa legal na pagkilala ng kanilang identidad ng kasarian." Itinatadhana ng Prinsipyo 18 na: "Sa kabila ng anumang klasipikasyon, ang seksuwal na oryentasyon at identidad ng kasarian ng isang tao ay hindi, at sa kanilang sarili ay hindi, mga kondisyong medikal at hindi dapat ituring, gamutin o supilin." Kaugnay ng prinsipyong ito, binanggit ng "Jurisprudential Annotations to the Yogyakarta Principles" na "Ang identidad ng kasarian na naiiba sa itinakda sa kapanganakan, o panlipunang tinatanggihan na pagpapahayag ng kasarian, ay itinuring na isang anyo ng sakit sa pag-iisip. Ang pagpapatologiya ng pagkakaiba ay nagbunsod upang ang mga batang labag sa nakasanayang kasarian at mga kabataan ay ikulong sa mga institusyong saykayatriko, at sumailalim sa mga teknik ng aversyon – kabilang ang electroshock therapy – bilang isang 'lunas'." Ayon sa "Yogyakarta Principles in Action": "mahalagang tandaan na bagama't ang 'seksuwal na oryentasyon' ay inalis na bilang sakit sa pag-iisip sa maraming bansa, ang 'identidad ng kasarian' o 'sakit sa identidad ng kasarian' ay madalas nananatili sa konsiderasyon." Ang mga Prinsipyong ito ay nakaimpluwensya sa deklarasyon ng UN hinggil sa seksuwal na oryentasyon at identidad ng kasarian. Noong 2015, ang identidad ng kasarian ay bahagi ng kaso sa Korte Suprema ng Estados Unidos na *Obergefell v. Hodges* kung saan ang kasal ay hindi na legal na nililimitahan lamang sa pagitan ng lalaki at babae.

### Medikal na larangan
Ang mga Transgender ay minsan nagnanais sumailalim sa pisikal na operasyon upang baguhin ang kanilang pangunahing katangiang seksuwal, mga sekondaryang katangian, o pareho, dahil pakiramdam nila ay mas magiging komportable sila sa ibang ari. Maaari itong kabilangan ng pagtanggal ng ari ng lalaki, bayag o suso, o pagbuo ng ari ng lalaki, ari ng babae o suso. Noon, isinasagawa ang operasyon sa pagtatalaga ng kasarian sa mga sanggol na ipinanganak na may hindi tiyak na ari. Gayunpaman, ang kasalukuyang opinyon ng mga eksperto sa medisina ay mariing tumututol sa ganitong pamamaraan sa mga sanggol, at nirerekomenda na ang operasyon ay isagawa lamang kung medikal na kinakailangan. Sa kasalukuyan, ang gender-affirming surgery ay isinasagawa sa mga taong pinipiling lumipat upang ang kanilang panlabas na ari ay tumugma sa kanilang identidad ng kasarian.

Sa Estados Unidos, ang Affordable Care Act ay nagbigay ng kakayahan sa mga health insurance exchange na mangolekta ng datos demograpiko hinggil sa identidad ng kasarian at seksuwal na identidad sa pamamagitan ng opsyonal na mga tanong, upang matulungan ang mga gumagawa ng polisiya na mas makilala ang mga pangangailangan ng komunidad ng LGBTQ. Noong 2020, gayunpaman, pinagtibay ng administrasyong Trump ang isang panuntunan na "mag-aalis ng mga proteksiyon laban sa diskriminasyon para sa mga taong LGBTQ pagdating sa pangangalaga ng kalusugan at seguro sa kalusugan" sa ilalim ng Affordable Care Act at umaabot sa "mga regulasyon na may kinalaman sa akses sa seguro sa kalusugan." Ang patakarang ito "ay isa sa maraming panuntunan at regulasyon na ipinasa ng administrasyong Trump na nagtatakda ng 'diskriminasyon sa kasarian' bilang naaangkop lamang kapag ang isang tao ay nakakaranas ng diskriminasyon dahil siya ay lalaki o babae, at hindi nagbibigay ng proteksiyon laban sa diskriminasyon batay sa seksuwal na oryentasyon o identidad ng kasarian."

## Tingnan din
* Maskulinidad
* Peminidad
* Interseksuwalidad
* Katauhan (agham panlipunan)

## Mga sanggunian
Kategorya:Kasarian
Kategorya:Araling pangkasarian
Kategorya:Sarili
Kategorya:Mga neolohismo
Kategorya:Mga pagkabatid ng sarili
Kategorya:Ugali ng tao