Lucena

Ang **Lungsod ng Lucena** ay isang primera klaseng lungsod sa lalawigan ng Quezon, Pilipinas. Ito rin ang kabisera ng Quezon. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

Kasama ang bayan sa Ikalawang Distrito ng lalawigan. Ang mga kalapit na bayan ng Lucena ay ang 
Pagbilao (silangan), Tayabas (hilaga) at Sariaya (kanluran).

## Kasaysayan 
### Panimulang kasaysayan 
Noong 1570s, unang ginalugad ni Kapitan Juan de Salcedo ang noo'y Kalilayan, na kalaunan ay itinatag bilang isang lalawigan noong 1591. Ang mga paring Pransiskano na sina **Juan de Plasencia** at **Diego de Oropesa**  ay nagtatag ng bayan nito , sa pagitan ng 1580 at 1583, na pinangalanang "**Tayabas**". Ang bayan ng Tayabas ay inorganisa ng mga Kastila sa pamamagitan ng mga misyonerong Pransiskano at ang Lucena ay isa lamang sa mga baryo nito. Ang Tayabas ay naging kabisera ng lalawigan noong 1749, pinalitan ang pangalan ng lalawigan pagkatapos nito.  

Tinawag ng mga Kastila noong ika-16 na siglo ang lugar na " **Buenavista** " dahil sa kagandahan ng tanawin nito; makalipas ang ilang taon, pinalitan ng pangalan ang baryo na " **Oroquieta** ". Makalipas ang isang siglo, sinimulang takutin ng mga piratang Muslim ang buong baybayin ng Pilipinas, kasama na dito ang Oroquieta. Ang mga taga-baryo ay nagtayo ng mga kuta sa tabi ng dalampasigan upang ipagtanggol ito laban sa mga umaatakeng pirata sa baybayin, partikular sa kasalukuyang Cotta at sa Barangay Mayao, ganunpaman, ang mga istrukturang ito ay wala na sa kasalukuyan. Kaya naman, ang lugar ay nakilala bilang ***Cotta***, ang anyong Espanyol ng Tagalog na "*kuta*" ("kuta"). Ang paglago ng lokal na kalakalang pandagat ay pinadali sa daungan ng Cotta at ang pangwakas na pagkatalo ng mga mananalakay na Moro sa karagatan ng Luzon at Visayan, ay nagbigay-daan sa paglago ng Lucena bilang isang bayan na kalaunan ay humantong sa pagiging kabisera ng probinsya ng Tayabas noong 1901.

Noong Nobyembre 3, 1879, isang kautusan ng hari ang inilabas at opisyal na pinagtibay ng Orden Superior Civil ang pangalang " **Lucena** " bilang parangal sa isang prayleng Espanyol na nagngangalang *Padre Mariano Granja* na nagmula sa Lucena, Córdoba sa Andalucia, Espanya. Responsable si Granja sa pagtataguyod ng baryo na naging Parokya noong 1881. Naging isang malayang munisipalidad ang Lucena noong Hunyo 1, 1882. 

Sumama rin sa pag-usbong ng himagsikan ang mga mamamayan ng Lucena noong Himagsikang Pilipino taong 1896. Pinamunuan ni José Zaballero ang mga lokal na rebolusyonista na nasa ilalim ng bombardeong maskit ng Espanyol. Nang maglaon, si **Miguel Arguilles** kasama si **Jose Barcelona** bilang pangulo ay bumuo ng isang rebolusyonaryong pamahalaan sa Lucena.

Matapos ipahayag ni Aguinaldo ang kalayaan ng bansa noong Hunyo 12, 1898, sa Kawit, Cavite, kinuha ni Heneral Miguel Malvar, bilang Komandanteng Heneral para sa Timog Luzon, ang Lalawigan ng Tayabas noong Agosto 15, 1898. Si **Don Crisanto Marquez** ang naging unang nahalal na pangulong pangmunisipyo ng Lucena noong unang Republika ng Pilipinas.

### Digmaang Pilipino-Amerikano 
Ang Lucena ay sumabak din sa Digmaang Pilipino-Amerikano noong 1899. Ang mga Amerikano ay nagtatag ng isang pamahalaang sibil sa bansa, at noong Marso 12, 1901, ang kabisera ng lalawigan ay inilipat mula Tayabas patungong Lucena.

### Ikalawang Digmaang Pandaigdig 
Noong ika-27 ng Disyembre 1941, nilusob ng Japanese Imperial Forces ang lungsod ng Lucena (*tinukoy ng mga lokal na **Pagbagsak ng Lucena***), 19 araw lamang pagkatapos nilang tumuntong sa lupa ng Pilipinas. Nais ng mga Hapones na palakasin ang kanilang presensyang militar sa rehiyon, magpadala ng mga yunit upang makuha ang mga pangunahing punto sa bayan. Ang pagsalakay ay matagumpay sa simula ngunit ang Imperyal na Puwersa ng Hapones ay malapit nang makaharap ng matinding resistans mula sa mga miyembro ng lokal na paglaban at mga miyembro ng Hunters ROTC.

Ang pailalim na paglabang kilusan ay matatag. Ang mga Puwersang Hapones ay nahuhuli sa mga sorpresang pag-atake na kadalasang nagreresulta sa matinding labanan sa malapitan. Ang patuloy na pag-atake at mga isyu sa logistik ay nagdudulot ng pinsala sa mga puwersa ng Hapon.

Noong Enero 25, 1945, nakapasok na sa bayan ang mga gerilya ng **Hunters ROTC** . Gamit ang kanilang kaalaman sa lokal na kapaligiran para sa kanilang kalamangan, mabilis silang kumilos upang maiwasan ang mga pwersang Hapones na mag-organisa ng tamang depensa. Pagkatapos ng matinding opensiba, matagumpay na napalayas ng pwersang Pilipino ang mga Hapones sa Lucena. Ang mga Lucenahin ay nagpatibay ng kanilang mga depensa bilang paghahanda sa panibagong pag-atake. Nabigo ang mga pagtatangka ng mga Hapones na ibalik ang kanilang pananakop sa Lucena.

Ang lalawigan ng Tayabas ay nakatayo at naghintay para sa mga puwersa ng Sandatahang Lakas ng Estados Unidos at Komonwelt ng Pilipinas, na malapit nang ibigay sa kanila ang kanilang kalayaan noong Abril 4, 1945.

### Pagka-lungsod 
Ang Lucena ay ginawang isang *chartered city* sa pamamagitan ng pagsisikap ng noo'y Kongresista Manuel S. Enverga ng Quezon's 1st district . Ang Republic Act No. 3271 ay naging batas noong Hunyo 17, 1961, nang walang pirma ng noo'y Presidente Carlos P. Garcia . Ang pagtatalaga ng mga opisyal ng lungsod nito sa pangunguna ni Mayor Castro Profugo noon, gayundin ang pormal na inagurasyon nito ay naganap noong Agosto 20, 1961, gaya ng pormal na nakasaad sa Section 90 ng Republic Act No. 3271. Noong Hulyo 1, 1991, ang Lucena ay naging isang lubos na urbanisadong lungsod, sa gayon ay ginawang independente ang lungsod mula sa lalawigan.

## Mga barangay 
Ang Lucena ay nahahati sa 33 barangay.

* Barangay 1 (Pob.)
* Barangay 2 (Pob.)
* Barangay 3 (Pob.)
* Barangay 4 (Pob.)
* Barangay 5 (Pob.)
* Barangay 6 (Pob.)
* Barangay 7 (Pob.)
* Barangay 8 (Pob.)
* Barangay 9 (Pob.)
* Barangay 10 (Pob.)
* Barangay 11 (Pob.)

* Barra
* Bocohan
* Mayao Castillo
* Cotta
* Gulang-gulang
* Dalahican
* Domoit
* Ibabang Dupay
* Ibabang Iyam
* Ibabang Talim
* Ilayang Dupay

* Ilayang Iyam
* Ilayang Talim
* Isabang
* Mayao Crossing
* Mayao Kanluran
* Mayao Parada
* Mayao Silangan
* Ransohan
* Salinas
* Talao-talao
* Market View

## Demograpiko
## Heograpiya 
Ito ay matatagpuan  timog ng Maynila . Ang *city proper* (bayan o poblasyon) ay nasa pagitan ng dalawang ilog, **Dumacaa River** sa silangan at **Iyam River** sa kanluran. Pitong iba pang ilog at anim na sapa ang nagsisilbing natural na *drainage* o patagbuhan ng tubig para sa lungsod. Ang daungan nito sa baybayin sa tabi ng Tayabas Bay ay kanlungan ng ilang mga linya ng bangka at lantsa na tumatakbo at nagsisilbi sa mga daanan ng dagat sa pagitan ng Lucena at iba't ibang mga punto sa rehiyon at hanggang sa Visayas .

Mayroong isang Lucena Airport ( *kilala sa lokal bilang **Landing*** ) na matatagpuan  sa kanluran ng AMA College Lucena Campus ngunit hindi na magagamit. Hindi na ito magagamit ng magaan na sasakyang panghimpapawid dahil ginawa ang isang kalsada bilang interseksyon noong panahon ng pagkapangulo ni Gloria Macapagal Arroyo.

Bilang ulumbayan ng lalawigan at dating Sentrong Pamahalaan ng dating Rehiyon sa Timog Katagalugan, ang Lucena ay kanlungan ng karamihan sa mga sangay ng mga ahensya ng gobyerno, negosyo, bangko at pasilidad ng serbisyo sa rehiyon ng Timog Katagalugan .

### Klima 
Ang Lucena ay nasa ilalim ng *Type III* ng ''Corona's climatic classification system* o sistema ng pag-uuri ng klima ng Corona. Ito ay nailalarawan sa pamamagitan ng walang tiyak na tag-ulan at tagtuyo na panahon. Sa pangkalahatan, ang tag-ulan ay mula Hunyo hanggang Nobyembre at kung minsan ay umaabot hanggang Disyembre kung kailan nangingibabaw ang habagat. Ang tagtuyot ay mula Enero hanggang Mayo ngunit kung minsan ay naaabala ng pabagu-bagong pag-ulan. Ang taunang karaniwan o *average* na temperatura ay , kung saan ang Pebrero ang pinakamalamig na buwan na bumababa sa  ang temperatura, at Mayo bilang pinakamainit na buwan na may temperaturang umaabot hanggang  . Ang *monsoon* o balaklaot na hanging Habagat ay dumadaan sa lalawigan mula Hunyo hanggang Oktubre habang ang hanging hilagang-silangan o Amihan ay umiihip sa mga isla mula Disyembre hanggang Pebrero.
## Ekonomiya 
Ang mga aktibidad na pang-ekonomiya sa Lucena ay mabigat na nakatutok sa *poblacion (bayan)* at iba pang mga kanugnog o *suburban'' na barangay kung saan ang napakasiksik at nakakonsentang central business district (CBD) ay kanlungan ng malaking kumpol ng iba't ibang negosyo. Habang lumalaki ang populasyon kasabay ng mga bago at umuusbong na mga prospektong negosyo, ang mga aktibidad sa negosyo ay dumarami sa magkadugtong na mga barangay, kaya bumubuo ng *mini satellite commercial areas.*

Ang iba pang pilas ng komersyal ay matatagpuan sa *poblacion* at kanugnog na mga barangay kung saan parehong tingian *(retail)* at lansakan *(wholesale)* na kalakalan, kabilang ang iba pang mahahalagang serbisyo, ay ginagawa. Tampok sa lungsod ng Lucena ang SM City Lucena, ang pinakamalaking mall sa lungsod na matatagpuan sa Ibabang Dupay, na isa rin sa mga unang SM Mall sa Luzon. Ang iba pang mga Sentrong Pamilihan ay kasama ang: '*Pacific Mall Lucena ( *Metro Gaisano Mall* ), SM Savemore Agora, Puregold Gulang-Gulang Lucena, Agora Public Market*' at marami pang iba.

### Mga industriya 
Ang malalaking pabrika at bodega ay naroroon sa mga kanugnog na barangay na ito tulad ng San Miguel Brewery, Coca-Cola Bottlers Philippines, Inc., PepsiCo Philippines, Inc., Asia Brewery, Inc. Nestlé Philippines, at Ginebra San Miguel, Inc. (dating La Tondeña Distillers Inc.), magnenegosyo sa pagbebenta, pamamahagi, at transportasyon ng iba't ibang produkto ng negosyo nang maramihan.

Sa kabuuang  na lupain ng Lucena, 19 porsiyento o  ang sumasakop sa umiiral na built up area. Halos 3% nito o  ang sumasakop sa seksyon ng industriya, na matatagpuan sa iba't ibang barangay ng lungsod. Ang mga lugar na ito ay tahanan ng mga makabuluhang aktibidad sa industriya at pagmamanupaktura.

Ang industriya sa Lucena ay gumagawa ng napapanatiling dami ng agro-industrial-based na mga produkto, tuyo at pinausukang isda, distilled na alak, kawayan at rattan furniture, ornamental na bulaklak/halaman, gulay at mga produktong karne.

Ang Lucena ay kilala rin bilang "**Cocopalm City of the South**" o "**Lungsod ng Kokopalma ng Timog**". Matatagpuan sa gitna ng malawak na lupain ng niyog, ang Lucena ay may coconut oil mill na gumagawa ng oil-based na mga produktong pambahay tulad ng cooking oil, sabon, mantika, margarina, at oil-based na mga gamot. Ang **Exora Cooking Oil** at **Vegetable Lard**, at **Miyami Cooking Oil** ay ipinagmamalaki na ginawa sa lungsod na ito. Ang **Tantuco Industries, JnJ Oil Industries, Inc.,** at **Monaco Oil Company** ay ilan sa mga kilalang kumpanya ng langis ng niyog sa lungsod.

Nagtayo na rin ng mga planta ng asembleya at pagmamanupaktura ng kotse sa lungsod, habang ang mga tindahan ng kotse na nakabase sa Maynila ay nagsisimula nang maglagay ng ilang sangay tulad ng Toyota-Lucena, Isuzu-Lucena, SFM-Lucena, at Foton Motor .

Ang **San Pedro Shipping Yard** '*(*Subsidiary of MSLI*)*' ay matatagpuan din sa Dalahican.

## Mga lugar ng interes 
Ang Lucena ay may mga pasilidad at amenidad na makikita sa lungsod tulad ng Quezon Convention Center ng lungsod ng Lucena ay nagho-host ng 2004 SEABA Under-18 Championship qualifying tournament para sa 2004 FIBA Asia Under-18 Championship in India, Kalilayan Civic Center, Sentro Pastoral Auditorium, Alcala Sports Complex a two time host of a Palarong Pambansa (1976, 1989), Manuel S. Enverga University Foundation Gymnasium, Sacred Heart College Gymnasium, at Marcial Punzalan Gymnasium

### Mga ilang historikal na lugar at atraksyong panturista 
* Lucena Botanical Garden & Arboretum
* Orchids Country Farm
* Perez Park
* Quezon Convention Center
* Saint Ferdinand Cathedral
* Our Lady of Lourdes Parish Church
* Talaba Eco Park
* Lucena City Promenade
* Museo de Lucena
* Port of Lucena 

### Mga luma o pamanang istruktura
* Cabana Ancestral House
* Calixto (Zaballero) Ancestral House
* Granja Panciteria
* Governor's Mansion
* Old Carlos Superdrug
* Farmacia Chionglo
* PNR Lucena Station

## Kalinangan ng Kultura 
### Mga pagdiriwang at kasayahan 
Tampok sa lungsod ang iba't ibang mga pagdiriwang at kasayahan kagaya ng pista, at isa sa pinakaprominente ay ang pagdiriwang ng **Pasayahan sa Lucena**.]]
Ang Pasayahan sa Lucena**,** na pinagdiriwang sa buong buwan ng Mayo**,** ay isang sekular na pagdiriwang na nakonsepto upang ipakita ang natural at ekolohikal na ugnayan sa pagitan ng kalikasan at tao. Itinataguyod din nito ang mga likas na paraan ng pamumuhay at kultural na pamana ng mga mamamayan ng Lucena. Ang Pasayahan ay nagsisilbing nagpaparurok sa isang buwang serye ng mga selebrasyon at tanghalan sa lungsod, na nagdadala ng diwa at nakakahumaling na biswal na maihahambing sa Mardi Gras ng Rio de Janeiro at New Orleans. Sa katunayan, ang kaganapan ay talagang kilala bilang **Mardi Gras** sa mga mas matandang residente ng lungsod. Orihinal na inilaan bilang tatlong araw ng masiglang pagsasaya sa mga lansangan, ang kaganapan ay naging isang buwang atraksyon ng mga turista. 

Ang unang Pasayahan noong 1987 ay isang malaking tagumpay na naging taunang gawain. Taon-taon ang Pasayahan ay gumuguhit ng dagat ng nagsasayaw na sangkatauhan. Itinatampok sa Pasayahan ang **Chami Festival** o **Pagdiriwang ng Tsami** upang isulong ang sariling lutuin ng Lucena, ang chami. Iba pang mga tampok tulad ng Midnight Madness Sale at mga konsiyerto sa kalye sa Pasayahan.

Alinsabay din sa pagdiriwang tuwing ika-30 ng Mayo ang **Kapistahan ni St. Ferdinand**, isa sa mga patron sa Lucena.

## Mga Kilalang Personalidad
*Bonifacio Bosita – Politikong Pilipino; dating kinatawan ng 1-Rider Partylist at kandidato sa pagka-senador ng Pilipinas noong 2025.
*Encarnacion Alzona – Kilalang historian at Pambansang Siyentipiko ng Pilipinas. Nagsilbi siyang tagapangulo ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan mula 1966 hanggang 1967 at siya ang unang babaeng Pilipino na nagkamit ng Ph.D.
*Fides Cuyugan-Asensio – Pambansang Artista ng Pilipinas para sa Musika; malawakang kinilala dahil sa kanyang mga kontribusyon sa kultural at musikal na tanawin ng bansa.
*Jenny Miller – TV at pelikula aktres.
*Jessie Dellosa – Ang ika-43 Chief of Staff ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas; kilalang pinuno ng militar.
*Mau Marcelo – Ang unang nagwagi sa Philippine Idol.
*Neil Ryan Sese – Aktor sa Pelikula at teatro; nakakuha ng pagkilala para sa kanyang maraming nalalaman at maimpluwensyang pagganap sa iba't ibang media.
*Nilo Alcala – Pilipinong kompositor; nanalo ng 2019 American Prize sa Komposisyon. Si Alcala ang unang kompositor na ipinanganak sa Pilipinas na kinomisyon ng Grammy Award-winning Los Angeles Master Chorale at nakatanggap ng Aaron Copland House Residency Award. Noong 2021, siya ay pinangalanang *Natatanging Lucenahin*.
*Paz Márquez-Benítez – Filipina maikling kwento manunulat; ipinagdiwang para sa kanyang mga kontribusyong pampanitikan.
*Proceso Alcala – Pilipinong politiko at ika-12 Kalihim ng Department of Agriculture.
*Zaijian Jaranilla – Filipino actor na kilala sa kanyang pagganap sa ulilang si Santino sa hit ABS-CBN ​​teleserye *May Bukas Pa* (2009–2010).
*Zymic Jaranilla – Ang kapatid ng aktor na si Zaijian Jaranilla; contract artist sa GMA Network.

## Mga sanggunian 
## Mga kawing panlabas 
* Welcome to Lucena City 
* Philippine Standard Geographic Code 
* Sayt ng Pamahalaan ng Lungsod ng Lucena 
* Lucena City association in Canada
* Lucena City Properties

Lucena
Kaurian:Quezon