Rehiyon ng Yangon

Ang **Rehiyon ng Yangon** (Birmano: ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး; dating **Dibisyon ng Rangoon** at **Dibisyon ng Yangon**) ay isang rehiyong administratibo ng Myanmar. Natatagpuan sa gitnang Myanmar, hinahangganan ang rehiyon ng Rehiyon ng Bago sa hilaga at silangan, Golpo ng Martaban sa timog, at Rehiyon ng Ayeyarwady sa kanluran. Ang Rehiyon ng Yangon ay napapangibabawan ng kabisera nito na Yangon, ang dating pambansang kabisera at ang pinakamalaking lungsod sa bansa. Ang iba pang mga mahahalagang lungsod ay ang Thanlyin at Twante. Ito ang pinakamaunlad na rehiyon ng bansa at ang pangunahing pandaigdigang pasukan. Ang rehiyon ay may lawak na .  

## Kasaysayan 
Ang rehiyon ay makasaysayang pinaninirahan ng Mon. Sa politika, ang lugar ay hinawak ng mga kahariang Mon bago ang 1057, at pagkatapos ng 1057, na may ilang mga pagbubukod, ng mga kahariang Birmano mula sa hilaga. Ang paghawak sa rehiyon ay bumalik sa mga kahariang Mon na nakabatay sa Pegu noong ika-13 hanggang ika-16 na siglo (1287 &#x2013; 1539) at sa madaling sabi noong ika-18 siglo (1740–57). Nasa hawak ng mga Portuges ang Thanlyin (Syriam) at ang mga nakapaligid na lugar mula 1599 hanggang 1613.

Sa loob ng maraming siglo, ang Thanlyin ang pinakamahalagang daungang lungsod sa Timog Myanmar hanggang sa kalagitnaan ng ika-18 siglo nang pinili ni Haring Alaungpaya na palakihin ang isang maliit na nayon sa kabila ng ilog malapit sa dakilang Pagodang Shwedagon na pinangalanang Dagon.

Unang nakuha ng Britanya ang Yangon sa Unang Digmaang Anglo-Birmano (1824–26) ngunit ibinalik ito sa administrasyong Birmano pagkatapos ng digmaan. Inagaw ng British ang Yangon at ang buong Timog Burma sa Ikalawang Digmaang Anglo-Birmano noong 1852, at pagkatapos ay binago ang Yangon at naging sentro ng komersyo at politika na ng Britanikong Burma. Ang Yangon ay ang kabisera ng Britanikong Burma at Lalawigan ng Hanthawaddy, na sumasaklaw sa mga dibisyon ngayon ng Yangon at Bago. Ang Britanya ay nagdala ng maraming mga Indiyano upang magsilbi bilang mga manggagawa at tagapaglingkod sibil. Noong 1930s, ang mga Indiyano ay bumuo sa kalahati ng lungsod ng Yangon, at isang-katlo lamang ang Birmano.

Sa pagitan ng Unang Digmaang Pandaigdig at Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang Yangon ang sentro ng kilusang nasyonalistang Birmano. Marami sa hinaharap na politikal na mukhang Birmano tulad nina Aung San, U Nu, U Thant at Ne Win ay pawang isang beses na estudyante ng Unibersidad ng Rangoon.  Ang Rehiyon ng Yangon ay nasa ilalim ng pananakop ng mga Hapones sa pagitan ng Abril 1942 at Mayo 1945.

Matapos makamit ng Myanmar ang kalayaan mula sa Reyno Unido noong Enero 1948, pinalitan ang pangalan ng Lalawigan ng Hanthawaddy na Dibisyon ng Pegu (Bago), kung saan ang Yangon ang kabisera nito. Noong 1964, nahati ang Dibisyon ng Rangoon mula sa Dibisyon ng Pegu. Ang kabisera ng Dibisyon ng Pegu ay binago mula sa Rangoon patungong Pegu. Noong Hunyo 1974, ang mga bayan ng Hanthawaddy (Hongsavatoi) at Hmawbi ay inilipat mula sa Dibisyon ng Pegu patungo sa Dibisyon ng Rangoon. Noong 30 Abril 2022, pinalawak ng pansamantalang pamahalaan ang bilang ng mga distrito sa 14. Sa 45 na mga kabayanan sa Rehiyon ng Yangon, ang lungsod ng Yangon ay sumasaklaw na ngayon ng 33 mga kabayanan.
thumb|Districts of Yangon as of 2022

## Pamahalaan 
### Ehekutibo 
Ang Pamahalaan ng Rehiyon Yangon ang nagpapatakbo ng pamahalaang panrehiyon.

### Lehislatibo 
Ang Hluttaw ng Rehiyon ng Yangon ay ang lehislatura ng rehiyon.

### Hudikatura 
Ang Mataas na Korte ng Rehiyon ng Yangon ay ang pinakamataas na antas ng hukuman ng rehiyon.

## Demograpiko 
thumb|Populasyon ng bawat kabayanan noong 2014
Ayon sa ulat ng census noong 2014, ang populasyon ng rehiyon ng Yangon ay 7.36 milyon. Ang Birmano ang pangunahing wikang ginagamit ng Burmese sa lahat ng etnikong pinagmulan. Ang Ingles ang pangunahing pangalawang wika sa mga piling bayan ng Yangon.

### Etnisidad 
Ang Bamar ang bumubuo sa karamihan ng populasyon ng rehiyon. Ang rehiyon ay tahanan din ng malaking bilang ng mga Timog Asyano (pangunahin ang mga Indiyano) at Birmanong Tsino, bilang karagdagan sa mga komunidad ng Karen at Rakhine..

Pagkatapos ng Senso sa Myanmar ng 2014, walang katiyakan ang pamahalaan na hindi naglalabas ng detalyadong data ng etnisidad, na nagbabanggit ng mga alalahanin tungkol sa pampulitika at panlipunang mga alalahanin na nakapaligid sa isyu ng etnisidad sa Myanmar.  Noong 2022, naglathala ang mga mananaliksik ng pagsusuri sa mga ulat ng bayan ng General Administration Department sa buong bansa noong 2018-2019 upang i-tabulate ang etnikong ayos ng rehiyon.   Kabilang sa mga minoryang relihiyosong komunidad ang mga Kristiyano (3.2%), Muslim (4.7%), at Hindu (1%) na sama-samang bumubuo sa natitirang populasyon ng Rehiyon ng Yangon.  Karamihan sa mga monghe ay kabilang sa Thudhamma Nikaya (81.2%), na sinusundan ni Shwegyin Nikaya (13.6%), kasama ang natitirang mga monghe na kabilang sa iba pang maliliit na orden ng monastiko .  Ang Malawakang Yangon ay ang pangunahing sentro ng kalakalan ng Timog Myanmar para sa lahat ng uri ng paninda – mula sa mga pangunahing pagkain hanggang sa mga ginamit na sasakyan. Ang Baynnaung Market ay ang pinakamalaking pakyawan na sentro sa bansa para sa bigas, beans at pulso, at iba pang mga kalakal sa agrikultura. Karamihan sa mga legal na pag-import at pag-export ng bansa ay dumadaan sa Thilawa port ng Thanlyin, ang pinakamalaki at pinaka-abalang daungan sa Myanmar. Hindi bababa sa 14 na light industrial zone ang nagri-ring Yangon,  na gumagamit ng libu-libong manggagawa. Sa labas ng Malawakang Yangon, nananatiling nangingibabaw ang pagsasaka ng palay. Kabilang sa iba pang mahahalagang pananim ang jute, pulso, goma, tubo, at mani.  (Tiyak, ang kahulugan ng highway ay maluwag na ginagamit. Karamihan sa mga highway ay hindi hihigit sa dalawang lane na kalsada.) Ang Yangon International Airport ay ang pangunahing internasyonal na gateway ng bansa. Ang Yangon Central Railway Station ay isang pangunahing hub ng  Sistema ng Riles ng Myanmar . Ang Twante Canal, na nag-uugnay sa Yangon sa Ayeyarwady Region, ay malawak ding ginagamit para sa parehong transportasyon at komersiyo.

Dahil napakamahal ng transportasyong de-motor para sa karamihan ng mga tao, ang mga bus ang pangunahing paraan ng transportasyon sa loob ng dibisyon o mga rehiyong malapit. Noong Enero 2008, ang Rehiyon ng Yangon ay mayroong halos 182,000 mga sasakyang de-motor, 17.7% ng kabuuan ng bansa. 

## Edukasyon 
Bagama't ang lungsod ng Yangon ay may pinakamahusay na mga pasilidad sa edukasyon sa bansa, ang mga pasilidad na pang-edukasyon at mga pagkakataon na magagamit sa natitirang bahagi ng Rehiyon ng Yangon ay lubhang mahirap. Maraming mag-aaral sa kanayunan at mahihirap na distrito ang hindi nakatapos ng middle school. Ayon sa opisyal na istatistika, humigit-kumulang 23% lamang ng mga mag-aaral sa elementarya ang nakakarating sa high school.  Karamihan sa mga mag-aaral ay naka-enrol sa sistema ng pampublikong paaralan. Ang mga pribadong paaralan, na nagkakahalaga ng hindi bababa sa $8,000 sa isang taon sa matrikula bawat estudyante, ay mahigpit na pinangangalagaan ng mga piling tao. 

Halos lahat ng mga unibersidad ng dibisyon ay nasa Malawakang Yangon. Ang Dagon University sa North Dagon at ang University of East Yangon sa Thanlyin ay kabilang sa pinakamalaking undergraduate na unibersidad sa bansa. Ang Unibersidad ng Medisina 1 ng Yangon, Yangon, Unibersidad ng Medisina 2, Yangon, Unibersidad ng Teknolohikal na Yangon, Unibersidad ng Pag-aaral sa Kompyuter, Yangon at Myanmar Maritime University ng Thanlyin ay kabilang sa mga pinakamapiling unibersidad sa Myanmar. 

Ang University of West Yangon sa Htantabin at ang Officers Training School sa Hmawbi ay dalawang pangunahing institusyon ng mas mataas na edukasyon sa labas ng Malawakang Yangon.

## Pangangalaga sa kalusugan 
Ang pangkalahatang kalagayan ng pangangalagang pangkalusugan sa Myanmar ay mahina. Ang pamahalaang militar ay gumagastos kahit saan mula 0.5% hanggang 3% ng GDP ng bansa sa pangangalagang pangkalusugan, na patuloy na nagraranggo sa pinakamababa sa mundo.   Kahit na ang pangangalagang pangkalusugan ay nominal na libre, sa katotohanan, ang mga pasyente ay kailangang magbayad para sa gamot at paggamot, kahit na sa mga pampublikong klinika at ospital. Ang mga pampublikong ospital ay kulang sa marami sa mga pangunahing pasilidad at kagamitan. Gayunpaman, ang Rehiyon ng Yangon ay may pinakamahusay na mga pasilidad at tauhan ng medikal na magagamit sa bansa. Ang sumusunod ay isang buod ng sistema ng pampublikong kalusugan sa dibisyon, sa taon ng pananalapi 2002-2003. 

## Mga sanggunian 
## Mga panlabas na kawing 
* Taipei American Chamber of Commerce; Topics Magazine, Analysis, Nobyembre 2012. Myanmar: Southeast Asia's Last Frontier for Investment, NI DAVID DUBYNE

Kategorya:Myanmar
Kategorya:Mga Rehiyon ng Myanmar
Kategorya:Rehiyon ng Yangon
Kategorya:Pages with unreviewed translations