Exsultet

Ang ***Exsultet*** o ***Exultet,*** kilala rin bilang '''Ang Maringal na Pagpapahayag na Ngayo'y Pasko ng Pagkabuhay'* (Latin: *Praeconium Paschale''), ay isang mahabang awitin na inihahayag ang papuri ng Kristong Muling Nabuhay sa pamamagitan ng isang Kandilang Pampaskwa. Ito'y inaawit kalimitan ng isang diakono sa Bisperas ng Pasko ng Pagkabuhay sa Rito Romano ng Iglesia Katolika. Sa kasalukuyang Rito Romano, maaaring ang pari o isang mang-aawit ang maghahayag nito; kung sakaling isang mang-aawit ang maghahayag nito, hindi niya sasasabihin ang nauukol sa diakono. Ito'y inaaawit pagkaprusisyon ng Kandilang Pampaskwa at bago ang Pagpapahayag ng Salita ng Diyos.

## Kasaysayan 
Sa aklat na "*Orate Fratres*" ni Dom Jerome Gassner, O.S.B., ipinaliliwanag niya kung paano nabuo ang awit na ito. Ayon sa kaniyang pananaliksik, ang Kandilang Pampaskwa na kaugnay ng Exultet ay nagmula sa pagkuha ng tradisyon sa mga Hudyo sa Lumang Tipan. Ang pagsisindi ng ilawan na ginagamit sa Sinagoga sa pagtatapos ng Sabbath at ang pag-aalay ng insenso na matatagpuan sa Exodo 27 at 30 ay ginamit ng mga unang Kristyano bilang hudyat naman sa kanilang pagsamba na si Kristo'y inihain bilang Kordero at muling mabubuhay sa ikatlong araw.

Kaya't nagtanod ang mga sinaunang Kristyano para sa taunang paggunita ng Muling Pagkabuhay ni Kristo. Itinawag itong Lucenarium, kung saan salit-saling tradisyon mula sa Apostol ang pagsisindi ng maraming ilawan at pag-aawit ng mga Salmo na naghahayag ng mahusay na papuri sa Poon, tulad ng "Ito ang araw na ginawa ng Panginoon / magsaya tayo't magalak" (Ps 91)

Mula sa Lucenarium, umusbong ang dalawang natatanging pagdiriwang: ang Panalangin sa Takipsilim, at ang Pagbabasbas ng Kandilang Pampaskwa. Bagaman inalis ng sinaunang Simbaha ng Roma ang Lucenarium noong ikatlong siglo, may mga ilang simbahan sa labas ng Roma ang nagpanatili ng ganitong gawain tuwing Sabado Santo. Muling ipinakilala ang Lucenarium sa Simbahan ng Roma sa ikapitong siglo, bagaman iniuugnay kay Papa Sosimo (c. 417 AD) ito. Kaya't nang maiayos na ang gawi sa pagsamba sa Sabado de Gloria doon sa Roma, sinasabing sa ikalimang siglo ay nabuo na ang awit-papuring ito para sa Kandilang Pampaskwa. Matatgapuan ito sa mga Sakramentaryong Gallicano: sa Aklat ng Pagmimisa na gamit ng Abadia sa Bobbio sa Paris (ika-5 siglo), Aklat ng Pagmimisa na gamit ng Kaharian ng mga Goth (ika-8 siglo) at ang kaparehong Misal nito. Ngunit hindi matatgapuan ang Exsultet sa pinakamtatandang Sakramentaryong Gregoriano; isingit na lamang ang naturang awit bilang apendise, na maaaring iniutos ni Alcuin.

Sa labas naman ng Roma, ang paggamit ng Kandilang Pampaskwa ay isang matanda at iginagalang na nakagawian tulad ng sa Italya, Gaul, at Espanya; may patungkol na banggit din si San Agustin (batay sa kaniyang aklat na *De Civitate Dei*, kab. XV, blg. xxiii) na ginagamit ang naturang kandila sa Africa.

## Ang kaayusan ng awit 
Buhat noong 1955 (nang sumailalim sa rebisyon ang mga pagdiriwang sa Mahal na Araw), tampok na pamagat na sa Aklat ng Pagmimisa sa Roma ang tinatawag na *Praeconium* patungkol sa *Exsultet*. 

Maihahanay ang awitin sa ganitong paraan: 

* Ang paunang pagpupuri sa nakapahalagang araw ng Muling Pagkabuhay ni Hesus;
* Isang paanyaya ng diakono upang hingin ang pagbabasbas ng Diyos sa kandila; 
* Ang mala-prepasyong bungad upang mas maihayag ang pagkamaringal ng Bisperas, at;
* Ang talagang *Praeconium*, na naglalaman ng mga pagtutulad sa Paskwa ng Lumang Tipan sa Bagong Tipan. Halimbawa dito ay ang pamosong *O felix culpa*, na ang ibig sabihi'y kinakailangan ang pagkakasala ni Adan upang lingapin muli ang sangkatauhan sa pamamagitan ng isang bagong Adan, si Hesukristo. 

## Ang balangkas ng awit 
### Ang *Exsultet* sa Nakatatandang Uso ng Rito Romano (bago ang 1970) 
Kung walang diakono, ang hahalili sa kaniya ay ang pari na nagdiriwang. Sa gayon, isusuot ng pari ang puting dalmatiko at isasantabi muna niya ang kapa na kulay lila. Hindi ito maaaring gampanan ng hindi kasama sa orden. 

#### Panalangin para sa Emperador ng Banal na Imperyo ng Roma 
Hanggang sa taong 1955, ang *Exsultet* ay nagtatapos sa isang mahabang panalangin para sa Emperador ng Banal na Imperyo ng Roma:

: *Respice etiam ad devotissimum imperatorem nostrum [Nomen] cujus tu, Deus, desiderii vota praenoscens, ineffabili pietatis et misericordiae tuae munere, tranquillum perpetuae pacis accommoda, et coelestem victoriam cum omni populo suo.*
: Tunghayan Mo rin sana ang aming Emperador *N.*, yamang kaniyang mga hangarin ay batid mo noon panguna, O Diyos: sa iyong 'di-malirip na kabutihang-loob at habag, ipagkaloob Mo sana sa kaniya ang kapayapaan at kaayusang matibay, pati ang makalangit na tagumpay kasama ng kaniyang mamamayan. 

Tanging ang Emperador ng Banal na Imperyo ng Roma ang maaaring mabanggit sa panalangin na ito. Dahil nagbitiw sa tungkulin ang huling Emperador nito na si Fransico II ng Austria noong 1806, hindi na isinasama ang pagluhog na ito. Kaya't ipinalit dito ay ang panalangin para sa mga kasapi ng Simbahan.

: *Precamur ergo te, Domine: ut nos famulos tuos, omnemque clerum, et devotissimum populum: una cum beatissimo Papa nostro N. et Antistite nostro N. quiete temporum assidua protectione regere, gubernare, et conservare digneris.*

Makalipas naman ang dekreto na *Imperii Galliarum* ni Papa Pio IX noong ika-10 ng Setyembre 1857, iniutos niya ang pagbabanggit ng ngalan ni Emperador Napoleon III ng Pransya mula 1858 hanggang 1870: 

: *Precamur ergo te, Domine: ut nos famulos tuos, omnemque clerum, et devotissimum populum: una cum beatissimo Papa nostro N. et Antistite nostro N. **necnon gloriosissimo Imperatore nostro N**. quiete temporum assidua protectione regere, gubernare, et conservare digneris.*

Noong 1955, inalis na ni Pio XII ang panalangin para sa Emperador at ipinalit dito ang isinamang pagluhog para sa mga umuugit sa pamahalaan: 

: *Precamur ergo te, Domine: ut nos famulos tuos, omnemque clerum, et devotissimum populum: una cum beatissimo Papa nostro N. et Antistite nostro N. quiete temporum concessa, in his paschalibus gaudiis, assidua protectione regere, gubernare, et conservare digneris. **Respice etiam ad eos, qui nos in potestate regunt**, et, ineffabili pietatis et misericordiae tuae munere, dirige cogitationes eorum ad iustitiam et pacem, ut de terrena operositate ad caelestem patriam perveniant cum omni populo tuo.*

Samantala, inalis naman na ito sa mga naging pagbabago sa liturhiya noong 1970, subalit nananatiling gamit ito sa Nakatatandang Uso ng Rito Romano. 

### Ang *Exsultet* sa kasalukuyang Rito Romano (post-1970) 
Ayon sa Ikatlong Siping Huwaran ng Aklat ng Pagmimisa sa Roma (2002) para pagdiriwang ng Bisperas na ito, kung walang diakono, ang hahalili sa kaniya ay ang pari na nagdiriwang o isang mang-aawit. Kung mang-aawit naman, lalaktawan niya ang mga katagang "Kaya mga minamahal na kapatid..." hanggang sa "Sumainyo ang Panginoon." Hindio rin ibibigay ng pari ang pagbabasbas tulad nang sa diakono, o hihingi ng pagbabasbas mula sa pari. May mahaba at maiksing paraan ng pagpapahayag na pagpipilian.

##### Gamit sa Pilipinas 
: Sa kasalukuyang gamit ng simbahan sa Pilipinas, ito ang natatanging pagsasalin na nasa Aklat ng Pagmimisa sa Roma (1981)
:

:

## Mga Sanggunian 
Kategorya:Liturhiyang Katoliko
Kategorya:Mga pariralang Latin na panrelihiyon