Olibin

[thumb|right|Piraso ng olibin mula sa [Noruwega]]

Ang **olibin** ay isang mineral na silikato na nagtataglay ng magnisyo at bakal at may pormulang kemikal na (Mg,Fe)2SiO4. Pangunahing sangkap ito ng pang-itaas na mantel ng Daigdig, isa itong karaniwang mineral sa ilalim ng Daigdig ngunit madaling kumupas sa mga kalagayan sa ibabaw ng daigdig. Napakaraming gamit ang olibin sa kasaysayan, partikular ang isang uri nito na peridot na ginamit bilang alahas.
thumb| Larawan ng olibin sa mikroskopyong nasisilawan ng ilaw na *cross-polarized* (XPL)
Ipinahihiram ng olibin ang pangalan nito sa isang pangkat ng mga mineral (ang **pangkat na olibin**) na kahawig nito ng istruktura. Ilan sa mga kabilang sa pangkat na ito ay ang mineral na monticellite (CaMgSiO4).

## Pagtukoy at pinagmumulan 
Umiiral ang olibin sa parehong mapiko at ultramapikong apuying bato at bilang pangunahing mineral sa ilang banyuhing bato. Ang olibing mayaman sa mangnisyo ay namumuo mula sa magma na mayaman din sa naturang elemento at mababa sa silika. Ang magmang ito ay siyang nagiging mapikong bato na gabro at basalto. Ang mga ultramapikong bato ay madalas naglalaman ng maraming olibin, at yaong may lamang 40% na olibin ay tinatawag na peridotayt. Ang dunayt naman ay may lamang 90% olibin. Ang olibin at mga kauri nitong umiiral sa mataas na presyur ay bumubuo sa 50% ng itaas na mantel ng Daigdig, at siya ring isa sa pinakakaraniwang mga mineral sa Daigdig ayon sa bolyum. Ang metamorpismo ng di purong dolomita o iba pang tininging bato na may mataas na magnisyo at mababang silika ay nagbubuo naman sa uri ng olibin na mataas sa magnisyo, ang forsterayt.

Ang uri ng olibin na mataas naman sa bakal o ang fayalita ay hindi kasing-karaniwan subalit umiiral sa mga apuying bato sa relatibong maliliit na bahagdan at maaari ring umiral kasabay ng kinyang at tridimita. Samantala, ang forsterayt naman ay hindi maaaring umiral kasabay ng iba pang mineral na mayaman sa silika dahil ito ay makikipagreaksyon upang bumuo ng ortopirokseno ((Mg,Fe)2Si2O6).

Ang forsterayt ay istable sa mga presyur sa lalim na 410 km sa loob ng daigdig. Dahil ito ang maaaring pinakamaraming mineral na matatagpuan sa mantel ng daigdig, ang mga katangian ng olibin ay may malaking impluwensya sa paraan ng pagdaloy o reolohiya ng bahaging ito ng daigdig, samakatuwid, ay may impluwensiya rin sa pagdaloy ng solidong mantel na nagpapagana ng tektonika ng plaka. Sa mga eksperimento, napakita na sa mataas na presyur (12 gigapascal, katumbas ng presyur sa lalim na 360 km), ang olibin ay kayang tumaglay ng 8,900 bahagi kada milyong timbang ng tubig, na siya namang maaaring makatulong sa pagdaloy ng solidong olibin sa naturang kalagayan. Mangyari pa, dahil napakasagana ng olibin sa mantel, maaaring ang tunaw na tubig na nakahalo rito ay mas marami pa kumpara sa dami ng tubig sa mga karagatan ng daigdig.[right|thumb| Mga kristal ng olibin na nakabaon sa bakal, sa kapirasong hiwa ng Esquel, isang pallasite [Taeng-bituin|meteorite]]
Natuklasan din na mayroong olibin na mayaman sa magnisyo sa ilang mga meteorite, sa Buwan, sa Marte, sa alikabok sa palibot ng mga bagong-buong bituin, at sa asteroyd na 25144 Itokawa. Sa mga meteorite na may olibin, kasama rito ang mga kondrita (*chondrite*), mga piraso ng materyal mula sa maagang kasaysayan ng sistemang solar, at mga palasayt (*palassite*), na nagtataglay ng magkahalong bakal-nikel at olibin. Ang ibabaw ng bihirang uri ng mga asteroyd na "*A-type*" ay pinaghihinalaang mayaman din sa olibin.

## Istruktura ng kristal 
left|thumb| Ang istruktura ng olibin sa iskalang atomiko, mula sa axis *a*. Ang pulang bilog ay oksiheno, ang silikon ay kalimbahin, at ang magnisyo (o bakal) ay bughaw. Ang *projection* ng yunit selula ay pinakikita ng itim na parihaba.
Ang mga mineral sa pangkat ng olibin ay namumuo sa sistemang ortorombiko (*orthorhombic*), sa *space group* na P*bnm*, na may hiwa-hiwalay na tetrahedrang silikato; ibig sabihin, ang olibin ay isang nesosilikato. Ang istrukturang ito ay maaaring ilarawan bilang mala-heksagon, na may mahigpit na magkakakawing na serye ng dagipik ng oksiheno, kung saan kalahati ng mga oktahedral na puwesto ay kinalalagyan ng dagipik ng magnisyo o bakal habang sangkat-walo naman ng mga tetrahedral na puwesto ay kinalalagakan naman ng mga dagipik ng silikon.

## Mga polymorph sa matataas na presyur 
Sa matataas na temperatura at presyur sa ilalim ng Daigdig, ang istruktura ng olibin ay hindi na matibay. Partikular sa mga lalim na mas malalim sa 410 km, sumasailalim ang olibin sa isang eksotermik na reaksyon ng pagbabago ng estado (*phase transition*) papuntang mineral na wadsleyite (na isang sorosilikato), habang sa lalim na 520 km, nagbabagong-anyo ang wadsleyite bilang ringwoodite, na may istruktura ng spinel. Sa lalim na 660 km, nadudurog naman ang ringwoodite bilang mineral na perovskite ((Mg,Fe)SiO3) at ferropericlase ((Mg,Fe)O) sa pamamagitan ng reaksyong endotermik. Ang mga pagbabago ng estado na ito ay nagdudulot ng paputol-putol na pagtaas sa densidad ng mantel ng Daigdig na naoobserbahan sa pamamagitan ng pagsuri sa alon ng mga lindol (*seismic waves*).

## Pagkupas 
thumb| Olibin na *mantle xenolith* na sumasailalim sa *weathering* o pagkupas tungo sa mineral na iddingsite
Ang olibin ang isa sa mga karaniwang mineral na hindi gaano nagtatagal sa ibabaw ng daigdig batay sa *Goldich stability series*. Dahil sa mabilis na pagkupas o *weathering* nito, bihira mahanap ang olibin sa tininging bato o *sedimentary rocks*. Sa presensya ng tubig, kumukupas ito bilang iddingsite, isang mineral na may luwad, mga iron oxide, at ferrihydrite. Ang presensya ng iddingsite sa Marte ay maaaring indikasyon ng dating pag-iral ng likidong tubig doon, at maaaring makatulong sa mga siyentista na matukoy kung kailan pa huling nagkaroon ng likidong tubig sa nasabing planeta.

## Mga silbi 
Ang olibin ay inaaral na potensyal na mineral na maaaring magamit sa pagbuo ng mga paraan ng mas murang proseso ng pagsamsam ng carbon dioxide (*carbon sequestration*) mula sa atmospera. Napakadali kasi nitong makipagreaksyon sa carbon dioxide. Ginagamit din itong pamalit sa dolomite sa paggawa ng asero.

Ginagamit naman sa pagpapanday ng aluminyo ang buhanging yari sa olibin sa paghuhulma ng mga produkto. Kailangan ng buhanging olibin nang mas kaunting tubig kumpara sa buhanging silika habang binubuhos ang tunaw na aluminyo sa molde. Ibig sabihin, mas kaunting singaw na tubig ang lalabas sa molde, na siya namang dahilan upang magkaroon ng mas kaunting mga depekto sa istruktura ang produktong hinulma.

Sa Finland naman, ginagamit ang olibin sa mga sauna dahil sa relatibong mataas na densidad nito at pagiging matibay sa paulit-ulit na pagbabago ng temperatura bunga ng pag-iinit at pagpapalamig.

Ang isa namang uri ng olibin, ang peridot, ay ginagamit na batong hiyas.

## Mga larawan 

Papakolea Beach sand high mag 052915.jpg|Mga buhangin ng olibin mula sa Hawaii
Lunar Olivine Basalt 15555 from Apollo 15 in National Museum of Natural History.jpg|Basaltong mula sa Buwan na mayaman sa olibin
Dunite - Cleveland Museum of Natural History - 2014-12-26 (20884695069).jpg|Dunayt, isang uri ng apuying bato na binubuo ng olibin
Gemperidot.JPG|Piraso ng peridot, isang uri ng olibin na ginagamit bilang alahas

## Mga sanggunian 
Kategorya:Heolohiya
Kategorya:Mineralohiya
Kategorya:Mineral