Sikhismo

Ang **Sikhismo** ay isang relihiyon at pilosopiyang nagmula sa Indiya na umusbong sa rehiyon ng Punjab sa subkontinenteng Indiyano bandang huling bahagi ng ika-15 dantaon CE. Isa ito sa mga pinakabagong naitatag na pangunahing relihiyon at sinusunod ng humigit-kumulang 25 hanggang 30 milyong tagasunod, na tinatawag na mga Sikh.

Umunlad ang Sikhismo mula sa mga espirituwal na turo ni Guru Nanak (1469–1539), ang unang guro ng pananampalatayang ito, at ng siyam na gurong Sikh na sumunod sa kanya. Itinalaga ng ikasampung guro, si Guru Gobind Singh (1666–1708), ang *Guru Granth Sahib*, na siyang sentral na banal na kasulatan ng Sikhismo, bilang kanyang kahalili. Sa gayon, nagtapos ang hanay ng mga gurong tao. Itinuturing ng mga Sikh ang *Guru Granth Sahib* bilang ika-11 at walang hanggang nabubuhay na guro.

Ang mga pangunahing paniniwala at gawain ng Sikhismo, na inilalahad sa *Guru Granth Sahib* at iba pang kasulatang Sikh, ay kinabibilangan ng pananampalataya at pagninilay sa pangalan ng iisang lumikha (I*k Onkar*), ang banal na pagkakaisa at pagkakapantay-pantay ng buong sangkatauhan, ang pagsasagawa ng di-makasariling paglilingkod sa kapwa (*sevā*), ang pagsisikap para sa katarungan tungo sa kapakinabangan at kaunlaran ng lahat (*sarbat da bhala*), at ang matapat na asal at marangal na kabuhayan. Alinsunod dito, tinatanggihan ng Sikhismo ang mga pahayag na may iisang relihiyosong tradisyon na may monopolyo sa ganap na katotohanan. Bilang bunga nito, hindi aktibong nangangaral ang mga Sikh upang magpalit ng relihiyon ang iba, bagaman karaniwang tinatanggap ang mga boluntaryong nagbabalik-loob.

Binibigyang-diin ng Sikhismo ang pagninilay at pag-alala bilang paraan upang madama ang presensya ng Diyos (*simran*), na maaaring ipahayag sa paraang musikal sa pamamagitan ng kirtan o sa panloob na pagbigkas sa *naam japna* (literal na "pagninilay sa pangalan ng Diyos". Ang mga nabinyagang Sikh ay inaatasang magsuot ng limang K, na limang sagisag ng pananampalataya na pisikal na nagtatangi sa mga Sikh mula sa mga hindi Sikh. Kabilang dito ang *kesh* (hindi ginugupit na buhok). Dahil dito, karamihan sa mga relihiyosong lalaking Sikh ay hindi naggugupit ng buhok at sa halip ay nagsusuot ng turban.

Ang relihiyong ito ay nabuo at umunlad sa mga panahong may pag-uusig sa relihiyon, at nagkaroon ng mga tagasunod mula sa Hinduismo at Islam. Pinahirapan at pinaslang ng mga emperador na Mughal ng Indiya ang dalawang gurong Sikh, sina Guru Arjan (1563–1605) at Guru Tegh Bahadur (1621–1675), matapos silang tumangging magbalik-loob sa Islam. Ang pag-uusig sa mga Sikh ang nagbunsod sa pagtatatag ng *Khalsa* ni Guru Gobind Singh noong 1699 bilang isang kaayusang naglalayong ipagtanggol ang kalayaan ng budhi at relihiyon, kung saan ipinapamalas ng mga kasapi ang mga katangian ng isang *sant-sipāhī* ("banal na mandirigma").

## Terminolohiya 
Karamihan sa mga kasulatang Sikh ay orihinal na isinulat sa alpabetong Gurmukhi, isang sistema ng pagsulat na isinapamantayan ni Guru Angad mula sa mga titik na Landa, na makasaysayang ginagamit sa kasalukuyang Pakistan at Hilagang Indiya. Ang mga tagasunod ng Sikhismo ay kilala bilang mga Sikh, na nangangahulugang mga "mag-aaral" o mga "alagad" ng guru. Ang salitang Sikhismo ay nagmula sa salitang Punjabi para sa relihiyon na Sikhi ( ''*, , mula sa ), na nagpapahiwatig ng isang "panlupang landas ng pagkatuto" at nag-uugat sa pandiwang sikhana (literal na "matuto").

May ilang Sikh na tumututol sa paggamit ng panlabas na katawagang Sikhismo, sapagkat iginiit nilang ang salitang ito ay nilikha ng mga kolonyalistang Briton at hindi ng mga Sikh mismo, at sa halip ay mas pinipili nila ang panloob na katawagang Sikhi. Ipinapaliwanag nila na ang hulaping "-ismo" ay nagpapahiwatig ng isang nakapirmi at hindi nagbabagong pananaw sa daigdig, na hindi umaayon sa likas na masigla at nababagong katangian ng pilosopiyang Sikh.

## Pilosopiya at katuruan 
Ang saligan ng Sikhismo ay nakaugat sa mga turo ni Guru Nanak at ng kanyang mga kahalili. Binibigyang-diin ng mga Sikh ang pagkakatugma ng espirituwal na pag-unlad at ng pang-araw-araw na asal na moral. Binuod ng tagapagtatag nito na si Guru Nanak ang pananaw na ito sa pagsasabing, "Ang katotohanan ang pinakamataas na birtud, subalit mas mataas pa rito ang pamumuhay nang may katotohanan."

Binibigyang-diin din ng Sikhismo ang pahayag na *Ėk nūr te sab jag upjiā*, na nangangahulugang "Mula sa iisang liwanag, sumibol ang buong sansinukob." Ipinahayag din ni Guru Nanak ang kanyang mga turo sa kanyang mga alagad sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga halimbawa mula sa tunay na buhay.

### Diyos 
Ang Sikhismo ay isang relihiyong monoteistiko at panenteistiko. Naniniwala ang mga Sikh na iisa lamang ang umiiral na Diyos at na ang Diyos ay sabay na nasa loob ng lahat ng bagay at sumasaklaw sa kabuuan ng sansinukob. Ang kaisahan ng Diyos ay ipinahahayag sa pariralang *Ik Onkar*. Sa Sikhismo, ang tawag sa Diyos ay *Waheguru* (literal na "kamangha-manghang guro"). Itinuturing ang *Waheguru* bilang *Nirankar* ("walang anyo"), *Akal* ("walang hanggan sa panahon"), *Karta Purakh* ("ang lumikha na nilalang"), *Akaal Purkh* ("lampas sa panahon at kamatayan"), at *Agam Agochar* ("hindi mauunawaan at hindi nakikita").

Sa literal na diwa, walang kasarian ang Diyos sa Sikhismo, subalit sa metaporikal na pagpapahayag, inilalarawan ang Diyos bilang panlalaki at ang kapangyarihan ng Diyos bilang pambabae. Halimbawa, tinutukoy ni Guru Gobind Singh ang Diyos bilang kanyang ama at ang malikhaing kapangyarihan ng Diyos bilang kanyang ina. Sa katulad na paraan, sinasabi sa *Guru Granth Sahib*, ang pangunahing banal na kasulatan ng Sikh, na ang lahat ng tao ay mga kaluluwang-nobya na naghahangad na makiisa sa kanilang Panginoong asawa. Dagdag pa rito, isinulat din ng mga guru sa *Guru Granth Sahib* na mayroong maraming daigdig kung saan nilikha ng transendental na Diyos ang buhay.

Nagsisimula ang kasulatang Sikh sa pagpapahayag sa Diyos bilang *Ik Onkar* (ੴ), ang "Iisang Manlilikha", Ang *Ik Onkar* (na minsan ay isinusulat nang may malaking titik) ay mas maluwag na isinasalin bilang "ang iisang sukdulang realidad", "ang iisang lumikha", "ang espiritung sumasaklaw sa lahat", at iba pang mga paraan ng pagpapahayag ng isang malaganap subalit nagkakaisa at iisang pag-unawa sa Diyos at sa sangnilikha.

Ang tradisyunal na *Mul Mantar* ay nagsisimula sa *Ik Onkar* hanggang sa *Nanak hosee bhee sach*. Ang pambungad na linya ng *Guru Granth Sahib* at bawat kasunod na raga ay binabanggit ang *Ik Onkar'':

{{blockquote|text={{fs interlinear|lang=pa
|{ੴ} ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥
|{ikk ōankār} sat(i) nām(u) karatā purakh(u) nirabha'u niravair(u) akāl(a) mūrat(i) ajūnī saibhan gur(a) prasād(i)
|"Mayroong iisang kataas-taasang nilalang, ang walang hanggang realidad, ang lumikha, walang takot at walang galit, walang kamatayan, hindi kailanman nagkatawang-tao, umiiral sa sarili, na nakikilala sa pamamagitan ng biyaya ng tunay na guro."}}|author=*Guru Granth Sahib* (ika-17 d.), p. 1}}

### Makamundong ilusyon 
Ang *māyā*, na tinutukoy bilang pansamantalang ilusyon o "hindi-totoo", ay isa sa mga pangunahing sagabal sa paghahanap sa Diyos at kaligtasan: kung saan ang mga makamundong atraksyon ay nagbibigay lamang ng ilusyonaryong, pansamantalang kasiyahan at sakit na nakakaabala sa proseso ng debosyon sa Diyos. Gayunpaman, binigyang-diin ni Nanak ang *māyā* hindi bilang pagtutukoy sa hindi-totoong mundo kundi sa mga pagpapahalaga nito.

Sa Sikhismo, ang mga impluwensya ng *ego* (o makasariling pag-iisip), galit, kasakiman, pagkahumaling, at pagnanasa, na kilala bilang *pānj chor* ("Limang Magnanakaw"), ay itinuturing na partikular na nakakaabala at nakasasama. Naniniwala ang mga Sikh na ang mundo ay kasalukuyang nasa estado ng *Kali Yuga* ("panahon ng kadiliman") dahil nalilihis ang mundo sa pag-ibig at pagkahumaling sa *māyā*. Ang kapalaran ng mga taong madaling maapektuhan ng limang magnanakaw ay ang pagkakahiwalay mula sa Diyos, at ang sitwasyong ito ay maaaring maitama lamang sa pamamagitan ng masigasig at walang patid na debosyon.

### Walang hanggang katotohanan 
Ayon kay Guru Nanak, ang pinakamataas na layunin ng buhay ng tao ay muling makipag-ugnay kay *Akal* ("Ang Walang Hanggan"). Gayunpaman, ang makasariling pag-iisip (egotismo) ang pinakamalaking hadlang sa pagkamit ng ugnayang ito. Sa pamamagitan ng turo ng Guru, ang pag-alala sa *nām* (ang banal na Pangalan ng Panginoon) ay nagdudulot ng wakas ng egotismo. Itinalaga ni Guru Nanak ang salitang *Guru* ("guro") upang tukuyin ang tinig ng "espiritu": ang pinagmumulan ng kaalaman at gabay tungo sa kaligtasan. Dahil ang *Ik Onkar* ay nananahan sa lahat ng bagay, ang *Guru* ay hindi maihihiwalay kay *Akal* at sila ay iisa at pareho.

### Kalayaan 
Ang mga turo ni Guru Nanak ay nakabatay hindi sa huling destinasyon ng langit o impiyerno, kundi sa espirituwal na pagkakaisa kay *Akal*, na nagbubunga ng kaligtasan o *jivanmukti* ("pagkamulat/paglaya sa  loob ng buhay ng isang tao"), isang konsepto na matatagpuan din sa Hinduismo. Malinaw na ipinapahayag ni Guru Gobind Singh na ang pagiging tao ay isang malaking biyaya, kaya't kailangang magamit nang lubos ang buhay na ito.

Tinatanggap ng mga Sikh ang mga konsepto ng reinkarnasyon at karma na matatagpuan sa Budismo, Hinduismo, at Jainismo, subalit hindi kinakailangang nangangahulugan ng isang metapisikal na doktrina ng kaligtasan gaya ng estado ng "langit" o "nirvana." Gayunpaman, sa Sikhismo, parehong ang karma at kalayaan ay "binabago ng konsepto ng grasya ng Diyos" (*nadar*, *mehar*, *kirpa*, *karam*, atbp.).

Upang mapalapit sa Diyos, ang mga Sikh ay: iniiwasan ang kasamaan ng *maya*; pinananatili sa isip ang walang hanggang katotohanan; isinasagawa ang *shabad kirtan* (musikal na pagbigkas ng mga himno); nagmiminilay sa *naam*; at naglilingkod sa sangkatauhan. Naniniwala ang mga Sikh na ang pakikisalamuha sa *satsang* (samahan ng mga taong *sat*, "totoo") o *sadh sangat* ay isa sa mga pangunahing paraan upang makamtan ang kalayaan mula sa mga siklo ng reinkarnasyon.

Maaaring ituring ang komunidad ng Sikh bilang tugma sa depinisyon ni A.D. Smith ng isang politikal na komunidad, na may iisang mito ng pinagmulan at kolektibong alaala ng pagmamartir at pag-uusig sa ilalim ng sunud-sunod na mga pinuno.

### Kapangyarihan at debosyon (Miri at Piri) 
Ang *Miri Piri* ay isang doktrina na isinasagawa sa relihiyong Sikh mula pa noong ika-17 dantaon. Ang doktrina ng "Mir" (mga panlipunan at pampolitikang aspekto ng buhay) at ng "Pir" (mga gabay sa espirituwal na aspekto ng buhay) ay ipinahayag ng unang guro ng Sikhismo, si Guru Nanak, subalit pinalaganap at pinagtibay ng ikaanim na guro ng Sikhismo, si Guru Hargobind, noong Hunyo 12, 1606. Matapos ang pagkamartir ng kanyang ama, itinalaga si Guru Hargobind bilang Guru at tinupad ang propesiyang ibinigay ng pangunahing pigura ng Sikhismo na si Baba Buddha, na ang Guru ay magtataglay ng kapangyarihang espirituwal at temporal. Ipinakilala ni Guru Hargobind ang dalawang espada ng Miri at Piri, na sumasagisag sa kapangyarihang makamundo (panlipunan at pampolitika) at espirituwal.

Si Guru Nanak, ang unang Guru na Sikh at ang nagtatag ng Sikhismo, ay isang banal na Bhakti. Itinuro niya na ang pinakamahalagang anyo ng pagsamba ay ang Bhakti (debosyon kay Waheguru). Iminungkahi ni Guru Arjan, sa *Sukhmani Sahib*, na ang tunay na relihiyon ay yaong binubuo ng mapagmahal na debosyon sa Diyos. Naglalaman ang *Guru Granth Sahib* ng mga mungkahi kung paano isasagawa ng isang Sikh ang tuluy-tuloy na Bhakti. Itinuturing ng ilang iskolar ang Sikhismo bilang isang sektang Bhakti sa loob ng mga tradisyong Indiyano, at idinadagdag na binibigyang-diin nito ang "*nirguni Bhakti*", ibig sabihin ay mapagmahal na debosyon sa isang banal na walang katangian o pisikal na anyo. Habang karaniwang inilalagay ng Kanluraning iskolarship ang pag-usbong ng Sikhismo sa loob ng konteksto ng kilusang Hindu Bhakti, kasabay ng pagkilala sa ilang impluwensiyang Sufi ng Islam, may ilang Sikh na iskolar sa Indiya na hindi sumasang-ayon at nagsasabing nilampasan ng Sikhismo ang kapaligirang pinagmulan nito. Batayan ng huling pagsusuri ang katotohanang ang mga tradisyong Bhakti ay hindi malinaw na humiwalay sa mga tekstong Vediko at sa kanilang kosmolohiya at metapisikal na pananaw, samantalang ang tradisyong Sikh ay malinaw na humiwalay sa tradisyong Vediko.

Ilang sektang Sikh sa labas ng rehiyon ng Punjab sa Indiya, gaya ng mga matatagpuan sa Maharashtra at Bihar, ay nagsasagawa ng *aarti* (seremonyal na paggamit ng mga ilawan) sa panahon ng mga pagdiriwang ng Bhakti sa isang gurdawa na Sikh. Gayunman, ipinagbabawal ng karamihan sa mga gurdwara na Sikh ang *aarti* sa kanilang mga gawain ng Bhakti. Habang binibigyang-diin ang Bhakti, itinuro rin ng mga Guru na Sikh na ang buhay espirituwal at ang buhay-pamilya sa mundong sekular ay magkakaugnay at hindi magkahiwalay. Lohikal itong bunga ng panentheistikong kalikasan ng pilosopiyang Sikh. Sa pananaw-dunong ng Sikhismo, ang pang-araw-araw na mundo ay bahagi ng Walang Hanggang Realidad, at ang pagtaas ng kamalayang espirituwal ay humahantong sa mas masigla at makabuluhang pakikilahok sa pang-araw-araw na buhay. Inilarawan ni Guru Nanak ang pamumuhay ng isang "masigla, malikhaing, at praktikal na buhay" ng "katotohanan, katapatan, pagpipigil-sa-sarili, at kadalisayan" bilang mas mataas kaysa sa metapisikal na katotohanan.

Ang ikaanim na Guru, si Guru Hargobind, matapos ang pagkamartir ni Guru Arjan, at sa harap ng pang-aapi ng Imperyong Mughal na Islamiko, ay pinagtibay ang pilosopiya na ang mga larangang pampolitika o temporal (*Miri*) at espirituwal (*Piri*) ay magkasabay na umiiral. Ayon sa ikasiyam na Sikh Guru na si Tegh Bahadur, ang huwarang Sikh ay dapat magtaglay ng parehong *Shakti* (kapangyarihang naninirahan sa temporal) at *Bhakti* (mga katangiang espirituwal at mapagnilay). Napaunlad ito bilang konsepto ng "banal na mandirigma" ng ikasampung Sikh Guru na si Gobind Singh.

Ang konsepto ng sangkatauhan, gaya ng ipinaliwanag ni Guru Nanak, ay pinapanday at pinawawalang-bisa ang "monoteistikong konsepto ng sarili/Diyos", sa pagdeklara na "ang monoteismo ay nagiging halos di-kailangan sa galaw at pagtatawid ng pag-ibig". Itinuro ng mga Sikh Guru na ang layunin ng tao ay wakasan ang lahat ng dualidad ng "sarili at iba, ako at hindi-ako", at marating ang "kasabay na balanse ng paghihiwalay at pagsasanib, sarili at iba, pagkilos at di-pagkilos, pagkapit at pagkalagot, sa takbo ng pang-araw-araw na buhay".

Ang tatlong panalangin tuwing umaga ng mga Sikh ay binubuo ng *Japji Sahib*, *Jaap Sahib*, at *Tav-Prasad Savaiye*. Ang mga bininyagang Sikh (*Amritdhari*) ay gumigising nang maaga at nagmumuni-muni, at pagkatapos ay binibigkas ang lahat ng Limang Bani ng Nitnem bago mag-almusal. Ang Limang Bani ay ang *Japji Sahib*, *Jaap Sahib*, *Tav-Prasad Savaiye*, *Chaupai Sahib*, at *Anand Sahib*; kasunod ng pagbigkas ng mga *bani* *paath* ang Ardās, kung saan itinuturo ng mga Guru ang prinsipyo ng *Sarbat da Bhala* (kabutihan ng lahat).

### Pag-alaala sa Banal na Pangalan 
Isang pangunahing gawain ng mga Sikh ang pag-alaala Ang pasalitang pag-uulit ng pangalan ng Diyos—o ng isang banal na pantig—ay isang kinikilalang gawain sa mga relihiyosong tradisyon sa Indiya; gayunpaman, binuo ng Sikhismo ang *naam-simran* bilang isang mahalagang gawaing Bhakti.

Ang huwaran ni Guru Nanak ay ang ganap na paglalantad ng buong pagkatao sa Banal na Pangalan at ang pagsunod sa Dharma, ang "Banal na Kaayusan". Inilarawan ni Nanak ang bunga ng disiplinadong pagsasagawa ng *nām simraṇ* bilang "paglago patungo at papaloob sa Diyos" sa pamamagitan ng unti-unting proseso ng limang yugto. Ang huli sa mga ito ay ang *Sach Khand* (*Ang Kaharian ng Katotohanan*): ang ganap na pag-iisa ng espiritu at ng Diyos.

Ang paglilingkod sa Sikhismo ay may tatlong anyo: *Tan* (pisikal na paglilingkod, gaya ng paggawa o lakas-paggawa), *Man* (mental na paglilingkod, tulad ng pag-aalay ng puso at isipan sa paglilingkod sa kapwa), at *Dhan* (materyal na paglilingkod, kabilang ang pinansiyal na tulong). Binibigyang-diin ng Sikhismo ang *kirat karō*, na nangangahulugang "matapat na paggawa". Pinahahalagahan din sa mga turo ng Sikh ang konsepto ng pagbabahagi, o *vaṇḍ chakkō*, ang pagbibigay sa mga nangangailangan para sa kapakinabangan ng komunidad.

### Katarungan at pagkakapantay-pantay 
Itinuturing ng Sikhismo ang Diyos bilang tunay na emperador, ang hari ng mga hari, ang siyang namamahagi ng katarungan sa pamamagitan ng batas ng karma, isang mapanagutang modelo ng pagganti, at ng banal na biyaya.

Ang katawagan para sa katarungan sa tradisyong Sikh ay *Niāyā*.

Ipinapalagay ng Sikhismo na ang "pag-atake sa *dharam* ay pag-atake sa katarungan, sa katuwiran, at sa kaayusang moral sa pangkalahatan", at na ang *dharam* ay "dapat ipagtanggol sa anumang halaga". Ang banal na pangalan ang itinuturing na panlunas sa sakit at sa mga bisyo. Itinuturo ang kapatawaran bilang isang birtud sa Sikhismo, subalit itinuturo rin sa mga mananampalataya na iwasan ang mga may masasamang hangarin at humawak ng tabak upang labanan ang kawalan ng katarungan at pag-uusig sa relihiyon.

Hindi pinag-iiba ng Sikhismo ang mga obligasyong panrelihiyon batay sa kasarian. Ang Diyos sa Sikhismo ay walang kasarian, at ang banal na kasulatang Sikh ay hindi nagtatangi laban sa kababaihan ni nagbabawal sa kanila sa anumang tungkulin. Ang mga kababaihan sa Sikhismo ay nagkaroon ng mga posisyon ng pamumuno, kabilang ang pamumuno sa mga digmaan at ang paglalabas ng mga utos o *hukamnama*.

### Sampung Guru at awtoridad 
Ang salitang "guru" ay nagmula sa salitang Sanskrito na *gurū*, na nangangahulugang guro, nagbibigay-liwanag, gabay, o tagapayo. Ang mga tradisyon at pilosopiya ng Sikhismo ay itinatag ng sampung guru mula 1469 hanggang 1708. Bawat guru ay nagdagdag at nagpatibay sa mensaheng itinuro ng nauna, na humantong sa paghubog ng relihiyong Sikh. Si Guru Nanak ang unang guru at nagtalaga ng isang alagad bilang kahalili. Si Guru Gobind Singh ang huling guru sa anyong tao. Bago siya pumanaw, ipinahayag ni Guru Gobind Singh noong 1708 na ang Ang Gurū Granth Sāhib ang magiging huli at walang hanggang guru ng mga Sikh.

Ipinahayag ni Guru Nanak na ang kanyang guru ay ang Diyos, na iisa mula sa simula ng panahon hanggang sa wakas nito. Inilarawan ni Nanak ang sarili bilang alipin at lingkod ng Diyos, subalit iginiit niyang siya ay isang gabay at guro lamang. Sinabi rin ni Nanak na ang gurong tao ay may hangganan ang buhay, na dapat igalang at mahalin subalit hindi sambahin. Kapag ang salitang *guru*, o *satguru* (literal na *"ang tunay na guru"*), ay ginagamit sa Gurbani, madalas itong tumutukoy sa pinakamataas na pagpapahayag ng katotohanan.

Humalili kay Guru Nanak si Guru Angad. Kalaunan, isang mahalagang yugto sa pag-unlad ng Sikhismo ang naganap sa ilalim ng ikatlong kahalili, si Guru Amar Das. Binigyang-diin ng mga turo ni Guru Nanak ang paghahangad ng kaligtasan; sinimulan naman ni Guru Amar Das ang pagbuo ng isang nagkakaisang pamayanan ng mga tagasunod sa pamamagitan ng mga hakbang tulad ng pagsang-ayon sa mga natatanging seremonya para sa kapanganakan, kasal, at kamatayan. Itinatag din ni Amar Das ang sistemang *manji* (maihahambing sa isang diyosesis) para sa pangangasiwang klerikal.

Ang salitang guru sa Sikhismo ay tumutukoy rin kay *Akal Purkh* (Diyos), at sa *Gurbani* (mga kasulatang Sikh), ang Diyos at ang guru ay maaari ring maging magkasingkahulugan sa ilang pagkakataon.

## Kasulatan 
May iisang pangunahing banal na kasulatan ang mga Sikh: ang *Guru Granth Sahib*. Tinatawag din ito kung minsan bilang ang *Ādi Granth*. Gayunman, sa kronolohikal na pananaw, ang *Ādi Granth*—na literal na nangangahulugang *"Unang Tomo"*—ay tumutukoy sa bersiyon ng kasulatan na nilikha ni Guru Arjan noong 1604. Ang *Guru Granth Sahib* ay ang huling pinalawak na bersyon ng kasulatan na tinipon ni Guru Gobind Singh.

Bagaman ang *Guru Granth Sahib* ay isang hindi pinagtatalunang banal na kasulatan sa Sikhismo, ang isa pang mahalagang tekstong panrelihiyon, ang *Dasam Granth*, ay hindi tinatanggap nang may ganap na pagkakaisa, subalit itinuturing ng maraming Sikh bilang isang ikalawang (sekondaryang) kasulatan. Isinulat ito sa sulat Gurmukhī, na nagmula sa sulat Laṇḍā na ginagamit sa Punjab noong panahong iyon. Ang sulat Gurmukhī ay isinapamantayan ni Guru Angad, ang ikalawang guru ng mga Sikh, para sa paggamit sa mga kasulatang Sikh, at pinaniniwalaang naimpluwensiyahan ng mga sulat Śāradā at Devanāgarī.

Isang may-awtoridad na banal na kasulatan ang nilikha upang pangalagaan ang integridad ng mga himno at aral ng mga guru ng Sikh, gayundin ng labintatlong Hindu at dalawang Muslim na *bhagat* ng tradisyong *sant* ng kilusang Bhakti sa medyebal na Indiya. Ang labintatlong Hindu na *bhagat* na isinama ang mga turo sa teksto ay sina Ramananda, Namdev, Pipa, Ravidas, Beni, Bhikhan, Dhanna, Jaidev, Parmanand, Sadhana, Sain, Sur, at Trilochan, samantalang ang dalawang Muslim na *bhagat* ay sina Kabir at ang Sufi na banal na si Farid.

Gayunman, sa kontekstong ito, ang mga *bhagat* ay madalas magsalita tungkol sa paglagpas sa kanilang mga relihiyosong tatak. Si Kabir, na madalas iugnay bilang Muslim, ay nagsasaad sa *Ādi Granth*: "Hindi ako Hindu ni Muslim." Ang mga guru na sumunod sa mensaheng ito ay nagturo na ang iba't ibang paraan ng debosyon ay para sa iisang walang-hanggang Diyos.

### *Guru Granth Sahib* 
Ang *Guru Granth Sahib* ay ang banal na kasulatan ng mga Sikh at itinuturing bilang buhay na guru.

#### Pagbuo 
Nagsimula ang *Guru Granth Sahib* bilang isang tomo ng mga patulang komposisyon ni Guru Nanak. Bago siya pumanaw, ipinasa niya ang tomong ito sa sumunod na guru, si Guru Angad. Ang huling bersyon ng *Guru Granth Sahib* ay tinipon ni Guru Gobind Singh noong 1678. Binubuo ito ng orihinal na Ādi Granth, na dinagdagan ng mga himno ni Guru Tegh Bahadur.

Ang pinakamalaking bahagi ng *Guru Granth Sahib* ay binubuo ng mga komposisyon ng pitong guru ng Sikhismo: sina Guru Nanak, Guru Angad, Guru Amar Das, Guru Ram Das, Guru Arjan, Guru Tegh Bahadur, at Guru Gobind Singh. Naglalaman din ito ng mga tradisyon at aral ng labintatlong Hindu na *sant* (banal) ng kilusang Bhakti, gaya nina Ramananda, Namdev, at Sant Kabir, pati na rin ng dalawang Muslim na banal, kabilang ang Sufi na si Sheikh Farid. Ang malaking bahagi ng kasulatan ay inuuri sa animnapung *rāga*, at ang bawat *rāga* ng *Granth* ay hinahati pa batay sa haba at may-akda. Ang mga himno sa kasulatan ay pangunahing inayos ayon sa mga rāga kung saan sila binibigkas o inaawit.

Iisa ang Diyos, ang Kanyang pangalan ay katotohanan, ang malikhaing kapangyarihan, walang takot, walang kaaway, walang hanggan ang anyo, hindi isinilang, umiiral sa sarili, sa pamamagitan ng grasya ng guru. ()

#### Bilang guru 
Ang ikasampung guru, si Guru Gobind Singh, ay itinalaga ang kasulatang Sikh na *Guru Granth Sahib* bilang kanyang kahalili, na nagwakas sa hanay ng mga gurong tao at ginawang literal na pagsasakatawan ng walang hanggan at di-personal na guru ang kasulatan, na nagsisilbing espirituwal na gabay ng mga Sikh.

Ang *Guru Granth Sahib* ay inilalagak sa lahat ng *gurdwara* (mga templo ng Sikh). Maraming Sikh ang yumuyuko o nagpapatirapa sa harap nito kapag pumapasok sa templo. Sa maraming gurdwara, ang *Guru Granth Sahib* ay inilalagay tuwing umaga at inihihimlay tuwing gabi. Ang Granth ay iginagalang bilang walang hanggang *gurbānī* at bilang espirituwal na awtoridad.

Ang mga kopya ng *Guru Granth Sahib* ay hindi itinuturing na mga materyal na bagay kundi bilang mga buhay na paksa. Ayon kay Myrvold, ang kasulatang Sikh ay tinatrato nang may paggalang na parang isang buhay na tao, sa paraang kahalintulad ng pagtrato sa Ebanghelyo sa sinaunang pagsamba ng mga Kristiyano. Ang mga lumang kopya ng kasulatang Sikh ay hindi itinatapon. Sa halip, isinasagawa ang mga serbisyong panglibing.

Sa Indiya, ang *Guru Granth Sahib* ay opisyal na kinikilala ng Korte Suprema ng Indiya bilang isang hudisyal na persona na maaaring tumanggap ng mga donasyon at magmay-ari ng lupa. Gayunman, nagbababala rin ang ilang Sikh na kung walang wastong pag-unawa sa teksto, ang paggalang dito ay maaaring humantong sa bibliyolatriya, kung saan ang pisikal na anyo ng mga aral ang nagiging sinasamba sa halip na ang mismong mga aral.

#### Ugnayan sa Hinduismo at Islam 
Gumagamit ang mga kasulatang Sikh ng mga terminolohiyang Hindu, kabilang ang mga pagtukoy sa mga Veda, at sa mga pangalan ng mga diyos at diyosa sa mga tradisyon ng kilusang *bhakti* ng Hinduismo, tulad nina Vishnu, Shiva, Brahma, Parvati, Lakshmi, Saraswati, Rama, at Krishna—subalit hindi bilang mga sinasamba.

Bagaman kinikilala ng *Guru Granth Sahib* ang mga Veda, Purana, at ang Qur'an, hindi ito nangangahulugang isang sinkretikong tulay sa pagitan ng Hinduismo at Islam. Sa halip, binibigyang-diin nito ang pagtutok sa mga *nitnem bani* tulad ng *Japu* (pag-uulit ng mantra ng banal na Pangalan ng Diyos—si Waheguru), sa halip na sa mga gawi tulad ng pagpapatirapa sa lupa habang nananalangin patungo sa isang tiyak na direksiyon gaya sa mga Muslim, o sa mga ritwal na Hindu tulad ng pagsusuot ng sinulid. Ang una ay itinuturing na isang disiplinaryong aspekto ng pagsamba, lalo na’t ang *dhikr* (pag-alaala kay Allah) ay katulad ding binibigyang-diin sa Islam.

### *Dasam Granth* 
 na *Bachittar Natak*. Ang pangunahing salaysay ng aklat ay tumatalakay sa *Chaubis Avtar* (24 na Avatar ng Hindu na diyos na si Vishnu), kina Rudra at Brahma, sa Hindu na mandirigmang diyosa na si Chandi, at sa isang kuwento ni Rama na matatagpuan sa *Bachittar Natak*. Ang unang taludtod ng panalanging *ardās* ay mula sa *Chandi di Var*. Sa malaking bahagi, ang *Dasam Granth* ay isang bersyon ng mitolohiyang Hindu mula sa mga *Purana*, at naglalaman din ng mga sekular na kuwento mula sa iba’t ibang pinagmulan na tinatawag na *Charitro Pakhyan*, mga salaysay na naglalayong magbabala at mag-ingat ang mga kalalakihan laban sa mga panganib ng pita o pagnanasa.

Maraming bersiyon ng *Dasam Granth* ang umiiral, at sa makabagong panahon, ang pagiging tunay ng *Dasam Granth* ay naging isa sa pinakatinatalakay at pinakadinidebateng paksa sa loob ng Sikhismo. Ang mga Akali Nihang ay itinuturing ang *Dasam Granth* at ang *Sarbloh Granth* bilang mga karugtong ng *Guru Granth Sahib*. Malaki ang naging papel ng aklat sa kasaysayan ng Sikhismo, subalit sa kasalukuyan, may mga bahagi nito na nagdulot ng pagtutol at patuloy na talakayan sa mga Sikh.

### *Sarbloh Granth* 
Ang *Sarbloh Granth* ay isang banal na teksto na naglalaman ng humigit-kumulang 6,500 patulang saknong na tradisyunal na iniuugnay kay Guru Gobind Singh. Gayunman, may mga iskolar na nagsasabing ang akda ay naisulat matapos ang pagkamatay ng guru at pinaniniwalaang gawa ng isang hindi kilalang makata. Ang kasulatang ito ay naglalaman, bukod sa iba't ibang paksa, ng sining at mga batas ng digmaan sa Sikhismo. Lubos na iginagalang ng mga Akali Nihang ang kasulatang ito, samantalang maraming Sikh na hindi Nihang ang tumatanggi na kilalanin ito bilang isang tunay na akda ng ikasampung guru. Ayon kay Harbans Singh, tinatanggihan ang pagiging tunay ng akda dahil ang estilo ng pagsulat at husay sa pagtula nito ay hindi tumutugma sa mga gawa ni Guru Gobind Singh sa *Dasam Granth*. Binabanggit din sa teksto ang isang akdang binuo noong 1719, na matagal nang naganap matapos ang pagkamatay ni Guru Gobind Singh. Ipinetsa naman ni W. H. McLeod ang akda sa huling bahagi ng ika-18 siglo at naniniwalang ito ay isinulat ng isang hindi kilalang makata at maling iniugnay sa ikasampung guru.

### Mga *Janamsakhi* 
Ang mga *Janamsākhī* (literal na "mga salaysay ng kapanganakan") ay mga akdang nagpapakilalang talambuhay ni Guru Nanak. Bagama't hindi sila itinuturing na banal na kasulatan sa pinakamaistriktong kahulugan, nagbibigay ang mga ito ng isang hagiyograpikong pagtanaw sa buhay ni Guru Nanak at sa mga unang yugto ng pag-usbong ng Sikhismo.

## Mga pagdiriwang at gawain 
Ang mga masunuring Sikh ay sumusunod sa mga matagal nang kaugalian at tradisyon upang patibayin at ipahayag ang kanilang pananampalataya. Inirerekomenda ang araw-araw na pagbigkas ng banal na pangalan ng Diyos, ang Waheguru, at ang pagbigkas mula sa memorya ng mga piling sipi mula sa *Guru Granth Sahib*, gaya ng mga himnong *Japu* (o *Japji*, literal na "awit" o "pagbigkas"), kaagad pagkatapos magising at maligo. Ang mga bininyagang Sikh ay nagdarasal ng limang panalanging pang-umaga, pati na rin ng panalangin sa gabi at sa gabi bago matulog. Kasama sa mga kaugalian ng pamilya ang pagbasa ng mga sipi mula sa kasulatan at ang pagdalo sa *gurdwara* (tinatawag ding *gurduara*, na nangangahulugang "pintuan patungo sa Diyos"; minsan ding isinasalin bilang *Gurudwara*). Maraming gurdwara ang itinayo at pinananatili sa buong Indiya, gayundin sa halos bawat bansang may pamayanang Sikh. Bukas ang mga *gurdwara* para sa lahat, anuman ang relihiyon, pinagmulan, kasta, o lahi.

Ang pagsamba sa isang gurdwara ay pangunahing binubuo ng pag-awit ng mga sipi mula sa banal na kasulatan. Karaniwang nagpapatirapa ang mga Sikh sa harap ng banal na kasulatan kapag pumapasok sa gurdwara. Karaniwan ding isinasagawa ang pagbigkas ng *ardas* na nagmula pa noong ika-18 dantaon para sa mga dumadalo. Inaalala ng *ardas* ang mga naging pagdurusa at kaluwalhatian ng pamayanan, at humihiling ng banal na biyaya para sa buong sangkatauhan.

Ang gurdwara rin ang lugar ng makasaysayang gawain ng Sikh na *langar*, o ang pagkain ng pamayanan. Lahat ng gurdwara ay bukas sa sinuman, anuman ang pananampalataya, para sa libreng pagkain na palaging begetariyano. Sama-samang kumakain ang mga tao, at ang kusina ay pinamamahalaan at pinaglilingkuran ng mga boluntaryo mula sa pamayanang Sikh.

### Mga pista at kaganapan ng Sikh 
Pinili ni Guru Amar Das ang mga pista na ipagdiriwang ng mga Sikh, gaya ng *Vaisakhi*, kung saan hiniling niya sa mga Sikh na magtipon at makibahagi sa pagdiriwang bilang isang pamayanan.

Ang Vaisakhi ay isa sa pinakamahalagang pista ng mga Sikh, habang ang iba pang mahahalagang pagdiriwang ay ginugunita ang kapanganakan at buhay ng mga guru at ng mga martir ng Sikhismo. Sa kasaysayan, ang mga pistang ito ay nakabatay sa kalendaryong lunar na *Bikrami*. Noong 2003, pinagtibay ng SGPC, ang organisasyong Sikh na namamahala sa pangangalaga ng mga makasaysayang *gurdwara* ng Punjab, ang kalendaryong *Nanakshahi*. Sa mga nagdaang taon, sa halip na *Diwali*, pinangalanan ito sa kalendaryong inilabas ng SGPC matapos ang 2003 bilang *Bandi Chhor Divas*.
* Ang *Hola Mohalla* ay isang tradisyong sinimulan ni Guru Gobind Singh. Nagsisimula ito sa araw pagkatapos ipagdiwang ng mga Sikh ang *Holi*, na kung minsan ay tinatawag na *Hola*. Binago ni Guru Gobind Singh ang pagdiriwang ng Holi sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang tatlong-araw na kapistahan na tinatawag na *Hola Mohalla* na nakatuon sa sining pandigma. Nagsisimula ang pinalawig na pagdiriwang sa araw matapos ang pista ng Holi sa Anandpur Sahib, kung saan nagsasanay ang mga sundalong Sikh sa mga huwad na labanan, at nagkakaroon ng mga paligsahan sa pangangabayo, atletika, pana, at mga pagsasanay militar.

### Mga seremonya at kaugalian 
Ang mga Sikh ay sumuporta rin at tumulong sa paglinang ng mahahalagang tradisyon ng peregrinasyon patungo sa mga banal na pook tulad ng Harmandir Sahib, Anandpur Sahib, Fatehgarh Sahib, Patna Sahib, Hazur Nanded Sahib, Hemkund Sahib, at iba pa. Karaniwang itinuturing ng mga namamakay na Sikh at ng mga Sikh mula sa iba pang mga sekta ang mga pook na ito bilang banal at bahagi ng kanilang *Tirath*. Halimbawa, ang *Hola Mohalla* na ginaganap kasabay ng pista ng Holi ay isang taunang seremonyal at kaugalian na pagtitipon sa Anandpur Sahib na dinadaluhan ng mahigit 100,000 Sikh. Ang mga pangunahing templo ng Sikh ay may *sarovar* o banal na tubig na nasa tangke kung saan ang ilang Sikh ay nagsasagawa ng kaugalian na pagligo. Mayroon ding nag-uuwi ng banal na tubig mula sa tangke para sa mga kaibigang o kamag-anak na may sakit, sa paniniwalang ang tubig mula sa mga banal na pook na ito ay may kapangyarihang magpanumbalik at maglinis ng karma ng isang tao.

Sa pagsilang ng isang bata, binubuksan ang Guru Granth Sahib sa isang di-piling pahina, at ang bata ay pinapangalanan batay sa unang titik na makikita sa itaas na kaliwang sulok ng kaliwang pahina. Lahat ng lalaki ay binibigyan ng apelyidong *Singh*, at lahat ng babae ay binibigyan ng apelyidong *Kaur* (na dati ay isang titulong iginagawad lamang sa isang indibiduwal kapag sumapi sa Khalsa).

Ang ritwal ng kasal ng Sikh ay kinabibilangan ng seremonyang *anand karaj*. Isinasagawa ang seremonya ng kasal sa harap ng Guru Granth Sahib ng isang bininyagang Khalsa, karaniwang pinangungunahan ng *Granthi* ng gurdwara. Ang opisyal na pagkilala at pagpapatibay nito ay naganap noong 1909, sa panahon ng Kilusang *Singh Sabha*.

### Pagsisimula at ang Khalsa 
Ang *Khalsa* (na nangangahulugang "dalisay at may soberanya") ay ang kolektibong tawag na ibinigay ni Guru Gobind Singh sa mga Sikh na ganap na pinasimulan sa pamamagitan ng isang seremonyang tinatawag na *amrit sanchar* (seremonya ng nektar). Sa seremonyang ito, ang pinatamis na tubig ay hinahalo gamit ang isang tabak na may dalawang talim habang inaawit ang mga panalanging liturhikal; pagkatapos ay iniaalok ito sa pinapasinayang Sikh, na ritwal na iniinom ang nektar. Maraming Sikh ang hindi pormal at ganap na pinasimulan sapagkat hindi sila dumaraan sa seremonyang ito, ngunit sumusunod pa rin sila sa ilang bahagi ng Sikhismo at kinikilala ang kanilang sarili bilang Sikh. Ang pinasimulang Sikh, na pinaniniwalaang muling isinilang, ay tinatawag na *Amritdhari* o *Khalsa Sikh*, samantalang ang mga hindi pinasimulan o bininyagan ay tinatawag na *Kesdhari* o *Sahajdhari* Sikh.

Ang unang pagkakataon na isinagawa ang seremonyang ito ay noong Vaisakhi na tumapat noong Marso 30, 1699 sa Anandpur Sahib sa Punjab.

Ang mga bininyagang Sikh ay nagsusuot ng limang bagay na tinatawag na *limang K* (sa Punjabi ay *panj kakke* o *panj kakar*) sa lahat ng oras. Ang limang ito ay: *kes* (hindi ginugupitang buhok), *kangha* (maliit na suklay na kahoy), *kara* (bilog na pulseras na bakal o bakal na haluang metal), *kirpan* (tabak o patalim), at *kachera* (espesyal na panloob na kasuotan).

## Mga Sikh 
Ayon sa mga pagtataya noong 2019, ang Sikhismo ay may humigit-kumulang 25–30 milyong tagasunod sa buong mundo. Isang pagtataya noong 2020 ni Charles Preston ang nagbigay ng bilang na 29,254,000 na mga Sikh sa buong daigdig. Ayon sa Pew Research, isang *think tank* (o sentro ng pag-aaral at pagsusuri) at pangkat-pananaliksik na nakabase sa Washington, DC, mahigit siyam sa bawat sampung Sikh ay nasa Indiya, subalit may malalaki ring pamayanang Sikh sa Estados Unidos, Reyno Unido, at Kanada. Sa loob ng Indiya, matatagpuan ang populasyon ng mga Sikh sa bawat estado at teritoryong unyon, subalit higit silang nakatuon sa hilagang-kanluran at hilagang mga estado. Tanging sa estado ng Punjab nagiging mayorya ang mga Sikh (58% ng kabuuang populasyon, ayon sa senso noong 2011). Bukod sa Punjab, ang mga estado at teritoryong unyon ng Indiya kung saan higit sa 1.5% ng populasyon ay Sikh ay sa Chandigarh, Haryana, Delhi, Uttarakhand, at Jammu at Kashmir, na pawang nasa hilagang kalahati ng Indiya. Sa loob ng Kanada, bumubuo ang mga Sikh ng 5.9% ng kabuuang populasyon sa kanlurang lalawigan ng Ang Kolumbiyang Britanika, na kumakatawan sa ikatlong pinakamalaking proporsyon ng mga Sikh sa lahat ng pandaigdigang administratibong dibisyon, kasunod lamang ng Punjab at Chandigarh sa Indiya. Ang Kolumbiyang Britanika, Manitoba, at Yukon ay kabilang sa tatlo sa apat na administratibong dibisyon sa buong mundo na may Sikhismo bilang ikalawang pinakasinusundang relihiyon ng populasyon.

Bago ang paghahati ng Indiyang Britaniko noong 1947, milyun-milyong Sikh ang naninirahan sa mga lugar na kalaunan ay naging Pakistan. Gayundin, ang Sikhismo ay itinatag sa mga lupain na ngayon ay bahagi ng Pakistan, at ang ilan sa mga guru ay isinilang malapit sa Lahore at sa iba pang bahagi ng Pakistan. Sa panahon ng paghahati, ang mga Sikh at Hindu ay umalis sa bagong tatag na Pakistan na mayoryang Muslim at karamihan ay lumipat sa Indiya na mayoryang Hindu, na may ilan na lumipat sa Apganistan na mayoryang Muslim, habang maraming Muslim sa Indiya ang lumipat sa Pakistan. Ayon sa mga ulat ng balita noong 2017, humigit-kumulang 20,000 Sikh na lamang ang nananatili sa Pakistan, at patuloy pang lumiit ang kanilang populasyon (0.01% ng tinatayang 200 milyong populasyon ng bansa).

### Mga sektang Sikh 
Ang mga sektang Sikh ay mga sub-tradisyon sa loob ng Sikhismo na naniniwala sa alternatibong linya ng mga guru, o may naiibang pagpapakahulugan sa mga kasulatang Sikh, o naniniwala sa pagsunod sa isang buhay na guru, o may iba pang mga konseptong naiiba sa mga ortodoksong Sikh na Khalsa. Kabilang sa mga pangunahing makasaysayang sekta ng Sikhismo ang Udasi, Nirmala, Nanakpanthi, Khalsa, Sahajdhari, Namdhari Kuka, Nirankari, at Sarvaria.

Noong una, limang orden lamang (*samprada*) ang mayroon ang mga Sikh (hindi dapat ipagkamali sa mga lihis na sekta). Kabilang dito ang mga sumusunod:

* Ang mga Nihang – ang mga mandirigma o armadong hukbo ng Sikh Panth. May dalawang pangunahing pangkat sa loob ng orden na ito: ang Buddha Dal, o ang hukbo ng mga beterano, at ang Tarna Dal, o ang hukbo ng kabataan. Mayroon pang iba't ibang mas maliliit na sub-orden na kaugnay ng dalawang ito. Ang ikasampung guru ang nag-institusyonalisa sa kanila. Ang Ang Bhai Daya Singh Ji Samparda at Ang Bhai Dharam Singh Ji Samparda, dalawa sa Ang Panj Pyare o mga minamahal ng ikasampung guru, ang nagtatag ng dalawang orden ng Nirmala.
* Ang mga Udasi – isang asetikong pangkat na sa kasaysayan ay nangangalaga ng mga Gurdwara at nagsasagawa ng gawaing misyonero. Bagaman hindi nila itinataguyod ito sa iba, ang ilan sa kanilang mga gawain ay lumilihis sa karamihan ng paniniwalang Sikh. Si Baba Sri Chand, ang panganay na Sahibzada (anak) ng unang guru na si Guru Nanak Dev, ang nagtatag ng orden. Ang kanilang Gurdev ay si Baba Sri Chand. Nagsasagawa rin sila ng mga proyektong akademiko. Si Bhai Kahnaiya, isang Sikh ng ikasiyam at ikasampung guru, ang nagsilbing unang pinuno ng orden at kilala sa kanyang tulong medikal sa mga sugatang kawal ng kaaway sa panahon ng digmaan. Binubuo ito ng mga indibiduwal mula sa lahat ng nabanggit na sekta, at may maraming sangay sa loob nito.

Ang mga naunang sektang Sikh ay ang Ang Udasis at Ang Minas, na itinatag nina Baba Sri Chand, ang nakatatandang anak ni Ang Guru Nanak, at Prithi Chand, ang nakatatandang anak ni Guru Ram Das, kasabay ng opisyal na pagsunod-sunod ng mga guru ng Sikhismo. Kalaunan, ang Ramraiya na sekta, na itinatag ni Ram Rai, ay lumago sa Dehradun sa ilalim ng pagtangkilik ni Aurangzeb. Maraming nahating pamayanang Sikh ang nabuo noong panahon ng Imperyong Mughal. Ang ilan sa mga sektang ito ay sinuportahan sa pananalapi at administrasyon ng mga pinunong Mughal sa pag-asang makakamit ang mas kanais-nais at masunuring mamamayan. Noong ika-19 na dantaon, nabuo sa Sikhismo ang mga sektang Namdhari at Nirankari, na naghangad ng reporma at pagbabalik sa itinuturing ng bawat isa na dalisay na anyo ng Sikhismo.

Ang lahat ng mga sektang ito ay naiiba sa mga ortodoksong Khalsa Sikh sa kanilang mga paniniwala at gawain, gaya ng patuloy na pagsasagawa ng kasal sa paligid ng apoy at mahigpit na behetariyanismo. Isa pang mahalagang sektang Sikh noong ika-19 na dantaon ay ang kilusang Radhasoami sa Punjab, na pinamunuan ni Baba Shiv Dyal. Kabilang sa iba pang mga sektang Sikh sa kontemporaryong panahon ang 3HO, na nabuo noong 1971 at umiiral sa labas ng Indiya, partikular sa Hilagang Amerika at Europa.

### Mga kastang Sikh 
Ayon kay Surinder Jodhka, ang estado ng Punjab, na may mayoryang Sikh, ang may "pinakamalaking bahagdan ng populasyong kabilang sa kastang tinakda sa Indiya." Bagaman tinututulan ng Sikhismo, nagsagawa pa rin ang mga Sikh ng isang sistemang kasta. Ang sistemang ito, kasama ang di-masaling  (hindi pagdikit o pag-iwas sa ilang pangkat), ay mas karaniwan sa mga kanayunang bahagi ng Punjab. Ayon kay Jodhka, ang mga nangingibabaw na kastang Sikh na nagmamay-ari ng lupa ay "hindi pa ganap na naalis ang kanilang mga pagkiling laban sa mas mababang kasta o mga Dalit; bagaman pinahihintulutan ang mga Dalit na pumasok sa mga gurdwara ng nayon, hindi naman sila pinapayagang magluto o maghain ng langar." Ang mga Sikh Dalit sa Punjab ay nagsikap na magtayo ng sarili nilang mga gurdwara at iba pang institusyong lokal, at naghangad ng mas mabuting kalagayang materyal at dignidad. Ayon pa kay Jodhka, dahil sa pag-angat ng kalagayang pang-ekonomiya sa kontemporaryong Punjab, ang mga kasta ay hindi na nangangahulugan ng minanang hanapbuhay, at ang mga ugnayan sa trabaho ay hindi na nakatali sa iisang lugar. Noong 1953, pinagbigyan ng pamahalaan ng Indiya ang kahilingan ng pinuno na Sikh na si Maestero Tara Singh na isama ang mga kastang Dalit ng Sikh sa talaan ng mga kastang tinakda. Sa Komiteng Shiromani Gurdwara Prabandhak, 20 sa 140 puwesto ay inilaan para sa mga Sikh mula sa mababang kasta.

Mahigit 60% ng mga Sikh ay kabilang sa kastang Jat, na isang kastang agraryo. Sa kabila ng maliit na bilang, ang mga kastang mangangalakal na Khatri at Arora ay may malaking impluwensiya sa loob ng pamayanang Sikh. Kabilang pa sa iba pang karaniwang kastang Sikh ang Saini, Ramgarhia (mga artisano), Brahmin, Ahluwalia (dating mga tagapaggawa ng inumin), Rajput, Rai Sikh (Rai), Kamboj (kastang rural), Labana, Kumhar, at ang dalawang kastang Dalit na kilala sa terminolohiyang Sikh bilang Mazhabi (mga Chuhra) at Ravidasia (mga Chamar).

### Diyasporang Sikh 
Sa buong mundo, may humigit-kumulang 30 milyong Sikh, na bumubuo sa 0.4% ng populasyon ng daigdig. Tinatayang 75% ng mga Sikh ay naninirahan sa Punjab, kung saan sila ay 57.7% ng populasyon ng estado. Maraming pamayanang Sikh ang lumipat sa mga karatig-estado, gaya ng Haryana sa Indiya, na tahanan ng ikalawang pinakamalaking populasyon ng Sikh sa bansa na may 1.1 milyong Sikh ayon sa senso noong 2001. Mayroon ding malalaking pamayanang imigrante ng Sikh sa iba’t ibang bahagi ng Indiya. Gayunman, ang mga Sikh ay bumubuo lamang ng humigit-kumulang 1.7% ng populasyon ng Indiya.

Karamihan sa mga Sikh sa labas ng Indiya ay naninirahan sa sentrong Anglospera, kabilang ang 771,790 sa Kanada (2.1% Sikh), 524,140 sa Reyno Unido (0.9% Sikh), 280,000 sa Estados Unidos (0.1% Sikh), 210,400 sa Australya (0.8% Sikh), at 40,908 sa Nuweba Selandiya (0.9% Sikh). Bagaman mahigit 125 taon na ang tanda ng mga pamayanang ito, karamihan sa mga Sikh sa Kanluran ay mga imigranteng unang, ikalawa, o ikatlong henerasyon. Ayon sa Senso ng Kanada noong 2021, mahigit kalahati ng mga Sikh sa Kanada ay matatagpuan sa isa sa apat na lungsod: Brampton (163,260), Surrey (154,415), Calgary (49,465), at Abbotsford (38,395).

Lumipat din ang mga Sikh sa Silangang Aprika, Gitnang Silangan, at Timog-Silangang Asya. Nabuo ang mga pamayanang ito habang umaalis ang mga Sikh mula sa Punjab upang punan ang mga kakulangan sa paggawa sa mga pamilihang paggawa ng mga imperyo.

## Mga pananda
## Mga sanggunian
*
Kategorya:Monoteismo
Kategorya:Mga relihiyong monoteistiko