Aritmetika

Ang **aritmetika**, kilala rin sa tawag na **bilnuran**, ay isang sangay ng matematika na nag-aaral sa mga bilang, lalo na sa mga tradisyonal na operasyon sa kanila— pagdaragdag, pagbabawas, pagpaparami, paghahati, pagpapalakas, at pag-uugat. Itinuturing ito na mababang bahagi ng teorya ng bilang, kung saan kinilala ang nasabing teorya bilang isa sa mga pinakamatataas na bahagi ng modernong matematika, kasama ng alhebra, heometriya, at pagsusuri. 

Ang salitang *aritmetika* ay galing sa Espanyol na *aritmética*, na nanggaling naman sa Latin na *arithmetĭcus*, na mula naman sa Griyegong *ἀριθμητικός*, na nangunguhulugang naman na "bilang". Samantala, nagmula naman ang *bilnuran* sa paghahalo ng mga salitang *bil*ang at su*nuran*.

## Kasaysayan 
Limitado lang ang nalalaman patungkol sa aritmetika ng sinaunang kasaysayan. May mga nakitang artipakto na nagpapakita sa pagdaragdag at pagbabawas, dalawa sa mga itinuturing na pinakamadadaling operasyong matematikal. Ang pinakakilala sa mga ito, ang buto ng Ishango sa ngayo'y sakop ng Kongo DR, ay tinatayang ginawa noong bandang 20,000 hanggang 18,000 . Bagamat itinuturing na isang kagamitang matematikal, pinagdududahan ng ilang siyentipiko kung ginamit nga ito para gawin ang mga operasyong ito.

Ang pinakamaagang nakasulat na tala ay galing sa mga taga-Babilonya at Ehipto, kung saan ginamit na nila ang lahat ng mga operasyon sa mababang aritmetika bandang 2000 . Hindi ipinapakita madalas ng mga ito ang prosesong ginamit nila, ngunit matindi ang impluwensiya ng mga katangian ng sistema ng pagbilang na ginamit nila sa pagiging makomplikado ng mga kaparaanan. Galing sa mga marka ng pagtatala ang mga karakter na ginamit para sa mga bilang-Ehipto, tulad ng sumunod na mga bilang-Romano. Sa parehong sistema, gumagamit ang mga ito ng sampu bilang báse (desimal o sampuan), pero wala itong notasyon para sa posisyon ng mga bilang. Ginagamitan ng mga tablang pambilang (*counting board*), o di kaya ng Romanong abakus, ang mga komplikadong kalkulasyong gumagamit ng mga bilang-Romano upang makuha ang sagot nito.

Sa Pilipinas, isa sa mga kauna-unahang aklat pang-aritmetika na nakasulat sa wikang Tagalog ay ang *Aritmética redactada en tagalo y castellano* noong 1868 at ang *Aritmetikang Tagalog ó Bilangang Tagalog* ni Mamerto Paglinawan noong 1919.
## Aritmetika sa Akademiya 
Madalas na ang pokus sa primaryang edukasyon sa sipnayan ay ang mga algorithm para sa aritmetika ng mga natural na bilang, buumbilang, hatimbilang, at mga sampuan (ginagamit ang pamamaraang puwesto-kahalagahaan). Ang pag-aaral na ito ay minsang kinikilala bilang *algorism.*

Dahil sa mahirap at nakakatamad na anyo ng mga algorithm, maraming mga guro ang nag-aalinlangan sa kurikulum at tumatangkilik sa noong pagtuturo ng mas sentral at likas na ideyang pang-sipnayan. Isa sa mga tanyag na pagkilos sa direksyong ito ay ang *New Math* sa Estados Unidos noong 1960s at 1970s, na tinangkang ituro ang aritmetika kaugnay ng pagsulong *axiomatic* mula sa *set theory*, isang pag-uulit ng mga nananaig sa larangan ng nakatataas na sipnayan.  

Ang aritmetika ay ginamit din ng mga Islamic na palaaral upang ituro ang mga paggamit ng mga pamumuno ukol sa Zakat at Irth. Ito ay ipinakita sa librong pinamagatang *The Best of Arithmetic* na isinulat ni Abd-al-Fattah-al-Dumyati.

## Tingnan din 
* Palatangkasan

## Mga sanggunian