open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dentipriko

Ang mga **dentipriko** ay mga sustansiyang ginagamit para sa paglilinis ng mga ngipin.  Maaari itong likidong pangmumog, pulbos, o pasta.  Bilang mga pantanggal ng mga dumi sa ibabaw ng ngipin, kinakailangan hindi gaanong nakagagasgas ang mga pulbos o pastang pang-ngipin upang hindi makasugat o makapinsala sa esmalte o enamel ng mga ngipin.  Isang halimbawa ng mabisa at hindi mamahaling o murang dentripriko ang kamporadong yeso.  

## Mga sanggunian
Kaurian:Kalinisan
Desodorante

.]]
Ang **desodorante** (Ingles: **deodorant**) ay isang uri ng pabangong **pantaboy-amoy** o pampaalis ng baho.  Mga sustansiya itong may kakayahang magtakip, sumapaw o magtago at sumira ng mababahong mga amoy, katulad ng nakukuhang amoy mula sa paninigarilyo o pananabako.  Hindi sapat na matanggal ang mabahong amoy, kailangan ding maalis ang maaaring makuhang panganib na matatanggap mula sa karamdamang nagdurulot ng amoy na mabaho.  Isang halimbawa ng deodoranteng gumaganap din bilang pamuksa ng mapaminsalang mga mikrobyo ang solusyong may permanganato ng potash at kluror ng dayap (klorido ng dalayap).

## Mga sanggunian 
Kaurian:Kalinisan
Proseso

Ang **proseso** (Kastila: *proceso*, Ingles: *process*) ay maaaring tumutukoy sa:

*anumang usli, ungos, dunggot, sungot, o prominensiya sa katawan ng tao o hayop.
*sistema, pamamaraan, o kasalukuyang galaw ng pagpapatakbo o pamamalakad ng pabrika o pagawaan, at maging sa mga gawain o trabaho.
*utos o atas ng hukuman o kinauukulan na magpakita at humarap ang isang tao sa korte.
*kabuoang kurso, pagsulong, o patutunguhan sa aksiyong legal.

## Sanggunian
Propilaksis

Ang **propilaksis** (mula sa Ingles na *prophylaxis*) ay ang mapang-iwas na paglalapat ng lunas o panggamot upang makapagsanggalang o maprutektahan ang tao o katawan ng tao laban sa karamdaman.  Kabilang sa mga halimbawa nito ang mga propilaksis na pambibig o oral na propilaksis (paglilinis ng ngipin upang maiwasan ang pagkakaroon ng mga plake at pagkabulok ng mga ngipin); ang gamot na *quinine* na lunas o remedyong propilaktiko laban sa malarya; ang baksinasyon laban sa bulutong; at ang "ointment ng kalomel sa lanolin" ni Elie Metchnikoff na mahalagang propilaksis o panlaban sa karamdamang benereal at nabanggit sa pahina 372 hanggang 373 ng babasahing *Medizinische Klinik* (o "Klinikal na Panggagamot") noong 1906. 

## Sanggunian
Kaurian:Panggagamot
Pangkalikol

Ang **pangkalikol** (Ingles: *probe*) ay isang kagamitan o kasangkapang ginagamit sa anumang uri ng pagsusuri, panggalugad, pagsisiyasat, pananaliksik, pagsasalakab, o imbestigasyon.  Isang halimbawa nito ang isang maliit na patpat, o anumang katulad, na ipinapasok at iniikot sa loob ng isang butas.  Sa larangan ng panggagamot, isa itong balingkinitan o matalaghay na baretang yari sa pleksible o naibabaluktot ngunit hindi nababaling metal, na ginagamit upang suriin ang kapaligirang nasa loob ng likas o patolohikal na mga sugat, uka, hukay, o butas, at lagusan sa katawan.  Isang mapanganib na instrumento ang pangkalikol na ginagamit sa larangan ng medisina, kaya't nararapat na gamitin lamang ito ng mga dalubhasa sa paggamit nito.  Nagmula ang salitang *pangkalikol* mula sa salitang-ugat na *kalikol*, na katumbas ng mga salitang *katikot* at *kalikot*.

## Tingnan din
*Sonda

## Sanggunian
Kaurian:Panggagamot
Kaurian:Gamit
Napoleon III ng Pransiya

Si **Louis-Napoléon Bonaparte** (20 Abril 1808 – 9 Enero 1873) ang unang Pangulo ng Republikang Pranses at bilang **Napoleon III** ang Emperador ng Ikalawang Imperyong Pranses. Siya ang pamangkin at tagapagmana ni Napoleon I. Siya ay nahalal na pangulo sa pamamagitan ng isang sikat na boto sa halalang Pranses noong 1848 na sinimulan ng isang  ''coup d'état'' noong 1851 bago umakyat sa trono bilang Napoleon III noong Disyembre 2, 1852 na ika-48 anibersaryo ng koronasyon ni Napoleon I. Siya ay namuno bilang "Emperador ng mga Pranses" hanggang Setyembre 4,1870. Siya ay humahawak ng distinksiyon bilang ang parehong unang titular na pangulo at huling monarko ng Pransiya. Siya ay pangunahing naalala sa kanyang mga enerhetikong mga patakarang pandayuhan na naglalayon na iwaksi ang mga limitasyong itinakda sa Pransiya mula 1815 ng Konserto ng Europa at muling ihayag ang impluwensiyang Pranses sa Europa at Imperyong kolonyal na Pranses. Si Napoleon III ay sumalungat sa mga reaksiyonaryong patakarang itinakda ng Vienna noong 1815 at sa halip ay isang tagapagtaguyod ng isang popular na soberanya at isang tagasuporta ng nasyonalismo.  Sa Malapit na Silangan, pinamunuan ni Napoleon III ang magkaalyadong aksiyon laban sa Rusya sa digmaan sa Crimea at ibinalik ang presensiyang Pranses sa Levant na nag-aangkin para sa Pransiya ng papel na protekto ng mga Kristiyanong Maronita. Ang isang garisong Pranses sa Roma ay gayundin nagkamit ng mga estado ng Papa laban sa aneksasyon ng Italya na tumatalo sa mga Italyan sa Mentana at nakamit ang suporta ng mga Katolikong Pranses para sa rehimen ni Napoleon III. Sa Malayong Silangan, itinatag ni Napoleon III ang pamumunong Pranses sa Cochinchina at Bagong Caledonia. Ang mga interes ng Pransiya sa Tsina ay pinanatili sa Ikalawang Digmaang Opiyo at Pag-aalsang Taiping. Ang isang hindi mabungang kampanya laban sa Kroea ay inilunsad noong 1866 samantalang nabigo ang misyong panghukbong ng Pransiya sa Hapon upang pigilan ang pagbabalik ng patakrang Imperyal. Ang interbensiyong Pranses sa Mehiko ay hindi rin naging matagumpay at tinapos noong 1867 sanhi ng masidhing pagsalungat na Mehikano at pagpipilit na diplomatiko ng Amerika. Sa loob ng Pransiya, si Napoleon III ay nakabalanse sa pagitan ng mga liberal at konserbatibo at bawat taon ay unti unting lumipat tungo sa elementong liberal. Ito ang panahon ng kasaganaan at industrialisasyon ng Pransiya. Ito ay nagpadali sa malaking renobasyon ng Paris sa ilalim ni Haussman na lumika ng balangkas para sa modernong siyudad. Ang Ikalawang Imperyong Pranses ay pinabagsak pagkatapos ng isang pagsuko ni Napoleon sa Laban ng Sedan noong 1870 na humantong sa pagpoproklama ng Ikatlong Republikang Pranses at pagkakatapon ni Napoleon III sa Inglatera kung saan siya namatay noong 1873. 
thumb|left|Napoleon III noong 1863
[thumb|left|[Eugénie de Montijo|Eugénie, Ang Asawa ni Napoleon III ]]

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga emperador na Pranses
Kategorya:Ipinanganak noong 1808
Kategorya:Namatay noong 1873
Sonda

Ang **sonda**, **panunda**, o **pang-arok** (Ingles: *sounder*, *plummet*) ay isang instrumentong pang-arok ng lalim ng tubig o katubigan, katulad ng ilog at dagat. 

## Tingnan din
*Pangkalikol
*Pahulog

## Sanggunian
Kategorya:Oseanograpiya
Sonda (paglilinaw)

Ang **sonda** ay maaaring tumukoy sa:

*Mga pang-arok:
:*sonda (Ingles: *sounder*, *plummet*), pangsukat ng lalim ng katubigan.
:*pangkalikol (Ingles: *probe*), gamit sa pagsusuri o panggagalugad ng butas.
:*pahulog (Ingles: *plummet*), gamit ng karpintero.
:*kateter, partikular na ang isang pangsiruhiyang kateter (tinatawag ding pangkalilya, kalilya, o kanilya).
:*sa gawing mapandiwa o piguratibo, isang pag-iimbestiga (Ingles: *sound[ing] out*) ng isang tao.

## Tingnan din
**Sunda (paglilinaw)*
Pahulog

Ang **pahulog** ay isang kagamitan ng karpintero na ginagamit para matiyak kung tuwid ang pagkakatayo ng poste o ng dingding. Tinatawag din itong **patistis**, **plomada**, **nibel**, **pabigat**, **pabitin**, **palawit**, o **tultol**.

## Tingnan din 
* Panunda

## Mga sanggunian 
Kaurian:Gamit
Pabitin (paglilinaw)

Ang **pabitin** ay maaaring tumukoy sa:

*pabitin, isang laro o bagay na ginagamit sa palaro sa isang handaan o pagdiriwang.
*pabitin, isang kagamitang pangkarpintero.
Dagat Itim

[thumb|Isang mapa ng Dagat Itim na gawa ng [NASA]]
Ang **Dagat Itim** () ay isang dagat na napalilibutan o nakapaloob sa lupa na napaliligiran ng Timog-silangang Europa, ang Caucasus ang Tangway ng Anatolia (Turkey) at nakarugtong sa Karagatang Atlantiko sa pamamagitan ng Dagat Mediteranyo,Dagat Egeo at iba't ibang kipot. Ang kipot ng Bosporus ay nadurugtong nito sa Dagat Marmara, at ang kipot ng Dardanelles ang nagdurugtong nito sa rehiyon ng Dagat Aegean ng Mediteranyo. Ang tubig nito ang naghihiwalay sa silangang Europa at kanlurang Asya. Ang Dagat Itim ay nakakonekta sa Dagat Azov sa pamamagitan ng Kipot ng Kerch.

Ang Dagat Itim ay may area na , ang pinakamalalim na bahagi nito ay umaabot ng , at bolyum na 547,000&nbsp;km³ (133,500 cu mi). Ang Dagat Itim ay gumagawa ng eliptikal na depresyon na makikita sa pagitan ng Bulgaria, Georgia, Romania, Russia, Turkey, at Ukraine. Napapalibutan ito ng Kanbundukan ng Pontic sa timog, ang kabundukan ng Caucasus na sa silangan at mayroong malawak na *shelf* sa hilagang-kanluran. Ang pinakamahabang lawak nito mula sa silangan hanggang kanluran ay 1,175&nbsp;km.

Ang mga mahahalagang lungsod sa baybayin ng dagat ay ang mga sumusunod: Constanţa (306,000 na may metropolitan area na 550,000), Istanbul (11,372,613), Odessa (1,001,000), Mangalia (41,153), Burgas (229,250), Varna (357,752 na may metropolitan area ng 716,500), Kherson (358,000), Sevastopol (379,200), Yalta (80,552), Kerch (158,165), Novorossiysk (281,400), Sochi (328,809), Sukhumi (43,700), Năvodari (34,669), Poti (47,149), Batumi (121,806), Trabzon (275,137), Samsun (439,000) Ordu (190,143) at Zonguldak (104,276).

Isa ang Dagat Itim sa apat na mga dagat na pinangalanan mula sa mga kulay— ang iba pa ay ang Dagat Puti, ang Dagat Pula, at ang Dagat Dilaw.

## Mga sanggunian 
Itim
Itim
Prognosis

Ang ***prognosis*** ay ang tinatayang kalalabasan , prediksiyon, hula, o opinyon ng manggagamot hinggil sa isang karamdaman o mangyayari sa pasyenteng may karamdaman, partikular na ang pagkakataon o tsansang paggaling ng pasyente mula sa isang sakit.  Sa ganitong pagbibigay ng palagay ng manggagamot, maraming mga bagay-bagay ang isinasaalang-alang katulad ng reputasyon o katangian ng uri ng karamdaman, ang kalusugan ng may-sakit, ang dating mga gawi ng pasyente kaugnay ng sariling kalusugan, at ang tugon ng pasyente sa mga pagbibigay-lunas.

## Tingnan din
*Diagnosis

## Mga sanggunian
Kategorya:Panggagamot
Pampurga

Ang **pampurga**, **pamurga**, o **antelmintiko** ay anumang uri ng gamot na pampatay ng mga bulati sa tiyan. o bulating intestinal o nasa mga bituka.  Kabilang dito ang langis ng lalaking tagabas, santonin, *thymol*, turpentina, at mani ng luyos.

## Sanggunian
Kategorya:Gamot
Antasido

Ang **antasido** ay ang tawag sa gamot na panlaban o pangontra asim o kaasiman ng asido, partikular na ang para sa pangangasim ng sikmura.  Halimbawa ng mga antasido o anti-asido ("panlaban sa asido") ang sodyong bikarbonato at likorisa.  

## Sanggunian 
Kategorya:Gamot
Asetanilido

Ang **asetanilido** (mula sa Ingles na *acetanilide*, *acetanilid*, o *N-phenylacetamide*) ay isang uri ng kristal na kemikal na ginagamit na sangkap para sa gamot ng lagnat at gamot na pampahupa ng pagkirot. Dati itong kilala sa ilalim ng tatak o pangalang  ***Antifebrin***. Nakikilala rin ito bilang ***Acetanilidum***. Isa ito sa unang makapangyarihang gamot na ipinakilalang nakakapagpapababa ng temperatura ng lagnat. Noong 1939, ang masiglang mga hakbang upang mapababa ang temperatura ay itinuturing na hindi kanais-nais maliban na lamang kung nakapagpapalagay sa panganib sa buhay ng pasyente ang taas ng temperatura; sa ganitong pagkakataon, ang pinakamahusay na lunas ay ang paglalapat ng malamig na tubig sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagpupunas na gumagamit ng espongha. Bilang dagdag, ang asetanilido ay mapanganib kapag ginamit para layuning ito o iba pang mga layunin. Dating ginamit ito para sa mga sakit ng ulo at *neuralgia*.

## Epekto
Ang asetanilido ay mainam sa larangan ng panggagamot. Subalit isa itong gamot na hindi dapat na ilagay pambahay na taguan ng mga gamot. Sapagkat ito ay maaaring makapagdulot ng kahirapan sa paghinga kahit na bahagya lamang ang dami na ginamit. Kaya't ang pasyente ay dapat na pahigain at maaaring pasukahin ang pasyente sa pamamagitan ng pagbibigay ng isang kutsarita ng mustasa na hinalo sa baso na may lamang kalahating dami ng tubig. Pagkaraan ay dapat na painumin ang pasyente ng maiinit na mga inumin at ang pasyente ay pinananatiling may mainit na temperatura sa pamamagitan ng mga boteng may lamang mainit na tubig (ngunit dapat na iwasan ang pagkapaso ng pasyente). Kaagad na dapat na masuri ng duktor ang pasyente. Ang asetanilido ay dapat na iwasan ng mga pasyenteng may sakit sa puso, o dapat lamang gumamit nito kapag inireseta at may paggabay ng manggagamot.

## Tingnan din
*Antipiretiko (pampababa ng temperatura ng lagnat, pampawala ng lagnat)

## Mga sanggunian 
Kategorya:Gamot
Kategorya:Mga kompuwestong kimikal
Buni

Ang **buni**, **akapulko**, o **kagaw** (Ingles: *ringworm*) ay uri ng impeksiyong dulot ng halamang-singaw.  Isang panlunas para sa buni ang paggamit ng iodo, isang antiparasito.

## Sanggunian 
Kategorya:Fungi
Kategorya:Mga sakit ng pusa
Antiparasitiko

Ang **antiparasitiko** (mula sa Ingles na *antiparasitic*; tinatawag din itong *parasiticide* sa Ingles) o **antiparasitaryo** (mula sa Kastilang *antiparasitario*) ay isang uri ng gamot o kemikal na pamurga o pamatay ng mga parasito (mga **panlaban sa parasito** o **antiparasito**), partikular na iyong nasa loob ng balat.  Kabilang sa mga halimbawa nito ang mga paghahanda o preparasyong may sulpurong pampatay ng mga kulisap na nakasasanhi ng pangangati, ng kerosina, *stavesacre*, mga sustansiyang pangkitil ng mga kuto, iyodinong pampatay ng halamang-singaw ng buni (ang *ringworm* sa Ingles, kilala rin bilang akapulko o kagaw).  Napapakinabangan din bilang mga antiparasitiko ang mga antiseptiko.

## Sanggunian
Kaurian:Gamot
Aponya

Ang **aponya** (mula sa Ingles na *aphonia* at Kastilang *afonía*) ay isang salitang ginagamit sa larangan ng panggagamot na tumutukoy sa pagkautal at kawalan ng tinig na idinulot ng kapinsalaan sa bibig at lalamunan.  Sa ganitong kalagayan, kalimitan mayroong pamamaga ng mga kurdong pangboses o mga luping pangtinig.  Minsan din itong dahil sa histerya.

## Sanggunian 
Kategorya:Sakit
Kagaw

Ang **kagaw** ay maaaring tumukoy sa:

*Buni
*Mga maliliit na kulisap na karaniwang sumisipsip ng dugo:
:*Pulgas
:*Niknik
*Bakterya
*Mikrobyo (*germ* sa Ingles)
Artikulasyon

Ang **artikulasyon** ay maaaring tumukoy sa:

*teknikal na katawagan para sa sugpungan o kasukasuan. 
*pagbigkas, pagsasalita, tunog ng bigkas, palahugpungan; ang partikular na proseso ng pagkakaroon ng pagkakaibang katangian sa pagbigkas.
*buko ng halaman.

## Mga sanggunian
Aponeurosis

Ang **aponeurosis** (Ingles: *aponeurosis* [isahan], *aponeuroses* [maramihan]) ay ang manipis na lamad, bamban, o membranong bumabalot sa kalamnan ng katawan.  Mga pilas ito ng mga hibla ng lamuymoy o tisyung kinadirikitan ng maraming mga masel, partikular na ang nasa puno ng katawan o pinaka-katawan.  Ito ang mga nagkakabit ng mga masel sa mga butong kailangan nila pagalawin o pakilusin o kaya mga butong tumatakip o bumabalot sa mga masel.

## Sanggunian
Kaurian:Anatomiya ng tao
Kaurian:Anatomiya ng hayop
Aritenoyd

Ang **aritenoyd** o **artinoid** (mula sa Ingles na *arytenoid*) ay maaaring tumukoy sa:

* Lamad na aritenoyd, o kartilahiyong aritenoid.
* Muskulong aritenoyd, o masel na artinoid.
Lamad na aritenoyd

Ang **lamad na aritenoyd** o **kartilahiyong aritenoid** (Ingles: *arytenoid cartilage*) ay katawagan para sa dalawang napakaliliit na piraso ng mga lamad, litid, gatil, o kartilahiyong matatagpuan sa likod ng "kahon ng tinig" o bagtingan ng lalamunan, na partikular na pinagkakabitan ng babagtingan o "kuwerdas ng tinig".

## Sanggunian
Kaurian:Anatomiya ng tao
Kaurian:Anatomiya ng hayop
Ascaris lumbricoides

Ang ***Ascaris lumbricoides*** (Ingles: *roundworm*, *ascaris*) ay isang kasapi sa mag-anak ng mga askaris na nagsasanhi ng sakit na askaryasis. Umaabot ang haba ng bulating ito sa 35 mga sentimetro.

## Sanggunian 
Kaurian:Bulati
Askaris

Ang **askaris** (Ingles: *ascaris*) ay tumutukoy sa saring***Ascaris*** ng mga bulating kalimitang naninirahan sa loob ng alimentaryong kanal, pangunahin na sa loob ng tiyan ng mga bata. Isang halimbawa nito ang *ascaris lumbricoides* na kilala sa Ingles bilang *roundworm*.

## Sanggunian 
Kategorya:Bulati
Bulating bilog

Ang "**bulating bilog**" o *roundworm* sa Ingles ay maaaring tumutukoy sa:

*Mga bulating askaris.
:**Ascaris lumbricoides*
*Mga bulating nematoda.
Gatas ng asno

thumb|230px|Batang asnong sumususo ng gatas mula sa kanyang ina.

Ang **gatas ng asno** o **gatas ng buriko** ay ang gatas na nagmumula sa mga babaeng asno o buriko. Ginagamit ito mula pa noong kapanahunan ng sinaunang Ehipsiyo para sa mga kadahilan may kaugnayan sa pagbibigay ng sustansiya o alimentasyon (alimentaryo) at kosmetiko sa katawan. Ginagamit itong pamalit para sa gatas na nagmumula sa babaeng tao.

## Paglalarawan 
Mas kahawig ito ng gatas na nagmumula sa tao kaysa gatas ng baka.  Napatunayang napakatagumpay sa pang-aaruga ng sanggol na kulang sa buwan noong ipanganak at yaong masasakitin ang gatas ng asno.  Ngunit bagaman ginagamit na pamalit sa gatas ng inang tao, may kakulangan ito sa taba, kaya't dinaragdagan pa ng krema bago ipainom o ipasuso sa sanggol.  Subalit maaari rin namang baguhin ang kayarian ng gatas ng baka upang maabot ang pamantayan ng gatas na ipaiinom sa sanggol ng tao.

## Sanggunian 
Kategorya:Gatas
Glipo

[thumb|Iba't ibang glipong kinakatawan ang maliit na titik na "[a"; ang mga ito ay alograpo ng grapemang .]]

Ang **glipo** (mula sa Ingles na *glyph* at Kastilang *glifo*) ay isang sagisag, simbolo, o pigura na may layunin. Sa tipograpiya, ang isang glipo ay "espesipikong hugis, disenyo, o representasyon ng isang karakter". Ito ay isang partikular na grapikal na representasyon, sa isang partikular na tipo ng titik, ng isang elemento ng wikang pasulat. Ang isang grapema, o bahagi ng isang grapema (tulad ng isang tuldik), o minsan mararaming grapema sa kombinasyon (isang glipong nabubuo) ay maaaring katawanin ng isang glipo.

## Mga glipo, grapema, at karakter 
Sa karamihan ng mga wikang pasulat sa anumang barayti ng alpabetong Latin, karaniwan ang paggamit ng mga tuldik para ipakita ang isang mutasyon ng katinig. Halimbawa, kinakailangan ng grapemang  ang dalawang glipo: ang basikong  at ang paiwang . Sa pangkalahatan, ipinalalagay ang isang tuldik bilang isang glipo,

## Tingnan din 
* Heroglipikong Ehipsiyo
* Paleograpiya
* Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto
* Tuldik

## Tala 
## Mga sanggunian 
## Panlabas na kawing 
* 

Kategorya:Mga sagisag
Kategorya:Ortograpiya
Kategorya:Tipograpiya
Zone

Ang ***zone*** ay ang salitang Ingles para sa sona, ngunit tumutukoy din sa:

*K-Zone, isang magasing pambata sa Australya.
*O-Zone, isang pangkat ng mga manunugtog
*Fault Zone (komiks), isang tauhan sa komiks ng Marvel Comics
Zona

Ang ***zona***, ang salitang Kastila para sa sona, ngunit tumutukoy din sa:

*Mga bahagi ng katawan:
:**Zona fasciculata*
:**Zona glomerulosa*
:**Zona pellucida*
:**Zona reticularis*
*Mga pook:
:*Mga barangay sa El Nido, Palawan sa Pilipinas.
:*Zona Sur, isang barangay sa Banate, Iloilo, Pilipinas.
Zoo

Ang **zoo** (pinaikling *zoological garden*; binabaybay din na *su*) ay isang soolohikal na liwasang alagaan, kulungan, at tanghalan ng iba't ibang uri ng mga hayop. Ito  ay isang lugar o kayarian kung saan nakakulong sa loob ng mga kulungan, ipinamamalas sa publiko, at kung saan maaari rin silang paanakin at paramihin.

Ang katagang halamanang pangsoolohiya ay tumutukoy sa soolohiya, ang pag-aaral ng mga hayop, isang katawagang hinango magmula sa Griyegong *zōon* (ζῷον, "hayop") at *lógos* (λóγος, "pag-aaral"). Ang daglat na "soo" o *zoo* ay unang ginamit sa London Zoological Gardens ("Mga Halamanang Pangsoolohiya ng Londres"), na binuksan para sa makaagham na pag-aaral noong 1828 at sa publiko noong 1847. Ang bilang o dami ng pangunahing mga kalipunan ng mga hayop na mapagmamasdan ng madla sa buong mundo ay lumalampas na sa ngayon sa 1,000, nasa 80 bahagdan ng mga ito ang nasa mga lungsod.

Subalit, ang pagpapanatili ng mga hayop sa mga palahayupan ay nakapupukaw ng pagmamalasakit sa mga karapatan ng mga hayop.  Ang mga palahayupan ay karaniwang nagbabahay ng mas maraming mababangis na mga hayop kaysa sa mga domestikado.

## Tingnan din 
*Sanghayupan

## Talababa 
## Mga sanggunian 
Kategorya:Soolohiya
Kategorya:Zoo
Sona

Ang **sona** ay tumutukoy sa:

*Mga pook:
:*rehiyon
:*lugar
:*purok
:*teritoryo
:*Malawakang dibisyon ng mga lugar sa mundo:
::*sonang tropiko
::*sonang banayad
::*sonang malamig
*Sa osona
*Sa Talumpati sa Kalagayan ng Bansa
Zinc

Ang **zinc** (, Ingles: *zinc* ; mula sa Aleman: *zink*) ay isang mabughaw-bughaw na puti at makisap na metalikong elementong malutong kung nasa pangkaraniwang temperatura. Nagiging madali ang pukpok dito kapag nag-iinit, kaya't ginagamit bilang sangkap sa mga aloy o balahak na katulad ng bronse at  tansong dilaw. Ginagamit din itong sangkap sa paghihinang at maging bilang pantubog sa yero ng bubungan. Naibukod ni Andreas Sigismund Marggraf ang elementong ito noong 1746.

Ang zinc ay isang elementong kemikal na may simbolong **Zn** at bilang atomiko 30. Mayroon itong kumikinang na malaabong itsura kapag tinanggal ang oksidasyon. Ito ang unang elemento sa grupong 12 (IIB) sa talahanayang peryodiko. Sa ilang aspeto, kimikal na katulad ng zinc ang magnesyo: parehong elemento na nagtataglay ng isa lamang na karaniwang katuyan ng oksidasyon (+2), at pareho ang laki ng ion ng Zn2+ at Mg2+. Ika-24 na pinakasaganang elemento sa *crust* o pang-ibabaw ng Daigdig ang zinc at may limang matatag na isotopo. Ang pinakakaraniwang mambato (o *ore*) ay espalerita (blendang zinc), isang mineral na sulpurong zinc. Ang pinakamalaking gumaganang batumbakal ay nasa Australya, Asya, at Estados Unidos. Pinipino ang zinc sa pamamagitan ng pagpapalutang ng *froth* o espuma (o bula) ng mambato, pag-iihaw, at panghuling ekstraksyon gamit ang kuryente (elektrodeposisyon).

Isang mahalagang elementong nababakas ang zinc para sa mga tao, hayop, halaman at para sa mga mikroorganismo at kinakailangan para sa bago at pagkatapos ng panganganak. Ito ang ikalawang pinakasaganang metal na nababakas sa tao pagkatapos ng bakal at ito lamang ang metal na lumilitaw sa lahat ng mga uring ensima.

Nakakaapekto ang kakulangan sa zinc sa mga dalawang bilyong tao sa umuunlad na bansa at naiiugnay sa maraming mga sakit. Sa mga bata, nagdudulot ng retardasyon sa paglago ang kakulangan, gayon din ang naantalang maturasyong seksuwal, madaling tablan ng impeksyon, at diyareya. Maaring magdulot ang labis na pagkonsumo ng zinc ng pagkalampa, katamlayan, at kakulangan sa tanso. Sa mga biyomang marina, kapansin-pansin ang mga rehiyong polo, maaring makompromiso ng kakulangan ng zinc ang sigla ng mga pangunahing pamayanang alga, na may potensyal na gibain ang masalimuot na mga estrakturang tropikong marina at dahil dito, apektuhan ang biyodibersidad.

## Mga pananda
## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga elementong kimikal
Sigsag

ng isang sigsag.]]
Ang **sigsag**, **paese-ese**, o **ese-ese** (Ingles: *zigzag*) ay ang katawagan para sa anyong **paliku-liko** sa isang bagay katulad ng ibinuburda sa tela o disenyo ng kalsada, partikular na ang nasa mga bundok. Katumbas ito ng mga pariralang **pormang bitukang-manok** at **ala-bitukang-manok**. Katumbas din ito ng mga salitang **pasiwat-siwat**, **pasikut-sikot**, **paikut-ikot**, **liku-liko**, **pakiwal-kiwal**, **pabalu-baluktot**, at **taluganti**.

Mula sa punta de bista ng simetriya o mahusay na proporsyon, maaring gawin ang isang regular na sigsag mula sa isang payak na paksa tulad sa isang bahagi ng linya na ginagawa sa pamamagitan transpleksyon.

## Tingnan din 
*Paliko (paglilinaw)

## Mga sanggunian 
Kategorya:Hugis
Taluktok

[thumb|right|300px|Paglalarawan ng ugnayan sa pagitan ng rurok o taluktok, ng [nadir, at ng iba't ibang uri ng mga abot-tanaw o guhit-tagpuan. Punahin ang kung paano pakabila o pasaliwa sa rurok ang posisyon o puwesto ng nadir.]]

Ang **taluktok** ay ang kaitaasan ng isang bagay katulad ng **kaitaasan** ng langit, bundok at bulkan. Katumbas ito ng mga salitang **ituktok**, **rurok**, **tugatog**, **talugtog**, **tuktok**, at **akme**.  Sa larangan ng astronomiya, katumbas ang *rurok* ng Ingles na *zenith* na siyang punto o tuldok sa kalangitang tuwirang nasa ibabaw ng tagapagmasid o ng isang lugar, na may kaugnayan sa nadir at esperong selestiyal.

## Tingnan din 
* Paltok

## Mga sanggunian 
Kategorya:Heograpiya
Kategorya:Astronomiya
Talugtog

Ang **talugtog** ay maaaring tumukoy sa:

*taluktok, ang kaitaas-taasang bahagi ng isang bagay o lugar.
*Talugtog isang barangay sa Solsona, Ilocos Norte, Pilipinas.
Sigla

Ang **sigla**, **may sigla**, o **kasiglahan** ay ang pagkakaroon ng marubdob o maalab na damdamin ng pananalig o paglilingkod.  Katumbas o kaugnay ito ng mga salitang **sigasig**, **masigasig**, **pagsusumigasig**, **sipag**, **kasipagan**, **pagsisipag**, **masipag**, **sikap**, **masikap**, **pagsisikap**, **sugid**, **masugid**, **kasugidan**, ** sikhay**, **pagsisikhay**, **masikhay**, **kasikhayan**, at maging ng libog.

## Sanggunian
Kaurian:Ugali
X-ray

thumb
Ang **x-radiation** (na binubuo ng mga x-ray) ay isang anyo ng radyasyong elektromagnetiko. Ang mga x-ray ay may wavelength sa saklaw na 0.01 hanggang 10 nanometro na tumutugon sa mga prekwensiya sa saklaw na 30 petahertz hanggang 30 exahertz (3×1016 Hz to 3×1019 Hz) at mga enerhiyang nasa saklaw na 100 eV hanggang 100 keV. Ang mga wavelength ay mas maikli kesa sa mga ultraviolet ray at mas mas mahaba sa mga gamma ray. Isa itong aparatong ginagamit sa pagkuha ng larawan ng mga buto at kalamanan ng katawan. Ang mga X-ray photon ay nagdadala ng sapat na enerhiya upang i-ionisa ang mga atomo at gambalain ang mga kawing molekular na gumagawa ritong isang uri ng nag-iionisang radyasyon at kaya ay mapanganib sa buhay na tisyu. Ang isang napakataas na dosis ng radyasyon sa isang maikling panahon ay nagsasanhi ng sakit ng radyasyon samantalang ang mas mababang dosis ay nagpapataas ng panganib ng sinanhi ng radyasyong kanser. Ang kakayahang pag-iionisa ng mga x-ray ay magagamit sa paggamot ng kanser upang patayin ang mga selulang malignant gamit ang terapiyang radyasyon. Ito ay ginagamit rin para sa karakterisasyon ng materyal gamit ang spektroskopiyang x-ray. 

## Mga sanggunian
Kaurian:Panggagamot
Kaurian:Teknolohiya
Saylopon

[thumb|[Kulintang a kayo, Pilipinong saylopon]]
Ang **saylopon**, o **silopono** (Ingles: *xylophone* [bigkas: /ksay-lo-fown/) ay isang instrumentong pangtugtog na karaniwang pinukpok ng martilyong kahoy ang mga nakahilerang mga bara ng kahoy upang makalikha ng tunog na pangmusika.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Instrumentong pangtugtugin
Oo

:*Tumuturo papunta rito ang "po".  Para sa "Po" na sagisag ng elementong Polonyo, pumunta sa Polonyo (elemento).*

Ang **oo** (Ingles: *yes*) ay isang salitang pang-abay na gumaganap o ginagamit bilang mga pamantayang sagot o tugon ng pagsang-ayon.  Katumbas din ito ng **opo** at **oho**. na katumbas ng *you* sa Ingles at pangmaramihan ng salitang ikaw (*you* rin ang katumbas sa Ingles), at ginagamit sa pakikipag-usap sa iisang tao habang nagpapakita ng paggalang.  Halimbawa ng paggamit ang pariralang "*opo*sumasang*ayon*po*ako*

## Mga sanggunian
Kaurian:Wikang Tagalog
Kaurian:Balarila
Kaurian:Kultura
Kaurian:Ugali
Louis–Joseph, Dauphin ng Pransiya

Si **Louis–Joseph Xavier François**, unang Dauphin ng Pransiya mula sa trono ng Pransiya (22 Oktubre 1781—4 Hunyo 1789) ay ang ikalawang anak at panganay na lalaking supling ni Louis XVI ng Pransiya at Marie Antoinette ng Austria. Bilang unang tagapagmana ng trono ng Pransiya, tinawag siyang *Dauphin*. Siya rin ang *Fils de France* ng hari.

Pumanaw si Louis–Joseph sa gulang na pito dahil sa sakit na tuberkolosis sa kulungan sa Temple matapos ang matagumpay na Himagsikang Pranses. Dahil sa kanyang kamatayan, ipinasa ang titulong *Dauphin* sa mas nakababata niyang kapatid, Louis–Charles, ang Duke ng Normandy. Matapos hatulan ng kamatayan si Louis XVI sa pamamagitan ng guillotine, ipinasa naman ni Marie Antoinette ang trono kay Louis–Charles bilang Louis XVII.

## Ninuno 
Kategorya:Mga Pranses
Kategorya:Mga prinsipe ng Pransiya
Ikaw (paglilinaw)

Ang **ikaw**, na katumbas ng salitang *you* ng wikang Ingles, ay maaaring tumukoy sa:

*Ikaw (panghalip), anyong pang-isahan ng kayo.
**Ikaw* (pelikula), isang pelikula sa Pilipinas.

## Tingnan din
*YOU, o *Young Officers Union* (Unyon ng mga Kabataang Opisyal), pangalan ng isang pangkat ng militar sa Pilipinas.
Yard

Ang ***yard*** ay isang salitang Ingles na tumutukoy sa:

*yarda, yunit ng sukat
*bara
*bakuran, looban, isang pamastulan ng hayop tuwing taglamig
*tutuban ng tren
*baras na pinagkakabitan ng layag ng barko
Iyo

Ang **iyo** ay maaaring tumukoy sa:

*Iyo, isang panghalip, isahan ng *inyo*.
*Iyo, Ehime, isang lungsod sa Prepektura ng Ehime ng bansang Hapon.
Ho

Ang **ho** ay maaaring tumutukoy sa:

* ho, pinagsamang oo at ho, tugon sa pakikipag-usap.
* Ho Chapman, isang banyagang artistang bida sa pelikulang *The Treasure of Yamashita*.
* Lungsod ng Ho Chi Minh, dating Saigon, sa Biyetnam.
Ay

Ang **ay** ay maaaring tumukoy sa:

*Pangalan at bigkas ng letra na I (bigkas: /ay/). 
*Ibang baybay para sa *aye* ng wikang Ingles na nangangahulugang oo.
*Sa balarilang Tagalog, "**Ay**", isang pang-uri o panandang pagbabaligtad (*inversion marker*) na binabaligtad ang pagka-ayos ng isang pangungusap mula sa di-payak na panaguring pangungusap (panaguri at simuno).  Taliwas sa karaniwang paniniwala, hindi ito katumbas ng kopulang Ingles na *to be*. Sa katunayan, walang katumbas ang pandiwang *to be* sa Tagalog ngunit maaaring gamitin ang salitang "*maging*".

## Tingnan din
*Paggamit ng "ay" sa lathalaing *pag-iral*.

## Mga sanggunian
Yate

Ang **yate** ay isang uri ng sasakyang pantubig na karaniwang ginagamit sa pagliliwaliw. Upang matawag na yate, kumpara sa isang bangka, ang nasabing pleasure vessel ay dapat hindi bababa sa 33 talampakan (10 m) ang haba. 

## Mga sanggunian
Kaurian:Sasakyan
Yam

Ang **yam** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Salitang Ingles para sa mga halamang galing sa ilalim ng lupa, katulad ng:
:*singkamas
:*ubi
:*gabi
:*yuro
*Yam Laranas, isang direktor at sinematograpong mula sa Pilipinas.
*Kiryat Yam, isang lungsod sa Israel.
*Bat Yam, isang lungsod sa Israel.
*Yam (diyos), diyos ng dagat ng relihiyong Cananeo
Inyo

Ang **inyo** ay maaaring tumukoy sa:

*Ikaw (panghalip), isang panghalip.
*Inyo County, California, isang *county* sa California, Estados Unidos.
Your

Ang ***your*** ay isang salitang Ingles na maaaring tumukoy sa:

*Katumbas ng *iyo* sa wikang Tagalog, isang panghalip.
**Your Love (album)*, album ni Erik Santos.

## Tingnan din
**Your Love (paglilinaw)*
Ikaw

Ang **ikaw** at **kayo** ay mga panghalip na pang-isahang katumbas ng *you* sa Ingles.  Pang-isahan ang *ikaw* at pangmaramihan naman ang *kayo*.  Samantala, katumbas naman ang mga pang-isahang **iyo**, **mo**, at **ka** ng Ingles na *your*, na may pangmaramihang katambal na **inyo** at **ninyo**.

Halimbawa ng paggamit ng mga salitang ito ang nasa mga pangungusap na "***Ikaw*** *ay isang Pilipino*" at ang isinaling sipi mula kay John F. Kennedy na "*Huwag* ***mong*** *isipin ang magagawa ng bayan para sa* ***iyo***, *bagkus ay kung ano ang magagawa mo para sa* ***iyong*** *bayan*".

## Tingnan din
*Oo

## Sanggunian
Kaurian:Wikang Tagalog
Kaurian:Balarila
Yema (paglilinaw)

Ang **yema** ay maaring tumukoy sa:

*Ibang tawag para sa apyak, ang pula ng itlog.
*Ang kending yema na gawa mula sa itlog.
Yet

Ang ***yet*** ay isang salitang Ingles na tumutukoy sa:

*Katumbas sa Tagalog ng salitang *pa*.
**& Yet & Yet*, isang album.
Anaprodisyak

Ang **anaprodisyak**, **anaprodisyako**, o **anaprodisyaka** () ay isang katawagan para sa mga gamot na nakapagpapatanggal o nakapagpapabawas ng pagkahilig sa pakikipagtalik o nakakapagpawala ng libog.  Isang halimbawa nito ang bromido ng potasyo na inihahandang may ganitong dosahe o dosi: 10 grano ng ng bromido ng potasyong tinunaw sa tubig at iniinom ng tatlo hanggang apat na ulit sa loob ng isang araw.  Kabaligtaran ng anaprodisyak ang aprodisyak. 

## Mga sanggunian
Kaurian:Seksuwalidad
Kaurian:Gamot
Aprodisyak

Ang **aprodisyak** ay isang pagkain o inumin na nagpapataas ng pagnanasang sekswal. Ito ay mula sa salitang Griyego na *aphrodisiakon*, na tumutukoy kay Aphrodite, ang diyosa ng pag-ibig ng mga Griyego. Sa ating kasaysayan, maraming pagkain, inumin, at mga gawi ang may reputasyon na nakakadagdag ng gana at sarap sa pagtatalik. 

Subalit, mula sa *historical* at makaagham na pananaw, ang mga hinihinalang resulta ng mga *aphrodisiac* ay maaaring karaniwang nagmula lamang sa mga paniniwala ng mga gumagamit nito na ang mga ito ay epektibo. Maraming inaakalang pagkain at inumin na *aphrodisiac,* ngunit walang matibay na ebidensyang klinikal na magpapatunay nito. 

## Non-Aphrodisiacs
Ang ilang *Psychoactive Substance* tulad ng alkohol, Cannabis Methaqualone, GHB at MDMA ay maaaring magpataas ng *libido* at pagnanasa. Subalit,ang mga gamot na ito ay hindi *aphrodisiacs* sa striktong kahulugan, dahil di naman sila regular na nagbubunga ng pagtaas ng *libido* bilang pangunahing resulta, at sa halip ay humahadlang pa ang mga ito. Gayunpaman, ang mga gamot na ito ay minsang ginagamit upang tumaas ang pagtatamasa sa pakikipagtalik at para mabawasan ang pagiging mahiyain pagdating sa pagtatalik. Ang mga gamot laban sa *Anti-Erectile Dysfunction* tulad ng Viagra at Levitra ay hindi itinuturing na aphrodisiac dahilan sa di naman sila direktang nakakapagtaas ng *libido* bagamat ang kakayahan ng matagal na *erection* ay maaaring magpataas ng lebel ng pagnanasa ng mga gumagamit nito.

Kategorya:Seksuwalidad
Anhiyoma

Ang **anhiyoma** (mula sa Ingles na *angioma*, bigkas: /an-dyo-ma/) ay isang uri ng tumor o bukol na kinasasangkutan ng mga limpa at ugat na daluyan at sisidlan ng dugo.  Partikular na isa itong teknikal na kapangalan para sa anumang pamamumukol na binubuo ng isang masa ng anumang uri ng mga sisidlan ng dugo.  Isang pangkaraniwang halimbawa at uri ng mga anhiyoma ang mga balat o nunal sa balat o kutis na tinataglay ng tao mula pa noong kanyang pagkakasilang (mga *birthmark* kung tawagin sa Ingles).  

## Sanggunian
Kategorya:Sakit
Analhesiko

Ang mga **analhesiko** ay mga gamot na nagagamit bilang pampaalis ng hapdi, sakit (pananakit), o kirot ng sugat o bahagi ng katawan, katulad ng sakit ng ulo. Tinatawag na **analhesya** ang kalagayan ng pagkawala o kawalan ng pakiramdam o pamamanhid mula sa hapdi.  Nangyayari ang epekto ng mga analhesiko sa pamamagitan ng pagpapamanhid ng mga ito sa mga lundayan o sentro ng utak at mga ugat-pandama (mga nerbyong sensoryo).  May kaugnayan ang mga analhesiko sa anestisya.

Ilan sa mga halimbawa ng mga analhesiko ang mga sumusunod: opyo, kloropormo, antipirino, penasetino, at beladona.

## Tingnan din 
* Anodayn

## Mga sanggunian 
Kaurian:Gamot
Anodino

Ang **anodino**, **anodina**, o **anodayn** ay isang uri ng gamot na ginagamit bilang pampahupa o pampatighaw ng kahapdian o pangingirot.  Maaari rin itong tumukoy sa anumang bagay na nag nagbibigay-ginhawa o nakakalibang, o kaya sa mga nakapagpapatabang ng timpla o "dating" at nakapagpapahina at nakapagpapalabnaw ng timpla o epekto.  Sa panggagamot, tumutukoy ito sa anumang gamot o pagbibigay-lunas na nakapagpapalis o nakapagtatanggal ng hapdi o kirot.

## Tingnan din
*Analhesiko
*Anestisya

## Mga sanggunian
Kaurian:Gamot
Malasapot na bamban

Ang **malasapot na bamban**, **bambang malasapot**, **bambang araknoyd**, **membranong araknoyd**, **araknoyd mater**, **membranong araknoyd**, o **araknoyd** lamang (Ingles: *arachnoid membrane*, *arachnoid mater*), ay ang isa sa tatlong bamban o membranong tumatakip sa panggitnang bahagi ng sistemang nerbiyos (binubuo ng utak at kurdong espinal).  Sa loob ng sistemang nerbiyos, nasa pagitan ng *pia mater* at *dura mater* ang maselang mebranong ito.  Bilang pangalan ng bahaging ito ng sistemang nerbiyos, nangangahulugan o nagpapahiwatig ang "araknoyd" ng pagiging kahawig ng sapot, malasapot, o nababalutan ng sapot.

## Sanggunian
Kaurian:Anatomiya ng tao
Kaurian:Anatomiya ng hayop
Web

Ang ***web*** ay isang salitang Ingles na maaaring tumukoy sa:

*Ibang tawag para sa agiw o sapot ng gagamba.
*Web browser, pantingin-tingin sa *web* o internet.
*Pahinang Web
*Web hosting
*Websayt
*World Wide Web
Anastomosis

Ang **anastomosis** (mula sa Ingles na *anastomosis* [isahan] at *anastomoses* [maramihan]) ay ang pagsasanib ng mga sanga katulad ng sa sanga ng mga ilog, halaman, at ugat na daluyan ng dugo. o kaya sa isang pag-ooperang kinasasangkutan ng pagbubukas ng isang bahagi ng bituka patungo sa isa pang bituka na ginagawa kapag mayroong pamalagian o permanenteng bara, harang, o balakid sa likas na kahabaan ng bituka.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Kategorya:Anatomiya ng halaman
Kategorya:Heograpiya
Kategorya:Panggagamot
Arkus senilis

thumbAng **arkus senilis** o **arko senil** (mula sa Ingles na ***arcus senilis*** at ***arcus senilis corneae***, at sa Kastilang ***arco senil***) ay ang puting gilid, kalupkop, o rim ng pagkabulok o pagkasira (dehenerasyon) na lumilitaw sa tagiliran ng balangaw (o *iris*, tinatawag ding alik-mata at inla) ng mata o ng may kulay na bahagi ng mata. Pangkaraniwang nangyayari ito sa mga matatandang tao. Kapag naganap ito sa mas nakababatang mga tao, isa itong tanda ng maagang pagtanda at pagkakaroon ng kalagayang pagkaulyanin, pag-uulyanin, o pagtatagulimot (senilidad).

## Mga sanggunian 
Kaurian:Sakit sa mata
Anasarka

Ang **anasarka** (mula sa Ingles na *anasarca*) ay ang tawag, sa larangan ng panggagamot, para sa paglaganap o pangkalahatang pagka-ipon o akumulasyon ng tubig o serum sa iba't ibang lamuymoy o mga hukay na nasa katawan.  Ginagamit na pantawag ito sa manas kung nasa ilalim lamang ng balat ang naganap na pagka-ipon ng tubig at madaling mapansin o makita.  Mapapagtibay o mapatutunayan ang pagkakaroon ng ganitong kalagayan sa pamamagitan ng matatag o matibay na pagpisil sa balat na nasa ibabaw ng isang buto.  Sa ganitong pagpisil, mapupuna o mararamdaman ng pumipisil ang pagkakaroon ng pagkahumpak na may katagalan ang pagkapuno o pagiging puno.     

## Sanggunian 
Kategorya:Sakit
Saputan

Ang **saputan** ay maaaring tumukoy sa:

*May kaugnayan sa salitang-ugat na sapot.
*Saputan, isang barangay sa Lungsod ng Calbayog, Pilipinas.
Apog (paglilinaw)

Ang **apog** ay maaaring tumukoy sa:

*apog, isang pangsakahang mineral.
*oksido ng kalsyo o oksido ng kalsyum (*calcium oxide*, CaO, *burnt lime*, *lime*, o *quicklime*).
Betel

Ang **Betel** ay maaaring tumukoy sa:

* Ang puno ng ikmo.
* Betel (ng Bibliya), isang pook na tinukoy sa Bibliya.

## Tingnan din 
* *Bethel (paglilinaw)*
Mani ng areka

Ang **mani ng luyos**, **maning luyos**, **mani ng areka**, o **maning areka**, (Ingles: *areca nut*, *betel nut*) ay ang mga buto o bunga ng palmang luyos o *Areca catechu* (kalimitang kilala bilang palmang *catechu* lamang dahil kabilang ito sa mga Catechu), na isang puno sa Silangang bahagi ng mundo.  Tinatawag din itong **kasilo**, "**maning betel**", o "**mani ng betel**".  May kamalian ang pagtawag dito na "mani ng betel" o "maning betel" sapagkat hindi ito napipitas mula sa puno ng betel o ikmo.  Nakagawian lamang ang ganitong tawag dahil madalas na kasamang sangkap ito ng dahon ng betel kapag inihahanda bilang "pang-nguya").  Ginagawang nganga (pagkaing nginunguya ng mga matatanda) ang mga ito, na kasama ng mga dahon ng ikmo.  Isinasama ng mga matatanda ang mani ng luyos sa apog (oksido ng kalsyo) at maskada.

Ginagamit din ang pinulbos na mani ng luyos bilang pampurga o pangtanggal ng mga bulati sa tiyan ng tao.  Idinaragdag din ito bilang sangkap sa mga pulbos na panlinis ng mga ngipin.  Bilang nganga sa Silangang bahagi ng mundo, inihahanda itong hinaluan ng kaunting apog na binilot sa loob ng dahon ng ikmo, isang mapanganib na gawain sapagkat maaaring makasanhi ng kanser sa bibig.     

## Sanggunian
Kaurian:Mani
Pambansang Pormularyo

Ang **Pambansang Kalipunan ng mga Gamot**, **Pambansang Pormularyo ng mga Medikamento**, o **Pambansang Pormularyo ng mga Medikamente** ay isang manwal o gabay na aklat na naglalaman ng isang talaan ng mga gamot o medikamenteng pinahulutan sa pagrereseta sa kabuoan ng isang bansa.  Ipinapakita sa sangguniang aklat na ito ang kung anong mga produkto ang mapapagpalit-palit.  Kinabibilangan din ito ng mga susing kabatiran hinggil sa kumposisyon o sangkap, paglalarawan, pagpipilian o seleksiyon, preskripsyon, pagbibigay, at pamamahala ng mga mga gamot.  Malinaw na ipinababatid ang mga gamot na hindi gaanong kaaya-aya para ipagamit sa mga pasyente.  Sa ilang mga bansa, mayroong mga kalipunan o mga pormularyong pangrehiyon (rehiyonal) at panglalawigan (probinsiyal) sa halip na pambansang pormularyo.  Maaari ring pandagdag ang rehiyonal at pamprobinsiyang pormularyo para sa pambansang pormularyo.

Kategorya:Parmakolohiya
Kategorya:Panggagamot
Kategorya:Mga aklat na pang-agham
Kategorya:Gamot
Sinobitis

Ang **sinobitis** o **saynobaytis** (mula sa Ingles na *synovitis*) ay ang pamamaga ng sinobyal na bamban o membranong sinobyal ng isang kasu-kasuan.

## Tingnan din 
* Artritis
* Tenosinobitis

## Sanggunian 
Kategorya:Sakit
Kategorya:Pamamaga
Kategorya:Pisyolohiya
Talus

Ang **talus** ay maaaring tumukoy sa:

*butong talus
*Talus, isang barangay sa Malungon, Sarangani sa Pilipinas.
Atletiks (paglilinaw)

Ang **atletiks** o **atletika** ay maaaring tumukoy sa:

*Palakasan o palaro
*Atletika sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008
*Atletika

## Tingnan din
*Atleta
Atletiko

Ang **atletika**, katumbas ng Ingles na *athletic*, at tumutukoy sa:

*May kaugnayan sa atletiks o atletika.
*May kaugnayan sa atleta o manlalaro.
**National Collegiate Athletic Association* sa Pilipinas.
**University Athletic Association of the Philippines*
**Manila Industrial and Commercial Athletic Association*
**Amateur Athletic Association of America* (AAAA)
**Asian Amateur Athletic Assocation* (AAAA)
Butong talus

Ang **butong talus**, **astragalo**, o **astragalus** (Ingles: *astragalus*, Kastila: *astragalo*) ay ang malaki at mahalagang buto sa bukung-bukong ng paa na naglilipat ng bigat o timbang ng katawan mula sa buto ng lulod patungo sa buto ng sakong.  Pumapasok ito sa talatag o pagkakahili-hilera (pormasyon) ng kasukasuan ng bukung-bukong, at nakahugpong ang pangharap na kapatagan nito sa pangharap na bahagi ng paa.  Hugis bilog na parang bola ang pangharap na kapatagang ito, at tinatawag na ulo ng astragalus, at ito ang nagsisilbing kunyas ng pangharap at panlikod na balukay o arko ng paa.  Madaling maalis sa kinalalagyan nito ang butong talus dahil sa paggamit ng sapatos na may matataas na takong.

## Mga sanggunian
Kategorya:Sistemang pangkalansay
Tenosinobitis

Ang **tenosinobitis** o **tenosaynobaytis** (mula sa Ingles na *tenosynovitis* o *teno-synovitis*) ay ang pamamaga ng sinobyal na membranong gumuguhit o sumasapin sa talukap o talupak ng tendon.

## Tingnan din
*Saynobaytis
*Artritis

## Sanggunian
Kategorya:Pamamaga
Kategorya:Pisyolohiya
Kategorya:Sakit
Ateroma

Ang **ateroma** (mula sa Ingles na *atheroma*) ay isang uri ng sakit ng ugat na arteryo.  Isa itong uri ng arteriosklerosis.    

## Paglalarawan
Katangian nito ang pagkakaroon ng pagkabulok at pagkasira sa loob ng mga dinding ng mga malalaking ugat o mga arteryo.  Nagiging makitid, matigas, at mas pumuputok o sumasabog ang mga arteryong ito.  Nagaganap ito pagkalipas ng panggitnang panahon sa buhay ng isang tao.  Mas maagang nangyayari ang ganitong kalagayan sa mga may sipilis, pagkalason ng dugo, at iba pang mga karamdaman.  Teknikal na nagiging arteriosklerosis ang tawag dito kapag naging pangkalahatan ito.

## Sanggunian
Kategorya:Sakit
Atabismo

Ang **atabismo** (mula sa Ingles na *atavism* at Kastilang *atavismo*) ay ang teknikal na katawagan sa paglitaw sa isang supling o anak ng katangian ng isang ninunong matagal nang hindi nakikita sa mga salinlahi o henerasyon.  Isa itong uri ng pagkamana kung saan nagiging mas kamukha ng bata ang isang lolo o lola o isang ninunong higit na malayo, sa halip na kahawig ng isang kaagad o tuwirang magulang o ina at ama ng supling.  Maaaring maging isang anyo ng karamdaman ang namanang katangian.  Nagmula ang salitang atabismo mula sa Lating *atavus* na may ibig sabihing "malayong ninuno".

## Sanggunian 
Kategorya:Sakit
Kategorya:Henetika
Kategorya:Ebolusyon
Areola

Ang ***areola** o **areole*** (mula sa Ingles na *areole* at Kastilang *areola*; orihinal na nagmula sa Latin na *reola* na nangangahulugang "maliit na espasyong bukas"; kaugnay ng *rea* o "bukas na pook"; kaugnay din ng salitang area) ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Sa biyolohiya: areola, isang maliit na puwang, espasyong, siwang o bitak na nasa loob ng isang lamuymoy (tisyu) o bahagi, katulad ng isang pook na sinasaklawan o binubuo ng mga ugat ng dahon o pakpak ng isang kulisap.
*Sa botanika: areola, isang maliit, natatangi, at malambot na pook sa isang kaktus na tinutubuan o pinagmumulan ng mga buhok, sungay, sanga, o bulaklak
*Sa anatomiya ng tao at hayop: 
:*areola, isang maliit na bilog na parang singsing na nakapalibot sa gitnang bahagi, katulad ng nasa may utong sa suso ng isang babae.
:*areola ng mata, isang maliit na bahagi ng balangaw o iris ng mata na nakapaligid sa pupilahe (alik-mata, balintataw, inla, ninya, tao-tao) ng mata.
*Kaugnay at pinagmulan ng salitang **areolar** (may areola o mukhang areola) at **areolasyon** (*areolation*, may mga areola).
:*Katulad ng ginagamit sa lamuymoy na areolar.

## Mga sanggunian
Lamuymoy na areolar

thumb|right|250px|Mga uri ng pang-ugnay na lamuymoy.
Ang mga **pang-ugnay na lamuymoy na areolar** o **tisyung areolar** (Ingles: *areolar tissue*, *areolar connective tissue*) ay ang teknikal na katawagan para sa mga maluluwag o buhaghag ngunit nagdurugtungan at sala-salabat na mga lamuymoy sa katawan.  Nakahimlay ang mta ito sa ilalim ng balat at ng mga mukosal na bamban (membranong mala-uhog).  Matatagpuan ang mga ito sa pagitan ng mga laman o masel.  Sa pangkalahatan, ito ang pumupuno sa lahat ng mga pambihira o hindi pangkaraniwang mga sulok ng katawan.

## Sanggunian
Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Arteriosklerosis

Ang **arteriosklerosis** (mula sa Ingles na *arteriosclerosis*) ay ang pangangapal at pagbabara ng loob ng ugat na arteryo.

## Mga uri 
* Arteriolosklerosis
* Aterosklerosis
* Arteriosklerosis obliterans 
* Kalsipikong isklerosis ni Monckeberg (kilala rin bilang medyal na kalsipikong isklerosis)  

## Sanggunian 
Kategorya:Sakit
Aurikulo

Ang **aurikulo** ay isang salitang literal na nangangahulugang "maliit na tainga".  Ngunit maaari rin itong tumukoy sa mga sumusunod:

*Sa pinna, ang panlabas at pinalawak na bahagi ng tainga; o sa pinakatainga o mismong tainga.
*Sa pingol o panlabas na bahagi ng tainga.
*Mga bagay na kahugis ng tainga.
*Sa aurikulo, dalawang maliliit na hugis apa o balisusong mga lukbutan na bahagi ng puso, at nagmumula sa bawat atrium ng puso.  Kapag tinatanaw mula sa labas, may pagkakahawig sila sa maliliit na mga tainga ng ilang mga hayop.  Ang mga ito ay ang: 
:*Kanang aurikulo, at
:*Kaliwang aurikulo.

## Tingnan din
*1231 Auricula, isang planetang hindi pangunahin.

## Mga sanggunian
Auditoryo

:*Huwag itong ikalito sa awditoryum.*

Ang **auditoryo** ay isang pang-uring nangangahulugang "hinggil sa pandinig".  Ginagamit ito para sa pandama ng pandinig, sa nerbyo o ugat-pandama ng pandinig, at maging para sa lundayan o sentro ng utak na nakaugnay sa tungkulin ng pandinig.  Mayroong walong nerbyong kranyal (walong pares ng mga ugat na pandama o nerb) na lumilitaw mula sa utak mismo, at tinatawag rin bilang mga **nerbyong auditoryo**.  Binubuo ang bawat isa sa mga ugat-pandamang ito ng dalawang magkaibang bahagi.  Isa sa mga ito ang nakakabit sa organo ng pandinig at sa pandama ng pandinig.  Samantalang nakadikit naman sa pandama ng paninimbang o ekwilibriyo ang ikalawa, na nakapagsasagawa ng pagbalanse ng katawan upang hindi mabuwal.

## Tingnan din
*Aural

## Mga sanggunian
Kaurian:Sistemang pandinig
Kaurian:Tainga
Aurista

Ang **aurista** ay isang pangalang pantawag para sa mga espesyalistang siruhanong partikular na gumagamot at nag-oopera ng mga tainga.  Subalit saklaw din ng kanyang gawain o hanap-buhay ang mga karamdaman sa ilong at lalamunan.

## Tingnan din
*Otolohista o otologo

## Sanggunian
Kategorya:Mga otologo