Rehiyon ng Tanintharyi

Ang **Tanintharyi Region** (Birmano: တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး, ; Mon: ဏၚ်ကသဳ o ရးတၞင်သြဳ; dating **Dibisyon ng Tenasserim** at **Dibisyon ng Tanintharyi**) ay isang rehiyon ng Myanmar na sumasaklaw sa mahabang makitid na timog na bahagi ng bansa sa hilagang Tangway ng Malaya, na umaabot hanggang sa Kra Isthmus. Hangganan nito ang Dagat Andaman sa kanluran at ang Burol ng Tenasserim, kung saan matatagpuan ang Taylandiya, sa silangan. Sa hilaga ay ang Estado ng Mon. Mayroong maraming mga pulo sa baybayin, ang malaking Kapuluang Mergui sa timog at gitnang baybayin at ang mas maliit na mga pulo ng Moscos sa hilagang baybayin. Ang kabisera ng rehiyon ay Dawei (Tavoy). Kabilang sa iba pang mahahalagang lungsod ang Myeik (Mergui) at Kawthaung. Ang rehiyon ay may lawak na , at may populasyon na 1,406,434 sa Senso ng 2014.

## Mga pangalan 
Ang Tanintharyi ay makasaysayang kilala sa maraming pangalan, na nagpapakita ng mga pagbabago sa administratibong kontrol sa buong kasaysayan, habang ang rehiyon ay nagbago ng mga kamay mula sa Sultanato ng Kedah, hanggang sa mga kaharian ng Hanthawaddy, Ayutthaya at Konbaung, at Britanikong Burma. Ang rehiyon ay tinatawag na ***Tanah Sari*** sa Malay, ***Tanao Si*** (  , RTGS:  Tanao Si) sa Thai,  at  sa Mon. Noong 1989, opisyal na pinalitan ng pamahalaang Birmano ang pangalang Ingles ng rehiyon mula **Tenassarim** patungong Tanintharyi.

## Kasaysayan 
Makasaysayang kasama sa Rehiyon ng Tanintharyi ang buong Tanintharyi salient –ang Rehiyon ng Tanintharyi, Estado ng Mon, at katimugang Estado ng Kayin ngayon. Sa unang milenyo, ang katimugang baybayin nito ay naging bahagi ng sinaunang emporium pinangalanang Takkola sa *Geōgraphikē Hyphēgēsis* ni Ptolemy.  at sa mga tekstong Budista, Mahāniddesa at Milinda Panha.   Ang Takkola mismo ay isa rin sa limang kaharian sa confederative polity ng Tun Sun.  Samantala, ang pinakahilagang rehiyon ay bahagi ng Kaharian ng Thaton bago ang 1057. Ang buong baybayin sa kalaunan ay naging bahagi ng Imperyong Pagan ni Haring Anawrahta pagkaraan ng 1057. Pagkatapos ng pagbagsak ng Bagan noong 1287, ang lugar ay nahulog sa kaharian ng Siamese ng Sukhothai, at kalaunan ay ang kahalili nito na Kaharian ng Ayutthaya. Ang pinakahilagang hangganan ng rehiyon ay nasa paligid ng Ilog Thanlwin (Salween) malapit sa kasalukuyang Moulmein.

Ang rehiyon ay bumalik sa pamumuno ng Birmano noong 1564 nang sinakop ni Haring Bayinnaung ng Dinastiyang Toungoo ang buong Siam. Nabawi ng Ayutthaya ang kalayaan noong 1587, at nabawi ang katimugang kalahati ng Tanintharyi noong 1593 at ang buong tangway noong 1599.  Noong 1614, nabawi ni Haring Anaukpetlun ang hilagang kalahati ng baybayin sa Dawei ngunit nabigong makuha ang iba.  Ang Tenasserim sa timog ng Dawei (Tavoy) ay nanatili sa ilalim ng kontrol ng Siamese. Ang daungan ng Myeik (Mergui) ay isang pangunahing sentro ng kalakalan sa pagitan ng mga Siamese at mga Europeo. 

Sa loob ng halos pitong dekada, mula sa kalagitnaan ng ika-18 siglo hanggang sa unang bahagi ng ika-19 na siglo, ang Burma at Siam ay nasangkot sa maraming digmaan para sa kontrol sa baybayin. Sinamantala ang digmaang sibil ng Birmano noong 1740–1757, ang mga Siamese ay maingat na lumipat sa baybayin sa timog ng Mottama noong 1751. Ang nagwagi sa digmaang sibil, si Haring Alaungpaya ng Dinastiyang Konbaung ay nabawi ang baybayin hanggang Dawei mula sa Siamese noong 1760. Ang kanyang anak na si Haring Hsinbyushin ay sumakop sa  *(Sa hilagang harapan, ang Burma at Siam ay nakakulong din sa isang pakikibaka para sa paghawak ng Kengtung at Lan Na.)*

Ibinigay ng Burma ang rehiyon sa timog ng Ilog Salween  sa Britanya pagkatapos ng Unang Digmaang Anglo-Birmano (1824–1826) sa ilalim ng Kasunduan ng Yandabo. Ang Britanya at ang Siamese ay lumagda sa isang kasunduan sa pagdemarka ng hangganan noong 20 Hunyo 1826, at isa pa noong 1868. 

Sa pagiging malaya mula sa Britanya noong 1948, ang hilagang-silangan na mga distrito ng Tanintharyi ay inilagay sa bagong likhang Estado ng Karen. Noong 1974, ang hilagang bahagi ng natitirang Tanintharyi ay inukit upang lumikha ng Estado ng Mon.  at isang linya ng tren sa pagitan ng Bangkok at ang daungan na iyon. 

Ang pandaigdigang cross-border checkpoint ng Pasong Maw Daung sa Taylandiya ay binuo mula noong 2014. 

## Demograpiko 
Noong 2014, ang rehiyon ay may populasyon na 1.4 milyong katao. Ang rehiyon ay pinaninirahan ng mga taong Dawei (tinatawag ding mga Tavoyan), na bumubuo ng isang subgrupo ng mga taong Bamar. Ang Dawei ay nagsasalita ng diyalektong Tavoyan, iba't ibang Birmano na may malalim na pagbigkas at mga pagkakaiba sa talasalitaan mula sa karaniwang Birmano.

### Etnisidad 
Ang Bamar - pangunahin ang mga migranteng Dawei at Bamar - ang bumubuo sa karamihan ng populasyon ng rehiyon. Binubuo ng Karen ang pinakamalaking minorya ng rehiyon. Ang ibang mga grupo, gaya ng Mon, Birmanong Thai, Myeik, Birmanong Malay, at Moken, ay bumubuo ng maliliit na minorya. Gayunpaman, maraming Birmanong Thai ang mga indibidwal na walang pagkamamamayan. 

Pagkatapos ng Senso sa Myanmar ng 2014, walang katiyakan ang pamahalaang Birmano na hindi naglalabas ng detalyadong data ng etnisidad, na nagbabanggit ng mga alalahanin tungkol sa pampulitika at panlipunang mga alalahanin na nakapaligid sa isyu ng etnisidad sa Myanmar.  Noong 2022, naglathala ang mga mananaliksik ng pagsusuri sa mga ulat ng bayan ng General Administration Department sa buong bansa noong 2018-2019 upang i-tabulate ang etnikong ayos ng rehiyon.   Kabilang sa mga minoryang relihiyosong komunidad ang mga Kristiyano (7.2%), Muslim (5.1%), at Hindu (0.2%) na sama-samang bumubuo sa natitirang populasyon ng Rehiyon ng Tanintharyi.  Karamihan sa mga monghe ay kabilang sa Thudhamma Nikaya (83.8%), na sinusundan ni Shwegyin Nikaya (1.1%), kasama ang natitira sa mga monghe na kabilang sa iba pang maliliit na monastikong orden.  Noong 1999, pinasimulan ng naghaharing  militar na junta, ang Konseho ng Kapayapaan at Pagpapaunlad ng Estado, ang malakihang pag-unlad ng naturang mga plantasyon sa rehiyon. 

Isang malaking konsesyon sa rehiyon, ang Myanmar Stark Prestige Plantation, ang naging paksa ng pagsisiyasat ng ASEAN Parliamentarians for Human Rights, pagkatapos maglathala ang mga lokal na NGO ng ulat na nagdokumento ng mga paglabag sa mga karapatan sa paggawa at lupa sa 19 na mga nayon ng Karen.    Ang kontrobersyal na plantasyon ay magkasamang pagmamay-ari ng Prestige Platform na nakabase sa Malaysia at Stark Industries, na pag-aari ni Mya Thidar Sway Tin, isang negosyanteng Birmano. 

Lahat ng pitong unibersidad at kolehiyo ng Tanintharyi ay matatagpuan sa Dawei at Myeik. Hanggang kamakailan lamang, ang Dawei University ay ang tanging apat na taong unibersidad sa rehiyon.

## Pangangalagang  pangkalusugan 
Ang pangkalahatang kalagayan ng pangangalagang pangkalusugan sa Myanmar ay mahirap. Ang gobyerno ay gumugugol saanman mula 0.5% hanggang 3% ng GDP ng bansa sa pangangalagang pangkalusugan, na patuloy na nagraranggo sa pinakamababa sa mundo.   Bagama't ang pangangalagang pangkalusugan ay libre, sa katotohanan, ang mga pasyente ay kailangang magbayad para sa gamot at paggamot, kahit na sa mga pampublikong klinika at ospital. Ang mga pampublikong ospital ay kulang sa marami sa mga pangunahing pasilidad at kagamitan. Bukod dito, ang imprastraktura ng pangangalagang pangkalusugan sa labas ng Yangon at Mandalay ay lubhang mahirap. Noong 2003, ang buong Tanintharyi Region ay may mas kaunting hospital bed kaysa sa Yangon General Hospital . Ang sumusunod ay isang buod ng sistema ng pampublikong pangangalaga sa kalusugan. 

## Mga sanggunian 

Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata
Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Birmano
Kategorya:Pages with unreviewed translations