open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Higad

:*Para sa sasakyang panlibangan, tingnan ang katerpilar. *

thumb|right|Isang mabuhok na higad.

[thumb|*[Papilio machaon*]]

Ang **higad** tinatawag rin **gusano** at **tilas** (Ingles: *caterpillar*) ay ang mga batang-anyo (*larval stage*) matapos lumabas sa itlog at bago humabi ng kanilang sariling mga bahay-uod, ng mga miyembro ng *order Lepidoptera*, ang grupo ng mga insekto kung saan kasapi ang mga paruparo at gamugamo (o mariposa). 

Ito rin ay natatawag na uod, at ang paggamit nito ay arbitraryo dahil ang uod ay maaaring itawag sa iba pang klase ng bulate o ng mga batang-anyo ng mga "sawfly". Mas kilala ang mga higad sa pagkain ng halaman, ngunit may ibang higad (mga 1%) na kumakain ng insekto o ng kapwa-uod. 

Tipikal sa mga higad ang pagiging matakaw at marami sa kanila ay kabilang sa mga agrikultural na salot. Sa katunayan, marami sa mga espesye ng gamugamo ay kilala sa kanilang batang-anyo dahil sa pagkasirang nagagawa ng mga ito sa mga ani ng pagsasaka, bagaman ang mga gamugamo ay hindi naman nagdudulot ng pinsala. Sa kabilang banda, maraming klase ng higad naman ang nakatutulong sa pag-ani ng sutla, bilang pagkain ng tao o hayop, o pang-kontrol sa mga salot na halaman.

### Mga bansag
* Basil
* Higad
* Gusano
* Tilas
* Uod

## Mga sanggunian
Kaurian:Bulati
Ulupong (kobra)

::[thumb|Ahas na [kobra sa Pilipinas *(Naja philippinensis)*]]*Para sa ibang gamit, tingnan ang ulupong (paglilinaw) at cobra (paglilinaw).*

Ang **ulupong**, **ulopong** o **kobra** (Ingles: *cobra*) ay isang uri ng nakalalasong ahas na kabilang sa pamilya ng mga tunay na kobra o **Elapidae**.
## Familia Elapidae 
* *Aspidelaps*
* *Boulengerina*
* *Bungarus*
* *Calliophis*
* *Dendroaspis*
* *Elapsoidea*
* *Hemachatus*
* *Hemibungarus*
* *Leptomicrurus*
* *Micruroides*
* *Micrurus*
* *Naja*
* *Ophiophagus*
* *Paranaja*
* *Pseudohaje*
* *Walterinnesia*

## Mga sanggunian 
Kategorya:Hayop
Kategorya:Ahas
Bogambilya

Ang **bogambilya** (Ingles: *bougainvillea*) ay isang uri ng namumulaklak na halaman.

## Sanggunian 
Kaurian:Nyctaginaceae
Kaurian:Bulaklak
Ulyabid (paglilinaw)

Ang **ulyabid** o **ulay** ay tumutukoy sa mga bulating parasito na kabilang ang mga nakatala sa ibaba.  Para mas masusing pagtalakay sa mga parasitong bulati, tingnan ang **bulating parasito**.

*Cestoda
*Enterobius
Ulupong (Viperidae)

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang ulupong (paglilinaw).*

Ang **ulupong** o **bibora** (Ingles: *viper*) ay isang uri ng makamandag o nakalalasong ahas na kabilang sa pamilya ng mga **Viperidae**. 

## Viperidae
Mga sari sa ilalim ng Viperidae:
* *Adenorhinos*
* *Agkistrodon*
* *Atheris*
* *Atropoides*
* *Azemiops*
* *Bitis*
* *Bothriechis*
* *Bothriopsis*
* *Bothrocophias*
* *Bothrops*
* *Calloselasma*
* *Causus*
* *Cerastes*
* *Cerrophidion*
* *Crotalus*
* *Daboia*
* *Deinagkistrodon*
* *Echis*
* *Eristicophis*
* *Gloydius*
* *Hypnale*
* *Lachesis*
* *Macrovipera*
* *Montatheris*
* *Ophryacus*
* *Ovophis*
* *Popeia*
* *Porthidium*
* *Proatheris*
* *Protobothrops*
* *Pseudocerastes*
* *Sistrurus*
* *Triceratolepidophis*
* *Trimeresurus*
* *Tropidolaemus*
* *Vipera*
* *Zhaoermia*

## Mga sanggunian
Kategorya:Hayop
Kategorya:Ahas
Mataas na Paaralang River Ridge (Lacey, Washington)

Ang **Mataas na Paaralang River Ridge** o **River Ridge High School** ay isang mataas na paaralan sa Lacey, Washington, Estados Unidos. Itinatag noong taong 1993.

## Mga panlabas na link
*Official Site 
*The Olympian site
*Washington State Report Card 

Kaurian:Edukasyon
Sawa (paglilinaw)

Ang **sawa** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

* Sawa (boa)
* Sawa (piton)
* Sawa, tawag sa mahabang bersyon ng paputok na sinturon ni Hudas

Kaurian:Paglilinaw
Apog

Ang **apog** o **kabuyaw** (Ingles: *lime* o *agricultural lime*) ay isang mineral na gamit sa paglilinang ng sakahang lupa..  Bago maging panghalo sa lupa, nagmumula ito sa pinulbos na mga **batong-apog** o kaya mula sa tisa.  Tinatawag din itong **pirali** at **kalbida**.  **Apugan** ang tawag sa pabrika o pagawaan ng mga apog.  Nangangahulugan din ang *apugan* ng kilos o galaw na paglalagay ng apog, na katumbas ng **mag-apog**.  **Apugin** naman ang ginagamit na salita para sa "paggawa ng apog" o "gawing apog".

## Mga sanggunian
Kaurian:Agrikultura
Aprikot

thumb|Ang laman ng bunga ng aprikot
Ang **albarikoke**, **aprikot**, ***Prunus armeniaca*** o ***Armeniaca vulgaris*** Lam. (Ingles: *apricot,* Kastila: *albaricoque*) ay isang uri ng prutas.  Isa itong uri ng *Prunus* na kinaklasipikang kasama sa mga plum sa loob ng sub-saring *Prunus*.  Hindi matiyak ang katutubong nasasakupang pook nito dahil sa ekstensibong kultibasyon bago pa ang nasusulat na kasaysayan, ngunit higit na maaaring sa India. 

## Mga sanggunian 
Kategorya:Prutas
Kategorya:Tsina
Kategorya:Prunus
Kategorya:Rosaceae
Lime

Ang ***lime*** (bigkas: /laym/) ay isang salitang Ingles na tumutukoy sa mga sumusunod:

*dayap o dalayap.
*apog, ang oksido ng kalsyum.
* tawag para sa pagkit na ginagawang panghuli o pambitag ng ibon.

## Tingnan din
**Apog (paglilinaw)*
Bulating sapad

::*Para sa iba pang mga bulating parasito, tingnan ang ulyabid (paglilinaw).*

Ang **bulating sapad** o ***Cestoda*** (Ingles: *tapeworm* o *flatworm*) ay isang uri ng ulyabid o ulay (mga parasitong bulati) na nabubuhay sa tiyan at bituka ng mga vertebrata. Ang kanilang mga katawan ay binubuo ng maraming katulad na mga yunit na kilala bilang mga proglottids—karaniwang mga pakete ng mga itlog na regular na ibinubuhos sa kapaligiran upang makahawa sa ibang mga organismo. Ang mga espesye ng iba pang subclass, ang Cestodaria, ay pangunahing mga isda na nakakahawa ng mga parasito.

## Mga sanggunian
Kategorya:Bulati
Kategorya:Platyhelminthes
Pili (mani)

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang pili (paglilinaw).*

Ang **pili** (Ingles: *pili nut*; pangalang pang-agham: *Canarium ovatum*), ay isang uri ng bungang mani at puno.  Isa lang ito sa 600 na mga uri ng pamilyang Burseraceae, at katutubo ito sa Pilipinas na marami sa katimugang Luzon, at sa parte ng Bisayas at Mindanaw.  Tinatawag din itong *almendras* (Ingles: *almond*) bagaman ang tunay na almendras ay ang punong *Prunus dulcis*.

## Mga sanggunian
Kaurian:Prutas
Kaurian:Punungkahoy
Kategorya:Burseraceae
Pili (paglilinaw)

Ang **pili** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*pili (punong pantabla), isang punong pinagkukunan ng tabla
*pili (mani), isang uri ng mani
*pili (palayaw ng almendras), isa pang katawagan sa punong almendras
*pili (gawain), akto ng pagpanig sa gustong bagay
Apido

Ang ***Aphis*** ay isang genus ng mga kulisap. Tinatawag ang mga kabilang dito na **apido** o **apid** (Ingles: *aphid* o *plant louse*). Ito isang uri ng kuto ng halaman.

## Mga sanggunian
* 

Kategorya:Aphididae
Ulyabid (pinworm)

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang ulyabid (paglilinaw).*

Ang **Enterobius** (Ingles: *pinworm* o *threadworm*) ay isang uri ng ulyabid o ulay (mga parasitong bulati) na nabubuhay sa tiyan at bituka ng mga vertebrata.

## Mga sanggunian
Kategorya:Hayop
Kategorya:Bulati
Sawa (boa)

{{automatic taxobox
| name = Boidae
| image =
| image_width = 200px
| image_caption = Manlilingkis (*Boa constrictor*}
| taxon = Boidae
| authority = Gray, 1825
| subdivision_ranks = Genera
| subdivision = 
* *Acrantophis* 
* *Boa
* *Candoia* 
* *Corallus* 
* *Epicrates* 
* *Eryx*
* *Eunectes* 
* *Gongylophis*
* *Sanzinia* 
}}

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang Sawa (paglilinaw). Tungkol naman sa isang mangaawit mula sa Korea, tingnan ang BoA.* 

Ang **sawa** o **manlilingkis** (Ingles: *boa* o *boa constrictor'') ay isang uri ng malaking ahas.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Ahas
Kategorya:Reptilia
Sawa (piton)

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang Sawa (paglilinaw).*

Ang **sawa** (Ingles: *python*) ay isang uri ng malaking ahas.

## Familia Pythonidae
Mga genus:
* *Antaresia* Wells and Wellington, 1984
* *Apodora* Kluge, 1993
* *Aspidites* Peters, 1877
* *Bothrochilus* Fitzinger, 1843
* *Leiopython* Hubrecht 1879
* *Liasis* Gray, 1842
* *Morelia* Gray, 1842
* *Python* Daudin, 1803

## Mga sanggunian
Kaurian:Ahas
*
Kategorya:Serpentes
Pili (punong pantabla)

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang pili (paglilinaw).*

Ang **pili** ay isang uri ng punong pinagkukunan ng tabla.

## Mga sanggunian
Kategorya:Punungkahoy
Almendras

:*Para sa iba pang halamang almendro, tingnan ang almendro (paglilinaw).*

Ang **almendras** (Ingles: *almond tree*, *almond nut*, *almond*, o *cork nut*; Kastila: *almendra*) ay isang uri ng bungang mani at puno nito.  Bagaman tinatawag din itong *pili*, ang tunay na punong pili ay ang punong *Canarium ovatum*  ***Prunus dulcis*** ang pangalang pang-agham nito, ngunit may iba itong mga pangalang siyentipiko o kasingkahulugan: *Prunus amygdalus* Batsch., *Amygdalus communis* L., *Amygdalus dulcis* Mill.).  Isang uri ng *Prunus* ang almendras at kabilang sa subpamilyang Prunoideae ng pamilyang Rosaceae; sa loob ng *Prunus*, ibinibilang ito sa mga *walnut* sa subsaring *Amygdalus*, na maipagkakaiba mula sa iba pang mga subsari (subhenero) sa pamamagitan ng mga kulubot sa balat ng mga buto nito.  Almendro (*almond*) din ang tawag sa buto ng punong ito.  Sa larangan ng botaniya, hindi ito itinuturing na isang tunay na mani, bagaman laging natatawag na mani sa karaniwang usapan.

Isa itong halamang nabanggit sa Tanakh at sa Bibliya.

## Mga sanggunian
Kategorya:Almendro
Kategorya:Rosaceae
Kategorya:Prutas
Kategorya:Punungkahoy
Kategorya:Prunus
Pino

Ang **pino** (Ingles: *pine* o *pines tree*, Kastilya: *pino*, *Pinus Kesiya*, Linn.) ay isang uri ng puno 
na may mga dahong laging-lunti at kahawig ng mga karayom.Matatagpuan ito sa kabundukan sa lalawigan ng Benguet at buong saklaw ng kaitaasan sa hilagang Luzon. Ang pino ay kilalang *saleng* sa salitang katutubo ng nasabing rehiyon.Kauri nito ang mga pino sa Tsina at may sapantaha ang mga agham sa mga halaman na ito ay nagmula sa Asya na dinala ng mga naglalakbay na mga hayop na tumawid sa tulay na lupa libong taon nang lumipas.

## Sanggunian 
Kategorya:Punungkahoy
Bulating parasito

Ang mga **bulating parasito**, **ulyabid** o **ulay** (Ingles: *intestinal worm* o *parasitic worm*) ay ang mga bulating namumuhay sa loob o labas ng katawan ng isang hayop, halaman, o anumang organismo.

## Tingnan din
*Bulati sa tiyan

## Mga sanggunian
### Talababa
### Bibliyograpiya
*Estrada, Horacio R. *Bakterya, Bayrus, at Bulate*, nagsisilbing sanggunian para sa pag-unawa sa agham ng mikrobiyolohiya, bakterya, birus, at iba pang mga mikroorganismo, NRCP Medical Series 4 ,  STII.dost.gov.ph

Kategorya:Bulati
Bulate

Ang **bulate** o **bulati** ay maaring tumukoy sa mga sumusunod:

* bulateng bilog (Ingles: *roundworm*)
* bulateng lupa (Ingles: *earthworm*)
* bulating sapad o cestoda (Ingles: *flatworm* o *tapeworm*)
* askaris
* ascarid, parasitikong matatagpuan sa tiyan ng tao at baboy
* uod
* bulating parasito
* bulate
Bulati sa tiyan

Ang pagkakaroon ng **bulati sa tiyan** (Ingles: *helminthiasis*) ay isang impeksiyon na mayroong mga bulating parasito naninirahan sa loob ng tiyan ng isang tao. Dahil sa katayuang ito, ang nutrisyon na dapat natatanggap ng taong kumakain ay napupunta sa mga nakikikain na mga bulating nasa loob ng tiyan. Dahil sa halos walang natatanggap na nutrisyon ang isang taong mayroong mga "alagang bulati" sa tiyan, ang taong ito ay nagiging masasakitin at nawawalan ng kasiglahan ng katawan, dahil sinasalanta ng mga bulating ito ang katawan ng tao sa pamamagitan ng pagnanakaw ng nutrisyong nakukuha mula sa mga pagkain.

## Mga sanggunian
Kategorya:Sakit
Kategorya:Mga parasito
Kategorya:Bulati
Iguana iguana

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang iguana (paglilinaw).*

Ang '**Iguana iguana**' (Ingles: *iguana*) ay isang uri ng malaking butiki.  Tinatawag ding bayawak [bilang pangkalahatang katawagan] ang ibang malalaking butiking umaakyat sa mga puno.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Reptilia
Bayakan (Pteropus vampyrus lanensis)

Ang **bayakan** (*Pteropus vampyrus lanensis*) ay isang uri ng malaking paniki.

## Mga sanggunian
Kaurian:Paniki
Igos

:*Para sa ibang gamit, tingnan din ang igos (paglilinaw), ficus (paglilinaw), o fig (paglilinaw).*

Ang ***Ficus carica*** (pangalang pang-agham), **igos**,  **igera** o **higera** (Ingles: *common fig tree* o *common fig*; Kastila: *higuera*, *higo* o *higera*) ay isang uri ng puno. Mayroon itong matatamis na mga bunga.  Tumutubo ang puno sa maiinit na mga bansa o pook na malapit sa dagat.  Ito ang **karaniwang igos**.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Moraceae
Kategorya:Punungkahoy
Kategorya:Ficus
Psidium guajava

Ang ***Psidium guajava*** (Ingles: *apple guava* o *common guava*) ay isang espesye ng mga bayabas.

## Mga talababa
Kaurian:Bayabas
Kaurian:Myrtaceae
Kaurian:Punungkahoy
Psidium

Ang ***Psidium*** ay isang lahi ng mga puno at palumpong sa pamilya Myrtaceae. Ito ay katutubong sa mas maiinit na bahagi ng Kanlurain Hemisperyo.

## Taksonomiya
Ang genus na ito ay unang inilarawan ni Linnaeus noong 1753. Marami sa mga species ang nagdadala ng nakakain na mga prutas, at sa kadahilanang ito maraming ang nalinang sa komersyo. Ang pinakatanyag na nilinang species ay ang karaniwang bayabas (*Psidium guajava*).

## Mga espesye
**Psidium acutangulum*  
**Psidium alatum*
**Psidium albidum* 
**Psidium anceps*
**Psidium anthomega*
**Psidium apiculatum*
**Psidium appendiculatum*
**Psidium apricum*
**Psidium araucanum*
**Psidium arboreum*
**Psidium argenteum*
**Psidium bahianum*
**Psidium canum*
**Psidium cattleianum*
**Psidium caudatum* 
**Psidium cinereum* 
**Psidium coriaceum*
**Psidium cuneatum*
**Psidium cupreum*
**Psidium densicomum*
**Psidium donianum*
**Psidium dumetorum*
**Psidium elegans*
**Psidium firmum*
**Psidium friedrichsthalium*
**Psidium fruticosum*
**Psidium gardnerianum*
**Psidium giganteum*
**Psidium glaziovianum*
**Psidium guajava* 
**Psidium guazumifolium*
**Psidium guineense* 
**Psidium hagelundianum*
**Psidium herbaceum*
**Psidium humile*
**Psidium imaruinense*
**Psidium inaequilaterum*
**Psidium itanareense*
**Psidium jacquinianum*
**Psidium lagoense*
**Psidium langsdorffii*
**Psidium laruotteanum*
**Psidium leptocladum*
**Psidium luridum*
**Psidium macahense*
**Psidium macrochlamys*
**Psidium macrospermum*
**Psidium mediterraneum*
**Psidium mengahiense*
**Psidium minense*
**Psidium montanum* Sw. 
**Psidium multiflorum*
**Psidium myrsinoides*
**Psidium myrtoides* 
**Psidium nigrum*
**Psidium nutans*
**Psidium oblongatum*
**Psidium oblongifolium*
**Psidium ooideum*
**Psidium paranense*
**Psidium persicifolium*
**Psidium pigmeum*
**Psidium pilosum*
**Psidium racemosa*
**Psidium racemosum*
**Psidium radicans*
**Psidium ramboanum*
**Psidium refractum*
**Psidium riedelianum*
**Psidium riparium*
**Psidium robustum*
**Psidium roraimense*
**Psidium rubescens*
**Psidium rufum* 
**Psidium salutare* (Kunth) O.Berg 
**Psidium sartorianum* 
**Psidium schenckianum*
**Psidium sorocabense*
**Psidium spathulatum*
**Psidium stictophyllum*
**Psidium subrostrifolium*
**Psidium suffruticosum*
**Psidium terminale*
**Psidium ternatifolium*
**Psidium transalpinum*
**Psidium turbinatum*
**Psidium ubatubense*
**Psidium velutinum*
**Psidium widgrenianum*
**Psidium ypanamense*
Adelpa

Ang **adelpa** (Ingles: *oleander* o *rosebay*) o ***Nerium oleander*** (pangalang pang-agham) ay isang espesye ng palumpong na namumulaklak.

## Mga sanggunian
Kaurian:Bulaklak
Kaurian:Apocynaceae
Chamerion angustifolium

:*Para sa isa pang halamang may pangalang *rosebay* (Ingles), tingnan ang adelpa.*

Ang ***Chamerion angustifolium*** (Ingles: *fireweed* o *rosebay willowherb*) ay isang uri ng mala-yerbang halamang namumulaklak na kabilang sa pamilyang Onagraceae.

## Mga sanggunian
Kaurian:Bulaklak
Kaurian:Onagraceae
Aliparo

Ang **aliparo** ay isang espesye ng mga maliliit na paruparong may dilaw na mga pakpak.

## Mga sanggunian
Kategorya:Paruparo
Alitaptap

Ang **alitaptap** (Ingles: *firefly*) ay isang insekto na **Lampyridae** na isang pamilya ng beetle ng orden na Coleoptera na may higit 2,000 inilarawang espesye na ang karamihan ay nag-iilaw. Ang mga ito ay mga may malambot na katawan na beetle nagbibigay ng liwanag sa gabi upang makahanap ng makakatalik. Ang paglikha ng liwanag sa Lampyridae ay nagmula bilang isang tapat na senyales ng babae na ang mga larva ay hindi masarap. Ito ay inangkop sa ebolusyon bilang senyales ng pagtatalik sa mga matatandang alitaptap. Sa karagdagang pag-unlad, ang mga babaeng alitaptap ng genus mna Photuris ay gumagaya sa pagkislap ng espesyeng Photinus  upang bitagin ang mga lalake bilang isang prey. Ang mga alitaptap ay matatagpuan sa mga klimang tropiko.
## Mga sanggunian
Kategorya:Lampyridae
Alangilan (paglilinaw)

Ang **alangilan** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

Mga halaman:
*alangilan, isang halamang kamag-anak ng ilang-ilang

Mga baryo sa Pilipinas:
*Alangilan, sa Sagay, Camiguin
*Alangilan, sa Balete, Batangas
*Alangilan, sa Lungsod ng Batangas
Alangilan

Ang **alangilan** ay isang espesye ng ilang-ilang. 

## Mga sanggunian
Kategorya:Halaman
Kategorya:Ilang-ilang
Kategorya:Bulaklak
Almagre (paglilinaw)

Ang **almagre**, **sanling**, o **gintong dilaw** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*almagre, uri ng kulay
*almagre, isang uri ng pulahing lupa
Almagre (lupa)

right|thumb|Almagre.

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang almagre (paglilinaw).*

Ang **almagre** o **sanling** (Ingles: *red ochre*, *red earth*) ay isang uri ng kulay pulang lupa o lupain. 
## Mga sanggunian
Kaurian:Kalikasan
Kaurian:Heograpiya
Amapola (paglilinaw)

Ang **amapola** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*Amapola (bulaklak)
*Amapola (palumpong)
*Butong amapola
*Amapola Cabase, isang artistang Pilipino
Bulak-bulakan

Ang **Bulak-bulakan** o **amagong** ay isang uri ng mga palumpong na ginagamit sa paggawa ng mga tali.  Ginagamit ang mga ugat nito sa paggamot ng mga karamdaman sanhi ng hindi maingat na pakikipagtalik.

## Mga sanggunian
Kategorya:Halaman
Kategorya:Panggagamot
Amapola (bulaklak)

Ang **amapola** o ***Papaver rhoeas***  (Ingles: *corn poppy*, *flanders poppy*, *red poppy* at *field poppy*)  ay isang uri ng halamang namumulaklak na kabilang sa mga henerong *Papaver*. Tumataas itong mas higit sa 50 sentimetro.  Tuwid ang tangkay  nito na may mga nagsasalitang mga dahon.  Matindi at matingkad ang pagkapula ng mga bulaklak nito, at bawat isa ay may apat na mga talulot.  Mayroon din itong bungang kulay lunti at matulis.  

Matagal na panahon nang may kaugnayan sa larangan ng agrikultura ang amapola.  Nakikisunod ang gulong ng buhay nito sa pagtatanim ng mga bungang butil ng ibang halaman (mga *cereal*).  Bagaman itinuturing na pesteng halamang damo (mga yerba), madali itong magapi ng mga karaniwang panupil ng mga salot na halaman.

## Mga gamit 
Nakalalasan ang mga dahon nito sa mga hayop na kumakain ng mga halaman.  Pero, ang mga buto nito ay nagagamit ng tao bilang mga dagdag na pampalasa at panimpla sa mga pagkain.  Ginagamit na parang gulay ang mga bahaging luntian nito sa mga panaderya at tindahan.  Ginagamit namang panghalo sa mga arnibal at inuming walang alak.  May mga bahagi din ito - katulad ng mga talulot - na napagkukunan ng alkaloid na *rhoeadina*, isang sustansiyang may katangiang pampakalma (hindi katulad ng katangian ng *Papaver somniferum*).
thumb|left|250px|Ang bulaklak ng amapola.

## Iba pang mga espesye ng mga papaver 
***Papaver argemone* L.
***Papaver aurantiacum* Loisel.
***Papaver dubium* L.
***Papaver hybridum* L
***Papaver lapeyrousianum* Gutermann
***Papaver pinnatifidum* Moris
***Papaver rupifragum* Boiss. & Reut.
***Papaver somniferum* L.
***Papaver stipitatum* Fedde

## Mga sanggunian 
Kategorya:Halaman
Kategorya:Bulaklak
Kategorya:Papaveraceae
Kategorya:Amapola
Amapola (palumpong)

::*Para sa ibang gamit, tingnan din ang amapola (paglilinaw).*

Ang ***amapola*** (Ingles: *poppy* o *poppies*) ay mga uri ng pandekorasyong palumpong na  namumulaklak.

Kabilang sa mga amapola ang mga sumusunod na *henera* (nasa katawagang Ingles ang mga nasa kanang bahagi):

*Meconopsis —— *Himalayan poppy, Welsh poppy* at iba pa
*Papaver —— *Iceland poppy, oriental poppy, opium poppy, corn poppy* at iba pa
*Romneya —— *Matilija poppy* at iba pa
*Eschscholzia —— *California poppy* at iba pa
*Stylophorum —— *Celandine poppy, mock poppy, yellow poppy,* at *wood poppy*
*Argemone —— *Prickly poppy*
*Canbya —— *Pygmy poppy*
*Stylomecon —— *Wind poppy*
*Arctomecon —— *Desert bearclaw poppy*
*Hunnemannia —— *Tulip poppy*
*Dendromecon —— *Tree poppy*

## Mga sanggunian
Kaurian:Halaman
Kaurian:Amapola
Kaurian:Bulaklak
Rosebay (paglilinaw)

Ang ***rosebay*** (Ingles) ay tumutukoy sa mga sumusunod:

Mga halamang namumulaklak:
*adelpa
*Epilobium angustifolium
Alimbuyugin

Ang **alimbuyugin** ay isang uri ng makulay na tandang na may maiitim na tuldok sa pakpak at mayroon ding maitim na mga paa.

## Mga sanggunian
Kategorya:Manok
Almagre

Ang **almagre**, **sanling** o **gintong dilaw** (Ingles: *red ochre*, *red earth*, *yellow gold*) ay isang uri ng kulay na pinaghalong pula, narangha at dilaw.
## Mga sanggunian
## Tingnan din
*Talaan ng mga kulay

Kaurian:Kulay
Ampaw

Ang **ampaw**, **ampao** o **arroz inflado**, ay isang matamis na Pilipinong kakanin na gawa sa pinaputok at magkakadikit na mga butil ng mga nalutong bigas o mais.  Kabilang dito ang kilalang *papkorn*, ang ampaw na mais. Sa islang ng Sebwano, isang eupemismo ang *ampaw* para sa "[taong] mahangin". Hinango ang salita mula sa *ampaw ng Proto-Malayo-Polinesyo (“hungkag na talupak (ng bigas, atbp.)”).

Hindi dapat ikalito ang ampaw sa isa pang salita sa Filipino, ang *angpao* (na binabaybay ring *ampaw* o *ampao*, mula sa Pilipinong Hokkien; ), na tumutukoy sa pulang sobre ng mga Tsino, dahil singkatunugan o homonimo ang dalawang salita.

## Paglalarawan
Gawa ang ampaw sa kanin (kadalasan, bahaw). Pinapatuyo ito sa araw sa loob ng mga apat na oras. Pagkatapos, ipiniprito ang mga ito sa mantika upang pumutok. Inaalis ang mantika pagkatapos prituhin. Hiwalay na niluluto ang pamahid na asukal mula sa maskobado o pulot (o sirup de-mais), asin, mantikilya, at suka o katas ng kalamansi. Ibinubuhos ang pamahid sa ampaw at hinahalo hanggang sa pantay ang pagkapahid. Pinapatuyo ito at hinuhubog sa ninanais na hugis bago ito tumigas. Karaniwang hinahati ang mga ito sa mga parisukat o parihabang bloke o hinuhubog para maging mga bola-bola.

## Mga sanggunian
Kategorya:Pinatuyong pagkain
Kategorya:Lutuing Pilipino
Kategorya:Panghimagas ng Pilipinas
Sumpit

Ang **sumpit** o **sumpak** (Ingles: *blowgun* o *popgun*) ay isang uri ng laruan o sandata.  Pinapasok dito ang kasamang bala sa isang dulo, na pagkatapos ay hihipan para maibuga at matamaan ang puntirya.

## Mga sanggunian
Kategorya:Laruan
Kategorya:Sandata
Marpil

, Louvre.]]
Ang **marpil** o **garing** (Ingles: *ivory*) ay isang uri ng matigas at maputing sustansiyang mula sa mga ngipin at pangil (salimao) ng mga gadya, hipopotamus, walrus, mamot at narwhal.

Ang kulay ng marpil ay depende sa gulang ng pinagkunang hayop. Sa mga batang hayop, ito ay may pagkaberdeng puting kulay habang sa mga matatandang hayop, ang marpil ay halos mapuputi. 

Ito rin ay ginagamit sa pag-ukit. Karamihan ng mga magagandang inukit na marpil ay ang mga gawa ng Europeo noong mga ika-15,16,at 17 na siglo, at gawa ng mga Tsino noong panahong Dinastiyang Ming.

## Mga sanggunian
Kaurian:Anatomiya
Kaurian:Anatomiya ng hayop
Papkorn

thumb|Papkorn
thumb|
Ang **papkorn** (Ingles: *popcorn*) o ampaw na mais ay ang mga tinusta, binusa o pinaputok na mga butil ng mais..

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga pagkaing pangminandal
Sumpit (paglilinaw)

Ang **sumpit** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*sumpit, isang laruan o sandata
*sumpit (gamit sa panggagamot), aparatong panlinis ng bituka
Labatiba

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang sumpit (paglilinaw).*

Ang **sumpit**, **sumpak** o **labatiba** (Ingles: *enema apparatus*) ay isang aparatong panlinis ng bituka.

## Mga sanggunian
Kaurian:Panggagamot
Leopardo

Ang **lepard**, **leopardo**, o **pantera** (Ingles: *leopard*) ay isang uri ng malaking pusa.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Pusa
Kategorya:Panthera
Odobenus rosmarus

Ang **walrus** (*Odobenus rosmarus*) ay isang malaking mamalyang pantubig na may mga palikpik na kabilang sa pamilyang Odobenidae.  Kasama sa mga pamilyang ito ang walrus ng Atlantiko (*O. rosmarus rosmarus*), ng Pasipiko (*O. rosmarus divergens*) at ng Dagat Laptev (*O. rosmarus laptevi*).

## Mga katangian 
Mayroong mga pangil (Ingles: *tusk*), bigote (Ingles: *whisker*), at malaking mabigat na pangangatawan ang mga walrus.  Makapal, matibay, at makulubot ang kanilang mga balat na halos walang balahibo.
  
Nabubuhay ang mga karniborong ito sa karagatan ng Artiko, malapit sa mga baybayin ng Hilagang Amerika at Hilagang-silangan ng Siberia.  Umaabot ang mga ito sa habang 8 hanggang 12 piye at bumibigat hanggang 3,000 libra.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Odobenidae
Kategorya:Karnerong-Dagat
Hipopotamus

Ang **hipopotamus**, **hipopotamo** (Ingles: *hippopotamus* o *hippo* o ***Hippopotamus amphibius***, pangalang sa agham) ay isang uri ng mamalya.  Dalawang salitang Griyego ang pinagmulan ng pangalan nito: ang *hippopotamos* na nahahati sa *híppos* (kahulugan: kabayo) at *potamós* (kahulugan: ilog), na ang literal na kahulugan ay *kabayong-ilog*.  Halos halaman lamang ang kinakain ng mga hayop na ito.  Isa itong mamalya na nagmumula sa Aprika na kabilang sa mga Hippopotamidae, kasama ng mga pygmy hippopotamus).  Sa Tanakh at sa Bibliya, tinawag itong isang **behemot**, gayunpaman, ito ay pinagtatalunan.

## Pisikal na anyo
Ang hippopotamus ay may malaki, mabigat na katawan at madilim na kulay abong balat. Mayroon din silang malalaking mga pangil na ginagamit nila upang ipagtanggol ang kanilang sarili mula sa mga mandaragit. Ang hippopotamus ay nailalarawan sa pamamagitan ng isang malaking katawan, isang napakalaking bibig at ngipin, apat na maikli at matabang binti, at halos walang buhok na katawan. Ang mga adultong hippo ay tumitimbang mula 1.5 hanggang 3 tonelada. Sa kabila ng kanilang mabigat na timbang at maiikling binti, ang mga hippo ay may kakayahang tumakbo nang mabilis. Sa mga maikling distansya, nagagawa nilang tumakbo nang kasing bilis ng 30 kilometro bawat oras, mas mabilis kaysa sa karaniwang bilis ng pagtakbo ng tao. Ang hippopotamus ay may agresibong disposisyon at itinuturing na isa sa mga pinaka-mapanganib na hayop sa Aprika.

Ang pinakamalapit na kamag-anak ng hippo ay ang mga cetacean, tulad ng mga balyena, lumba-lumba at marsopa. Bilang karagdagan, ang hippopotamus ay nauugnay din sa mga baboy.

## Sanggunian
Kategorya:Hippopotamidae
Kategorya:Mga hayop sa Bibliya
Mammoth (paglilinaw)

Ang **mammoth** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*Mammoth, hayop na kahawig ng mga elepante
*Mammoth (komiks)
*Mammoth Lakes, California, lugar sa Estados Unidos
Monodon monoceros

Ang **narwhal** (*Monodon monoceros*) o **narwal** ay isang uri ng pang-Arktikong espesye ng mga cetacean.  Isa itong nilalang na kabilang sa dalawang espesye ng mga puting buhakag sa pamilyang *Monodontidae* (ang isa pa ay ang balyenang Beluga). Sinasabing kamag-anak din ito ng mga lumbalumbang Irrawaddy dolphin.

## Mga sanggunian
Kategorya:Buhakag
Kategorya:Monodontidae
Mammuthus

Ang **mamot** (Ingles: *mammoth*) ay isang uri ng hayop na kawangis ng mga elepante.  Kabilang ito sa pamilyang *Mammuthus*.  Katulad ng mga elepante ng kasalukuyang panahon, mayroon ding mga pangil o salimao ang mga mamot subalit nag-aangkin ng mahahaba at makapal na mga balahibo.  Namuhay ang mga ito simula noong kapanahunang Pliocene, 4.8 milyon hanggang sa 4,500 mga taon na ang nakalilipas.
 Nanggaling ang salitang *mammoth* sa мамонт (bigkas: *ma-mont*) ng wikang Ruso, na ibinatay naman sa wikang Mansi o Vogul.

## Tingnan din 
* Mastodon

## Mga sanggunian 
Kategorya:Elephantidae
Kategorya:Elepante
Amorseko (Eragrostis)

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang amorseko (paglilinaw).*

Ang **amorseko**, **mursikos** o **tinloy** (Ingles: *burry lovegrass*, *lovegrass*, Kastila: *amorseco*) ay isang uri ng mga halamang damong kilala din bilang mga ***Eragrostis*** ng pamilyang Poaceae.  Mahirap alisin ang bungang-sungay (mga buto) ng amorseko kapag kumabit sa mga damit.

## Mga sanggunian
Kaurian:Poaceae
Kaurian:Damo
Batikuling

Ang **batikuling** ay isang uri ng punong may madilaw na kahoy.

## Mga sanggunian
Kategorya:Halaman
Kategorya:Punungkahoy
Pukyutan

Ang mga kulisap na **pukyot** o **pukyutan** (Ingles: *honeybee*; pangalang pang-agham: *Apis spp.*) ay isa lamang sa mga grupo ng mga **bubuyog** na nakalilikha ng mga pulot o pulot-pukyutang (Ingles: *honey*) nakakain ng tao o oso at iba pang mga hayop.  Tinatawag na **anila** o **anilan** (Ingles: *honeycomb*) ang salasalabat na pagkit na nasa loob ng **bahay-laywan** o **bahay-pukyutan**, ang bahay ng mga pukyutan.

Pinakakilala ang pukyutan ay kanluraning pukyutan (*Apis mellifera*) na uamamo para sa pulot-pukyutan at para sa pambubulo ng mga pananim. Tanging ibang domestikadong bubuyog ay silangang pukyutan (*Apis cerana*) na nangyayari sa Timog, Timog-silangang, at Silangang Asya. Lamang ang mga miyembro ng genus *Apis* ay mga totoong pukyutan, ngunit ibang mga uri ng mga bubuyog ay gumagawa at nag-iimbak ng pulot-pukyutan, at itinitago ng mga tao para sa layuning ito.

## Tingnan din 
* Humuhugong na bubuyog
* Pagbububuyog
* Reynang bubuyog
* Lambino
* Mangagawang Bubuyog

## Mga sanggunian 
Kategorya:Bubuyog
Kategorya:Apidae
Anila

thumb|right|Mga anilang may mga nakabahay pang mga anyong-uod.
thumb|Mga inani nang mga anila.

Ang **anila**, **anilan**, **bahay-pukyutan**, **bahay-anilan**, **panilan**, o **saray** ay ang bahay o pugad ng pukyutang gawa ng mga bubuyog, na hugis heksagon.  Isa itong masa ng mga selula ng pagkit na binuo ng mga bubuyog sa loob ng kanilang pugad para ibahay ang kanilang mga anyong-uod at para makapag-imbak ng mga pulot-pukyutan at polen.

Ang buong anila ay naaari ialis ng mga mambububuyog para anihan ang pulot-pukyutan. Umuubos ang mga pukyutan mga 3.8 kg (8.4 lb) ng pulot-pukyutan para itae 450 g (1 lb) ng mantika de papel, kaya naaari ibalik ng mga mambububuyog ang pagkit sa bahay-pukyutan pagkatapos anihan ang pulot-pukyutan para magpabuti ng kasunod na produksiyon. Ang anilang istruktura ay nananatili ligtas, kapag binunot ang pulot-pukyutan, sa pamamagitan ng pag-inog sa sentripugal na makina na nakakaktawag *magkakatasin ng pulot-pukyutan* (sa Ingles, *honey extractor*). Kung nauupod ang anila, nakakaubos ulit ang anila sa iba't-ibang paraan, halimbawa gawin ang mga piraso ng pundasyon na may heksagonal na padron. Sa pamamagitan ng ganyang pundasyon ay puwede ng mga anila gawin ang anila na mas madali, at heksagonal na padron ng mga selula, kasing laki ng manggagawa, nakakatulong ito para umiwas ng mas malalaking selula, kasing laki ng *drone*.

Ginagawa ng napakaraming putakti, lalos na *Polistinae* at *Vespinae*, ang mga anila sa pamamagitan ng papel imbes na pagkit. Nag-iimbak ang ilang mga espesye, halimbawa *Brachygastra mellifica*, ng pulot-pukyutan sa pugad, kaya puwedeng natin sabihin ng "anila ng papel", ngunit ang termino "anila" madalas na hindi ay ginagamit sa ganyang mga istruktura.

## Mga sanggunian
Kategorya:Bubuyog
Amorseko (paglilinaw)

Ang **amorseko** (tinatawag ding **mursikos** at **tinloy**) ay maaaring tumutukoy sa mga sumusunod:

*amorseko, isang uri ng damo; mga *Digitaria*.
*amorseko, isa pang uri ng damo; mga *Eragrostis*.
Animal (paglilinaw)

Ang **animal** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*animal, isa pang katawagan para sa mga hayop
*animal (ugali), isang taong makahayop o masama ang ugali
*animal (karne), ito ay ang talaan ng mga hayop na kinakain
Anakonda

Ang **anakonda** (Ingles: *anaconda* o *giant anaconda*) ay isang uri ng malaking ahas na boa.

## Mga sanggunian
Kaurian:Ahas
Kaurian:Chordata
Anakle

Ang **anakle**, **bunsilak**, **binting-dalaga** (***Elaeocarpus calomala***) [Blanco, Merr] ay isang uri kahoy na nakukuha mula sa isang punong kamukha ng punong batikuling.  Ginagamit ang mga kahoy na ito sa pag-ukit ng mga estatwa.  Kabilang ito sa mga Elaeocarpaceae, katulad ng Olongas.

## Mga sanggunian
Kaurian:Punungkahoy
Kaurian:Kahoy
Kategorya:Oxalidales
Anabiong

Ang **anabiong**, **anabyong**, **hanagdong**, **hanarion** o **hanadiong** ay isang espesye ng mga punong-gubat.  Ginagamit ang malambot na kahoy nito sa paggawa ng mga kahoy na sapatos.

## Mga sanggunian
Kategorya:Halaman
Kategorya:Punungkahoy
Amorseko (Digitaria)

:thumb|Bulaklak ng amorseko*Para sa ibang gamit, tingnan ang amorseko (paglilinaw).*

Ang **amorseko**, **mursikos** o **tinloy** (Ingles: *crabgrass*, Kastila: *amorseco*)  ay isang uri ng mga halamang damong tinatawag ding mga ***Digitaria*** na mula sa pamilyang Poaceae.  Mahirap alisin ang mga bungang-sungay (mga buto) ng amorseko kapag kumabit sa mga damit.

## Mga sanggunian
Kaurian:Poaceae
Kaurian:Damo
Anlalawang-bahay

Ang **anlalawang-bahay** o **gagambang-bahay** (Ingles: *house spider* o *spider*) ay mga **gagambang** karaniwang nakikita sa mga bahay ng tao.

## Mga anlalawa
Ang mga sumusunod ang mga pangalang pang-agham at katumbas sa wikang Ingles ng mga kabilang na mga gagambang-bahay:

**Badumna insignis* - *(black house spider)*
**Steatoda grossa* - *(brown house spider)*
**Achaearanea tepidariorum* - *(common house spider)*
*Pamilyang Pholcidae - *(daddy long-legs spiders)*
**Tegenaria domestica* - *(domestic house spider)*
**Tegenaria gigantea* - *(giant house spider)*
**Tegenaria agrestis* - *(hobo spider* o aggressive house spider)*
**Kukulcania hibernalis* - *(southern house spider)''

## Mga sanggunian
Kaurian:Gagamba
Gabi (paglilinaw)

Ang **gabi** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*gabi, ang oras sa pagitan ng paglubog at pagsikat ng araw
*gabi, isang gulaying halamang-ugat o *taro*
*gabi-gabihan, halamang katulad ng gabing *taro*
*gabing-uwak, isang uri ng mga gabi
Gabi (panahon)

[thumb|Ang [Maynila|Lungsod ng Maynila sa gabi]]
Ang **gabi** ay ang oras ng kadiliman sa paligid mula sa paglubog hanggang pagsikat ng araw sa panahon ng bawat 24-oras ng isang araw, nang ang Araw ay nasa baba ng horisonte. Nagsisimula at nagtatapos ang gabi depende sa lokasyon at nag-iiba sa buong taon, batay sa mga kadahilanan tulad ng pana-panahon at latitud.

Maari gamitin din ang salita sa isang kahulugang panlipunan bilang ang oras sa pagitan ng oras ng pagtulog at umaga. Sa karaniwang komunikasyon, isa itong paalam (kadalasang pinapahaba bilang "magandang gabi"), na kadalasang sinasabi kapag matutulog na o aalis.

Araw ang kabaligtaran ng gabi (tinatawag ang araw na may liwanag bilang *daytime* sa wikang Ingles, upang ipagkaiba ito sa "araw' na tumutukoy sa panahong 24-oras). Tinatawag na "bukang-liwayway" o "madaling araw" ang panahon ng gabi pagkatapos sumikat ang araw, samantalang, tinatawag na "takipsilim" o "pag-aagaw-dilim" ang panahon ng gabi pagkatapos ng paglubog ng araw. Sa mga panahong ito, lumiliwanag pa rin ang Araw sa kalangitan kapag nasa ibaba ng horisonte. Sa kahit anumang binigay na oras, may liwanag ng araw ang isang banda ng Daigdig, habang ang kabilang banda ay nasa kadiliman na nangyayari sa pagharang ng Daigdig ng liwanag ng araw. Ang pinakagitnang bahagi ng anino ay tinatawag na umbra (o pusikit na anino), kung saan pinakamadilim ang gabi.

Tinatawag na magdamag ang buong gabi na maghapon ang kabaligtaran na tumutukoy sa buong araw. 

## Epekto sa buhay
### Panlipunan
, Inglatera, sa ganap na 10:00pm]]

Ipinamalas ang unang di-nagbabagong bombilya (o elektrikong liwanag) noong 1835. Habang napabuti ang artipisyal na liwanag, lalo na pagkatapos ng Rebolusyong Industriyal, tumaas ang aktibidad tuwing gabi at naging bahagi na ng ekonomiya sa karamihan ng mga lugar. Maraming mga establisamiyento, tulad ng mga *nightclub*, bar, *convenience store* (kumbiyenteng tindahan), restawrang *fast-food* (mabilisang pagkain), gasolinahan, pasilidad sa pamamahagi, at istasyon ng pulis ay tumatakbo na ngayon ng 24 oras o bukas hanggang sa 1 o 2&nbsp;a.m. Kahit walang artipisyal na liwanag, ang liwanag ng buwan ay kadalasang ginagawang posible ang paglakbay o pagtrabaho sa labas tuwing gabi.

Ang *nightlife* (o buhay sa gabi) ay isang kolektibong katawagan para sa paglilibang na mayroon at pangkalahatang mas popular sa gabi hanggang sa mga unang oras ng umaga.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga bahagi ng araw
Kategorya:Panahon
Gabi (gulay)

::thumb|Isang klase ng gabi na tumubo sa damuhan

thumb|Lutong gulay na laing.
Ang **gábi** o **gabe** (***Colocasia esculenta***; Ingles: *taro*, *taro root*, *tuber plant*, Hindi: *arvi*) ay isang maharinang halamang-ugat. Kulay kayumanggi ang mga ugat na ito at sali-salimuot.  Mainam na lutuin ang mga ito na hinahaluan ng katas ng limon upang mabawasan ang paninikit. 

Ang **gabing-uwak** (Ingles: *taro*) ay isang espesye ng mga gabi na mas maliit kaysa gabi-gabihan. 

## Mga sanggunian
## Mga sanggunian 
Kategorya:Gulay
Kategorya:Araceae
Kategorya:Gabi
Kategorya:Pangunahing pagkain
Gabi-gabihan

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang gabi (paglilinaw).*

Ang **gabi-gabihan** (*Monochoria hastata*) ay isang espesye ng halamang-ugat na kahawig ng tunay na gabi.  Nabubuhay ang mga ito sa mga matubig na pook at latian. 

## Mga sanggunian
Kaurian:Halaman
Kaurian:Gabi
Gabing-uwak

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang gabi (paglilinaw).*

Ang **gabing-uwak** (*Monochoria vaginalis*) ay isang yerba na mas maliit kaysa gabi-gabihan. 

## Mga sanggunian
Kategorya:Halaman
Kategorya:Gabi
Gagapang (paglilinaw)

Ang **gagapang** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*gagapang (kulisap)
*gagapang (isda)
*Isa pang katawagan para sa surot
*gagapang (kilos), isang kilos na gagawin pa lamang
Gagapang (kulisap)

:*Para sa ibang gamit, tingnan ang gagapang (paglilinaw).*

Ang **gagapang** (Ingles: *bug*) ay katawagang pangkalahatan para sa mga espesye ng mga maliliit na kulisap na kadalasang gumagapang. 

## Mga sanggunian
Kaurian:Kulisap
Kaurian:Gagapang
Gagapang (isda)

Ang **gagapang** o ***Valamugil seheli*** (Ingles: *bluespot mullet fish*) ay isang espesye ng mga isdang banak.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mugiliformes
Anila (paglilinaw)

Ang **anila** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*anila (wika), salitang ang kahulugan ay "sabi nila"
*anila, bahagi sa loob ng pugad ng mga bubuyog
Surot

Ang **surot** (Ingles: *bedbug* o *bed bug*) ay isang espesye ng mga kulisap na namamahay sa mga kama at kuwarto na sumisip ng dugo ng mga tao. Tinatawag din itong **gagapang**, na 
katawagang pangkalahatan para sa mga kagrupo nitong ibang insekto at kulisap.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kulisap
Kategorya:Gagapang
Rebelyong Indiyano ng 1857

Ang **Rebelyong Indiyano ng 1857** ay tumutukoy sa isang rebelyon sa India laban sa pamahalaan ng British East India Company, na tumakbo mula Mayo 1857 hanggang Hulyo 1859. Nagsimula ang rebelyon bilang pag-aalsa ng mga sepoy sa sandatahang lakas ng East India Company noong Mayo 10, 1857.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kasaysayan ng India
Hugis

Ang isang **hugis** **anyo**, **korte**, **porma**, **pigura**, o **tabas** ay isang representasyong grapikal ng isang bagay o panlabas na hangganan, balangkas, o panlabas na pang-ibabaw nito, taliwas sa ibang katangian tulad ng kulay, tekstura, o uri ng materyal.
Nahahadlangan ng isang **hugis pamplano** o **pigurang pamplano** na mailagay sa isang *plano*, taliwas sa mga *solidong* hugis na 3D.
Maaring ilagay ang isang **dalawang-dimensyong hugis** o **dalawang-dimensyong pigura** (binaybay din: **2D na hugis** o **2D na pigura**) sa isang pangkalahatang nakakurbang *ibabaw* (isang hindi Euclidiyanong dalawang-dimensyong espasyo).

## Pag-uuri ng mga payak na hugis 
May ilang payak na hugis ang maaring ilagay sa malawak na kategorya. Halimbawa, nauuri ang mga poligono ayon sa kanilang bilang ng sulok tulad sa mga tatsulok, kuwadrilateral, pentagono, at iba pa. Nahahati naman ang bawat isang kategoryang ito sa mas maliit pa na mga kaurian; ang mga tatsulok ay maaring maging ekwilatero, isoseles, obtuso, agudo, escaleno, atbp. habang ang mga kuwadrilateral ay maari maging parihaba, rombo, trapesoide, parisukat, atbp.

Ang iba pang karaniwang hugis ay mga punto, guhit, plano, seksyong koniko tulad ng mga elipse, bilog, at parabola.

Ilan sa mga karaniwang hugis na 3-dimensyon ay ang polihedro, na mga hugis na may patag na mukha; mga elipsoide, na hugis-itlog o hugis-espera na mga bagay; silindro; at mga kono.

Kung papatak ang isang bagay sa isa sa mga kategoryang ito na tumpak o kahit tinaya lamang, maari nating gamitin ito upang isalarawan ang hugis ng isang bagay. Kaya, maari nating sabihin na ang hugis ng isang takip ng boka de alakantarilya (o *manhole cover*) ay disko, dahil tinatayang pareho ang heometrikong bagay sa aktuwal na heometrikong disko.

## Sa heometriya
Ang isang **hugis heometriko** ay binubuo ng impormasyong heometriko na nanatili kapag tinanggal ang lokasyon, eskala, oryentasyon, at repleksiyon mula sa deskripsyon ng isang heometrikong bagay. Alalaong baga, ang resulta ng paggalaw ng isang hugis, pagpapalaki nito, pag-ikot nito, o pagrepleho nito sa salamin ay parehong hugis tulad ng sa orihinal, at hindi naiibang hugis.

## Mga piling hugis
### Heometriya
#### Bilog at mga baryante
*bilog
*bilohaba
*habilog
*kalahating bilog
#### Kuwadrilateral at mga baryante
*paralelogram
*parisukat
*parihaba
*rombus
#### Ibang poligon
*dekagon
*heksagon
*heptagon
*nonagon
*oktagon
*pentagon
*tatsulok
*trapesoid o trapesoide

## Mga sanggunian
Kategorya:Sining
Kategorya:Kultura at sining

Kategorya:Heometriya
Bilog

thumb|right|Ang hugis na bilog.

Ang **bilog** o **sirkulo** (Ingles: *circle* o *round*) ay ang hugis na paikot at walang simula o dulo.

Ang bilog sa calculus ay simpleng hugis ng heometriyang Euclidiyano na may punto sa plano na kung saan ito ay equidistant mula sa isang punto na tinatawag na gitna o *center*. Ang distansiya ng mga punto sa bilog mula sa gitna ay tinatawag na radius. 

## Pag-aanalisa ng bilog
### Kabilugan (sirkumperensya) 
Ang rasyo ng kabilugan (sirkumperensya) ng isang bilog sa diyametro nito ay π (pi), isang irasyonal na konstante na humigit-kumulang ay katumbas ng 3.141592654. Ang rasyo naman ng kabilugan sa radius nito ay 2π. Kaya ang kabilugang C ay may kaugnayan sa radius na *r* at diyametrong *d* sa paraang:C = 2\pi r = \pi d.

### Sukat na nakapaloob
Ang pinatunayan ni Archimedes sa kanyang akdang "*Measurement of a Circle*" na ang sukat (*area*) na nakapaloob sa isang bilog ay katumbas ng sukat ng isang tatsulok. Ang *base* ng tatsulok ay ang haba ng sirkumperensya (palibot) ng bilog, at ang taas nito ay katumbas ng radius ng bilog. Kaya ang pormula para sa sukat ay makukuha gamit ang π (pi) at ang radius na pinalaki sa ikalawang kapangyarihan:
\mathrm{Area} = \pi r^2.

Sa ibang paraan, kung ituturing natin ang diyametro (d) ng bilog, ang pormula para sa sukat ay:
\mathrm{Area} = \frac{\pi d^2}{4} \approx 0.7854 d^2,
na nangangahulugang halos 79% ng isang parisukat na nakapalibot (*circumscribing square*) na ang tagiliran ay kasing haba ng diyametro.

Ang bilog ay isang "plane curve" na nagtataglay ng pinakamalaking sukat para sa isang ibinigay na haba ng arko. Ito ay konektado sa isang problema sa kalkulo ng mga baryasyon, na tinatawag na *isoperimetric inequality*, na nagsasabi na para sa isang ibinigay na perimetro, ang bilog ang bumubuo ng pinakamalaking sukat.

### Tumbasan 
Sa Dekarthing tayuwatan (*Cartesian coördinate system*), mahihinuha na ang tumbasan ng isang bilog na may gitnang (h,k) at lihit r ay
(x-h)^2 + (y-k)^2 = r^2, ayon sa sanyo ng agwat.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sining
Kategorya:Kultura at sining
Kategorya:Mga kurba
Parisukat

{{Infobox polygon
| name       = Regular na parisukat
| image      = Regular polygon 4 annotated.svg
| caption    = Isang regular na parisukat
| type       = *pangkalahatang uri ng hugis na ito*
| euler      =
| edges      = 4
| schläfli   = {4}
| wythoff    = 
| coxeter    =  
| symmetry   = Dihedral (D4), orden 2×4
| area       = a^2(with *a* = gilid na haba)
| angle      = 90°
| dual       = mismo
| properties = konbeks, sikliko, ekwilateral, isogonal, isotoksal
}}Ang **parisukat** (Kastila: *cuadrado*, Pranses: *carré*, Aleman: *Quadrat*, Ingles: *square*) ay ang hugis na may apat na magkakaparehong gilid at sulok. Maari din itong matukoy na parihaba dahil sila ay parehong may apat na gilid at apat na sulok.. Ang parisukat na  may mga berteks *ABCD* ay puwedeng maging . 

## Tingnan din
* Kuwadrilateral

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kultura at sining
Kategorya:Mga poligon
Kategorya:Sining
Kalahating bilog

thumb|right|Ang hugis na hatimbilog.

Ang **kalahati ng bilog** o **bilog-hati** (Ingles: *semicircle*) ay ang isang kahati ng nahiwang hugis na bilog.

## Mga sanggunian
Kategorya:Sining
Kategorya:Kultura at sining
Kategorya:Mga kurba
Tatsulok

{{Infobox polygon
| name       = Regular na tatsulok
| image      = Regular polygon 3 annotated.svg
| caption    = Isang regular na tatsulok
| type       = *pangkalahatang uri ng hugis na ito*
| euler      =
| edges      = 3
| schläfli   = {3} (kung ekwilateral)
| wythoff    = 
| coxeter    = 
| symmetry   = Dihedral, orden 2×3
| area       = iba-ibang paraan
| angle      = 60° (kung ekwilateral)
| dual       = 
| properties = konbeks, sikliko, ekwilateral, isogonal, isotoksal
}}

Ang **tatsulok** o **tatsiha** (Ingles: *triangle*) ay isang poligon na may tatlong gilid at sulok. Ang tatsulok ay batayang hugis sa heometriya. Ang notasyon para sa tatsulok, na may mga berteks *A*, *B*, at *C*, ay \triangle ABC. Ang pag-aaral ng mga tatsulok (at ng mga konseptong nagmula sa kanila) ay tinatawag na trigonometriya.

## Mga natatanging tipo ng tatsulok 
### Sa mga anggulo 
* **Matindi** — Ang lahat ng tatlong anggulo ay agudo.
* **Tama** — May isang anggulong rekto (at, sa pamamagitan ng kahulugan, dalawang anggulong agudo).
* **Obtuso** — May isang anggulong obtuso. Tulad ng sa tamang tatsulok, may dalawang anggulong agudo.

### Sa mga gilid 
* **Scalene** — Ang lahat ng tatlong gilid (o anggulo) ay hindi pantay.
* **Isosceles** — Dalawa sa mga anggulo ay pantay. Samakatwid ang tamang tatsulok ay espesyal na uri ng isosceles na tatsulok.
* **Ekwilateral na tatsulok** — Tinatawag ding "regular na tatsulok". Pantay-pantay ang mga gilid nito, at ang lahat ng tatlong anggulo ay pantay (60°) din. Ito ay uri ng ekwilateral na poligon, pati na rin ang espesyal na uri ng isosceles na tatsulok.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kultura at sining
Kategorya:Mga poligon
Kategorya:Sining
Bilohaba

thumb|right|Ang hugis na bilohaba.

Ang **bilohaba** o **biluhaba** (Ingles: *oblong*) ay ang hugis na may dalawang kurbada sa magkabilang dulo at dalawang tuwid na gilid.

## Tingnan din
*habilog o obal

## Mga sanggunian
Kategorya:Sining
Kategorya:Kultura at sining
Kategorya:Mga kurba
Square

Ang ***square*** (binibigkas na /is-kweyr/) ay isang salitang Ingles na maaaring tumukoy sa:

*parisukat, isang uri ng hugis.
*Mga panukat na kasama sa tinatawag na iskwala.

## Tingnan din
* Kuwadrado
Parihaba

thumb|right|Ang hugis na parihaba.

Ang **parihaba** o **paritadlong** (Ingles: *rectangle*) ay ang hugis na may dalawang mahabang gilid at dalawang maiksing gilid. Kawangis nito ang parisukat dahil parehas sila may 4 na sulok.

## Mga katangian
Ang isang matumbok na kuwadrilateral (*convex quadrilateral*) ay isang rektanggulo (parihaba) kung at kung lamang ito ay isa sa mga sumusunod:

*Isang paralelogramo na may hindi bababa sa isang tamang anggulo (*right angle*).
*Isang paralelogramo na may mga dayagonal (*diagonals*) na magkapareho ang haba.
*Isang paralelogramo na tinatawag na *ABCD* kung saan ang mga tatsulok na *ABD* at *DCA* ay magkatulad (*congruent*).
*Isang pantay na anggulong kuwadrilateral (*equiangular quadrilateral*).
*Isang apat na sulok na may apat na tamang anggulo.
*Isang apat na sulok kung saan ang dalawang dayagonal ay magkapareho ang haba at naghahati sa isa’t isa.
*Isang nagpapalutang na apat na sulok na may magkakasunod na mga gilid na a, b, c, d na ang lugar ay \tfrac{1}{4}(a+c)(b+d).

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kultura at sining
Kategorya:Mga poligon
Kategorya:Sining
Apyak

[thumb|Ang apyak na napapaligiran ng [puti ng itlog.]]
[thumb|Mga pula ng itlog na gagamitin sa [pagluluto.]]

:*Huwag itong ikalito sa itlog na pula.*
Ang **apyak** o **pula ng itlog** (Ingles: *egg yolk*) ay ang mamulamula at madilaw na panggitnang bahagi sa loob ng isang itlog. Tinatawag din itong **burog**, **buro**, at **yema**.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Itlog
Kaurian:Anatomiya