Dorado (talampad)

Ang **Dorado** ay isang konstelasyon sa Timog emisperyo. Una itong pinangalanan noong huling bahagi ng ika-16 dantaon at isa na sa 88 kasalukuyang modernong talanyo. Ang pangalan nito ay tumutukoy sa isdang mahi-mahi (*Coryphaena hippurus*), na kilala bilang *dorado* ("ginintuan") sa Espanyol at **lamarang** sa wikang Filipino, bagaman ito ay inilalarawan din bilang isdang espada. Taglay ng Dorado ang kalakhan ng galaksiyang Malaking Magellanikong Ulap (*Large Magellanic Cloud*) at ang Timog Polong ekliptik ng lapyang iniinugan ng daigdig (*orbital plane*).

## Mga katangian 
left|thumb|383x383px| Ang hitsura ng talampad ng Dorado sa kalangitan nang walang gamit na teleskopyo o largabista

### Lokasyon at lawak 
Matatagpuan ang Dorado sa timog emisperyo, sa pagitan ng mga latitud na +20° and -90°. Ang mga kanugnog nitong talampad ay ang Pictor sa hilagang-kanluran, Caelum sa hilaga, Reticulum sa hilagang-silangan, Volans sa timog-kanluran, Mensa sa timog, at Hydrus sa timog-silangan. May lawak itong 179 digri kwadrado, ika-72 sa 88 modernong mga talampad pagdating sa laki.

### Mga bituin 
Ang Alpha Doradus, na isang mamuti-muti, mala-bughaw na bituin, ang pinakamaliwanag na bituin sa talampad ng Dorado na may kalakhang liwanag na 3.3 at layong 176 sinag-taon mula sa sistemang solar. Ang Beta Doradus naman ay isang *Cepheid variable*, isang uri ng bituing may tiyak o regular na panahong nag-iiba-iba ang liwanag (mula 4.5 hanggang 3.5m kada 9 araw at 20 oras) at kulay dilaw na *supergiant*. May layo itong 1,040 sinag-taon mula sa sistemang solar.

Matatagpuan din sa talampad na ito ang supernova na SN 1987A, ang pinakamalapit na supernova na naganap simula noong panahong naimbento ang teleskopyo. Ang SNR 0509-67.5 naman ay labi ng isa pang supernova na matatagpuan din sa Dorado at naganap 400 mga taon ang nakalilipas.

### Mga *deep sky object* 
Sapagkat kasama sa Dorado ang Malaking Magellanikong Ulap, napakayaman ng talampad na ito sa mga *deep-sky object*. Ang galaksiyang ito ay nasa layong 179,000 sinag-taon, may lapad na 25,000 sinag-taon, at naglalaman ng 1.0 x 1010 bituin.

* N 180B
* NGC 1763
* NGC 1935
* NGC 1936
* NGC 2032 (o "Seagull nebula")
* NGC 2080 (o "Ghosthead nebula")
* Tarantula nebula

N 180B.jpg|Ang nebulang N 180B (Kuha ng teleskopyong Hubble)
N11 (Hubble).jpg|Ang NGC 1763
NGC 1936 & 1935.png|Ang NGC 1936 at kanugnog nitong NGC 1935
The Seagull Nebula - Flickr - StephenGA.jpg|Ang Seagull nebula
NGC2080.jpg|Ang Ghosthead nebula
Tarantula Nebula by JWST.jpg|Ang Tarantula nebula (Kuha ng teleskopyong James Webb)

Samantala, mayroon ding mga klaster ng mga bituin tulad ng:

* NGC 1566
* LEDA 89996

Galaxy with a view.jpg|Ang galaksiyang LEDA 89996
Potw1422a.jpg|Ang galaksiyang NGC 1566

## Kasaysayan at mga katulad na talampad sa ibang kultura 
Ang Dorado ay unang pinangalanan ng Olandes na astronomong si Petrus Plancius noong ika-16 dantaon. Kaiba sa mga pangalan ng mga modernong talampad, hindi Latin ang pinagmulan ng pangalang Dorado. Sa astronomiyang Intsik, ang mga bituin ng Dorado ay kasama sa mga asterismo na tinukoy ni Xu Guanggi.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga konstelasyon
Kategorya:Astronomiya