Pangungusap

Sa linggwistika, ang **pangungusap** ay lipon ng mga salitang nagpapahayag ng buong diwa. Binubuo ito ng panlahat na sangkap, ang panaguri at ang paksa subalit buo ang diwa.

## Ayos ng Pangungusap 
May dalawang ayos ang pangungusap, ang karaniwan at di-karaniwan. Kung ang panaguri ay nauuna kaysa simuno, ang pangungusap ay nasa karaniwang ayos; at kung ang simuno naman ang nauuna kaysa sa panaguri, ang pangungusap ay nasa di-karaniwang ayos.

### Karaniwan o Tuwid 
Kapag nagsisimula sa panaguri at nagtatapos sa simuno.

Halimbawa: *Mayroong bagong tsinelas si Balmond*.

### Di-Karaniwan o Kabalikan 
Kapag nagsisimula sa simuno at nagtatapos sa panaguri. Ang panandang "ay" ay kadalasang makikita sa mga pangungusap.

Halimbawa: *Si Irithel ay bumili ng bagong tsinelas*.

## Gamit/Tungkulin ng Pangungusap 
Maiuuri rin ang pangungusap bilang pasalaysay o paturol, patanong, pautos, at padamdam:

### Pasalaysay o Paturol 
Ito ay nagsasalaysay ng katotohanan, opinyon, pahayag, kaisipan o pwede ring pangyayari. Lagi itong nagtatapos sa tuldok (.).

Halimbawa: *Unti-unting nakikilala ang mga pangkat-etniko sa ating bansa dahil sa kanilang mga katangian.*

### Patanong 
Ito ay pangungusap na ginagamit sa pagtatanong, at tandang pananong (?) ang bantas sa hulihan nito.

Halimbawa: *Isinusulong pa ba ang pagbuo ng mga batas para sa pambansang pangkapayapaan?*

### Padamdam 
Ito ay nagsasabi ng matinding damdamin gaya ng tuwa, pagkagulat, paghanga, panghihinayang at iba pa. Ito ay nagtatapos sa tandang padamdam (!).

Halimbawa: *Kay ganda talagang mamasyal sa Valenzuela!*

### **Pautos** 
Ito ay uri ng pangungusap kung saan ay nakikiusap o nag uutos ito. Ito ay maaring magtapos sa tuldok (.) o tandang padamdam (!).

Halimbawa: *Diligan mo ang mga halaman.*

### Pakiusap 
Ito ay uri ng pangungusap na pautos na nagsasaad ng pakiusap. Ito ay madalas na nagtatapos sa tuldok (.) o tandang pananong (?).

Halimbawa: *Pakidala mo nga rito ang aking Iphone 11.*

## Bahagi/Sangkap ng Pangungusap 
### Simuno o Paksa 
Ito ang pokus o pinag-uusapan sa pangungusap. Ito ay laging tinatadaan ng mga pantukoy na *ang*, *ang mga*, *si* at *sina*. Ito ay maaaring makita sa unahan, gitna o hulihan ng pangungusap.

**Payak** ang simuno o paksa kung ito ang/ang mga pangngalan, panghalip, pang-uri o pandiwang pinag-uusapan. Ang **buong simuno** ay binubuo ng payak na simuno kasama ang iba pang salitang tinatawag na panuring.

### Panaguri 
Ito ang bahagi ng pangungusap na nagsasabi tungkol sa simuno o paksa. Ito ay maaaring matagpuan sa unahan at hulihan ng pangungusap.

**Payak** ang panaguri kung ito ay ang/ang mga pandiwa, pang-uri, pangngalan o panghalip na nagsasabi tungkol sa simuno. Ang **buong panaguri** ay ang payak na panaguri kasama ang iba pang salita o panuring.

## Kayarian ng Pangungusap 
Ang mga pangungusap ay maaaring pangkatin ayon sa bilang o uri ng diwang bumubuo sa mga ito.

### Payak 
Ito ay binubuo ng isang buong diwa o isang sugnay na makapag-iisa na binubuo ng:

***Payak na simuno at payak na panaguri** (PS-PP)
*:Halimbawa: *Ang pamahalaan ay masigasig sa mabilisang pagsugpo ng kriminalidad sa bansa.*
***Payak na simuno at tambalang panaguri** (PS-TP)
*:Halimbawa: *Ang aming pangkat ay naglinis ng mga kalye at nagpinta ng mga pader sa paaralan.*
***Tambalang simuno at payak na panaguri** (TS-PP)
*:Halimbawa: *Ang mga lalaki at babae ay naghahanda ng palatuntunan para sa darating na pista.*
***Tambalang simuno at tambalang panaguri** (TS-TP)
*:Halimbawa: *Ang mga guro at mag-aaral ay aawit at sasayaw para sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika.*

Ang payak ay nangangahulugang isa lamang gaya ng isang simuno, isang panaguri at isang diwa. Ang salitang tambalan ay nangangahulugang dalawa o higit pa gaya ng dalawang simuno at dalawang panaguri.

### Tambalan 
Ito ay pangungusap na binubuo ng dalawang buong diwa o pangungusap o sugnay na makapag-iisa. Maaaring magkaugnay o magkasalungat ang dalawang diwa nito na pinag-uugnay ng pangatnig. Ang *at*, *ngunit*, *subalit*, *datapwat*, *pero*, *samantala* at *habang* ay ilan sa mga pangatnig na ginagamit sa tambalang pangungusap.

Halimbawa: *Ang nanay niya ay isang guro at ang kanyang tatay ay isang doktor.*

### Hugnayan 
Ito ay pangungusap na binubuo ng isang buong diwa o sugnay na makapag-iisa at isang hindi buong diwa o sugnay na di-makapag-iisa (lipon ng mga salitang may simuno at panaguri na hindi buo ang diwa dahil sa pangatnig sa unahan nito). Ang *dahil*, *kasi*, *sapagkat*, *kung*, *kapag*, *pag*, *kaya*, *upang* at *para* ay mga pangatnig na ginagamit sa hugnayang pangungusap.

Halimbawa: *Umiyak ang bata dahil wala siyang ps5*

## Pangungusap na Walang Tiyak o Lantad na Sangkap 
May mga pangungusap na walang tiyak na paksa at panaguri o alinman sa mga sangkap nito pero buo pa rin ang diwang ipinapahiwatig nito.

### Exsistensyal 
Pangungusap na nagpapahayag ng pagkamayroon o pagkawala ng pinag-uusapan.

Halimbawa: *Wala na bang darating?*

### Temporal 
Pangungusap na nagsasaad ng kalagayan o panahong panandalian lamang. Madalas ay mga pang-abay na pamanahon ang mga ito.

Halimbawa: *Gabi na.*

### Penomenal 
Pangungusap na nagsasaad ng kalagayan ng panahon o ng kapaligiran.

Halimbawa: *Umaambon.*

### Panawag 
Pangungusap na binubuo ng isang kataga/salita lamang at nagpapahiwatig na nais kausapin ang kaniyang tinawag o kumukuha lamang atensyon.

Halimbawa: *Hoy!*

### Sambitla 
Isang salita na nagpapahayag ng matinding damdamin.

Halimbawa: *Aray ko!*

### Pormularyong Panlipunan 
Pangungusap na ginagamit sa pakikipagkapwa para maipahayag nang maayos ang mensahe. Maaari itong pagbati, pasasalamat, paggalang o iba pang ekspresyong naging bahagi na sa kultura.

Halimbawa: *Salamat. baby.*

### Sagot Lamang 
Pangungusap na sagot sa mga tanong na hindi na kailangan ng paksa.

Halimbawa: *Oo.*

### Pautos/Pakiusap 
Pangungusap na pautos.

Halimbawa: *Pakihawak ng ballpen*

## Mga Sanggunian 
### Mga Sipi 
### Mga Pinagkukunan 
* *Bagong Likha: Wika at Pagbasa 4*, by Ester V. Raflores ISBN 978-971-655-331-4, pp. 43, 62, 75, 90, 106-107
**Sinamar 7* by Maria Eliza Lopez, Erleen Ann P. Lorenzo, Teody C. San Andres, Ma. Lordes R. Quijano, Jocelyn D.R. Canlas, Mercy M. Edma ISBN 978-971-014-355-9 p. 51-52

Kategorya:Panitikan
Kategorya:Wika
Kategorya:Pangungusap