Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao

Ang **Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao** (, daglat: ***HDI***) sa Ingles ay isang talatuntunan o indeks na ginagamit upang sukatin o iranggo ang mga bansa ayon sa antas ng kaunlarang panlipunan at ekonomiya ng isang bansa at karaniwang nagpapahiwatig  kung ang isang bansa ay maunlad, umuunlad, o kulang sa pag-unlad.

## Pamamaraan ng Pagkakalkula 
### Bago ang 2011
Upang mabago ang *hilaw* na Bariabelo sabihing ang x sa isang unit-free index sa pagitan ng 0 at 1 (na pinapayagan ang magkaibang indices na dapat pagsamahin ang dalawa), ang sumusunod na *formula* ang ginamit:
* x-index = \frac{x - \min\left(x\right)}{\max\left(x\right)-\min\left(x\right)}

kung saan \min\left(x\right) at \max\left(x\right) ang mga pinakamababa at pinakamataas na balyu, ang bariabelo x ang maaaring mag-*attain*.

Ang HDI ay binubuo ng:

* Indeks ng inaasahang panahon ng buhay = \frac{LE - 25} {85-25}
* Indeks ng edukasyon = \frac{2} {3} \times ALI + \frac{1} {3} \times GEI
** Index ng literasya ng matatanda (ALI) = \frac{ALR - 0} {100 - 0}
** Indeks ng Gross na Enrollment (GEI) = \frac{CGER - 0} {100 - 0}
* GDP = \frac{\log\left(GDPpc\right) - \log\left(100\right)} {\log\left(40000\right) - \log\left(100\right)}
### Mula 2011 at patuloy
Ang 2011 ng HDI ay nagsasama ng tatlong mga dimensiyon:

* Isang mahaba at malusog na buhay: Inaasahang panahon ng buhay mula sa kapanganakan
* Indeks ng edukasyon: Ang mean na pag-eeskwela at inaasahang mga taon ng pag-eeskwela
*Isang disenteng pamantayan ng pamumuhay: Gross na pambansang sahod kada capita (PPP US$)

Sa 2010 Human Development Report, ang UNDP ay nagsimulang gumamit ng bagong paraan sa pagkakalkula ng HDI at binubuo ng tatlong mga indeks: 
1. Indeks ng inaasahang panahon ng buhay (LEI) = \frac{\textrm{LE} - 20}{82.3-20}

2. Indeks ng edukasyon (EI) = \frac{\sqrt{\textrm{MYSI} \cdot \textrm{EYSI}}} {0.951}

:2.1 Index ng mean na taon ng pag-eeskwela (MYSI) = \frac{\textrm{MYS}}{13.2}

:2.2 Indeks ng inaasahang mga taon ng pag-eeskwela (EYSI) = \frac{\textrm{EYS}}{20.6}

3. Indeks ng sahod (II) = \frac{\ln(\textrm{GNIpc}) - \ln(100)}{\ln(107,721) - \ln(100)}

Ang HDI ang mean na heometriko ng nakaraang mga tatlong normalisadong indeks:
\textrm{HDI} = \sqrt[3]{\textrm{LEI}\cdot \textrm{EI} \cdot \textrm{II}}.

LE: Inaasahang panahon ng buhay sa kapanganakan
MYS: Mean na mga taon ng pag-eeskwela (Mga taon na ang isang 25 taong gulang na tao o mas matanda ay gumugol sa eskwela) 
EYS: Inaasahang mga taon ng pag-eeskwela(Mga taon na ang isang 5 taong gulang na bata ay gugugol ng kanyang edukasyon sa kanyang buong buhay)
GNIpc: Gross na pambansang sahod sa paridad na kapangyarihang bumili kada capita
|}

## Ulat noong 2011
Ang mga bansa na may pinakamataas na pag-unlad na pantao:
Note: Ang mga beredeng palaso (), mga pulang palaso () at mga dash na asul () ay kumakatawan sa mga pagbabago sa ranggo kapag inihambing sa bagong data na 2011 ng HDI para sa 2010.

 0.943 ()
 0.929 ()
 0.910 ()
 0.910 ()
 0.908 ()
 0.908 ()
 0.908 ()
 0.905 ()
 0.905 ()
 0.904 ()
 0.903 ()
 0.901 ()
 0.898 ( 1)
 0.898 ( 1)
 0.897 ()
 0.895 ()

 0.888 ()
 0.886 ()
 0.885 ()
 0.884 ()
 0.884 ()
 0.882 ()
 0.878 ()
 0.874 ()
 0.867 ()
 0.925 ()
 0.865 ()
 0.863 ()
 0.861 ()
 0.846 ()
 0.840 ()
 0.838 ()

 0.838 ()
 0.835 ()
 0.834 ()
 0.832 ()
 0.831 ()
 0.816 ()
 0.813 ()
 0.810 ( 1)
 0.809 ( 1)
 0.806 ()
 0.805 ()
 0.805 ()
 0.797 ( 1)
 0.796 ( 1)
 0.793 ()

## Ulat noong 2009 
Ang mga sumusunod na bansa ang nakasama sa Top 38.

 0.971 ()
 0.970 ()
 0.969 ()
 0.966 ()
 0.965 ()
 0.964 ( 1)
 0.963 ( 1)
 0.961 ( 3)
 0.960 ()
 0.960 ()
 0.960 ( 3)
 0.959 ( 1)
 0.956 ( 1)

  0.955 ( 2)
 0.955 ()
 0.955 ( 2)
 0.953 ()
 0.951 ( 1)
 0.951 ( 1)
 0.950 ()
 0.947 ()
 0.947 ()
 0.944 ( 1)
 0.944 ( 1)
 0.942 ()
 0.937 ()

 0.920 ()
 0.916 ()
 0.914 ()
 0.910 ( 1)
 0.909 ( 1)
 0.903 ( 2)
 0.903 ()
 0.903 ( 2)
 0.902 ( 3)

## Mga Bansang Hindi Kasali sa Tala 
Ang mga bansang hindi nakasali sa Talaan ng 2009 sa kadahilanan ng kakulangan sa istatistika , kawalan ng kaayusan at hindi miyembro ng UN

**Africa**
* Somalia
*Zimbabwe

**Asia**
* Iraq
* 

**Europe**
* Monaco
* San Marino
* Vatican City

**Oceania**
* Kribati
* Marshall Island
* 
* Nauru
* Palau
* Tuvalu

## Mga sanggunian
Kaurian:Pag-unlad ng tao