Epektong greenhouse

[right|thumb|Isang representasyon ng palitan ng enerhiya sa pagitan ng [Araw (astronomiya)|Araw, ibabaw ng mundo, atmospera, at kalawakan. Ang kakayahan ng atmospera na makuha at mapaikot muli ang enerhiya mula sa ibabaw ng mundo ay ang nagpapakita ng epektong greenhouse.]]
Ang **epektong greenhouse** (Ingles, *greenhouse effect*) ay ang proseso kung saan mas malaki ang iniaambag na init sa ibabaw ng isang planeta ng radyasyon mula sa atmospera nito kumpara sa kung ang planeta ay walang atmospera.

Kung ang atmospera ng isang planeta ay naglalaman ng mga radyatib-aktibong gas (greenhouse gas) ikakalat ng atmospera ang enerhiya sa lahat ng direksiyon. Ilang bahagi ng radyasyong ito ay mapupunta sa ibabaw ng planeta, na dahil dito ay iinit. Ang bahaging ito ng radyasyon (na maaaring isipin bilang ang lakas ng epektong greenhouse) ay nakasalalay sa temperatura ng atmospera at sa dami ng greenhouse gas dito.

Sa mundong ito, ang atmospera ay iniinit sa pamamagitan ng infrared na radyasyong termal, pag-absorb ng shorter-wavelength radiant energy mula sa araw, at mga convective na heat flux mula sa ibabaw ng lupa. Nagkakalat ng enerhiya ang mga greenhouse gas sa atmospera, kung saan ang iba ay napupunta sa mas mababang bahagi ng atmospera. Ang mekanismo na ito ay tinatawag na epektong greenhouse).

Malaki ang tulong ng natural na epektong greenhouse sa mundo upang mapagpatuloy ang buhay. Subalit ang natural na penomenang ito ay napalakas ng mga gawaing-tao (tulad ng pagsusunog ng fossil fuel at deporestasyon), at ito'y naging sanhi ng global warming.

Ang pangalan ng mekanismong ito ay (maling) ipinangalan sa isang greenhouse.

## Mga greenhouse gas 
Sumusunod ay ang kontribusyon ng apat na gas sa epektong greenhouse:
* tubig-singaw (*water vapor*), 36-70%
* dioksidong karbono (CO2), 9-26%
* metano (CH4), 4-9%
* osono (O3), 3-7%
Hindi maaaring makapagbigay ng eksaktong kontribusyon ng mga gas na ito dahil ilan sa mga ito ay may *overlap* sa pagkuha ng enerhiya. Ang mga ulap (na binubuo ng tubig) ay isa rin sa mga pangunahing kontribyutor sa epektong greenhouse dahil kaya itong kumuha at mamigay ng radyasyong infrared. Ang pagtaas sa *radiative forcing* mula sa gawaing-tao ay maipagpapalagay na dulot ng mas mataas na lebel ng dioksidong karbono sa atmospera.

Naglalabas ng CO2 ang pagsusunog ng fossil fuel at iba pang mga gawait tulad ng paggawa ng semento at deporestasyon. Ayon sa mga sukat mula sa Mauna Loa Observatory sa Hawaii, ang konsentrasyon ng CO2 ay tumaas mula 313 parte kada milyon (ppm) noong 1960 patungong 389 ppm sa 2010. Naabot nito ang 400 ppm noong 9 Mayo 2013. Lahat ito ay lagpas sa pinakamataas na talang heolohikal ng CO2 (~300 ppm).

## Epektong greenhouse sa ibang lugar sa kalawakan 
Mayroon ding epektong greenhouse sa ibang bahagi ng Solar System tulad ng sa Mars, Venus, at Titan. Ang epektong greenhouse sa Venus ay lubhang napakalaki dahil sa atmospera nitong binubuo halos ng CO2. Ang nasa Titan naman ay tinatawag namang epektong anti-greenhouse, sa kadahilanang ang atmospera nito ay sumisipsip ng radyasyong solar kahit na ito ay hindi kumukuha ng radyasyong infrared.

Ang pagsingaw naman ng nitroheno sa Pluto ay nagdudulot ng mas malamig na temperatura kahit ito'y kumukha ng radyasyong solar

## Mga sanggunian