FTP

[thumb|Isang kompyuter sa Istasyong Amundsen-Scott sa [Timog Polo kung saan pinapakita sa iskrin ang pagkonekta sa isang FTP *server* at nililipat ng isang *file* noong 1994]]
Ang **File Transfer Protocol** (**FTP**, literal na Protokol na Paglilipat ng Payl) ay isang pamantayang protokol ng komunikasyon na ginagamit para sa paglilipat ng mga *file* ng kompyuter *server* patungo sa isang *client* sa loob ng isang *network* ng mga kompyuter. Ang FTP ay nakabatay sa modelong *client*–*server* na may magkahiwalay na koneksyon para sa kontrol at datos sa pagitan ng *client* at ng *server*. Maaaring magpatunay ng pagkakakilanlan (*authenticate*) ang mga gumagamit ng FTP sa pamamagitan ng isang *plain-text sign-in protocol* (o protokol ng simpleng-teksto sa pagpasok), karaniwang gamit ang *username* (bansag) at *password* (lihim na salita), subalit maaari ring kumonekta nang di-nagpakilala kung pinahihintulutan ng *server*. Para sa ligtas na transmisyon na nagpoprotekta sa *username* at *password* at nag-e-*encrypt* (nag-i-enkapula) ng nilalaman, ang FTP ay madalas na pinapaseguro gamit ang SSL/TLS (FTPS) o pinalalitan ng SSH File Transfer Protocol (SFTP).

Ang mga unang aplikasyong FTP *client* ay mga programang *command-line* na ginawa bago pa magkaroon ng *graphical user interface* (GUI) ang mga *operating system*, at patuloy pa ring kasama sa karamihan ng mga Windows, Unix, at Linux na *operating system*. Marami nang dedikadong FTP *client* at mga utilidad pang-awtomasyon ang ginawa para sa mga *desktop*, *server*, kagamitang *mobile*, at *hardware*, at naisasama na rin ang FTP sa mga aplikasyon produktibidad tulad ng mga HTML *editor* at *file manager*.

Noon, karaniwang nakapaloob ang FTP client sa mga web browser, kung saan naba-*browse* ang mga *file server* gamit ang unlaping URI na “`ftp://`”. Noong 2021, inalis ng Google Chrome at Firefox, dalawang pangunahing web browser, ang suporta para sa FTP dahil napalitan na ito ng mas ligtas na SFTP at FTPS, bagaman wala pa rin sa kanila ang nagpatupad ng mga mas bagong protokol na ito.

## Seguridad 
Hindi idinisenyo ang FTP bilang isang ligtas na protokol at marami itong kahinaan sa seguridad. Noong Mayo 1999, tinukoy ng mga may-akda ng  ang kahinaan nito laban sa mga sumusunod na problema:

* *Brute-force attack* – atake gamit ang paulit-ulit na paghula ng *password*
* FTP *bounce attack* – atake sa FTP na gumagamit ng ibang *server* upang maipasa o ma-*relay* ang koneksyon
* *Packet capture* – pagkuha o pagsalo ng mga pakete ng datos sa *network*
* *Port stealing* – panghuhula ng susunod na bukas na *port* at pag-agaw sa lehitimong koneksyon
* *Spoofing attack* – panlilinlang o pekeng pagkakakilanlan ng isang *device* o gumagamit
* *Username enumeration* – pagsisiyasat o paglista upang matukoy ang mga umiiral na *username*
* DoS o DDoS (*Denial of Service* o *Distributed Denial of Service*) – pag-atake upang hadlangan o pabagsakin ang serbisyo ng isang sistema, mula sa iisang pinagmulan (DoS) o sabay-sabay mula sa marami (DDoS)

Hindi ini-e-*encrypt* (ini-enkapsula) ng FTP ang trapiko nito; lahat ng transmisyon ay nasa malinaw na teksto, at mababasa ang mga *username*, *password*, mga utos, at datos ng sinumang makakagawa ng *packet capture* (*sniffing*) sa *network*.

Mga karaniwang solusyon sa problemang ito:

* Gumamit ng mga ligtas na bersyon ng mga hindi ligtas na protokol, hal. FTPS sa halip na FTP at TelnetS sa halip na Telnet.
* Gumamit ng ibang, mas ligtas na protokol na kayang gampanan ang tungkulin, hal. SSH *File Transfer Protocol* (SFTP) o *Secure Copy Protocol* (SCP).
* Gumamit ng *secure tunnel* o lagusang ligtas tulad ng *Secure Shell* (SSH) o *virtual private network* (VPN).

## Mga sanggunian
Kategorya:Internet