Kapeyna

Ang **kapeyna** ay isang Gitnang sistemang nerbyos (CNS) stimulant ng isang klase ng methylxanthine. Ito ay ginagamit bilang cognitive enhancer, pagpapataas ng positibo at tungkulin ng pagpasigla. Ang kapeyna ay kumikilos sa pamamagitan ng pagharang sa pagbubuklod ng adenosine sa adenosine A 1 receptor, na naipapahusay sa pagpapalabas ng neurotransmitter na asetilkolina . Pinapataas din ng kapeyna ang mga antas ng *cyclic AMP* sa pamamagitan ng *nonselective inhibition* ng phosphodiesterase.

Ang kapeyna ay isang mapait, maputi mala-kristal na purine, isang methylxanthine alkaloid, at may kemikal na kaugnayan sa adenine at guanine base ng deoxyribonucleic acid (DNA) at ribonucleic acid (RNA). Ito ay matatagpuan sa mga buto, prutas, mani, o dahon ng ilang halaman na katutubo sa Afrika, Silangang Asya at Timog Amerika,  at tumutulong upang maprotektahan ang mga ito laban sa mga herbivore at mula sa kompetisyon sa pamamagitan ng pagpigil sa pagtubo ng mga kalapit na buto,  pati na rin ang paghikayat sa pagkonsumo ng mga piling hayop tulad ng Pukyutan. Ang mas popular na pinagmulan na panghinakas na sangkap ng kapeyna ay ang butil ng kape, ang buto ng halaman ng *Coffea* . Ang mga tao ay maaaring uminom ng mga inuming naglalaman ng kapeyna upang mapawi o maiwasan ang pangaantok at upang mapabuti ang pagganap ng pag-iisip. Upang gawin ang mga inuming ito, ang kapeyna ay kinukuha sa pamamagitan ng pagtarik ng mga produkto ng halaman sa tubig, isang prosesong tinatawag na inpusyon . Ang mga inuming ma merong kapeyna, tulad ng kape, tsaa, at cola, ay maraming konsyumo nito sa buong mundo at mataas ng - kailangang mg paggamit nito sa lipunan. Noong 2020, halos 10 milyong tonelada ng butilng kape ang nakonsumo sa buong mundo. Ang kapeyna ay ang pinakalawak na ginagamit na psychoactive na gamot sa mundo. Hindi tulad ng karamihan sa iba pang mga *psychoactive substance*, ang kapeyna ay nananatiling hindi kinokontrol at legal sa halos lahat ng bahagi ng mundo. Ang kapeyna ay isa ring panlabas na linya dahil ang paggamit nito ay nakikita bilang katanggap-tanggap sa lipunan sa karamihan ng mga kultura at kahit na hinihikayat sa iba, lalo na sa Kultura ng lipunang Kanluran.

Ang kapeyna ay maaaring magkaroon ng parehong positibo at negatibong epekto sa kalusugan. Nagagamot at napipigilan nito ang napaaga na mga karamdaman sa paghinga ng sanggol na *bronchopulmonary dysplasia* ng pagbata at apnea ng prematurity. Ang kapeyna citrate ay nasa Listahan ng WHO Model List of Essential Medicines .  Maaari itong magbigay ng katamtamang proteksiyon na epekto laban sa ilang sakit, kabilang ang Karamdamang Parkinson. Ang ilang mga tao ay nakakaranas ng pagkagambala sa pagtulog o pagkabalisa kung kumakain sila ng kapeyna, ngunit ang iba ay nagpapakita ng kaunting simptomas. Ang katibayan nito ng isang panganib sa  pagsasanggol ay hindi maliwanag; inirerekomenda rin ng ilang awtoridad na limitahan ng mga buntis na kababaihan ang kapeyna sa katumbas ng dalawang tasa ng kape bawat araw o mas kaunti. Ang kapeyna ay maaaring makagawa ng banayad na anyo ng pag-asa sa droga&nbsp;– nauugnay sa mga sintomas ng paghulog tulad ng pagkaantok, sakit ng ulo, at pagkamayamutin&nbsp;– kapag ang isang indibidwal ay huminto sa paggamit ng kapeyna pagkatapos ng paulit-ulit na pang-araw-araw na paggamit. Áng pagparaya sa mga awtonomic na epekto ng tumaas na presyon ng dugo at tibok ng puso, at pagtaas ng paglabas ng ihi, ay nabubuo sa talamak na paggamit (ibig sabihin, ang mga sintomas na ito ay hindi gaanong binibigkas o hindi nangyayari pagkatapos ng pare-parehong paggamit).

Ang kapeyna ay sinuri ng US Food and Drug Administration bilang pangkalahatang kinikilala bilang ligtas na gamitin na gamot. Iniulat ng European Food Safety Authority na hanggang 400&nbsp;mg ng kapeyna bawat araw (sa paligid ng 5.7&nbsp;mg/kg ng body mass bawat araw) ay hindi nagpapataas ng mga nagaalala para sakaligtasan at sa mga hindi buntis na nasa hustong gulang, habang umiinom ng hanggang 200&nbsp;Ang mg bawat araw para sa mga buntis at nagpapasusong kababaihan ay hindi naglalabas ng mga alalahanin sa kaligtasan para sa fetus o mga sanggol na pinapasuso. Ang isang tasa ng kape ay naglalaman ng 80–175&nbsp;mg ng kapeyna, depende sa kung anong "butil" (binhi) ang ginagamit, kung paano ito iniihaw (mas kaunting kapeyna ang mga *dark roast*), at kung paano ito inihahanda (hal., *drip*, *percolation*, o espresso ). Kaya nangangailangan ito ng humigit-kumulang 50–100 ordinaryong tasa ng kape upang maabot ang nakakalason na dosis. Gayunpaman, ang purong powdered kapeyna, na available bilang dietary supplement, ay maaaring nakamamatay sa laki ng kutsara.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kape
Kategorya:Alkaloid