open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bisikleta

thumb|Isang pangkaraniwang bisikleta
Ang **bisikleta** ay isang sasakyang pinapaandar ng lakas ng tao sa pamamagitan ng mga pedal. Mayroon itong dalawang gulong na nakakabit sa balangkas, isa sa likod ng kasama niya. Ang isang gumagamit ng bisikleta ay maaring tawaging **bisiklista**.

Nagmula ang paggawa ng bisikleta noong ika-19 na siglo at ngayon ay halos 1 bilyon na ang dami nito sa buong daigdig. Ito ay isang pangunahing transportasyon sa iba't ibang rehiyon. Ito rin ay isang kilalang anyo ng paglilibang, at ginagamit bilang laruan ng mga bata, pagpapalakas ng mga matatanda, sa mga gawain ng militar at pulisya, serbisyong padala at palakasan.

Ang anyo ng bisikleta ay hindi gaanong nagbabago mula sa mga unang modelo de kadena ang pagpapaandar na lumabas noong mga 1885. Maraming mga detalye na ang pinainam lalo na sa paglabas ng mga makabagong kagamitan at pagdidisenyong tinutulungan ng kompyuter. Ang mga pagbabagong ito ang nagsagawa ng mga iba't ibang disenyo para sa iba't ibang uri ng pagbibisikleta.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Transportasyon
Trangkasong baboy

Ang **trangkaso ng baboy** (Sa Ingles: ***swine flu***, ***hog flu***, ***swine influenza*** at ***Spanish flu***) ay tumutukoy sa isang trangkaso na dulot ng mga *strain* ng "bayrus ng trangkaso" na tinatawag na ***swine influenza virus*** (SIV). Ito ay karaniwang inaapektuhan (endemiko) sa mga baboy.

## Sintomas ng Swine fever
Ito ang mga sintomas ng Swine influenza:
* Pamumula ng mata
* Pamamantal
* Pagiging matamlay
* Kawalan ng ganang kumain
* Kulay Biyoleta ang Tenga
* Pagkamatay

## Pagkakaiba ng ASF
Ang **ASF**, **African Swine fever**, **African Swine flu** ay sanhi ng uri nang mga sakit na nakukuha sa Baboy, Ang African swine fever ay isang lagnat na galing sa isang baboy, Ito ay hindi naililipat o nakaka-hawa sa isang tao kahit na ito ay close transmission thru hog at human, Ang African Swine flu ay may halintulad sa Swine fever ngunit ang Swine flu ay may tsang maka-hawa sa tao, naililipat o naipapasa, ang mga sintomas nito sa tao ay; pananakit ng ulo, pag-hina ng pangangatawan, pagsusuka, lagnat ay pagdurumi.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga sakit ng baboy
Kategorya:Trangkaso
Aung San Suu Kyi

Si **Aung San Suu Kyi** AC (; ), ipinanganak 19 Hunyo 1945 sa Rangoon, ay isang maka-demokrasyang aktibista at pinuno ng Pambansang Liga para sa Demokrasiya (National League for Democracy) sa Burma, at kilala sa bilanggo ng konsensiya at tagataguyod ng hindi marahas na paglaban.  Pangatlo si Aung San Suu Kyi sa tatlong magkakapatid sa kanyang mag-anak.  Hinango ang kanyang pangalan mula sa tatlong kamag-anak;  "Aung San" mula sa kanyang tatay, "Kyi" mula sa kanya ina at "Suu" mula sa kanyang lola.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga laureado ng Gantimpalang Nobel
Kategorya:Mga politiko ng Myanmar
Katimugang Karagatan

thumb|330px|right|Ang Katimugang Karagatan

Ang **Katimugang Karagatan**, kilala din bilang **Dakilang Katimugang Karagatan**, ang **Karagatang Antartiko** at ang **Timog Polar na Karagatan**, ay binubuo ng pinakatimog na mga tubig ng Karagatan ng Mundo na nasa timog ng 60° T latitud. Itinalaga ng Internasyunal na Samahang Hidrograpiko (*International Hydrographic Organization*) ang Katimugang Karagatan bilang ang paghahati ng mga karagatan na pumapalibot sa Antartika. May mga heograpo ang hindi sumasang-ayon sa hilagang hangganan ng Katimugang Karagatan o hindi sumasang-ayon kung mayroon ngang Katimugang Karagatan, na kadalasang tinuturing ang mga tubig bilang bahagi ng Timog Pasipiko, Timog Atlantiko, at Karagatang Indiyano. 

May mga ilang siyentipiko na tinutring ang Tagpong Antartiko, isang sona ng karagatan na pabagu-bago sa panahon, bilang ang naghihiwalay sa Katimugang Karagatan mula sa ibang mga karagatan, sa halip na 60° T.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Karagatan
Kategorya:Karagatang Antartiko
Kategorya:Mga biyoma
Joint

Ang ***joint*** ay isang salitang Ingles na maaaring tumukoy sa:

* Kasu-kasuan, ang dugtungan ng mga buto.
* Marihuwanang sigarilyo.
Heroina

thumb|300px|right|Heroina
Ang **heroina** o **heroin** (pangalang pangkimika: *diacetylmorphine*, *diamorphine*, *diacetylmorphine hydrochloride*, *acetomorphine*, *(dual) acetylated morphine*, *morphine diacetate*, C21H23NO5) ay isang uri ng ipinagbabawal na gamot Isa itong uri ng narkotikong nakapagdurulot ng pagkasugapa o pagkaadik na may opyo. Dahil naglalaman ng opyo, isa itong gamot na nagsisilbing malakas na pampawi ng hapdi at isang matapang na uri ng pampahina o depresante. Karaniwang iligel na ibinibenta ito sa kalye sa anyong hindi puro.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Bawal na gamot
Kategorya:Mga kompuwestong kimikal
Pulbos

Ang **pulbos** ay maaaring tumukoy sa:

*pulbura
*pamahid na pulbos.
*gilik, katulad ng nagmumula sa mga ipa.
*mikmik
*nisnis
*gabok, tinatawag ding galabok o alabok.
*anumang bagay na dinurog o pinulbos.
Kapsula

Ang **kapsula** ay maaaring tumukoy sa:

*bagay na bumabalot o nagbibigay ng proteksiyon.
*bunga ng halamang may dalawa o higit pang mga buto, bunga itong pumuputok at bumubuka kapag natutuyo.
*lalagyan o sisidlan ng buto ng halamang lumot (*moss* sa Ingles).
*kompartamento ng sasakyang panghimpapawid tulad ng eroplano o kaya ng sasakyang pangkalawakan.
Inpusyon (paglilinaw)

Ang **inpusyon** ay maaaring tumukoy sa:

*gawain ng pagbubuhos.
*inpusyon, inuming ginamitan ng paraan ng pagbuhos ng likido.
*tawag sa bagay na pinaghalo.
*tawag sa likidong hinaluan.
*gawain ng pagpasok ng solusyon sa ugat na daluyan ng dugo, halimbawa na ang pagsasaksak ng suwero sa isang pasyente: intrabena (papasok sa bena) o intraarteryo (papasok sa arteryo).
Dekoksyon

Ang **dekoksyon** o **pagpapakulo at paglalabog** ay isang paraan ng pagluluto o paghahanda ng inumin, partikular na ang mula sa yerba.  Bagaman parang katulad ng sa inpusyon, mas masigasig o matindi ang pagpapakatas ng yerba sa dekoksyon.  Kabilang sa paghahanda nito ang proseso ng pagpapakulo, pagpapakatas, at pagbababad. 

## Mga sangkap
Ginagamit na bahagi ng yerba para dekoksyon ang mga ugat, matigas na balat, sanga o tangkay, at ilang mga bungang ratiles ng halaman.  Karaniwang dami ang 30 mga gramo ng pinatuyong yerba o 60 mga gramo ng sariwang yerba, at 750 mililitrong tubig na magiging 500 mililitro na lang kapag pinakuluan na sa mahinang apoy.

## Mga kagamitan
Ginagamit sa pagluluto ng dekoksyon ang maliit na kawali o munting kaserolang gawa sa enamel kung maaari, pansala na maaaring yari sa naylon, at imbakang pitsel na may takip.

## Paraan ng paghahanda
Naglalagay ng yerba sa isang maliit na kawali.  Nagdaragdag ng malamig na tubig.  Pinapakuluan ito.  Hinihinaan ang apoy at babayaang kumulo pa sa loob ng isang oras hanggang sa mabawasan ng ⅓ ang lamang tubig.  Pagkaraan, sinasala ito patungo sa isang pitsel o tasa.  Itinatabi sa isang hindi naiinitan lugar.

## Pag-inom
Iniinom ang dekoksyon habang mainit o malamig.  Karaniwang pamantayang dosahe ang kalahating tasa, na tatlong ulit sa loob ng isang araw.

## Mga sanggunian
Kaurian:Inumin
Kaurian:Gamot
Kaurian:Pagluluto
Krema

Ang **krema**, **blangkete**, o **kakanggata** (mula sa kastila *crema*) ay isang halo na mayroong tubig at mga taba o mga langis.

## Kahalagahan
Nagagamit ang krema sa pagpapalambot o pagpapabanayad ng balat, sapagkat sumasanib ito sa balat ng katawan ng tao.

## Mga sangkap
Nakagagawa ng pangtahanang krema sa pamamagitan ng 150 mga gramong ungguwentong pang-emulsyon (hindi naghahalo ang tubig at langis), 70 ml gliserina, 80 ml na tubig, at 30 mga gramong tinuyong yerba.

## Mga kagamitan
Sa pagluluto ng krema, gumagamit ng mangkok na yari sa salamin, maliit na kawali, kahoy na kutsara o paleta (ispatula), pampiga ng alak, bag na panghalaya o katsa, isa pang mangkok, maliit na kutsilyong paleta o pampahid, at maliit na mga garapong imbakan na hindi napapasukan ng hangin kapag tinakpan.

## Pagluluto
Sa paghahanda ng krema, nagtutunaw ng mga taba at tubig sa isang mangkok habang nasa ibabaw ng isang kawaling may kumukulong tubig o kaya sa ibabaw ng dalawang kawali.  Idinaragdag dito ang yerba.  Dahan-dahang pinapainit ito sa loob ng tatlong mga oras.  Pagkaraan, naglalagay o naglalatag ng isang bag na panghalaya sa gilid ng bibig ng isang pampiga ng alak.  Sinasala ang pinaghalong mga sangkap papunta sa isang mangkok.  Madalas itong hinahalo hanggang sa tuluyang lumamig.  Pagkatapos na lumamig, inililipat ang produktong krema papasok sa mga nakahandang garapon, sa pamamagitan ng paleta o kutsilyong pampahid o pangkalat.  Isinasagawa ito sa paglalagay muna ng krema sa gilid ng loob ng mga garapon, na susundan ng pagpuno sa gitna.

## Tingnan din
*Ungguwento

## Mga sanggunian
Kaurian:Gamot sa balat
Tapal

Ang **tapal**, **panapal**, o **pantapal** ay mga uri ng panggamot o mabilis na pampagaling o panghilom, katulad ng yerba, na itinatakip o idinirikit sa mga sugat o nananakit at nasaktang mga masel ng katawan.  Kalimitang ginagamit na sangkap ang mga dinikdik na dahon o kaya pinainitang putik.  Tinatawag din itong **pumento**, **implasto**, o **kataplasmo**.  Para rin itong isang pamitpit o kompres, ngunit ginagamit ang buong yerba sa halip na likidong katas lamang ng yerba.  Bagaman malimit na mainit ang ginagamit na tapal, gumagamit din ng malalamig na pantapal.

## Mga sangkap at kagamitan 
Kabilang sa mga sangkap ang sapat na bilang ng sariwang mga dahon ng mga yerba na magsisilbing pantakip sa apektadong bahagi ng katawan.  Gumagamit din ng kawali at mga piraso ng gasa o bulak.

## Paghahanda, pagluluto, at paggamit 
Sa pagluluto ng pantapal, pinakukuluan ang sariwang mga yerba.  Pinipiga mula sa pinakuluang mga yerba ang labis na likido.  Pagkaraan, nagpapahid muna ng kaunting langis sa ibabaw ng balat o apektadong bahagi ng katawan.  Mahalaga ang pagpapahid muna ng langis upang hindi dumikit o manikit sa balat o bahagi ng katawan ang yerba.  Saka naman ipinapatong at ikinakalat ang mga yerba sa ibabaw ng apektadong bahagi ng katawan.  Pagkatapos, binabalutan ng gasa o mga piraso ng bulak ang tapal upang manatili sa kinalalagyan ang mga ito.  Pinapalitan ang tapal sa bawat dalawa hanggang apat na mga oras, o kaya kung kailangan na.    

## Tingnan din 
* Benda 

## Mga sanggunian 
Kaurian:Gamot sa balat
Girls on Top

Ang ***Girls On Top*** ay ang ika-5 album ni BoA sa wikang Koreano. Ang "MOTO" na repakeydying ay inilabas noong Agosto 25, 2005. Ang *Girls On Top* ay ang album ni BoA na may pinakamababang benta, na nakapagbenta lang ng 125,000 kopya. Nalagay siya bilang #14 sa mga benta ng album noong 2005. Gayon pa man, may higit kumulang na 300,000 benta ng kopya sa naturang album sa buong mundo.

Ang bersyong Ingles ng titulong trak ay kasama sa kanyang album na Ingles na BoA.

## Talaan ng awit
Ang mga trak na promosyonal ay naka**bold**.

#"**MOTO**"
#"Do You Love Me?" (둘이 함께)
#"**Girls on Top**"
#"오늘 그댈 본다면" (If you were here)
#"Love Can Make A Miracle"
#"Addiction" (집착)
#"Freak In Me"
#"**공중정원**" (Garden In The Air)
#"I Spy"
#"Can't Let Go"
#"Heroine" (시선)
#"숨..." (Breathe Again)
#"**가을편지" (Autumn Letter)**" ---
#"Girls On Top" (Chinese Version)
#"Girls ON Top MV" (Playback on computer only)

## Bonus VCD (Overseas Version MOTO Repackage)
#Girls On Top (MV)
#MOTO (MV)
#Making of Girls On Top MV (with Chinese Subtitles)

Kaurian:Mga album ni BoA
Miracle (BoA album)

Ang ***Miracle*** ay ang muling-labas ng ilan sa mga awit ni BoA sa wikang Hapones na muling isinaplaka at niremix sa wikang Koreano. Iyon din ang kanyang 2.5 album".

## Talaan ng awit 
Ang mga awit na promosyonal ay naka**bold**.
# "**기적**" (Destiny)
# "**Every Heart**"
# "**Valenti**"  
# "Feelings Deep Inside" (마음은 전해진다)
# "Share Your Heart (With Me)"
# "Happiness"
# "Snow White"
# "Nobody But You"
# "Next Step"
# "Nothing's Gonna Change"
# "**Listen To My Heart**" (Bonus Track)

Kaurian:Mga album ni BoA
Jumping into the World

Ang ***Jumping Into the World*** ay ang unang mini-album ni BoA na inilabas sa Timog Korea noong Marso 2001 at sa Hapon noong Mayo 2001. Kasama sa naturang album ang walong bagong awit kabilang ang anim pang mga awit sa mga bersyong Ingles at Tsino (Mandarin). Sa Korea, nakapangalan ang naturang album na ''Don't Start Now*

## Listahan ng awit
Ang mga awit na promosyonal ay  naka**bold**.
# *'"Don't Start Now"'''
# "Again"
# "Destiny"
# "Love Letter"
# "Love Hurts"
# "Power"
# "Let U Go"
# "Don't Start Now" (English version)
# "ID; Peace B" (English version)
# "사라" ("Sara") (English version)
# "Dreams Come True"
# "비밀일기" ("I'm Sorry") (Chinese version) **[puwera sa Taiwan]**
# "ID; Peace B"  (Chinese version) **[puwera sa Taiwan]**
# "사라" ("Sara") (Chinese version) **[puwera sa Taiwan]**

Kaurian:Mga album ni BoA
Linkin Park

Ang **Linkin Park** ay isang Amerikanong banda ng *rock/hard rock* na mula sa Agoura Hills, California.

Kategorya:Mga banda mula sa Estados Unidos
Panahon ng Kaliwanagan

: *In the Salon of Madame Geoffrin in 1755*). Pagbabasa ng trahedya ni Voltaire, *The Orphan of China*, sa salon ni Marie Thérèse Rodet Geoffrin, ni Anicet Charles Gabriel Lemonnier, c. 1812.]]Ang **Panahon ng Kalinawagan, Panahon ng Paliwanag** o **Panahon ng Rason at ang** **Kalinawagan** (Ingles: **Age of Enlightenment,** o **Age of Reason** and **the Enlightenment**) ay isang kilusang intelektuwal at pilosopikal sa Europa na umiral mula huling bahagi ng ika-17 siglo hanggang sa unang bahagi ng ika-19 na siglo. Pangunahing pinahahalagahan nito ang kaalamang nakuha sa pamamagitan ng rasyonalismo at empirisismo. Ang Kaliwanagan ay nakatuon sa malawak na hanay ng mga kaisipang panlipunan at pampolitika gaya ng likas na batas, kalayaan, at pag-unlad, pagtutulungan at pagkakapatiran, konstitusyonal na pamahalaan, at pormal na paghihiwalay ng simbahan at estado.

Nagsimula ang Panahon ng Kalinawagan matapos at kasabay ng Panahon ng Siyentipikong Rebolusyon. Kabilang dito ang mga ginawa nina Johannes Kepler, Galileo Galilei, Francis Bacon, Pierre Gassendi, Christiaan Huygens, at Isaac Newton, pati na rin ang mga kaisipan nina Descartes, Hobbes, Spinoza, Leibniz, at John Locke. Ang pagtatakda ng simula ng panahon ng Kalinawagan ay maaaring maiugnay sa paglalathala ng *Discourse on the Method* ni René Descartes noong 1637, kung saan ipinakilala niya ang kanyang paraan ng sistematikong pagdududa sa lahat ng bagay maliban na lang kung mayroon talagang matibay na dahilan upang tanggapin ito, at kasama rito ang kanyang tanyag na kasabihan, *Cogito, ergo sum* (“Ako ay nag-iisip, kaya ako ay umiiral”). Ang iba naman ay itinuturing ang paglalathala ng *Principia Mathematica* ni Isaac Newton (1687) bilang rurok ng Rebolusyong Siyentipiko at simula ng Panahon ng Paliwanag (Enlightenment). 

Malawak na ipinakalat ng mga pilosopo at siyentipiko noon ang kanilang mga ideya sa pamamagitan ng pagpupulong sa mga siyentipikong akademya, Masonikong lohiya, mga pampanitikang salon, mga kapihan, at sa mga nalathalang aklat, journal, at polyeto. Ang mga ideya ng Panahon ng Paliwanag ay humamon sa awtoridad ng monarkiya at ng relihiyosong mga opisyal at nagbukas ng daan sa mga pampulitikang rebolusyon noong ika-18 at ika-19 na siglo. Maraming kilusan noong ika-19 na siglo, gaya ng liberalismo, sosyalismo, at neoklasisismo, ay nag-ugat mula sa Panahon ng Paliwanag.

Ang Panahon ng Paliwanag ay binigyang-diin ng lumalaking pag-unawa sa ugnayan ng isip at ng pang-araw-araw na kaalaman sa mundo,  at ng pagbibigay-halaga sa siyentipikong pamamaraan at reductionism, kasama ng mas malalim na pagkuwestiyon sa mga paniniwalang panrelihiyon—isang pananaw na makikita sa sanaysay ni Kant na "*Answering the Question: What Is Enlightenment?*", kung saan matatagpuan ang pariralang *sapere aude* ("maging matapang na magtanong").

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kasaysayan ng pilosopiya
Kategorya:Panahon ng Kaliwanagan
30 (bilang)

Ang **30** (**tatlumpu**) ay isang likas na bilang at bilang rasyonal na pagkatapos ng 29 at bago ng 31.

Kategorya:Bilang
20 (bilang)

:*Para sa ibang gamit, tingnan 20 (paglilinaw).*

Ang **20** (**dalawampu**) ay isang likas na bilang at bilang rasyonal na pagkatapos ng 19 at bago ng 21.

## Sa matematika 
*Isang pronikong bilang ang 20.
*Isang tetrahedrikong bilang ang 20 bilang 1, 4, 10, 20.
*Batay ang 20 para sa sistemang bilang na bigesimal.
* Ang 20 ay ang ikatlong numerong kompuwesto na produkto ng isang kinuwadradong pangunahin at isang pangunahin, at ito din ang ikalawang kasapi ng (*2*2)*q* na pamilya sa anyong ito.
*Ang 20 ay ang pinakamaliit na primitibong masaganang bilang.
*May 20 mukha ang isang *icosahedron*. May 20 *vertex* ang *dodecahedron*.
*Maaring isulat ang 20 bilang ang kabuuan ng tatlong bilang na Fibonacci na natatangi, i.e. 20 = 13 + 5 + 2.

## Mga sanggunian
Kategorya:Bilang
40 (bilang)

Ang **40** (**apat na pu**) ay isang likas na bilang at bilang rasyonal na pagkatapos ng 39 at bago ng 41.

Kategorya:Bilang
50 (bilang)

Ang **50** (**limampu**) ay isang likas na bilang at bilang rasyonal na pagkatapos ng 49 at bago ng 51.

Kategorya:Bilang
80 (bilang)

Ang **80** (**walumpu**) ay isang likas na bilang at bilang rasyonal na pagkatapos ng 79 at bago ng 81.

Kategorya:Bilang
100 (bilang)

Ang **100** (**sandaan**) ay isang likas na bilang na pagkatapos ng 99 at bago ng 101.

## Sa panahon 
* Ang siglo ay may 100 taon. Ang taong 100 ay ang huling taon ng unang siglong AD.

## Tingnan din 
* 1
* 10
* 1000
* 10000
* 100000
* 1000000
* 1000000000
* 1000000000000

Kategorya:Bilang
10000 (bilang)

Ang **10,000** (**sampung libo**, **laskâ**, o **sanlaksâ**) ay isang likas na bilang na pagkatapos ng 9,999 at bago ng 10,001.

Ang salitáng "laksâ" ay nagmumula sa sistema ng bilanang sa India, sa salitang *lakh* na nangangahulgáng "sampung libo". Sa Tagalog, maaaring sumagisag ang salitang "laksa" para sa anumang malaking bilang ng mga bagay.

## Tingnan din 
* 1
* 10
* 100
* 1000
* 100000
* 1000000
* 1000000000
* 1000000000000

Kategorya:Bilang
1000000 (bilang)

Ang **1,000,000** (**isang milyon,sang-milyon,isang angaw,sang-angaw o sanlibunlibo** ) ay isang likas na bilang na pagkatapos ng 999,999 at bago ng 1,000,001.

## Kasaysayan 
Ang milyon ay isang Romanong pamilang na ginamit pa pagkaraan ng halos 2,000 libong taon ng mga taga-Roma sa Italya.

## Tingnan din 
* 1
* 10
* 100
* 1000
* 10000
* 100000
* 1000000000
* 1000000000000

## Mga sanggunian 
Kategorya:Bilang
1,000,000,000,000 (bilang)

Ang **1,000,000,000,000** (**isang trilyon**) ay isang likas na bilang na pagkatapos ng 999,999,999,999 at bago ng 1,000,000,000,001.

## 1 
*
*
*3
*
*1000
*10000
*100000
*1000000
*1000000000

Kategorya:Bilang
Apa Sherpa

Si **Apa** (ipinanganak bilang **Lhakpa Tenzing Sherpa** mga 1960) ay isang taga-Nepal na umaakyat ng bundok.  Natamo niya ang isang pandaigdigang tala sa pag-akyat sa tuktok ng Bundok Everest na naakyat niya 19 na beses, mas madami kaysa sinumang tao.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga Nepales
70 (bilang)

Ang **70** (**pitumpu**) ay isang likas na bilang at bilang rasyonal na pagkatapos ng 69 at bago ng 71.

Kategorya:Bilang
Piso

thumb|300px|
thumb|300px|1 peso
thumb|300px|100 peso
Ang **piso** o **peso** (nangangahulugang *bigat* sa Kastila) ay ang pangalan ng isang barya na nagmula sa Espanya at nagkaroon ng malaking kahalagaan sa buong mundo. Isa na itong pangalan ng yunit ng pananalapi ng ilang mga dating kolonya ng Espanya. Kasalukuyang ginagamit ito sa Arhentina, Tsile, Kolombia, Kuba, Republikang Dominikano, Mehiko, Pilipinas at Uruguay.

## Tingnan din 
* Piso ng Pilipinas
* Piso ng Arhentina
* Piso ng Tsile
* Piso ng Kolombia
* Piso ng Kuba
* Piso ng Republikang Dominikano
* Piso ng Mehiko
* Piso ng Uruguay

Kategorya:Pananalapi
Digmaang Sibil ng Ingles

Ang **Digmaang Sibil ng Ingles** ay isang panahon sa kasaysayan na sumasakop sa panahon ng isang pagkikipalabanan ng Inglatera, Eskoses, at Irlanda mula noong 1639 hanggang 1651. May mga ilang tao na tinuturing na isang malaking digmaan ito, habang tinuturing naman ng iba na maikakabit ito sa ilang mga digmaan. Binigyan ng sariling pangalan ang mga digmaang ito, katulad ng:

* Ang Unang Digmaang Sibil ng Ingles
* Ang Ikalawang Digmaang Sibil ng Ingles
* Ang Ikatlong Digmaang Sibil

Kaurian:Digmaang sibil
Paliwanag

Maaaring tumukoy ang **paliwanag** sa:

## Pilosopiya
* Eksplikasyon, isang magkakasamang pangungusap na ginawa upang ilarawan ang magkakasamang katotohanan.
* Pakahulugan, isang pagpapaliwanag ng kahulugan ng ilang bagay
* Pangangatwiran, isang pangkat ng isa o higit pa na makahulugang mga pinapahayag na pangungusap

## Agham
* Liwanag, elektromagnetikong radyasyon may haba ng daluyong na nakikita ng mata ng tao

## Batas
* Patotoo, isang uri ng ebidensiya na nakukuha sa isang saksi.

## Ispirtuwalidad at relihiyon
* Paliwanag (konsepto), relihiyoso o pangkaisipan

## Kasaysayan
* Honikong Paliwanag, ang pinagmulan ng mga pagsulong lumang Griyego sa pilosopiya at agham
* Panahon ng Paliwanag, isang panahon sa Kanluraning kasaysayan at ang kakabit nitong kilusan
* Eskoses na Paliwanag, panahon noong ika-18 siglong Eskosia
* Amerikanong Paliwanag, pangkaisipang kultura ng Timog Amerikanong Britong mga kolonya at naunang Estados Unidos
* Paliwanag sa Polandya, mga kaisipan ng Panahon ng Paliwang sa Polandya
* Katolikong Paliwanag, isang kilusan sa loob ng Katolisismo na naghahanap ng mga sagot sa sekularismo ng Paliwanag
* Rusong Paliwanag, isang panahon sa ika-18 siglo na simulang himukin ng pamahalaan ng Rusya ang pagpapalaganap ng sining at agham
*Paliwanag sa Espanya, panahon ng pagbabago sa Bourbon at pinaliwanag na despotismo
*Kontra-Paliwanag, kilusan noong huling bahagi ng ika-18 siglo hanggang unang bahagi ng ika-19 na siglo na sumasalungat sa ika-18 siglong Paliwanag
12 (bilang)

:*Para sa ibang gamit, tingnan 12 (paglilinaw)*
Ang **12** (**labindalawa**) ay isang likas na bilang at bilang rasyonal na pagkatapos ng 11 at bago ng 13.

Kategorya:Bilang
11 (bilang)

:*Para sa ibang gamit, tingnan 11 (paglilinaw)*
Ang **11** (**labing-isa**) ay isang likas na bilang at bilang rasyonal na pagkatapos ng 10 at bago ng 12.

Kategorya:Bilang
13 (bilang)

:*Para sa ibang gamit, tingnan 13 (paglilinaw)*

Ang **13** (**labintatlo**) ay isang likas na bilang at bilang rasyonal na pagkatapos ng 12 at bago ang 14. Para sa taon, tingnan ang 13 (taon).

Kategorya:Bilang
14 (bilang)

:*Para sa ibang gamit, 14 (paglilinaw)*.
Ang **14** (**labing-apat** o **katorse**) ay isang likas na bilang at bilang na rasyonal na pagkatapos ng 13 at bago ng 15.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Bilang
15 (bilang)

:*Para sa ibang gamit, 15 (paglilinaw)*.
Ang **15** (**labinlima**) ay isang likas na bilang at bilang rasyonal na pagkatapos ng 14 at bago ng 16.

Kategorya:Bilang
Pitong mga kasalanang nakamamatay

[thumb|right|300px|Ang *Ang Pitong mga Kasalanang Nakamamatay at ang Apat na Huling mga Bagay* na iginuhit ni [Hieronymus Bosch.]]
Ang **Pitong mga Kasalanang Nakamamatay** na kilala rin bilang ang mga **Panong mga Bisyo** o **Pangunahing mga Kasalanan** ay ang ng mga bisyong hindi kanais-nais na ginagamit sa simula pa ng mga unang panahon ng Kristiyanismo upang maturo at mapagbigay-alam sa mga tagasunod ang mga bagay na dapat intindihin (imoral) ukol sa kaugalian ng pagkatao sa mga kasalanan. 
Ang huling bersyon ay naglalaman ng mga kasalanan ng:

*Kapalaluan o kahambugan
*Inggit
*Katakawan o kasibaan sa pagkain at inumin
*Kahalayan o kalibugan
*Poot o Galit
*Pagkaganid
*Katamaran o pagkabatugan
## Kasaysayan
Ang modernong konsepto ng pitong mga kasalanang nakamamatay ay nauugnay sa mga akda ng ika-4 na siglong mongheng si Evagrius Ponticus na nagtala ng walong mga "mga masasamang kaisipan" sa Griyego bilang ang sumusunod: 

*  (gastrimargia) katakawan.
*  (porneia) prostitusyon, pornikasyon.
*  (philargyria) avarice.
*  (hyperēphania) hubris , sa Philokalia, ang terminong ito ay isinaling self-esteem.
*  (lypē) kalungkutan -sa Philokalia, ang terminong ito ay isinaling inggit, kalungkutan sa magandang kapalaran ng iba. 
*  (orgē) poot.
*  (kenodoxia) pagyayabang.
*  (akēdia) acedia -sa  Philokalia, ang terminong ito ay isinalin bilang deheksiyon. Ang mga ito ay isinalin sa Latin sa Kanluraning Kristiyanismo dahil sa mga kasulatan ni Juan Cassian at kaya ay naging bahagi ng mga espiritwal na pieta ng tradisyon (o debosyong Katoliko) bilang ang sumusunod:

*  (katakawan)
*  (pornikasyon, kahalayan)
*  (avarice/kasakiman)
*  (hubris, kapalaluan)
*  (kalungkutan/kadesperaduhan/despondensiya)
*  (poot)
*  (kahambugan)
*  (shay/katamaran)

Ang mga "masamang pag-iisip" na ito ay mauuri sa tatlong mga uri:  Ang bawat isa mga pitong kasalanang nakamamatay ay may kabaligtarang mga pitong birtud na kapakumbabaan, kawang gawa, kabutihan, pagtitiis,  kadalisayan, pagtitimpli, katiyagaan.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kasalanan
Madre Teresa

Si **Madre Teresa**, o **Teresa ng Kolkata** (26 Agosto 1910 – 5 Setyembre 1997) (Ingles: *Mother Teresa of Calcutta*) ay isang madreng Katolikong nakilala bilang isang "buhay na santo" noong nabubuhay pa.

## Talambuhay 
Ipinanganak siya bilang **Agnesë Gonxhe Bojaxhiu** (binabaybay ding **Agnes Gonxha Bojaxhiu**) sa Skopje, Albanya (kasalukuyang nasa Masedonya ang Skopje).  Nag-aral siya sa Irlanda.  Nagturo siya sa Kolkata, Indiya.  Isang gabi, habang nakasakay sa isang tren, narinig niya ang isang tinig na nagsasabing iwanan niya ang kanyang kinaroroonang kumbento upang tulungan ang mga maralita.  Habang nasa Kolkata, nakasuot siya ng sari at nakatapak sa pinakamahihirap na pook .

Noong 1948, pinahintulutan siya ng Simbahang Katoliko na magtatag ng isang bagong samahan ng mga madre, ang Mga Misyonera ng Kawanggawa (*Missionaries of Charity*).  Sa loob ng 30 mga taon, kasama ng kanyang mga madre, nakapagsagip si **Nanay Teresa** o **Inay Teresa** ng mga sanggol mula sa mga basurahan, nag-alaga ng mga ketongin, at nag-alaga ng mga may karamdaman at mga malapit nang mamatay.  Pagsapit ng 1979, nagkaroon ang kanyang samahan ng 200 mga sangay sa buong mundo.  Biniyayaan siya ng Gantimpalang Nobel para sa Kapayapaan.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga madre
Dies

Ang **dies** ay maaaring tumukoy sa:

*Diyes o dies, mula sa Kasitlang *diez*, ang bilang na sampu o 10.
*Salitang Ingles na *dies*, bigkas /days/, na katumbas ng namamatay.
*Dyeus, isang pinunong diyos.
Henry Dunant

Si **Jean Henri Dunant** (Mayo 8, 1828 – Oktubre 30, 1910), kilala rin bilang **Henri Dunant** o **Henry Dunant** lamang, ay isang Suwisong bangkerong (namamahala ng bangko) pinagmulan ng ideya ng pagkakaroon ng mga samahang Kilusang Pandaigdig ng Pulang Krus at Pulang Gasuklay, bagaman opisyal na sinimulan ang samahan bilang isang organisasyong tumutulong sa panahon pangangailangang pantao sa panahon ng kapayapaan at digmaan, sa pamamagitan ng isang kasunduang pandaigdig noong 1863.

Noong 1959 sa Hilagang Italya, nasaksihan ni Dunant ang paghihirap ng mga sugatan habang nagaganap ang Labanan sa Solferino sa pagitan ng mga Austriyano at mga Pranses.  Dahil dito, nagsulat si Dunant ng isang aklat hinggil sa labanan.  Iminungkahi niya ang pagkakaroon ng isang samahang sa bawat bansa na tutulong sa nasusugatang mga kawal.  Noong 1863, sumibol ang unang mga samahan ng Pulang Krus dahil sa isang pagpupulong sa Ginebra, Suwisa.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga Suwiso
Kategorya:Mga bangkero mula sa Suwisa
Kategorya:Mga laureado ng Gantimpalang Nobel
Albert Schweitzer

Si **Albert Schweitzer** (14 Enero 1875 – 4 Setyembre 1965) ay isang Pranses-Alemang pilosopo, musiko, misyonerong duktor, at guro.

## Talambuhay 
Ipinanganak siya sa Alsace na dating bahagi ng Alemanya ngunit kasulukuyang nasa Pransiya.  Naging propesor siya ng teolohiya at manunulat ng mga pangkristiyanong mga aklat.  Naging organista rin siya.

Noong 1905, nilisan niya ang kanyang gawain sa pamantasan upang maging isang manggagamot.  Pagkaraan, naglakbay siyang kasama ang kanyang asawa patungo sa Kanlurang Aprika upang magtatag ng isang ospital sa Lambarene ng Gabon.  Sa panaho ng Unang Digmaang Pandaigdig, nawasak ang kanyang ospital subalit muli niyang itong itinayo.  Sa isang kalapit na pook ng ospital, nagtayo siya ng isang kolonya ng mga ketongin.

Pinagkalooban siya ng Gantimpalang Nobel na Pangkapayapaan noong 1952.  Namatay siya habang nasa Lambarene noong 1965.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga Aleman
Kategorya:Mga Pranses
Kategorya:Mga manggagamot
Kategorya:Mga pilosopong Aleman
Kategorya:Mga pilosopo mula sa Pransiya
Kategorya:Mga guro
Kategorya:Mga misyonero
Kategorya:Mga laureado ng Gantimpalang Nobel
Katakawan

thumb|right|300px|Bahaging nagpapakita ng katakawan sa *Ang Pitong Nakamamatay na mga Kasalanan at ang Apat na Huling mga Bagay*.

Ang **katakawan** o **glutoniya** ay ang kasibaan sa pagkain at inumin o labis na pagkonsumo ng pagkain, inumin, at mga bagay na nakalalasing o intoksikante na umaabot sa pag-aaksaya. Sa ilang mga Kristiyanong denominasyon, itinuturing ito bilang isa sa pitong nakamamatay na mga kasalanan sapagkat isa itong wala sa lugar o hindi tamang pagnanais ng pagkain o pagkakait sa mga maralita at nangangailangan, sapagkat kumakain ng labis ang isang tao o kaya gumagawa ang tao ng paraan upang hindi mapunta ang pagkain o inumin patungo sa mga may kailangan nito. Nagbuhat ang salitang *glutoniya* mula sa Ingles na *gluttony*, na nagmula naman sa Lating *gluttire* na nangangahulunang lununin, lulunin, o lunukin.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Kasalanan
Kahalayan

Ang **kahalayan** ay ang pagkakaroon ng matinding pagnanasa sa "laman" o "tawag ng laman" na may kaugnayan sa kasiyahang sensuwal at seksuwal.  Tinatawag din itong **libog**, **kalibugan**, **iyag**, at **lanya**.  Nilalarawan din ito bilang **kamunduhan**, malakas na **pagkauhaw** o **paghahangad** sa kaligayahang sensuwal.  Bagaman madalas na iniuugnay sa paghahangad sa seksuwalidad, maaari rin itong iugnay sa paghahangad ng kapangyarihan.    Sa Katolisismo, itinuturing ito bilang isa sa pitong nakamamatay na mga kasalanan.

Walang maayos na salin ang salitang “Lust” sa Tagalog – ang pinakamalapit rito ay “matinding pagnanais” sapagkat hindi lang kalibugan ang ibig-sabihin nito. Maaaring mag-anyo ito bilang pagnanais para sa agham, pagtatalik, kapangyarihan, at iba pa. Ang matinding pagnanais na ito’y isang puwersang malakas na sikolohikal.

Sa karamihan ng mga relihiyon, lalo na’t sa Kristiyanismo, ang matinding pagnanais ay hinati sa dalawa – pagkahumaling, at kalibugan. And kalibugan ay sekswal na matinding pagnanais ngunit sa sobrang lakas nito, ito’y nagiging makasalanan. Ngunit, ang pagkahumaling para sa tamang dahilan ay hindi makasalanan.

## Sa Sikolohiya
Ang Matinding Pagnanais, sa agham ng sikolohiya, ay itinuturing bilang mas matinding libog. Ang isang tao’y maaasahang maglilibog para sa taong hindi katulad sa kanya. Ang pagiging katulad sa sarili ay senyas ng pagiging kapamilya at dahilan ito kung bakit hindi naaakit ang tao sa mga taong katulad sa kanya. Sa gayon, ang pagkakahawig sa sarili’y bumabawas sa pagkakaakit-akit sa isang tao. Totoo ang kabaligtaran nito – mas kaakit-akit ang mga taong hindi katulad sa atin.
 

## Tingnan din
*Seksuwalidad
*Hiperseksuwalidad
*Kalaswaan
*Kaligayahang seksuwal

## Mga sanggunian
Kaurian:Kasalanan
Kaurian:Seksuwalidad
Libug

Ang **libug** ay maaaring tumukoy sa:

*kahalayan
*Libug, isang barangay sa Sumisip, Basilan sa Pilipinas.
Kapalaluan

Ang **kapalaluan** ay ang pagbibigay ng paggalang o pagpapahalaga sa sarili at maaari ring tumukoy sa pinakamatagumpay na nagawang bagay o yugto sa buhay at kalagayan.  Ngunit nagiging **kayabangan**, **kahambugan**, **kapalaluan**, **arogansya** na ito kapag naging labis, kaya't itinuturing sa Kristiyanismo bilang isa sa pitong mga kasalanang nakamamatay.

## Tingnan din 
* Delusyon ng kadakilaan

## Mga sanggunian
Kaurian:Kasalanan
Kaurian:Ugali
Inggit

thumb|right|Si **Hili** o **Inggit**, isang paglalarawan o pagbibigay ng katauhan sa pangingimbulo.

Ang **inggit**, **pagkainggit**, **pangingimbulo**, o **pananaghili**, bagaman mas mahina ang **hili** kaysa *inggit* (Ingles: *envy*, *invidiousness*), ay ang damdaming nagaganap kapag wala o may kakulangan ang isang tao ng isang nakaaangat na katangian, tagumpay, o pag-aari, at maaaring ninanais ito o hinahangad na wala o kulang ang ibang tao nito. Maaari rin itong hanguin mula sa pagkadama ng mababang pagtingin sa sarili na kinalalabasan ng pataas na panlipunang paghahambing na nagsisilbing panganib sa larawang pansarili ng isang tao, sapagkat mayroon ang ibang tao ng bagay na itinuturing na mahalagang dapat ipagkaroon o makamit ng naiinggit na tao. Kapag nahiwatigang ang ibang tao bilang katulad sa naiinggit, ang napasiglang pananaghili ay tiyak na labis, dahil pinararamdaman nito sa nananaghili na dapat na siya ang mayroon ng bagay na kanyang kinaiinggitan.  Sa payak na pananalita, ito ang pagkadiskuntento o hindi pagiging masaya dahil sa pananagumpay ng ibang tao, na may kasamang paghahangad na makuha at masarili ang tagumpay ng taong kinaiinggitan.
 
Ayon kay Bertrand Russell, isa ang pananaghili sa pinakamabisang sanhi ng kawalan ng katuwaan o kasiyahan.  Isa itong pandaigdigan at pinaka hindi magandang aspeto ng likas na pagkatao sapagkat hindi lamang nagiging hindi masaya ang taong naiinggit dahil sa kanyang pananaghili, subalit nais rin niyang magbigay ng kamalasan sa iba pang mga tao.  Bagaman pangkalahatang itinuturing ang inggit bilang isang bagay na negatibo, naniniwala rin si Russell ay isang lakas o puwersang nakapaguudyok ng kilos o galaw patungo sa demokrasya at kailangan matagalan upang maabot ang isang mas higit pang makatarungan sistema ng lipunan.

Sa Katolisismo, itinuturing ito bilang isa sa pitong nakamamatay na mga kasalanan.

## Tingnan din 
* Selos
* Epikarikasya (o *Schadenfreude*)

## Mga sanggunian 
Kaurian:Kasalanan
Kaurian:Ugali
Kaurian:Sikolohiyang panlipunan
Kaurian:Damdamin
Poot

Ang **poot**, **ngitngit**, o **galit** ay isang damdamin na sanhi ng alitan ng isang tao sa iba, maaari ding bunga ng inggit sa isang tao na lubhang kinatutuyaan; naiipon ang damdaming ito sa kaibuturan ng ating puso na kung sumabog man ay hindi lamang kasamaan ang kalalabasan. Ang pagkasuklam, pagkayamot, pagngingitngit, pagkamuhi, pagpupuyos, pangungupinyo, at indignasyon ng isang tao sa iba. Sa paglalarawan, karaniwan itong mayroong pagtitiim-bagang, pagsulak ng dugo, at panggigitil ng mga ngipin. Sa Katolisismo, itinuturing ito bilang isa sa pitong nakamamatay na mga kasalanan.

## Halimbawa 
## Mga sanggunian 
Kategorya:Ugali
Kategorya:Kasalanan
Kategorya:Mga emosyon
Yamot

Ang **yamot** ay maaaring tumukoy sa:

*Poot o galit.
*Yamot, isang barangay sa Candelaria, Zambales sa Pilipinas.
Wikang Afrikaans

Ang **wikang Afrikaans** ay isang wikang Indo-Europeo, nakuha mula sa Wikang Olandes. Ito ay ginagamit sa South Africa at Namibia, at sa Botswana, Angola, Swaziland, Zimbabwe, Lesotho, Zambia, Australia, New Zealand, Estados Unidos, at Argentina. Dahil sa paglipat at mandarayuhan trabaho, may  mahigit 100 000 nagsasalita ng Afrikaans sa United Kingdom, sa iba pang mga malaking komunidad matatagpuan sa Brussels, Amsterdam, Perth, Mount Isa, Toronto at Auckland. Ito ay ang pangunahing wika na ginagamit ng dalawang mga kaugnay na grupo ng etniko sa South Africa: ang mga taong Afrikaans (Afrikaners) at ang Coloureds (sa Afrikaans: kleurlinge) o bruinmense (kasama ang Basters, Cape Malays at Griqua).

## Bokabularyo 
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga wikang Low Franconian
Kategorya:Mga wika ng Timog Aprika
Wikang Galyego

Ang **wikang Galyego** o **wikang Galisyano** (Kastila: *gallego*; Galyego at Portuges: *galego*, Ingles: *Galician*) ay isang wika ng mga Kanlurang Ibero-Romansang sangay, na sinasalita sa Galicia, isang nagsasarili o awtonomong komunidad na matatagpuan sa hilagang-kanluran ng Espanya, at sa magkaratig na nagsasariling pamayanan Asturias at Castile at León at sa hilaga ng Portugal. Karamihan sa leksikon ng Galyego ay nanggagaling sa Latin, ngunit mayroon din itong ilang salitang galing sa oriheng Hermaniko, Selto, or Arabe.

Ang Galisyano at Portuges ay dating itinuturing na iisang wika lamang.

Kategorya:Mga wikang Romanse
Kategorya:Mga wika ng Espanya
Kalamangan

Ang **kalamangan** ay maaaring tumukoy sa:

*Kagandahan
*Kasuwapangan
*Probabilidad

## Tingnan din
*Lam-ang
*Laman
Gulangan

Ang **gulangan** ay maaaring tumukoy sa:

*May kaugnayan sa gulang o edad.
*May kaugnayan sa panggugulang o panlalamang at kasuwapangan.
*Gulangan, isang barangay sa Maimbung, Sulu, sa Pilipinas.
Kasuwapangan

thumb|right|Si Ganid o Suwapang, isang paglalarawan o pagbibigay katauhan sa katangian o ugaling kasibaan.

Ang **kasuwapangan** ay ang labis na pagnanasa sa kayaman na maaaring isagawa ng nagmamadali at sa kahit na anumang kaparaanan. Katumbas ito ng **pagkaganid**, **kasibaan**, **kayamuan**, **katakawan**, **kasakiman**, **abarisya**, **kahayukan**, **karamutan**, **kagulangan**, at mayroong **pag-iimbot**, **panlalamang** o **sobrang panggugulang**, at **pagsasamantala sa pangangamkam**.  Sa Kristiyanismo, itinuturing ito bilang isa sa pitong mga kasalanang nakamamatay.  Sa Bagong Tipan ng Bibliya tinatawag ang salitang ito bilang Mammon.

## Tingnan din 
*Pasubali

## Mga sanggunian 
Kaurian:Ugali
Kaurian:Kasalanan
Katamaran

Ang **katamaran** o **pagkabatugan** ay ang pag-iwas sa gawain, hanapbuhay o trabaho.  Katumbas ito ng **indolensya** o **kagigian**, na mayroon ding kabagalan, kakuyaran, at kakuparan.  Kabaligtaran ito ng kasipagan.
## Mga pananaw panrelihiyon
### Kristiyanismo
Ang pagiging tamad ay pinagbabawal ayon sa  at . Ito ay nauugnay sa kasamaan sa isa sa mga talinghaga ni Hesus sa . Ayon sa , , ang katamaran ay humahantong sa kahirapan. 
Ayon sa katuruan ng Simbahang Katoliko Romano, ang katamaran ay isa sa nakamamatay na kasalanan. Ito ay kadalasang inilalarawan bilang kawalang interes sa mga bagay na espiritwal at/o pisikal.

### Islam
Ang terminong Arabiko sa Koran para sa katamaran, kawalang gawain at kabagalan ay  . Ang kabaligtaran ng katamaran ang Jihad al-Nafs, i.e. ang pakikibaka laban sa sarili at sa sariling ego ng isa. Kabilang sa mga limang haligi ng Islam na pananalangin ng limang beses sa isang araw at pag-aayuno sa Ramaḍān ay bahagi ng mga aksiyon laban sa katamaran.

### Budismo
Sa Budismo, ang terminong  *kausīdya* ay karaniwang isinasalin na katamaran. Ang *Kausīdya* ay inilalarawan bilang pagkapit sa mga hindi malusog na gawain gaya ng paghiga at pag-uunat at pagiging hindi masigasig tungkol sa o nagsasagawa ng mga mabuting gawain.

## Tingnan din
*Walang ginagawa

## Mga sanggunian
Kategorya:Kasalanan
Kategorya:Ugali
Kategorya:Moralidad
Folivora

Ang **Folivora**, kilala sa Ingles bilang mga ***sloth***, ay mga may sukat na midyum na mga mamalya na kabilang sa mga pamilyang Megalonychidae (may dalawang daliring paang sloth) at Bradypodidae (may tatlong daliring paang sloth) na inuri sa anim na espesye. Ang mga ito ay bahagi ng order na Pilosa at kaya ay nauugnay sa mga armadillo at anteater na nagpapakita ng parehong hanay ng mga espesyalisadong kuko. Ang mga sloth ay nabubuhay sa mga puno sa mga kagubatang tropikal ng Sentral at Timog Amerika. Ito ay kilala sa pagiging mabagal gumalaw at kaya ay pinangalanang "sloths". 
## Mga sanggunian
Kategorya:Pilosa
Kategorya:Mga sloth
Patibay pangmatematika

Sa matematika, ang **patibay** (Ingles: *proof*) ay isang kapani-paniwalang pagpapatotoo (sa loob ng tinanggap na mga pamantayan sa larangan) na kinakailangang totoo ang ilang pang-matematikang pangungusap. Nakukuha ang patibay mula sa deduktibong pangangatuwiran, sa halip na induktibo o empirikang katuwiran. Alalaong baga, kailangang maipakita ng isang patibay na totoo ang isang pangungusap sa lahat ng kaso, na walang kahit isang eksepsiyon. Tinatawag na koyuntura ang hindi mapatunayang proposisyon na pinapaniwalaang totoo.

Kadalasang tinatawag na teorema ang mga pangungusap na napatunayan. Kapag napatunayan na ang isang teorema, maaaring gamitin ito bilang batayan sa pagpapatibay sa karagdagang pang pangungusap. Maaaring tumukoy bilang isang lemma ang teorema, lalo na kung sinadya itong gamitin bilang kaparaanan sa pagsulong sa isang patibay ng isa pang teorema.

Maaaring gumamit ng lohika ang mga patibay ngunit kadalasang mayroon itong ilang bahagi ng likas na wika na kadalasang may ilang kalabuan. Sa katunayan, maituturing ang karamihan sa mga patibay na sinulat sa matematika na paglalapat ng mahigpit na impormal na lohika.

Kategorya:Lohika matematika
Manmohan Singh

Si **Manmohan Singh** (Hindi: मनमोहन सिंह, Punjabi: ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, 26 Setyembre 1932 — 26 Disyembre 2024) ay ang ika-17 at kasalukuyang Punong Ministro ng Republika ng Indiya.  Siya ang unang Sikh na umupo sa puwestong nabanggit.  Isang ekonomista sa propesyon, naging Gobernador siya ng Reserbang Bangko ng Indiya mula 1982 hanggang 1985, Diputadong Tagapangulo ng Komisyon ng Pagpaplano ng Indiya mula 1985 hanggang 1987, at ang Ministro ng Pananalapi ng Indiya mula 1991 hanggang 1996.

## Kasakitan at kamatayan
Sumailalim si Singh sa maraming cardiac bypass na operasyon, ang huli ay naganap noong Enero 2009. Noong Mayo 2020, naospital si Singh sa All India Institute of Medical Sciences (AIIMS) dahil sa negatibong reaksyon mula sa kanyang gamot. Noong Abril 2021, naospital si Singh matapos magpositibo sa COVID-19. Noong Oktubre 2021, naospital muli si Singh sa AIIMS matapos makaranas ng panghihina at lagnat.

Noong 26 Disyembre 2024, natumba si Singh sa kanyang tahanan sa New Delhi at na-admit sa emergency department ng AIIMS Delhi. Namatay si Singh ilang oras pagkatapos ng kanyang pagkaospital sa edad na  Kasunod na inihayag ng gobyerno ang isang panahon ng pambansang pagluluksa hanggang 1 Enero  at binigyan si Singh ng state funeral sa kanyang cremation sa Nigam Bodh Ghat, New Delhi noong 28 Disyembre.

## Mga sanggunian
Kategorya:India
Likas na bilang

right|thumb|Maaaring gamitin ang likas na bilang sa pagbibilang (isang mansanas, dalawang mansanas, tatlong mansanas, ...).
Sa matematika, ang **likas na bilang** (Ingles: *natural number*) ay nangangahulugang isang elemento sa isang pangkat (*set*) na , , , ... (ang mga positibong buumbilang) o isang elemento sa isang pangkat na , 1, 2, 3, ... (ang mga hindi negatibong buumbilang).

May dalawang pangunahing layunin ang likas na bilang: pagbibilang ("mayroong 3 mansanas sa hapag-kainan") at pagsasaayos ("ito ang ika-3 pinakamalaking lungsod sa bansa").

Pinag-aaralan sa teoriya ng bilang ang mga katangian ng mga likas na bilang na may kaugnayan sa dibisibilidad, katulad ng pamamahagi ng mga primong bilang. Pinag-aaralan naman sa kombinatoriya ang mga suliranin sa pagbibilang, katulad ng teoriya ni Ramsey.

Kategorya:Teoriya ng bilang
Manunulat

[right|250px|thumb|[Ernest Hemingway, naglilimbag sa makinilya]]

Ang **manunulat** ay sinumang lumilikha ng isang gawang nakasulat, bagaman ginagamit ang salita sa mga taong malikha o propesyunal na nagsusulat, gayon din ang mga taong nagsusulat sa iba't ibang mga anyo. Ang terminong "manunulat" ay ginagamit din sa ibang lugar sa sining at musika, tulad ng isang songwriter o isang screenwriter. Gayunpaman, ang isang stand-alone na "manunulat" ay tumutukoy sa paglikha ng nakasulat na wika. Ang ilang mga manunulat ay nagtatrabaho mula sa isang oral na tradisyon.

Kategorya:Panitikan
Kategorya:Mga propesyon
*
Pagsusulat

thumb|250px|Ilustrasyon ng isang eskriba na nagsusulat.

Ang **pagsusulat** ay isang paglalarawan ng wika sa tekstuwal na tagapamagitan sa pamamagitan ng paggamit ng isang pangkat ng mga tanda o sagisag (kilala bilang sistema ng pagsulat). Iniiba ito sa larawang-guhit, katulad ng mga larawang-guhit sa yungib at pinta, at ang pagtatala ng wika sa pamamagitan ng hindi-tekstuwal na tagapamagitan katulad ng magnetikong teyp na awdyo.

Ang pagsusulat ay maaaring nagsimula bilang isang kinahinatnan ng pagpapalaganap na pampolitika ng sinaunang mga kultura, na nangailangan ng maaasahang pamamaraan ng pagpapakalat ng kabatiran o impormasyon, pagpapanatili ng mga kuwentang pampananalapi, pagpapanatili ng mga pangkasaysayang mga pagtatala, at kahalintulad na mga gawain.  Noong bandang ika-4 na milenyo BK, ang kasalimuotan ng kalakalan at pangangasiwa sa Mesopotamia ay humigit pa at lumampas sa memorya o alaala ng tao, at ang pagsusulat ay naging isang mas maaasahan o masasalalayang paraan ng pagtatala o pagrerekord at paghaharap ng mga transaksiyon na nasa isang anyong permanente o pamalagian. Sa kapwa Sinaunang Ehipto at Mesoamerika, ang pagsusulat ay maaaring nagsimula at umunlad sa pamamagitan ng mga pangkalendaryong pagbibilang o pagtutuos (kalendriko) at isang pangangailangang pampolitika para sa pagtatala ng mga kaganapang pangkasaysayan at pangkapaligiran.  Ang pinakamatandang nalalamang paggamit ng pagsusulat sa Tsina ay ang sa dibinasyon o panghuhula sa loob ng royal na korte.

## Tingnan din
*Kasulatan

## Mga sanggunian
*
Kategorya:Nakasulat na komunikasyon
Langis

thumb|right|Sintetikong langis ng motor na binubuhos

Ang **langis** ay isang sustansiyang kimikal na nasa katayuang malapot na likido (*"malangis"*) sa temperaturang pang-silid o mas mainit ng kaunti, at parehong hidropobiko (inmissible o hindi mahalo sa tubig) at lipopiliko (missible o nahahalo sa ibang mga langis, sa literal). Kabilang sa pangkalahatang kahulugan na ito ang mga kompuwestong uri na may ibang hindi kaugnay na mga kimikal na kayarian, katangian at gamit, kabilang ang langis ng gulay, petrokimikang mga langis, at pabagu-bagong mga mahahalagang langis. Hindi polar na sustansiya ang langis.

Sa kolokyal na gamit, maaaring tumukoy din ang katawagang langis sa petrolyo.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga panggatong
Basong panglaboratoryo

thumbnail|right|Mga basong panglaboratoryong may iba't ibang laki.

Ang **basong panglaboratoryo** (Ingles: *beaker*) ay isang instrumentong panglaboratoryo na nagsisilbing baso, malaking kopa, o tasang sisidlan ng mga kimikal. Yari ito sa salamin at ginagamit sa mga eksperimento at pagsusukat ng bolyum ng mga likido.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga kagamitang panglaboratoryo
Tubong pangsubok

Ang **tubong pangsubok** ay isang instrumentong panglaboratoryo na yari sa salaming binubuo ng habang tulad sa daliri, na may bukas na itaas, karaniwang may bilugang labi sa itaas, at may bilugang hugis "U" na ilalim. Mayroon itong mga sukat na dalawa hanggang mahigit pang mga pulgada ang haba, mula sa iilang mga milimetro hanggang mga dalawang sentimetro ang diyametro. Idinisenyo sila upang makapagsagawa ng maginhawang pag-iinit ng mga halimbawa, upang mahawakan sa loob ng apoy, at kalimitang yari sa hindi lumalapad na mga salamin, katulad ng mga salaming borosilikeyt (kilala sa mga tatak na *Pyrex* at *Kimax*).

Kilala rin ang **pangsubok na tubo** bilang **tubong pangkultura**, **tubong panglinang**, o **tubong panghalimbawa**. Tinatawag na tubong pangpakulo ang isang malaking tubong pangsubok na sadyang ginawa upang makapagpakulo ng mga likido. Karaniwang mas ginugustong gamitin ang tubong pangsubok kaysa mga basong panglaboratoryo kapag maramihang maliliit na mga kemikal o biyolohikal na mga halimbawa ang kinakailangang pangasiwaan at/o imbakin. Tinatawag na bakutubo (mula sa *vacu-tube*) o bakyuteyner (mula sa *vacutainer*) ang mga uri ng tubong pangsubok na maaaring gamitin upang mangulekta at mag-imbak ng dugo.

Kaurian:Mga kagamitang panglaboratoryo
Salaming pampalaki

Ang **salaming pampalaki**, **lenteng pampalaki**, o **lenteng pangkamay** ay isang lente na ginagamit na pangtanaw upang mapalaki ang anyo ng mga bagay, na may layuning matingnan ng mas maigi o mas mainam ang mga ito.  Binubuo ito ng isang piraso ng maumbok o matambok (lukob o kukob, *convex*) na salamin o plastiko.  Kinakailangan hawak ito sa tamang layo sa pagitan ng mata at ng bagay na tinitingnan.  Karaniwang mayroon itong hawakan.  Isang uri ng mas pasulong na salaming pampalaki ang isang teleskopyo, na binubuo ng hindi bababa sa dalawang mga lente.  Katulad ng isang teleskopyo ang isang tambalan o paris ng mga binokular, na para sa bawat isang mata.  Gumagamit din ang salamin sa mata o ispektakulo ng mga lente upang maitama ang bisyon o paningin ng isang tao.

Kaurian:Mga kagamitang panglaboratoryo
Plaskang Erlenmeyer

Ang **plaskang Erlenmeyer** o **praskong konikal** ay isang uri ng plaska o prasko na may puwitan o ilalim na bahaging kahugis ng apa at may isang maiksing leeg.  Inimbento ito ng Alemang kimikong si Emil Erlenmeyer noong 1861.  Ginagamit ito sa mga laboratoryo bilang sisidlan ng mga kimikal o upang painitin o pakuluan ang mga likido.  Ginagamit din ito sa titrasyon.

## Tingnan din
*Plaskang Florencia  

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga kagamitang panglaboratoryo