Talaan ng mga diwata at bathala sa mitolohiyang Pilipino

Ang sumusunod ay isang listahan ng mga diyos, diyosa, o mga bathala at marami pang ibang banal, mga kalahating bathala, at mahahalagang tauhan mula sa klasikal na mitolohiya ng Pilipinas at mga katutubong relihiyon sa Pilipinas na sama-samang tinutukoy bilang Diwata na ang mga malalawak na kwento ay sumasaklaw mula sa isang daang taon na ang nakalilipas hanggang sa marahil ay libu-libong taon mula sa modernong panahon. Ang terminong **Bathala** sa kalaunan ay pinalitan ang **"Diwata"** bilang pangunahing salita para sa "mga diyos" at naging kahulugan ng anumang supernatural na nilalang na sinasamba para sa pagkontrol sa mga aspeto ng buhay o kalikasan. Sa paglipas ng panahon, **si Bathala** (o Bathalà/Maykapál) ay naging nauugnay sa Kristiyanong Diyos at naging kasingkahulugan ng **Diyós** .    

**Ang mga Diwata** Sa mitolohiya ng Pilipinas ay tumutukoy sa mga diwata, mga espiritu ng kalikasan, mga nilalang sa langit, at **mga mitolohikal na bathala.** Sa katutubong relihiyon, partikular itong tumutukoy sa mga celestial na nilalang at mga espiritu ng kalikasan na hindi kailanman naging tao. Ang mga espiritung ito ay maaaring mula sa mga tagapag-alaga ng mga bagay, halaman, o hayop hanggang sa mga diyos na kumakatawan sa mga natural na puwersa, abstract na konsepto, o kahit na mga diyos sa isang pantheon.     **Ang Pag-Diwata** ay isang ritwal na nagbibigay ng papuri, pagsamba at pagsamba sa mga diyos at espiritu ng kalikasan. 

***Anito***, o anitu Sa mitolohiya ng Pilipinas, ay tumutukoy sa mga espiritu ng ninuno, espiritu ng mga patay, masasamang espiritu at mga **diyus-diyosang kahoy** na kumakatawan o tahanan sa kanila.     **Ang Pag-anito** ay kapag nakikipag-usap ang mga shaman sa mga espiritu ng mga patay at mga espiritu ng ninuno,  

Ang listahan ay hindi kasama ang mga nilalang; para sa mga ito, tingnan ang listahan ng mga mitolohiyang nilalang ng Pilipinas .

 

## Pangkalahatang-ideya 
Ang mga Mga Tauhan sa Mitolohiyang Pilipino, kabilang ang mga diyos ( diwata ), mga bayani, at iba pang mahahalagang pigura. Ang bawat pangkat etniko ay may sariling natatanging panteon ng mga diyos. Ang ilang mga diyos ng mga grupong etniko ay may magkatulad na mga pangalan o asosasyon, ngunit nananatiling naiiba sa isa't isa.  Ang pagkakaiba-iba sa mga mahahalagang figure na ito ay ipinakita sa maraming mga kaso, kung saan ang pangunahing halimbawa ay ang Ifugao pantheon, kung saan sa isang solong panteon, ang mga diyos ay kalkulado na hindi bababa sa 1,500. Mayroong higit sa isang daang natatanging pantheon sa Pilipinas. 

Ang mitolohiya ng Pilipinas at relihiyong bayan ay magkakapatong,  habang magkakaugnay, sa panimula ay magkaiba. **Ang mitolohiya** ay isang koleksyon ng mga kuwento na nagpapaliwanag sa pinagmulan ng mundo, mga natural na phenomena, at mga aksyon ng mga diyos, espiritu, at mga bayani. Ito ay nagsisilbing isang kultural na salaysay, kadalasang nakatali sa mga paniniwala ng isang komunidad. **Ang relihiyong bayan**, sa kabilang banda, ay sumasaklaw sa mga espirituwal na gawain, ritwal, sistemang moral, at teolohiya na nakaugat sa mga paniniwalang iyon.  Ang mitolohiya ay isang bahagi ng relihiyon, habang ang relihiyon ay isang mas malawak na sistema na kinabibilangan ng pagsamba, ritwal, at mga etikal na code. Ang bawat pangkat etniko ay may kanya-kanyang pangkalahatang termino na ginagamit upang tumukoy sa lahat ng diyos o isang sub-set ng mga diyos, kung saan ang pinakalaganap na termino sa pangkat etniko Sa Pilipinas, **ang mitolohiya bago ang kolonyal** ay malalim na nakatali sa relihiyong bayan, kung saan ang bawat pangkat etniko ay may sariling panteon ng mga diyos, espiritu ng mga ninuno, at espiritu ng kalikasan. Halimbawa, **ang "diwata"** ay tumutukoy sa **mga diyos**, diyosa, at celestial na nilalang, habang **ang "anito"** ay kadalasang naglalarawan ng **mga espiritu ng ninuno** o menor de edad na diyos. Ang mga terminong ito at ang kanilang mga kahulugan ay iba-iba sa iba't ibang rehiyon at pangkat etniko.   Binago ng pagpapakilala ng Islam at Kristiyanismo ang pagsasagawa ng mga katutubong relihiyon, ngunit maraming aspeto ng mitolohiya ng Pilipinas at relihiyong bayan ang nananatili, na naghalo sa mga bagong pananampalataya. Sa kabila ng mga siglo ng kolonisasyon, ang mga kuwento ng mga diyos, espiritu, at mga bayani ay nananatiling mahalaga sa kulturang Pilipino, na nagpapakita ng pagkakaiba sa pagitan ng mga salaysay ng mitolohiya at ng mga espirituwal na kasanayan na nakatali sa kanila.  

Ang ilang mga grupong etniko ay may mga panteon na pinamumunuan ng isang pinakamataas na diyos (o mga diyos), habang ang iba ay gumagalang sa mga espiritu ng ninuno at/o mga espiritu ng natural na mundo, kung saan mayroong isang punong diyos ngunit itinuturing na walang diyos na pinakamataas sa kanilang mga pagkadiyos. Ang mismong termino ay maaaring nahahati pa sa ninuno o **anito (mga espiritu ng ninuno)**  at diwata (mga diyos, diyosa, at bathala), bagaman sa maraming pagkakataon, ang kahulugan ng mga termino ay naiiba depende sa kanilang etnikong samahan.   
#### **Diwata sa mga Pangkat etniko - Mga Espiritu ng Kalikasan at mga** **bathala o diyos**
 (900–950 AD) nadiskubre noong 1917 sa pang pang ng ilog Wawa Esperanza, Agusan del Sur, Mindanao. Ginagalang ng mga tao bilang imahe ng Diwata, ngayon ito ay nasa  the American Field Museum]]

Sa ilang pangkat-etniko, ang mga espiritung hindi kailanman naging tao ay tinatawag na **diwata**. Ang mga espiritung ito ay maaaring:

# Mga simpleng espiritu na nagbabantay sa isang bagay, halaman, hayop, o lugar,
# Mga diyos na kumakatawan sa mga abstract na konsepto o natural na phenomena,
# Mga diyos na kabilang sa isang pangkat ng mga bathala o diyos (*pantheon*).
Ang mga diwata ay tinatawag din sa iba’t ibang pangalan tulad ng **dewatu, divata, duwata, ruwata, dewa, dwata, at diya** sa iba't ibang wikang Pilipino. Ang salitang *diwa* sa Tagalog (ibig sabihin, "espiritu" o "diwa") ay nagmula sa Sanskrit na *devata* (देवता) o *devá* (देव), na nangangahulugang "diyos" o "taga-langit". Ang pangalan ng **diwata** ay dulot ng pagsasanib ng paniniwalang Hindu-Budista sa pamamagitan ng hindi direktang ugnayan ng Pilipinas sa Timog Asya sa pamamagitan ng **Srivijaya** at **Majapahit**.

Gayunpaman, nagkakaiba-iba kung anong mga nilalang ang itinuturing na **diwata** depende sa pangkat-etniko. Sa ilang pangkat-etniko tulad ng '''B'laan, Cuyonon Visayan, at Tagalog**, ang **Diwata'* ay tumutukoy sa kataas-taasang diyos sa kanilang *pantheon*, kaya may iba’t ibang katawagan para sa mga espiritung hindi tao. may mga ritwal na iniaalay kay Mayo lalo na sa panahon ng pangingisda
*Mayo: isang bayaning mangingisda na nagpakilala ng yuyus na ginagamit sa paghuli ng lumilipad na isdang tinatawag na dibang, na siya namang ginagamit sa paghuli ng isdang arayu tuwing tag-init simpleng tinatawag bilang Ama, ang tagapamahala ng iba pang diyos at ang lumikha ng sangkatauhan; nakikita ang lahat mula sa kanyang tahanang panghimpapawid; ama nina Agueo at Bulan tinatawag ding Apolaki, ang kanyang pangalan ay kalaunan ginamit upang tukuyin ang diyos ng mga Kristiyanong nagbagong-loob

### Mga mortal 
## Sambalic (kabilang ang Sambal, Bolinao, Botolan, at iba pa) 
### Mga Walang Kamatayan at Mga bathala 
 

## Aeta (Agta, Ayta) 
### Mga Walang Kamatayan at Mga bathala 
 

## Kapampangan 
### Mga Walang Kamatayan at Mga bathala 
*** Mangetchay **: tinatawag ding Mangatia; ang pinakamataas na diyos na lumikha ng buhay sa mundo bilang pag-alala sa kanyang yumaong anak na babae; naninirahan sa araw sa ibang bersyon, siya ang lumikha at tagapaghabi ng kalangitan
*** Diwata** : anak na babae ni Mangetchay na ang kagandahan ay nagpasimula ng malaking digmaan sa pagitan ng mga diyos, na nagresulta sa pagbuo ng mundo sa pamamagitan ng mga batong itinapon ng mga diyos; nanirahan sa planetang Venus
*** Asawa ni Mangetchay**: asawa ni Mangetchay na nanganak ng kanilang anak na babae na ang kagandahan ay nagpasimula ng malaking digmaan; naninirahan sa buwan
*Makiling: isang diyosa na pinakasalan si Suku namumuno sa Arayat kasama ang diyos, si Mingan
*Mingan: isang diyos na namumuno kasama si Sinukuan sa Arayat, tinatawag ding Kalaya at Alaya
*** Mayari **: diyosa ng buwan na nakipaglaban sa kanyang kapatid na si Apolaqui
**Apung Iru* (Panginoon ng Ilog) – inilalarawan bilang isang dambuhalang kosmikong buwaya na sumusuporta sa mundo sa kanyang likod, at matatagpuan sa ilalim ng malaking Ilog ng Mundo. Kapag nagalit, *Apung Iru* ay nagdudulot ng pagbaha sa mga ilog; kaya, ito ang pinagmulan ng *libad* o ang prosesyon ng tubig tuwing kabilugan ng buwan na pinakamalapit sa summer solstice, na isinasagawa sa taunang pagdiriwang na tinatawag na *Bayung Danum* (Bagong Tubig) upang placmanhin ang diyos.
*Dápu: diyosa ng buwaya na humahawak sa mundo sa kanyang likod; isang nunu o diyosa ng lupa, at kilala bilang ina ng dagat Si Bathala ay kilala rin sa tawag na **Abba** at **Diwatà** (Dioata, Diuata) - Hango sa salitang Sanskrit na *deva* at *devata*, na nangangahulugang "diyos" o "taga langit"

**Lakapati** - Lakanpati Siya rin ang pangunahing diyos ng kasaganahan at pagkamayabong, na inilalarawan bilang may katangian ng pinagsamang lalaki at babae na magkasama (*androgyne*), na sumisimbolo sa kapangyarihang mamunga o pumunla sa na pagsasama.

**Buan** - Si Buan ang diwata ng buwan at ang dalagang nasa buwan. Ang mga Tagalog mula sa Laguna ay tinatawag si Buan bilang **"Dalágañg nása Buwán"** (*Dalagang Nasa Buwan*) ***"Dalágañg Binúbúkot"*** *(Dalagang Tinatago)*  Ayon sa mga kronikang Espanyol, ang mga sinaunang Tagalog ay iginagalang ang buwan (*Buan*) bilang isang diyos, lalo na kapag ito ay bago pa lamang lumilitaw (ang unang silahis ng buwan). Sa panahong ito, sila ay nagdiriwang nang malaki, sinasamba ito at malugod na tinatanggap, hinihiling dito ang kanilang mga nais: ang iba ay humihiling ng maraming ginto; ang iba naman ay maraming bigas; ang iba ay isang magandang asawa o isang marangal, mayaman, at mabuting asal na kabiyak; at ang iba naman ay kalusugan at mahabang buhay. Sa madaling salita, bawat isa ay humihiling ng kanilang pinakanais sapagkat naniniwala sila na kayang ipagkaloob ito ng buwan sa kanila nang sagana.

**Lakan Bini** - si Lakan Bini ay kilala rin bilang **Lakang Daitan** (*Panginoon ng Pagtatali o Pagsasama*) – Siya ang tagapangalaga ng lalamunan at ang tagapagtanggol sa kaso ng anumang sakit sa lalamunan.  May ilang may-akda na maling nagtala ng kanyang pangalan bilang **Lacambui** at ayon sa kanila, siya ang diyos ng mga sinaunang Tagalog na nagpapakain.

**Araw** - Si Araw o Haring Araw ay ang sinaunang diwata o diyos ng araw.Ayon kay Juan de Plasencia, sinasamba ng mga sinaunang Tagalog ang araw dahil sa kariktan at kakisigan nito. Kapag umuulan habang may sikat ng araw at ang langit ay may bahagyang pulang kulay, sinasabi nila na nagtitipon ang mga *anito'' upang magdala ng digmaan sa kanila. Dahil dito, sila ay natatakot nang labis, at hindi pinapayagan ang mga kababaihan at bata na bumaba mula sa kanilang mga bahay hangga’t hindi ito tumitila at muling nagiging maaliwalas ang kalangitan.

**Balangao** - Si Balangao o **Balangaw** ang diwata o diyos ng bahaghari ng mga sinaunang tagalog.Sa klasikong Tagalog, Ang tamang pangalan ng bahaghari ay Balangaw, habang ang **bahaghari** ay isang makatang na termino na tumutukoy sa Balangaw.Naniniwala ang mga sinaunang tagalog na ang bahaghari ay tulay papuntang langit ng mga espirtu at yumao sa pakikipaglaban o di kaya mga nakain o napatay ng mga buwaya. Katunog at kahawig ni Balangaw ang ngalan ng diwata ng bahaghari at digmaan ng mga Bisaya na si Varangaw (Barangao)

**Bibit** - Si Bibit ay isang anito na inuugnay sa mga sakit, na ipagaalayan kapag may sakit ang isang tao. Kapag ang isang tao ay nagkasakit, maghahandog sila ng pagkain kay Bibit. Kinakailangan muna ng catalona na pagalingin si Bibit bago siya makapagsimula ng paggamot sa pasyente upang ito'y gumaling.

**Tawong Damo** – Ang Tawong damo ay pangkalahatang tawag sa mga masasamang *anito* o masasamang espirtu ng kabundukan na pinaniniwalaang responsable sa pagpapalaglag ng sanggol.

### Ibang mga Nilalang sa Mitolohiya 
***Bernardo Carpio** – Ang taong anyo ng sinaunang higanteng buwaya ng kailaliman na sanhi ng lindol sa mitolohiyang Tagalog bago dumating ang mga Kastila, at ng *Palangíyi*, ang maalamat na Hari ng mga Tagalog. Ayon sa alamat, may isang higanteng hari ang mga Tagalog—isang mesyanikong pigura—na nagngangalang Bernardo Carpio, naipit sa pagitan ng dalawang bundok o dalawang dambuhalang bato sa Kabundukan ng Montalban, at nagdudulot ng lindol tuwing sinusubukan niyang palayain ang kanyang sarili. Kapag naputol ang huling tanikala na gumagapos sa kanya, ang pang-aalipin at pang-aapi sa kanyang bayan ay mapapalitan ng kalayaan at kasiyahan. Sinasabing nagbigay-pugay sa alamat ni Bernardo Carpio ang mga rebolusyonaryong bayani ng Pilipinas na sina Jose Rizal at Andres Bonifacio—ang una sa pamamagitan ng paglalakbay sa Montalban, at ang huli sa pamamagitan ng paggawa sa mga kuweba ng Montalban bilang lihim na tagpuan ng kilusang Katipunan.

***Maria Makiling** – Ang *diwata* ng mga lambana at diwata ng Bundok Makiling.

***Palangíyi** (mula sa Malay *Palángi* = bahaghari) – Ang maalamat na hari ng mga Tagalog.

***Bulan-hari** – Isa sa mga diyos na ipinadala ni Bathala upang tulungan ang mga tao ng Pinak; may kakayahang utusan ang ulan na bumagsak; asawa ni Bitu-in.
***Bitu-in** – Asawa ni Bulan hari, Isa sa mga diyosa na ipinadala ni Bathala upang tulungan ang mga tao ng Pinak.

***Sidapa** – Diyos ng digmaan na nagpapasiya sa mga pagtatalo ng mga mortal. Siya rin ay isang mahinhing diyos ng hangin, anak ni Bathala, na naglalaro sa kalahati ng taon, sapagkat kung magkasabay silang maglaro ng kanyang kapatid na si Habagat, masyado itong malakas para sa mundo.

***Habagat** – Isang masiglang diyos ng hangin, anak ni Bathala, na naglalaro sa kalahati ng taon.

***Galangkalulua** – Isang diyos na may pakpak at mahilig maglakbay; kasama ni Bathala na namatay dahil sa isang sakit, kung saan ang kanyang ulo ay inilibing sa libingan ni Ulilangkalulua, na naging sanhi ng pagsibol ng unang puno ng niyog, na ginamit ni Bathala sa paglikha ng unang mga tao.

***Rajo** – Isang higanteng nagnakaw ng pormula sa paggawa ng alak mula sa mga diyos; isinuplong ng bantay sa gabi na siya ang buwan; ang kanyang alitan sa buwan ay naging sanhi ng eklipse.

***Rizal** – Isang bayani ng kultura na namuno sa paghahanap ng Gintong Guya ng Banahaw; ayon sa alamat, kapag sumiklab ang isang pandaigdigang digmaan, siya at ang Doce Pares ay bababa mula sa bundok kasama ang Gintong Guya upang tulungan ang kanyang bayan sa kanilang pakikibaka; isang bersyon ang nagsasaad na siya ay darating sa pamamagitan ng isang barko.

***  Panganoron **  - ay ang prinsipe ng mga ulap nagmula sa lipi ng tawong lipod nagligtas kay Magayon at naging tunay niyang pag-ibig.

***Kimantong**: Siya ang unang Bikolanong gumawa ng timon para sa bangka, layag, araro, suyod, at iba pang kasangkapang pang-agrikultura. May isang barangay sa Daraga, Albay na ipinangalan sa kanya. sa ilang mga alamat, asawa ni Maguyaen; tinawag ding Abba sa isang kronika
*** Maguayan **: diyos ng mga katubigan; ama ni Lidagat; kapatid ni Kaptan
*Mga Sugo ni Kaptan
**Dalagan: ang pinakamabilis na higanteng may pakpak, may sandatang mahahabang sibat at matutulis na espada tinatawag ding Laon *Humabon: isang pinuno ng Sugbo na maingat at mataas ang paggalang, ngunit matapang at magiting lalo na sa mga oras ng armadong labanan; isang beripikadong makasaysayang tao 

*Sri Lumay Bataugong: ang alamat na tagapagtatag ng Sugbo na sinasabing nagmula sa Sumatra
 
*Sri Bantug: isang pinuno ng Sugbo *Binibini Anduki: kapatid na babae ni Sri Lumay *Bulakna: asawa ni Lapulapu; sa ibang epiko, si Lapulapu ay may tatlong asawa at labing isang anak *Sawili: anak ni Lapulapu at Bulakna *Zula: isang pinuno na may alitan kay Lapulapu dahil sa pagmamahal nila kay Bulakna *Datu Mangal: ama ni Lapulapu sa karamihan ng bersyon ng kwento at pinuno ng Mactan bago si Lapulapu; sa ibang bersyon, siya ay tiyuhin o kaibigan ni Lapulapu at kanang kamay; may mga supernatural na kapangyarihan, iba't ibang amulet ng mga buhol ng alon at langis, at isang lumilipad na kabayo

*Matang Mataunas: ina ni Lapulapu; sa ibang kwento, ang ina ni Lapulapu ay si Matang Matana; kilala rin bilang Matang Mantaunas o Bauga *Malingin: anak na babae ni Datu Mangal at kapatid na babae ni Lapulapu *Sri Mohammed: lolo sa ama ni Lapulapu sa isang kwento *Sri Lamaraw Dula: kapatid ni Humabon *Bali-Alho: pinuno ng Bo. Maribago; kayang wasakin ang mga panghampas na gamit gamit ang kamay; isa sa mga pinuno ng Mactan na tapat na kaalyado ni Datu Mangal *Tindak-Bukid: pinuno ng Bo. Marigondon; kayang magpatag ng bundok gamit ang isang sipa; isa sa mga pinuno ng Mactan na tapat na kaalyado ni Datu Mangal

*Umindig: pinuno ng Bo. Ibo, isang kampeon sa pakikipaglaban; isa sa mga pinuno ng Mactan na tapat na kaalyado ni Datu Mangal *Sagpang-Baha: kilala rin bilang Sampong-Baha; kayang itulak pabalik ang rumaragasang baha; isa sa mga pinuno ng Mactan na tapat na kaalyado ni Datu Mangal

*Bugto-Pasan: kayang putulin ang matibay na mga baging gamit ang kamay; isa sa mga pinuno ng Mactan na tapat na kaalyado ni Datu Mangal

*Silyo: isang pinuno na humiram ng amulet kay Datu Mangal; hindi ito ibinalik at nahuli ni Datu Mangal habang tumatakas; naging bato siya kasama ang kanyang mga tauhan sa pamamagitan ng isang sumpa ni Datu Mangal; bago siya naging bato ng tuluyan, nagbigay din siya ng sumpa upang gawing bato si Datu Mangal; may kwento ring nagsasabing si Matang Mataunas at Malingin ay naging bato rin 

*Presidenteng may sungay: isang presidente ng isang bayan na nais magpatuloy sa pagkontrol sa mga tao kaya't humiling siya ng mga sungay upang takutin sila; ngunit bumulusok ang kanyang hiling, at nag-withdraw ang mga tao ng kanilang suporta, na nagdulot ng kanyang kamatayan 

### Mga bayani at tauhan sa mga alamat at epiko
*** Labaw Donggon** : isang bayani ng epiko na naglakbay sa maraming lugar 
*Gimbitinan: asawa ni Labaw Donggon; ina ng bayani na si Asu Mangga 

*Anggoy Doronoon: asawa ni Labaw Donggon; ina ng bayani na si Buyung Baranugun 

*** Nagmationg Yawa Sinagmaling Diwata** : isang magandang binukot at diwata na asawa ni Saragnayon; iniibig siya ni Labaw Donggon, kaya't nagkaroon ng labanan sa pagitan nila ni Saragnayon 
*Saragnayon: asawa ni Yawa Sinagmaling; naging mortal matapos mapatay ang babuy ramo na nagbabantay sa kanyang imortalidad 
*Asu Mangga: bayani na anak ni Gimbitinan at Labaw Donggon; nakipaglaban kay Saragnayon upang palayain ang kanyang ama 

*Buyung Baranugun: bayani na anak ni Anggoy Doronoon at Labaw Donggon; nakipaglaban kay Saragnayon upang palayain ang kanyang ama 

*** Humadapnon **: isang bayani ng epiko; kapatid ni Labaw Donggon at asawa ni Nagmalitung Yawa; tinulungan ng isang engkantadong puno at tatlong ibong mensahero sa panliligaw kay Nagmaliyung Yawa 

*Nagmalitung Yawa: isang makapangyarihang binukot na kay Humadapnon sa pamamagitan ng pagbabago ng anyo bilang isang lalaki na tinatawag na Buyung Sunmasakay o Datu Sunmasakay; tinalo ang isang hukbong may libo-libo sa Tarangban; nang ang kanyang ina na si Matan-ayon ay tumanda, isang ritwal ang isinagawa kung saan nalaman ni Nagmalitung Yawa ang pakikiapid ni Humadapnon; ang mga kapangyarihan ni Matan-ayon ay nailipat sa kanya, at umakyat siya sa langit kasama ang tulong ng kanyang lola na si Laonsina 

*** Malubay Hanginon **: isang makapangyarihang binukot na nahuli at ikinulong ni Humadapnon; tinalo ni Nagmalitung Yawa sa kanyang anyong lalaki 

*Paglambuhan: isang mandirigma na nag-iingat ng Timpara Alimuon, isang sagradong bangka, sa kanyang kuta; tinalo ni Nagmalitung Yawa, Humadapnon, at Dumalapdap 

*Matan-ayon: ina ni Nagmalitung Yawa; nang akalaing patay na si Humadapnon, pinilit niyang ipagkasal si Nagmalitung Yawa kay Paglambuhan na muling binuhay; pinatay ni Humadapnon ang mag-asawa, ngunit muling nagkita sila ni Nagmalitung Yawa; sa epikong Sugidanon, pinakasalan niya ang nag-aalanganing si Labaw Donggon 

*Dumalapdap: isang bayani ng epiko; kapatid ni Labaw Donggon *Tikim Kadlum: isang engkantadong aso na nagpapagalit sa halimaw na si Makabagting 

*Datu Paiburong: may-ari ng Tikim Kadlum 

*Amburukay: pinakasalan si Labaw Donggon matapos niyang payagan na gamitin ang kanyang gintong buhok sa pubis sa kudyapi ni Labaw Donggon 

*Pahagunon: isang nilalang mula sa ilalim ng lupa na nang-agaw ng isa sa mga asawa ni Labaw Donggon, si Ayon 

*Ayon: inagaw ni Pahagunon matapos magbago ng anyo si Labaw Donggon bilang isang pagong *Diwata ng alimango: isang guro na may alaga na higanteng alimango, na tumulong sa pag-agaw ng isa sa mga asawa ni Labaw Donggon; ang kanyang tapat na alimango ay maaaring magbago ng anyo at maging isang isla na may mga puno ng betel-nut 
*Sanagnayan: isang nilalang na ang buhay-puwersa ay nasa isang itlog sa puso ng leon; ang kapatid ni Matan-ayon ay iniligtas ni Labaw Donggon mula kay Sanagnayan

*Balanakon: pinigilan ng diyos ng kalangitan na maglayag papunta sa teritoryo ni Labaw Donggon, na nagdulot ng isang mahabang laban

*Polpulan: ama ni Marikudo, at pinuno ng Panay bago umakyat sa trono ang kanyang anak *Marikudo: ang pinuno ng Panay na tumanggap sa sampung Datus ng Borneo, na nanirahan sa isla sa pamamagitan ng mga pag-uusap sa kanya at sa kanyang mga tao; pinakasalan si Maniuantiuan at kinilala ng sampung Datus ng Borneo bilang kanilang pinuno 

*Maniuantiuan: ang maganda at magalang na asawa ni Marikudo na nakipagkasundo kay Pinampang; nagmula siya sa isang pook ng mga karaniwang tao 

*Mambusay: anak ni Marikudo na unang nakipag-usap sa sampung Datus ng Borneo at narinig ang kanilang apela 

*Makatunao: isang tirano na pinuno na ang mga aksyon ay nagpilit sa sampung Datus ng Borneo na tumakas patungong Panay *Puti: ang pinuno ng sampung Datus ng Borneo na tumakas patungong Panay; bumalik sa Borneo at nakipaglaban kay Makatunao 
*Pinampang: asawa ni Puti na nakipagkasundo kay Maniuantiuan 
*Lumbay: isa sa sampung Datus ng Borneo 

*Bankaya: isa sa sampung Datus ng Borneo; nanirahan sa Aklan *Sumakuel: isa sa sampung Datus ng Borneo; nanirahan sa Hamtik 

*Damangsil: isa sa sampung Datus ng Borneo *Dalugdog: isa sa sampung Datus ng Borneo *Paiburong: isa sa sampung Datus ng Borneo; nanirahan sa Irong-Irong 

*Padohinog: isa sa sampung Datus ng Borneo *Dumocsol: isa sa sampung Datus ng Borneo *Kalengsusu: isa sa sampung Datus ng Borneo 

## Ati 
### Mga imortal 
 

## Sama-Bajau 
  

## Mga sanggunian 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorya:Relihiyon sa Pilipinas
Kategorya:Mitolohiyang Pilipino