Liwasang Burnham

Ang **Burnham Park**, na opisyal na kilala bilang **Burnham Park Reservation**, ay isang makasaysayang urban park na matatagpuan sa sentro ng lungsod ng Baguio, Pilipinas. Ito ay dinisenyo ng Amerikanong arkitekto at city planner ng Baguio na si Daniel Burnham, kung kanino ipinangalan ang parke.

## Disenyo 
thumb|Layout ng Burnham Park
left|thumb| Bust ni Daniel Burnham sa Burnham Park
Ang Burnham Park ay itinayo sa damuhang lambak na tinatawag na "Baguio meadow" na bahagi ng pamayanang Ibaloi ng Kafagway, na ngayon ay kilala bilang sentro ng lungsod ng Baguio. Ang parke ay bahagi ng mas larger plan para sa lungsod ng Baguio noong 1905, na inilatag ng Amerikanong arkitektong si Daniel Hudson Burnham. Matapos niyang iharap ang mga paunang plano para sa Baguio at sa kabisera ng Maynila, iniwan ni Burnham ang tungkulin ng pagpapaliwanag at pagsasakatuparan ng mga planong ito kay William E. Parsons.

Ang naging papel ni Burnham sa pagtatatag ng parke ay kinikilala sa pamamagitan ng isang busto na may larawan niya at isang plake na matatagpuan sa isang dulo ng parke. 

Ang disenyo ng parke ay naapektuhan ng kilusang City Beautiful movement; mayroon itong maliit na lawa o pond na matatagpuan sa gitna ng berdeng espasyo at may maayos na hanay ng damuhan at bangketa. Ayon sa Baguio Heritage Foundation noong 2014, tanging ang bukas na larangan na madalas gamitin para sa football at ang Melvin Jones Grandstand lamang ang sumusunod sa orihinal na disenyo ni Burnham para sa parke.

## Pangangasiwa 
### Kasaysayan 
thumb|Aerial view ng Baguio na nagpapakita ng Burnham Park, 1937

Ang titulo ng Burnham Park ay pag-aari ng Department of Tourism habang ang City Environment at ang Parks Management Office (CEPMO) ng Baguio ay responsable  sa pagpapanatili at pagpapatakbo ng parke. Ang mga tuntunin at regulasyon ng parke ay nakasaad sa Administrative Order 21 ng 2015 na kinabibilangan ng mga probisyon laban sa paninigarilyo at pag-inom ng mga inuming nakalalasing pati na rin ang pagbebenta ng mga serbisyo (kabilang ang masahe, manicure, pedicure, at tattooing) sa loob ng parke.

Ang pamahalaang lungsod ng Baguio ang namamahala sa administrasyon, pangangalaga, at pamamahala ng parke mula pa noong Pebrero 10, 1995, matapos ipasa ng Executive Order Blg. 244 na inilabas ni Pangulong Fidel Ramos ang responsibilidad sa pagpapatakbo ng parke mula sa Philippine Tourism Authority (PTA) patungo sa lokal na pamahalaan ng Baguio. Sa pamamagitan naman ng Executive Order Blg. 695 na nilagdaan ni Pangulong Gloria Macapagal Arroyo, ganap na ibinigay sa pamahalaang lungsod ng Baguio ang buong kontrol sa Burnham Park noong Enero 10, 2008, sa pamamagitan ng paglilipat ng kapangyarihan ng PTA sa pamamahala at karagdagang pagpapaunlad ng parke sa lokal na pamahalaan.

Ang lugar na kinatatayuan ng Burnham Park ay inilaan para sa layuning pampaparke noong Agosto 6, 1925 sa pamamagitan ng Proclamation Blg. 64 ni Governor General Leonard Wood. Isang bahagi ng parke ang inihiwalay mula sa Burnham Park Reserves upang pagtayuan ng isang pampublikong mataas na paaralan (Baguio City National High School) sa pamamagitan ng Proclamation Blg. 401 na ipinalabas ni Pangulong Elpidio Quirino noong Hunyo 27, 1953.

Ang parke ay unang inilipat mula sa pamahalaang lungsod ng Baguio patungo sa Philippine Tourism Authority (PTA) sa pamamagitan ng Presidential Decree Blg. 1762 na ipinalabas ni Ferdinand Marcos noong Enero 6, 1981 at Proclamation Blg. 2144 noong Disyembre 9, 1981, na parehong may layuning “para sa pagpapaunlad ng turismo.” Sa loob ng limang taon, mula Marso 10, 1989 hanggang Marso 10, 1994, pinamahalaan ang parke ng National Parks Development Committee (NPDC) matapos ang pagpirma ng isang memorandum of agreement sa pagitan ng NPDC at PTA. Pagkatapos ng panahong iyon, ibinalik sa PTA ang pamamahala ng parke bago tuluyang inilipat sa pamahalaang lungsod ng Baguio noong 1995.

May mga panukalang batas na inihain sa Philippine House of Representatives upang ibalik sa pambansang pamahalaan ang pamamahala sa parke at ideklara ang Burnham Park bilang isang pambansang parke, ngunit wala sa mga ito ang naipasa hanggang taong 2018.

Ang Burnham Park ay may labindalawang itinalagang kumpol noong 2018.

## Mga tampok 
thumb|Melvin Jones Grandstand

### Athletic Bowl 
Ang Baguio Athletic Bowl ay isang pasilidad para sa track and field na matatagpuan sa loob ng Burnham Park. Sa lugar ng Athletic Bowl matatagpuan ang isang archery range at isang punlaan kung saan nagpapalago ng mga punla ang pamunuan ng parke.

### Lawa ng Burnham 
Ang Burnham Lake, na dating kilala bilang City Pond, ay isang daang taong gulang na artipisyal na lawa na matatagpuan sa gitnang bahagi ng Burnham Park. Noong unang bahagi ng 2013, isinailalim ito sa dredging kung saan tinanggal ang humigit-kumulang isang metrong (3.28 talampakan) kapal ng putik sa ilalim ng lawa. Nauna na rin itong na-dredge noong 1994. Pagkatapos ng dredging noong 2013, ang dami ng tubig sa lawa ay umabot sa 34,000 cubic meters (1,200,000 cu ft). Ang lalim ng lawa ay humigit-kumulang 3.04 metro (10.0 ft). Mayroong mga paupahang bangka sa lawa para sa mga turista at residente.

## Flora
3,004 indibidwal na species ang nakilala at naitala sa Burnham Park ayon sa isang imbentaryo at pagtatasa ng mga flora ng parke sa isang journal na inilathala noong 2009 ng University of the Philippines Baguio . Sa 72 species, 39 ay herbs, 19 ay puno, 8 ay shrubs, at 6 ay damo. Ang tatlong pinaka nangingibabaw na species ay nabibilang sa mga pamilya ng *Myrtaceae* , *Moraceae* at *Bignoniaceae* habang ang dalawa ay kinilala bilang endemic sa Pilipinas na ang Bermuda grass ( *Cynodon dactylon* ) at mutha ( *Cyperus rotundus* ).  Mayroong humigit-kumulang 2,600 puno sa paligid ng Burnham Park ayon sa imbentaryo ng 2015 ng Baguio's City Environment and Parks Management Office. Karamihan sa mga puno ng parke ay puro sa Skating Rink area na may 161 puno.

## Paradahan
Ang isang 3,000 na pasilidad ng paradahan ng sasakyan ay iminungkahi na itayo sa Melvin Jones Grandstand area ng parke ng pamahalaang lungsod. Gayunpaman, ang mga naturang plano ay natugunan ng oposisyon mula sa mga conservationist ng heritage na nakakuha ng 15,000 lagda para sa isang petisyon laban sa plano.

## Mga sanggunian
Kategorya:Baguio
Kategorya:Mga liwasan sa Pilipinas
Kategorya:Mga pinagmulan ng banyagang wika ng CS1 (ISO 639-2)
Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata
Kategorya:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata