open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Literal na pagsasalinwika

Ang **literal na pagsasalinwika**, na tinatawag ding **tuwirang pagsasalinwika**, **direktang pagsasalinwika**, **diretsong pagsasalinwika**, **diretsuhang pagsasalinwika**, o **diretsahang pagsasalinwika**, ay ang isang gawain ng pagsasalinwika o paglalapat ng salitang katumbas ng isang salita o kaisipan na nahahayag sa ibang wika, na maaaring nakaayon sa tahasang sinasabi o binabasa. Kadalasan itong matutunghayan sa mga panulat sa wikang Filipino kung saan karaniwang kagawian ang Pagsasaling Literal ng mga salitang Ingles sa mga katumbas nilang kasalinan sa wikang Filipino.

Kaiba sa sining ng Pagsasalingwika, ang Pagsasaling Literal ay nakatuon lamang sa natutukoy na partikular na salita. Ang paksain ng Pagsasaling Literal ay ang bokabulayo ng wika hindi tulad ng sa pagsasalingwika kung saan ang paksain ay nakatuon higit sa bokabularyo at mga partikular na salita bagkus ay sa diwa at kaisipan tinataglay ng anyo at paraan ng gamit ng mga salita. Ang pagkakaiba ng dalawa ay makikita sa kaugnayan ng konteksto ng mga salitang isinasalin.

Masasabing natatangi ang wikang Filipino bilang kakaibang wika na mahalagang bahagi na ng bokabularyo nito ang Pagsasaling Literal. Malaki ang kinalaman dito ng limitadong bokabularyo ng wikang Filipino na maiuugat ang kalagayan sa pinagdaanan nitong kasaysayan. Matatandaang maging ang Saligang Batas ng Pilipinas ay tumutukoy sa Filipino at Ingles bilang mga opisyal na wika ng bansa. Sa pagkakaroon ng alternatibong wika (ang Ingles), hindi napagyaman ng wikang Filipino ang kalikasan nito. Partikular na ngang naging kakulangan ng wika ang limitado nitong bokabularyo.

Ang Pagsasaling Literal ay nagiging paraan narin upang punan ang pagkukulang na yaon. Sa kawalan ng salitang katumbas sa dilang Filipino, isinasagawa ang Pagsasaling Literal upang bigyang ng salitang katumbas ang mga salitang Ingles at iba pang salitang banyaga.

Kategorya:Pagsasalinwika
Labia minora

Ang **labia minora**, na **labium minus** sa isahang pagbibilang (literal na "maliit na labi"), at nakikilala rin bilang **panloob na labia**, **panloob na mga labi**, **mas nakapaloob na mga labi**, o kaya ***nymphae*** sa Ingles (literal na mga nimpa, *nympha* kung isahan), ay dalawang mga pagaypay ng balat na nasa magkabilang mga gilid ng bukana ng puki ng tao, na nasa pagitan ng labia majora (panlabas na labia, mas panlabas na mga labi, nakalabas na mga labi, o panlabas na mga labi).  Ang panloob na mga labi ay may malawakan na iba't ibang sukat, kulay, at hugis sa bawat babae.

Umaabot ang panloob na mga labi magmula sa tinggil na pabalagbag o nakalihis paibaba, patagilid, at palikod (papunta sa likuran) ng magkabilang mga gilid ng bestibulang bulbal, na nagtatapos sa pagitan ng ilalim ng bestibulang bulbal (bestibula ng bulba) at ng panlabas na mga labi.  Ang panlikuran o posteryor na mga dulo (mga ilalim) ng panloob na mga labi ay pangkaraniwang magkadugtong sa kahabaan ng gitnang guhit sa pamamagitan ng isang lupi o tupi ng balat, na pinangalanang frenulum labiorum pudendi o "*fourchette*".

Sa harapan, ang bawat isang labi ay nahahati sa dalawang mga porsyon o bahagi.  Ang pang-itaas na bahagi nga bawat labi ay dumaraan sa ibabaw ng tinggil upang makatagpo ang pang-itaas na bahagi ng isa pang labi &nbpsp; na maaaring maging mas malaki o mas maliit &nbsp; na magbubuo ng isang tupi o lupi na nakausli o nakaungos sa ulo ng tinggil o *glans clitoridis*; ang luping ito ay pinangalanang prepusyo ng tinggil o *preputium clitoridis*. Ang pang-ibabang bahagi ay dumaraan sa ilalim ng glans clitoridis at umuugnay o dumurugtong sa pang-ilalim na kalatagan nito, na nagbubuo, kasama ang panloob na labi na nasa kabilang gilid, sa frenulum clitoridis. 

Sa magkabilang mga kalatagan o kapatagan ng labia minora ay mayroong maraming mga glandulang sebasyo (glandulang mataba, glandulang may taba) na walang kaugnayan sa mga polikula ng buhok.

## Laki at hugis
Noong o bandang 2004, ang mga mananaliksik mula sa Kagawaran ng Hinekolohiya ng Ospital na Elizabeth Garret Anderson Hospital sa London, ang nagsukat ng labia at iba pang kayariang henital ng 50 mga babae magmula sa gulang na 18 hanggang 50, na may katamtaman ng mga edad (*mean age* sa Ingles) na 35.6.  Ang mga resulta ay ang mga sumusunod: 

## Karagdagang mga imahe

 Image:Illu repdt female.jpg|Mga organo ng sistemang reproduktibong pambabae.
 Image:Clitoris_outer_anatomy.png|Panlabas ng anatomiya ng tinggil.
 Image:Adult labia minora.jpg|Malaking labia minora.
 

## Tingnan din
* Pagbabanat ng labia
* Labiaplastiya

## Mga sanggunian
## Mga kawing panlabas
* 

Kategorya:Pambabaeng sistemang reproduktibo
Apendiks

Ang **apendiks** o **apendise**, na tinatawag ding **beripormang apendiks**, **apendiks ng sekum**, **apendiseng pansekum**, o **bermiks** (kilala sa Ingles bilang *vermiform appendix*, *cecal appendix*, *caecal appendix*, o *vermix*) ay isang tubong walang butas ang isang dulo na nakaugnay sa sekum (ang *cecum* o *caecum* sa Ingles, na tinatawag ding "tokong" bagamang ang tokong ay pantawag din sa duodenum), kung saan umuunlad ito mula sa embriyo (bilig).  Ang tokong ay isang kayariang parang supot ng kolon (*colon*) o ng malaking isaw).  Ang apendiks ay nasa malapit sa pinagtagpuan o hugpungan (dugtungan) ng maliit na bituka at ng malaking bituka. Ang salitang "beriporme" o *vermiform* ay nagbuhat sa Latin na may kahulugang "hugis bulati", kaya't ang ''beripormang apendiks" ay may kahulugang "hugis bulating apendiks".

Malawakang mayroon nito sa loob ng Euarchontoglires at nagsasariling nagkaroon din sa diprotodonteng mga marsupial at mataas ang pagkakasari-sari ng sukat at hugis.

## Mga sanggunian
Kategorya:Anatomiya ng tao
Malaking isaw

Ang **kolon** o **malaking isaw** ay isang bahagi ng isaw o malaking bituka, na itinuturing na huling bahagi ng sistemang panunaw sa karamihan ng mga bertebrado; hinahatak at kinakatas (ekstrasksiyon) ang tubig at asin mula sa mga tae (buong dumi) bago ang mga ito alisin mula sa katawan. Ito ang pook kung saan nagaganap ang permentasyon ng mga materyal na hindi nasipsip ng katawan, at tinutulungan ng sanghalamanan (karamihang mga bakterya). Hindi katulad ng maliit na bituka, ang kolon o malaking isaw ay hindi gumaganap sa pangunahing tungkulin ng pagsipsip ng mga pagkain at ng mga sustansiya o nutriyente. Subalit, ang kolon ay hindi sumisipsip ng tubig, sodyum, at ilang mga bitaminang natutunaw sa taba.

Sa mga mamalya, ang kolon ay binubuo ng apat na mga seksiyon" ang paakyat na isaw o pataas na kolon, ang pahalang na kolon (kolong transberso), ang pababang kolon, at ang kolong sigmoid (ang pinakamalapit na kolon ay pangkaraniwang tumutukoy sa paakyat na kolon at pahalang na kolon). Ang kolon, sekum, at tumbong (rektum) ang bumubuo sa malaking bituka.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sistemang panunaw
Digmaang Laban sa Terorismo

Ang **Digmaang Laban sa Terorismo** (Ingles: *War on Terror*), na nakikilala rin bilang **Pandaigdigang Digmaang Laban sa Terorismo** (o *Global War on Terror*) o kaya bilang **Digmaang Laban sa Panliligalig** (Ingles: *War on Terror*) ay isang katagang pangkaraniwang inilalapat sa isang pandaigdigang kampanyang militar na pinamunuan ng Estados Unidos at ng Nagkakaisang Kaharian na pagtangkilik o suporta ng ibang mga bansang kasapi sa NATO pati na mga bansang hindi kasapi sa NATO.  Orihinal na ang kampanyang ito ay inilunsad laban sa al-Qaeda at iba pang mga organisasyong militante na may layuning gapiin sila.

Ang pariralang *War on Terror* ay unang ginamit ng Pangulo ng Estados Unidos at iba pang mga opisyal ng Estados Unidos na may matataas na ranggo upang ipahiwatig ang isang pandaigdigang pangmilitar, pampolitika, pambatas at pang-ideyolohiyang pakikipaghamok laban sa mga organisasyong pinangalanan bilang terorista at mga rehimen na sinakdal na mayroong kaugnayan sa kanila o nagbibigay sa kanila ng suporta o pinaghihinalaan, o humaharap bilang isang badya ng panganib sa Estados Unidos at sa mga kakampi nito sa pangkalahatan.  Ito ay pangkaraniwang ginagamit sa isang partikular na pagtuon sa terorismong Islamiko (mga militanteng Islamista) at al-Qaeda.

Bagaman ang termino ay hindi opisyal na ginagamit ng administrasyon ng Pangulo ng Estados Unidos na si Barack Obama (na sa halip ay gumagamit ng katagang *Overseas Contingency Operation* o "Operasyong Pangkagipitan (Kontinhensiya) na Pang-ibayong Dagat"), ito ay pangkaraniwan pa ring ginagamit ng mga politiko, sa midya at opisyal na ginagamit ng ilang mga aspeto ng pamahalaan, katulad ng Medalya ng Serbisyo sa Pandaigdigang Digmaan Laban sa Terorismo ng Lakas Sandatahan ng Estados Unidos.

## Mga sanggunian
Kategorya:Terorismo
Kategorya:Digmaan
Digmaang Opyo

Ang **Digmaang Laban sa Opyo** ay maaaring tumukoy sa:

*Unang Digmaan Laban sa Opyo
*Ikalawang Digmaang Laban sa Opyo
Tarsila

sa Linxia, Tsina]]
Ang **tarsila** /tár·si·lá/, **salsila**, **sarsila**, o **silsila** (hango sa Arabong سلسلة *silsilah*‎, "kadena" o "kawing") ay ang nakasulat na salaysay tungkol sa pinagmulan ng isang lahi o angkan sa mga Muslim.

## Sanggunian
Kategorya:Islam
Bansang makapangyarihan

Ang **bansang makapangyarihan** o **bansang may dakilang kapangyarihan** (Ingles: *great power*, *powerful country*, *powerful nation*, *powerful state*) ay isang bansa, nasyon, o estadong may kakayahang magbigay ng impluwensiya sa iba pang mga bansa, nasyon, at estado sa karamihan ng mga bahagi ng mundo, kaya't binabansagang bilang **dakilang kapangyarihan** o **pangunahing kapangyarihan** sa kadalasan.  Posible ito sapagkat mayroon itong malakas na malakas o matatag na matatag na puwersang pang-ekonomiya, pampolitika, at militar.  Ang mga opinyon ng mga bansang ito ay isinasaalang-alang ng iba pang mga bansa bago gumawa ng kilos na diplomatiko o pangmilitar.  Bilang katangian, mayroon ang mga bansang ito ng kakayahang mamagitan sa pamamagitan ng militar halos saan mang pook, at mayroon din silang banayad na kapangyarihan pangkultura, na kadalasang nasa anyo ng pamumuhunang pang-ekonomiya sa hindi gaanong mauunlad na mga bahagi ng daigdig.

## Mga bansang makapangyarihan
Sa ngayon, itinuturing na kabilang sa mga bansang makapangyarihan ang mga sumusunod:

*Tsina
*Pransiya
*Hapon
*Rusya
*Indya
*Brazil
*Nagkakaisang Kaharian

## Tingnan din
*G8 - isang pangkat ng walong makapangyarihang mga bansa

## Mga sanggunian
Kategorya:Politika
Kategorya:Mga bansa
Diariong Tagalog

Ang ***Diariong Tagalog*** (sa makabagong ortograpiya: "Diyaryong Tagalog") ay pahayagang nasa wikang Tagalog at Espanyol noong panahon ng pananakop ng Espanya sa Pilipinas. Itinatag ito ni Marcelo del Pilar noong 1882 at tinustusan naman ni Francisco Calvo ang pagpapalimbag ng pahayagan. Ang *Diariong Tagalog* ang unang naglathala ng mga kaisipang nag-uudyok ng reporma sa pamahalaan at tumuligsa rin sa pang-aabuso ng mga prayle. Tumagal lamang ng limang buwan ang pahayagan magmula nang lumabas ang unang sipi nito noong Hulyo 1&nbsp;ng natura ring taon.

## Nilalaman 
Pinamatnugutan ni del Pilar ang *Diariong Tagalog* at naglathala ng mga daing ng mga inaapi at pagsulong ng reporma sa pamahalaang Kastila. 
Nagsulat si Jose Rizal para sa Diarong Tagalog ng makabayang sanaysay na pinamagatang *Aoomor Patrio* gamit ang pangalang Laong Laan. Isinalin ito sa Tagalog ni del Pilar at lumabas sa pahayagan noong Agosto 20, 1882.

Ang Diariong Tagalog ay muling binuhay sa digital na pormat ng Negosentro Media noong taong 2023. 

## Mga sanggunian
Kategorya:Himagsikang Pilipino
Kategorya:Pahayagang Tagalog
Kategorya:Pahayagang Espanyol sa Pilipinas
Malayang kalakalan

Ang **malayang kalakalan** ay isang patakaran sa kalakalan na hindi naghihigpit sa pag-aangkat o pagluluwas ng mga kalakal. Sa pamahalaan, higit na itinataguyod ang malayang kalakalan ng mga partidong pampolitika na may makaliberal na pananaw sa ekonomiya, habang sa pangkalahatan, ang mga partidong may nasyonalistikong pananaw sa ekonomiya ay sumusuporta sa proteksiyonismo, ang kabaligtaran ng malayang kalakalan. 

Ang hindi nangingilala o nakikialam na pamahalaan ay hindi nagsasagawa ng paglalapat ng mga taripa sa mga inaangkat na bagay o ng mga tulong na pondo o tulong na pananalapi para sa mga bagay na iniluluwas.  Ayon sa batas ng hambingan ng kainaman, ang patakaran ng malayang kalakalan ay nagpapahintulot sa mga katambal sa pangangalakal ng tumbalikan o tumbasan ng mga gana o kita mula sa pangangalakal ng mga bagay-bagay at mga serbisyo.

## Tingnan din
*Malayang pamilihan
*Patas na kalakalan

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kalakalan
Impluwensiya (paglilinaw)

Ang **impluwensiya** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Impluwensiya, isang kapangyarihan, lakas, o puwersa na nakapagpapabago sa pasya o kilos ng ibang tao o bagay.
*Influence (banda), isang banda noong dekada 1960.
*Palibot ng impluwensiya, isang lugar na may hindi tuwirang impluwensiya ang isang mas makapangyarihang bansa.
Malayang pamilihan

Ang **malayang pamilihan** (Ingles: *free market*) ay isang pamilihang kompetitibo o may kompetensiya, kung saan ang mga halaga o presyo ay naaayon sa naibibigay at pangangailangan.  Pangunahing itong natatagpuan sa mga bansa kung saan ang pamamagitang pangkabuhayan at ang regulasyong isinasagawa ng estado o pamahalaan ay nakahangga sa paglilikom ng buwis, at pagpapatupad ng pribadong pagmamay-ari at mga kontrata.  Kaiba ang malalayang mga pamilihan mula sa mga kalagayan nakikita sa mga pamilihang tinatabanan o kaya mula sa isang monopolya, na makapaghahain ng mga pagkakaiba-iba o kaibahan sa presyo na walang nagagawang mga pagbabago sa paglalaan at pangangailangan.  Ang mga tagapagtaguyod ng isang malayang pamilihan ay nakaugaliang magsang-alang-alang sa kataga bilang nagpapahiwatig na ang mga pamamaraan ng produksiyon ay nasa ilalim ng pribado, at hindi pagmamay-ari ng publiko (hindi tinatabanan  o kinukontrol ng estado o ng pamahalaan) o ng pagmamay-aring pangkooperatiba.  Ito ang pangkasalukuyang paggamit ng mga ekonomista para sa katagang "malayang pamilihan" at gayundin sa kulturang popular; ang katawagan ay nagkaroon ng ibang paraan ng paggamit na pangkasaysayan.

Ang ekonomiyang may malayang pamilihan ay isang ekonomiyang kinapapalooban ng lahat ng mga pamiliihan na hindi tinataban o pinasusunod sa gawi o kagustuhan ng anumang mga partido, maliban na lamang sa mga nakikilahok sa pamilihan.  Sa pinakadalisay nitong kaanyuhan, ang pamahalaan ay mayroong isang gampaning walang kinikilingan sa pangangasiwa nito at sa paglikha ng mga batas (lehislasyon) na para sa gawaing pang-ekonomiya, at hindi rin nagbibigay ng limitasyon dito sa pamamagitan halimbawa ng paglalagay ng regulasyon sa mga industriya o pagbibigay ng proteksiyon sa mga ito magmula sa mga pagdiin o presyong pangpamilihan na maaaring magmula sa loob at sa labas. At ang pamahalaan ay hindi rin masiglang nagtataguyod sa o tumatangkilik sa mga ito, katulad ng sa hindi pagmamay-ari ng mga kagustuhang pang-ekonomiya o hindi pag-aalok ng mga tulong na pondo (*subsidy* sa Ingles) sa mga negosyo o sa gawain ng pananaliksik at pagpapaunlad.

## Tingnan din
*Ekonomiya ng pamilihan

Kategorya:Kalakalan
Kategorya:Pamilihan
Kategorya:Negosyo
Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya
Patas na kalakalan

Ang **patas na kalakalan** (Ingles: *fair trade*) ay isang pagharap na organisado o may kaayusang kilusang panlipunan na nakasalalay sa pamilihan na may layuning matulungan ang mga prodyuser o tagagawa ng produkto na nasa mga bansang umuunlad upang magkaroon ang mga ito ng mga kalagayang pangkalakalan o pangnegosyo at upang makapagtaguyod ng sustinabilidad o kakayahang magpatuloy at manatili.  Itinataguyod ng kilusan ang pagbabayad ng isang mas mataas na presyo sa mga prodyuser pati na ang pagkakaroon ng mas mataas na mga pamantayang panlipunan at pangkapaligiran.  Partikular na nakatuon ito sa pagluluwas ng mga kalakal magmula sa mga bansang umuunlad papunta sa mga bansang mauunlad, pinaka partikular na ang mga produktong gawang-kamay, kape, kokwa (o kakaw), asukal, tsaa, pulot-pukyutan, bulak, alak, sariwang prutas, tsokolate, mga bulaklak, at ginto

## Mga sanggunian
Kategorya:Kalakalan
Kategorya:Negosyo
Bansang maunlad

Ang **bansang maunlad** (Ingles: *developed country*) ay isang bansang may mataas na antas ng kaunlaran, ayon sa ilang mga kategorya o pamantayan. Kung anong kategorya, at kung anong mga bansa ang maiuuri bilang maunlad na, ay isang paksang maaaring pagtalunan.  Ayon sa Pandaigdigang Pondong Pananalapi, ang masusulong na mga ekonomiiya ay binubuo ng 65.8% ng pandaigdigang nominal na GDP at 52.1% ng pandaigdigang GDP (PPP) noong 2010. Ang mga bansang hindi tumutugma sa ganyang mga kahulugan ay itinuturing bilang mga bansang umuunlad, paunlad o bansang hindi maunlad.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kaurian ng mga bansa
Bansang umuunlad

Ang **bansang umuunlad**, na tinatawag ding **bansang hindi gaanong maunlad** o **bansang bahagya ang pag-unlad**, ay isang bansang may mababang antas ng dami ng mga bagay na pangkapakanan.  Dahil sa walang nag-iisang kahulugan ng katagang *bansang umuunlad* o **bansang paunlad** na pandaigdigang kinikilala, ang mga antas ng kaunlaran ay maaaring magpaiba-iba o magpabagu-bago nang malawakan sa loob ng tinatawag na mga bansang umuunlad.  Ilan sa umuunlad na mga bansa ang may mataas ngunit pangkaraniwang pamantayan ng pamumuhay.

Ang mga bansang may mas masulong na mga ekonomiya kaysa sa iba mga nasyong umuunlad pa lamang, subalit hindi pa nakapagpapakita ng mga tanda ng isang bansang maunlad, ay inuuri sa ilalim ng katagang mga bagong bansang industriyalisado.

## Talaan ng mga ekonomiyang bumabangon at umuunlad
Ang mga sumusunod ay itinuturing na bumabangon at paunlad na mga ekonomiya ayon sa *World Economic Outlook Report* ("Ulat sa Pandaigdigang Pananaw sa Ekonomiya") ng Pandaigdigang Pondong Pananalapi noong Abril 2011.

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* (Bagong bansang industriyalisado magmula noong 2011)
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* (Bagong bansang industriyalisado magmula noong 2011)
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* (Bagong bansang industriyalisado magmula noong 2011)
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* (Bagong bansang industriyalisado magmula noong 2011)
*
*
*
*
*
* (Bagong bansang industriyalisado magmula noong 2011)
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* (Bagong bansang industriyalisado magmula noong 2011)
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* (Bagong bansang industriyalisado magmula noong 2011)
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* (Bagong bansang industriyalisado magmula noong 2011)
*
*
*
*
*
* (Bagong bansang industriyalisado magmula noong 2011)
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

;Umuunlad na mga bansang hindi itinala ng IMF
*
*
*

## Talaan ng umangat na mga ekonomiyang umuunlad
Ang mga sumusunod, kabilang ang apat na mga Tigre ng Asya at bagong mga bansang gumagamip ng euro ay itinuturing na ngayon bilang mga ekonomiyang masusulong:
*  (bago sumapit ang 1997)
*  (bago sumapit ang 1997)
*  (bago sumapit ang 1997)
*  (bago sumapit ang 1997)
*  (bago sumapit ang 2001)
*  (bago sumapit ang 2007)
*  (bago sumapit ang 2008)
*  (bago sumapit ang 2009)
*  (bago sumapit ang 2009)
*  (bago sumapit ang 2010)
*  (bago sumapit ang 2011)

## Tingnan din
*Bansang kulang sa pag-unlad

## Mga sanggunian
Kategorya:Kaunlarang pang-ekonomiya
Kategorya:Kaurian ng mga bansa
Kategorya:Heograpiyang pantao
Kategorya:Heograpiyang pang-ekonomiya
Kategorya:Kaunlaran
Kategorya:Eupemismo
Kategorya:Talaan ng mga bansa
Kaunlaran

Ang **kaunlaran** o **pag-unlad** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Paglilinang
*Pagsulong
*Pag-asenso
*Progreso
*Kaganapan
*Pangyayari
*Pag-angat
*Pagtatayo ng ng mga kabahayan o mga gusaling ginagawa ng isang kontratista
*Paglago
*Pag-inam
Nakatalang kasaysayan

Ang **nakatalang kasaysayan** o **naisulat na kasaysayan** ay ang panahon sa kasaysayan ng mundo pagkaraan ng panahon bago ang kasaysayan o prehistorya.  Naisulat ito sa pamamagitan ng paggamit ng wika, o naitalang ginagamit ang iba pang mga pamamaraan ng komunikasyon.  Nagsimula ito noong bandang ika-4 na milenyo BK, dahil sa pagkaimbento ng pagsusulat.

Kategorya:Kasaysayan ayon sa paksa
Kategorya:Pagsulat
Kasaysayang diplomatiko

Ang **kasaysayang diplomatiko** ay nakatuon sa kasaysayan ng ugnayang pangdaigdigan (relasyong internasyunal) sa pagitan ng mga estado.  Maaaring maging kaiba ang **historyang diplomatiko** mula sa ugnayang internasyunal dahil sa ang kasaysayang diplomatiko ay maaaring tumuon sa patakarang panlabas o pangdayuhan ng isang estado habang ang ugnayang pandaigdigan ay nakatuon sa mga ugnayan o relasyon sa pagitan ng dalawa o marami pang mga estado. Ang kasaysayang diplomatiko ay may gawi na mas nagiging nagsasaalang-alang ng kasaysayan ng diplomasya habang ang mga ugnayang internasyunal ay mas nakatuon sa mga kasalukuyang kaganapan o pangyayari at paglikha ng isang modelong nilalayon na magbigay ng pagpapaliwanag o pagpapaunawa hinggil sa mga politikang pandaigdigan o internasyunal. Kakaiba ito mula sa kasaysayang pampolitika na nakatuon sa mga politikang nasa loob ng estadong nasyon.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kasaysayan
Kategorya:Diplomasya
Sarimanok

Ang **sarimanok** /sá·ri·ma·nók/ (sa Maranao "artipisyal na ibon") ay isang maalamat na ibon ng mga Maranao ng katimugang Pilipinas. Ito rin ay isang makulay na kulay na karaniwan ay gawa sa tanso, sa anyo ng isang nakatayong ibon, na malamang ay isang susulbot na may nakasabit na isda sa tuka nito. Kinakatawan din ng sarimanok ang mayamang sining ng mga Maranao at ito'y sumisimbolo rin ng kasaganahan.

Walang makapagbigay katiyakan ng pinagmulan ng sarimanok. May kuro-kurong ito ay isang totem na ibon ng mga Maranao, na kung tawagin ay *itotoro*, na siyang nagsisilbing tulay nila sa mundo ng mga espiritu sa pamamagitan ng di-nakikita nitong kakambal na ibong kung tawagin ay *inikadowa.* Ayon kay Akram Latip, isang iskolar na Maranao, "Halos lahat ng mga Sarimanok ay nililikha ng mga taga-Tugaya," kung saan karamihan sa mga taga-rito ay manlililok.

## Sanggunian
Kategorya:Maranao
Kategorya:Moro
Kategorya:Okir
Pandaigdigang Kasaysayan

:*Tungkol ito sa larangan ng pag-aaral na pangkasaysayan na nakikilala bilang Pandaigdigang Kasaysayan. Para sa mga kaganapang pangkasaysayan, tingnan ang Kasaysayan ng mundo.*

Ang **Pangmundong Kasaysayan** na tinatawag ding **Pandaigdigang Kasaysayan**, **Kasaysayang Global**, **Kasaysayang Pangglobo**, o **Kasaysayang Transnasyunal** (na hindi dapat ikalito sa Kasaysayang Diplomatiko, na katulad ng pangmundong kasaysayan ay natatawag ding **Kasaysayang Internasyunal** kung minsan) ay isang larangan ng historyograpiya (paga-aaral na pangkasaysayan o pag-aaral ng kasaysayan) na umahon bilang isang namumukod-tanging larangang pang-akademya noong dekada 1980.  Sinusuri nito ang kasaysayan magmula sa isang pananaw o perspektibong global o pangglobo.  Hindi ito dapat maikalito mula sa kasaysayang pangpaghahambing (historyang komparatibo), na katulad ng pangmundong kasaysayan, ay tumutuon sa kasaysayan ng maramihang mga kultura at mga nasyon, subalit hindi nagsasagawa nito na nasa isang makaglobong talaantasan o kaantasan.

Kategorya:Kasaysayan
Haplogrupo

Sa ebolusyong molekular, ang **haplogrupo** (Ingles: **haplogrupo**) ay isang pangkat ng magkakaparehong haplotipo(haplotype) na nagsasalo ng isang karaniwang ninuno na may parehong isang nucleotide polimorpismo(single nucleotide polymorphism o SNP) na mutasyon sa parehong mga haplotipo. Dahil sa ang isang haplogrupo ay binubuo ng parehong mga haplotype, ito ang gumagawa rito na posibleng mahulaan ang isang haplogrupo mula sa mga haplotipo. Ang isang pagsubok(test) na SNP ay kumokompirma ng isang haplogrupo. Ang mga haplogrupo ay tinatakdaan ng mga letra ng alpabeto at ang mga pagpipino ay binubuo ng karagdagang bilang at kombinasyon ng mga letra, halimbawa ang R1b1. Ang Y-kromosoma at mitochondrial DNA na haplogrupo ay may ibang mga designasyong haplogrupo. Ang mga haplogrupo ay umuukol sa malalim na pinagmulang pangninuno na may petsang bumabalik mga libong taon ang nakalilipas. 

Sa henetika ng tao, ang mga haplogrupo na pinakakaraniwang pinag-aaralan ang Y-Kromosomang(Y-DNA) mga haplogrupo at mitokondrial DNA (mtDNA) na mga haplogrupo na parehong magagamit upang ilarawan ang mga populasyong henetiko. Ang Y-DNA ay tanging ipinapasa sa kahabaang ng linyang patrilinyal(pang-ama) mula sa ama hanggang anak na lalake samantalang ang mtDNA ay ipinapasa sa linyang matrilinyal(pang-ina) mula sa ina patungo sa mga supling ng parehong kasarian(lalake at babae). Wala sa dalawang ito ay muling nagsasama(recombines) kaya ang Y-DNA at mtDNA ay tanging nagbabago sa pamamagitan ng mutasyon ng tsana(chance mutation) sa bawat henerasyon na walang paghahalo(intemixture) sa pagitan ng mga materyal henetika ng mga magulang. 

### Pantaong Y-kromosoma na DNA na mga haplogrupo
Ang mga pantaong Y kromosomang DNA (Y-DNA) haplogrupo ay pinangalan mula A hanggang T at karagdagang pang hinahati gamit ang mga bilang at mababang kasong(lower case) mga letra. Ang mga designasyon ng Y kromosoma haplogrupo ay nilikha ng Y Chromosome Consortium.

Ang Y-kromosomal na Adam ang pangalang ibinigay ng mga mananaliksik sa lalakeng pinaka-kamakailang(most recent) karaniwang ninunong pang-ama ng lahat ng mga nabubuhay na tao. Ito ay walang kaugnayan sa Adan ng Bibliya dahil ang Y-kromosomal na Adan na ito ay nabuhay na kasama ng ibang mga lalake at may mas nauna pang mga lalakeng umiral dito kabilang ang sariling ama nito na hindi pinaka-kamakailang ninuno ng mga tao. 

Ang malaking mga Y-kromosoma haplogrupo at ang kanilang mga rehiyong heograpikal na pinag-iiralan(bago ang kamakailang pananakop ng mga Europeo ay kinabibilangan ng: 

## Sanggunian
Kategorya:Ebolusyon
Kategorya:Henetika
Midnight appointment

Ang ***midnight appointment*** (sa literal na salin "pagtatalaga sa hating-gabi") ay ang katawagan sa pagtatalaga sa isang opisyal sa panahong malapit na matapos ang panunungkulan ng opisyal na may kapangyarihang magtalaga rito.

## Sanggunian
Kategorya:Batas
Mesoamerika

:*Huwag itong ikalito sa Gitnang Amerika.*

Ang **Mesoamerika** (Kastila: *Mesoamérica*, nangangahulugang "gitnang Amerika", sapagkat ang *meso* ay may ibig sabihing "gitna" o "panggitna") ay isang rehiyong pangheograpiya na nagsisimula sa paligid ng Tropiko ng Kanser sa gitnang Mehiko at nagwawakas malapit sa Costa Rica. Ang kataga ay natatanging ginagamit na pantawag sa mga katutubong mga tao at mga kultura na dating naroon bago sinakop ng mga Kastila ang rehiyong iyon.

Ang Mesoamerica ay binubuo ng Olmec, Teotihuacan, Maya, Aztec, Inca at Toltec

## Tingnan din 
* Gitnang Amerika

Kategorya:Mesoamerika
Lumang Mundo

[thumb|250px|Mapa ng "Lumang Mundo" (ang [mapa ng mundo ni Ptolemy na nasa isang kopya mula sa ika-15 daantaon).]]

Ang **Lumang Mundo** ay binubuo ng mga bahagi ng mundo na nakikilala sa kalaunang klasikal at sa Gitnang Panahon sa Europa.  Ginamit ito sa diwa ng, at maipagkakaiba, o maihahambing sa "Bagong Mundo" (iyong Kaamerikahan). Binubuo ang Lumang Mundo o Matandang Mundo ng Aprika, Asya, at Europa (na nakikilala bilang Apro-Eurasya kapag pinagsama-sama), dagdag pa ang mga pulong nakapaligid (o kahit na iyong mga bahaging nakikilala o nalalaman sa heograpiyang klasikal bago sumapit ang ika-15 daantaon). 

Ang konsepto ng tatlong mga kontinente sa Lumang Mundo ay umaabot pabalik sa kalaunang klasikal (klasikal na sinaunang kapanahunan).  Ang mga hangganan ng mga ito ay nilarawan ni Ptolemy at ng iba pang mga heograpo ng sinaunang panahon ay iginuhit sa kahabaan ng kailugan ng Nilo at ng Ilog Don.  Ang paglalarawang ito ay nanatiling maipluwensiya sa kahabaan ng Gitnang Panahon (tingnan ang mapa ng T at O) at ng Maagang Makabagong panahon.

## Tingnan din
*Apro-Eurasya
*Panahon ng Panggagalugad (Panahon ng Eksplorasyon)
*Silangang Emisperyo
*Malayong Silangan (Dulong Silangan)
*Bagong Mundo

## Mga sanggunian
Kategorya:Kalinangang Europeo
Kategorya:Kulturang Aprikano
Kategorya:Kultura ng Asya
Kategorya:Kultura ng Oceania
Kategorya:Heograpiyang pantao
Kategorya:Kaurian ng mga bansa
Bagong Mundo

(1529) na tinatakan ang Kaamerikahan bilang *MUNDUS NOVUS*. Binabakas nito ang karamihan sa Timog Amerika at ang silangang dalampasigan ng Hilagang Amerika.]]

Ang **Bagong Mundo** ay isa sa mga pangalan o katawagan na ginagamit para sa Kanlurang Emisperyo, partikular na ang Kaamerikahan at paminsan-minsan ang Oceania (Australasya). Ang kataga ay nagmula sa ika-15 daantaon, nang ang Amerika ay kamakailan pa lamang natuklasan ng mga manggagalugad mula sa Europa, na nagpalawak sa kalawakan o kalatagang pangheograpiya ng mga tao noong Gitnang Kapanahunan sa Europa, na dating umisip na ang mundo ay binubuo lamang ng Europa, Asya, at Aprika: na tinatawag na sa ngayon na Lumang Mundo bilang isang kalipunan. 

## Pinagmulan ng pangalan
Ang Kastilang dalubhasang si Peter Martyr d'Anghiera (kilala rin bilang Pedro Mártir de Anglería) ang umimbento ng katawagang "Bagong Mundo" na nagkaroon ng dalawampung mga edisyon o labas sa loob ng sumunod na apat na mga taon.

Noong 1524, ang kataga ay ginamit din ni Giovanni da Verrazzano sa loob ng isang tala ng kanyang paglalakbay noong taong iyon sa kahabaan ng dalampasigan ng lupain sa Atlantiko na bahagi na ngayon ng Estados Unidos at ng Canada.

## Paggamit at kahulugan
Ang mga katagang "Lumang Mundo" laban sa "Bagong Mundo" ay pangunahing makahulugan sa diwang pangkasaysayan at para sa layunin ng pagtatangi ng mga pangunahing eko-sona ng mundo.  Ang isang tao ay makapagtatalakay ng "Bagong Mundo" sa isang diwang pangkasaysayan, iyong kapag tumatalakay sa mga paglalakbay ni Cristóbal Colón (na nakikilala rin bilang Christopher Columbus), ng pananakop ng mga Kastila sa Yucatán at iba pang mga kaganapan noong panahon ng pananakop (kolonyalismo); bilang dagdag pa, ang katawagang "Bagong Mundo" ay paminsan-minsang ginagamit sa diwang pambiyolohiya, kapag ang isang tao ay mga uri ng mga nilalang o uri (espesya) na nagmula sa Lumang Mundo (Palearktiko, Aprotropiko) at mula sa Bagong Mundo (Nearktiko, Neotropiko).

## Kritisismo ng kataga
Ang kataga ay nabatikos dahil sa pagiging Eurosentriko nito, na mapagkandili at pati na rin sa pagkakaroon ng tonong nag-aadya o nagtatanggol ng kolonyalismo.

## Mga sanggunian
Kategorya:Amerika
Kategorya:Kolonisasyon ng Amerika
Kategorya:Kultura ng Kaamerikahan
Kategorya:Oceania
Kategorya:Heograpiya ng Oceania
Kategorya:Kultura ng Oceania
Kategorya:Heograpiyang pantao
Kategorya:Kaurian ng mga bansa
Estimulasyong seksuwal

Ang **estimulasyong seksuwal** o **estimulasyong pampagtatalik** (Ingles: *sexual stimulation*) ay ang anumang estimulo na na humahantong sa pagkaantig na seksuwal.  Kaya't ang estimulasyong seksuwal sa diwang ito ay matatawag ding **pang-aantig na pampagtatalik**, **panggigising ng damdamin na pampagtatalik**, o **pang-aantig na seksuwal**.  Bukod sa pagiging **seksuwal na pamumukaw** o **pagpapagalaw ng damdaming seksuwal**, ito rin ang nagpapataas o nagpapasidhi at nagpapanatili ng kaantigang seksuwal na nabanggit.  Kabilang dito, subalit hindi limitado rito, ang pagdirikit ng katawan at ng mga bahagi nito.  Ang estimulasyong seksuwal ay maaaring sumapit sa ehakulasyon at/o sa sukdulan o orgasmo.  Bagaman ang seksuwal na pagkagising o pagkaantig ay maaaring maganap na walang estimulasyon, ang pagkakamit ng orgasmo o pagrating sa sukdulan ay karaniwang nangangailangan ng estimulasyong seksuwal.

## Paliwanag
Ang katagang ito ay kadalasang nagpapahiwatig ng estimulasyon (paggalaw o paghipo) sa mga organong pampagtatalik, subalit maaari ring kasamahan ng iba pang mga lugar ng katawan, estimulasyon ng mga pandama (katulad ng paningin o pandinig), at ng estimulasyon pang-isipan o mental (katulad ng pagbabasa o pagpapantasya).  Ang sapat na estimulasyon ng titi sa mga lalaki at ng tinggil sa mga babae ay karaniwang nagreresulta sa orgasmo. Ang estimulasyon ay maaaring isagawa sa pamamagitan ng sarili lamang (katulad ng masturbasyon), sa pamamagitan ng katalik (katulad ng sa interkursong seksuwal, pagtatalik na pambibig, masturbasyong sabayan, atbp.), sa pamamagitan ng mga bagay o kasangkapan, o sa pamamagitan ng ilang kumbinasyon ng mga kaparaanang ito.  Ang ilang mga tao ay nagsasagawa ng pagtaban sa orgasmo (pagkontrol sa orgasmo), kung saan ang isang tao o ang kanilang katambal sa pagtatalik ay tinatabanan o kinukontrol ang antas ng estimulasyong seksuwal upang antalahin o patagalin ang oras bago makamit o marating ang orgasmo, at upang mapatagal ang karanasang pampagtatalik na sasapit sa sukdulan.

## Pisikal na estimulasyong seksuwal
Ang pangkatawan o pisikal na estimulasyong seksuwal ay karaniwang kinasasangkutan ng paghipo sa mga bahagi ng katawan ng tao, natatangi na ng mga sonang erohenosa. Ang pagsasalsal o masturbasyon, pagtatalik, pagtatalik na pambibig, at ang pagtatalik na pangkamay ay itinuturing na mga uri ng estimulasyong pampagtatalik.  Ang mga tugon o reaksiyong pisyolohikal ay karaniwang napasisimulan o naaantig sa pamamagitan ng maseselan o sensitibong mga nerb na nasa loob ng mga bahaging ito ng katawan, na nagdurulot ng paglabas ng mga kimikal na nakapagsasanhi ng damdamin ng kasarapan na gumaganap bilang mga gantimpalang pang-isipan upang ipagpatuloy, hanapin pa, at dagdagan ang ganyang estimulasyon o pag-antig.  Ang pagkaantig o pagkapukaw ay ang pangkaraniwang kataga na ginagamit upang ilarawan ang ganyang katugunang pampisyolohiya.  Ang pisikal o pangkatawang estimulasyong seksuwal ay maaari ring kasangkutan ng paghipo sa mga bahagi ng mga katawan ng ibang mga tao at maaaaring makapagpasimula ng mga reaksiyong pisyolohikal.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Seksolohiya
Kategorya:Seksuwalidad ng tao
Estimulo

Ang **estimulo** o **istimulo**, na may kahulugan o diwang panggising, pampukaw, pang-udyok, pampagalaw, pang-antig ay maaaring tumukoy sa:

*Estimulasyon, isang gawain o kilos ng sari-saring mga estimulo sa mga nerb, mga masel, o isang pandama o pandamdaming organong panghulihan
**Estimulo (pisyolohiya), isang panlabas na bagay na nakakaimpluwensiya sa isang gawain
**Estimulo (sikolohiya), isang konsepto o diwa sa perspektibo ng pagkatuto (tinatawag na *behaviorism* sa Ingles) at sa persepsiyon
*Input sa isang sistema sa iba pang mga larangan:
*Estimulong pang-ekonomiya:
**Para sa paggugol o paggastos ng pamahalaan bilang estimulo, tingnan ang patakarang piskal
**Para sa pagtaas ng bilang ng o pagdami ng salapi upang mapabilis ang paglaki o pagsulong, tingnan ang patakarang monetaryo
**Para sa panglahatang kabatiran ukol sa estimulong pang-ekonomiya, tingnan ang Estimulo (pang-ekonomiya)
Goin' Bulilit

Ang '''Goin' Bulilit''' (Ingles: Goin' Little, pinaikli bilang ***GB***) ay isang sketch na pangkomedyang palabas ng ABS-CBN sa Pilipinas. Tampok rito ang iba't ibang mga batang nagpapatawa sa iba't ibang sitwasyon. Mapapanood ito tuwing Lunes hanggang Linggo kapag Lunes hanggang Biyernes 5:45 hanggang 6:25 ng gabi at kapag Sabado at Linggo naman ito ay mapapanood ng 4:30 hanggang 5:30 ng hapon ang direktor nito ay si Edgar Mortiz kasama ang kaniyang anak na sina Frasco Mortiz at Badjie Mortiz.

Kategorya:ABS-CBN
Kategorya:Mga serye sa telebisyon
Estimulasyon

Ang **estimulasyon** o **istimulasyon**, na may kahulugan o diwang **pagpapasigla**, **panggigising**, **pagpapagalaw**, **pag-udyok**, **pamumukaw**, **pagpukaw**, o **pag-antig**, ay ang gawain o kilos ng sari-saring mga estimulo (mga bagay nakakaestimula, nakapanggigising, nakapagpapasigla, nakakapukaw, nakauudyok, o nakakaantig) sa mga nerb, mga masel, o isang pandama o pandamdaming organong panghulihan (tinatawag na *sensory end organ* sa Ingles), kung saan sa pamamagitan nito ang mga bahaging nakaugnay sa nerb ay nagkakaroon ng isang katayuan o kalagayan ng paggalaw o pagkilos.  Ang salitang ito ay kadalasan ding ginagamit na metaporikal o patalinghaga.  Bilang halimbawa, ang isang nakakaaliw o nakakatawag ng pansin na gawain ay maaaring ilarawan bilang "nakakapagpapasigla", anuman ang epektong pangkatawan o pisikal nito sa mga nerb.  Ginagamit din ito sa teknolohiya ng simulasyon upang ilarawan ang isang signal na sintetikal ang pagkakalikha na "nakakapagpapagalaw" o nakapagpapa-estimula ng tunay na kagamitan, kasangkapan, o aparato.

## Sanligan
Sa pangkalahatang diwa, ang estimulasyon ay tumutukoy sa kung paano nawawawaan, nawawari (persepsiyon, kawarian, pagwawari), nararamdaman, o nahahalata ng mga organismo ang parating at papasok na estimulo.  Bilang ganyan, isa itong bahagi ng mekanismo ng estimulo at pagtugon.  Ang payak na mga organismo ay malawakan ang pagtugon o pagkakaroon ng reaksiyon sa estimulo, at may tatlong kaparaanan: (i) ang napakakakaunting estimulasyon ay nagsasanhi sa kanila na maging huminto o tumigil; (ii) ang napakaraming estimulasyon ay nakapagsasanhi ng kamatayan dahil sa pagkabalisa at panghihina o hindi o kawalan ng kakayahang masanay o makibagay; (iii) at ang katamtaman o tama lamang na dami ng estimulasyon ay nakapagdurulot ng kakayahang masanay o bumagay at sumulong habang na nadadaig at napagtatagumpayan ang estimulasyon.  Ang kahalintulad na mga epekto o mga kategorya ay mapapansin sa pagkabalisang pangsikolohiya o pang-isipan na nararanasan ng tao. Kaya ang estimulasyon ay maaaring ilarawan bilang kung paanong ang panlabas na mga pangyayari o kaganapan ay nakapag-uudyok ng isang katugunan o kasagutan mula sa isang indibidwal bilang isang pagtatangka upang masanay at malampasan ang estimulasyon.

Kategorya:Persepsiyon
Kategorya:Ugali
Radar

Ang **radar** ay maaaring isang aparato o isang sistema na pangkaraniwang binubuo ng nagtutugmaan o sinkronisadong kasangkapang pangpagpapadala ng transmisyon o *transmitter* at kasangkapang pantanggap ng transmisyon (*receiver*) na naglalabas ng mga alon ng radyo. Ang mga pagtalbog o repleksiyon ng mga alon na pangradyo ay pinupruseso upang maipakita, at ginagamit upang mapuna o mapansin at mahanap ang mga bagay o mga tampok na katangian ng isang kapatagan.  Ilan sa mga halimbawa ng mga bagay na mapapansin sa pamamagitan ng radar ay mga salimpapaw, at pati na ang tampok na mga katangian ng kapatagan ng isang planeta.  Bilang isang aparato, ang radar ay nakakapansin ng pagkakaroon at kinalalagyan ng mga bagay sa pamamagitan ng pagsukat sa tagal ng panahon ng pagbalik ng alingawngaw ng isang alon ng radyo magmula sa radar, pati na ang direksiyon o kinapupuntahan ng pagbalik ng along ito.

Dahil sa katangian ng radar na makapansin o makapuna ng bagay o mga tampok na katangian ng mga bagay-bagay, ang salitang radar ay naging pakahulugan kung minsan bilang isang diwa o kasangkapan ng pagkakaroon ng kamalayan o kawarian hinggil sa isang bagay, o kaya bilang saklaw ng pabatid o talakayan.  Katulad halimbawa ng sa paggamit ng salitang radar sa pariralang "ang mga artistang lihim na magkasintahan ay kumikilos na hindi napupuna ng radar ng midya at mga tsismosa", o kaya sa pariralang "ang sikat na mga basketbolistang iyan ay nawala na sa radar magmula noong matalo nang tatlong ulit".

## Mga sanggunian
Kategorya:Teknolohiya
Romanisasyon

.]]
Ang **romanisasyon** o **latinisasyon** sa palawikaan ay ang paraan ng pagsasalin ng isang salita sa Alpabetong Latin, kung saan ang wikang pinagmula ng salitang iyon ay gumagamit ng ibang pamamaraan ng pagsusulat (o kaya'y hindi nakasulat).


Kategorya:Ortograpiya
Kasamang Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas

Ang mga **Kasamang Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas** (Ingles: *Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines*) ay mga kagawad na bumubuo sa Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas maliban sa Punong Mahistrado. Itinatadhana sa Saligang Batas ng 1987 na labing-apat ang bilang ng mga Kasamang Mahistrado. Paiba-iba ang dami ng bilang nito magmula nang maitatag ang Kataas-taasang Hukuman noong 1901. Nagsimula ito sa anim noong 1901 hanggang sa kasalukuyang bilang na labing-apat sa ilalim ng Saligang Batas ng 1973. May 23 Amerikano ang nanilbihihan din bilang Kasamahang Mahistrado mula 1901 hanggang 1936.

## Katangian
Sa ilalim ng Saligang-Batas ng 1987, ang isang hihiranging Kasamang Mahistrado ay dapat isang katutubong ipinanganak na mamamayan ng Pilipinas, apatnapung taon gulang man lamang, at labinlimang taon o higit pang nanunungkulan bilang hukom ng isang nakabababang hukuman o nagsasanay ng abogasya sa Pilipinas. Kinakailangan ding nag-aangkin ng subok na kakayahan, kalinisang-budhi, katapatan, at malayang pag-iisip ang isang kagawad ng hukuman.

Gaya ng Punong Mahistrado at iba-pang hukom ng mga nakabababang hukuman, ang mga Kasamang Mahistrado ay itinatalaga ng Pangulo mula sa mga isinumiteng nominasyon ng Sangguniang Panghukuman at Pang-abogasya. Sila ay naninilbihan habang maganda ang kanilang kaasalan hanggang sa sapitin nila ang gulang na pitumpung taon o mawalan ng kakayahang magsagawa ng mga tungkulin ng kanilang katungkulan. Ngunit maaari rin silang matanggal sa puwesto sa pamamagitan ng pagsasakdal.
## Talaan ng mga kasamahang mahistrado
## Tingnan din
*Saligang Batas ng Pilipinas
*Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas

## Mga panlabas na link
*Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas 
*Ang 1987 Konstitusyon ng Republika ng Pilipinas 

## Mga sanggunian
Kasamang Mahistrado
Paligsahan

Ang **paligsahan** (Ingles: *contest*, *competition*, *battle*), na tinatawag ding **tagisan**, **punyagian**, **pagtatalo**, **paglalaban**, **labanan**, **tunggalian**, **pahusayan**, **kumpetisyon**, o **kompetisyon** ay isang kaganapan kung saan dalawang pangkat o koponan, o dalawang indibidwal, ang nagpapagalingan o nagpapahusayan.  Maaaring magkaroon ng isang gantimpala o mga gantimpala para sa maraming nangungunang mga tagaganap o manlalaro, bagaman ang isang tagisan ay maaaring iatang o ipataw para sa layunin ng pagsasanay.  Maaaring likas na maganap ang paligsahan, o maaaring binalak ng mga nakikilahok, sa halip na isang inilunsad ng ibang partido.  Ang mga  pariralang "pataasan ng ihi" at "pataasan ng ere" ay may kahulugang *paligsahan*.

Sa ibang diwa, ang paligsahan ay maaaring hindi lamang sa pagitan ng dalawang indibidwal, sapagkat maaari ring makilahok o ilahok ang maraming mga grupo, mga hayop, at iba pa, para sa layunin na maangkin ang isang teritoryo, isang lungga, o isang lugar o lokasyon na maaring mapagkunan o makapagbigay ng pangangailangan o mga bagay na kailangan upang mabuhay.  Ang tagisan ay lumilitaw kapag ang kahit na dalawang partido ay nagsisikap na makamit ang isang layunin na hindi maaaring pagsaluhan.  Likas na nangyayari ang kompetisyon sa pagitan ng mga organismong may buhay na namamarating kasama ng iba pang mga organismo sa loob ng iisang likas na kapaligiran.  Bilang halimbawa, ang mga hayop ay nagtutunggalian para sa mga mapagkukunan ng tubig, pagkain, katalik, at iba pang mga mapagkukunang biyolohikal.  Ang mga tao ay nakikipagkompetensiya para sa tubig, pagkain, at katalik, bagaman kapag ang mga pangangailangan ito ay nakamit o natanggap na, ang matitinding paglalabanan at pag-aagawan ang lumilitaw dahil sa paghabol sa pagkakaroon ng yaman, ginhawa, katanyagan, at kagitingan.  Ang negosyo ay kadalasang may kaugnayan sa kumpetisyon, dahil ang karamihan sa mga kompanya ay nakikipagkompetensiya laban sa kahit na isang ibang kompanya para sa layunin makuha o mapanatili ang iisang pangkat ng mga kliyente.

## Tingnan din
*Katunggali

Kategorya:Paligsahan
Kategorya:Kagapanang panlipunan
Kalaw

Ang **Kalaw** (***Buceros hydrocorax***), ay isang malaking uri ng ibon sa pamilyang Bucerotidae at saring Buceros.

, 1881]]Ito'y natatagpuan lamang sa Pilipinas,at matatagpuan sa 11 isla: Luzon at Marinduque (lahing *hydrocorax*); Samar, Leyte, Bohol, Panaon, Biliran, Calicoan at Buad (lahing *semigaleatus*), Dinagat, Siargao, Mindanao at Basilan(lahing *mindanensis*).

Madalas pa rin itong makita, lalo na sa bulubunduking Sierra Madre ng Luzon, ngunit unti unti na rin itong nauubos dahil sa pangangaso at kawalan ng kinamamahayan.

Ang tuka ng lahing pinanggalingan ng pangalan (*B. hydrocorax hydrocorax*) ay pawang pula, habang ang mga tuka naman ng lahing *semigaleatus* and *mindanensis* ay manilaw-nilaw sa bandang itaas.
## Tingnan din
*Tariktik

## Mga sanggunian
Kaurian:Coraciiformes
Kategorya:Ibon sa Pilipinas
Kategorya:Mga ibon ng Pilipinas
Molave

Ang **molave**, **mulawin**, o **malaruhat** ay isang uri ng puno sa pamilyang Verbenaceae, at ng kahoy na nakukuha sa punong ito.  Ang ngalang-agham nito ay ***Vitex parviflora***, ngunit itinuturing na rin na "molave" ang kahoy mula sa punong *Vitex cofassus*. Mula ang pangalang "molave" sa wikang Kastila na hinango mula sa katutubong salitang Tagalog na "mulawin." Sa mga wikang Bisaya, tinatawag itong "tugas."

Matatagpuan ang espesye ng puno na ito sa Timog-silangang Asya, partikular sa Indonesia, Malaysia, at Pilipinas. Pinapahalagaan ito sa Pilipinas dahil sa makapal at matibay na kahoy nito, at minsa'y ginagamit upang makagawa ng mga muwebles, bangka, at kubyertos, at bilang materyal sa konstruksyon. Madalas hiramin ang pangalan ng punong ito bilang pangalan ng mga lugar, tulad ng Molave, Zamboanga del Sur at Ilog Mulawin ng Los Baños, Laguna, ng mga institusyon at organisasyon, at bilang apelyido o palayaw ng tao.

Bago ang 2019, naitala sa mga pagtatasa ng IUCN ang espesye na ito bilng kritikal na nanganganib, nababantaan, at maaring mawala. Ayon noong 2017, inuri ito ng Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman ng Pilipinas bilang nanganganib dahil sa labis na pag-aani at pagkawasak ng tirahan ng mga ito. Bagaman noong 2019, muling tinasa ang espesye ng IUCN bilang maliit na pag-alala. 

## Mga sanggunian
Kategorya:Verbenaceae
Kategorya:Punungkahoy
Tambalan

Ang **tambalan** ay maaaring tumukoy sa:

* Langkapan o kumpuwesto sa larangan ng kimika
* Pagtatambalan o pagpapareha sa larangan ng reproduksiyon at seksuwalidad
Pagsasama

Ang **pagsasama** ay maaaring tumukoy sa o kaugnay ng:

*Pag-aasawa
*Pagtatalik
*Pagdaragdag
*Pagtatambalan
*Pakikisama
*Kinakasama
*Pakikipagkaibigan
*Samahan
*Makihalubilo
*Makitira
*Pagdirikit
*Pagsasali
*Integrasyon (kalkulong integral)
Status quo ante

Ang ***status quo ante*** /is·tá·tus kwo an·te/ ay katagang Latin na nangangahulugang "ang dating kalagayan". Sa batas, pinapaloob nito ang hangarin ng isang kautusan ng pansamantalang pagpigil o pagpapawalang-saysay at ibinabalik sa dating kalagayan ang
isang sitwasyon.

## Sanggunian
Kategorya:Batas
Kategorya:Katagang Latin
Anos

Ang **Anos** (Ngalang-agham: ***Schizostachyum lima***) ay isang uri ng namumulaklak Ang pitong iba pa ay : bayog (Dendrocalamus merilliana); botong (Dendrocalamus latiflorus); buho (Schizostachyum lumampao); kawayang bolo (Gigantochloa levis); kawayan kiling (Bambusa vulgaris); kawayan tinik (Bambusa spinosa); at ang tinaguriang "giant bamboo" (Dendrocalamus asper).) kapalit ng kawayan kiling.)

## Tingnan din
*Kawayan
*Bayog
*Sawali
*Los Baños, Laguna

## Talasanguinian
Kategorya:Kultura
Kategorya:Poaceae