Bakterya

Ang **bakterya** (Ingles: ***bacteria*** () [*maramihan*] o ***bacterium*** [*isahan*]) ay isa sa mga pangunahing grupo ng mga nabubuhay na mga organismo.  Sa iba't ibang paglalapat, tumutukoy ang katagang bakterya sa lahat ng mga *prokaryote* o sa isang pangunahing pangkat nila, o dili kaya ang tinatawag na **eubakterya** (*eubacteria*), depende sa mga kaisipan tungkol sa mga pagkaugnay nito. Dito, ginagamit ang bakterya upang tukuyin ang yubakterya.  Isa pang pangunahing pangkat ng bakterya (hindi ginagamit sa malawak, hindi taksonomikong kaisipan) ang *Archaea*. *Bakteriyolohiya*, isang sangay ng mikrobiyolohiya, ang tawag sa pag-aaral mga bakterya. Makikita ang mga bakterya  sa lahat ng mga tinitirhan sa Mundo, tulad ng sa lupa, asidik na mainit na tubig, basurang radyoaktib, tubig, at sa kailaliman ng Krust ng mundo, kasama na rin ang mga organikong bagay at mga buhay na katawan ng mga halaman at mga hayop, na nagiging isang halimbawa ng mutwalismo sa sistemang panunaw ng mga tao, anay at mga ipis. Mayroong apatnapung milyong selula ng bakterya sa isang gramo ng lupa at isang milyong selula ng bakterya sa isang milimetro ng malinis na tubig; sa pangkalahatan, mayroong tinatantiyang limang nonilyong (5×1030) bakterya sa mundo, na bumubuo ng isang biyomas na humihigit sa bilang ng lahat ng mga halaman at hayop.

Mayroong tinantsyang sampung ulit na selulang bakteryal sa plora ng mga tao kaysa sa mga selulang pantao sa ating katawan, na kung saan mayroong malaking bilang ng mga bakterya sa balat bilang isang gut flora. Ang karamihan ng mga bakterya sa ating katawan ay kinokonsiderang hindi nakakasama dahil na rin sa epekto ng sistemang immuno, at ang ilan ay nakakatulong. Subalit, ang ilang uir ng bakterya ay patohenik at maaring magsanhi ng mga sakit, tulad ng kolera, syphilis, anthrax, leprosy, at bubonic plague. Ang mga impeksiyong respiratoryo ang pinakamabagsik sa mga sakit, tulad na lamang ang tuberkulosis na pumatay ng dalawang milyong katao sa loob ng isang taon, karamihan dito ay nakatira sa Aprika. Sa mga mauunlad na bansa, ginagamit ang mga antibiotic sa paggamot ng mga impeksiyong bakteryal at sa agrikultura, nagiging kilala na ang resistensiyang antibiyotik. Sa industriya, importante ang mga bakterya sa paglilinis ng mga estero at pagpapababa ng natapong langis, sa produksiyon ng keso at yogurt sa pamamagitan ng permentasyon, ang pagkuha ng ginto, palladium, tanso at iba pang metal sa sektor ng pagmimina, kasama na rin sa biyoteknolohiya, at ang pagpapalabas ng mga antibiotik at iba pang kemikal.

Bakterya ang pinakamarami sa lahat ng mga organismo, ito ay dahil sa kanilang mabilisang reproduksiyon o pagparami.  Malawakang silang makikita sa lupa, tubig at bilang mga *symbiont* ng ibang organismo.  Maraming mga *pathogen*, mga organismong nagdudulot ng sakit, ay bakterya.  Napakaliit ng karamihan, kadalasang nasa 0.5-5.0 μm ang kanilang pinakamahabang dimensiyon, bagaman maaaring lumaki ang higanteng bakterya katulad ng *Thiomargarita namibiensis* at *Epulopiscium fishelsoni* sa 0.5&nbsp;mm ang laki.  Mayroon silang mga selulang pader (*cell wall*), katulad ng mga selula (*cell*) ng halaman at amag, ngunit binubuo ng *peptidoglycan* ang mga selulang pader ng bakterya.

## Etimolohiya 
Ang salitang *bakterya* ay isang maramihang salita ng Bagong Latin na *bacterium*, na kung saan nanggaling ito sa latinisasyon ng Griyegong βακτήριον (*baktērion*), ang diminyutibo ng βακτηρία (*baktēria*), na may kahulugan na "baston, tungkod", dahil mga bilog ang unang natuklasan na mga bakterya.

## Kasaysayan 
#### Unang Pagkatuklas 
[thumb|240px|right|Si [Antonie van Leeuwenhoek, ang unang mikrobiyolohista at ang unang tao na pinag-aralan ang mga bakterya gamit ang mikroskopyo.]]
Noong sinaunang panahon, ang kaalaman ng mga tao sa hugis at morpolohiya ng bakterya ay nakadepende sa laki ng uri ng mikroskopyo na ginagamit nila sa pag-aaral. Unang nakita ang mga bakterya ni Antonie van Leeuwenhoek, isang taga-Olanda, noong tag-init ng 1676. Nagtaka siya sa nang naging mainit ang paminta, kaya naghanda siya ng peppercorns sa tabi ng isang basong tubig at pinag-aralan ang tubig sa ilang araw. Sa ilalim ng single-lens na mikroskopyo sa magnipikasyong 400 ang patong .

Dahil dito, nakita niya ang mga maliliit na organismo na gumagalaw, sa pagkamangha, tinawag niya itong animalcules. Hindi siya nakapaghanda ng mga ilustrasyon sa maliliit na organismo hanggang sa ilang taon ang lumipas, at itong mga ilustrasyon, ay natapos ang mga paghahanda, na ipinakikita ang mga organismong ito na mula sa kanyang bibig. Malinaw na nakaindika na siya ang unang nag-ilustrasyon sa bakterya sa unang pagkakataon

#### Pagkatuklas ng Pasteurisasyon 
Nang magbigay opinyon si Leeuwenhoek na ang mga maliliit na organismo ay may relasyon sa fermentation, dekay at sakit, hindi na ito binigyang halaga pa. Huling nadiskubre ang relasyong ito sa proseso sa isang aksidente. Itinaas sa Louis Pasteur, isang batang Kimika pranses, ng Gobyernong Pranses para mapalakas ang kalidad ng inuming pranses, kinokonsedera ang mga kimiko ang mga tamang tao sa trabahong ito dahil alam nila ang permentasyon ay isang tunay na prosesong Kimika.

Pansamantalang binuo ni Pasteur ang parte na ginampanan ng mga buhay na organismo sa permentasyon. Sa katunayan, ipinakita niya sa unang pagkakataon ang pampaalsa ay kinakailangan sa produksiyon ng alak na galing sa ubas. Pasteurisasyon, ang mabilis na pag-nit ng likido para patayin ang mga hindi kilalang organismo, ang unang ginamit para ipreserba ang pranses na inumim para sa pagluluwas.

#### Pagsuwesyon sa Teorya ng Henerasyong Spontanyos 
Sa kasagsagan ng 1890's, ang , na kung saan sa Pastuer ay isang miyembro, ay mainit na pinag-aawayan na kung hindi o ang buhay ay nagmula sa isang organismo ng mabilis. Ang kinalabasan ng pagtatalo ay ang malinaw na ipinaliwanag ni Pasteur na ang mikroorganismo ay palaging nanggagaling sa nabubuhay na organismo. Ang nabubuhay na organismo, kahit bakterya o larvae ng insekto, ay hindi nanggaling de novo sa patay na bagay. ang mahabang tulay-tulay na ekperimento sa laboratoryo ni Pasteur ay pinagpatuloy sa pagkakatatag ng malinaw na relasyon sa pagitan ng bakterya (at pampaalsa) at ang proseso ng permentasyon, pagkalusaw at sakit.

#### Pagkatuklas sa Gampanin ng Bakterya sa Sakit 
Ang gampanin ng bakterya sa sakit ay unang natuklasan sa loob ng 25 na taon ng ika 1900. Noong 1876, napatunayan ni Robert Koch, isang pambansang doktor ng Alemanya, na ang Anthrax ay sanhi ng isang bakteryum, (Bacillus anthracis). Siya ang gumawa at pinangalanan at pinuksa ang bakteryum, para iyurok sa isang dagang pang-ekperimento at nagsasanhi para magkaroon ulit ito ng ganoong sakit. Kumuha siya ng mga litrato ng mga organismo sa pamamagitan ng mikroskopyo dalawang taon na ang nakakaraan, na nagpalaganap ng unang litrato na ebidensiya ng bakterya. Sa kaparehas na oras, unang nalaman ni *Burmill* na ang bakteryum ay isang Plant Pathogent.

## Hugis 
[right|thumb|360px|Ipinapakita na ang bakterya ay maraming [morpolohiya at pagkakaayos]]
Mayroong tatlong ur ng hugis ng bakterya: *Sperical*, *Rod-shaped*, at *Spiral*. Tinatawag na *Cocci* ang bakteryang sperical (pang-isahan: *Coccus*), *Bacilli* naman ang tawag sa mga hugis rod (pang-isahan:*Bacillus*), at *Spirilla* naman sa spiral (pang-isahan: *Spirillum*). Mayroong kaunting intragrado sa pagitan ng mga hugis na ito. Mahirap itong, sa karamihan, paghiwalayin sa pagitan ng napaikling rod at isang oras na pabilog sa paghahanda sa dibisyong selula. Sa katunayan, ang hugis ay nakadepende sa paghaba ng taon ng bakterya at sa kalikasan.

Ang bakterya na hugis coccus, nakaayos nang chain na katulad ng hugis perlas. Ang ibang uri ng genus streptococcus ay napakaimportante at nag-sasanhi ng *Scarlet Fever*, *Erysipelas*, *Mastitis* ng baka at inpeksiyong sinus. Ang S. lactus ay isang sangkap sa pag-pait ng gatas. Kadalasang natitira ang mga bakteryang spherical sa iregular na piniping bigat; na tinatawag na Staphylococci.

Sanhi ng pagkulo at pagkakasakit ang isang uri ng Staphylococcus. Natitira naman ang ibang bakterya ang spherical sa paketeng kubikal na 8, 64 o marami pang selula; na makikita sa genus Sarcina. Hugis kadenang selula ang mga rods nito.

Ang bakterya ay ang pinakamaliit na nabubuhay na organismo. Ang ilan sa kanila ay makikita lamang sa kalapitan o pinakamataas na lente ng makapangyariang magaang na mikroskopyo. Karamihan sa mga bilyong bakterya ay makikita sa kubik sentimetro ng lupa. Ang napakaliit na hugis ng bakterya ay isang dahilan ng kahalagahan ng buhay nila. Ang lahat ng sustansiya, lahat ng gases, at inorganikong asin na kinakailangan ng isang bakteryum ay kailangang makuha sa pamamagitan ng kanilang cell wall. Ang lahat ng mga produktong dumi, lahat ng lason, ibang enzyme at ibang espesyal na substans na kasama ng mga aktibidad ng bakterya ay kailangang dumaan palabas sa pamamagitan ng surface ng isang selulang bakteryum. Ang dami ng surface ng isang bakteryum sa relasyon ng bolyum ang dami sa mga bagay na ilalabas.
## Distribusyon 
Ang mga bakterya ay makikita sa lahat ng sulok ng mundo. Makikita sila sa hangin, tubig, at lupa. Nabubuhay sila sa lahat ng hayop at katawang halaman at sa lahat ng hinahawakang natin. Ang buhay na bakterya ay makikita sa mga gatas at sa lahat pagkain na hindi isterilisado. Kahit sa mga pagkain na dumaan sa proseso ng isterilisasyon ay kadalasang naglalaman ng spores ng bakterya. Nakikita ang mga spores na ito sa temperaturang malapit na sa zero kahit hindi napapatay. Nakikita rin ang bakterya sa bituka ng hayop. Nakadikit naman ang mga Nitrogen-fixing bacteria sa mga buhay na selula ng bulaklak na kinabibilangan ng legumes, alders, bitterbrush, at iba pa.

Sa kailaliman ng tubig, malamig na balon o springs, ay marami ito. Kahit na ang ilang sentimetro ng lupa ay kakikitaan ng mga bakterya, ang bilang nila ay bumababa kung ang lalim ay tumaas.

Kahit na nakakalat na ang mga bakterya sa buong mundo, posible pa ring maging ligtas ang mga kwarto sa mga bakterya. Ang mga babala ay laging inaalam sa mga kwartong operasyon sa ospital at uri ng biyolohikal at laboratoryong bakteryolohikal. Ang mga sahig ay hinugasan ng mga pamatay na likido, isterilisadong damit ang isinusuot, at ang mga instrumentong nilalagay sa nagiinit na tubig ang ginagamit. Pati ang hangin ay nalilinis sa pamamagitan ng singaw o radiyasyong ultrabiyoleta. Tinatawag na Asepsis ang kundisyong walang bakterya. Isterilisasyon naman ang tawag sa pagtatangal o pagpuksa sa lahat ng nabubuhay, kasama ag bakterya, na nakakalat sa mga bagay-bagay.

## Klasipikasyon 
Ang kahalagahan ng selula ay kailangan sa klasipikasyon ng bakterya sa hugis ng selula. Maraming bakterya, sa katunayan, ay maaring malaman sa kanilang kayang gawain, hindi sa mababaw na, sa pamamagitan ng pagpapalabas ng anyo. Ito ay mga Gram-Negative rods, cocci, spirilla. Ilan sa mga ito ay may Flagella. Kadalasan ang mga selula (violet, berde, dilaw, lila, at tsokolate) ay dahil sa dami ng carotenoids. Ang ibang selula ay nagtataglay ng Gas Vacuoles. Ang mga ito ay limitado sa pagkakaroon ng tirahan sa tubig tulad ng mababaw, at maalat na lawa, may lalim na 25m. na may anaerobic strata sa lawa o mainit na bukal na sagana sa sulfate.

thumb|left|175px|Isang halimbawa ng Dumadausdos na Bakterya, ang Myxococcus xanthus

#### Dumadausdos na Bakterya 
Ang mga dumadausdos na bakterya ay ang ikalawang bahagi ng bakterya na naglalaman ng mga grupong gram-negatibo. Taliwas sa pangalan ng pangkat na ito, hindi lahat ng miyembro ng bahagi na ito ay damadausdos (halimbawa ang isang henus ng berdeng potosintetikong bakterya na Chloroflexus ay mayroong pagdausdos na paggalaw). Isa ang myxobacteria sa bahagi ng pangkat na ito. Hugis bilog ang kanilang selula na bumubuo sa isang kolonya. Naglalabas sila ng mga spores na nabubuhay ng maikli sa mga kadena tulad ng tumpok ng sitaw. Natatagpuan sila sa lupa at naglalabas ng mga enzyme na humihiwalay sa ibang bakterya o sa ibang pagkakataon, kinakain nila ang kanilang cellulose.

[thumb|175px|right|[Treponema pallidum, isang uri ng spirochaete]]

#### Spirochetes 
Ang **Spirochetes** ay ang ikalimang bahagi ng bakterya na isang gram-negatibo. Sila ay mahahaba at kadalasang baluktot ang kanilang selula na kadalasang lumalangoy sa pamamagitan ng kanilang axial flagella. Naninirahan ang iba sa mga putik o tubig na parating may asido at ang iba ay makikita sa mollusks na kung saan sila ay nagsisilbing parasitiko sa kanila. Isang miyembro ng pangkat na ito ang Treponema na kung saan ay nagsasanhi ng syphilis, at yaws.

#### Bilog at Kurbang Bakterya 
Ito ang ika-anim na bahagi ng bakterya na naglalaman ng isang pamilya, ang Spirillaceae, dalawang genera, ang Spirillum at Campylobacter at apat na henera na hindi kilala ang apilasyon, ang Bdellovibrio, Microcyclus, Pelosigma at Braqchyarcus.

[thumb|left|175px|[Pseudomonas aeruginosa, isang uri ng Aerobikong Negatibong Bakterya]]

#### Aerobikong Negatibong Bakterya 
Ito ang ikapitong bahagi ng bakterya na kinabibilangan ng ilang importanteng henera tulad ng Rhizobium. Ito ay ginagamit upang ayusin ang nitroheno ng mga legume na lubhang may malaking ginagampanan sa ekonomiya. Ito rin ay naglalabas ng mga asidong asetik na ginagamit sa paggawa ng suka.

Napapalibutan ang kanilang selula ng mga kadena na pumapagitna sa kanilang pader ng selula. Nakababa naman ang kanilang balot sa terminal ng selula na kung saan ay naglalaman ng protina, maramihang sakaride (polysaccharide), at mga lipido. Naglalabas naman ang ibang negatibong bakterya ayon kay Gram ng ilang patong na slime, na tinatawag na capsule, sa palibot ng selula.

Isang halimbawa nito ay ang mga Caulobacter. Sila ay nakapulupot sa pinaghuhugutan ng selula ng substrano.

[thumb|right|175px|[Salmonella, isang halimbawa ng Pakultatibong Negatibong Bakterya]]

#### Pakultatibong Negatibong Bakterya 
Ang **Pakultatibong Negatibong Bakterya** o kilala bilang **Enterikong Bakterya** ay ang ikawalong bahagi ng mga bakterya. Isang halimbawa ng bahaging ito ay ang Escherichia coli na makikita sa ating bituka. Ang Salmonella na nagsasanhi ng typhoid at pagkalason sa pagkain, Shigella na nagsasanhi ng disenteryang bakteryal, Erwinia na nagsasanhi ng *five blight* at Yersinia na kilalang nagpapasimula ng bubonic plague ay ilan lamang sa halimbawa ng bahaging ito.

[thumb|left|175px|[Bacteroides, isang uri ng Anaerobikong Negatibong Bakterya]]

#### Anaerobikong Negatibong Bakterya 
Ito ang ikasiyam na bahagi ng bakterya na naglalaman ng isang pamilya, ang Bacteroidaceae, tatlong henera, ang Bacteroides, Fusobacterium at Leptotrichia, at anim na henera na hindi malaman ang apilasyon, ang Desulfovibrio, Butyrivibrio, Succinivibrio, Succinimonas, Lachnospira at Selenomonas.

[thumb|right|175px|[Neisseria gonorrhoeae, bahagi ng Bilugang Negatibong Bakterya]]

#### Bilugang Negatibong Bakterya 
Ang mga **bilugang negatibong bakterya** ay ang ikasampung bahagi ng bakterya na naglalaman ng isang pamilya, ang Neisseriaceae, apat na henera, Neisseria, Branhamella, Maraxella at Acinetobacter, at dalawang henera na hindi malaman ang kanilang apilasyon, ang Paracoccus at Lampropedia.

#### Anaerobikong Bilugang Negatibong Bakterya 
Ito ay naglalaman ng isang pamliya, ang Veillonellaceae, at tatlong henera, ang Veillonella, Acidaminococcus at Megasphaera.

[thumb|left|175px|[Sulfolobus, isang uri ng Kemolitotropikong Negatibong Bakterya]]

#### Kemolitotropikong Negatibong Bakterya 
Ang mga **kemolitotropikong negatibong bakterya** ay ang iakalabing-dalawang bahagi ng bakterya. Napakahalaga ng bahaging ito sa siklo ng sustansiya sa ating biyospero. Makikita sila sa mga lupa at tubig, tulad ng mga maiinit na tubig. Bilog, rod at spiral ang kadalasang hugis ng mga bakteryang ito.

Gumagalaw ang mga bakteryang ito sa pamamagitan ng kanilang flagella at ang ibang ay dumadausdos. Nasa labas ang tupi ng kanilang Plasmalemma. Mayroong itong apat na pangkat na nababatay sa kanilang reaksiyon sa oksiheno na napapatunayan ng kanilang enerhiya, ang mga bakteryang nitroheno, sulfur, bakal, at hidroheno.

#### Bakteryang Tagalabas ng Metohino 
Naglalaman ang pangkat na ito ng isang pamilya, ang Methanobacteriaceae at 3 henera, ang Methanobacterium, Methanosarcina, at Methanococcus.

[thumb|right|165px|Isang halimbawa ng Bilugang Positibong Bakterya ang [Streptococcus]]

#### Bilugang Positibong Bakterya 
Ito ang ikalabing apat na bahagi ng bakteyra na binubuo ng tatlong pamilya, ang Micrococcaceae, Streptococcaceae, at Peptococcaceae, at labingdalawang henera, ang Micrococcus, Staphylococcus, Planococcus, Streptococcus, Leuconostoc, Pediococcus, Aerococcus, Gemella, Peptococcus, Peptostreptococcus, Ruminococcus, at Sarcina.

[thumb|left|175px|Isang halimbawa ng Bilugang Positibong Bakterya na Tagabuo ng mga Endospore ang [Clostridium]]

#### Bilugang Positibong Bakterya na Tagabuo ng mga Endospore 
Ito ay ang ikalabinglimang bahagi ng bakterya na makikita kadasalan sa mga lupa. Kung ang lupa ay naglalaman ng Clostridium na kung saan ay pumapasok sa mga sugat ng tao, maaari itong magsanhi ng tetanus o gangremes. Makikita rin ang mga Clostridium sa mga gulay tulad mais at mani. Kung ang Clostridium botulinum ay hindi napapatay sa proseso ng paglalata, lumalaki at dumadami ito sa mga produktong lata na makakapaglabas ng mga nakakalason na bagay. Kadalasan, bihira namang malason ang mga ito sa mga toksik galing dito. Nakakapatay ang mga *commercial* na paglalata sa lahat ng mga spores. Kaya ang ilang bakterya sa bahaging ito ay nakakaapekto ng lubusan sa mga tao.

[thumb|right|175px|[Lactobacillus, isang uri ng Asporohenong Positibong Hugis Rod na Bakterya]]

#### Asporohenong Positibong Hugis Rod na Bakterya 
Ang mga **asporohenong negatibing hugis rod na bakterya** ay ang ikalabing anim na bahagi ng bakterya na naglalaman ng isang pamilya, ang Lactobacillaceae, at isang henera, ang Lactobacillus na kilala sa pagpapahaba ng buhay ng mga pangkalakalan * (commercial)* na gatas, at isang henera na hindi kilala ang apilasyon, ang Listeria.

[thumb|left|175px|[Actinomycetes]]

#### Actinomycete 
Ang mga **actinomycete** ay isang positibong bakterya na ikinakategorya bilang ikalabing pitong bahagi ng bakterya na bumubuo sa ibat ibang uri ng mga molde at fungi. Lumalaki at nahahati ang mga selula sa mahahabang pilamento na bumabahagi at bumabalukto sa isang kolonya. Naglalabas ng mga spores, na kadalasan ay mga endospores o mga spores sa loob ng selula, ang hulihang bahagi ng pilamento. Kadalasan itong nagsasanhi ng pagpapaamoy ng lupa at mga basura na kung saan galing ang mga organismo. Sa medisina, ito ay ang pinakaimportanteng pinagkukuhanan ng antibiyotiko.

[thumb|right|175px|[Rickettsiales]]

#### Rickettsia 
Ang **rickettsia** ay ang ikalabing walong bahagi ng mga bakterya. Sila ay isang negatibo, maiikli at bilugang bakterya na obligadong parasitiko at hindi maaaring buhayin sa isang patay na medya. Nagsasanhi sila ng *Rocky Mountain Spotted Fever*, *Q Fever* at *Scrub typhus* sa mga tao, at pagkakaroon ng sindrom sa mga insekto na sumipsip ng tubig sa mga halaman. Halibawa, makikita lamang ang mga aphids sa halaman. Natuklasan ang mga organismong ito noong 1970 sa dolden, isang parasitikong lugar.

Noong 1880, hindi pa gaanong malaman ang isang seryoso at misteryosong sakit ang *Pierce* ng mga *ubas*. Una itong inilarawan ni *Pierce* noong 1880 at nagbigay siya ng suwesyon na may relasyon ang bakterya sa sakit na ito. Sinimulan niya ang mga eksperimento mula sa may sakit na ubas hanggang sa may sakit na organismo sa loob ng isang daang taon. Noong 1972, natuklasan ni Coheen, isang propesor at nagtatrabaho sa Unibersidad ng California, sa pamamagitan ng mikroskopyong gumagamit ng elektron na ang mga rickettsia ang may sanhi sa pagkakaroon ng sakit ng mga ubas.

[thumb|left|175px|[Mycoplasma]]

#### Mycoplasma 
Ang **mycoplasmas** ay ang ikalabing siyam at pinakahuling bahagi ng mga bakterya. Sinasaklaw nila ang pinakamaliliit na organismong selular. Humigit kumulang 100 nanometro ang kanilang bolyum o isang sampung bolyum ng isang bakteryum tulad ng *E. coli*. Wala itong pader ng selula sapagkat hugis plastik ang kanilang selula. Ngalalaman sila ng isang kapat ng lahat ng mga DNA na nakapapaloob sa *E. coli*. Ang iba sa kanila ay mga parasitiko sa mga halaman na maari lamang mapatay ng grapting. Umaabot ang sintomas ng sakit na naidudulot nito mula sa paninilaw ng selula, abnormalidad sa paglaki nila tulad ng *witches broom*.

May malinaw na pamamahgi ang nahagi na ito. Matatagpuan sila sa mga estero at naaagnas na bagy tulad ng sa aso, daga, at iba pang hayop na naaagnas. Lumalaki sila sa masustansiyang artipisyal na pagkain na naglalaman ng puso ng laman na may serum o iba pang kahawig nito.

Bago pa man itong ikategorya bilang bakterya, inilarawan muna ito bilang isang dilaw na bayrus na kadalasang nakikita sa mga halaman. Sa mga sumunod na taon, nalaman na ang tatlumpu sa mga ito ay isang ganap na bakterya na kung saan ay inihanay na sa *micoplasmas*. Sa iba pang pagkakataon, ang ilang mahabang sakit ng mga halaman ay inilarawan na ang impeksiyong bayrus ang may sanhi nito subalit binago nila ito at inihanay ulit sa bahaging ito ang mga bakterya na nakikita rito tulad ng pear decline, *citrus stubber* at *western X*. Isang matagumpay ang tamang kaalaman sa pagkakategorya ng mga organismong nagsasanhi ng mga sakit na nakakatulong sa pagkontrol ng mga sakit sa halamn at mga tao.

## Paggalaw 
Dahil sa sobrang liit ng mga bakterya, madali silang nadadala sa mga malalayong distansiya sa pamamagitan ng tubig o hangin. Subalit, aktibo namang gumagalaw ang ibang bakterya at kaya nilang lumipat ng lugar mula 50 hanggang 500 nanometro kada segundo. Sa proporsiyon sa sukat ng katawan, mapagkukumpara ito sa apat hanggang apatnapung metro kada oras ng isang usa.

Pagdausdos, pagsabay sa agos, at paglangoy ang kadalasan nilang ginagamit sa paggalaw. Ginagamit nila ang mga flagella sa paglangoy na maaaring sa isang dulo ng selula (*bakteryang polar* ang tawag sa mga bakteryang may kakayahang gumawa nito) o sa isang selula (*bakteryang peritrikores* naman ang tawag sa mga bakteyang kaya ito). Lumulusot ang bawat flagellum mula sa pader ng selula at plasmalemma hanggang sa labas na sitoplasma. Makikita rin ang flagella sa ibang eukaryotes o mga organismong may maraming selula subalit kakaiba pa rin ang nasa bakterya. Sa mga *spirochetes*, humahaba ang pangkat ng flagella sa haba ng selula hanggang sa patong ng pader at nabubuo ng aksiyal na pilamento. Hindi lubusang alam ang mekaniko ng pagdausdos subalit nangangailangan nito ng midyum at nagiiwan ang selula ng mga lapot sa pagitan.

## Nutrisyon at Enerhiya 
Ngapapakita ng malawak na uri ng metaboliko ang mga bakterya. Tradisyonal na ginagamit ang distribusyon ng kauriang metaboliko upang malaman ang kanilang taksonomiya, subalit ang mga kaurian na ito ay hindi gaanong ginagamit sa modernong klasipikasyong henetiks. Kinakategorya ang metabolismo ng bakterya sa mga pangkat na batay sa kanilang nutrisyon at tatlong pangunahing panuntunan: uri ng enerhiya na ginagamit sa paglaki, ang pinagkukuhanan ng karbon, at ang tagapagbigay ng elektron na ginagamit din sa paglaki. Kadalasang idinaragdag sa panuntunan ng repiratoryo ng mikroorganismo ang tagatanggap ng elektron na ginagamit sa respirasyong aerobiko at anaerobiko.

Ang mga Photoautotrophs ay pangkat ng mga bakterya na gumagamit ng sinag ng araw bilang pinagkukuhanang enerhiya at Carbon Dioxide bilang pinagkukuhanang karbon.

#### Potosintesis ng Bacterya 
#### Respirasyon 
Nangangailangan ang mga bakterya, katulad ng ibang organismo Sa ilalim ng ilang kondisyon, mabilis na lumaki at mahati ang mga bakterya, at ang populasyon ng mga bakterya ay mahaharing domoble sa loob lamang ng 9.8&nbsp;minuto. Sa dibisyong selular, dalawang identikal na klone na anak na selula ang nailalabas. Sa ilang bakterya, habang nagpaparami sali sa pamamagitan ng reproduksiyong asekswal, bumubuo ng maraming kumplikadong estrukturang pagpaparami na tumutulong na mapalawak ang mga bagong anak na selula. Halimbawa na lamang nito ay ang pagpaparami ng  *Myxobacteria* at ang pormasyong aryal na hyphae ng mga *Streptomyces*, o budding.

### Reproduksiyong Asekswal 
#### Dibisyong Selular 
Karamihan sa mga bakterya ay nagpaparami sa simpleng paghahati o *fussion*. Nahahati ang isang selula sa dalawang selula. Kapag malapit na ang paghihiwalay ng dalawa, hinihila ng bawat isa ang kanilang selula na kung saan ay nababanat ang pader ng selula at ang membranong plasma. Nabibiyak ang manipis at nabatak na bahagi nito sa bawat dulo ng dalawang selula. Pagkatapos pa ng paghahati, humihiwalay na rin ang nucleoplasm sa selula. Nagpaparami naman ang ibang bakterya sa pamamagitan ng budding, na kung saan ang selula ay tumutubo na kapareho ng bolyum ng magulang na selula.

Sa ilalim ng ilang kondisyon, maaaring mahati ang isang bacterium at lumaki sa kanilang pinakamalaking sukat na kung saan ay handa na para sa panibagong paghahati sa loob lamang ng sampung minuto.Kung ang ganitong proseso ay nagpapatuloy, maaaring magkaroon ng dalawangdaang trak na may limang toneladang kapasidad na bakterya sa loob lamang ng isang araw.Subalit, ang ganitong kahihinatnan ay hindi pa nangyayari.

#### Spores 
#### Transpormasyon 
### Reproduksiyong Sekswal 
## Talababa 
## Malayuang Pagbabasa 
*
*
*
*
*
*
*
*

## Ugnay Panlabas 
*MicrobeWiki , an extensive wiki about bacteria  and  viruses  
*Bacteria which affect crops and other plants
*Bacterial Nomenclature Up-To-Date from DSMZ 
*Genera of the domain Bacteria - list of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature
*The largest bacteria 
*Tree of Life: Eubacteria 
*Videos  of bacteria swimming and tumbling, use of optical tweezers and other videos.
*Planet of the Bacteria  by Stephen Jay Gould
*On-line text book on bacteriology 
*Animated guide to bacterial cell structure.
*Bacteria Make Major Evolutionary Shift in the Lab
*Cell-Cell Communication in Bacteria  on-line lecture by Bonnie Bassler, and  TED: Discovering bacteria's amazing communication system   
*Online collaboration for bacterial taxonomy. 
*Parts of a bacterial cell 
*Bacterial Chemotaxis Interactive Simulator - A web-app that uses several simple algorithms to simulate bacterial chemotaxis.

Kategorya:Mikrobiyolohiya