open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Silid

Ang **silid** ay bahagi ng isang bahay o gusali.
## Mga sanggunian
Kaurian:Mga bahagi ng bahay
Kategorya:Silid
Sahig

[thumb|right|Sahig na may [marmol.]]

Ang **sahig** ay bahagi ng isang bahay o gusali. Ito ang ibabaw kung saan lumalakad ang mga tao. Ang mga sahig ay maaaring gawa sa bato, kahoy, kawayan, o bakal.

Ang mga sahig ay karaniwang binubuo ng isang subfloor para sa suporta at isang pantakip sa sahig na ginagamit upang magbigay ng magandang ibabaw para sa paglalakad. Sa mga modernong gusali, ang subfloor ay kadalasang may mga de-koryenteng mga kable, pagtutubero, at iba pang mga *built in* na mga serbisyo. Dapat rin matugunan ng mga sahig ang maraming pangangailangan, ang ilan ay mahalaga sa kaligtasan, ang ibang mga sahig naman ay itinayo na nakabatay sa napagkasunduang koda ng gusali sa ilang mga rehiyon.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga bahagi ng bahay

Kategorya:Mga sahig
Kisame

thumb|right|Larawan ng isang kisameng may nakabiting ilaw.

Ang **kisame** (Ingles: *ceiling*) ay bahagi ng isang bahay o gusali.
## Mga sanggunian
Kaurian:Mga bahagi ng bahay
Dingding

thumb|200px|right|Isang dingding na tisa

Ang **dingding** o **dinding** ay bahagi ng isang bahay o gusali. Kadalasang itong solidong istruktura na nagbibigay kahulugan o pinagsasanggalan ang isang lawak. Sa mas pangkaraniwang gamit, ang dingding ay nalalagay ng guhit sa isang gusali at sinusuportahan ang istruktura nito, inihihiwalay ang isang espasyo sa mga gusali sa mga silid, o pinoprotekta o nilalagyan ng guhit ang isang espasyo sa bukas na labas.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Mga bahagi ng bahay
Bintana

[thumb|right|Isang dungawang kulay [bughaw.]]

Ang **dungawan** o **bintana** ay bahagi ng isang bahay o gusali. Karaniwan itong pinupuno ng isang piraso ng salamin. Ito ay maaaring may iba't ibang mga hugis at sukat, kabilang ang mga hugis-parihaba, parisukat, pabilog, o hindi regular na mga hugis. Ang ilang mga bintana ay may kasamang mga salamin na may kulay. Karaniwang malinaw o naaaninag ang mga bintana para makakita dito ang mga tao.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga bahagi ng bahay
Banyo

thumb|right|Loob ng isang banyo.

Ang **banyo** ay bahagi ng isang bahay o gusali. Maaaring mayroon itong paliguan lamang, banyera lamang o pareho; at kadalasang parehong pinagsasama ang kasangkapang pagtutubero sa banyera. Maaari din na may lababo o hugasan ito o kaya'y isang palikuran.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Silid
Palikuran

[thumb|right|Larawan ng isang palikurang pangka[lalakihan.]]

Ang **palikuran** ay isang kasangkapang pagtutubero at sistemang pagtatapon na ginagamit para sa pagtapon ng dumi at/o ihi ng tao. Ginagamit din itong tapunan ng suka at dumi sa regla. Maaaring tumukoy ang salitang "palikuran" sa kasangkapan mismo o sa bahagi ng isang bahay o gusali kung saan naroon ang kasangkapan.

## Tingnan din 
* Kubeta
* Banyo
* Paliguan
* Arinola

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga bahagi ng bahay
Kategorya:Palikuran
Gripo

thumb|right|Larawan ng gripong gumagana.
thumb|right|Mga bahagi ng gripo.

Ang **gripo** ay bahagi ng isang bahay o gusali.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga bahagi ng bahay
Batalan

Ang salitang **batalan** ay isang malalim na salitang Tagalog. Hindi na ito madalas na ginagamit sa pakikipagkomunikasyon.

Ang **batalan** ay tumutukoy sa ekstensyon na bahagi sa isang bahay o gusali.na karaniwang yari sa pawid o kugon.

## Mga sanggunian
Kategorya:Silid
Salabat

Ang **salabat** ay isang uri ng tisana o tsaang yerba na gawa sa luya. May mahaba itong kasaysayan bilang tradisyonal na medisinang yerba sa Silangang Asya, Timog Asya, Timog-silangang Asya, at Kanlurang Asya.

## Mga rehiyonal na baryasyon at gawi 
Maaaring inumin ang salabat nang walang dinagdagan, o haluan ng mga pampalasa katulad ng gatas, mga hiwa ng kahel, o limon.

Talaksan:Limon&zingiber.jpg|Salabat na may limon
Talaksan:A boiled Lemon and ginger tea.jpg|Pinakuluang tsaang limon at luya sa Tansaniya

### Silangang Asya
#### Tsina 
Noong dinastiyang Tang, nilagyan ng pampalasa ang tsaa upang mangotra ang pait na lasa. Nagustuhan ng mga umiinom ng tsaa ng luya, pati na rin sibuyas, balat ng kahel, kloba, at malipukon.

#### Korea 
Sa Korea, *saenggang-cha* (, sɛ̝ŋ.ɡaŋ.tɕʰa) ang tawag sa salabat. Maaari itong ihanda sa pagpapakulo ng sariwang hiwa ng luya sa tubig o paghahalo ng katas ng luya sa mainit na tubig. Maaaring ring haluin ang *saenggang-cheong*, hiniwang luya na pinreserba sa pulot-pukyutan, sa mainit na tubig para gumawa ng tsaang luya. Sa ngayon, marami na ring mga pinulbos na bersiyon para sa nagmamadali. Kapag inihahain, karaniwang pinapalamutian ang tsaa ng mga mansanitas at pinyon. Kapag ginagamit ang sariwang luya, maaaring patamisin ang tsaa ng pulot-pukyutan, asukal, o iba pang pampatamis ayon sa gusto. Hindi ito purong tsaang luya, dahil isa itong timpla ng matapang at pinatamis na tsaang itim, luya, asukal na may gatas o kondensada.

Talaksan:Teh Halia (Singapore).jpg|*Teh halia* (Singapurenseng salabat)

#### Indonesya 
Sa Indonesya, tinatawag itong *teh jahe*. Sa Java, mas sikat ang *wedang jahe*, isang lokal na bersiyon ng salabat na pinasarap ng asukal sa palma at mga espesya.

Ang *wedang Jahe* ay isang uri ng salabat sa Indonesya. Sa mga modernong bersiyon, maaari ring gamitin ang pinulbos na luya (agarang salabat) na idinaragdag sa mainit na tubig. Mas gusto ang mga katutubong uri ng luya (na maliit at mahibla), dahil ang mga ito ay itinuturing na mas masangsang kaysa sa mga inaangkat na baryante.

Madalas inihahain ang salabat sa medyo malamig na buwan ng Disyembre. Kasama ng inuming tsokolate, pinapares ito sa mga iba't ibang kakanin kagaya ng bibingka o puto bumbong. Ibinebenta ang salabat ng mga nagtitinda sa kalye sa madaling araw tuwing Simbang Gabi ng kapanahunang Pasko.

Iniinom ng marami ang salabat bilang panlunas sa lalamunan kapag may ubo, pamamaga ng lalamunan, at sipon. Pinaniniwalaan ng marami na ang pag-iinom ng salabat ay nakatutulong sa boses ng mga mang-aawit.

May isang baryante ng salabat na gumagamit ng luyang-dilaw na tinatawag na dulaw, duwaw, o duyaw sa Kabisayaan at Mindanao; at tsaang dilaw sa Filipino. 

Talaksan:Salabat tea with babana chips.jpg|Salabat at banana chips mula sa Lungosd ng Naga
Talaksan:Honey Yellow Ginger Tea.jpg|Gawang-bahay na salabat mula sa Pangasinan

## Mga sanggunian
Kategorya:Inumin
Kategorya:Lutuing Pilipino
Kategorya:Lutuing Tsino
Kategorya:Lutuing Koreano
Kategorya:Lutuing Malayo
Kategorya:Lutuing Singapurense
Kubeta

:*Huwag itong ikalito sa kubita.*

thumb|right|Isang kubeta.

Ang **kubeta**, **inidoro**, o **kasilyas** ay isang palikuran na bahagi ng isang bahay o gusali na ginagamit upang itapon ang dumi ng tao sa pamamagitan ng tubig at ibomba (*flush*) ito sa tubong-pamapatuyo sa ibang lokasyon.

## Tingnan din 
* Palikuran

## Mga sanggunian 
Kaurian:Mga bahagi ng bahay
Paminggalan

thumb|Isang paminggalan
Ang **paminggalan** ay isang uri ng kabinet na ginagamit sa loob ng bahay upang iimbak ang mga bagay na ginagamit sa bahay katulad ng pagkain, babasagin, tela at inuming nakakalasing, at isanggalang sila mula sa mga alikabok at dumi. Yari ito kadalasan sa kahoy.

Tinatawag itong *cupboard* sa wikang Ingles na orihinal na tumutukoy sa bukas na istante na lamesa para sa pagpapakita ng mga plato, tasa at platito.  Ang mga bukas na *cupboard* na ito ay karaniwang mula isa hanggang tatlong baytang, at may mga panahon, isang *drawer* o maraming *drawer* na nakabit dito.  Unti-unting naiba ang kahulugan ng *cupboard* at nangangahulugan ngayon bilang anumang kasangkapan o muwebles na nasasarhan.  Gayon din, ang salitang *cupboard* ay kadalasang ginagamit sa Ingles sa Britanya upang tukuyin ang *closet* na siyang tawag ng mga Amerikano.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga bahagi ng bahay
Kategorya:Muwebles
Kutsilyo

thumb|right|Iba't ibang uri ng kutsilyo
Ang **kutsilyo** o **kampet** ay isang uri ng kubyertos o armas. Ginagamit itong panghiwa ng pagkain o kaya'y pangdepensa sa sarili.

## Kasaysayan
Ang mga pinakaunang kutsilyo ay ginawa gamit ang iba't ibang uri ng bato tulad ng obsidiyano at batong pingkian. Sa panahon ng Paleolithic , gumamit ang mga "Homo habilis" ng kahoy at buto. Limang-libong taon nang nakakaraan, unti-unti itong napalitan ng mga bakal. Kahawig nito ang mga sinaunang kutsilyo na gawas sa *flint*. Ang mga modernong kutsilyo naman ay gawa sa mga pinaghalong mga bakal, *carbon fiber*, seramika at titanyo.

## Uri ng mga Kutsilyo
***Bayoneta**: Isang kutsilyong nakakabit sa dulo ng mga mahahabang baril.
***Kutsilyong Militar**: Uri ng kutsilyo na karaniwang ginagamit ng mga sundalo at tauhang-militar.
***Karambit na kutsilyo**: Ginamit bilang sandata.
***Kutsilyong Pangtinapay**: Kutsilyong ginagamit na panghiwa sa tinapay at emparados.
***Kutsilyong Pangkusina**: Kahit anong uri ng kutsilyo na ginagamit sa paghanda ng pagkain.
***Kutsilyong Pangsisid**: Ginagamit ng mga maninisid para sa pagkuha ng perlas atbp.
***Skalpel**: Gamit ng mga siruhano sa pag-oopera

## Mga sanggunian
Kaurian:Gamit
Kusina

Ang **kusina** ay bahagi ng isang bahay o gusali kung saan ginagawa ang pagluluto at paghahanda ng pagkain. Karaniwang makikita sa loob ng kusina ang lutuan, lababo, mesa, at mga kasangkapang gamit sa pagluluto.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga bahagi ng bahay
Kubyertos

na natatapong kubyertos.]]

Ang **kubyertos** ay isang uri ng kasangkapang pangkain.  Ito ay hango mula sa salitang **cubiertos** sa wikang Espanyol na pareho ang kahulugan.
## Mga sanggunian
Kategorya:Gamit
Kutsara

thumb|right|Isang kutsara.

Ang **kutsara** (mula sa Espanyol *cuchara*) ay isang uri ng kubyertos.  Tinatawag na kutsarita ang maliit na kutsara. Tinatawag ding **silok**  sa lalawiganing Tagalog kagaya sa Quezon at Laguna. 

## Mga sanggunian
Kaurian:Gamit
Tinidor

at sa kainan.]] 
Ang **tinidor** o **tenedor** ay isang uri ng kubyertos, na binubuo ng isang hawakan na may maliliit na ngipin sa kabilang dulo. Ang tinidor ay pangunahing tampok sa kanluran bilang isang gamit pangkain, kung saan sa Silangang Asya naman ang chopsticks ang mas madalas gamitin. Ang kagamitan na ito na kadalasan ay gawa sa metal ay ginagamit upang ibuhat ang pagkain sa bibig o kaya ay ipanghawak sa pagkain habang nagluluto o habang hinihiwa ito. Karaniwan itong itinatambal sa kutsara.

## Mga sanggunian
Kaurian:Gamit
Paliguan

thumb|right|Ang paliguan.

Ang **paliguan** ay bahagi ng isang bahay o gusali. Kadalasang matatapuan ito sa banyo, ginagamit sa pagtanggal ng mga dumi sa katawan habang naliligo upang mapalagaan ang kalusugan, gayon din ang pagtanggal ng mga nakakasamang mga kimikal o mapanganib na mga bagay mula sa katawan para sa kaligtasan.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Mga bahagi ng bahay
Pinto

thumb|Pinto
thumb|Pinto
thumb|Pinto
thumb|Pinto

Ang **pinto** ay isang hinged o kung hindi man ay naililipat na hadlang na nagpapahintulot sa pagpasok (pagpasok) at paglabas (paglabas) mula sa isang enclosure. Ang nilikhang pagbubukas sa dingding ay isang pintuan o portal. Ang mahalaga at pangunahing layunin ng isang pinto ay ang magbigay ng seguridad sa pamamagitan ng pagkontrol sa pagpasok sa pintuan (portal). Karaniwan, ito ay isang panel na kasya sa pintuan ng isang gusali, silid, o sasakyan. Ang mga pintuan ay karaniwang gawa sa isang materyal na angkop sa gawain ng pinto. Karaniwang nakakabit ang mga ito sa pamamagitan ng mga bisagra, ngunit maaaring ilipat sa pamamagitan ng iba pang paraan, tulad ng mga slide o counterbalancing.

Sa Tanakh ng Hudaismo at sa Lumang Tipan ng Bibliya ng Kristyanismo, isang larawan ng kapangyarihan ang pintuan. Isang pinto na nasa 5,000 taon ang tanda ang nagtagpuan ng mga arkeologo sa Switzerland. 

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga bahagi ng bahay
Kurtina

[thumb|right|Isang [bintanang may kurtina (*nasa magkabilang gilid ng bintana*).]]

Ang **kurtina**, o **kortina** (mula sa Espanyol na *cortina*), ay isang piraso ng tela na ginawa para harangin o padilimin ang liwanag o tubig naman sa kaso ng isang kurtinang pang-shower. Ang kurtina ay iyon ding nagagalaw na iskrin o drape sa mga teatro na naghihiwalay sa entablado mula sa auditoryum at nagsisilbi ring backdrop.

Ang mga kurtina ay isang uri ng window treatment at kumokompleto sa pangkalahatang itsura ng bahay. Nakakatulong ang window treatment na makontrol ang ambiance at daloy ng natural na liwanag sa isang silid. Ang epekto ng drapery o mga kurtina ay mas nakikita sa umaga, at sa tamang pagpoposisyon ng mga indoor light, ay maaaring magmukhang maganda kahit sa gabí.
## Mga sanggunian
Kaurian:Mga gamit sa bahay
Kabinet

Ang **kabinet** ay isang hugis-kahon na muwebles na may mga pintuan o mga *drawer* (kahon) para sa pag-imbak ng iba't ibang mga gamit.  May mga kabinet na nakabit sa dinding ng bahay katulad ng kabinet ng gamot at mayroon naman na hindi.  Kadalasang yari sa kahoy ang mga kabinet at mayroon din namang yari sa mga sintetikong materyales.  Tinatawag na *casework* ang mga kabinet na may gradong komersiyal, na iba ang ginamit na materyal.

Kadalasang may isa o higit pa na mga pintuan ang kabinet sa harap, na nakadikit kasama ang *hardware* ng pintuan at paminsan-minsa'y may kandado.  Maraming mga kabinet ang may mga pintuan at *drawer* o *drawer* lamang.  Kadalasang may yaring ibabaw ang mga maliliit na kabinet na ginagamit para sa pagpapakita, o paggawa, katulad ng mga *countertop* na matatagpuan sa kusina.

Tinatawag din na aparador ang kabinet na imbakan din ng mga damit.  Sa wikang Ingles, tinatawag ang aparador na *wardrobe* o *armoire* sa ibang mga bansa o isang *closet* kung ito'y bahagi na ng bahay.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga gamit sa bahay
Kategorya:Muwebles
Tugak (paglilinaw)

Ang **tugak** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*tugak (hayop), isang uri ng palaka
*Tugak, artistang Pilipino
Butiki

thumb|Paraan ng pagpaparami ng mga butiki
Ang **butiki** (Ingles: *house lizard*) ay isang uri ng hayop na naninirahan sa isang bahay ng tao.

## Mga sanggunian
Kaurian:Butiki
Kaurian:Chordata
Tuko

[thumb|Preneserbang mga tuko *(Luzon Karst Geckos)* na matatagpuan sa [Pambansang Museo ng Pilipinas|Pambansang Museo.]]
Ang **tuko** (Ingles: *gecko*) ay isa lamang sa mga uri ng butiking naninirahan sa isang puno.

## Mga sanggunian
Kaurian:Hayop
Tukong

:*Huwag ikalito sa Tokong.*

Ang **tukong** ay isang uri ng ibon o hayop na walang buntot.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga ibon ayon sa karaniwang pangalan
Wala

Ang **wala** ay maaaring tumukoy sa:

*0 (bilang)
*Walang-wala

## Tingnan din
*Kawalan
*Kawalang hangganan
Haligi

thumb|right|Hanay ng mga poste (*nasa gawing kaliwa*).

Ang **haligi** o **poste** ay isang balangkas ng bahay o gusali.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga bahagi ng bahay
Talisay (paglilinaw)

Maaaring tumukoy ang **talisay** sa:

*Talisay, isang uri ng puno

Mga lugar sa Pilipinas:

*Talisay, Batangas
*Talisay, Camarines Norte
*Talisay City, Cebu
*Talisay City, Negros Occidental
Palos (paglilinaw)

Maaaring tumukoy ang **palos** sa:

*Palos, isang uri ng igat.
*Palos (komiks), isang seryeng pang-komiks nina Virgilio at Nestor Redondo
**Palos (seryeng pantelebisyon), serye pantelebisyon ng ABS-CBN na batay din sa komiks.
Tsamporado

Ang **tsamporado**, **samporado** o **sampurado** (Kastila: *champurrado*) ay isang uri ng nilugawang bigas na hinaluan ng tsokolate, masarap kainin sa umaga may halong asukal cacao at kondensadang gatas na kalimitang kinakain kasama ng tinuyong dilis o tapang karne.

## Mga sanggunian
Kataba (Zambia)

right|225px|Kinaroroonan ng Kataba sa Zambia
Ang **Kataba** ay isang bayang matatagpuan sa Distrito ng Sesheke, Western Province, Zambia. Ang unang pangalan nito ay **Kataba Masamba**.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga pamayanan sa Zambia
Samahang Basketbol ng Pilipinas

thumb|
Grupong malakas

Ang **Samahang Basketbol ng Pilipinas** (SBP) ay ang pambansang samahan ng palakasan na para sa basketbol sa Pilipinas. Ang SBP ang nagaayos ng Pambansang koponan ng basketbol ng Pilipinas.

## Pormasyon
## Programa
## Kasalukuyang Torneo
The SBP organizes these tournaments:

*Philippine Collegiate Champions League
*SBP Pambansang Tatluhan (3x3 qualifying tournaments)
The SBP formerly organized these tournaments:

*Liga Pilipinas (2008–11)

## Pambansang Koponan
*Kalalakihan (Senior, U-19, U-17, 3x3)
*Kababaihan (Senior, U-19, U-17)

## Tingnan rin
*Pambansang koponan ng basketbol ng Pilipinas
*Basketball Association of the Philippines
*Pilipinas Basketball
*Smart Gilas

## Mga sanggunian
## Panlabas na kawing
* Official SBP website
* Official SBP Facebook page
* Samahang Basketbol ng Pilipinas profile at the Philippine Olympic Committee website 

Kategorya:2007 establishments in the Philippines

Basketball
Kategorya:Organizations established in 2007
Likas na satelayt

[thumb|400px|Isang impresiyon ng mga buwan, na sinusukat sa laki ng [Daigdig. Labing-siyam na mga buwan ang mga nandito sa isang bahagi na ito]]
Isang **likas na satelayt** o **buwan** (Ingles: *natural satellite*) ang isang bagay sa kalawakan na umikot  sa isang planeta sa pamamagitan ng kanyang ligiran, na tinatawag na pangunahin (*primary*). Sa teknikal na termino, maaaring tumutukoy ang natural na satelayt sa isang planeta na lumiligid sa isang bituin, o sa isang unanong galaksiya (*dwarf galaxy*) na lumiligid sa isang pangunahing galaksiya, ngunit karaniwan itong kasingkahulugan sa *buwan* at ginagamit upang tukuyin ang hindi-artipisyal na mga satelayt ng mga planeta, unanong planeta, at maliliit na planeta. (Wala pa na kilalang likas na satelayt ng mga buwan.)

May 240 na bagay sa Sistemang Solar na inuuri bilang mga buwan. Kabilang dito ang 166 na lumiligid sa walong mga planeta
, apat na lumiligid sa mga unanong planeta, at mga dosenang pang iba na lumiligid sa maliliit na bahagi ng sistemang solar. Malamang na mayroon din mga likas na satelayt ang mga ibang bituin, bagaman, wala pang namamasid.

## Mga sanggunian
Kaurian:Astronomiya
Tigre

Ang **tigre** (*Panthera tigris*) na isang mamalya sa subpamilyang Pantherinae ng pamilyang Felidae, ang pinakamalaki sa apat na "malalaking pusa" sa genus na *Panthera*. Likas sa silangan at katimugang Asya, umaabot ang tigre sa 4 na metro (13 talampakan) ang haba at aabot sa bigat na hanggang 300&nbsp;kg (660 libras).  Maihahambing ang mga tigre sa mga malalaking *felids* na wala na sa ngayon. Maliban sa kanilang lakas at laki, isa sa mga kilalang katangian nila ang maitim na guhit na nakapatong sa halos puti hanggang mapupula-pulang-kahel na balahibo, kasama ang mas maliwanag na bahagi sa ilalim.

## Tingnan din 
* Tigreng Bengal

## Mga sanggunian 
Kategorya:Tigre
Kategorya:Panthera
Sinigwelas

thumb|Sinigwelas
Ang **sinigwelas** (Ingles: *jocote*, Kastila: *cirihuela* o *ciruela*) ay isang uri ng prutas.

## Tingnan din
*Sirwelas

## Mga sanggunian
Kaurian:Punungkahoy
Kaurian:Prutas
Kaurian:Anacardiaceae
Garbansos

Ang **garbansos** o **garbanso** (Ingles: *chickpea*, Kastila: *garbanzo* o *garbanzos*) ay isang uri ng munggo.

File:Cicer arietinum 003.JPG|
File:Chickpea pods.jpg
File:Cicer arietinum20100417 08.jpg

## Mga sanggunian 
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Fabaceae
Lababo

[thumb|right|Isang lababong pam[banyo.]]

Ang **lababo** (Ingles: *sink*, Kastila: *lavabo*) ay bahagi ng isang bahay o gusali. Karaniwan itong hugis-mangkok, kadalasang ginagamit ito sa paghugas ng kamay at maliit na bagay.   Maaaring matatagpuan ito sa banyo o sa kusina.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga bahagi ng bahay
Espinaka

Ang **espinaka** (*Spinacia oleracea*) o **ispinats** (Ingles: *spinach*, Kastila: *espinaca*) ay isang uri ng gulay.
 
## Mga sanggunian
Kategorya:Dahong gulay
Kategorya:Amaranthaceae
Silid-tulugan

[thumb|250px|Marangal na silid-tulugan sa Palasyo ng [Residenz, Munich|Residenz, Munich, Bavaria]]
Ang **silid-tulugan** ay isang uri ng kuwarto sa isang bahay, kung saan kadalasang natutulog ang mga tao sa gabi at/o para magpahinga sa araw.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Mga bahagi ng bahay
Palos (seryeng pantelebisyon)

:*Para sa ibang gamit, tingnan ang palos (paglilinaw).*

Ang ***Palos*** ay isang palabas pangtelebisyon na ng ABS-CBN sa Pilipinas.  Batay ang serye na ito nobela ng komiks ng parehong pangalan nina  Virgilio Redondo at Nestor Redondo at naging serye ng pelikula noong dekada 1960 na pinagbidahan ni Bernard Bonnin.

## Mga itinatampok 
### Mga pangunahing bida
* Cesar Montano bilang Fabio Cassimir / Unang Palos
* Jake Cuenca bilang Giancarlo Caranzo / Ikalawang Palos

### Mga suportadong bida
* Jomari Yllana bilang Neptune Director Alessandro Canavarro
* Jodi Sta. Maria-Lacson bilang Carmela Canavarro
* Roxanne Guinoo bilang Anna
* Bangs Garcia bilang Sylvia Nazi
* Wendy Valdez bilang Nicolla
* Jay-R Siaboc bilang Enzo Picaso
* Carla Humphries bilang Dr. Stella Guidotti
* Regine Angeles bilang Paola Durante
* Ron Morales bilang Aldo Mussolini
* Redford White bilang Mario
* Dennis Padilla bilang Luigi
* Vandolph Quizon bilang Giuseppe
* Julia Barretto bilang Pamela Kiev
* Gloria Romero bilang Alfonsina Riviera

### Mga bisitang artista
* Sunshine Cruz bilang Grazella R. Caranzo
* Bernard Bonnin bilang Gen. Vittorio Canavarro
* Albert Martinez bilang Salvatore
* Al Tantay bilang Ernesto Mario
* Ricardo Cepeda
* Desiree Del Valle bilang Arianna Kiev
* Allan Paule
* Lovely Rivero
* Ping Medina
* Joshua Dionisio bilang batang Giancarlo
* Mariel Rodriguez bilang Viola
* Epi Quizon bilang Marco Ferreli
* Charles Christianson
* Emilio Garcia
* Helga Krapf
* Aiko Melendez bilang Cong. Soledad Canavarro
* Railey Valeroso bilang Pietro Avelino
* Butz Aquino bilang President Donatello Guidotti
* Ramon Christopher as Antonino Morato
* Michael Conan bilang Ivan Kiev
* Timothy Lambert Chan bilang Franco Canavarro
* JB Magsaysay bilang Dr. Samuel Chan
* Mico Palanca bilang Kim Yung Joo
* AJ Dee bilang Watashi Kim
* Bruce Quebral bilang Luciano
* Riza Santos bilang Lady Simona
* Christian Vasquez bilang batang General Vittorio Canavarro
* John Manalo bilang batang Fabio
* Marlo Sanchez
* CJ Jaravata
* Janelle So
* Mike Magat

## Panlabas na kawing 
* 

Kategorya:Mga serye sa telebisyon
Kategorya:Palatuntunan ng ABS-CBN
Bihon

[thumb|right|230px|[Pansit bihon]] 
Ang **bihon** *()*''* *ay isang uri ng mahabang pansit yari mula sa mga puting bigas.*** ***Tinatawag din itong *rice noodles* o *rice sticks* sa wikang Ingles, ngunit hindi dapat ito ikalito sa sotanghon, isa pang uri ng *vermicelli* na gawa sa gawgaw-monggo o gawgaw-bigas sa halip ng butil ng bigas mismo.

## Mga pangalan
Kilalang-kilala ang bihon sa Asya sa pamamagitan ng mga kognado ng Hokkien 米粉 (*bí-hún*). Kabilang dito ang *bīfun* (Hapon), *bihon* o *bíjon* (Pilipinas), *bee hoon* (Singapore),  *bihun* o *mee hoon* (Malaysia at Indonesia), *num banh chok* (Cambodia), *bún* (Vietnam), at *mee hoon* (Timog Taylandia).

### Pagpapangalan sa Taiwan 
Simula Hulyo 1, 2014, nagkabisa ang mga batas ng *Food and Drug Administration* ng Taiwan kung saan maaari lang bansangan at ibenta bilang "米粉" sa Taiwan ang mga produkto na gawa sa 100% bigas. Kung may gawgaw o iba pang pulbos ng butil ang produkto ngunit 50% o higit pa ang nilalamang bigas nito, babansagin ito bilang "調和米粉", na may kahulugang "pinaghalong bihon". Bawal bansagin bilang bihon ang mga produktong gawa sa wala pang 50% bigas.

## Tingnan din 
* Laksa
* Pansit
* Sotanghon

## Mga sanggunian 
Kategorya:Luglog
Biik

Ang **biik** ay maaaring tumukoy sa:

*Daga-dagaan, isang muskulo sa bisig o hita.
*Tawag sa anak ng isang baboy.
Okra

Ang **okra** ay isang uri ng halamang gulay na malawakang itinatanim sa tropiko at may katamtamang lamig na mga Rehiyon. Kilala ito sa katawagang Bhindi, Bamia at Gumbo sa ibang bansa at kinalala bilang isa sa mahalagang halamang gulay sa lahat ng Kultura sa Amerika, Aprika, timog at Silangang Asya maging sa katimugang Europa.

Ang okra ay may makinis at gahatang uri, mayron ding lunti at pulang kulay na kinawiwilihan sa malalamig na bansa dahil sa malinamnam na lasa nito at di gaanong madulas sa bibig. Itinuturing itong isang *brain food* o "pagkaing pangkaisipan" sapagkat taglay nito ang elementong  posporo. Maaaring gawing adobo, ginataan at iba pang sinabawang lutuin ang okra. Kinikilala rin itong likas na pagkain na pang-iwas diabetes. Ang binabad na hilaw na okra sa tubig sa loob ng 12 oras ay isang mabisang pampababa sa blood glucose sa katawan ng tao. Iniinom ito araw araw. Tinatagurian din ito kung minsan ng mga katutubong Dumaget bilang gulay na  *Ygos* at *Pandih* sa Bulacan.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Gulay
Kaurian:Malvaceae
Okoy

Ang **okoy** o **ukoy** ay isang uri ng katutubong pagkaing Pilipino na niluto sa mantika. Kabilang sa mga sangkap nito ang hipon (partikular ang maliliit na hipon na tinatawag na hibe), toge, harina, harina ng bigas, na may sawsawang suka at bawang. Ang okoy ay isang uri ding ng pagkaing Tsino. Kabilang sa mga sangkap ng okoy na Tsino ang hipon, karne ng baboy, toge, berdeng papaya, kalabasa at sinangag na kanin.

Kinakain ang okoy ng may kanin o wala, tuwing agahan, meryenda, o bilang pampagana. Nilalagyan din minsan ang putahe ng mga buto ng atsuwete para maging makinang na kulay kahel. Tinitinda din ito kadalasan sa kalye at tinuturing na *street food* o pagkaing kalye.

Maraming mga baryasyon ang okoy gamit ang iba't ibang sangkap kabilang ang pagpapalit sa hipon sa maliliit na isda o kalamares. Maaring gawa ang batido ng okoy sa regular na arina, arinang bigas, o halo ng itlog at gawgaw. Maaring tumukoy din ito sa mga torta na gawa sa minasang kalabasa o kamote, kasama o hindi kasama ang hipon.

## Etimolohiya 
[thumb|Okoy na hipon na binebenta sa Pistang Duman sa [Santa Rita, Pampanga]]
Sang-ayon sa lingguwistang Pilipino na si Gloria Chan-Yap, mula ang pangalang *okoy* sa Hokkien na *ō+kuè*, na nangangahulugang "keyk na gawa mula sa gabi". Bagaman, magkaiba silang putahe. Gawa ang putaheng Hokkien sa buong-babad na prinitong taro at tinadtad na baboy, habang hindi gumagamit ang putaheng Pilipino ng ganoong sangkap. Ang pagkakatulad lamang ay pareho silang buong-babad na prinito at hugis-pankeyk.

## Pagluluto 
Sa karaniwan resipi ng pagluluto ng okoy, kailangan ng galapong, hipon, toge, kalabasa, asin, paminta, at atsuwete. Pinaghalo-halo ang galapong, asin, paminta, at atsuwete para magkaroon ng batido o *batter*. Nilalagay ang batido sa mainit na kawaling may mantika. Tapos, nilalagay ang mga natitirang mga sangkap, ang toge, kalabasa at hipon sa ibabaw. Lalagyan uli ito ng batido para isang patong pa nito. Piniprito ang okoy hanggang maging ginuntuang kayumanggi ito na indisikasyon na luto na.

May iba't ibang baryasyon ang pagluluto ng okoy depende sa lugar o rehiyon na pinanggalingan.

## Mga sanggunian
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Lutuing Pilipino
Kategorya:Lutuing Tsino
Okre

Ang **okre** (Ingles: *ocher* o *ochre*) ay isang uri ng kulay na manilawnilaw na may pagka-narangha rin.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Kulay
Ensaymada

Ang **ensaymada** o **ensemada** (Ingles: *puff cake* o mga *cheese bun*; Katalan: *ensaïmada*; Kastila: *ensaimada*) ay isang uri ng pinaputok o pinalaking mamon na may keso.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Lutuing Pilipino
Kategorya:Mga tinapay ng Pilipinas
Baso

Ang **baso** ay isang uri ng kasangkapang pang-inom. Ang mga basong inumin ay halos manipis ang gilid at malinaw. Ang pinakakaraniwang sukat nito ay nasa paligid ng 15-25 sentilitro. Ang mga malamig na inumin, tulad ng tubig, gatas o katas, gayundin ang mga inuming nakalalasing tulad ng alkohol, ay kadalasang iniinom mula sa basong ito. Mayroong iba't ibang baso para sa iba't ibang uri ng mga inuming may alkohol, tulad ng 30-50 sentimetro na baso ng beer, isang baso ng alak, isang basong Shot (*Shot glass*), at isang baso ng champagne.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Gamit
Galapong

.]]
Ang **galapong** o **galpong** ay ang harina o pulbos na galing sa giniling na bigas, at kadalasang ginagawang masa para gamitin sa pagluluto ng mga mamon.  Ginagawa ang masa sa pamamagitan ng pagbababad ng bigas sa tubig, pagkatapos ay gigiling at sasalain ng katsa.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Harina
Galapago

Ang **galapago** (Ingles: *galapagos turtoise*) ay isang pagong o pawikang may mga paa imbis na palikpik. Nabubuhay ito sa tubig-tabang.

## Mga sanggunian
Kaurian:Hayop
Malagkit

Ang **malagkit** ay isang uri ng bigas na madikit, malapot at manamis-namis kapag naluto.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Tsitsaro

thumb|*Pisum sativum*

Ang **tsitsaro** o **sitsaro** (Ingles: *pea*, *snow pea*, *pea pod*) ay isang uri ng payat na gisantes.  Makakain ang lahat o buong bahagi ang  sariwang bunga ng halamang ito.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Gulay
Kategorya:Fabaceae
Tuba (halaman)

Ang **tuba** ay isang uri ng palumpong na napagkukunan ng mga buto ng Croton na nagiging langis na may katangiang pang-medisina o panlason ng mga isda.

## Mga sanggunian
## Silipin din
*Tuba (paglilinaw)

Kaurian:Halaman
Kaurian:Panggagamot
Palumpong

thumb|alt=Isang palumpong|Isang palumbong
right|thumb|Isang halimbawa ng palumpong

Ang **palumpong** (Ingles: *shrub* o *bush*) ay isang kaurian ng mga halamang may matigas na mga sanga.  Nahihiwalay ang mga ito mula sa mga puno dahil sa dami ng kanilang mga sanga at mababang tayo, na karaniwang kulang sa lima hanggang anim na metro (15 hanggang 20 piye).

## Mga sanggunian
Kategorya:Halaman
Bulanglang

Ang **bulanglang** (Ingles: *vegetable stew*) ay isang uri ng Lutuing Pilipinong karaniwang may mga gulay lamang subalit walang mga panimpla.  Madalas itong ihain sa Batangas.  Mayroon ding nagluluto ng bulanglang sa ilang rehiyon sa Pilipinas na nilalagyan ng inihaw o piniritong isda at tinimplahan ng bagoong.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Lutuing Pilipino
Katol

sa Tsina, Indiya, Kanada, Korea, at Hapon.]]

Ang **katol** (Ingles: *mosquito coil*, *mosquito repellent*, *mosquito repellant*, *mosquito killer*) ay isang uri ng tuwid o pinaikot na patpat na insenso na ginagamit pang-alis o pambugaw at pamatay ng mga lamok.  Mayroon itong halong kemikal na *pynamin forte*, *esbiothrin*, o *metofluthrin*.  Sa Pilipinas, ilan sa mga kilalang tatak ng produktong katol ang *Elephant Katol*, ang gawa ng kompanyang *Baygon*, at ng *Lion-Tiger*.  Isa itong mainam na panlaban sa mga lamok na nakasasanhi ng mga karamdamang malaria at dengue.

## Sanggunian
Kategorya:Gamit
Kategorya:Kalinisan
Kategorya:Kalusugan
Pinangat na isda

Ang **pangat** o **pinangat** ay isang uri ng lutuing Pilipino na niluto ang isda sa tubig na may suka , kalamyas, langis, bawang at asin.  Karaniwang pinakukuluan ang isda sa lutuing sa Luzon, samantalang pinasisingawan ang gawi ng pagluluto nito sa Kabikulan at Kabisayaan. Tinawag naman ito sa kanila na sina-ing.

## Mga sanggunian
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Lutuing Pilipino
Turutsas

Ang **turutsas** ay isang uri ng pagkaing Pilipino.  Sawsawan o sarsa ito para sa piniritong isda.  Sinahugan ito ng itlog, bawang, sibuyas, asin, tubig at kamatis.

## Mga sanggunian
Pinggan

at *Pinggan (paglilinaw)*.

Ang **plato** o **pinggan** ay isang uri ng kagamitang pangkain. Ang maliit na plato ay tinatawag na **platito**.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Gamit
Kalabukab

Ang **Kalabukab** o **kalakukab** ay isang uri ng ahas na minsang ginagamit sa paggawa ng pisbol.

## Mga sanggunian
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Mga hayop ayon sa karaniwang pangalan
Kategorya:Ahas
Gisantes

Ang **gisantes** o **gisante** (Ingles: *sweet pea*, Kastila: *guisantes*) ay isang uri ng matamis na tsitsaro.  Isa itong tila baging na halamang maraming mga uri na itinatanim at inaalagaan sa mga halamanan ng mundo.  Lumalaki sila magpahanggang 6 na talampakan ang taas.  Mayroon silang hugis obal o habilog na mga dahon, mga bulaklak na sari-sari ang mga kulay, at mahahabang mga likbit o sisidlang balat ng bunga o buto ng gulay (mga *pod* sa Ingles).  Nagagamit ang langis nito para sa paggawa ng mga pabango.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kategorya:Fabaceae
Biko

thumb|Biko na may latik
Ang **biko** ay isang uri ng matamis na kakanin mula sa Pilipinas. Gawa ito sa gata, pulang asukal, at malagkit. Karaniwang pinapatungan ito ng latik (kulta man o malakaramelong sirup). Isa itong uri ng kalamay at magkahawig ang paghahanda ng mga ito, ngunit sa biko hindi ginigilingan ang bigas para maging masa. Minsan pinapakete at ibinebenta ang mga ito bilang suman.

Kilala rin ito bilang ***inkiwar*** sa mga Ilokano at ***sinukmani*** o ***sinukmaneng*** sa Timog Luzon. Sa mga rehiyong Muslim sa Pilipinas, kilala ito bilang ***wadjit*** sa Tausug; ***wadit*** sa Maranaw; at ***wagit*** sa Maguindanao.

Isang kapansin-pansing baryante ang puto maya sa mga rehiyong nagsasalita ng Sebwano sa Pilipinas. Karaniwang gawa ito sa tapol, isang uri ng lilang malagkit, na ibinababad sa tubig, pinapatuyo, at nilalagay sa lansong ng 30 minuto. Pagkatapos, hinahalo ito sa gata, asin, asukal at katas ng luya at ibinabalik sa lansong ng 25-30 minuto. 

Maaari ding ihanda ang biko kasama ng iba pang karaniwang Pilipinong sangkap. Kabilang sa mga halimbawa ang ube-biko na sinasangkapan ng ube, at pandan biko na sinasangkapan ng katas ng dahong pandan; katangiang malalim na lila at maliwanag na berde ang mga ito, ayon sa pagkakabanggit.

## Tingnan din
* Espasol
* Latik
* Suman

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Lutuing Pilipino
Kategorya:Panghimagas ng Pilipinas
Patani

Ang **patani** (Ingles: *Lima bean*) ay isang uri ng munggong nagmula sa Lima, Peru.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Gulay
Kategorya:Fabaceae
Rimas

Ang **rimas** (Ingles: *breadfruit*) ay isang uri ng nakakaing prutas.

Ipinakilala ng mga British at French navigator ang ilang Polynesian na walang binhi na mga uri sa mga isla ng Caribbean noong huling bahagi ng ika-18 siglo.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Prutas
Kategorya:Moraceae
Kadyos

thumbnail|right|Kadyos.

Ang **kadyos** (Ingles: Pigeon pea, red gram o kaya Congo peas) ay isang uri ng gulay. Kilala rin sa tawag kagyos, kagyas, kaldis, kalios, kardis, kidis at tabios.

Ang uri na matatagpuan sa Pilipinas ay maliit na maitim na buto. Kung minsan ay tinatawag ito sa salitang Ingles na *black-eyed peas*.

__TOC__

## Mga Lutong ginagamitan ng Kadyos
Ang Kadyos ay sikat sa lutong Ilonggo lalo na sa pagkaing may sabaw na kilala sa tawag na KBL na ang kahulugan ay:

* K = kadios
* B = baboy
* L = langka

Ang pangunahing dahilan kaya ito tinawag na KBL ay dahil sa partidong pampolitika na KILUSANG BAGONG LIPUNAN ni dating pangulong Marcos noong 1980.

Ang isa pa sa lutong Ilonggo na ipinangalan sa isang partido pampolitika ay ang KMU (KILUSANG MAYO UNO) na ang kahulugan ay:

* K = kadios
* M = manok
* U = ubod

## Mga sanggunian
Kategorya:Gulay
Sapsap

Ang **sapsap** (Ingles: *slipmouth fish*) ay isang uri ng isda.
Ang isdang ito ay karaniwang makikita sa mga palengke bilang isdang daing o binilad na sa sikat ng araw at pinaalat.
### Tingnan din
*dalangat
thumb|Mga isdang sapsap

## Mga sanggunian
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Perciformes
Asanorya

Ang **asanorya**, **karot**, **kerot**, **asintorya**, **asonorya** o **asinorya** (Ingles: *carrot*, Español: *zanahoria*) isang uri ng mahabang gulay na karaniwang kulay narangha, subalit lumilitaw rin ito sa iba't ibang kulay. Ang halaman ay nagmula sa Persia at dating tinatanim para sa kanyang dahon at buto. Kadalasang kinakain ang ugat ng halaman subalit minsan pati rin ang tangkay at dahon nito. Ang modernong asanorya ay piling pinalaki para sa kanyang ugat na higit na malaki, at kasiya-siyang kainin kesa sa kanyang ninuno. 

Itinala ng United Nations Food and Agriculture Organization (FAO) na ang produksyon ng asanorya at singkamas sa buong mundo para sa taong 2018 ay 40 milyong tonelada, at ang 45% nito ay mula sa Tsina.  

## Tingnan din
* Parsnip, isang uri ng pastinaka

## Mga sanggunian 
Kategorya:Gulay
Kategorya:Apiaceae
Bunga

[right|thumb|350px|*Para sa ibang gamit, tingnan din ang [bunga (paglilinaw).*Isang tindahan ng prutas sa Barcelona, Espanya]]

Ang **bunga** o **prutas** (Ingles: *fruit*; Kastila: *fruta*) ay mga produkto ng mga halaman o punong namumunga, katulad ng mansanas, saging, sintunis, at ubas. Ito ay lumalabas sa puno upang kainin ang mismong prutas at para rin dumami ang lahi ng mga punong ito dahil kadalasan ang mga buto ng isang puno ay nasa bunga.

## Ang talaan mga bungang kahoy 
### A 
* Abukado (*Avocado*) 
* Alpay (*Lychee*) 
* Aprikot (*Apricot*) 
* Atis (*Srikaya*) 

Avokádo.jpg|thumb|Abukado
Litchi chinensis on white background.jpg|thumb|Alpay
Apricots.jpg|thumb|Apricot
9582Atis Philippines fruit 11.jpg|thumb|Atis

### B 
* Balimbing (*Starfruit*)
* Bayabas (*Guava*)
* Buko (*Coconut*)

Star fruit.jpg|thumb|Balimbing
Guava bangalore.jpg|thumb|Bayabas
Coconuts, Andamans.jpg|thumb|Buko

### D 
* Dalandan (*Orange*)
* Dayap (*Lime*)
* Durian (*Durian*)

Local Orange Variety of Kozan - Kozan Yerli Portakal 04.jpg|thumb|Dalandan
Two limes.jpg|thumb|Dayap
Durian x.jpg|thumb|Durian

### G 
* Guyabano (*Soursop*)

3621jfAnnona muricata Soursop Guyabano Philippines Pampangafvf 09.JPG|thumb|Guyabano

### K 
* Kaimito (*Cainito*)
* Kamatis (*Tomato*)
* Karmay (*Ceremai*)
* Kerasus (*Cherry*)
* Kaong (*Enau*)

Star apple - Chrysophyllum cainito.jpg|thumb|Kaimito
Red tomatoes. img 08.jpg|thumb|Kamatis
Phyllanthus acidus2.jpg|thumb|Karmay
Sweet cherries in basket 2018 G2.jpg|thumb|Kerasus

### L 
* Langka (*Jackfruit*)
* Lansones (*Duku*/*Langsat*)
* Limon (*Lemon*)
* Longan (*Longan*)

### M 
* Mangga (*Mango*)
* Mansanas (*Apple*)
* Milon (*Melon*)
* Mabolo (* Mabolo*)

### P 
* Pakwan (*Watermelon*)
* Papaya (*Papaya*)
* Peras (*Pear*)
* Presas (*Strawberry*)
* Pinya (*Pineapple*)
* Pipino (*Cucumber*)

### R 
* Rambutan (*Rambutan*)

### S 
* Saging (*Banana*)
* Seresa (*Cherry*)
* Suha (*Pear*)

### T 
* Tsokolate (*Chocolate*)

### U 
* Ubas (*Grape*)

## Mga sanggunian 
*
Kayumanggi (paglilinaw)

Maaaring tumukoy ang **kayumanggi** sa:

* Kayumanggi, isang kulay.
* Mga taong kayumanggi, ang lahing kayumanggi.
* Kayumanggi (pelikula), isang pelikula.
Lobo (palabas sa telebisyon)

Ang ***Lobo*** ay isang pantasyang serye ng ABS-CBN na pinagbibidahan nina Piolo Pascual at Angel Locsin na unang pinalabas noong 28 Enero 2008.

## Mga sanggunian
## Panlabas na kawing
* 

Kategorya:ABS-CBN
Kategorya:Mga serye sa telebisyon
Rose

Maaring tumukoy ang *rose* sa:

* Salitang Ingles para sa rosas.
* Rosé, isang mang-aawit na kasapi ng Black Pink.
Kayumanggi

[thumb|right|200px|Isang [kabayong kulay kayumanggi.]]
[thumb|right|200px|Isang babaeng mananayaw mula sa [Hawaii na may balat na kayumanggi.]]

Ang **kayumanggi**, **abelyana**  o **moreno** (Ingles: *brown*, *tan* o *nut-brown* [kulay-mani]; Kastila: *avellana* o *moreno*), kapag ginamit sa pangkalahatang termino, ay isang kulay na isang madilim na dilaw, kahel, o pula na may mababang tingkad na may kaugnayan sa mga bagay na kinulayan ng puti,  Tinatawag din itong **kulay-balat** o **kulay-kape**, ngunit karaniwang ginagamit ang salitang *kayumanggi* para tukuyin ang kulay ng balat ng tao.

## Kasaysayan 
Ang kayumanggi ay tila nagmula sa dalawang salita na *kayu* at *manggi*. Ang *kayu* sa Tagalog ay isang manipis na hibla ng tela o sinulid. Kapag sinabing *kayu*, tiyak na manipis ito at maganda ang sutla o hibla (Ingles: *fine* o pino). Samantala, ang *manggi* ay isang salita na harapang nagmula sa *magos* o *magi* na ang ibig sabihin ay pantas at may karunungang mga tao. Marahil dito nagmula ang katawagang kayumanggi na ang dating kahulugan nito ay *fine magic or sorcery or wisdom* o pinong salamangka, mahika o karunungan. Sa Tagalog, "mahusay na kaalaman".

Mayroon ding mas sinaunang paliwanag hinggil sa pinagmulan ng "kayumanggi". Sinasabing ang "kayu" ay kahoy o puno habang ang "manggi" ay bakawan, parehong mula sa wikang Melayu. Maaaring ito ang paglalarawan ng mga manlalakbay mula sa Indochina/malaya sa mga taong unang nanirahan sa mga baybayin ng kapuluan.
## Sa tao 
Ang kayumanggi ay tumutukoy sa kulay ng balat ng tao na ang katumbas sa Ingles ay *brown* at *moreno* naman sa Espanyol. Hindi pa batid ng maraming Pilipino, ang kayumanggi ay hindi lang nagsasabi ng kulay ng balat ng isang lipi o lahi ng tao sa daigdig na ito. 

## Tingnan din
* Talaan ng mga kulay

## Mga sanggunian 
Kaurian:Kulay
Alupihan (paglilinaw)

Ang **alupihan** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*alupihan, hayop na maraming mga paa
*alupihang-dagat o hipong-dapa
Pea

Ang ***pea***, bigkas: /pi/, ay isang salitang Ingles na maaaring tumukoy sa:

*sitsaro
*gisantes

## Mga sanggunian
Carp

Ang salitang Ingles na **carp** ay tumutukoy sa:
*Karpa

Ang akronim na **CARP** ay tumutukokoy sa:
*Comprehensive Agrarian Reform Program
Kalapati

Ang **Columbidae** ay isang pamilya ng mga ibon na binubuo ng mga **kalapati**, **pitson**, **paloma**, o **batubato** (Ingles: *dove* o *pigeon*, Kastila: *pichón*). Ang mga ito ay mga ibon na may *stout* na katawan na may mga maiiksing leeg, at mga tuka na maiiksi at balingkinitan na may mga *cere* na malamán sa ilang mga espesye. Pangunahin silang kumakain ng mga buto ng halaman, prutas, at halaman. Makikita ang pamilya sa buong mundo, ngunit nasa Indomalayan at Austronesian na mga *realm* ang pinakasamot-saring baryedad.

Naglalaman ang pamilya ng 344 na mga espesye na nahahati sa 50 mga *genus* (sari). Ekstinto ang labintatlong mga espesye.

Kalimitang tinatawag na pitson ang anak ng kalapati.

## Tignan din 
* Batubato

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kalapati
Kategorya:Columbiformes
Kategorya:Mga domestikadong hayop
Ensina

thumb|Mga bungang *acorn* o ensina.

Ang **ensina**, **bunga**, (mga sari: *Quercus*, *Lithocarpus* at *Cyclobalanopsis*, ng pamilyang Fagaceae). 

## Mga sanggunian
Kaurian:Prutas
Kalamares

thumb|250px|Piniritong kalamares

thumb|Kalamares
thumb|Kalamares
Ang **kalamares** o **pritong pusit**, (Kastila: *calamares*, Turko: *Kalamar Tava*, Ingles: *squid rings*) ay isang uri ng lutuing hinaluan ng harina ang mga hiwa ng pusit.
thumb|Kalamares
thumb|Kalamares

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Lutuing Turko
Kaurian:Lutuing Pilipino
Kategorya:Lutuing Italyano
Lansones

Ang **lansones** ay isang uri ng bunga o namumungang puno na may mga kumpul-kumpol na bunga.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Meliaceae
Kategorya:Prutas
Kategorya:Punungkahoy
Lansi-lansinaan

Ang **lansi-lansinaan** (*Jathropa gossypiifolia*) ay isang uri ng palumpong na may mga kulay-lilang mga bulaklak.  Ginagamit ang langis ng mga buto nito sa pagpapagaling ng ketong.

## Mga sanggunian
Kaurian:Panggagamot
Kaurian:Euphorbiaceae
Lansina

Ang **lansina** o **tangan-tangan** (Ingles: *castor oil plant*) ay isang uri ng halaman.  Tinatawag din itong **kastor** at napagkukunan ng langis na kilala bilang *aseyte-de-kastor* o langis ng tangan-tangan.

## Mga sanggunian
Kaurian:Euphorbiaceae
Sili

Ang **Capsicum** o **halamang sili** (Ingles: *pepper*, *chili*, *chilli* o *green pepper*; Kastila: *chile*) ay isang uri ng halamang may maanghang na mga bunga.  Tinatawag na siling-haba ang mga mahaba at mapulang uri ng sili.

Ang **sili** o **sile** ay ang prutas ng halamang mula sa saring *Capsicum*, ang halamang sili, na mga kasapi ng Solanaceae.  Sa botanika, tinuturing itong palumpong na beri.  Depende sa katindihan ng lasa at pagkamalaman, iba't iba ang gamit nila sa pagluluto mula sa pagiging gulay (halimbawa: siling pukinggan) hanggang sa paggamit bilang isang pampalasa (halimbawa: paminta).  Inaani ang prutas nito.

## Tingnan din 
* Siling-labuyo
* Jalapeño
* Siling haba
* Siling bilog
* Siling-pasiti
* Siling-pula

## Mga sanggunian 
Kategorya:Solanaceae
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Sili
Siling haba

Ang **siling haba** o siling mahaba (tinatawag ding siling pangsigang at siling Tagalog), ay isa sa 2 karaniwang uri ng sili na likas na matatagpuan sa Pilipinas, ang isa ay ang siling labuyo.

Ang bunga ng siling haba ay lumalaki ng 5 hanggang 7 sentimetro ang haba, at kulay matingkad na berde. Bagaman may taglay na anghang, ito ay katamtaman lang at mas kaunti ang pagka-anghang kumpara sa siling labuyo.

Ang siling haba ay karaniwang isinasangkap sa mga lutuing Pinoy, na pinapaanghang ang mga ulam gaya ng sinigang, dinuguan, pinangat, kilawin, paksiw, at sisig.

## Mga Sanggunian
Kategorya:Sili
Letsugas

Ang **letsugas** o **litsugas** (Ingles: *lettuce*, Kastila: *lechuga*) ay isang uri ng gulay.

## Mga sanggunian
Kategorya:Asteraceae
Kategorya:Dahong gulay
Tanige

Ang **tanige** o **tanigi** ay tawag sa mga sumusunod na isda:

* ***Scomber japonicus***
* *Acanthocybium solandri*
* *Scomberomorus commerson*
* *Scomberomorus guttatus*
* *Scomberomorus queenslandicus*

## Mga sanggunian
Pampaalsa

:*Tungkol ito sa pampaalsa ng ginagawang tinapay.  Para sa rebolusyon, pumunta sa pag-aalsa.*

Ang **pampaalsa** o **lebadura** (Ingles: *yeast*, *leaven*) ay anumang sustansiya na nakapagpapaasim at nakapagpapaangat sa masang ginagamit bago iluto o ihurno ang tinapay.  Gawa ito mula sa harinang yari sa trigo o (ang *wheat* sa Ingles) o kaya gawa mula sa sebada (kilala bilang *barley* sa Ingles). Tinatawag din itong **galapong**, **lihiya**, o **linab**.  Sa mga kasulatang tulad ng Tanakh at ng Bibliya, ginagamit ang pampaalsa bilang sagisag ng isang bagay na nakakaimpluwensiya, kalimitan bilang tanda ng kasamaan.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga tinapay
Kategorya:Paghuhurno
Lemon

Ang **lemon** o **limon** (Ingles: *lemon*) ay isang uri ng maasim na prutas.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Rutaceae
Kategorya:Prutas
Eskabetse

Ang **eskabetse** (Ingles: *souse*, *fish in sweet and sour sauce*; Kastila: *escabeche*) ay isang uri ng lutuing Pilipino na inatsara ang isda o ibang karne, na may sarsang matamis, maasim at maanghang.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Lutuing Pilipino
Kategorya:Lutuing Kastila
Alpay

thumb
Ang **alpay**, kilala rin bilang **alupag**, **alupag-amo**, **bakulao**, **matamata**, **usao**, **litsiyas**, at sa iba pang mga pangalan, ay isang uri ng prutas na nagmula sa Tsina.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sapindaceae
Kategorya:Prutas
Kategorya:Punungkahoy
Siling labuyo

:*Huwag itong ikalito sa siling kayena at siling Thai.*

Ang **siling labuyo** o **labuyo** (Ingles: *wild chili*) ay isang uring-linang *(cultivar)* ng maliliit na sili na karaniwang makikita sa Pilipinas. Ang iba pang lokal na tawag dito ay *chileng bundok*, *siling palay*, *pasitis*, *pasite* (Tagalog), *katumbal*, *kitikot*, *siling kolikot* (Bisaya), *silit-diablo* (Ilocano), *lada*, *rimorimo* (Bicolano), and *paktin* (Ifugao).

## Paglalarawan
Ang halamang labuyo ay isang pangmatagalang halaman na may maliliit, maanghang at patulis na mga bunga, karaniwang 2-3 sa isang buko. Ang mga bunga ng karamihang uri ay kulay pula, may ilang uri na kulay dilaw, lila o itim.

Sa mga *supermarket* sa Pilipinas, mayroon na ring mga pulang *Thai pepper* o siling ''bird's eye* na karaniwang pinapangalanang siling labuyo sa mga etiketa nito, subalit ang mga ito ay ibang uri ng sili (espesyeng *Capsicum annuum*) na nagmula sa Taiwan. Sinasabing mas mahina ang taglay nitong anghang kumpara sa siling labuyo subalit mas pinipili ito ng mga magtitingi dahil mas mahaba ang tinatagal o *shelf life* nito.

Maliit man ang siling labuyo, nagtataglay naman ito ng matinding anghang. Naitala ito dati bilang ang pinakamaanghang na sili sa *Guiness Book of World Records* hanggang sa natuklasan na ang iba pang mas maaanghang na mga uri ng sili. Ang sukat ng anghang ng siling labuyo ay 80,000-100,000 yunit ayon sa *Scoville scale* subalit ito ay lubhang mababa kumpara sa sukat ng higit na maanghang na siling *habañero''.

## Sangkap sa pagluluto
Bagaman hindi pangunahing sangkap sa mga lutuing Pinoy, madalas pa rin naman itong ginagamit na pampaanghang sa ilang ulam. Kadalasan din itong ginagamit sa suka para sa maanghang na sawsawan, ang mga dahon naman nito ay karaniwang ginagamit bilang gulay, gaya na lang sa lutong tinola.

## Iba pang gamit
Sa panggagamot, ang siling labuyo ay dating ginagamit bilang halamang lunas para sa pananakit ng buto, rayuma, impatso, kabag at sakit ng ngipin.

## Tingnan din 
*Siling kayena
*Thai pepper

## Talababa 
## Mga sanggunian 
Kategorya:Siling-labuyo
Kategorya:Sili
Pandan (halaman)

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang pandan (paglilinaw).*

Ang **pandan** (Ingles: *screwpine*) ay isang uri ng halaman na ginagamit ang dahon sa paghahabi ng mga banig, basket at iba pa.  Ginagamit din itong pabango sa sinaing.

## Mga sanggunian
Kaurian:Lutuing Pilipino
Kategorya:Pandanaceae
Ratiles

Ang **ratiles** o **aratiles** o **gratiles** o **datiles** o Ingles na *Panama berry* o *Singapore cherry* o *Jamaican cherry* o kaya ***Muntingia calabura*** na pangalang pag-agham ay isang pangkaraniwang puno sa Pilipinas na may mga bungang maliit, bilog, at makinis.

thumb|left|280px|*Bunga ng ratiles, hinog at hilaw*

## Mga sanggunian 
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Prutas
Kategorya:Punungkahoy
Kategorya:Muntingiaceae