Dalai Lama

Ang **Dalai Lama** ng Tibet ay isang linya ng mga lider-ispiritwal ng paaralang Gelug ng Tibetanong Buddhismo at ang dating pinuno ng pamahalaan ng Tibet sa Lhasa sa pagitan ng ika-17 siglo at 1959. Karaniwang tinatawag ng kanyang mga tagasunod bilang "Kanyang Kadakilaan" (HIH) o "Kanyang Kadakilaan, ang Dalai Lama", maraming Tibetano ang tumatawag sa kanya sa mga palayaw na *Yishin Norbu* o "Mutyang tumutupad ng mga kahilingan" at *Gyalwa Rinpoche* o "Dakilang nagtagumpay". Ang Lama, na ang kahulugan ay guro, ay isang titulong ibinibigay sa mga taong may iba't ibang ranggo sa paaralang relihiyon ng Tibet.

Ang Dalai Lama ay pinaniniwalaang ang kasalukuyang reinkarnasyon ng mahabang linya ng mga Tulku, o Guro ng Buddhismo na hindi na saklaw ng gulong ng muling pagkabuhay, kamatayan at karma. Ang mga bumabang guro na ito, o mas kilala sa Mahayana bilang mga bodhisattva ay ang mga buddha na piniling bumalik sa buhay upang magligtas ng kapwa nilang naniniwala sa mga aral ni Buddha. Ang Dalai Lama, sa kasalukuyan, ay ang pang-seremonyal na pinuno ng Ipinatapong Pamahalaan ng Tibet sa Dharamsala, India.

Sa pagitan ng ika-17 siglo at 1959, ang Dalai Lama ang itinuturing na pinuno ng Pamahalaan ng Tibet na sumasaklaw sa punong kabisera ng Lhasa at ang maliliit na etnograpikong tribo sa paligid nito. Ang buong Tibet din na dating kontrol ng Dalai Lama ay nakatayo sa Talampas ng Tibet. Nang opisyal na sakupin ng Tsina ang bansa noong 1949, nabawasan ng kapangyarihan ang Dalai Lama. Noong 1959, palihim na binigyan ng dating punong ministro ng India na si Jawaharlal Nehru ang Dalai Lama ng isang piraso ng lupain sa estado ng Himachal Pradesh malapit sa paanan ng Himalayas. Ang lupang ito ay tinawag na Dharamsala. Sa kasalukuyan, kasamang naninirahan ng Dalai Lama ang iba pang lama ng Tibet at mga takas na Tibetano mula sa Tsina. Mula 1959, tinawag nang Xizang ang Tibet.

__TOC__
## Pangalan 
Ang salitang "Dalai" sa wikang Monggol ay nangangahulugang "karagatan" na siya namang katumbas ng pangalang "Gyatso" sa wikang Tibetano. Habang ang lama naman ay katumbas ng Sanskrit na guru, o gurong pang-ispirituwal. Kung pagsasamahin ang dalawang termino, "Gurong Karagatan", ito ay tumutukoy sa isang *master* na ang kaalaman ay kasing-lalim ng isang dagat.

## Kasaysayan 
[thumb|[Kublai Khan]]
Noong 1252, pinagkalooban ni Kublai Khan si Drogön Chögyal Phagpa at si Karma Pakshi, ang ikalawang Karmapa suporta para sa pamumuno ng Tibet. Ngunit mas pinili ni Karma Pakshi ang suportang ibinigay ni Möngke Khan. Bago namatay si karma Pakshi noong 1283, sumulat siya ng isang testamento na nagpoprotekta sa interes ng suportang ito, o ang tinawag nilang *black hat*. Ayon sa kanya, ang mga matataas na monghe ng Tibet, o mga lama, ay kinakailangang humanap ng batang lalaking magmamana ng naturang "sumbrero". Ang kautusang ito ay batay sa turo ng Mahayana Buddhism na ang mga aral ng Budismo ay walang hanggan, at ang isang Buddha na hindi pa ganap ang pagliligtas sa sangkatauhan ay babalik at babalik muli sa daigdig bilang isang bodhisattva. Batay pa sa dokumentong ito, iniaatas ni Karma Pakshi sa mga budistang Mahayana ang pamamaraan ng paghahanap sa batang lalaking ito. Ang pangyayaring ito ang naging mitsa ng pagsisimula ng paghahanap ng linyang Black Hat, na siyang pundasyon ng Tibetanong Buddhismo sa panahon ng Dinastiyang Ming, ibinigay ni Emperador Yongle ang titulong *Dakilang Prinsipe at Kayamanan ng Dharma*, kung saan ang isa sa tatlong ito ay ibinigay naman sa Black hat Karmapa. Maraming sekta rin ng Mahayana Buddhism sa Tibet ang sumunod sa hiling na ito, ngunit apat lamang ang nagtagumpay na gumawa ng matatag na linya ng mga reinkarnasyon. Isa na rito ang sektang kinabibilangan ng Dalai Lama, ang Gelug.
### Pag-iisa ng Tibet 
## Tahanan ng Dalai Lama 
[thumb|left|[Palasyo ng Potala]]
Buhat sa Ikalimang Dalai Lama hanggang sa pagtakas ng Ikalabing-apat na Dalai Lama noong 1959, ang lahat ng mga Dalai Lama ay opisyal na nainirahan sa Palasyo ng Potala tuwing taglamig, at sa palasyo naman ng Norbulingka kung tag-araw. Ang mga palasyo ay parehong nakatayo sa Lhasa na may layong tatlong kilometro bawat isa.

Noong 1959 kasagsagan ng pananakop ng Tsina sa Tibet, tumungo ang Ikalabing-apat na Dalai Lama sa India upang humingi ng tulong. Ang punong ministro naman na si Jawaharlal Nehru ang naging instrumento upang magkaroon ng panahanan ang mga Tibetano at iba pang takas mula sa Tsina. Magsimula niyon, ang Dalai Lama at iba pang lama ay nanirahan na sa Dharamsala, estado ng Himachal Pradesh sa hilagang India. Dito na rin itinayo ang Gitnang Pamahalaan ng mga Tibetano o *Central Tibetan Administration*. Itinayo na rin dito ang mga tahanan at paaralan na eksklusibong nagtuturo ng wika at kulturang Tibetano.

## Talaan ng mga Dalai Lama 
Sa kasalukuyan, mayroong labing-apat na reinkarnasyon ang Dalai Lama:

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga Dalai Lama