Estado ng Mon

Ang **Estado ng Mon** (Birmano: မွန်ပြည်နယ်, ; Mon:တွဵုရးဍုင်မန်) ay isang administratibong dibisyon ng Myanmar. Ito ay nasa pagitan ng Estado ng Kayin sa silangan, Dagat Andaman sa kanluran, Rehiyon ng Bago sa hilaga, at Rehiyon ng Tanintharyi sa timog, na may maikling hangganan din sa Lalawigan ng Kanchanaburi ng Taylandiya sa dulong timog-silangang bahagi nito. Ang lawak ng lupa ay . Ang Bulubunduking Dawna, na tumatakbo sa kahabaan ng silangang bahagi ng estado sa direksyong NNW &#x2013; SSE, ay bumubuo ng natural na hangganan sa Estado ng Kayin. Kabilang sa Estado ng Mon ang ilang maliliit na pulo, tulad ng Kalegauk, Wa Kyun at Pulo ng Kyungyi, kasama ang  ng baybayin. Ang kabisera ng estado ay Mawlamyine.

## Kasaysayan 
Ayon sa tradisyong Mon, ang Suwarnabhumi na binanggit sa mga Edikto ng Ashoka at ang "Dîpavamsa" ang kanilang unang kaharian (binibigkas na Suvanna Bhoum), na itinatag sa paligid ng daungan ng Thaton noong mga 300 BC, gayunpaman, ito ay pinagtatalunan ng mga iskolar.

Iminumungkahi ng oral na tradisyon na nakipag-ugnayan sila sa Budismo sa pamamagitan ng paglalayag noon pang ika-3 siglo BCE, bagaman tiyak noong ika-2 siglo BCE nang makatanggap sila ng sugo ng mga monghe mula sa Ashoka. Ang Mon ay nagbalik-loob sa Budismong Theravada bago ang ikaanim na siglo,  at pinagtibay nila ang Indiyanong Iskiptong Pali. Karamihan sa mga nakasulat na tala ng Mon ay nawasak sa pamamagitan ng mga digmaan. Pinaghalo ng mga Mon ang mga kulturang Indiyano at Mon sa isang halo ng mga sibilisasyon. Pagsapit ng 825 matatag na nilang itinatag ang kanilang sarili sa timog at timog-silangan ng Myanmar at itinatag ang mga lungsod ng Bago (Pegu) at Thaton. Noong kalagitnaan ng ika-9 na siglo, nadomina na nila ang buong katimugang Myanmar.

### Mga kahariang Mon 
Ang unang naitalang kaharian na hindi mapag-aalinlanganang maiuugnay sa Mon ay ang Dvaravati, na umunlad hanggang bandang 1024 AD nang ang kanilang kabisera ay pinamunuan ng Imperyong Khmer. Karamihan sa mga naninirahan ay tumakas sa kanluran hanggang sa kasalukuyang Myanmar at nagtatag ng mga bagong kaharian. Ang mga ito, din, ay nasa ilalim ng panggigipit mula sa mga bagong grupong etniko na dumarating mula sa hilaga, tulad ng mga taong Tai. Sa kabila ng mga hamon na ito, malaki ang naiambag ng Mon sa paglaganap ng Budismong Theravada at nag-iwan ng pangmatagalang impluwensya sa pag-unlad ng kultura at relihiyon ng rehiyon.

### Pagdating ng Britanya 
Ang Timog Burma, kabilang ang ngayon ay Estado ng Mon, ay nasakop ng Gran Britanya noong 1824 pagkatapos ng Unang Digmaang Anglo-Birmano. Tinulungan ng Mon ang Britanya sa digmaan, bilang kapalit ng mga pangako ng kanilang sariling pamumuno pagkatapos ng pagkatalo ng Burma. Daan-daang libong mga Mon na lumipat sa Siam ang bumalik sa kanilang tinubuang-bayan nang ito ay nasa ilalim ng pamamahala ng Britanya. Gayunpaman, ang mga pangako ng Britanya na ibabalik ang Kahariang Mon ay hindi kailanman natupad. Noong panahon ng kolonyal, ang Moulmein ay may malaking populasyon ng Anglo-Birmano ; isang lugar ng lungsod ay kilala bilang 'Maliit na Inglaterra' dahil sa malaking komunidad ng Anglo-Birmano. Sa ngayon, ang komunidad na ito ay lumiit sa ilang pamilya dahil ang karamihan ay umalis papuntang Reyno Unido o Australya.

### Kasarinlang Birmano 
Noong 1947, hinangad ng Mon ang sariling pagpapasya mula sa hindi pa nabuong Kaisahan ng Burma . Tumanggi ang Punong Ministro ng Birmano na si U Nu, na nagsasabing walang hiwalay na pambansang karapatan para sa Mon ang dapat pag-isipan. Lumipat ang hukbong Birmano sa mga lugar na inaangkin ng mga nasyonalistang Mon at nagpataw ng pamumuno sa pamamagitan ng puwersa na nagresulta sa isang digmaang sibil. Binuo ng mga separatistang Mon ang Mon Peoples Front, na kalaunan ay pinalitan ng Partidong Bagong Estado ng Mon (NMSP) noong 1962. Mula noong 1949, ang silangang mga burol ng estado (pati na rin ang mga bahagi ng Dibisyon ng Thaninthaya) ay nasa ilalim ng kontrol ng NMSP at ng militar nitong arm, ang Mon National Liberation Front (MNLF). Bilang karagdagan sa pakikipaglaban sa sentral na pamahalaan, nilabanan ng MNLF ang mga Karen sa kontrol ng mga mapagkakakitaang pagtawid sa hangganan sa Taylandiya.

Noong 1974, bahagyang upang mapawi ang mga kahilingan ng separatistang Mon, ang teoratikal na awtonomiyang estado ng Mon ay nilikha mula sa mga bahagi ng Thaninthayi Division at Dibisyon ng Bago. Nagpatuloy ang paglaban hanggang 1995, nang sumang-ayon ang NMSP at SLORC sa isang tigil-putukan. Noong 1996, itinatag ang Mon Unity League . Ang mga tropa ng SLORC ay patuloy na kumikilos bilang pagsuway sa kasunduan.

## Pamahalaan 
### Tagapagpaganap 
Pamahalaan ng Estado ng Mon

### Lehislatura 
### Hudikatura 
Mataas na Hukuman ng Estado ng Mon

## Demograpiko 
Ang populasyon ay 2,054,393 ayon sa 2014 Census . Karamihan ay Mon . Gayunpaman, mayroong isang malaking bilang ng mga etnikong Bamar, pati na rin ang mga miyembro ng Kayin at Pa-O na mga grupong etniko at isang maliit, lumiliit na komunidad ng Anglo-Burmese . Marami ang nakahiwalay at marami ang hindi nakakaintindi o nagsasalita ng Burmese . May Thai Community sa Kyaikkami . Karamihan sa mga tao ay Budista .

### Relihiyon 
Ayon sa Senso ng Myanmar ng 2014 Myanmar, binubuo ng mga Budista ang 92.6% ng populasyon ng Estado ng Mon, na bumubuo sa pinakamalaking komunidad ng relihiyon doon.  Kabilang sa mga minoryang relihiyosong komunidad ang mga Kristiyano (0.5%), Muslim (5.8%), at Hindu (1%) na sama-samang bumubuo sa natitirang populasyon ng Estado ng Mon.  Ang karamihan ng mga monghe ay nabibilang sa Thudhamma Nikaya (79.8%), na sinusundan ng Shwegyin Nikaya (14.9%), kasama ang natitira sa mga monghe na kabilang sa iba pang maliliit na monastikong orden . 

## Transportasyon 
* Paliparan ng Ye
* Paliparan ng Mawlamyine

## Mga dibisyong administratibo 
thumb|239x239px| Tanggapan ng Pamahalaan ng Estado ng Mon
Ang kapitolyo ng Estado ng Mon ay Mawlamyine; ito ang ikaapat na pinakamalaking lungsod sa Myanmar. Ito ay dating kilala bilang Moulmein sa ilalim ng kolonyal na pamamahala ng Britanya hanggang sa huling bahagi ng 1980s. Nakatakda ang administratibong katawan sa ilalim ng Pangasiwaan Pangrehiyon ng Timog Silangan ng Hukbong Katihan ng Myanmar sa Mawlamyine at ang Pangasiwaan ng Hukbong Dagat ng Mawyawaddy ay humahawak sa seguridad sa baybayin. Mayroong kalat na hukbong impanteryang batalyon sa maraming bayan sa Estado ng Mon, at ang Thaton ay mayroong Dibisyon ng Magaang Impanterya(ika-44). Ang mga pangunahing distrito ay nahahati halimbawa, mga distrito ng Mawlamyine, Thaton, at Ye. Sa kasalukuyan, ang mga impanterya ng hukbo ay nakalagay sa dating walang-kinakampihan na teritoryo ng distrito ng Ye para sa mga plano sa hinaharap. Ang Ye ay naging pangunahing lungsod para sa Timog ng Estado ng Mon na may Sektor ng Pangasiwaan ng Operasyon ng Tanggulang Panghimpapawid, at nakabase na punong-tanggapan ng Pangasiwaan ng Operasyon ng Militar .

Ang Estado ng Mon ay binubuo ng dalawang distrito:
thumb| 2 distrito ng Mon

* Distrito ng Mawlamyine (မော်လမြိုင်ခရိုင်)
* Distrito ng Thaton (သထုံခရိုင်)

### Mga lungsod at bayan at nayon 
thumb| Unibersidad ng Mawlamyine, Estado ng Mon

## Edukasyon 
Ang sumusunod ay isang buod ng pampublikong sistema ng paaralan sa estado sa akademikong taong 2002-2003.

Halos lahat ng mga pamantasan ng mas mataas na edukasyon sa estado ay matatagpuan sa Mawlamyine. Ang Unibersidad ng Mawlamyine ay ang pangunahing unibersidad at ang pinakamalaking unibersidad sa estado.

## Pangangalaga sa kalusugan 
Ang pangkalahatang kalagayan ng pangangalagang pangkalusugan sa Myanmar ay mahina. Bagama't ang pangangalagang pangkalusugan ay nominally libre, sa katotohanan, ang mga pasyente ay kailangang magbayad para sa gamot at paggamot, kahit na sa mga pampublikong klinika at ospital. Ang mga pampublikong ospital ay may limitadong bilang ng mga pangunahing pasilidad at kagamitan. Ang sumusunod ay isang buod ng sistema ng pampublikong kalusugan sa estado, sa taon ng pananalaping 2002–2003. 

## Mga kilalang lugar 
right|thumb|302x302px| Ang Kyaiktiyo Pagoda ay nasa taas na

* Pagodang Kyaiktiyo: Isang sikat na relihiyosong liugar na may tore na itinayo sa isang bato na natatakpan ng gintong dahon, na walang katiyakan na balanse sa lugar ng isang talampas.
* Pagodang Kyaikhtisaung: Isang sikat na pagoda ang nagsabing humawak ng buhok ni Gautama Buddha .
* Pagoda ng Kaylartha: Isang sikat na pagoda sa Bundok ng Kaylartha kung saan sinasabing nakarating ang Buddha. 
* Thaton : Ang Thaton ay ang kabisera ng Kahariang Thaton, na namuno sa kasalukuyang Timog Burma sa pagitan ng ika-9 at ika-11 na siglo.
* Pagoda ng Mudon Kangyi: Ito ay nasa burol sa kanluran ng malawak na lawa sa silangan ng Mudon .
* Reclining Buddha ng Win Sein: Ito ang pinakamalaking reclining buddha sa mundo sa Mudon.
* Libingang Digmaan ng Thanbyuzayat at Museo ng Riles ng Kamatayan
* Baybaying Setse  at Kyaik-kami
* Kyaikmaraw Paya: Isang malaking imaheng Buddha na itinayo noong AD 1455 ni Reyna Shin Saw Pu, ang tanging babaeng pinuno sa kasaysayan ng Myanmar.
* Belu-kyun ( Pulo ng Bilu): Matatagpuan ito sa tapat ng Mawlamyine, at sikat sa tradisyonal na mga produktong gawa sa kamay.
* Pagodang Zinkyaik: Isang sinaunang pagoda sa tuktok ng Bundok ng Zinkyaik at dating tahanan ng Hermits Tissa at Thiha

## Tingnan din 
* Museo ng Kalinangan ng Estado ng Mon
* Ramannadesa

## Mga sanggunian 

## Mga panlabas na link 
* 
* Mawlamyaing culture 
* Monzel.be (in Burmese)

Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Birmano
Kategorya:Pages with unreviewed translations
Kategorya:Myanmar
Kategorya:Heograpiya ng Myanmar