Atsuwete

Ang **atsuwete** (*Bixa orellana*) ay isang palumpong o maliit na puno mula sa rehiyong tropikal ng kontinente ng Amerika.  Nagmula ang pangalan nito sa isang salitang Nahuatl: ang *achiotl*, na nangangahulugang "palumpong".  Kilala rin ito sa katawagang **aploppas**, at sa katawagang Tupi na *urucu*.  Itinatanim ito roon at maging sa Timog-Silangang Asya, kung saan dinala ito ng mga Kastila noong ika-17 dantaon.  Kilalang-kilala ito bilang halaman pinagkukunan ng likas na kulay na kung tawagin ay annatto, na mula sa bunga.  May kulay-rosas na mga bulaklak ang halamang ito, at mayroon ding mga mapula at may mga tulis na mga bunga na naglalaman ng mga mapupulang mga buto.  Natutuyo ang mga bunga na tumitigas para magmukhang mga kulay-kayumangging kapsula. Kapwa tinatawag na **atsuwete** o  **annatto**.  Nakukuha ang annatto mula sa mamula-mulang laman na nakabalot sa mga buto ng atsuwete.  Ginagamit ito sa pagluluto ng maraming mga keso, katulad ng cheddar, red leicester, at brie, maging sa mga margarina, mantekilya, kanin, tinapang isda at pulbos pang-letse plan.Tanyag na pangulay at pampalasa ng mga lutuin sa Amerika Latina at Caribbean ang annatto.

thumb|right|200px|Mga buto ng *Bixa orellana*.

Sa Venezuela, tinatawag itong **onoto**, na ginagamit sa paghahanda ng mga hallaca, perico, at iba pang nakaugaliang lutuin.  Sa Brazil, tinatawag na **urucum** ang annatto at ang puno ng atsuwete, bagaman ang produktong pangulay ay kilala sa pangalang **colorau**.  Sa Cuba at iba pang mga kapuluan sa Caribbean, tinatawag na **bija**, binibigkas na *bi-ha*, ang bunga at puno ng atsuwete.  Bilang pampalasa at panimpla, isa itong pangunahing sahog sa Sazón, isang produkto na may pinaghahalo-halong mga panimpla at ipinagbibili ng kompanyang *Goya Foods*.  Mayroon itong E-bilang na E160b.  Tinatawag na **bixin** (biksin) ang bahagi ng annatto na natutunaw sa taba, samantalang ang bahaging natutunaw ng tubig ay ang **norbixin**; kapwa may takdang-bilang na E160b ang mga ito.

## Hindi pagkagamay sa pagkaing may annatto 
Maraming mga kaso na nauugnay sa pagkaing hinaluan ng annatto, at ito lamang ang kaisa-isang pangulay ng mga pagkaing mula sa kalikasan na nakakasanhi ng alerdyi  Dahil sa galing nga sa kalikasan, maraming mga kompanya na naglalagay ng tatak na "lahat ay likas, walang kahalong pangulay na di-likas", na makasasanhi ng kalituhan at pinsala sa mga mamimili na alerdyik sa mga tintang pampagkain.

## Mga larawan ng atsuwete

Image:Bixa_orellana_fruit.jpg|Namumungang sanga na nagpapakita ng mga lalagyan ng buto
Image:Bixa_orellana.jpg|Bixa orellana
Image:Urucum (bixa orellana) seeds.jpg|Bukas na sisidlan ng mga buto
Image:Bixa orellana seeds.jpg|Kalahati ng sisidlang nagpapakita ng mga buto

## Mga sanggunian
### Mga talababa

### Iba pang mga sanggunian
* *B. orellana* at annatto 
* Van Wyk, Ben-Erik (2005). *Food Plants of the World* (Mga Halamang Pagkain ng Mundo). Portland, Oregon: Timber Press, Inc. ISBN 0-88192-743-0
*
**The Herb Book*, John Lust (Bantam Books, New York, USA, 1984)
**Cooking With Spices*, Carolyn Heal & Michael Allsop (David & Charles, Vermont, USA 1983)
**The Book of Spices*, F. Rosengarten Jr. (Livingston Publishing Co. , Penn., USA, 1969)

Kategorya:Bixaceae
Kategorya:Malvales
Kategorya:Panggagamot
Kategorya:Atswete
Kategorya:Mga pangulay ng pagkain
Kategorya:Panimpla