open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Governor Generoso

Ang **Governor Generoso** (dating pangalan: **Sigaboy**) ay isang ika-2 klaseng bayan sa lalawigan ng Davao Oriental, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

Ipinangalan ang bayan mula kay Sebastian T. Generoso, isang dating gobernador ng dating Lalawigan ng Dabaw.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Governor Generoso ay nahahati sa 20 mga barangay.

* Anitap
* Manuel Roxas
* Don Aurelio Chicote
* Lavigan
* Luzon
* Magdug
* Montserrat
* Nangan Jamboree
* Oregon
* Poblacion

* Pundaguitan
* Sergio Osmeña
* Surop
* Tagabebe
* Tamban
* Tandang Sora
* Tibanban
* Tiblawan
* Upper Tibanban
* Crispin Dela Cruz

## Demograpiko
## Klima
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Lupon, Davao Oriental

Ang **Bayan ng Lupon** ay isang unang klaseng bayan sa lalawigan ng Davao Oriental, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Lupon ay nahahati sa 21 mga barangay.

* Bagumbayan
* Cabadiangan
* Calapagan
* Cocornon
* Corporacion
* Don Mariano Marcos
* Ilangay
* Langka
* Lantawan
* Limbahan
* Macangao

* Magsaysay
* Mahayahay
* Maragatas
* Marayag
* New Visayas
* Poblacion
* San Isidro
* San Jose
* Tagboa
* Tagugpo

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Manay

Ang **Bayan ng Manay** ay isang ika-3 klaseng bayan sa lalawigan ng Davao Oriental, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Manay ay nahahati sa 17 mga barangay.

* Capasnan
* Cayawan
* Central (Pob.)
* Concepcion
* Del Pilar
* Guza
* Holy Cross
* Mabini
* Manreza

* Old Macopa
* Rizal
* San Fermin
* San Ignacio
* San Isidro
* New Taokanga
* Zaragosa
* Lambog

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
San Isidro, Davao Oriental

Ang **Bayan ng San Isidro** ay isang ika-4 klaseng bayan sa lalawigan ng Davao Oriental, Pilipinas. AAyon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng San Isidro ay nahahati sa 16 na mga barangay.

* Baon
* Bitaogan
* Cambaleon
* Dugmanon
* Iba
* La Union
* Lapu-lapu
* Maag

* Manikling
* Maputi
* Batobato (Pob.)
* San Miguel
* San Roque
* Santo Rosario
* Sudlon
* Talisay

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Anao

Ang **Bayan ng Anao** ay isang ika-2 klaseng bayan sa lalawigan ng Tarlac, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan. Dating bahagi ng lalawigan ng Pangasinan, ang Anao ay itinatag at inorganisa bilang isang munisipalidad noong Marso 16, 1870. Taun-taon, tuwing Marso 16, ipinagdiriwang ang pagkakatatag ng bayan kasabay ng Ylang-Ylang Festival.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Anao ay nahahati sa 18 mga barangay.

## Demograpiko
## Mga sanggunian
## Mga Kawing Panlabas
*Pasyalan Tarlac 
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Bamban, Tarlac

Ang **Bayan ng Bamban** ay isang ika-3 klaseng bayan sa lalawigan ng Tarlac, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan. Hinango ng munisipalidad ang pangalan nito mula sa mga halamang bamban (Donax canniformis) na dating nangingibabaw sa malalawak na lupain sa tabi ng ilog malapit sa paanan ng mga burol. Ito ay unang tinawag na cabambanan o mabamban, ngunit kalaunan ay tinawag lamang bilang bamban.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Bamban ay nahahati sa 15 mga barangay.

* Anupul
* Banaba
* Bangcu
* Culubasa
* Dela Cruz
* La Paz
* Lourdes
* Malonzo
* San Nicolas (Pob.)
* San Pedro
* San Rafael
* San Roque
* San Vicente
* Santo Niño
* Virgen de los Remedios (Pacalcal)

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Pasyalan Tarlac 
*Philippine Standard Geographic Code 
*Bamban, Tarlac history, folk lore, photos 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Pedro Escuro

Si **Pedro B. Escuro** (1923 &ndash; 2000) ay kilala sa kanyang kontribusyon ukol sa *Genes* ng mga halaman at pagpapatubo nito (*Plant Breeding*) tulad ng palay. Siya ay pinarangalang "*Pambansang Siyentipiko*" para *Genetic* at *Plant Breeding* noong 1994.

Ipinanganak sa Nabua, Camarines Sur noong Agosto 2, 1923. Nakapagtapos siya ng magna cum laude sa kursong *Bachelor of Science in Agriculture major in Agronomy* sa Unibersidad ng Pilipinas sa Los Baños, Laguna noong 1952. Natapos niya ang kanyang ''Master's Degree* (*Masters of Science in Plant Breeding*) mula sa Unibersidad ng Cornell noong 1954, at *doctorate degree* (*Ph.D. Genetics and Plant Breeding*) mula sa Unibersidad ng Minnesota sa Estados Unidos noong 1959. Nagawaran siya ng *Doctor of Science, Honoris Causa'' sa Unibersidad ng Pilipinas noong 1974. 

Kilalang premyadong plant breeder si Dr. Escuro, iskolar at guro. Ang kanyang mga pananaliksik ang naglunsad sa pagkakaroon ng mga magagandang uri ng bigas katulad ng classic C4-63 na marami kung anihin, matibay laban sa mga sakit at pesteng insekto, masarap kainin at nagsilbing halimbawa at sukatan ng mataas na uri ng bigas, hindi lamang sa Pilipinas, kundi maging sa maraming bansa sa Asya.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga imbentor at siyentipiko ng Pilipinas
Concepcion, Tarlac

Ang **Bayan ng Concepcion** ay isang Unang klaseng bayan sa lalawigan ng Tarlac, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Concepcion ay nahahati sa 45 mga barangay.

* Alfonso
* Balutu
* Cafe
* Calius Gueco
* Caluluan
* Castillo
* Corazon de Jesus
* Culatingan
* Dungan
* Dutung-A-Matas
* Green Village
* Lilibangan
* Mabilog
* Magao
* Malupa

* Minane
* Panalicsican
* Pando
* Parang
* Parulung
* Pitabunan
* San Agustin (Murcia)
* San Antonio
* San Bartolome
* San Francisco
* San Isidro (Almendras)
* San Jose (Pob.)
* San Juan (Castro)
* San Martin
* San Nicolas (Pob.)

* San Nicolas Balas
* San Vicente (Calius/Corba)
* Santa Cruz
* Santa Maria
* Santa Monica
* Santa Rita
* Santa Rosa
* Santiago
* Santo Cristo
* Santo Niño
* Santo Rosario (Magunting)
* Talimunduc Marimla
* Talimunduc San Miguel
* Telabanca
* Tinang

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Pasyalan Tarlac 
*Philippine Standard Geographic Code 
*Tarlac Directory

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Gerona, Tarlac

Ang **Bayan ng Gerona** ay isang ika-2 klaseng bayan sa lalawigan ng Tarlac, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Gerona ay nahahati sa 44 na mga barangay.

* Abagon
* Amacalan
* Apsayan
* Ayson
* Bawa
* Buenlag
* Bularit
* Calayaan
* Carbonel
* Cardona
* Caturay
* Danzo
* Dicolor
* Don Basilio
* Luna

* Mabini
* Magaspac
* Malayep
* Matapitap
* Matayumcab
* New Salem
* Oloybuaya
* Padapada
* Parsolingan
* Pinasling (Pinasung)
* Plastado
* Poblacion 1
* Poblacion 2
* Poblacion 3
* Quezon

* Rizal
* Salapungan
* San Agustin
* San Antonio
* San Bartolome
* San Jose
* Santa Lucia
* Santiago
* Sembrano
* Singat
* Sulipa
* Tagumbao
* Tangcaran
* Villa Paz

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Pasyalan Tarlac 
*Offial LGU - Gerona, Tarlac website 
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Mayantoc

Ang **Bayan ng Mayantoc** ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Tarlac, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Mayantoc ay nahahati sa 24 na mga barangay.

* Ambalingit
* Baybayaoas
* Bigbiga
* Binbinaca
* Calabtangan
* Caocaoayan
* Carabaoan
* Cubcub
* Gayonggayong
* Gossood
* Labney
* Mamonit

* Maniniog
* Mapandan
* Nambalan
* Pedro L. Quines
* Pitombayog
* Poblacion Norte
* Poblacion Sur
* Rotrottooc
* San Bartolome
* San Jose
* Taldiapan
* Tangcarang

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Pasyalan Tarlac 
* Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Moncada, Tarlac

Ang **Bayan ng Moncada** ay isang ika-3 klaseng bayan sa lalawigan ng Tarlac, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Moncada ay nahahati sa 37 mga barangay.

* Ablang-Sapang
* Aringin
* Atencio
* Banaoang East
* Banaoang West
* Baquero Norte
* Baquero Sur
* Burgos
* Calamay
* Calapan
* Camangaan East
* Camangaan West
* Camposanto 1 - Norte

* Camposanto 1 - Sur
* Camposanto 2
* Capaoayan
* Lapsing
* Mabini
* Maluac
* Poblacion 1
* Poblacion 2
* Poblacion 3
* Poblacion 4
* Rizal
* San Juan

* San Julian
* San Leon
* San Pedro
* San Roque
* Santa Lucia East
* Santa Lucia West
* Santa Maria
* Santa Monica
* Tolega Norte
* Tolega Sur
* Tubectubang
* Villa

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Pasyalan Tarlac 
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
San Jose, Tarlac

Ang **Bayan ng San Jose** ay isang ika-1 na klaseng bayan sa lalawigan ng Tarlac, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng San Jose ay nahahati sa 13 mga barangay.

* Burgos
* David
* Iba
* Labney
* Lawacamulag
* Lubigan
* Maamot
* Mababanaba
* Moriones
* Pao
* San Juan de Valdez
* Sula
* Villa Aglipay

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Pasyalan Tarlac 
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
San Manuel, Tarlac

Ang **Bayan ng San Manuel** ay isang ika-5 klaseng bayan sa lalawigan ng Tarlac, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng San Manuel ay nahahati sa 15 mga barangay.

* Colubot
* Lanat
* Legaspi
* Mangandingay
* Matarannoc
* Pacpaco
* Poblacion
* Salcedo
* San Agustin
* San Felipe
* San Jacinto
* San Miguel
* San Narciso
* San Vicente
* Santa Maria

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Pasyalan Tarlac 
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Santa Ignacia

Ang **Bayan ng Santa Ignacia** ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Tarlac, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Santa Ignacia ay nahahati sa 24 na mga barangay.

* Baldios
* Botbotones
* Caanamongan
* Cabaruan
* Cabugbugan
* Caduldulaoan
* Calipayan
* Macaguing
* Nambalan
* Padapada
* Pilpila
* Pinpinas

* Poblacion East
* Poblacion West
* Pugo-Cecilio
* San Francisco
* San Sotero
* San Vicente
* Santa Ines Centro
* Santa Ines East
* Santa Ines West
* Taguiporo
* Timmaguab
* Vargas

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Pasyalan Tarlac 
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
American Broadcasting Company

Ang **American Broadcasting Company**, ay isang himpilan ng telebisyon sa Estados Unidos, na pinapalabas mula pa noong 1948.

## Mga kasalukuyang palabas 
## Mga Kaugnay na artikulo 
* CBS
* NBC
* Fox Broadcasting Company
* The Walt Disney Company
* Disney Channel

## Kawing panlabas 
* Opisyal na websayt ng ABC

Kategorya:NASCAR sa telebisyon
Kategorya:Mga estasyon ng telebisyon sa Estados Unidos
Buto ng halaman

Sa botanika, ang **buto**, **binhi**, o **punla** ay ang hindi pa tumutubong bilig ng halaman at reserbang pagkain na nakabalot sa isang nakaprotektang panlabas na balat na tinatawag na balat ng buto. Sa mas pangkalahatan, nangangahulugan ang katawagang "binhi" sa kahit anumang bagay na maaring ihasik, na maaring kabilang ang buto at talop o lamang-ugat. Produkto ang mga binhi ng hinog na obula, pakatapos mapunlaan ang supot-suputan ng bilig sa pamamagitan ng semilya mula sa bulo, na binubuo ang isang sigoto. Nabubuo ang bilig sa loob ng isang buto mula sa sigoto, na binubuo ang isang balat ng buto sa palibot ng obula, at lumalago sa loob ng pinagmulang halaman hanggang titigil ang paglago sa isang takdang laki.

## Kasaysayan 
Nag-ebolusyon ang unang mga halaman nasa lupa noong mga 468 milyong taon na nakalaipas, at nagparami gamit ang mga espora. Ang pinakamatandang mga halamang may buto ay ang mga himnosperma, na walang obaryo upang ilaman ang mga binhi, na lumitaw noong huling bahagi ng huling Deboniyano (416 milyon hanggang 358 milyong taon na nakalipas). Mula sa mga naunang himnospermang ito, nag-ebolusyon ang mga pakong may buto noong panahong Karbonipero (359 hanggang 299 milyong taon nakalipas); mayroon silang mga obula na dinadala sa isang kupula, na mga pangkat na mga nakabalot na sanga na malamang ginamit upang iprotekta ang nabubuong buto.

## Mga sanggunian
Kategorya:Anatomiya ng halaman
Carracci

Si **Annibale Carracci** ay isinilang sa Bologna noong 1560. Kaunti lamang ang nalalaman tungkol sa kanya gayun pa man sinasabing noong taong '80 siya ay sumama sa kanyang mga pinsan na si Ludovico Carracci (1555-1619) at kapatid nito na si Agostino Carracci (1557-1602) noong mabuksan ang *"Accademia dei Desiderosi"* kilala rin sa tawag na *"Incamminati."* Sa eskwelahang iyon,importante ang mga asignatura tulad ng Matematika at geometria, anatomia at pag-aaral sa mga opera ng mga maestro noong sinauna. Ang kanilang mga pinta ay nakabase sa pagpinta ng *natural* at *pagsasalarawan ng katotohanan.* 

Ang isa sa importanteng naipinta ni Annibale ay ang *"Grande Maccelleria"* (Malaking Karnehan) http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a7/Carracci-Butcher%27s_shop.jpg 

Bansag:              Grande Maccelleria
Gumawa:              Annibale Carracci
Petsa:               1583-1585
Laki:                taas na 2 m at laki na 2 1/2 m
Teknika:             Mantika sa tela
Lokasyon:            Oxford, Christ Church Picture Gallery

Ang *"Grande Maccelleria"* ay isang di rilehiyosong gawa ni Annibale na naglalarawan ng buhay at natural na pamumuhay. Inilalarawan dito ang buhay ng tatlong magkakarne. Gayundin maaari nating makita ang iba't ibang yugto ng trabaho ng tatlong magkakarne: mula sa pagpatay sa hayop (sa gitna), sa pagsasabit ng karne (sa kanan) at ang dalawang yugto ng bentahan (sa kaliwa) ang pagkikilo at pamimili ng sariwang karne. Ang opera na ito ay may pantay-pantay na linyang imahinarya perpendikular: makikita sa mga nagsabit na karne na at sa mesa. Ang nag-iisang sumira sa grilya na ito ay ang lalaki sa kaliwa na kumukuha ng pera sa kanyang pitaka. Ang opera na ito ay papalayo sa tinatawag na *"pittura manieristica"* at siyang tinatawag na *"pittura di genere"* (inilalarawan ang mga aktwal na gawain ng isang persona na isanasabuhay ang kanyang normal na trabaho).

Kaurian:Italya
Licuan-Baay

Ang **Licuan-Baay**  ay isang bayan sa lalawigan ng Abra, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan. 

## Mga barangay 
* Bonglo (Patagui)
* Bulbulala
* Cawayan
* Domenglay
* Lenneng
* Mapisla
* Mogao
* Nalbuan
* Poblacion
* Subagan
* Tumalip

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
* Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan ng Abra
Watawat

[thumb|Mga watawat ng iba't-ibang mga bansa sa harap ng [Philippine Arena, Bocaue, Pilipinas. Makikita sa bandang harapan ng retrato ang watawat ng Pilipinas.]]
Ang **watawat,** **bandera,** o **bandila** ay isang piraso ng tela na may iba't ibang disenyo na kadalasang parihaba at karaniwang ginagamit bilang isang simbolo, kagamitang pansenyas o pang-gayak.

Ang mga sinaunang watawat ay ginamit upang maging gabay pang-sandatahan sa mga labanan, at simula noon ay ginamit na ang mga ito sa pangkalahatang panseyales at pangtukoy, lalo na sa mga kaganapan na ang pakikipagtalastasan ay ganap na mahirap. Isang mabisang makabayang sagisag naman ang mga pambansang watawat, na may iba't iba at malawak na paliwanag, na kadalasang may matinding pansandatahang kaugnayan dahil na rin sa orihinal at patuloy na gamit pansandatahan nito. Ginagamit din ang mga watawat upang maghatid ng mensahe, patalastas, o bilang pangpalamuti. Tinatawag na Vexilolohiya ang pag-aaral ng mga watawat, mula sa salitang Latin na nangangahulugang watawat o bandila.

## Sa politika
[thumb|Ang [Bahagharing Watawat ng kilusang LGBT. Isang katulad na watawat ang ginamit sa Europa bilang suporta sa pasipismo]]

Gumamit din ang mga kilusang panlipunan at pampolitika ng mga watawat, upang madagdagan ang bisibilidad at bilang tagapag-isang sagisag.

Gumamit ng pulang watawat ang kilusang sosyalista upang sumagisag sa kanilang pinaglalaban. Iba't ibang mga watawat naman ang ginamit ng kilusang Anarkista, subalit ang *itim na watawat* ang pangunahing watawat na kaugnay sa kanila. Noong dekada '70, ginamit bilang sagisag ng kilusang LGBT ang bahagharing watawat bilang sagisag ng kilusang LGBT.

Naging mga pambansang watawat ang ibang mga watawat pampolitika, gaya ng pulang watawat ng Unyong Sobyet, at ang pambansang bandila ng Nazi. Ang kasalukuyang watawat ng Portugal ay batay sa dating watawat pampolitika ng Partidong Republikanong Portuges noong Rebolusyong ng 15 Oktubre 1910 na nagdala sa partido sa kapangyarihan.

## Pagtataas ng watawat
Ang pagtataas at pagbababa ng watawat, lalo na sa mga pambansang watawat, ay kadalasang kinapapalooban ng mga seremonya at ng mga alituntunin, na nag-iiba iba bawat bansa. Ang tagapagtaas at tagapagbaba ng watawat ay binubuo ng isang pangkat ng mga tao, kadalasan ay mga kawal, kadete o mga mag-aaral, na nagmamartsa at nagdadala ng watawat para sa seremonya.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga watawat
Kategorya:Lipunan
Malibcong

Ang **Malibcong**  ay isang bayan sa lalawigan ng Abra, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan. 

## Mga barangay 
* Bayabas
* Binasaran
* Buanao
* Dulao
* Duldulao
* Gacab
* Lat-ey
* Malibcong (Pob.)
* Mataragan
* Pacgued
* Taripan
* Umnap

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan ng Abra
Hadji Muhtamad

Ang **Hadji Muhtamad**  ay isang bayan sa lalawigan ng Basilan, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

Ito ay itinatag mula sa mga 10 barangay ng Lantawan na wala sa isla ng Basilan, ayon sa Muslim Mindanao Autonomy Act No. 200, kung saan nagkaroon ng plebesito noong August 25, 2007.

## Mga barangay 

* Baluk-Baluk
* Dasalan
* Lubukan
* Luukbungsod
* Mananggal

* Palahangan
* Panducan
* Sangbay Big
* Sangbay Small
* Tausan

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan ng Basilan
Maluso

Ang **Maluso**  ay isang bayan sa lalawigan ng Basilan, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga barangay 

* Abong-Abong
* Batungal
* Calang Canas
* Guanan North (Zone I)
* Guanan South (Zone II)
* Limbubong
* Mahayahay Lower (Zone I)
* Muslim Area
* Port Holland Zone I Pob.
* Port Holland Zone II Pob.

* Port Holland Zone III Pob.
* Port Holland Zone IV (Lower)
* Townsite (Pob.)
* Taberlongan
* Fuente Maluso
* Tamuk
* Tubigan
* Mahayahay Upper (Zone II)
* Port Holland Zone V
* Upper Garlayan

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan ng Basilan
Sumisip

Ang **Sumisip**  ay isang bayan sa lalawigan ng Basilan, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga barangay 

* Bacung
* Benembengan Lower
* Buli-buli
* Cabcaban
* Guiong
* Lanawan
* Manaul
* Mangal (Pob.)
* Saluping
* Sumisip Central
* Sulloh (Tapiantana)
* Tumahubong
* Babag (Babuan Island)
* Libug

* Tongsengal
* Tong-Umus
* Baiwas
* Basak
* Cabengbeng Lower
* Cabengbeng Upper
* Luuk-Bait
* Mahatalang
* Tambulig Buton
* Balanting
* Benembengan Upper
* Bohe-languyan
* Boloh-boloh
* Bukut-Umus

* Ettub-ettub
* Kaumpurnah
* Kaum-Air
* Limbocandis
* Lukketon
* Marang
* Mebak
* Pisak-pisak
* Sahaya Bohe Bato
* Sapah Bulak
* Suligan (Babuan Island)
* Tikus
* Kaumpamatsakem

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Kawing Panlabas 
* Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan ng Basilan
Tipo-Tipo

Ang **Tipo-Tipo**  ay isang bayan sa lalawigan ng Basilan, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

Noong 2006, ang mga bayan ng Al-Barka at Ungkaya Pukan ay humiwalay sa Tipo-Tipo, at ang pagbawas ng mga barangay mula sa 39 sa 11.

## Mga barangay 
* Badja
* Bohebaca
* Bohelebung
* Lagayas
* Limbo-Upas
* Tipo-tipo Proper (Pob.)
* Baguindan
* Banah
* Bohe-Tambak
* Silangkum
* Bangcuang

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Kawing Panlabas 
* Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan ng Basilan
Tabuan-Lasa

Ang **Tabuan-Lasa**  ay isang bayan sa lalawigan ng Basilan, Pilipinas.

Ito ay itinatag mula sa 10 barangay ng Sumisip na wala sa isla ng Basilan, ayon sa Muslim Mindanao Autonomy Act No. 187, kung saan nagkaroon ng plebesito noong 29 Marso 2008. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga barangay 

* Babag (Babuan Island)
* Balanting
* Boloh-Boloh
* Bukut-Umus
* Kaumpurnah
* Lanawan

* Pisak-Pisak
* Saluping
* Suligan (Babuan Island)
* Sulloh (Tapiantana)
* Tambulig Buton

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Kawing Panlabas 
* Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan ng Basilan
Lantawan

Ang **Lantawan**  ay isang bayan sa lalawigan ng Basilan, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga barangay 

* Atong-Atong
* Bagbanon
* Baungis
* Bulan-Bulan
* Bulanza
* Calayan
* Calugusan
* Canibungan
* Landungan
* Lantawan Proper (Pob.)
* Lawila
* Lawi-Lawi
* Lower Bañas

* Lower Manggas
* Luuk-Maluha
* Matarling
* Matikang
* Pamucalin
* Paniongan
* Parian-Baunoh
* Suba-an (Pangasaan)
* Switch Yakal
* Tairan
* Upper Bañas
* Upper Manggas

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan ng Basilan
Tuburan, Basilan

Ang **Tuburan**  ay isang bayan sa lalawigan ng Basilan, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

Noong 2006, ang mga bayan ng Akbar at Hadji Mohammad Ajul ay humiwalay sa bayan ng Tuburan, at ang pagbawas ng mga barangay mula 30 sa 10.

## Mga barangay 
* Lahi-lahi
* Sinulatan
* Bohetambis
* Duga-a
* Mahawid
* Lower Sinangkapan
* Tablas Usew
* Calut
* Katipunan
* Lower Tablas

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan ng Basilan
Ungkaya Pukan

Ang **Ungkaya Pukan**  ay isang bayan sa lalawigan ng Basilan, Pilipinas. Ito ay itinatag mula sa Muslim Mindanao Autonomy Act No. 193, at niratipika sa pamamagitan ng plebesito noong  22 Mayo 2006. Ito ay dating bahagi ng Tipo-Tipo. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga barangay 
* Amaloy
* Bohe-Pahuh
* Bohe-Suyak
* Cabangalan
* Danit
* Kamamburingan
* Matata
* Materling
* Pipil
* Sungkayut
* Tongbato
* Ulitan

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Kawing Panlabas 
* Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan ng Basilan
Abaloryo

right|thumb|200px|Mga abaloryo.

Ang **abaloryo** (mula sa Kastila *abalorio*) ay isang uri ng babasaging butil na maaaring gamiting pangdekorasyon kapag pinagsama-sama, halimbawa na sa paggawa ng mga kuwintas, damit, bag, at iba pa.

## Sanggunian
Kategorya:Gamit
Omar, Sulu

Ang **Omar**  ay isang bayan sa lalawigan ng Sulu, Pilipinas. Ito ay itinatag mula sa walong barangay ng Luuk, Sulu, sa pamamagitan ng Muslim Mindanao Autonomy Act No. 194, na kung saan ito ay niratipika sa pamamagitan ng plebesito noong Hulyo 18, 2007. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga barangay 

* Andalan
* Angilan
* Capual Island
* Huwit-huwit

* Lahing-Lahing
* Niangkaan
* Sucuban
* Tangkuan

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Abang

Ang **abang** o **taga-abang** (Ingles: *watcher* o *watchman*) ay isang taong tagapaghintay, tagapagbantay at tagapagmasid.  Tinatawag din itong **bantay**, **bakay**, **tanod**, o **taga-abat**.

## Tingnan din
*Portero (paglilinaw)
*Barangay tanod

## Mga sanggunian
Kaurian:Tao
Kaurian:Mga trabaho
Abay

200px|right|thumb|Dalawang abay na babae. Ang batang babae ay tinatawag na *flower girl* sa Ingles. 
thumb|right|200px|Isang abay na batang lalaking tagapagdala ng mga singsing (Ingles: *ring-bearer*).

Ang **abay** ay mga tao na itinuturing na mga panauhing pandangal o **konsorte** sa isang seremonyas ng kasal.  Maaari itong mga **abay na lalaki / piling ginoo** (Ingles: *groomsmen*) o **pangunahing abay na lalaki / natatanging ginoo** (Ingles: *best man*, *escort*), mga **abay na babae** (Ingles: *bridesmaid*), o **abay na pandangal** (Ingles: *maid of honor*). 

## Mga sanggunian 
Kategorya:Tao
Kategorya:Kasalan
Alikabok

[200px|thumb|Isang bagyo ng mga alikabok na bumalot sa mga kabahayan sa [Texas, Estados Unidos noong 1935.]]

Ang **alikabok** (Ingles: *dust*) ay mga maliliit ngunit buong mga bahagi ng dumi (Ingles: *particle* Binubuo naman ng pailan-ilang mga mawo ng halaman, mga buhok ng tao, balahibo ng hayop, mga himaymay ng tela, mga himaymay ng papel, mga mineral mula sa lupa, mga dumi mula sa nasunog na taeng-bituin, at marami pang mga materyal mula sa pampook na kapaligiran ang nalalabing bahagdan ng mga alikabok sa bahay, pati na iyong nasa mga bayan at gusali.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kalikasan
Kategorya:Kalinisan
Abito

thumb|right|Isang halimbawa ng abito ng isang pari.
thumb|right|Isa pang halimbawa ng abito ng isang uri ng pari.
thumb|right|Abito ng isang madre.

Ang **abito** o (Ingles: *habit*; Kastila: *habito*) ay tumutukoy sa kasuotan na nagsisilbing pinaka-unipormeng damit na pagkakakilanlan ng isang taong nabibilang sa isang orden ng pananampalataya.

## Sanggunian
Kategorya:Kasuotan
Kaurian:Katolisismo
Abasto

thumb|right|200px|Ang baul ay isang uri ng abasto.
thumb|right|200px|Isang bagaheng maleta.

Ang **abasto** o **bagahe** (Ingles: *baggage* o *luggage*) ay tumutukoy sa mga **dala-dalahan** ng isang taong naglalakbay o bumibiyahe.  Halimbawa nito ang baul o maleta.

## Sanggunian
Kaurian:Gamit
Katedral ng Modena

thumb|right|Ang Katedral ng Modena.
Ang **Katedral ng Modena** ay inumpisahang itatag noong 1099. Ito ay may tatlong *navata** (*salitang italyano na nangangahulugang nahahati sa tatlo ang panloob ng anyo) mula sa orihinal nito na lima. Ang Katedral na ito ay pag-alala sa patron ng bayan na si Santo Geminiano arsobispo ng bayan (342–398). Noon pang 1106 ay tapos na ang *presbiterio** ng simbahan (*lugar ng simbahan kung saan naroon ang altar na nakariserba sa pari) kung saan ilalagak ang mga labi ng naturang Santo.

## Dekorasyon
Ang harapan ng Katedral ay may taas na bumabagay sa kanyang laki. Ito ay may harapan na tinatawag na *saliente** (linyang oblikwa na nagpapahayag sa unang tingin kung ilang navata meron ang loob ng simbahan). Ang bilugang bintana sa harapan na kung tawagin ay *rosone* na nalalapit na sa edad gotico ay nadagdag upang magbigay liwanag sa loob ng simbahan. Ang mga pintuan ng Katedral na ito ay nabuksan noong magtatapos na ikalabingdalawang sekolo. Makikita rin ang mga kuwento na nasusulat sa aklat ng Genesis sa bibliya, ang tungkol kay Adan at Eva at tinawag na Batong Bibliya. Ito ay nag-umpisa sa paggawa ng Diyos Ama (nasa loob ng mandorla na may hawak na sagradong kasulatan at sa baba ay dalawang anghel) sa tao: Adan hanggang sa pagbuo kay Eva. Mapapansin na sa parte na ito ang dalawang nilalang ay walang kasarian ito ay sa kadahilanang wala pa ng mga sandaling iyon ang senso ng pagkakasala. Sinundan ito ng kanilang pagsuway sa utos ang hindi pagkain sa ipinagbabawal na prutas. At dito makikita natin na sila ay may kasarian na. Ang kuwento ay nagtapos sa pagkakapatay kay Cain.

Kategorya:Simbahan (gusali)
Globo

Ang **globo** ay ang huwaran ng mundo. Sa globo makikita ang kabuuang larawan kung saan nakalagak ang bawat bansa, mga karagatan, at mga lupalop.

## Mga bahagi ng globo
# Ekwador - ito ang humahati sa globo sa dalawang magkasinlaking bahagi - ang hilaga at timog hatingglobo. Matatagpuan ang ekwador sa panuntunang 0°. Ito ang tinuturing na pinakamahaba sa lahat ng latitud. Ang ekwador ang bahagi na pinakamalapit sa araw kung kaya't mainit sa panig na ito ng daigdig.
# Latitud -  (Ingles: latitude) ito ang mga guhit na paikot sa globo na kahanay ng ekwador. Ang mga guhit na ito ay kanluran papuntang silangan. Ginagamit din ito sa pagsukat ng layo ng isang lugar, pahilaga at patimog mula sa ekwador.
# Longhitud - (Ingles: longitude) ito ang mga patayong guhit na naguugnay sa pulong hilaga at pulong timog. Kahanay ito ng punong meridyano at ginagamit sa pagsukat ng layo ng isang lugar pasilangan at pakanluran mula sa punong meridyano.
# Punong Meridyano - matatagpuan ang guhit na ito sa panuntunang 0°. Tinatawag din itong Greenwich dahil naglalagos ito sa Greenwich,South Villa Catalunan Grande 
# Internasyunal na Guhit ng Petsa (Ingles: International Date Line) - matatagpuan sa 180° meridyano. Sa bahaging ito nangyayari ang pagpalit ng petsa at oras.
# Grid o Parilya - ito ay nabubuo kapag pinagsama o nagkatagpu-tagpo ang guhit latitud at guhit longhitud.
# Hilagang Hating Globo - ang itaas na bahagi ng ekwador.
# Timog Hating Globo - ang ibabang bahagi ng ekwador.

### Tatlong malalaking pangkat ng latitud
# Mababang Latitud
# Gitnang Latitud
# Mataas na Latitud

### Mga natatanging guhit
# Ekwador
# Latitud
# longitud
# prime meridian
# international dateline

## Tingnan din
* Globalisasyon
* Kasaysayan ng mundo

Kategorya:Kartograpiya
Utot (paglilinaw)

Ang **utot** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*utot, hangin mula sa puwit.
*ut-ot, isang gawain ng pagsipsip sa utong ng suso ng tao o hayop.
Dighay

Ang **dighay** o **dighal** (Ingles: *belch*, *burp*, *belching*, *burping*, *ructus*, at *eructation*) ay ang paglalabas ng hangin mula sa tiyan sa pamamagitan ng bibig ng tao o hayop.  Kinasasangkutan ito ng pagbuga o pagpapakawala ng hangin o gas mula sa digestive tract (pangunahing sa esopago at tiyan) na dumaraan sa bunganga.  Kalimitang kinasasamahan ito ng isang karaniwang tunog at, kung minsan ng masamang amoy o halitosis.  Tinatawag din itong **eruktasyon**. May kaugnayan din ito sa pagdahak o dahak.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sistemang panunaw
Bibig

[thumb|right|Bibig ng isang lalaking tao na napapaligiran ng tumutubong [balbas.]]
Ang **bibig** o **bunganga** (Ingles: *mouth*) ay ang daanan ng pagkain at hangin sa tao at hayop.  Ginagamit din ito ng tao sa pagsasalita, samantalang sa paggawa ng mga tunog naman sa hayop.

Ang lukab ng katawan na kaagad na nasa likuran ng bunganga ng bibig, na kilala bilang lukab ng bibig (o *cavum oris* sa Latin), ay ang unang bahagi ng kanal ng pagtunaw (*alimentary canal*), na humahantong sa lalaugan at sa lalanga (o esopago). Sa mga bertebradong tetrapodo, ang bibig ay nalilimitahan sa labas ng mga labi at pisngi, kaya ang lukab ng bibig ay tinatawag ding lukab na bukal (mula sa Latin na *bucca*, na nangangahulugang "pisngi"), at naglalaman ng dila sa loob. Maliban sa ilang pangkat tulad ng mga ibon at lisanpibiyo, ang mga bertebrado ay karaniwang may ngipin sa kanilang bibig, bagaman ang ilang uri ng isda ay may ngiping parinheo (ngipin sa lalamunan) sa halip na mga ngiping nasa bibig.

Karamihan sa mga pilong bilateral, kabilang ang mga artropodo, molusko, at kordado, ay may tubong bituka na may dalawang bukana, ang bibig sa isang dulo at ang tumbong sa kabilang dulo. Kung alin sa mga dulong ito ang unang nabubuo sa ontoheniya (pag-unlad ng indibiduwal) ay isang pamantayang ginagamit upang uriin ang mga bilateral na hayop bilang mga protostomo at deuterostomo.

## Iba pang mga tungkulin ng bibig 
Ang mga crocodilia na naninirahan sa mga tropiko ay maaaring bumuka ang bibig upang magpalamig ng katawan sa pamamagitan ng pagsingaw (*evaporation*) mula sa panloob na sapin ng bibig. Ang ilang mamalyang hayop ay umaasa sa hingalin (*panting*) para sa termoregulasyon (pagpapanatili ng tamang temperatura ng katawan), dahil pinatataas nito ang pagsingaw ng tubig sa mga mamasa-masang ibabaw ng baga, dila, at bibig. Ang mga ibon naman ay umiiwas sa labis na init sa pamamagitan ng pagkikibot ng balat ng lalamunan (o *gular fluttering*), ang mabilis na paggalaw ng bahagi sa paligid ng lalamunan na balat, na kahawig ng paghingalin sa mga mamalya.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mukha
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Pagsipsip

Sa pisika, ang **pagsisip** ay ang puweras na tinutulak ang materya mula sa isang espasyo tungo sa isa pa sa kadahilanang pinababang presyon ng hangin sa pangalawang espasyo kaysa naunang espasyo.

Nagreresulta ang pagtanggal ng hangin ng isang diperensyal na presyon. Kung gayon, limitado ang presyong pagsipsip sa panlabas na presyon ng hangin. Kahit ang isang ganap na bakyum (o basyo) ay hindi makakasipsip na mas maraming presyon kaysa kung anong mayroon sa kapaligiran. Nagkakaroon din ng paghigop o pagsipsip sa dagat, kapag napuno ng tubig at lumbog ang isang barko.

## Ibang katawagan at ibang gamit
Kasingkahulgan ng pagsisip ang **ut-ot** o **pag-ut-ot**, **pagsupsup**, at **paghigop**. Pareho din ang kahulugan nito sa **pagsuso** na kadalasang ginagamit ang salita upang tukuyin ang pagsipsip ng bibig sa utong ng suso, katulad ng pagsuso ng isang sanggol upang makakain ng gatas sa dibdib ng ina nito. Ang isa pang katulad na salita ang **paghitit** o **paghithit** na ginagamit naman upang tukuyin ang paninigarilyo. Nagagawa rin ang pagsisip sa pamamagitan ng paghigop na ginagamitan ng *straw* o panghithit.

Sa ibang gamit, nanganghulugan ang **pagsipsip** bilang ang labis at hindi tapat na pagpuri sa isang tao, partikular sa isang may mataas na puwesto o isang amo. Ginagawa ito upang makakuha ng pabor o pansariling pakinabang.

## Tingnan din
*Absorpsiyon

## Mga sanggunian
Kaurian:Basyo
Abutan (kalakalan)

:*Para sa ibang gamit, tingnan ang abutan (paglilinaw).*

Ang **abutan** ay ang gawain ng agad na pagbabayad ng salapi matapos na madala o maisalin sa kamay ng mamimili ang isang bagay na binili. Tinatawag itong *C.O.D*, *collect on delivery*, o *cash on delivery* sa wikang Ingles, sa larangan ng kalakalan.

## Sanggunian 
Kaurian:Ekonomiya
Kaurian:Negosyo
Abutan (paglilinaw)

Ang **abutan** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*abutan, isang gawi ng pagbabayad sa larangan ng negosyo.
*abutan, isang gawain ng pagpapasa ng isang bagay sa pamamagitan ng kamay.
*abutan, katumbas ng salitang *datnan*.
Kamay

thumb|right|Dalawang larawan ng kaliwang kamay ng tao.

Ang **kamay** ay ang mga bahagi ng katawan ng tao at hayop, katulad ng matsing, na kapwa binubuo ng mga palad at mga daliri.  Tinatawag ding mga *kamay* ang mga bahagi ng orasan na nagsasabi ng oras.

## Sanggunian 

Kaurian:Anatomiya ng hayop
Bangko sa Pagpapaunlad ng Aprika

thumb|right|175px|Ang logo ng AfDB
Ang **Bangko sa Pagpapaunlad ng Aprika (AfDB)** (Inggles: *African Development Bank*; Pranses: *Banque Africaine de Développement*) ay isang bangko sa pagpapaunlad na itinatag noong 1964 na ang layunin ay itaguyod ang kaunlarang pang-ekonomiya at panlipunan sa Aprika. Ito ay isang lipumpon ng bangkong ito, ang Pondong Pangkaunlaran ng Aprika (ADF), at ang Pondong Pangangalaga ng Nigerya (NTF). Sa loob ng mahigit sa apatnapung taon, ang AfDB ay nakapaggugol ng kabuuang $47.5 daplot mula sa mga 2,885 operasyon. Noong 2003, nahinuha ng bangko na may ranggo ng AAA mula sa malalaking ahensiya sa pananalapi na may puhunan ng $32.043 daplot. At saka, ito'y nakapagsadlak sa linaw ng pagkakabalangkas pagkalipas ng maraming taon para sa mga kababaihan, edukasyon at repormang pang-estruktura, at binabahagi ang kanyang tulong sa kusang lunas tulad ng katighawang pautang para sa mga Mahihirap na Bansang Di-Mautangan nang Lubos (HIDC's) at ang Bagong Pagsasama ukol sa Kaunlaran ng Aprika (NEPAD). Sa kasalukuyan, ito ay may 78 kasapi: mga 53 bansa mula sa Aprika at mga 25 bansang Amerikano, Europeo, at Asyano.

## Gawain
Ang AfDB ay may apat na pangunahing gampanin. Ang una ay gumawa ng mga pautang at mga pamumuhunang pagkapantay ukol sa kagalingang pang-ekonomiya at panlipunan ng mga Bansang-Kasaping Panrehiyon (RMC). Pangalawa, ito'y magbibigay ng tulong teknikal ukol sa paghahanda at pagpapalaganap ng mga proyekto at mga programang pangkaunlaran. Pangatlo, ang AfDB ay magtataguyod ng pamumuhunan ng mga yamang pambayan at pansarili ukol sa mga layuning pangkaunlaran. At ang huli, ang AfDB ay tumutulong sa pakikipagtalastasan sa mga patakarang pangkaunlaran at mga plano ng mga Bansang-Kasaping Panrehiyon (RMC).

Ang AfDB ay kinakailangang magbigay ng tanging pansin sa mga proyekto at programang pambansa at multinasyunal na nagtataguyod ng pagkakabuong panrehiyon.

## Mga kasapi
Ang Pangkat ng Bangko sa Pagpapaunlad sa Aprika ay may dalawang ibang entitad: ang *Pondong Pangkaunlaran ng Aprika (ADF)* at ang *Pondong Pangangalaga ng Nigerya (NTF)*

### Mga bansang nakikinabang sa ADB
### Mga bansang nakikinabang sa ADF
### Mga bansang nakikinabang sa ADB at ADF
Lahat ng mga bansa sa Unyong Aprikano kabilang ang Mawritanya nguni't hindi kabilang ang ang Demokratikong Republikang Arabo ng Sahara (SADR) ay karapat-dapat ukol sa mga benepisyong NTF. Ang bansang Moroko ay karapat-dapat din kahit hindi sila kasapi ng Unyong Aprikano.

### Mga kasaping Di-Aprikano
## Mga sanggunian
## Tingnan din
* Bangko sa Pagpapaunlad sa Asya
* Bangkong Pandaigdig
* Pandaigdigang Pondong Pananalapi
* Unyong Aprikano

## Mga panlabas na kawing
*Opisyal na Pahina ng Bangko sa Pagpapaunlad ng Aprika
*Sentrong kabatiran sa bangko 
*Pahina ng Bangko sa Pagpapaunlad sa Aprika ukol sa Pondong Pangkaunlaran ng Aprika 
*Pahina ng Bangko sa Pagpapaunlad sa Aprika ukol sa Pondong Pangangalaga ng Nigerya 

Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon
Kategorya:Mga bangkong supranasyunal
Kategorya:Mga internasyonal na kaunlarang multilateral
Kategorya:Mga bangkong pangkaunlarang multilateral
Basilio J. Valdes

Si **Medyor Heneral Basilio J. Valdes** (isinilang noong Hulyo 10, 1892 sa San Miguel, Maynila, Pilipinas - namatay noong Enero 26, 1970 sa Pilipinas) ay isang medyor heneral ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. at ang simula ang pagkikipaglaban ng mga puwersang militar ng mga sundalong Pilipino at Amerikano sa pagitan na ang Pagbagsak at ang Kampanya ng Pagpapalaya sa mga puwersang pananakop ng mga Hapon na tumuloy agad ng sumalakay sa Pilipinas.

Kaurian:Mga Pilipino
Ugat (halaman)

]]
Sa mga baskular na mga halaman, ang **ugat** ay ang bahagi ng isang halaman na binabago upang magbigay ng angkla para sa halaman at kumuha ng tubig at nutrisyon sa katawan ng halaman, na pinapahintulot na lumago ang halaman ng mas mataas at at mas mabilis. Kadalasang matatagpuan sila sa ibaba ng ibabaw ng lupa, subalit maaring nasa himpapawid ang mga ugat, ibig sabihin, maaring tumubo ang halaman sa itaas ng lupa o sa ibabaw ng tubig lalo na.

## Ginagampanan
Ang pangunahing ginagampanan ng ugat ay ang pagsipsip ng tubig at nutrisyon ng halaman at pag-angkla ng katawan ng halaman sa lupa.

## Anatomiya
Nahahati ang morpolohiya ng ugat sa apat na sona: ang takip ng ugat, ang *apical meristem*, ang sonang pagpapahaba, at ang buhok.

## Mga sanggunian
Kategorya:Botanika
Tisyung baskular

Ang **tisyung baskular** ay isang komplikadong tisyu na makikita sa mga baskular na halaman.  Pangunahing mga bahagi nito ang *xylem* at *phloem*.  Naglilipat ng tubig at mga sustansiya ang mga tisyung ito sa mga ugat na nasa loob ng halaman. Puwedeng magsama-sama ang lahat ng mga tisyung baskular; ang tawag sa pagsasama-samang nito ay ang **sistema ng tisyung baskular** ng halaman.

Kategorya:Botanika
Pusod (paliparan)

:*Tungkol ito sa pusod na pang-abyasyon, para sa ibang gamit tingnan ang pusod (paglilinaw).*

Sa abyasyon, ang **pusod** ay isang paliparan na ginagamit ng isang kompanyang panghimpapawid (*airline*) bilang punto ng paglilipat para maihatid ang mga pasahero sa kanilang paroroonan. Bahagi ito ng modelong masa't rayos, kung saan ang mga manlalakbay na kumikilos sa pagitan ng mga paliparang 'di nalilingkod ng mga tuwirang lipad ay lumilipat ng eroplano papunta sa kanilang mga paroroonan. Maraming pusod ng mga kompanyang panghimpapawid ay nakahimpil rin sa mga paliparan ng lungsod ng punong tanggapan nito.

Iilan sa mga kompanyang panghimpapawid ay maaaring gumamit ng nag-iisang pusod, ngunit may ibang mga kompanyang panghimpapawid na gumagamit ng maraming pusod. Ginagamit ang mga pusod para sa mga lipad pampasahero at pang-kargamento. Maraming kompanyang panghimpapawid rin ay gumagamit ng mga lungsod ng tampulan (*focus city*) na gumagana rin sa patas na kalagayan sa mga pusod, ngunit may mas kaunting bilang ng mga lipad. Maaari ring gumamit ang mga kompanyang panghimpapawid ng mga **sekundaryang** pusod, isang 'di-teknikal na salita para sa mga malaking lungsod ng tampulan.

Para sa karamihan ng mga kompanyang panghimpapawid, mas tama sa paarang teknikal na gamitin ang salitang **punong himpilan** (*home base*) kaysa sa pusod dahil ang nakakarami ng kanilang mga lipad ay pandaigdig at ang sinasabing mga "pusod" ay ang pinakamalaking paliparan sa bansang pinagmulan lamang, tulad ng Paliparang Pandaigdig ng Auckland para sa Air New Zealand, ang Paliparang Suvarnabhumi sa Bangkok para sa Thai Airways International, ang Paliparang Pandaigdig ng Narita para sa Japan Airlines o ang Paliparan ng Singapore Changi para sa Singapore Airlines.

Kaurian:Abyasyon
Kategorya:Mga paliparan
Pusod (paglilinaw)

Ang **pusod** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*pusod, bahagi ng katawan ng tao at hayop.
*pusod, isang uri ng paliparan sa larangan ng abyasyon.
Kamay (paglilinaw)

Ang **kamay** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*kamay, mga bahagi ng katawan ng tao at hayop
*kamay, mga bahagi ng orasan na nagsasabi ng oras
**Camay*, tatak ng isang sabon
Ipot

Ang **ipot** o **dumi** (kilala din bilang **tae**, **pupu**, **aa** o **takla**) ay isang solido o medyo-solidong natirang pagkain na hindi natunaw sa maliit na bituka, at pinaghiwa-hiwalay ng bakterya sa malaking bituka. Maaring naglalaman ang pupu ng mahalagang maliit na dami ng duming metabolikong produkto tulad ng bilirrubina na binago ng bakterya, at mga selulang epiteliyal mula sa poro ng bituka.

Pinalagay ang halatang mabahong amoy ng tae na pampigil para sa mga tao, yayamang maaring magresulta ang pagkonsumo o paghawak nito ng sakit o impeksyon. 

### Pisiyolohiya
Nilalabas ang dumi sa tumbong o kloaka tuwing tatae. Nangangailangan ang proseso ng presyon na maaring umabot sa  (13.3 kPa) sa tao at  (60 kPa) sa penguwin. Nagagawa ang puwersa na kailangan upang ilabas ang dumi sa pamamagitan ng mga pagpapaliliit at pag-ipon ng mga gas sa loob ng bituka, na inuudyok ang espinter na pawiin ang presyon at ilabas ang dumi. Mukhang pinakamalakas ang disgusto sa pupu sa mga kalinangan kung saan ang inidoro na may pambuhos ay ginagawang kaunti lamang ang kontak sa pang-amoy sa pupu ng tao. Pangunahing nararanasan ang disgusto na may relasyon sa panlasa (halata o inisip) at, pangalawa sa kahit anumang nagdudulot ng katulad na pakiramdam ng pandamdam ng amoy, hipo, o tingin.

### Hatirang pangmadla 
Mayroong *Pile of Poo emoji* (emoji ng Tambak ng Pupu) na kinakatawan sa Unicode bilang , na tinatawag na ''* o *unchi-kun* sa Hapon.

### Mga biro
Sentro ang pupu sa *toilet humor'' o katatawanang pampalikuran, at karaniwan itong interes ng mga bata at tinedyer.

## Mga sanggunian
Kaurian:Biyolohiya
Cassidinae

[thumb|right|180px|*[Epistictina reicheana* mula sa India.]]

Ang mga ***tortoise beetle***, o "pagong na salagubang" o "pagong na uwang", ay isang artipisyal na pagtitipon ng mga tribo sa loob ng *leaf beetle* (literal na salin: "salagubang na pandahon" o "uwang na pandahon") sa subpamilyang *Hispinae*.  Sa mga nakalipas na paglilipon, inilalagay sila sa ilalim ng pamilyang ***Cassidae*** (o sa subpamilyang ***Cassidinae***); noong kilalalin ito bilang isang grupong hindi monopiletiko, hinati ang mga ito na nagkaroon paglalagay sa mga tribo na ipinailalim sa mga *Hispinae*.  Ilan sa mga tribo na itinuturing na mga "tortoise beetle" sa diwang pangkasaysayan ng mga *Cassidini*, *Dorynotini*, *Hemisphaerotini*, *Ischyrosonychini*, at *Mesomphaliini*.  Nalikha ang kanilang mga pangkaraniwang pangalan mula sa panlabas na pagkakahawig sa ilang mga uri ng mga *tortoise* o pagong na panlupa at *elytra* dahil sa paghahambing sa katangiang *carapace* ng mga reptilya.

## Sanggunian
## Mga panlabas na kawing
* Interaktibong susing pangkabatikan hinggil sa Cassidini

Kaurian:Chrysomelidae
Pagong (paglilinaw)

Ang **pagong** (Ingles: *turtle*) ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Pagong (Testudines), isang reptilya na ang karamihang bahagi ng katawan ay sinasanggahan o napuprutektahan ng natatanging mabuto o kartilahinosong (mabutong-mura) kabibe. 
:*Pagong na panlupa, isang hayop na panlupa
:*Pawikan, isang hayop na pantubig
**Turtle*, isang karakter mula sa isang komiks ng DC Comics
Teks

Ang **teks** ay isang baraha na karaniwang ginagamit ng mga bata mula sa Pilipinas bilang laro.  Kinukulekta ang mga maliliit na barahang ito ng mga bata sapagkat mayroon itong mga iginuhit na mga larawang pang-komiks na may mga lobo o ulap ng diyalogo, panandang nagsasalita ang mga karakter na nakalarawan sa barahang teks.  Nilalaro ito sa pamamagitan ng paghagis o pag-itsa ng ilang mga baraha sa ere hanggang sa bumagsak sa lupa.  Naaangkin ng panalong manlalaro ang baraha ng kalaban ayon sa kung paano lumpagpak ang barahan sa lupa.  Ilan sa mga terminong ginagamit sa laro ang mga sumusunod: *Tsub*, *tsa*, *tagilid* at *akeyn*.  *Tsub* ang tawag sa barahang nakadapa, *tsa* naman ang nakatihaya o litaw ang mukhang may guhit na larawan, at *tagilid* kung hindi matukoy o alanganin kung nakatihaya nga o nakadapa ito.  Sumisigaw ng *Akeyn!* (mula sa salitang *akin*) ang nanalo.

## Sanggunian
Kaurian:Laro
Kaurian:Pilipinas
Panghalina

Ang **panghalina** ay isang pamalit o panghalinhin sa orihinal na nagsisilbing panghalina at panlinlang.  Tinatawag din itong **dikoy** (mula sa *decoy* sa Ingles), **pangati**, o **pain**, katulad ng bulating pamain para sa mga isda.

## Tingnan din
*Panunukso
*Kantiyaw
*Seduksyon
*Panghahalay

## Mga sanggunian
Kategorya:Hayop
Kategorya:Gamit
Pain

Ang **pain** ay maaaring tumukoy sa:

*Pain (bigkas: /pa-in/) o panghalina.
**Pain*, salitang Ingles na may bigkas na /peyn/, na may kahulugang hapdi o sakit.
Dikya

Ang **dikya** ay isang uri ng hayop sa dagat na nakasasanhi ng pangangati kapag nadikit sa balat ng tao.  Mala-gulaman ang katawan na may galamay ng hayop pantubig na ito.  Binabaybay din itong **dikiya**, at kilala bilang *jellyfish* sa Ingles.  Sa larangan ng soolohiya, tinatawag na "payong" ang katawan ng isang dikya.

Ang mga ito ay walang utak, mata, buto, at puso. Ang kanilang bibig ay matatagpuan sa sentro ng katawan nito. Dito kumakain at inilalabas ang kalat nito. Karaniwan ang kinakain nila ay mga isda, hipon, alimango, at mga maliliit na halamang pandagat. 

Ang dikya rin ay nagsisilbing pagkain sa iba pang mga pandagat na hayop, kabilang ang mga pawikan. Sa Tsina, ang mga dikya ay isang masarap na pagkain, ginagamit din ang mga ito bilang medisina.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Cnidaria
Baga (kimika)

thumb|right|Mga nagbabagang uling.

Ang mga **baga** ay mga nagliliwanag, mapula, mainit at buhay na mga ningas ng sinindihang uling o kahoy.  Tinatawag din itong **agipo** at **dupong**.  

Isang halimbawa ng baga ang **alipato** na mga lumilipad o lumulutang na mga ningas o parikit ng apoy na karaniwang nagiging sanhi ng sunog.

## Sanggunian
Kategorya:Apoy
Didal

thumb|Isang didal.

Ang **didal** ay isang maliit na kagamitan sa pananahi.  Maaaring yari ito sa plastik o metal.  Isinusuot ito sa daliri upang magsilbing panulak ng karayom, pardible at aspili.  Nagagamit din itong pananggalang mula sa pagkakatusok sa balat ng tulis ng karayom at aspili.

## Sanggunian
Kaurian:Gamit
Buno

thumb|right|Pagbubunong pang-kolehiyo.
thumb|right|Propesyunal na pagbubuno.
[thumb|right|Pagbubunong sumo sa [Hapon (bansa)|Hapon.]]
thumb|right|Bunong braso.

Ang **buno**, **suong**, **pagbuno**, **pagbubuno**,  o **pakikipagbuno** ay isang uri ng labanan ng pakikipagsunggaban.  Ilan sa mga halimbawa nito ang sumo, pang-Olimpiko, propesyunal, at bunong braso.  Mayroon ding panlalaki at pambabae.

## Tingnan din 
* World Wrestling Entertainment

## Mga sanggunian 
Kategorya:Palakasan
Kategorya:Pagbubuno
Kategorya:Paglilibang
Paikutan ng sinulid

thumb|right|Paikutan ng sinulid.

Ang **paikutan ng sinulid** ay ang pinaglalagakang paikot ng mga sinulid na isinusuksok sa suklubang may kawit ng bobinang ikinakabit din sa makinang pantahi.

## Sanggunian
Kaurian:Gamit sa pananahi