open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Butterfly effect

Ang **Epektong paru-paro (butterfly effect)** ay isang konsepto na ang maliliit na mga sanhi ay maaaring makaapekto nang malaki. Ang terminong ito na unang ginamit sa prediksyon sa panahon ay naging talinghaga na ginagamit sa loob at labas ng agham.

Sa *chaos theory*, ang *epektong paru-paro* ay ang sensitibong pagkadepende sa paunang mga kondisyon kung saan ang maliit na pagbabago ng isang deterministic nonlinear system ay pwedeng magbunga ng malalaking pagbabago sa kalaunang kalagayan sa nasabing sistema. Ang terminong ito, na nilikha ni Edward Lorenz para sa epektong matagal nang kilala, ay kinuha mula sa halimbawa na pagwawangis ng mga detalye ng isang buhawi (eksaktong oras ng pamumuo, eksaktong daang tinahak) na naimpluwensyahan ng maliliit na gambala gaya ng pagpagaspas ng pakpak ng isang malayong na paru-paro maraming linggo na bago nito. Natuklasan ni Lorenz ang epekto na ito noong kaniyang naobserbahan na ang *runs* ng kaniyang *weather model* na may paunang datos na pinaikot nang hindi ayon sa pagkasunod-sunod nito ay bigong magaya ang resulta ng mga *runs* noong orihinal o nung hindi naikot o hindi nagalaw na unang datos. Ang isang sobrang maliit na pagbabago sa paunang mga kondisyon ay lumikha ng ibang kinalabasan.

Ang ideya na ang maliliit na mga sanhi ay maaring magdulot ng malalaking mga epekto sa pangkalahatan, lalo na sa panahon, ay ginamit magmula kay Henri Poincaré hanggang kay Norbert Weiner. Ang likha ni Edward Lorenz ang nagpausbong ng konsepto ng karupukan ng atmospera sa isang kwantatibong pundasyon, at nagdugtong sa konseptong ito sa katangian ng malalaking klase ng mga sistema na dumadaan sa *nonlinear dynamics* (sa matematika, ito ang paggawi ng mga sistema—kadalasan ay mga tumbasan—na dalawa o higit pang sistema ang nababago sa paggalaw sa iisang sistema o tumbasan n, halimbawa ay ang mga deribatiba) at sa teorya ng *deterministic chaos* (tinatawag ding chaos theory—pag-aaral sa matematika na naglalayong tignan o obserbahan ang paggawi ng mga sistemang napakasensitibo sa mga naunang kondisyon nito).

Isinalin mula sa Ingles na artikulo ng Wikipedia na Butterfly Effect.

## References 
Kategorya:Kausalidad
Biyoinhenyeriya

Ang **biyoinhenyeriya** (bioengineering) o **inhenyeriyang biyolohiya** (biological engineering) (kasama ang sistemang inhinyerang biyolohiya) ay ang paglalapat ng mga kaalaman at karunungan ng biyolohiya (kasama na rin ang pisika, kimika, matematiko, at agham pangkompyuter) para masolusyonan ang praktikal na problema na nahahanap sa biyolohiya o sa paggamit nito habang ginagamit ang karunungan mula sa kaalaman at karunungan mula sa inhenyeriya. Tinatalakay din ang praktikalidad ng mga solusyon na nagagawa nito. Habang ang tradisyonal na inhenyeriya ay nakagagamit ng pisika at matematika upang pag-aralan, magdisenyo, at gumawa ng mga kagamitang di nabubuhay, ang inhenyeriyang biyolohiya naman ay nakagagamit ng biyolohiyang molekular upang pag-aralan at palawakin ang paggamit ng mga organismo upang makagawa ng biyoteknolohiya

Isa sa mga importanteng paggamit nito ay ang pag-aaral at paglikha ng mga solusyon sa mga problema sa kalusugan ng tao, pero mas marami pa ang sinasakop ng larangang ito. Ang biomimetics ay isang sangay ng inhenreriyang biyolohiya na nagsusumikap na pag-aralan ang mga istruktura at proseso sa mga buhay na organismo at ang paggamit nito bilang inspirasyon sa paggawa ng materyales at makina. Ang biolohiya ng mga sistema naman ay nakatuon na gamitin ang kapasidad ng inhinyero sa mga sistema at ang mga konsepto sa “reverse engineering” para mapasilidad ang pagpansin sa istruktura, gamit, at kung paano gumagana ang sistema sa biyolohiya.

Ang pagkakaiba ng inhenyeriyang biyolohiya at inhenyeriyang biomedikal ay minsang di malinaw, at minsan pinagpapalit-palit ang gamit nito sa akademiya. Ang inhenyeriyang biomedikal ay nakatuon lamang sa paggamit ng mga konsepto sa biyolohiya sa paglikha ng mga imbensyong panmedikal. Ang inhenyeriyang biyolohiya naman ay nakatuon sa paggamit ng konsepto ng inhenyeriya sa konsepto sa biyolohiya, hindi lang ng mga aspektong panmedikal. Kaya wala sa kanila ang sakop ang isa kasi maaring may “hindi biyolohikal” na produkto na magagamit para sa medisina at may “biyolohikal” na produkto na hindi panmedisina (kasama ng huli ang sistemang inhenyeriyang biyolohiya).

Kategorya:Biyoteknolohiya
Kategorya:Inhenyeriya
Kalimbahin (paglilinaw)

Ang **kalimbahin** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*kalimbahin, tumutukoy sa uri ng bayabas na kulay rosas ang buto
*kalimbahin, ibang katawagan sa kulay **rosas**
Kakayahang umangkop

Ang **kakayahang umangkop** ay isang katangian ng sistema o proseso. Ito ay ginagamit bilang isang tanging katawagan sa iba't ibang disiplina at operasyon ng negosyo. Ang kahulugan ng kakayahang umangkop bilang isang tanging katawagan ay kaunti lamang ang pinagkaiba sa kahulugan sa diksyonaryo. Ayon kina Andersen at Gronau, ang kakayahang umangkop sa larangan ng pamamahala ng oranisasyon ay nakikita bilang ang kasanayang baguhin ang isang bagay o sarili upang bumagay sa mga pagbabago. Sa ekolohiya, ang kakayahang umangkop ay inilalarawan bilang kasanayan na kayahin ang di-inaasahang pagkabagabag sa kapaligiran. Subalit, ang mga kahulugan sa mga larangan na ito ay ang pangunahing punto lamang para sa detalyadong pagsusuri ng sistemadong kakayahang umangkop.

Kung negosyo at sistema at proseso ng pagmamanupaktura, ang kakayahang umangkop ay pinapahalagahan bilang importanteng salik sa pagiging episyente at tagumpay ekonomika. Sa kabilang banda, ang kakayahang umangkop at pagiging episyente ay sumasalungat sa isa't isa sa sistemang biyolohikal at ekolohiyal, na nangangailangan ng kompromiso, dahil parehas ay importanteng salik sa tagumpay ng mga ganung sistema. Upang malaman ang kakayahang umangkop ng isang proseso o sistema, ito ay dapat mapatunayan hinggil sa mga ilang pamantayan.

Sa mga agham tungkol sa buhay, ang kakayahang umangkop ay ginagamit sa iba't ibang paraan. Sa isang dulo ng espektro, ang ordinaryong kahulugan ng kakayahang umangkop ay angkop na upang maintindihan. Sa kabilang dulo, may termino na nagsimula kay Conrad na tumutukoy sa isang partikular na impormasyong entropiya na pagsukat nung *biota* ng isang ekosistema, o kahit anong pinaiilalimang sistema, tulad ng populasyon ng espesye, isang indibiduwal, selula, protina, o *gene*. 

Kaurian:Ekolohiya
Kodigo

Sa komunikasyon at pagproseso ng impormasyon, **kodigo** ang tawag sa sistema ng mga alituntunin para mailipat ang isang impormasyon (tulad ng titik, salita, tunog, larawan, o senyas) papunta sa ibang anyo o paraan, madalas pinaiksi o pasikreto, para dumaan sa komunikasyon o itago sa isang taguan ng datos. Wika ang isa sa mga pinakaunang halimbawa nito, dahil pinayagan nito ang mga tao na maikuwento nang pasalita ang mga kaganapan at karanasan sa paligid niya. Dahil sa natural na limitasyon ng pananalita, naimbento naman ang pagsusulat, na isa ring uri ng kodigong gumagamit naman ng nakikitang simbolo, gayundin ang iba pang mga katulad na paraan katulad ng semaporo.

**Pagsasakodigo** () ang tawag sa proseso ng paglilipat ng impormasyon mula sa isang anyo papunta sa iba. Kabaligtaran naman nito ang **pagdedekodigo** (), na sumusubok naman na matukoy ang impormasyon sa paraang maiintindihan ng tumatanggap ng impormasyon.

## Teorya 
Sa teorya ng impormasyon at agham pangkompyuter, kinokonsidera ang mga kodigo bilang mga algoritmo na may natatanging simbolo mula sa isang pinagmulang alpabeto papunta sa mga simbolong mula sa target na alpabeto. Halimbawa:

C = \{\, a\mapsto 0, b\mapsto 01, c\mapsto 011\,\}

Dito, kodigo ang C. Masasabing \{a,b,c\} ang pinagmulang alpabeto, na may \{0,1\} bilang target na alpabeto. Papalitan ng mga simbolo sa target na alpabeto ang mga katumbas nito sa pinagmulang alpabeto: sa kaso ng 0011001, ayon sa kahulugan sa taas, masasalin ito bilang acab.

Sa pormal na kahulugan: C : S \rightarrow T*, kung saan, C ang resultang kodigo, S ang pinagmulang alpabeto, at T* ang target na alpabeto. Isa itong punsiyon na nagmamapa nang buo sa bawat simbolo ng S sa isang string ng mga simbolo ng T*.

Kategorya:Teorya ng kodigo
Kategorya:Agham pangkompyuter
Elektronikang sirkito

Ang **elektronikang sirkito** (sa Ingles: *electronic circuit*) ay binubuo ng indibiduwal na mga elektronikang sangkap tulad ng mga resistor, transistor, kapasitor, induktor, at diodo.  Ang mga ito ay pinagsasama sa pamamagitan ng alambreng kondaktibo o ibang mga materyal na maaring pagdaluyan ng kuryente. Ang nabubuong mga kombinasyon ng mga bahagi ng sirkito ay nagbibigay daan sa iba't ibang mga proseso kagaya ng pagpapalakas ng mga senyas, paggawa ng mga pagtutuos, at paglilipat ng impormasyon.

Maaaring mabuo ang sirkito sa magkahiwalay na mga bahagi na ipinagsama ng isa-isang piraso ng alambre subalit ngayon mas madalas ang pagbuo ng linya ng koneksyon sa pamamagitan ng potolitograpikong pamamaraan sa isang nakalaminang sustrato (isang nakalimbag na tabla ng sirkito) at ihinang ang mga bahagi sa mga linya upang mabuo ang tapos nang sirkito. Sa isang pinagsama-samang sirkito, ang mga bahagi at linya ng koneksyon ay inilalagay sa parehong sustrato kadalasan semikonduktor tulad ng silikon o minsan *gallium arsenide*.

Ang sirkito ay nahahati sa tatlong kategorya, ang analogo na circuito, *digital* na sirkito o halong senyales na sirkito (kombinasyon ng analogo at *digital*).

Kaurian:Elektronika
Kit Kittredge

Si **Margaret Mildred Kittredge**, mas kilala bilang si **Kit Kittredge**, ay isa sa mga pangunahing tauhan sa serye ng librong inilathala ng American Girl. Ang kanyang mga kuwento, na sinulat ni Valerie Tripp at iginuhit ni Walter Rane, ay sumesentro sa pakikipagsapalaran niya at ng kanyang pamilya noong Dakilang Depresyon.

Kategorya:Tauhan (panitikan)
Bundok Dulang-dulang

Ang **Bundok Dulang-dulang**, kilala rin sa tawag na “D2” ng mga Pilipinong namumundok, ay isa sa may matataas na taluktok sa bulubundukin ng Kitanglad na matatagpuan sa gitnang hilagang bahagi ng lalawigan ng Bukidnon sa pulo ng Mindanao. Ito ang ikalawang pinakamataas na bundok sa Pilipinas na 2,941 metro (9,649 talampakan) sa taas ng antas ng dagat, pumapangalawa lamang ito sa Bundok Apo ng Davao na may sukat na 2,956 metro (9,698 talampakan) at bahagyang mas mataas sa Bundok Pulag ng Luzon, ikatlong pinakamataas na may tayog na 2,922 metro (9,567 talampakan).

Itinuturing ng tribo Talaandig ng Lantapan ang bundok bilang isang sagradong pook. Pagmamay-ari ito ng tribo na nagmula pa sa kanilang ninuno. 

Ang bundok Dulang-dulang, katulad din ng iba pang taluktok o matataas na bahagi ng bulubundukin ng Kitanglad, ay pinapalibutan ng kagubatan at tahanan ng iba’t ibang uri ng halaman. Ito ay nagsisilbing kanlungan ng 58 uri ng mamalya kabilang na ang mga paniki, ardilya, baboy-ramo, lumilipad na lemur, shrew at usa. Matatagpuan din sa paligid ng bundok ang Haribon o Banoy.

Kaurian:Mga bundok sa Pilipinas
Iturup

Ang **Iturup** (; Ainu: エﾂﾟヲロプシㇼ, *Etuworop-sir*; , *Etorofu-tō*) ay isa sa mga kapuluan ng Kuril, na pinakamalaki at pinakahilagang pulo sa katimugan ng mga Kuril, na kasalukuyang hawak ng Rusya ngunit inaangkin rin ng Hapon. Itinuturing ng bansang Hapon na pinakahilagang dulo nito ang Iturup.

Nasa ilalim ng teritoryong Hapones ang naturang pulo hanggang sa katapusan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig noong 1945, nang kunin ng hukbong Sobyet ang lahat ng Kuril at sapilitang pinaalis ang mga Hapones na naninirahan doon.

Matatagpuan ang Iturup sa katimugang dulo ng pangkat ng Kuril, sa pagitan ng Kunashir (19&nbsp;km sa bandang timog-kanluran) at ng Urup (37&nbsp;km sa hilagang-silangan). Ang bayan ng Kurilsk, ang sentrong administratibo ng Distrito ng Kurilsky, ay matatagpuan sa halos kalagitnaan ng kanlurang gawi.
*Area - 3,139&nbsp;km²
*Haba - 200&nbsp;km
*Lapad - 7–27&nbsp;km

Kilala ang kipot (*strait*) sa pagitan ng Iturup at Urup bilang Kipot ng Vries, na nagmula sa eksplorador na Olandes na si Maarten Gerritsz Vries, ang kauna-unahang naitalang Europeo na nakarating sa lugar na iyon.

## Mga larawang may kaugnayan sa Iturup

File:Остров Итуруп. Вулкан Баранского.jpg|Mga bulkan ng Iturup
File:Rheniite-34295.jpg|Rheniite, namuong *lava* sa likurang bahagi, mula sa Bulkang **Kudriavy**
File:Japanese-Buddhist-Temple-Iturup-Etorofu.png|Ang mga Hapon at Buddhist Temple sa Iturupa (bago ang 1939)
File:Итуруп7.jpg|Iturup, 1981
File:Итуруп8.jpg|Mga puno na palagiang naiihip ng hangin, 1981
File:Итуруп10.jpg|**Kurilsk**, 1981

## Sanggunian
## Kawing panlabas
*
*Google Maps
*
*Sakhalin Oblast

Kategorya:Kasaysayan ng Hapon
Kategorya:Kasaysayan ng Rusya
Kategorya:Mga pulo ng Hapon
Kategorya:Mga pulo ng Rusya
Teknolohiya ng pananamit

Ang ***teknolohiya ng pananamit*** ay sumasakop sa paggawa, kagamitan at makabagong ideya sa disenyo na umusbong at ginamit.  Sa kronolohiya ng teknolohiya ng pananamit at pantela, kasama ang malalaking pagbabago sa paggawa at pamamahagi ng damit. 

Mula sa kasuotan ng sinaunong mundo hanggang sa modernidad, ang paggamit ng teknolohiya ay labis na naimpluwensyahan ang pananamit at moda ng makabagong panahon. Industriyalisasyon ang nagdala ng mga pagbabago sa paggawa ng kalakal. Sa maraming bansa, ang mga kalakal na gawang-bahay na yinari ng mano-mano ay pinalitan ng mga kalakal na gawa sa mga pabrika na nasa mga *assembly line* (nakahanay na paggawa ng mga produkto sa pagawaan) at nakahanda ng bilhin sa pamamagitan ng kultura ng pagkonsumo. Kabilang sa mga makabagong ideya ang gawang-taong materyales tulad ng polyester, nylon, at vinyl pati na rin ang mga siper at velcro.  Ang simula ng makabagong electronika ang nagbunga sa teknolohiyang maisusuot na umusbong at sumikat noong 1980s.

Isang importanteng parte ng industriya sa kabila ng praktikalidad ang disenyo, at ang moda at panghalinang industriya ay umusbong kaugnay sa pagtitinda ng pananamit at tingian. Mga paksang ukol sa kapaligiran at karapatang pantao ay naging konsiderasyon din sa kasuotan at nag-udyok sa paglaganap at paggamit ng mga natural na materyales tulad ng kawayan na tinuturing na ekolohiko.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pananamit
Kaurian:Teknolohiya
BASIC

Ang **BASIC** (pinaikling '''Beginner's All-purpose Symbolic Instruction Code''') ay isang pamilya ng pangmaramihang-gamit at mataas na lebel ng mga wikang pamprograma na binigiyang-diin ang madaliang pag gamit.

Noong taong 1964, dinisenyo nila John G. Kemeny at Thomas E. Kurtz ang orihinal na wikang BASIC sa Dartmouth College sa New Hampshire. Ninais nilang matuto ang mga mag-aaral sa ibang larangan bukod sa agham at matematiko sa pag gamit ng kompyuter. Noong panahong iyon, halos lahat ng mga kompyuter ay nangangailangan ng pasadyang software, na tanging mga mananaliksik ng agham at matematika lamang ang nag-aaral.

Maraming bersyon ng BASIC ang naglipana sa mga mikrokompyuter sa kalagitnaan ng dekada '70 at dekada '80. Ang mga mikrokompyuter ay karaniwang pinapadala kasama ang BASIC, madalas sa firmware (mga panutong nakatalaga at nagpa-paandar sa iba't-ibang kasangkapang elektronika) ng makina. Ang pagkakaroon ng madaling matutunan na wika sa mga sinaunang kompyuter ay nagbigay-kakayanan sa mga may-ari ng maliliit na negosyo, mga propesyonal, mga may hilig, at sa mga kasangguni na mapaunlad ang mga sinadyang software sa mga kompyuter na kaya nilang bilhin.

Salin mula sa orihinal artikulong https://en.wikipedia.org/wiki/BASIC(https://tl.wikipedia.org/wiki/:en:BASIC)

Kategorya:Wikang pangkompyuter
Tagapanood

thumb|Tagapanood
Ang **tagapanood** (sa Ingles: *audience*) ay isang grupo ng tao na lumalahok sa isang palabas o naka-engkwentro ng gawa ng sining, literatura (kung saan ang tawag sa kanila ay "mambabasa"), teatro, musika (kung saan ang tawag sa kanila ay "tagapakinig"), larong elektroniko (kung saan ang tawag sa kanila ay "manlalaro"), o akademya sa kahit anong midyum. Ang miyembro ng tagapanood ay lumalahok sa iba't ibang paraan sa iba't ibang uri ng sining; may mga okasyon na inaanyayahan ang bukas na partisipasyon ng tagapanood at ang iba naman ay pinapayagan lang ang mapitagang pagpalakpak at kritisismo at pagtanggap.

Ang pag-aaral sa tagapanood o tagapakinig ng medya ay kinikilala nang bahagi ng kurikulum. Ang teorya sa tagapanood ay nagbibigay ng paraang iskolar na pagtanaw sa tagapanood sa pangkalahatan. Itong mga pagtanaw ang humuhubog sa ating kaalaman ukol sa kung paano ang tagapanood ay nakaaapekto at naaapektuhan sa iba't ibang porma ng sining. Ang pinakamalaking porma ng sining ay pangmasang media. Ang pelikula, larong elektroniko, programa sa radyo, *software* (at *hardware*), at iba pang format ay naaapektuhan ng tagapanood at mga pagsusuri nito at mga rekomendasyon. 

Sa panahon ng madaling partisipasyon sa Internet at mamamayang pamamahayag, ang mga propesyonal na tagalikha ay nagbabahagi ng espasyo, at minsan ay atensyon, kasama ang publiko. Sinabi ng Amerikanong mamamahayag na si Jeff Jarvis, "Ibigay mo sa tao ang kontrol sa medya, at gagamitin nila ito. Kung gayon: Huwag ibigay sa tao ang kontrol sa medya, at matatalo ka. Kapag kaya nang gawin ng mamamayan ang pagkontrol, gagawin nila." Sinabi naman ni Tom Curley, presidente ng Associated Press, "Ang tagagamit ang nagdedesisyon kung ano ang magiging punto ng kompromiso nila — kung anong aplikasyon, kung anong kagamitan, kung anong oras, kung anong lugar."

Kaurian:Komunikasyon
Palarong Pambansa

Ang **Palarong Pambansa** ay isang taunang paligsahang pampalakasan kung saan nagtutungalian ang mga estudyanteng manlalaro mula sa labing pitong rehiyon sa bansa. Ang palaro ay pinangangasiwaan ng Kagawaran ng Edukasyon. Ang mga estudyanteng manlalaro mula sa pampubliko at pribadong mga paaralan sa mababa at mataas na antas ay maaring makilahok kapag naipanalo nila ang mga palaro sa kani-kanilang mga rehiyon. Para sa mga batang Filpinong estudyateng-manlalaro, ang Palarong Pambansa ay ang pagtatapos ng mga paligsahan ng pampaaralang pampalakasan, na nagsisimula sa lokal na pampaaralang paligsahan, na sinusundan ng paligsahan sa kongresyonal na distrito, panlalawigan, at pangrehiyon na pagkikita ng mga manlalaro. Ang layunin ng Palaro ay ang mga sumusunod:

* Upang isulong ang edukasyong pampisikal at pampalakasan bilang mahalagang bahagi ng pangunahing kurikulum sa edukasyon para sa magkakaugnay na pagunlad ng kabataan;
* Itanim ang diwa ng disipilina, pagtutulungan, kahusayan, patas nalaro, pakikiisa, pakikipagpalakasan, at iba pang mga pagpapahalaga kaugnay ang pampalaksan;
* Isulong at makamit ang kapayapaan sa pamamagitan ng pampalaksan;
* Palawigin ang batayan sa pagkikilala sa talento, pagpili, pangangalap, pagsasanay at paglalahad ng mga estudyante sa mababa at mataas na antas upang magsilbing kinatawan sa Pambansang Samahan sa Pampalakasan (NSA) para sa pandaigdigang mga paligsahan; at
* Magtakda ng isang saligan para sa tama at pangkalahatang batayan upang higit pang pagbutihin ang mga palatuntunan sa pagpapalago ng pampaaralang pampalakasan.
Ang legal na bbatayan ng Palarong Pambansa ay nakatala sa pagkakaloob ng 1987 Konstituyong Pilipino Artikulo XIV, Seksyon 19.

## Mga kalahok na rehiyon 
## Mga edisyon sa bawat taon 
## Talaan ng mga punong-abalang lungsod 
## Sanggunian
Munhwaŏ

Ang **Munhwaŏ** (Chosongul: 문화어, Hanja: 文化語; literal: *Pangkalinangan* o *Pangkulturang Wika*) ay ang katawagan sa pamantayang wika ng Wikang Koreano sa Hilagang Korea. Naging pamantayan ang Munhwaŏ noong 1966, kung saan ipinahayag na magiging batayan nito ang Wikaing Pyongan na ginagamit sa Pyongyang pati ang mga nakapalibot na lugar dito, kabilang ang Pyongannam, Pyonganbuk at Chagang. Ganoon pa man, pagdating sa paggamit, iniulat nila Iksop Lee at S. Robert Ramsey na nananatiling "malalim na nakaugat" ang Munhwaŏ sa Wikaing Seoul, ang siyang pambansang pamantayan sa loob ng ilang nagdaang sentenaryo. Karamihan sa mga pagkakaiba sa pagitan ng mga pamantayang pang-Hilaga at pang-Timog Koreano ay nag-uugat sa pagkakapalit sa bokabularyong Sino-Koreano at sa iba pang mga salitang hiram ng mga purong salitang Koreano, o ang panghilagang ideolohiyal na pagpili para sa "pananalita ng pangkawanggawang kaurian" na kabilang ang ibang mga salitang hindi matatagpuan o pamantayan sa Timog.

## Sanggunian
Gyeonggi (pangkasaysayan)

thumb|Gyeonggi (pangkasaysayan)
:*Para sa kasalukuyang lalawigan, tingnan ang Gyeonggi.*
Ang **Lalawigan ng Gyeonggi** ay ang isa sa mga Walong Lalawigan ng Korea noong panahon ng Dinastiyang Joseon. Nasasakupan ito ngayon ng kasalukuyang lalawigan ng Gyeonggi ng Timog Korea, Seoul, Incheon, at Rehiyong Industriyal ng Kaesong sa Hilagang Korea. Nasa hilaga nito ang Hwanghae, sa silangan naman ang lalawigan ng Gangwon, sa timog naman ang Chungcheong, at sa bandang kanluran ang Dagat Dilaw.

Kategorya:Korea
Alba Ribas

Si **Alba Ribas Benaiges** (ipinanganak 05 Enero 1988), higit na kilala bilang **Alba Ribas** ay isang artista mula sa Katalunya, Espanya.

## Pilmograpiya
### Pelikula
### Teatro
### Telebisyon
## Kawing Panlabas
* 
* 

Kategorya:Mga artista mula sa Espanya
Pisikang klasiko

Ang **pisikang klasiko** ay tumutukoy sa mga teoryang pang-agham sa larangan ng pisika na hindi kuwantum, o parehong hindi kuwantum at hindi relatibistiko, depende sa konteksto. Sa mga talakayang pangkasaysayan, ang pisikang klasiko ay tumutukoy sa pisika bago ang 1900, samantalang ang pisikang moderno ay tumutukoy sa pisika matapos ang 1900 na kinapapalooban ng mga elemento ng mekanikang kuwantum at ng teorya ng relatibidad.

## Pangkalahatang-ideya 
Ang klasikal na teorya ay may hindi bababa sa dalawang natatanging kahulugan sa pisika. Maaari itong sumaklaw sa lahat ng mga larangan ng pisika na hindi gumagamit ng mekanikang kwantum, na kinabibilangan ng mekanikang klasiko (gamit ang alinman sa pormulasyong Newtoniyano, Lagrangiyano, o Hamiltoniyano), gayundin ng elektrodinamika at relatibidad na klasiko. Bilang alternatibo, maaari ring tumukoy ang katawagan sa mga teorya na hindi kuwantum o relatibistiko.

Depende sa pananaw, kabilang sa mga sangay ng teorya na minsang isinama sa pisikang klasiko ang mga sumusunod:

* Mekanikang klasiko
** Mga batas ng paggalaw ni Newton
** Lagrangiyano at Hamiltoniyanong klasikong pormalismo
* Elektrodinamikang klasiko (mga ekwasyon ni Maxwell)
* Termodinamikang klasiko

## Paghahambing sa makabagong pisika 
Sa kaibahan sa pisikang klasiko, ang "pisikang moderno" ay karaniwang ginagamit upang tumukoy sa mga rebolusyonaryong pagbabagong nilikha ng pisikang kuwantum at ng teorya ng relatibidad.

Maaaring ilarawan ng pisikang klasiko ang isang pisikal na sistema kung natutugunan nito ang mga kundisyong nagbibigay-bisa sa mga batas ng pisikang klasiko.

Sa praktika, ang mga pisikal na bagay mula sa mga mas malaki kaysa atomo at molekula hanggang sa makroskopiko at astronomikal na mga bagay ay maaaring maunawaan nang mabuti sa pamamagitan ng mekanikong klasiko. Subalit, simula sa antas ng atomo at mas mababa, bumabagsak ang bisa ng mga batas ng pisikang klasiko at karaniwang hindi nagbibigay ng tamang paglalarawan ng kalikasan. Ang mga elektromagnetikong larangan at puwersa ay maaaring mailarawan nang mabuti ng elektrodinamikang klasiko sa mga sukat at lakas ng larangan na sapat na malaki upang ang mga epekto ng mekanikang kuwantum ay maging walang halaga. Hindi tulad ng pisikang kuwantum, ang pisikang klasiko ay karaniwang nailalarawan sa pamamagitan ng prinsipyong ganap na determinismo, bagama’t may umiiral ding mga deterministikong interpretasyon ng mekanikang kwantum.

Mula sa pananaw na ang pisikang klasiko ay hindi relatibistiko, ang mga hula ng pangkalahatan at espesyal na relatibidad ay malaki ang pagkakaiba sa mga klasikal na teorya, partikular hinggil sa paglipas ng panahon, sa heometriya ng espasyo, sa galaw ng mga katawan sa malayang pagbagsak, at sa paglalakbay ng liwanag. Sa kasaysayan, sinubukang ipagkasundo ang liwanag sa mekanikang klasiko sa pamamagitan ng pag-aakalang may nakapirming midyum na pinagdadaanan nito, ang eter luminipero, na nang lumaon ay napatunayang hindi umiiral.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kasaysayan ng pisika
Kategorya:Pilosopiya ng pisika
Barcelona, nit d'estiu

Ang '''''Barcelona, nit d'estiu'''* ("*Barcelona, gabi ng tag-init*" sa Tagalog, "*Barcelona, summer night''" sa Ingles) ay isang pelikulang Katalan sa ilalim ng direksyon ni Dani de la Orden.

## Mga Gumanap
* Francesc Colomer: Guillem
* Jan Cornet: Héctor
* Joan Dausà: Joan
* Mar del Hoyo: Roser
* Laura Díaz: Anna
* Miki Esparbé: Carles
* Sara Espígul: Judit
* Luís Fernández: Marc
* Marc García Coté: Albert
* Àlex Monner: Jordi
* Miriam Planas: Sara
* Claudia Vega: Mireia

## Nominasyon
* 2014: Gaudí a la millor pel·lícula en llengua catalana
* 2014: Gaudí a la millor música original para kay Joan Dausà
* 2014: Gaudí al millor muntatge para kayla Elena Ruiz at Albert Gutiérrez

## Kawing Panlabas
* 

Kategorya:Mga pelikula mula sa Espanya
Kategorya:Mga pelikulang Katalan
Kategorya:Mga pelikula ng 2013
The Corpse of Anna Fritz

Ang ***The Corpse of Anna Fritz*** (Kastelyano at Katalan: *El Cadáver de Anna Fritz*, Tagalog: *Ang Bangkay ni Anna Fritz*) ay isang pelikulang Espanyol sa ilalim ng direksyon ni Hèctor Hernández Vicens na isinulat din niya kasama ni Isaac P. Creus.

Isinagawa ang pelikula noong taóng 2013 na ginanap sa  L'Hospitalet del Llobregat sa Barselona, at ang posproduksyon mismo ay natapos noong 2014. Unang naipalabas iyon sa *festival de cine* *South by Southwest* sa Austin, Texas noong Marso ng taong 2015.

## Mga Gumanap
* Alba Ribas: Anna Fritz
* Cristian Valencia: Ivan
* Bernat Saumell: Javi
* Albert Carbó: Pau

## Sanggunian
## Kawing Panlabas
* 

Kategorya:Mga pelikula ng 2015
Kategorya:Mga pelikula mula sa Espanya
Kosmopolitanismo

Ang **kosmopolitanismo** ay ang ideolohiya na ang lahat ng tao ay kasapi sa iisang komunidad, batay sa iisang moralidad. Ang taong umaayon sa ideya ng kosmopolitanismo sa kahit anong anyo nito ay tinatawag na **kosmopolitan** o **kosmopolita.**

Ang isang kosmopolitang komunidad ay maaaring nakabatay sa isang panlahatang moralidad, isang magkatulad na pang-ekonomiyang relasyon, o isang pulitikal na istruktura na sumasaklaw sa iba't ibang mga bansa. Sa isang kosmopolitang komunidad, ang mga indibidwal mula sa iba't ibang lugar ay bumubuo ng relasyon na may paggalang sa isa't isa. Bilang isang halimbawa, iminumungkahi ni Kwame Anthony Appiah ang posibilidad ng isang kosmopolitang komunidad kung saan  ang mga indibidwal mula sa iba’t ibang lokasyon (pisikal, ekonomiko, atbp.) ay pumapasok sa mga relasyon na may paggalang sa isa’t isa sa kabila ng kanilang magkakaibang mga paniniwala (relihiyon, pulitika, atbp.)

Ang **kosmopolitan** ay hango sa salitang Griyego na *kosmopolitês*, nabuo mula sa kosmos, na ang ibig sabihin ay "mundo", "kalawakan", o "kosmos", at *"politês"* na ang ibig sabihin ay "mamamayan" o "kabilang sa isang lungsod". Sa pangkasalukuyang gamit, tinutukoy ang termino bilang "mamamayan ng mundo".

Orihinal na salin sa Ingles: https://en.wikipedia.org/wiki/Cosmopolitanism(https://tl.wikipedia.org/wiki/:en:Cosmopolitanism)

Kategorya:Lipunan
Bigamya

Sa mga kultura na nagsasagawa ng matrimonyal na monogamya, ang **bigamiya** ay ang pagpapakasal kasama ang isang tao habang legal na kasal parin sa iba. Ang bigamiya ay isang krimen sa karamihan ng kanluraning mga bansa at kapag ito ay nangyari sa ganitong konteksto, madalas na wala sa una o sa pangalawang asawa ang may kaalaman sa isa. Sa mga bansa na may batas sa bigamya, ang pahintulot mula sa unang asawa ay walang magagawang pagbabago sa legalidad ng ikalawang kasal, na madalas na itinuturing na walang bisa.

Bago maging opisyal na relihiyon ng Imperyong Romano ang Kristiyanismo, nagpatupad sina Diocletian at Maximilian ng mga istriktong batas kontra sa polygamya noong 285 AD na nag-atas sa monogamiya bilang nag-iisang paraan ng relasyong matrimonyal, kagaya ng tradisyonal na na kaso sa Gresya at Roma. Noong 393, ang emperador ng Byzantine na si Theodosius I ay naglabas ng imperyal na utos upang patagalin ang pagbawal ng polygamya sa mga pamayanan ng mga Hudyo. Noong 1000, naging pasya ni Rabbi Gershom ben Judah na hindi pinapayagan ang polygamya sa loob ng pamayanan Ashkenazi ng mga Hudyo, na namumuhay sa Kristiyanong kapaligiran.

Ayon kay Sarah McDougall, isang peministang dalubhasa sa kasaysayan, ang Kristiyanong taga-Europang paggigiit sa monogamya at ang pagpapatupad nito ay lumitaw bilang resulta ng ika-labing anim na siglo ng biglang paglusob ng Islam sa gitnang Europa at ang pagdating ng kolonyalismo ng Europeo sa mga kulturang nagsasagawa ng polygamya. Bilang resulta, ang mga naturingang Kristiyanong lalaki na bigamista ay isinailalim sa malupit na kaparusahan, gaya ng pagbitay, mahirap na trabaho sa barko, pagpapatapon at pinahabang pagkakakulong. Ikinatwiran ni McDougall na ang mga babaeng bigamista ay hindi malupit na pinarusahan dahil sa pinahihinalaang kawalan ng moral na kalayaan ng mga kababaihan.

Kategorya:Kultura
Kurba ng pangangailangan

Sa ekonomika, ang **kilo ng kahingian**, **kurba ng pangangailangan** o ***demand curve*** ay ang talangguhit na nagpapakita ng relasyon ng presyo ng bagay sa dami nito na gustong at kayang bilhin ng tao sa presyong ito. Ito ay grapikong representasyon ng takdang pangangailangan. Ang pangkalahatang *demand curve* ay nanggagaling sa mga indibiduwal na kurba ng pangangailangan ng bawat namimili: ang bawat pangangailangan sa bawat presyo ay idinadagdag sa isa’t-isa.

Ang kurba ng pangangailangan ay ginagamit para itantiya ang mga pag-uugali ng tao sa kompetisyon na merkado, at ito ay sinasama sa kurba ng panustos para itantiya ang pagkapantay ng presyo (ang presyo kung saan ang dami ng binebenta ng isang bagay ay pareho sa dami ng binibili ng bagay na iyon, na tinatawag din na ang *clearing price* ng merkado) at ang pagkapantay ng dami (ang dami ng bagay o serbisyo na pinoprodus at binibili kung saan walang sobra o kulang) ng isang merkado. Sa monopolistikong merkaado, ang kurba ng pangangailangan na tinutuos ng monoplista ay ang kurba ng pangangailangan ng merkado lamang.

Sa karaniwang pagguhit ng demand curve, ang presyo ay nasa aksis na patindig (y) at ang dami ay nasa aksis na pahiga (x). Ang punsyon na ginuguhit ay ang kabaligtrang punsyon ng pangangailangan.

Kaurian:Ekonomiya
Kawanggawa

thumb|Ilustrasyon ng kawanggawa
Ang **kawanggawa** ay ang kusang-loob na pagbibigay ng tulong sa mga nangangailangan, bilang isang makataong gawain o wala ring hinihinging kapalit kundi salamat lang. 

Ang pagbibigay ng tulong ay ang pagbabahagi ng salapi, mga kagamitan at pagkain, o panahon para sa mga kapus-palad, maaaring direkta o sa pamamagitan ng mga organisasyong gumagawa ng ganito. Ang pagbibigay ng tulong, bilang isang relihiyosong gawain o tungkulin, ay tinutukoy na pagbibigay ng limos. Ang salitang“charity” ay nagmula sa birtud ng karidad. Ang naghihirap, lalo na ang mga balo o ulila, at mga may sakit o may pinsala sa katawan, ay ang mga nararapat na tumatanggap ng tulong. Ang mga tao na hindi kayang suportahan ang kanilang mga sarili at may kakulangan sa suporta ay nagiging mga pulubi, direktang nangongolekta ng tulong mula sa mga estrangherong nakakasalubong sa publiko.

May ilang grupo na namamahagi sa ibang miyembro na mula sa kanilang grupo. Bagaman ang pagbibigay sa mga malalapit na tao ay minsang tinatawag na kawanggawa – ayon sa isang kasabihan “Ang pagkakawanggawa ay nagsisimula sa tahanan” – karaniwan, ang pagkakawanggawa ang nangangahulugang pagbabahagi sa mga hindi kakilala, ngunit may respeto sa magulang at mga kaugaliang tulad nito para masuportahan ang pamilya at mga kaibigan. Sa katunayan, ang pagtrato ng mga may kaugnayan sa nagbibigay na parang sila ay mga estranghero na nangangailangan ng tulong ay humantong sa isang tayutay na *"as cold as charity”*(sinlamig ng karidad) – nagbibigay para sa kanyang mga kamag-anak na parang sila ay mga estranghero, walang pagmamahal.

Kaurian:Etika
Hèctor Hernández Vicens

Si **Hèctor Hernández Vicens** (ipinanganak 02 Oktubre 1975) ay isang direktor, *screenwriter* at tagapagsulat (eskritor) sa Espanya. Binigyang lisensya siya ng Pamantasan ng Kapuluang Balearo (*Universidad de las Islas Balearas*) sa pilolohiyang Katalan. Kumuha siya ng kursong *Hispanic Studies* sa Pamantasan ng Sheffield (*University of Sheffield*).

Naging *screenwriter* siya sa iba't ibang teleserye katulad ng *El Cor de la Ciutat*, *Kubala, Moreno i Manchón*, *39+1*, sa mga telepilme katulad ng *Pacient 33* o *Suite de Nit* at nakasama sa pagsulat sa pelikulang *Fènix 11:23*, sa direksyon ni Joel Joan. Naging *screenwriter* at letrista siya para sa pambatang seryeng *Los Lunnis* (TVE) at tagapaglikha at direktor din ng *Pol&Cia* (TV3).

Nakasama siya sa mga seksyon ng mga artikulo ng kapalagayan at mga kritikong literaryo sa iba't ibang medya. Naging lektor ng editoryal at tagapagsalinwikang pang-editoryal din siya.

Ang kanyang kauna-unahang tampok na pelikulang *The Corpse of Anna Fritz* (Ang Bangkay ni Anna Fritz), na kaniya rin isinulat at kaniyang binigyang-direksyon, ay unang ipinalabas sa Festival South by Southwest noong 2015 sa Austin, Texas.

Nakapag-limbag din siya ng tatlong nobela sa wikang Katalan, *Allunyeu-vos dels professors* (Lumayo kayo mula sa mga tagapagturo) noong 1994, *Odi* noong 1995 at ''Qui s'apunta a matar la meva mare* (Sinong naglalayong pumatay sa aking ina) noong 1997.

## Teleserye
* *El cor de la ciutat* (Ang puso ng lungsod) (2001-2002): *screenwriter*
* *Pets-and-pets.com* (2003): *screenwriter*
* *Los Lunnis* (2003-2007): *screenwriter*
* *Pol & Cia* (2007): tagapaglikha, direktor.
* *Kubala, Moreno i Manchón* (2012-2014): *screenwriter*
* *39+1* (2014): *screenwriter*

## Pelikula
* *Fènix 11:23* (2012) (*screenwriter*)
* *El cadáver de Anna Fritz* (2015) (direktor at *screenwriter*)

## Gawa (Obra)
* *Allunyeu-vos dels professors* (Lumayo kayo mula sa mga tagapagturo) (1994)
* *Odi* (1995)
* *Qui s’apunta a matar la meva mare'' (Sinong naglalayong pumatay sa aking ina) (1997)

## Sanggunian
## Kawing Panlabas
* 

Kategorya:Mga direktor ng sine sa Espanya
Kategorya:Mga tagapagsulat sa Espanya
Kategorya:Ipinanganak noong 1975
Blocking (entablado)

Sa teatro, ang **blocking** (Ingles na salita; literal na salin sa Tagalog: pagharang) ay ang wastong kinatatayuan ng mga aktor nang sa gayon ay mapadali ang pamamahala sa palabas, baley, pelikula o opera. Ang katawagan na ito ay mula sa kasanayan ng mga direktor noong ika-19 na siglo tulad ni Sir W. S. Gilbert na siyang gumamit ng tagpo sa mas pinaliit na entablado gamit ang mga bloke para kumatawan sa bawat aktor.

Sa teatrong kontemporaryo, ang direktor ang siyang madalas nagbibigay ng blocking tuwing pagtatanghal na nagsasabi sa aktor kung saan ito dapat gumalaw para makamit ang dramatikong epekto, matanaw ng mga manonood habang nagsasalita sa entablado at sumabay sa pag-iilaw ng isang eksena.

Bawat tagpo ay kadalasang *blocked* o nakaharang bilang isang yunit kung saan ipagpapatuloy lamang ng direktor ang susunod na eksena. Ang pagpoposisyon ng mga aktor sa entablado sa isang eksena ay maaaring makaapekto sa mga kasunod na kinatatayuan ng mga ito maliban na lamang kung ang entablado ay bakante sa pagitan ng mga eksena. Tuwing nagsasanay sa blocking, ang pangalawang direktor, ang namamahala ng entablado o ang dalawa ay ang nagtatala kung saan nakaposisyon ang mga aktor at ang kanilang mga galaw sa entablado. Mahalaga para sa namamahala ng entablado ang pagtala sa mga posisyon ng mga aktor sapagkat hindi sa lahat ng pagkakataon ay nariyan ang direktor para gumabay kung kaya’t kinakailangan ng namamahala ng entablado na siguraduhing sumusunod ang mga aktor sa mga nakatakdang blocking.

Kaurian:Teatro
Mga wikaing Koreano

Ang ilan sa mga **diyalektong Koreano** ay ginagamit sa Tangway Koreano. Sadyang mabundok ang mismong tangway at ang "teritoryo" ng bawat wikain o diyalekto ay halos tumutugma sa mga likas na hangganan sa pagitan ng iba't ibang pangheograpikong rehiyon ng Korea. Ipinangalan ang halos lahat ng mga wikaing iyon mula sa Walong Lalawigan ng Korea. Mayroong isang namumukod-tangi sa iba na itinuturing nang hiwalay na wika, ang Wikang Jeju.

## Ang pamantayang wika
* Sa Timog Korea, ang Pamantayang Koreano (표준어/標準語) ay binigyang-depinisyon ng Pambansang Instituto ng Wikang Koreano bilang "makabagong pananalita ng Seoul na malawakang ginagamit ng mga nilinang nang mabuti" (). Sa paggamit, nangyayaring hindi naisasama ang mga tampok na matatagpuan lang sa Seoul.
* Sa Hilagang Korea, nabanggit sa proklamasyong pagpapatibay na ang Wikaing Pyongan na ginagamit sa kabiserang Pyongyang, at sa mga napapalibutan nito, ang siyang magiging batayan para sa pamantayan ng wikang Koreano sa Hilagang Korea, ang *Munhwaŏ*; ganoon pa man, sa paggamit, nananatili itong "malalim na nakaugat" sa Wikaing Seoul, na siyang naging pambansang pamantayan sa loob ng mga nagdaang sentenaryo.

Sa kabila ng pagkakaiba ng wikang Koreano ng hilaga at timog, malawakan pa ring nagkakaunawaan ang dalawang pamantayan. Isang kapansin-pansing tampok sa diberhensya (pagkakalayo) ang kakulangan ng mga anglisismo ng Hilaga dahil sa aylasyonismo (pagbubukod mula sa lahat) ang ang ideolohiyang Juche (pagdepende sa sariling kakayahan) at paggamit ng puro at nilalang na mga salitang Koreano.

## Klasipikasyon
" (Pamantayang Koreano ng Timog Korea: *jamjari* [잠자리]).]]

## Sanggunian
Vince Lee

Si **Vince Lee** (ipinanganak Oktubre 22, 1985 sa Hsinchu) ay isang modelo sa Taiwan sa ilalim ng EeLin, isang ahensyang pangmodelo.

Noong ika-17 ng Oktubre 2010, 5 araw bago ang kaniyang ika-25 kaarawan, siya ay pumanaw sa karamdamang kanser sa atay.

## Kawing Panlabas
* 李國銘摩登誌 
* 李立崴無名
* 世新大學口語傳播學系李國銘紀念網站
* 李國銘無名
* 國銘打工麻辣火鍋店的報導(有介紹到國銘)
* Vince Lee sa Facebook
*帥氣男模李國銘肝癌逝 年僅24歲

Kategorya:Ipinanganak noong 1985
Kategorya:Mga artista mula sa Taiwan
Laryo

Ang **laryo** o **ladrilyo**, mula sa salitang Espanyol na *ladrillo**,*** ay isang kagamitan sa paggawa ng mga pader, sementadong daanan at iba pang aspeto ng pagkakantero. Ayon sa kaugalian, ang salitang laryo ay tumutukoy sa isang bagay na binubuo ng luwad o putik, ngunit ngayon ito ay tumutukoy na sa mga hugis-parihabang bagay na inilalatag sa pinaghalong semento at buhangin na nilagyan ng tubig. Ang isang laryo ay maaaring gawa sa putik, buhangin at apog, o kaya naman ay semento. Ito ay may iba’t ibang uri, materyal at laki na depende sa rehiyon at panahon kung saan ito nagmula, at ito ay ginagawa nang maramihan. May dalawang kategorya ang laryo ang isa ay niluto sa apoy at ang isa naman ay hindi. 

Ang bloke ay isa pang salita na tumutukoy sa isang hugis-parihabang bagay na gawa sa kaparehong materyal na ginagamit sa paggawa ng laryo, ngunit kadalasan ay mas malaki ito. Ang mga magagaang uri ng laryo ay gawa sa pinagsama-samang pinaalsang putik.

Ang mga laryong niluto sa apoy ay isa sa mga pinakamatatag at pinakamatibay na materyales sa konstruksiyon, minsan din ay tinatawag itong artipisyal na bato. Ito ay ginagamit simula pa noong 5000 BC. Ang mga laryo naman na pinatuyo sa hangin, o tinatawag na *mudbrick* sa wikang Ingles, ay mayroong kasaysayan na mas matanda pa kaysa sa ladrilyong niluto sa apoy, at mayroon din itong sangkap na pambigkis tulad ng dayami.

Kaurian:Konstruksiyon
Tabla (ahedres)

Sa larong ahedres, ang **tabla** ay resulta ng isang larong nagtapos ng patas. Kadalasan, sa mga torneo ang tabla ay katumbas ng tig-kalahating puntos para sa bawat manlalaro, habang ang panalo ay katumbas ng isang puntos sa manlalarong nagwagi at walang puntos para sa hindi nagwagi.

Sa pangkalahatan, nangyayari ang tabla kung wala sa magkatunggali ang maaaring manalo. Ang tabla ay kinapapalooban ng mga alituntunin sa larong chess at kabilang dito ang tinatawag na *stalemate* (kung saan ang manlalaro na siyang titira ay hindi tsek ng kanyang katunggali at wala ng maaaring legal na itira), *three-fold repetition* (kung saan ang posisyon ay tatlong beses ng nangyari na itinira ng magkatunggali), at ang panghuli ay ang *fifty-move rule* (kung saan sa pang-limampung tira na gawa ng bawat manlalaro ay wala pa ring kain o *pawn move*). Ang tabla ay nangyayari din kung ang dalawang manlalaro ay walang sapat na piyesa upang ma-mate (*checkmate*) ang bawat isa o walang sapat na legal na tira kung saan may maaaring manalo.

Maliban kung mayroong partikular na patakaran ang torneo na ipagbawal ito, ang mga magkatunggali ay maaaring sumang-ayon sa isang tabla sa anumang oras. Ngunit, mayroong etikal na konsiderasyon ang tabla na maaaring mangyari sa hindi pangkaraniwang pagkakataon kung saan ang isang manlalaro ay mayroong tsansang manalo. Halimbawa, ang manlalaro ay maaaring magtawag na ng tabla pagkatapos ng isa o dalawang tira, ngunit ito ay maitatawag na lutong laro.

Kaurian:Ahedres
Diskriminasyon sa gulang

Ang **diskriminasyon sa gulang** (sa wikang Ingles: ***ageism*** o ***agism***) ay ang diskriminasyon sa mga tao o mga grupo ng tao nang nakabatay sa kanilang edad.  Ang salitang ito ay umusbong noong 1969 at una itong ginamit ni Robert Neil Butler upang ilarawan ang diskriminasyon laban sa mga nakakatanda at ito ay ibinatay sa seksismo at rasismo.  Binigyang kahulugan ni Butler ang *ageism* bilang kombinasyon ng tatlong magkakaugnay na mga bagay. Kasama sa mga bagay na ito ay ang masasamang pagkilos tungo sa matatanda, sa katandaan at sa proseso ng pagtanda; mapanghusgang gawi laban sa mga matatanda; at ang mga gawi at polisiyang nagpapalaganap ng mga stereotypes tungkol sa mga matatanda.

Habang ang salitang ito ay minsan na rin ginamit upang ilarawan ang diskriminasyon laban sa mga nagbibinata at sa mga bata, kasama na ang hindi pagpansin sa kanilang mga ideya dahil sila ay wala pa sa wastong gulang o ang pag-aakala na sila ay dapat kumilos ng batay sa kanilang edad, ang salitang *ageism* ay mas ginagamit sa paglalarawan ng pakikitungo sa mga matatanda. Bukod dito, nakikita rin na hindi lamang mula sa labas ng grupo ng mga matatanda nangyayari ang pagmamarka kundi nangyayari din ito sa loob ng mismong grupo nila.

Ang diskriminasyon sa gulang, sa pagsasalita at mga pag-aaral, ay madalas tumutukoy sa mga masasamang mapanghusgang gawi laban sa matatanda, mga tao na nasa kanilang gitnang mga taon, mga kabataan, at mga bata. Mayroon din ibang porma ng panghuhusga na batay sa edad.   Ang *adultism* ay isang panghuhusga tungo sa matatanda at ito'y nakikita bilang hindi pantay na pagtingin laban sa mga kabataan at mga batang hindi pa kinikilala bilang matatanda.  Ang *jeunism* ay ang diskriminasyon laban sa matatanda habang pinapaboran ang mga mas bata. Kabilang dito ang mga kandidatura ng mga politiko, mga trabaho, at kultura kung saan mas pinapahalagahan ang kalakasan at kagandahan ng kabataan kaysa sa mas higit na moral at katalinuhan ng katandaan.  Ang *adultcentricism* ay ang pinagrabeng *ecogentrism* ng matatanda.  Ang *dultocracy* ay ang kaisipan sa lipunan na nagbibigay-kahulugan sa ganap at di ganap na gulang na naglalagay sa matatanda sa mas dominanteng posisyon kaysa sa mga bata.  Ang *gerontocracy*' ay isang porma ng oligarkiyang pamumuno kung saan ang isang grupo ay pinamumunuan ng mga tao higit na mas nakakatanda kaysa sa mayorya ng populasyon ng matatanda. Ang *chronocentrism* ay isang paniniwala na nagsasabi na may isang panahon sa buhay ng tao na higit na nangingibabaw sa lahat ng nakaraan at hinaharap na panahon.

Kaurian:Sosyolohiya
Mga lalawigan ng Hapon

hanggang 1868.]]
Bago ipinatupad ang kasalukuyang sistemang prepektura, ang mga pulo ng Hapon ay hinati sa ilanpung *kuni *(国, bansa), na karaniwang isinasalin bilang **lalawigan**. Ang bawat lalawigan ay hinati naman sa mga *gun* (郡, distrito, dating pangalan *kōri*).

## Kasaysayan 
Ang mga lalawigan ay unang nilikha alinsunod sa sistemang Ritsuryō bilang parehong dibisyong administratibo at rehiyong heograpiko.

Subalit, sa huling bahagi ng panahong Muromachi, dahan-dahang pumalit sa kanilang tungkulin ang mga dominyo ng mga sengoku-daimyo. Sa ilalim ng pamumuno ni Toyotomi Hideyoshi, idinagdag ang mga lalawigan bilang pangunahing lokal na dibisyong administratibo. Pinalago ang mga lupain ng mga lokal na daimyo.

### Panahong Edo 
Sa panahong Edo, nakilala ang mga lupain ng mga daimyo bilang mga *han*. Lumikha ng sistemang komplementaryo ang mga lalawigang imperyal at dominyong shogunal. Halimbawa, noong inutusan ng shogun ang mga daimyo na gumawa ng senso o gumawa ng mga mapa, inayos ang naging likha ayon sa mga hangganan ng mga lalawiganing *kuni*.

### Panahong Meiji 
Sa pagpapanunumbalik ng Meiji, isinabatas ang mga *han* bilang dibisyong pampamahalaan sa sistemang *fuhanken sanchisei*, ngunit dahan-dahang pinalitan ng mga prepektura mula 1868 hanggang 1871 (tinawag na *fu *ang mga prepekturang urban at *ken *mga prepekturang rural). Hindi tinanggal ang mga lalawigan bilang bahagi ng sistema ng adres, kundi, sa kabaligtaran, idinagdag. Noong 1871, umabot sa 304 ang bilang ng mga prepektura, habang 68 lamang ang mga lalawigan, hindi kasama ang Hokkaidō o ang Kapuluan ng Ryukyu. Hindi lamang naging magulo ang mga hangganan ng napakaraming mga prepektura, kundi hindi rin nagtugma sa mga hangganan ng mga lalawigan. Ipinagsama ang ilang mga prepektura upang bawasan ang bilang sa 37 pagdating ng 1881, at ilan naman ang hinati para bumuo ng 45 noong 1885. Nagdulot ang pagdagdag sa Hokkaidō at Okinawa sa kabuuang 47 prepektura.

Iniuri ang mga lalawigan sa Kinai (sa loob ng kabisera), at pito o walong *dō* (ruta, o sirkito), na sa kabuuan ay kilala bilang *goki shichidō*. Subalit, hindi dapat maipagpalit sa kontekstong ito ang *dō* sa mga linya ng trapiko sa kasalukuyan, tulad ng Tōkaidō mula Tokyo hanggang Kyoto o Kobe. Hindi rin dapat maipagpalit ang Hokkaidō sa kontekstong ito sa Prepektura ng Hokkaidō, bagama't iisa lamang ang lupaing sinasakupan nito.

### Kasalukuyan 
## Tingnan din 
## Talababa 

## Mga sanggunian 
* Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth. (2005). *Japan encyclopedia.* Cambridge: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01753-5; OCLC 58053128

## Mga kawing panlabas 
Maaaring mahanap ang mga detalyadong mapa ng mga lalawigan sa iba't ibang panahon sa:
* maproom.org 
* samurai archives

Lalawigan
Aperture

Sa larangan ng optika, ang **aperture** (bigkas: a-per-tyur) ay isang butas kung saan pumapasok at dumadaan ang ilaw. Nakasalalay sa aperture kung gaanong katuwid ang direksiyon ng ilaw kung saan ay mahalaga para sa kinalabasan ng anyo sa *image plane*. Kung ang aperture ay makitid, pantay ang direksiyon ng ilaw na ipinapasok at matalim ang pokus ng larawan. Kung ang aperture ay malawak, hindi pantay ang direksiyon ng ilaw na ipinapasok at isang litratong matalim lang ang pokus sa isang bahagi ng larawan sa tamang distansya habang ang ibang bahagi ng larawan ay malabo at hindi naka-pokus.  Ang aperture rin ang nagtatakda kung gaano karaming direksiyon ng ilaw ang ipinapayagang pumasok at gaanong karaming ilaw ang pinapaabot sa *image plane* (kapag mas makitid ang aperture, mas madilim ang litrato sa ibinigay na oras ng paglantad). Sa mata ng tao, ang balintataw ang aperture.

Kadalasan, ang isang sistemang optikal ay maraming butas na maaaring pasukan o mga istruktura na tinatakdaan ang mga direksiyon ng ilaw. Itong mga istruktura ay maaaring maging ang gilid ng lente o ng salamin. Maaari din itong isang singsing o kaya isang pangabit na pumipirmi ng optikal na elemento sa isang lugar o kaya isang espesyal na elemento tulad ng *diaphragm* na inilalagay sa daanan ng ilaw upang limitahin ang ilaw na ipinapasok ng sistema. Sa pangkalahatan, ang tawag sa mga istrukturang ito ay mga *stop* (tigil), at ang *stop* ng aperture ay ang *stop* na nagtatakda kung ano ang anggulo ng direksiyon ng ilaw o gaanong kaliwanag ang larawan. 

Sa ibang kontexto, lalo na sa potograpiya at astronomiya, ang aperture ay tumutukoy sa diyametro ng *stop* ng aperture sa halip nang itukoy ang pisikal na *stop* o ang butas mismo. Halimbawa, sa teleskopyo ang *stop* ng aperture ay kadalasan ang gilid ng lenteng *objective* o ang salamin (o ang hawakan ng salamin). Teleskopyo naman ang usapan na mayroong, halimbawa, isang daang sentimetrong aperture. Alalahin na ang *stop* ng aperture ay hindi naman nangunguhulugan ang pinakamaliit na *stop* ng sistema. Ang pagpapalaki at pagpapaliit gamit ang lente at ibang elemento ng teleskopyo ay maaaring maging malaki ang *stop* ng aperture para sa sistema. Sa astropotograpiya ang aperture ay maaaring ibigay bilang isang sukat o walang sukat  na proporsyon sa pagitan ng sukat at ng haba ng pokus. Sa ibang uri ng potograpiya kadalasang ibinibigay ito bilang isang proporsyon.

Salin mula sa orihinal na Ingles (https://en.wikipedia.org/wiki/Aperture) 

Kaurian:Potograpiya