Gitnang Bikol

Ang **Gitnang Bikol** na karaniwang tinatawag ding **Bikol Naga** ay ang pinakasinasalitang wika sa Rehiyon ng Bikol sa timog ng Luzon. Ginagamit ito sa hilaga at kanlurang bahagi ng lalawigan ng Camarines Sur, sa ikalawang distrito pangkinatawan ng Camarines Norte, silangang bahagi ng Albay, hilagang-silangang bahagi ng Sorsogon, sa bayan ng San Pascual sa Masbate, at timog-kanlurang bahagi ng Catanduanes. Nakabatay ang pamantayan nito sa diyalektong sinasalita sa bayan ng Canaman. 

Sa Gitnang Bikol, mayroong mga bokabularyo na hindi mahahanap sa ibang wikang Bikol ni sa ibang miyembro ng Gitnang Pilipinong pamilya ng wika tulad ng Tagalog at Sebwano. Kabilang sa mga halimbawa nito ang mga salitang  *matua* at *bitis* na salitang Kapampangan din na may kahulugang mas matanda at paa/mga paa ayon sa pagkabanggit. Halimbawa rin ang salitang *banggi* (gabi) na kakaiba mula sa karaniwang salitang Bikol na "*gab-i*" ngunit mas malapit sa *bengi* ng Kapampangan. Walang pormal na pagsusuri tungkol sa kaugnayan ng mgawikang Gitnang Luzon sa Gitnang Bikol ngunit ang ikalawa ay may ilang salita na mahahanap sa makalumang anyo ng Tagalog na sinasalita sa mga probinsyang Rizal at Quezon na pinaniniwalaang tahanan ng mga Gitnang Pilipinong wika tulad ng Kapampangan sa Pampanga at Timugang Tarlac, at wikang Sambaliko sa probinsyang Zambales.

## Mga diyalekto
Ang *Bikol Sentral* ay isang diyalekto sa Coastal Bikol na nakabatay sa Canaman, Camarines Sur at ang pundasyon ng Pamantayang Bikol, kasama ang *Bikol - Naga*, na nakabatay sa Lungsod ng Naga, ay nauunawaan ng halos lahat ng mananalita ng Bikolano. Sinasalita ito sa una, ikalawa (maliban sa bayan ng Del Gallego kung saan ang mga naninirahan dito ay mananalita ng wikang Tagalog), ikatlo at iba pang mga bayan sa ika-apat na distrito (Tinambac, Siruma, Garchitorena at Presentacion) ng Camarines Sur. Mayroon din mga mananalita sa bayan ng San Pascual sa hilagang bahagi ng Pulong Burias sa lalawigan ng Masbate. 

Ang *Bikol - Legazpi* ay sinasalita sa silangang bahagi ng Albay na nakabatay sa Lungsod ng Legazpi at sa mga ibang parte ng hilagang bahagi ng lalawigan ng Sorsogon.

Ang iba pang mga diyalekto ay kinabibilangan ng *Bikol - Daet*, na sinasalita sa Daet at sa ikalawang distrito ng Camarines Norte, ang *Bikol - Partido*, na sinasalita sa ilang bayan ng ika-apat na distrito (Goa, Lagonoy, Ocampo, Sagñay at San Jose) ng Camarines Sur at *Bikol - Virac* sa Virac, San Andres at sa katimugang bahagi ng Caramoran sa Catanduanes.

### Mga paghahambing ng mga iba't-ibang dialektong Bikolano
Katulad ng mga ibang wikang Pilipino, may mga hiram na salita ang Bikol, karamihan sa Kastila dahil sa 333 taon ng pananakop ng Kastila sa Pilipinos. Kasama rito ang *swerte* (*kapalaran*), *karne* (laman, ulam), *imbestigador* (tagapagsiyasat), *litro*, *pero* (ngunit), at *krimen* (pagkakasala). Isa pang pinagmulan ng mga hiram na salita ang Sanskrit, na may salita tulad ng *hadi* (hari), *bahala* (pananagutan) at karma.

## Palatunugan 
May 16 katinig sa wikang Bikol: . Hiniram ang walong tunog mula sa mga hiram na salita: . Itinala ang tatlong patinig bilang . Ginagamit ang mga patinig na  mula sa Kastila.

## Bararila 
### Mga kataga 
* bagá – nagpapahayag ng pagdududa o pag-aatubili
* bayâ – pagbibigay ng pagkakataon sa isang tao; magalang pagpilit
* dàa – (Tagalog: daw) pagsipi ng impormasyon mula sa isang pangalawang sanggunian
* daw – (Tagalog: ba/kaya) katagang patanong
* garó – (Tagalog: mukhang, parang) pagkakahawig o pagkakatulad
* gayo – "sakto"
* daing gáyo – "hindi eksakto, hindi talaga"
* gayód – (Tagalog: bakâ) "marahil, maaaring magaing"
* giraray / liwát – muli
* kutâ (na) – "sana nangyari / hindi nangyari"; "Kung sana lang ..." (kondisyonalidad ng mga nakaraang pangyayari)
* lamang, lang / saná – lang
* lugód – umaasa na may mangyayari, o pagpapahayag ng pagsuko
* man – din, rin (tulad ng ano man 'anuman' at siisay man 'sinuman')
* mûna / ngûna – Tagalog: muna
* na – na
* naman – naman
* nanggad – talaga, nga (nagdaragdag ng katiyakan)
* niyakò – "sinabi ko"
* nganì – nagpapahayag ng kapalaran ("Walang magagawa") o pakiusap sa iba na huwag ipilit
* ngantìg – nag-uulat ang isang bagay na sinabi sa isang ikatlong tao
* ngapit – "pagkatapos," "kung sakaling," "sa panahon / habang" (tagal ng panahon)
* ngayá – paggalang sa paghingi ng impormasyon ("kaya," "tingnan natin")
* pa – pa
* palán – pala
* pò – po; "tabí" sa ibang diyalekto ng Bikol
* tulos (- túlos) – agad-agad

## Pagbilang 
### Mga bilang 
May tig-dalawang pangalan para sa mga bilang sa Bikol – ang mga pangalan mula sa katutubong Bikol at Kastila. Karaniwang ginagamit ng mga Bikolano ang mga salitang Kastila kapag pinag-uusapan ang oras tulad ng *Alas singko* (5:00). Gayunpaman, mababasa ang mga katutubong bersyon sa mga pampanitikang aklat. Makakasalubong din ang mga salitang Kastila sa pagpepresyo.

; Isang kalahati. 
: Kabangâ / Mediya
; Isa. 
: Sarô / Uno / Una (ginagamit lang sa oras)
; Dalawa. 
: Duwá / Dos
; Tatlo. 
: Tuló / Tres
; Apat. 
: Apát / Kwatro
; Lima. 
: Limá / Singko
; Anim. 
: Anóm / Sais
; Pito. 
: Pitó / Siyete
; Walo. 
: Waló / Otso
; Siyam. 
: Siyam / Nuwebe
; Sampu. 
: Sampulò / Diyes
; Labinlima. 
: Kaglimá / Kinse
; Dalawampu. 
: Duwampulò / Beynte(Baynte)
; Dalawampu't lima. 
: Duwampulò may lima / Beynte(Baynte) i singko
; Tatlumpu. 
: Tulompulò / Treyntá
; Tatlumpu't lima. 
: Tulompulò may lima / Treynta i singko
; Apatnapu. 
: Apát na pulò / Kuwarenta
; Apatnapu't lima. 
: Apát na pulò may lima / Kuwarenta i singko
; Limampu. 
: Limampulò / Singkuwentá
; Limampu't lima. 
: Limampulò may lima / Singkuwenta i singko
; Animnapu. 
: Anóm na pulò / Sisenta
; Animnapu't lima. 
: Anóm na pulò may lima / Sisenta i singko
; Pitumpu. 
: Pitompulò / Setenta
; Pitumpu't lima. 
: Pitompulò may lima / Setenta i singko
; Walumpu. 
: Walompulò / Otsenta
; Walumpu't lima. 
: Walompulò may lima / Otsenta i singko
; Siyamnapu. 
: Siyam na pulò / Nobenta
; Siyamnapu't lima. 
: Siyam na pulò may lima / Nobenta i singko
; Isang daan. 
: Sanggatós /Siyen, Siyento
; Isang libo.
: Sangribo / Mil

## Tingnan din 
* Mga wikang Bikol

## Mga sanggunian 
* Lobel, Jason William, Wilmer Joseph S Tria, and Jose Maria Z Carpio. 2000. *An satuyang tataramon / A study of the Bikol language*. Naga City, Philippines: Lobel & Tria Partnership, Co.: Holy Rosary Minor Seminary.

## Mga kawing na panlabas 
*Translate Bikol

Kategorya:Mga wikang Bikol