Wikang Proto-Griyego

Ang **wikang proto-Griyego** () ang pinagpapalagay na huling karaniwang ninuno ng lahat ng mga alam na anyo ng wikang Griyego kabilang ang Griyegong Mycenaean, mga klasikong Griyegong dialekto (Attic-Ionic, Aeolic, Doric and Arcado-Cypriot), at sa huli ay Griyegong Koine, Griyegong Mediebal at Modernong Griyego. Ang ilang mga skolar ay nagsasama ng pragmentaryong sinaunang wikang Macedoniano bilang isang nagmula mula sa mas maagang **Proto-Helenikong wika** o sa depinisyon ay isinasama ito sa mga inapo ng wikang Proto-Griyego bilang isang wikang Heleniko at/o isang diyalektong Griyego. Ang wikang Proto-Griyego ay pinaniniwalang sinalita sa huling ika-3 milenyo BCE na pinakamalamang ay sa mga Balkan. Ang pagkakaisa ng wikang Proto-Griyego ay nagkas habang ang mga migrante na nagsasalita ng nauna sa wikang Mycenaean ay pumasok sa peninsulang Griyego noong mga ika-21 siglo BCE o noong ika-17 siglo BCE sa pinakahuli. Ang ebolusyon ng wikang Proto-Griyego ay dapat isaalang-aalang sa kalalagyan ng maagang sprachbund Paleo-Balkan na gumagawang mahirap na magguhit ng mga eksaktong hangganan sa pagitan ng mga indibidwal na wika. Ang representasyong Griyego ng salita-inisiyal na mga laryngeal ng mga protetikong patinig ay pinagsasaluhan ng wikang Armenyo na nagsasalo rin sa ibang mga pekuliaridad na ponolohikal at morpolohikal ng wikang Griyego. Ang malapit na kaugnayan ng Armenyo at Griyego ay nagbibigay linaw sa kalikasan parapiletiko ng Centum-Satem isogloss.

## Sinilangan 
Lumitaw ang Proto-Griyego habang dibersipikasyon ng huling wikang Proto-Indo-Europeo (PIE). Ang pinakahuling yugto ng itong proseso ang nagdulot ng mga mas mahuling pamilya ng wika at nangyari  2500 BCE. Lumitaw ang Pre-Proto-Griyego, ang diyalektong Indo-Europeo na pinagmulan ang Proto-Griyego,  2400 –   2200 BC sa pook na may mga hangganan sa pre-Proto-Indo-Iraniyo sa silangan, at sa pre-Proto-Armenyo at pre-Proto-Prihiyo sa kanluran, sa mga silangang hangganan ng Timog-silangang Europa. Ang naging Proto-Griyego ng mga tagapagsalita ay lumipat mula sa kanilang Tinubuang lupa ng mga Indo-Europeo (baka sa hilagang-silangan ng Dagat Itim) sa buong Europa, at umabot sa Gresya sa isang petsa na pinagpasiyahan malapit na transisyon mula sa Maagang Panahong Bronse hanggang sa Gitnang Panahong Bronse. Maaari isipin ang ebolusyon ng Proto-Griyego sa loob ng konteksto ng isang maagang Paleo-Balkanikong sprachbund na nagpapahirap sa pagtukoy ng mga eksaktong hangganan sa pagitan ng indibiduwal na mga wika. Ang Griyegong representasyon ng mga katinig na laringeal, sa mga simula ng mga salita, sa mga patinig na protetiko ay nangyayari din, halimbawa, sa wikang Armenyo, na parang din nagkakaroon ilang mga katangian na ponolohikal at morpolohikal ng Griyego. Dahil sa ito, ipinapanukala ng ilang mga lingguwista ang hipotetikong kaugnayan sa pagitan ng Griyego at Armenyo, ngunit katiting ang ebidensiya.

## Ponolohiya 
## Morpolohiya 
### Pangngalan 
Pinananatili ng Proto-Griyego ang mga katangian sa kasarian at bilang ng sistemang pampangngalan ng Proto-Indo-Europeo. Gayunman, hindi mapagpasya ang ebidensya mula sa Griyegong Micenico tungkol sa kung ang lahat ng walong kaso ay patuloy na ginamit, pero ito ay mas sigurado para sa limang karaniwang kaso ng Klasikong Griyego (nominatibo, henitivo, datibo, akusatibo at bokatibo). Di-tiyak ang ablatibo at lokatibo, dahil sa panahong mga tekstong Micenico, baka naging daop sa henitibo at datibo ayon sa pagkakabanggit. Iniisip na ang sinkretismo sa pagitan ng mga kaso ay mas mabilis na umabante para sa pangmarami, dahil ang datibo at lokatibo ay naging daop bilang *-si* (sa Proto-Indo-Europeo ito ay *-su-*). Baka gumanyak ang analohiya, sa lokatibong singular na -i-, ng itong pagsasanib. Bagaman, ang pitong katangiang kaso ay sigurado na nagpapatunay sa Micenico, pero malabo ang estado ng ablatibo.

Ang mahahalagang kaunlaran na ipinalalagay sa panahong Proto-Griyego ay sumasaklaw:
* Ang PIE ng nominatibong pangmaraming **-ās* at **-ōs* ay pinalitan ng **-ai* at **-oi*.
* Mukhang eksklusibo sa Griyego ang hulaping **-oi(i)n* (Arkadianong *-oiun*) na minarkahan ang dual ng henitibo at datibo.
* Naging ang PIE **-āsyo*, ang henetibong singular, *-āo*.

Naging produktibo ang superlatibo sa *-tatos*.

Ang kakaibang oblikong suwing *gunaik-* "mga babae", na nagpatunay ang mga tableta ng Tebas, baka ay Proto-Griyego. Lumilitaw din sa Wikang Armenyo bilang *gunai-*.

### Panghalip 
Nilalalang ang mga panghalip ng *hoûtos*, *ekeînos* at *autós*. Ang gamit ng *ho*, *hā*, *to* bilang mga artikulo ay post-Micenico.

### Pandiwa 
Minana ng Proto-Griyego ang unlaping *e-* para sa mga pormang pampandiwa na ipinahayag ang nakaraan. Ang katangiang iyon ay ibinabahagi lang sa Indo-Iraniyo at Prihiyo (at saka, sa ilang mga lawak, Armenyo), na medyo na nagtataguyod ng teorya ng isang proto-diyalektong "Greko-Ariano" o "PIE ng Panloob". Sa panahon ni Homer, gayunman, opsyonal pa ang itong unlapi, malamang lamang isang malayang partikulo, na nangahulugan "dati" sa proto-wika, at baka nawala sa karamihan ng mga ibang sangay. Pumapayag rin ang Griyego, Prihiyo, at Indo-Iraniyo tungkol sa kawalan ng hulaping -r sa gitnang boses, na nawala rin sa Proto-Griyego.

## Mga bilang 
Ang mga bilang ay deretso na hango sa PIE.

## Tingnan din 
* Proto-wika
* Mga Griyego

## Mga sanggunian 
Kategorya:Wikang Griyego
Kategorya:Mga sinaunang wika