open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Max Born

Si **Max Born** (11 Disyembre 1882 – 5 Enero 1970) ay isang Alemang pisiko at matematiko na instrumental sa pagkakabuo ng mekaniks na kwantum. Siya ay nag-ambag din sa pisika ng estadong solido at optiks at pinangasiwaan ang mga akda ng ilang bilang ng mga kilalang pisiko noong mga dekada ng 1920 at ng 1930. Siya ay nagwagi ng Gantimpalang Nobel noong 1954 na kasama si Walther Bothe.

## Talambuhay
Ipinanganak si Born noong Disyembre 11, 1882, sa Breslau sa isang kilalang pamilya na ang kanyang ama ay isang anatomista at ang kanyang ina ay nagmula sa isang industriyalistang pagsasanay. Nag-aral siya sa König Wilhelm's Gymnasium sa Breslau at nang maglaon ay nagtuloy ng mas mataas na edukasyon sa ilang unibersidad kabilang ang Breslau, Heidelberg, Zurich, at Göttingen, kung saan naimpluwensyahan siya ng mga kilalang matematiko at pisiko. Si Born ay nagtapos mula sa Göttingen noong 1907 para sa kanyang trabaho sa katatagan ng mga nababanat na materyales. 

Sandali siyang nag-aral sa Cambridge sa ilalim ng mga kilalang siyentipiko tulad nina Joseph Larmor at J.J. Thomson bago bumalik sa Breslau, kung saan nagtrabaho siya kasama ng mga pisikong sina Otto Lummer at Alfred Pringsheim at nakipag-usap sa relatibidad. Kasunod ng pagkamatay ni Hermann Minkowski, tinanggap niya ang responsibilidad sa pag-iipon ng kanyang mga gawa at nakakuha ng pagkilala bilang isang akademikong lektor sa Göttingen, sa kalaunan ay tinanggap ang isang imbitasyon upang magbigay ng panayam sa relatibidad sa Chicago noong 1912. 

Noong 1915, si Born ay naging propesor (*extraordinarius*) sa Unibersidad ng Berlin ngunit kinakailangang sumali sa Sandatahang Lakas ng Alemanya noong Unang Digmaang Pangdaigdig. Doon, nagtrabaho siya sa sound ranging theory at inilathala ang kanyang unang libro sa mga dinamika ng kristal. Pagkatapos ng digmaan, naging propesor siya sa Unibersidad ng Frankfurt-on-Main noong 1919, kalaunan ay bumalik sa Göttingen noong 1921, kung saan nanatili siya sa loob ng 12 taon. Sa panahon ng kanyang panunungkulan sa Göttingen, naglathala si Born ng makabuluhang mga gawa, kabilang ang isang modernong bersyon ng kanyang libro sa mga kristal at nagsagawa ng mahahalagang pag-aaral sa quantum mechanics, nakikipagtulungan sa Werner Heisenberg at Pascual Jordan sa matrix mechanics at kalaunan ay bumuo ng kanyang sariling istatistikal na interpretasyon ng mekanikang quantum.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga Nobel laureate sa pisika
Paul Dirac

Si **Paul Adrien Maurice Dirac**, OM, FRS ( ; 1902–1984) ay isang Briton na teoretikal na pisiko na pangunahing nag-ambag sa simulang pagkakabuo ng parehong mekaniks na kwantum at elektrodynamiks na kwantum. Kanyang hinakawan ang posisyong propesor na Lucasian sa Matematika sa Unibersidad ng Cambridge. Kanyang ginugol ang mga huling labing apat na taon ng kanyang buhay sa Florida State University. Kabilang sa kanyang mga natuklasan  ang ekwasyong Dirac na naglalarawan ng pag-aasal ng mga fermion at humula ng pag-iral ng mga antimaterya. Kabahagi niyang tumangganap ng Gantimpalang Nobel sa pisika si Erwin Schrödinger noong 1933 para sa "pagkakatuklas ng bagong mga produktibong mga anyo ng teoriyang atomiko".

## Sanggunian
Kategorya:Mga pisiko mula sa United Kingdom
Kategorya:Mga Nobel laureate sa pisika
Louis de Broglie

Si **Louis-Victor-Pierre-Raymond, ika-7 Duke ng Broglie**, FRS (; ; Dieppe, Pransiya,  15 Agosto 1892 – Louveciennes, Pransiya, 19 Marso 1987) ay isang Pranses na pisiko at matematiko, na naging laureado ng Gantimpalang Nobel noong 1929. Siya ang nakatuklas na ang mga elektron ay mayroong dalawang "kalikasan" o mga katangian na kahalintulad ng kapwa mga partikulo at mga alon. Siya ang ika-labing-anim na miyembrong nahalal na humawak ng "upuan bilang 1" (pangunahing upuan) ng Akademyang Pranses noong 1944 at nagsilbing pangmatagalang kalihim ng Pranses na Akademya ng mga Agham.

## Talambuhay
Si de Broglie ay ipinanganak noong Agosto 15, 1892, sa Dieppe. Siya ay anak ni Victor, Duc de Broglie. Pagkatapos ng pag-aaral, una siyang nag-aral ng literatura at nakakuha ng digri sa kasaysayan noong 1910. Gayunpaman, kalaunan ay nakatuon siya sa agham at nakatanggap ng digri sa agham noong 1913. Naglingkod siya sa militar noong Unang Digmaang Pandaigdig, nagtatrabaho sa *wireless* na seksyon ng hukbo at nag-aaral ng mga teknikal na isyu habang nakatalaga sa Eiffel Tower. 

### Gawain sa pisika
Pagkatapos ng digmaan, bumalik siya sa pag-aaral sa pisika, partikular sa teoretikal na pisika at mekanikang quantum, kung saan nakaimpluwensya sa kanya ang gawa ng kanyang kapatid. Noong 1924, iniharap niya ang kanyang tesis sa Unibersidad ng Paris, na tungkol sa teoryang quantum at may kasamang makabagong mga ideya. Ang mga ideyang ito ay kalaunang pinatunayan ng mga eksperimento noong 1927, na humantong sa pagbuo ng mga mekanika ng alon, isang makabagong teorya na nagpabago ng pag-unawa sa atomikong penomena.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga pisiko mula sa Pransiya
Kategorya:Mga Nobel laureate sa pisika
Kategorya:Mga matematiko mula sa Pransiya
Kategorya:Mga duke
Kristallnacht

thumb|300px|Ang mga tindahang Hudyo ay winasak sa Magdeburg pagkatapos ng Kristallnacht noong Nobyembre 1938.

Ang **Kristallnacht** (Aleman; tinatawag ding **Reichskristallnacht**, **Reichspogromnacht**; ) ay may halos dalawang araw na *pogrom* (serye ng mga atake laban sa mga Hudyo) sa Alemanyang Nazi at iilang mga bahagi ng Austria noong Nobyembre 9 at Nobyembre 10, 1938. Tinatayang 30,000 mga Hudyo ang inilipat papuntang mga kampo ng konsentrasyon, at mahigit sa 1,500 mga sinagoga ang dinambong at bahagyang nawasak. Gayundin, halos lahat ng mga sementeryong panghudyo sa Alemanya at Austria ang nasira. Ito ang palatandaan ng pagbabago magmula sa diskriminasyon laban sa mga Hudyo na naging pag-uusig at deportasyon ng mga ito.

## Kasaysayan
Napag-alaman ni Herschel Grynszpan (ibang babaybay: *Grünspan*), isang Hudyong may 17 taong gulang na naninirahan sa Paris, Pransiya, na ang buo niyang pamilya ay pinabalik sa Zsbaszyn, Polonya, bagaman ang mas nakababatang mga bata ay ipinanganak sa Alemanya. Kumuha siya ng isang baril, at pinaputukan niya si Ernst Eduard vom Rath, na kalihim ng embahada ng Alemanya sa Paris, noong Nobyembre 7. Namatay si vom Rath dahil sa natamo niyang mga sugat noong Nobyembre 9.

Hindi malinaw ang motibo ni Grynszpan. Sa isang paglilitis na panghukuman noong 1942, sinabi niyang ito ay buhat ng paghihiganti, at ninais niya sanang barilin ang embahador, ngunit sa halip ay natamaan ang kalihim.

Ginamit ito ng NSDAP ang pangyayaring ito bilang isang dahilan upang samsamín ang mga ari-arian ng mga Hudyo. Nagkaroon ng isang kahalintulad na kaganapan noong Pebrero 1936 subalit halos walang kinahinatnán. Pagkaraan, nagpaputok ng baril si David Frankfurter, isang estudyanteng Hudyo, sa kalihim ng NSDAP na si Wilhelm Gustloff. Noong panahong iyon, hindi nakakilos ang NSDAP dahil sa Olimpikong Pang Tag-init sa Berlin noong 1936.

## Karagdang mababasa 
* Schultheis, Herbert. *Die Reichskristallnacht in Deutschland nach Augenzeugenberichten (Bad Neustädter Beiträge zur Geschichte und Heimatkunde Frankens 3)*. Bad Neustadt a. d. Saale: Rötter Druck und Verlag. 1985. ISBN 978-3-9800482-3-1.

Kategorya:Nazismo
Kategorya:Holocaust
Prinsipyong walang katiyakan

Sa mekaniks na kwantum, ang **Prinsipyong Walang Katiyakan** (**Heisenberg uncertainty principle**) ay nagsasaad ng pundamental na hangganan ng akurasiya(pagiging tiyak) kung saan ang mga ilang pares ng mga katangiang pisikal ng isang partikulo gaya ng posisyon at momentum ay hindi maaaring sabay na malaman. Sa ibang salita, kung mas tiyak na masusukat ang isang katangian, mas hindi tiyak namang matutukoy, malalaman o makokontrol ang isa pang katangian. 

Eto ay inilimbag ni Werner Heisenberg noong 1927 at isang mahalagang pagkakatuklas sa simulang pagkakabuo ng teoriyang kwantum. Ipinapahiwatig nito na imposibleng sabay na masukat ang kasulukuyang posisyon habang tinutukoy din ang panghinaharap(future) na mosyon ng isang partikulo o anumang sistemang sapat na maliit upang mangailangan ng pagtratong kwantum mekanikal. Sa intuisyon, ang prinsipyong ito ay maaaring maunawan sa pamamagitan ng pagturing ng isang tipikal na pagsukat ng posisyon ng isang partikulo na sumasangkot sa pagkalat ng liwanag o pagkaalis ng ibang mga partikulo sa isang target at nangangailangan ng probabilistikong pagpapalit ng enerhiya. Ang *prinsipyo ng walang katiyakan*' ay isang pundamental na katangian ng mga sistemang kwantum at hindi pangungusap sa kakayahang pagmasid ng kasalukuyang teknolohiya. Ang ilang mga walang katiyakan sa gayong mga partikulo ay hindi maiiwasan. Gayunpaman, kahit papaano ay maaring matukoy ang *aberahe*(average) ng momentum at posisyon ng mga partikulo gamit ang mahinang pagsukat.

Ang prinsipyong ito ay spesipikong nagsasaad na ang produkto ng mga walang katiyakan sa posisyon at momentum ay palaging katumbas o mas malaki sa isa't kalahati ng **ħ**, na pinaliit na konstanteng Planck. \left (\frac{h}{2\pi} \right )

Sa matematikal na deskripsiyon, ang ugnayang walang katiyakan sa pagitan ng posisyon at momentum ay lumilitaw dahil ang mga ekspresiyon ng alongpunsiyon sa dalawang kaakibat na basis ay mga transpormang Fourier ng isa. Sa matematikal na pormulasyon ng mekaniks na kwantum, ang anumang hindi-komutatibo(o ang pag-aayos ng order ng mga operando ay hindi magbabago sa huling resulta) ay sakop din ng parehong mga walang katiyakang limitasyon. 

## Sanggunian
Kategorya:Mekanikang quantum
Kategorya:Mga prinsipyo
Mein Kampf

[thumb|right|Naalis na takip ng [Mein Kampf (1926–1927)]]
Ang **Mein Kampf** ("Ang aking pakikibaka" na orihinal na pinamagatang Apat at Kalahating Taon ng Pakikibaka sa Kasinungalingan, Kaestupidohan, at Kaduwagan) ay isang aklat na isinulat ng pinuno ng Partidong Nazi na si Adolf Hitler. Ang aklat na ito na kanyang inalay sa "Lipunan ng Thule" ay isang autobiograpiya at paghahayag ng kanyang mga ideolohiya. Ang aklat na ito ay naimpluwensiyahan ng The Passing of the Great Race ni Madison Grant na tinawag ni Hitler na "aking Bibliya". Ang Mein Kampf ay inilimbag sa dalawang bolyum noong 1925 at 1926 na nagbenta ng 240,000 mga kopya sa pagitan ng 1925 at 1934. Sa huli ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, 10 milyong kopya ang naibenta o naipamahagi. Ang karapatangkopya(copyright) ng Mein Kampf sa Europa ay inaangkin ng Malayang Estado ng Bavaria at magwawakas sa Disyembre 31, 2015. Sa Alemanya ang mga labis na komentadong edisyon ng Mein Kampf ang tanging makukuha at ito ay para lamang sa mga pag-aaral akademiko.

Kategorya:Nazismo
Kapangyarihang Alyados (Unang Digmaang Pandaigdig)

Ang **Mga Alyansa** o **Kapangyarihang ng magkaka-alyansa** ay nagsimula sa panahon ni Bismarck. Nalaman niya na nagbabalak ipaghiganti ng Pransiya ang inabot na kahihiyan sa digmaang Prangko-Pruso. Nakatitiyak ang Alemanya na hindi aatake ang Pransiya nang walang katulong, pumayag siyang makipag-alyansa sa Austria-Hungary at Rusya noong 1881, nang sumunod na taon binuo ng Triple Alliance na kinapapalooban ng mga bansang Austria-Hungary at Italya.

Pagkatapos ng pagbibitiw ni Bismarck noong 1890, ipinakilala ni Kaiser Wilhelm II ang kanyang sariling mga patakaran. Pinangalagaan niya ang Triple Alliance ngunit tinapos na ng Alemanya ang kanyang kasunduan sa Rusya, kaya malaya ang Rusya na humanap ng bagong kaalyansa.

Noong 1914, nang sumabog ang Unang Digmaang Pandaigdig, laban sa isang panig ang Alemanya at Austria-Hungary. Nakilala ito na Kapangyarihang Sentral.

## Tingnan din
*Mga Alyansa ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig na lumaban sa Kapangyarihang aksis noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig

Kategorya:Unang Digmaang Pandaigdig
Kapangyarihang Alyados (Ikalawang Digmaang Pandaigdig)

, Franklin D. Roosevelt at Winston Churchill sa pagpupulong ng Konperensiyang Tehran noong 1943.]]
Ang **Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig** o **Mga Alyado** (Ingles: **The Allies of World War II** o **Allies**) ay mga bansáng lumaban sa Kapangyarihang Aksis noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa pagitan ng 1939 at 1945. Ang mga dating estadong Aksis na nag-ambag sa pagkapanalo ng Mga Alyansa ay hindi itinuturing na mga estado ng Mga Alyado. Ang mga Alyado ay nasangkot sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig dahil sila ay sinakop, o direktang binantaan ng pagsakop ng Aksis o dahil ito ay nabahala na kontrolin ng Kapangyarihang Aksis ang buong mundo.

Ang mga koalisyong kontra-Alemanya sa simula ng digmaan noong 1 Setyembre 1939 ay binubuo ng Pransiya, Polonya, at Britanya at ang mga dominyóng bahagi ng Komonwelt ng Britanya ng Australia, New Zealand, Canada at ang Unyon ng Timog Aprika. Pagkatapos nang 1941, ang mga pinuno ng Komonwelt ng Britanya, ang Unyon ng mga Republikang Sosyalistang Sobyet (USSR) at ang Estados Unidos na kilala na "*Big Three*" ("malaking tatlo") ang humawak ng pamumuno ng mga Kapangyarihan ng Magkaka-Alyado.  Sa panahong ito, ang Tsina ay isa ring malaking kaalyado. Ang ibang mga Kaalyansa ay kinabibilangan ng Bélhika, Brasil, Tsekoslobakya, Etiyopya, Gresya, India, Mehiko, Olanda, Noruwega at Yugoslabya.

Noong Disyembre 1941, ang pangulo ng Estados Unidos ng Amerika na si Franklin Roosevelt ay nilikha ang pangalang "Mga Nagkakaisang Bansa" upang tukuyin ang mga Alyado. Kaniyang tinukoy ang "Malaking Tatlo" at Tsina bilang "pinagkakatiwalaan ng makapangyarihan" at kalaunan ay "Apat na Pulis". Ang deklarasyon ng Nagkakaisang mga Bansa noong 1 Enero 1942 ang naging basehan ng modernong Nagkakaisang Bansa. Sa Kumperensiya ng Potsdam noong Hulyo-Agosto 1945, ang kahalili ni Roosevelt na si Harry S. Truman ay nagmungkahing ang mga kalihim pandayuhan ng Tsina, Pransiya, ang Unyong Sobyet, Britanya at Amerika ay "dapat lumikha ng mga kasunduang kapayapaan at hangganang tirahan ng Europa" na nagresulta sa pagkakalikha ng "Konseho ng mga Kalihim Pandayuhan".

Kategorya:Ikalawang Digmaang Pandaigdig
Kudeta

Ang isang **Kudeta** o '''coup d'état** (, ; plural: **coups d'état**)—na kilala rin bilang **coup**, **putsch**, at **pagpapatalsik'''— ang biglaang hindi naaayon sa batas na pagpapatalsik ng kasalukuyang gobyerno ng isang bansa  na karaniwan ay isinasagawa ng maliit na grupo na karaniwan ay militar upang palitan ang pinatalsik na gobyerno ng isa pang katawan (body) o lupon na "sibil" o militar. Ang isang kudeta ay nagtatagumpay kung ang mang-aagaw ng kapangyarihan (usurper) ay nanaig na nangyayari kung ang kasalukuyang gobyerno ay nabigong mapigil o masupil ang pagpapalakas ng kapanyarihan nito. Kung ang isang kudeta ay mabigo, ito ay maaaring tumungo sa isang sibil na digmaan.

## Halimbawa ng kudeta sa Pilipinas
*Kudeta ni Juan Ponce Enrile laban sa rehimen ni Ferdinand Marcos na humantong sa Rebolusyong EDSA ng 1986.

## Sanggunian

Kategorya:Politika
Bolshevik

Ang mga **Bolshevik** (Ingles: the *Bolshevik*) o **Bolshevista** (Ruso: большевики, na nagiging большевик kapag isahan; bigkas sa wikang Ruso: [bəlʲʂᵻˈvʲik], na hinango sa ''bol'shinstvo*, ang "mayoridad" o ang "nakakarami") ay isang paksiyon ng Marksistang Rusyanong Sosyal na Demokratikong Manggagawang Partido (*Russian Social Democratic Labour Party'') o RSDLP na nawalay mula sa paksiyong Menshebik sa Ikalawang Partidong Kongreso noong 1903.

Ang mga Bolshebik ang mayoridad na paksiyon sa isang mahalagang boto, kaya eto ang pangalan nito. Sila ay naging Partidong Komunista ng Unyong Sobyet. Ang mga Bolshebik ay umakyat sa kapangyarihan noong yugto ng Oktubreng Rebolusyon nang Rebolusyong Rusyano noong 1917 at nagtatag ng Rusyanong Sobyet na Pederatibong Sosyalistang Republika na kalaunan noong 1922 ay naging pangunahing konstituente ng Unyong Sobyet.

Ang Bolshebik na itinatag ni Vladimir Lenin ay noong 1905 isang masang organisasyon na pangunahing binubuo ng mga manggagawa sa ilalim ng demokratikong panloob na hierarka na pinangangasiwaan ng prinsipyo ng demokratikong sentralismo na tumuring sa kanilang mga sariling mga pinuno ng rebolusyonaryong manggagawang klase ng Rusya. Ang kanilang mga paniniwala at pagsasanay ay karaniwang tinutukoy na Bolshebismo.  Ang rebolusyonaryong pinunong si Leon Trotsky ay karaniwang gumagamit ng mga terminong "Bolshebismo" at "Bolshebista" pagkatapos ng kanyang pagkakatapon mula sa Unyong Sobyet upang ibukod sa kanyang nakita na tunay na Leninismo at ang rehimen sa loob ng estado at sa partidong lumitaw sa ilalim ni Joseph Stalin.

Kategorya:Unyong Sobyet
Kategorya:Politika ng Rusya
Reichstag

Ang **Reichstag** ay maaaring tumukoy sa:
*Mga diet o parlamento ng Banal na Imperyong Romano ng Austriyano-Hungariyanong monarkiya at ng Alemanya mula 1871 hanggang 1945:
** Reichstag (Banal na Imperyong Romano)
** Reichstag (Imperyong Aleman)
** Reichstag (Republika ng Weimar)
*Reichstag (gusali), lokasyon sa Berlin kung saan ang parlamento ng Alemanya ay nagpupulong mula 1894 hanggang 1933 at muli simula noong 1999.
**Sunog sa Reichstag noong 1933 na nagbigay ng preteksto(dahilan) upang palakasin ng Nazi ang kanilang kapangyarihan 
**Atas ng Sunog sa Reichstag ang karaniwang pangalan ng *Atas ng Reich ng Pangulo para sa Proteksiyon ng mga Tao at Estado* na inilabas ng pangulo ng Alemanya na si Paul von Hindenburg bilang direktang tugon sa sunog sa Reichstag noong 1933.  

Kategorya:Politika ng Alemanya
Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz

Ang **kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz** ( ) (1940–1945), ay ang pangkat ng mga kampong panlipol ng Partidong Nazi at ipinatayo at pinangasiwaan ng Ikatlong Reich sa mga nasakop na mga lupain ng Alemanyang Nazi sa Poland (Polonya) noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Ito ang pinakamalaking konsentrasyong kampo na binubuo ng Auschwitz I (ang *Stammlager* o kampong base); Auschwitz II–Birkenau ( *Vernichtungslager* o kampong panlipol); Auschwitz III–Monowitz, na tinatawag ding Buna–Monowitz (kampo ng pagtatrabaho); at 45 mga kampong satelayt (sangay na kampo).

## Mga sanggunian 
Kategorya:Holocaust
Kategorya:Nazismo
Kategorya:Poland
Kategorya:Pang-aabuso ng karapatang pantao
Mga paglilitis sa Nuremberg

Ang **Mga Paglilitis sa Nuremberg** (The Nuremberg Trials) ay ang sunod-sunod na mga militar na tribunal na isinagawa ng mga nanalong Mga Alyansa ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig na kilala sa prosekusyon ng mga prominenteng (kilalang) miyembro ng pampolitika, ekonomiko, at militar na pamumuno ng natalong Partidong Nazi. Sa madaling salita, ang Mga Paglilitis sa Neremberg ay ang mga paglilitis sa mga krimeng pangdigmaan ng mga pinunong Nazi. Ang mga paglilitis ay idinaos sa siyudad ng Nuremberg, Bavaria, Alemanya noong 1945–46 sa Palasyo ng Hustisya. Ang pinakakilala sa mga paglilitis na ito ang *Paglilitis ng mga Pangunahing Kriminal ng Digmaan* sa harap ng *Internasyonal na Militar na Tribunal* (IMT) na lumitis sa 24 sa pinakamahalang nahuling mga pinuno ng Alemanyang Nazi bagaman ang mga mahalagang arkitekto ng Nazi gaya ni Adolf Hitler, Heinrich Himmler at Joseph Goebbels ay nagpatiwakal bago magsimula ang paglilitis. Ang inisyal na mga paglilitis ay idinaos mula 20 Nobyembre 1945 hanggang 1 Oktubre 1946. Ang ikalawang hanay ng mga paglilitis ng mas maliliit na kriminal ng digmaan ay isinagawa sa ilalim ng "Kontrol Konsehong Batas Bilang 10" sa Nuremberg Military Tribunals ng Estados Unidos.

## Mga kalahok
### Mga hukom
*  Major General Iona Nikitchenko (Soviet pangunahin)
*  Lieutenant Colonel Alexander Volchkov (Soviet kahalili)
*  Colonel Sir Geoffrey Lawrence (British pangunahin at pangulo)
*  Sir Norman Birkett (Briton na kahalili)
*  Francis Biddle (American pangunahin)
*  John J. Parker (Amerikanong kahalili)
*  Professor Henri Donnedieu de Vabres (French pangunahin)
*  Robert Falco (Pranses na kahalili)

### Mga pangunahing prosekutor (tagapaglitis)
* United Kingdom Attorney General Sir Hartley Shawcross (United Kingdom)
* United States Supreme Court Justice Robert H. Jackson (United States)
* Soviet Union Lieutenant-General Roman Andreyevich Rudenko (Soviet Union)
* France François de Menthon (France)
### Mga isinakdal na miyembro ng Nazi
## Sanggunian
Kategorya:Nazismo
Kategorya:Mga krimen laban sa sangkatauhan
Eutanasya

thumb|200px|Si Dr. Jack Kevorkian(1928-2011), isang tagapagtaguyod ng eutanasya. January 15, 2011
Ang **eutanasya** (Ingles: *euthanasia*) ay ang pagpapatiwakal ng isang indibidwal na nagnanais ng wakasan ang sariling buhay sa tulong ng ibang tao. Ito ay maaaring makatulong sa isang indibidwal na wala ng pisikal na kapasidad na isagawa ang pagpapakamatay dahil sa matinding karamdaman. Ang karaniwang tumutulong sa pagsasagawa ng isang eutanasya ay isang miyembro ng pamilya o doktor(kung ito ay legal sa isang bansa). Ang eutanasya ay isang moral at pampolitikang isyu sa maraming bansa, tulad ng kinasangkutang iskandalo ng doktor na si Dr. Jack Kevorkian, isang doktor na tagapagtaguyod ng karapatan ng mga taong nagnanais magpakamatay sa pamamagitan ng eutanasya. Dahil sa pagsasagawa ni Dr. Kevorkian ng eutanasya sa ilang pasyente, siya ay nahatulang mabilanggo sa kulungan. Ang ilang bansa na may batas na pumapayag sa eutanasya ang Switzerland kung saan ang klinikang *Dignitas* sa bansang ito ang dinadayo ng mga indibidwal mula sa ibang bansa na nagnanais magpakamatay sa pamamagitan ng eutanasya.

Kategorya:Etika
Kategorya:Kamatayan
Kategorya:Pagpapatiwakal
Diperensiya ng personalidad

Ang mga **diperensiya ng personalidad**(**Personality disorders**) ay klase ng mga uri ng personalidad at pag-aasal. Ang mga diperensiya ng personalidad ay nakatala sa sa *aksis II* ng *Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders* o *DSM-IV-TR* (ikaapat na edisyon) ng American Psychiatric Association.
## Klasipikasyon
### Cluster A (odd or eccentric disorders)
*Diperensiyang paranoid na personalidad (DSM-IV code 301.0)
*Diperensiyang skisoid na personalidad(DSM-IV code 301.20)
*Diperensiyang schizotypal na personalidad(DSM-IV code 301.22)

### Cluster B (dramatic, emotional or erratic disorders)
*Diperensiyang antisosyal na personalidad (DSM-IV code 301.7)
*Diperensiyang borderline na personalidad (DSM-IV code 301.83)
*Diperensiyang histrioniko na personalidad(DSM-IV code 301.50)
*Diperensiyang narsisistiko na personalidad(DSM-IV code 301.81)
### Cluster C (anxious or fearful disorders)
*Diperensiyang pag-iwas na personalidad (DSM-IV code 301.82)
*Diperensiyang nakadepende na personalidad(DSM-IV code 301.6)
*Diperensiyang obsesibo-kompulsibo na personalidad(DSM-IV code 301.4)

Kategorya:Sakit sa pag-iisip
Gobyernong mayoridad

Sa sistemang parliamentaryo, ang isang **gobyernong mayoridad**(majority government) ang isang partidong bumubuo ng gobyerno ng isang bansa na nakakuha ng mga silya(seats) na itinakdang mayoridad. Eto ay salungat sa isang gobyernong minoridad na kahit nakakuha ng pinakamaraming silya ang isang partido, eto ay hindi umabot sa mga bilang ng silya na itinakdang mayoridad. Halimbawa sa United Kingdom, kailangang makakuha ng 326 na silya upang makabuo ng absolutong mayoridad. Kung ang bilang ng silya ng gobyernong minoridad ay mas maliit sa pinagsamang bilang ng mga silya ng ibang mga partido sa loob ng parliamento, eto ay nangangailangan ng suporta upang makapag-pasa ng panukalang batas. Ang isang gobyernong minoridad ay hindi matatag at nalalantad sa pagbagsak ng gobyernong ito kung ang mga katunggaling partido ay nagpasiyang pabagsakin ito sa mga mosyon ng kawalang tiwala. Kung natalo ang gobyernong minoridad sa mosyon ng kawalang tiwala ng ibang mga partido, ang gobyernong ito ay babagsak at magreresulta sa pagtawag ng bagong eleksiyon. 

Ang gobyernong mayoridad ay maaaring tumukoy rin sa koalisyon ng dalawa o maraming mga partido na ang pinagsamang bilang ay mas marami sa gobyernong minoridad at nagnais na bumuo ng mayoridad. 

## Sanggunian
Kategorya:Parlamento
Bill

Ang ***bill*** ay isang salitang Ingles na maaaring tumukoy sa:

*Panukalang-batas o mungkahing batas.
*Mga bayarin, talaan ng halaga ng salaping babayaran, halimbawa kapag gumamit ng tarhetang pangutang, o pagkaraang makatanggap ng serbisyo katulad ng babayaran sa pagkonsumo ng tubig o kuryente.
*Tuka ng ibon, katulad ng sa bibe.
*Katipunan ng karapatan, katulad ng sa isang pasyente.
*Salaping papel, hindi barya.
Beto

Ang isang **beto** (sa Ingles ay *veto* na mula sa Latin na "aking pinagbabawalan") ang kapangyarihan ng isang opisyal ng estado gaya ng pangulo o gobernador ng estado na pigilan ang isang opisyal na aksiyon lalo na ang pagpasa ng isang panukalang-batas(bill). Sa kasanayan, ang beto ay maaaring absoluto, gaya halimbawa ng sa Konseho ng Seguridad ng Mga Bansang Nagkakaisa na ang mga permanenteng mga miyembro nitong Tsina, United Kingdom, Pransiya, Russia, at Estados Unidos ay may kapangyarihang harangin ang anumang resolusyon. Ito ay maaari ring limitado gaya ng sa prosesong lehislatibo ng Estados Unidos kung saan ang 2/3 ng boto sa mababang kapulungan(house of representatives) at mataas na kapulungan(senado) ay maaaring manaig sa pag-beto("overriding a veto") ng pangulo sa isang panukalang batas. 

## Sa Estados Unidos
Sa Estados Unidos, ang panukalang-batas(bill) ay dapat pumasa sa parehong kapulungan(kapulungan ng mga representatibo at senado) ng kongreso sa isang mayoridad na boto bago ipadala sa pangulo. Ang pinadalang panukalang batas sa isang pangulo ay dapat malagdaan sa loob ng 10 araw. Kung nagpasya ang pangulo na i-beto(pigilan) ang panukalang-batas, ang lehislatura ay may kapangyarihang manaig(override) sa beto ng pangulo/gobernador sa pamamagitan ng boto ng mayorya(2/3). Maaari ring maging batas ang isang panukalang-batas(bill) ng wala lagda ng pangulo kung pagkatapos ipadala rito, ang pangulo ay walang ginawang aksiyon pagkatapos ng 10 araw. Kung ang panukalang batas ay hindi nilagdaan ng pangulo sa loob ng 10 araw at ang kongreso ay nagwakas(adjourned) bago ang 10 araw na ito, ang panukalang batas ay mamamatay. Ang paraang ito ay tinatawag na "pocket veto".

Kategorya:Politika
Kategorya:Batas
Miyembro ng parlamento

Ang **Miyembro ng Parlament**(Member of Parliament) ang isang kinatawan(representative) na hinalalal ng mga botante sa isang distritong elektoral na nagsisilbi sa parlamento ng isang bansa. Sa maraming bansang may bikameral na parlamento, ang terminong ito ay spesipikong tumutukoy lamang sa mga miyembro ng mababang kapulungan(lower house). Ang mga nasa mataas na kapulungan(upper house) ay karaniwang may ibang pamagat gaya ng senado kaya ang mga miyembro nito ay tinatawag na mga senador. Ang isang miyembro ng Parliamento ay katumbas ng isang silya sa parlamento. Ang partidong may pinakamaraming miyembro ng Parlamento na nahalal sa eleksiyon ang bumubuo ng gobyerno ng isang bansa at ang pinuno nito na isa ring miyembro ng Parlamento ay nagiging punong ministro(prime minister). Ang pamagat na ito ay karaniwang pinaikli sa mga inisyal nitong **MP**. 

Kategorya:Parlamento
Kapulungan ng mga kinatawan

Ang **Kapulungan ng mga Kinatawan** o **Kamara de Representantes** (sa Ingles ay house of Representatives) ang pangalan ng lehislatura ng maraming mga bansa. Sa ibang mga bansa, ang Kapulungan ng mga Kinatawan ay tumutukoy sa "mababang kapulungan" (lower house) ng isang bikameral na lehislatura samantalang ang "mataas na kapulungan"(upper house) ay tinatawag na "senado". Sa ibang bansa, ang Kapulungan ng mga Kinatawan ang tanging kamara (chamber) ng unikameral na lehislatura. Ang tungkulin ng Kapulungan ng mga Kinatawan ay hindi magkahahawig sa bawat bansa at ito'y depende kung ang isang bansa ay may sistemang parlamentaryo o sistemang pampanguluhan *(presidential)*.

Kategorya:Politika
Pearl Harbor

Ang **Pearl Harbor** na kilala sa mga Hawaiiano na **Puʻuloa** ay isang lagoon na harbor sa isla ng Oʻahu, Hawaiʻi na kanluran ng Honolulu. Ang karamihan ng harbor at palibot na mga lupain ay isang base ng hukbong dagat ng Estados Unidos. Eto rin ang punong-himpilan ng U.S. Pacific Fleet. Ang paglusob sa Pearl Harbor ng Imperyong Hapon noong Disyembre 7, 1941 ang naging mitsa ng pagsali ng Estados Unidos sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig.
## Sanggunian
Kategorya:Hawaii
Kategorya:Ikalawang Digmaang Pandaigdig
Terorismo sa Pilipinas

Ang **terorismo** ay isang pangunahing suliranin sa Pilipinas at ito ay naiiugnay sa labanang Moro at himagsikang CPP-NPA-NDF.
## Legal na kahulugan
Isang krimen ang terorismo sa Batas Republika Bilang 9372, ang Batas sa Seguridad ng Tao ng 2007 o *Human Security Act of 2007* na nilalarawan ang ganoong mga gawa bilang ang pagdudulot ng "malawakan at di-pangkaraniwang takot at sindak sa mga tao."  Ang unang pangkat na opisyal na tinala bilang organisasyon terorista sa ilalim ng batas ay ang Abu Sayyaf noong Seteymbre 10, 2015&nbsp;ng korteng panlalawigan ng Basilan.

## Talaan ng mga insidente ng terorismo sa Pilipinas
### Dekada 1970 
##### 1971
### Dekada 1980 
##### 1981
##### 1982
##### 1987
### Dekada 1990
### Dekada 2000
#### 2000
#### 2001
#### 2002
#### 2003
#### 2004
#### 2005
#### 2006
#### 2007
#### 2008
#### 2009
### Dekada 2010
#### 2010
#### 2011
#### 2012
#### 2013
#### 2014
#### 2015 
#### 2016
#### 2017
#### 2018
#### 2019
#### 2020
## Mga Lalawigan at lungsod sa Mindanaw 
### Listahan ng mga lugar sa panloloob ng mga terorista 
; Rehiyon ng 9 at Rehiyon ng 10

**Tangway ng Zamboanga** (Rehiyon ng 9)
* ***Lungsod ng Zamboanga***
* Ipil
* Lapuyan, Zamboanga del Sur
* Pagadian
* Tukuran
* Tungawan, Zamboanga Sibugay
* Isla ng Sibago

**Hilagang Mindanao** (Rehiyon ng 10)
* ***Cagayan de Oro***
* ***Iligan***
* Bonifacio, Misamis Occidental
* Kolambugan, Lanao del Norte
* Linamon, Lanao del Norte
* Maramag, Bukidnon
* Nunungan, Lanao del Norte
* Ozamiz

**Rehiyon ng Davao** (Rehiyon ng 11)
* ***Lungsod ng Dabaw***
* Digos
* Monkayo

; Rehiyon ng 12 at Rehiyon ng ARMM

**SOCCSKSARGEN** (Rehiyon ng 12)
* ***Heneral Santos***
* **Lungsod ng Cotabato**
* Carmen, Cotabato
* Isulan
* Kabacan, Cotabato
* Kidapawan
* Koronadal
* Lebak, Sultan Kudarat
* Makilala, Cotabato
* Matalam, Cotabato
* Midsayap
* M'lang, Cotabato
* Polomolok
* Tacurong
* Tampakan, Timog Cotabato

**Bangsamoro** **!**
* Bongao, Tawi-Tawi
* Datu Piang, Maguindanao
* Guindulungan, Maguindanao
* Isabela, Basilan
* Jolo, Sulu
* Lamitan
* Luuk, Sulu
* Malabang
* Maluso, Basilan
* Mamasapano
* Mangudadatu, Maguindanao
* Patikul, Sulu
* Parang, Maguindanao
* Piagapo, Lanao del Sur
* Shariff Aguak, Maguindanao
* Sumisip
* Tubigan, Basilan

## Mga sanggunian

Kategorya:Pang-aabuso ng karapatang pantao sa Pilipinas
Resesyon

Sa ekonomika, ang **resesyon**(recession) ay isang pag-urong o pagliit ng siklo ng negosyo(business cycle) na isang pangkalahatang pagbagal ng gawaing ekonomika.  Sa panahon ng mga resesyon, maraming mga tandang makroekonomika ay nagbabago sa parehong paraan. Ang produksiyon na sinusukat ng pangkalahatang produktong domestiko(GDP), trabaho, paggastos ng puhunan, paggamit ng kakayahan, kita ng sambahayan, mga tubo ng negosyo  at lahat ng inplasyon ay bumabagsak samantalang ang pagkabangkarote at antas ng kawalang trabaho ay tumataas. 

Ang mga resesyon ay pangkalahatang nangyayari kung may malawak na pagbagsak ng paggastos na karaniwang kasunod ng salungat na gulat ng suplay o pagputok ng bulang ekonomika. Ang mga pamahalaan ay karaniwang tumutugon sa mga resesyon sa pamamagitan ng pagpasa ng mga patakarang makroekonomika gaya ng pagpaparami ng suplay ng pera, pagpaparami ng paggastos ng pamahalaan at pagbabawas ng buwis. 

## Mga halimbawa
*Resesyon sa huli ng 2000
## Sanggunian
Kategorya:Ekonomika
Mga komuna ng Ain

Ito ay isang talaan ng 419 mga komuna ng Ain, Pransiya.

* (CUB) Komuniti pengelompokan Bourg-en-Bresse, dibuka pada tahun 2001.

border|left|300px
border|right|200px

*
Ludmilla Radchenko

**Ludmilla Radchenko** (na Ruso: *Людмила Радченко*, ipinanganak sa 11 Nobyembre 1978 sa Omsk, Sobiyet Union) ay isang Rusa modelo, pintora at artista, pinakamahusay na kilala sa Italya at ng mga Anglo-Sakson bansa.

## Television
*''La sai l'ultima?* (2001)
**Passaparola* (2001-2002)
**Spicy Tg* (2003)
**La talpa* (2005)
**On the Road* (2006)
**Tuning and Fanatics* (2007)
**Reality Game* (2007)
**Modeland* (2008)

## Filmography 
## Moda Ahensiya 
* Urban Management
* Gwen Management

## Biblyograpya 
**Pop Art'', Edizioni Skira-Feltrinelli  (2010) EAN 9788857208923

## Mga panlabas na kawing 
* 
* 
* Ludmilla Radchenko on Fashion Model Directory

Kategorya:Mga pintor
Kategorya:Mga modelo
Kategorya:Mga artista
Kategorya:Mga Ruso
Kategorya:Ipinanganak noong 1978
Siklo ng negosyo

Ang **siklo ng negosyo **(Ingles: ***business cycle o economic cycle***) ang ekonomikang pagbabago-bago (fluctuations) sa produksiyon o gawaing ekonomika sa loob ng ilang buwan o mga taon. Ang pagbabago-bagong ito ay nangyayari sa isang pangmatagalang takbo ng pag-unlad at karaniwang sumasangkot sa pagbabago sapanahon sa pagitan ng mga periodo ng mabilis na paglagong ekonomika (expansion o boom) at periodo ng relatibong stagnasyon o pagbagsak (resesyon). Ang siklog negosyo ay karaniwang sinusukat sa pamamagitan ng pagtingin ng reyt ng paglago ng real na pangkalahatang produktong domestiko (GDP). Bagaman ito ay tinawag na "siklo, ang mga pagbabago-bagong ito sa gawaing ekonomika ay hindi sumusunod sa isang mekanikal o mahuhulaang mga periodikong paterno.
## Mga sanggunian 
Kategorya:Ekonomika
Dualidad ng alon-partikulo

Ang **Dualidad ng alon-partikulo**(Wave–particle duality) ay nagsasaad na ang lahat ng mga partikulo ay nagpapakita ng parehong mga katangian ng alon(wave) at partikulo. Ito ay isang sentral na konsepto ng mekaniks na kwantum at tumatalakay ng kawalang kakayahan ng mga klasikong konsepto tulad ng "partikulo" at "alon" upang buong mailarawan ang pag-aasal ng mga bagay sa iskalang(scale) kwantum. Ang pamantayang mga interpretasyon ng mekaniks na kwantum ay nagpapaliwanag ng paradoksong ito bilang pundamental na katangian ng uniberso samantalang ang mga alternatibong interpretasyon ay nagpapaliwanag na ang dualidad ay isang lumilitaw na ikalawang-order na konsekwensiya(kinahinatnan) ng iba ibang mga limitasyon ng nagmamasid(obserber).

Kategorya:Mekanikang quantum
Pagkakabuhol na quantum

Ang **Pagkakabuhol na quantum**(Quantum entanglement) ay nangyayari kung ang mga elektron, molekula na kahit kasinglaki ng mga buckyball, poton etc., ay pisikal na nag-uugnayan(interact) at naging magkahiwalay. Ang uri ng interaksiyon ay sa paraang ang bawat nagreresultang miyembro ng pares ay angkop na inilalarawan ng parehong kwantum mekanikal na deskripsiyon(estado) na walang hanggan(indefinite) ayon sa mga mahalagang paktor gaya ng posisyon, momentum, ikot(spin), polarisasyon etc. Ayon sa interpretasyong Copenhagen ng mekaniks na kwantum, ang pinagsasaluhang estado ng magkabuhol na pares na ito ay walang hanggan(indefinite) hanggang sa masukat. Ang *pagkakabuhol na quantum* ay isang anyo ng superposisyong kwantum. Kung ang pagsukat ay ginawa sa pares na ito at ito ay nagdulot sa isang miyembro ng pares na ito na kumuha ng isang tiyak na halaga gaya halimbawa ng pakanan-ng-oras na ikot (clockwise spin), ang natirang miyembro ng pares na ito ay matutuklasan na kalaunang kumuha ng komplementaryong halaga gaya halimbawa ng pakaliwang-oras na ikot(counterclockwise spin). Samakatuwid, merong korelasyon sa pagitan ng mga resulta ng pagsukat na ginagawa sa isang magkabuhol na pares at ito'y nangyayari kahit ang pares na ito ay naging magkahiwalay sa arbitraryong malalaking distansiya.  

Kategorya:Mekanikang quantum
Halagang ekspektasyon

Sa teoriya ng probabilidad, ang **ekspektasyong halaga**, **inaasahang halaga** o **sipnaying kaasahan** () ng isang randomang bariabulo ang binigatang balasak *(weighted average)* ng lahat ng mga posibleng halaga na maaaring kunin ng randomang bariabulong ito. Ang mga timbang na ginagamit sa pagkwenta ng aberaheng ito ay tumutugon sa punsiyong probabilidad na masa sa kaso ng hiwalaying *(discrete)* randomang bariabulo o punsiyong probablidad na densidad sa kaso ng tuluyan *(continuous)* na randomang bariabulo. Sa isang mahigpit na pananaw teoretikal, ang inaasahang halaga ang integral ng randomang bariabulo sa respeto ng sukat probabilidad nito. 

## Katuringan 
Kung ang Y ay isang hiwalaying randomang bariabulo na may punsiyong probabilidad na P(Y = y), itinutring ang inaasahang halagang E(Y) nito bilang
:E(Y) := \sum_{y \in Y} y \cdot P(Y = y).
Samantala, kung tumutukoy naman ang Y bilang isang tuluyang randomang bariabulo na may punsiyong probablidad na densidad na f(y), itinuturing ang inaasahang halaga bilang
:E(Y) := \int^{\infty}_{-\infty}  y \cdot f(y)\, dy
hangga't makukuha ang lagom o integral nito.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Teoriya ng probabilidad
Eksperimentong dalawang-hiwa

Ang **Eksperimentong dalawang-hiwa** (Ingles: ***double-slit experiment*** o minsan ay '''''Young's experiment'''*) ang demonstrasyon na ang materya at enerhiya ay maaaring magpamalas ng mga katangian ng parehong alon at partikulo. Sa pinasimpleng bersiyon ng eksperimentong ito, ang isang pinagmulan ng liwanag na kagaya ng *laser beam* ay nagliliwanag sa isang manipis na platong binutasan ng dalawang paralelong hiwa at ang liwanag na dumadaan sa mga hiwa ay pinagmamasdan sa tabing (*screen*) sa likod ng plato. Ang likas na alon ng liwanag ay magdudulot sa mga alon ng liwanag na dumaraan sa dalawang hiwa na magsagawa ng interperensiya na lumilikha ng maliwanag at madilim na mga banda (guhit) sa tabing. Ang resultang ito ay hindi makikita kung ang liwanag ay istriktong binubuo lamang ng mga partikulo. Gayunpaman, sa tabing, ang liwanag ay sinisipsip na parang ito ay binubuo ng mga diskreto (magkakahiwalay) na mga partikulo o poton. Ito ay nagpapatibay ng prinsipyo ng mekaniks na kwantum na tinatawag na *duwalidad ng alon at partikulo''.

Kategorya:Mekanikang quantum
Superposisyong quantum

]]

Ang **superposisyong quantum** ay isang pundamental na prinsipyo ng mekanikang quantum. It ay nagsasaad na gaya ng isang alon sa klasikong pisika. ang anumang dalawang estadong quantum ay maaaring pagsamahin at ang resulta ay isa pang estadong quantum at sa salungat ang bawat estadong quantum ay maaaring ilarawan bilang suma ng dalawa o maraming mga tiyak na estadol Sa matematika, ito ay tumutukoy sa katangian ng mga solusyon ng ekwasyong Schrödinger dahil ang ekwasyong quantum ay linyar, ang anumang kombinasyong linyar ng mga solusyon ay isa ring solusyon. Ang isang halimbawa ng isang manipestasyong makikita sa kalikasang alon ng mga sistemang quantum amg mga tugatog mula sa isang sikat ng  elektron sa isang eksperimentong dalawang hiwa. Ang pattern ay katulad  ng makikita na dipraksiyon ng mga along klasiko. Ang isa pang halimbawa ang mga estadong qubigt na ginagamit sa pagpoproseso ng impormasyong quantum kung saan ang mga payak na estadong |0 \;rangle  at |1 \rangle .
Kategorya:Mekanikang quantum
Gulat ng suplay

Sa ekonomika, ang **gulat ng suplay**(supply shock) ang pangyayari na biglaang nagbabago ng presyo ng kalaka o serbisyo. Ito ay maaaring sanhi ng biglaang pagtaas o pagbawas ng suplay ng isang partikular na kalakal. Ang biglaang pagbabagong ito ay umaapekto sa presyo ng ekwilibriyum. Ang isang negatibong gulat ng suplay na isang biglaang pagbawas ng suplay ay magtataas ng mga presyo at maglilipat ng kurba ng kabuuang suplay sa kaliwa. Ang isang negatibong gulat ng suplay ay maaaring magresulta ng stagplasyon sanhi ng pinagsamang pagtaas ng mga presyo at pagbagsak ng output(inilalabas). Ang isang positibong gulat ng suplay na isang pagdami ng suplay ay magbabagsak ng presyo ng isang kalakal at maglilipat ng kurba ng kabuuang suplay sa kanan.  Ang isang positibong gulat ng suplay ay maaaring isang pagsulong sa teknolohiya na gumagawa sa paglikha ng kalakal sa mas maiging paraan kaya dumadami ang output(inilalabas). Ang isang halimbawa ng negatibong gulat ng suplay ang pagtaas ng presyo ng langis noong 1973 krisis ng enerhiya. 

Kategorya:Ekonomika
Laser

thumb|Laser
Ang **laser** (bigkas: /ley-ser/) ay isang kasangkapan na naglalabas ng liwanag(o radiasyong elektromagnetiko) sa pamamagitan ng proseso ng optikal na amplipikasyon (pagpapalaki) ng pinasiglang emisyon (paglabas) ng poton. Ang laser ay akronim ng Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation. Ang nilabas na liwanag ng laser ay kilala sa mataas na digri ng koherensiyang (pagkakaugnay) spasyal (spatial) at temporal na hindi makakamit gamit ang ibang mga teknolohiya.

## Mga sanggunian
## Mga panlabas na kawing 
* Definitions for Laser - Sa Ingles

Kategorya:Mekanikang quantum
Kategorya:Mga kagamitang panglaboratoryo
Interperensiya (paglaganap ng alon)

thumb|Interperensiya ng mga alon mula sa dalawang pinagmulan(sources).
Sa pisika, ang **interperensiya**(interference) ang penomenon kung saan ang dalawang alon ay nangingibabaw sa bawat isa upang lumikha ng nagreresultang alon na may mas mataas o mas mababang amplitudo. Ang interperensiya ay karaniwang tumutukoy sa interaksiyon ng mga alon na magkaugnay sa bawat isa dahil sa ang mga ito ay nagmula sa isang pinagmulan o dahil sa ang mga ito ay may pareho o halos magkaparehong prekwensiya. 

Kategorya:Alon
Paliparang Chopin ng Warsaw

Ang **Paliparang Chopin ng Warsaw** (Polako: *Lotnisko Chopina w Warszawie*)  ay ang pangunahing paliparan ng Warsaw, ang kabisera ng Polonya sa Gitnang Europa.  Nasa kalapit-bahayan ng Okęcie, bahagi ng distrito ng Włochy, ang paliparan, na nasa bandang timog ng sentro ng lungsod.  Halos limampung porsiyento ng lahat ng mga lipad papunta at mula sa Polonya ay nagmumula sa paliparan, at ito ang pinakamalaking paliparan sa buong bansa.

Unang ibinukas noong 1933 bilang pamalit sa Palapagan ng Mokotów (*Pole Moktowskie*), ipinanganalanan ang paliparan bilang **Paliparang Okęcie ng Warsaw** (*Port lotniczy Warszawa-Okęcie*) hanggang 2001, noong ipinangalan ito sa kilalang Polakong kompositor na si Frédéric Chopin.  Karaniwang ginagamit pa rin ang pangalang "Okęcie" ng mga lokal na residente ng Warsaw at sa mga teknikal na usapin tungkol sa abyasyon.

## Mga sanggunian
## Mga kawing panlabas
*Opisyal na websayt ng Paliparang Chopin ng Warsaw

Kategorya:Mga paliparan sa Polonya
Hukom

Ang **hukom** o Huwes (sa Ingles ay *judge*) ang taong nangagasiwa sa paglilitis sa hukuman na mag-isa o bilang bahagi ng lupon ng mga hukom. Ang kapangyarihan, tungkulin, paraan ng pagkakahirang, disiplina at pagsasanay ng mga hukom ay iba iba sa iba't ibang mga hurisdiksiyon. Ang isang hukom ay inaasahang magsasagawa ng paglilitis sa isang patas at walang kinikilingang paraan sa isang bukas na korte. Ang hukom ay dumidinig ng lahat ng mga saksi at mga ebidensiya na inilatag ng mga partido(nagsasakdal at isinasakdal) sa kaso, sumusuri ng kredibilidad at mga argumento ng mga partido at naglalabas ng mga hatol batay sa interpretasyon nito ng batas o ayon sa sariling paghatol nito. Sa ibang hurisdiksiyon, ang kapangyarihan ng hukom ay ibinabahagi sa isang hurado (*jury*).

Kategorya:Batas
Kategorya:Mga propesyon
Prima facie

Ang **Prima facie** ay isang ekspresyong Latin na nangangahulugang "sa unang enkuwentro" o "sa unang pagtingin". Ang literal na salin ay "sa unang mukha" mula sa pambabaeng anyo ng primus("una") at facies("mukha) sa parehong ablatibong kaso. Ito ay ginagamit sa makabagong ingles pang-legal upang ipakita na sa unang pagsusuri, ang isang bagay ay lumabas na maliwanag sa sarili nito(self-evident) mula sa mga katotohanan. Sa karaniwang hurisdiksiyon ng batas, ang prima facie ay nagsasaad na ang ebidensiya malibang salungatin ay sasapat upang patunayan ang isang partikular na proposisyon o katotohanan. Ang salitang ito ay ginagamit din sa akademikong pilosopiya. Ang karamihan sa mga pamamaraang legal ay nangangailangan ng prima facie na umiral at ang mga kasunod na mga pamamaraan ay sisimulan upang subukan ito at lumikha ng pagpapasya. 

Kategorya:Batas
Kategorya:Pilosopiya
Kategorya:Katagang Latin
Pambansang Komisyon sa mga Katutubong Mamamayan

Ang **Pambansang Komisyon sa mga Katutubong Mamamayan** (sa Ingles: *National Commission on Indigenous People* o NCIP) ay ang ahensiya ng pambansang pamahalaan ng Pilipinas na may pananagutan sa pagsanggalan ng mga karapatan ng mga katutubong mamamayan sa Pilipinas.  Binubuo ang komisyong ng pitong komisyonado.  Nakakabit ito sa Tanggapan ng Pangulo ng Pilipinas.

## Kasaysayan
Nagsimula ang komisyon bilang **Kawanihan ng Di-Kristiyanong mga Tribu** na nilikha ng Pamahalaang Insular noong Kolonisasyon ng Amerika sa Pilipinas.

## Mga sanggunian
Kategorya:Sangay tagapagpaganap ng pamahalaan ng Pilipinas
¿Por qué no te callas?

Ang ***¿Por qué no te callas?*** (Tagalog: "Bakit hindi ka [na lang] tumigil [sa pagsasalita]?") ay isang pangungusap na binigkas ng dating hari ng Espanya na si Juan Carlos I kay Hugo Chávez na naging pangulo ng Beneswela bilang isang pagsaway pagkatapos ng paulit-ulit na pagkagambala na ginawa niya sa noo'y pangulo ng pamahalaan ng Espanya na si José Luis Rodríguez Zapatero habang ginaganap ang ikalabing-pito na Kumbre Ibero-Amerikano noong Nobyembre 10, 2007 sa Santiago, Chile.

Ang nasabing pangungusap ay mabilis na naging isang *phenomenon* sa lipunan at sa internet, na naging paksa ng mga imitasyon, pangungutya, mga parodya, palabas sa telebisyon, mga ringtone ng selpon at mga pamagat ng palabas sa telebisyon sa Argentina at Espanya.

## Mga tala at sanggunian 
## Mga kawing panlabas 
* Behind the King's Rebuke to Chávez , pagtatasa ng magasin na *Time* (sa wikang Ingles).

Kategorya:Kulturang pampulitika
Kategorya:Mga meme
Alonghaba

na λ ay maaaring masukat sa pagitan ng anumang dalawang punto na may parehong yugto(phase) gaya ng crest, trough o serong pagtawid.]]

Sa pisika, ang **alonghaba** (Ingles: *wavelength*) ng along sinusoidal ang periodong spasyal ng alon o ang distansiya kung saan ang hugis ng alon ay umuulit. Sa ibang salita, ito ang layo sa pagitan ng magkasunod na magkatugon na punto ng parehas na yugto sa alon, katulad ng dalawang magkatabing crest, trough o serong pagtawid. Ito ay katangian din ng parehong naglalakbay na mga alon at nakatatigil na alon gayundin ang mga paternong espasyal na alon. Ang alonghaba ay karaniwang tinutukoy ng letrang Griyego na lambda(λ). Ang konsepto ay maaari ring ilapat sa mga periodikong alon na hindi sinusoidal ang hugis. Ang terminong alonghaba ay minsan ding nilalapat sa moduladong mga alon at sa mga sinusoidal na sobre ng mga moduladong alon o mga along nabubuo ng interperensiya ng ilang mga sinusoid. Ang unit na SI ng alonghaba ang metro.

Kung ipagpapalagay na ang along sinusoidal ay gumagalaw sa isang nakapirmeng bilis ng alon, ang alonghaba ay kabaligtarang proporsiyonal sa prekwensiya o ang mga along may mas mataas na mga prekwensiya ay may mas maikling mga alonghaba at ang mga may mas maliit na mga prekwensiya ay may mas mahabang mga alonghaba.

Ang halimbawa ng mga tulad ng alon na mga penomena ay kinabibilangan ng tunog alon, liwanag at mga tubig alon. Ang isang tunog na alon ay isang periodikong pagkakaiba sa presyur ng hangin samantalang sa liwanag at iba pang mga elektromagnetikong radiasyon, ang lakas ng field na elektrika at magnetiko ay nagbabago. Ang mga tubig alon ay periodikong pagkakaiba sa taas ng katawan ng tubig. Sa bibrasyong kristal na lattice, ang mga posisyong atomiko ay nagbabago sa parehong posisyon ng lattice at panahon.

Ang alonghaba ang sukat ng distansiya sa pagitan ng repetisyon(pag-uulit) ng tampok ng hugis gaya ng tuktok, lambak, at pagtawid na sero at hindi ng sukat ng kung gaano kalayo ang isang ibinigay na partikulo ay gumagalaw. Halimbawa, sa alon sa ibabaw ng malalim na tubig, ang isang partikulo na nasa tubig ay gumagalaw sa isang bilog ng parehong diametro na tulad sa taas ng alon na walang kaugnayan sa alonghaba.

Kategorya:Alon
Kategorya:Haba
The Dark Knight (pelikula)

Ang ***The Dark Knight*** ay isang pelikulang tungkol sa isang *superhero* o pambihirang bayani noong 2008 na idinerek, prinodus at kasamang sinulat ni Christopher Nolan. Batay ito sa karakter na Batman sa DC Comics, at ikalawa sa trilohiya ng seryeng Batman ni Nolan. Ginampanan muli ni Christian Bale ang pangunahing papel bilang Bruce Wayne/Batman, kasama sina Michael Caine, Gary Oldman at Morgan Freeman na nagbabalik bilang Alfred Pennyworth, James Gordon at Lucius Fox. Ipinakilala sa pelikula ang mga karakter na si Harvey Dent (Aaron Eckhart), ang bagong halal na Abogadong Pandistrito ng Gotham at ang kababata ni Bruce Wayne na si Rachel Dawes (Maggie Gyllenhaal), na sumama kay Batman at sa mga pulis upang labanan ang bagong banta ng kriminal na tinatawag ang kanyang sarili bilang "Joker" (Heath Ledger).

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga pelikula ng 2008
Kategorya:Batman
Kategorya:DC Comics
Kategorya:Mga pelikula sa wikang Ingles
Kategorya:Mga pelikula mula sa Estados Unidos
Kategorya:Mga pelikula mula sa United Kingdom