open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Turumba

Ang **Pagdiriwang ng Turumba** (Ingles: *Turumba Festival*) ay isang kapistahan sa Pakil, Laguna, Pilipinas na idinaraos nang pitong ulit tuwing Abril at Mayo taun-taon. Ang unang yugto ay isinasagawa sa Biyernes bago maganap ang Linggo ng Palaspas, habang ang panghuling yugto ay ginaganap sa araw ng Linggo ng Pentekostes. Inaalala ng pistang ito ang pitong mga pighati ng Birheng Maria.

## Etimolohiya
Ang salitang "turumba", batay sa teoriya ni Alejandro R. Roces, ay maaaring nagmula sa dalawang mga salitang Tagalog: ang "turo" na may kahulugang "pagtutok" (katulad ng pagturo o pagtutok ng daliri sa isang bagay o lugar), at sa "umbay" na tumutukoy sa panambitan (umbayi, punebre, o tugtog-patay) na inaawit ng mga may sakit o mga lumpo. Subalit mayroong itong kaugnayan sa tinatawag na sinaunang mga "nakakaing birhen" (*edible virgins*), na mga *cookie* o otap na iniluluto upang alalahanin ang kapistahan ng mga santo. Ang mga tinapay na ito ay ginagamit upang maipahiwatig ang imahe ng mga santo. Sa Pakil, Laguna, ang mga otap na ito ay kumakatawan sa Birhen ng Turumba na nakikilala rin bilang *Nuestra Señora de los Dolores de Turumba* (Kastila para sa "Ang Ating Ina ng mga Pighati ng Turumba"), isang pamagat para sa Birheng Maria.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kultura ng Pilipinas
Kategorya:Mga kapistahan at mga banal na araw sa Kristiyanismo
Tribo

Ang **tribo** o **tribu** ay pangkasaysayan o pangkaunlarang tinataw bilang isang pangkat na panlipunan na umiiral bago pa man ang pag-unlad ng, o nasa labas ng, estado. Maraming mga antropologo ang gumagamit sa katagang "lipunang makatribo" o "lipunang matribo", na nakikilala sa Ingles bilang *tribal society*, upang tukuyin ang mga lipunang naiayos nang malakihan batay sa pagkakamag-anak (pagiging magkakamag-anak), natatangi na ang mga pangkat ng samahan ng mga angkan o mga kanunu-nunuan. Binibigyan ng kahulugan ng tradisyunal na henealohiya ang mga tribo bilang mga pangkat na mayroong karaniwang ugnayan sa "dugo" (mga kadugo o mga kapamilya). 

Mayroong ilang mga teorista ang humahawak na ang mga tribo ay kumakatawan sa isang yugto ng ebolusyong panlipunan (ebolusyong sosyokultural) na pansamantalang nasa pagitan ng mga kapangkatang panlipunan at ng mga estado. Mayroong ibang mga teoristang nangangatwiran na ang mga tribo ay umunlad pagkaraan ng mga estado, at dapat na unawain batay sa kanilang kaugnayan sa mga estado.

Ang 'tribo' ay isang pinagtatalunang kataga dahil sa mga pinag-ugatan nitong nasa loob ng mga haligi o mga pundasyong pang-antropolohiyang pangkolonya at dahil sa mga pahiwatig ng mga kahulugang pangkahanayan o paglalarawang panghirarkiya nito. Upang maiwasan ang ganitong mga kahihinatnan, mayroong ilang mga tao na mas pinipili ang paggamit ng mga katagang pangkat etniko o kaya ay nasyon.

Ang katagang "tribo" ay ginamit ng mga dayuhang mananakop upang tukuyin ang mga pangkat ng mga taong kanilang sinakop na, sa pananaw nila, ay may mababang antas ng kabihasnan o kultura kumpara sa kanila. Isa itong katagang pangmamaliit o panghahamak. Sa pagtinging ang mga tao anuman ang pangkat na kinabibilangan o pamamaraan ng pamumuhay, mas naangkop ang katawagang pangkat etniko.

## Mga sanggunian
Kategorya:Lipunan
Hibernasyon

Sa mga hayop na naninirahan sa mga pook na may tag-lamig, ginagawa nila ang isang uri ng pag-idlip na kung tawagin ay **hibernation** o **hibernasyon**.  Nagkukulong ang mga hayop sa kanilang mga lungga, halimbawa na ang mga daga, ahas at oso upang palipasin ang panahon ng tag-lamig.  Sa proseso ng ganitong uri ng mahabang pagtulog, umaabot ng ilang buwan, bumaba ang takbo ng metabolismo ng mga hayop.

## Talababa 
Kategorya:Pisyolohiya
Kategorya:Taglamig
Kategorya:Etolohiya
Alessandra Negrini

Si **Alessandra Vidal de Negreiros Negrini** (Ipinanganak 29 Agosto 1970 sa São Paulo) ay isang Brasilenyong aktress.

Ang anak na babae ng inhinyero na si Luiz Eduardo Osório Negrini, at ang pedagogue na si Neusa Vidal de Negreiros, ay ginugol ni Alessandra ang kanyang pagkabata at adolescence sa Santos. Sa edad na 18, nagpatala siya sa isang teatro, at noong panahong iyon ay tinawag siyang gumawa ng mga pagsubok sa Rede Globo.

## Personal na buhay 
Noong 1996 sinimulan niya ang petsa ng aktor na si Murilo Benício. Noong 1997 sila ay nagpunta upang manirahan magkasama, at sa parehong taon na sila ay may isang anak na lalaki, Antônio. Ang dalawang pinaghiwalay noong 1999.

Noong 2001, nakilala niya ang mang-aawit na si Otto. Nagsimula silang mag-date at lumipat nang sama-sama sa parehong taon. Noong 2003, ipinanganak ang anak na babae ng ilang si Betina. Noong 2008, naganap ang paghihiwalay.

## Filmography 
### Telebisyon 
* 1993 : *Retrato de Mulher* : Bruna
* 1993 : *Olho no Olho* : Clara
* 1994 : *Você Decide* 
* 1995 : *Engraçadinha: Seus Amores e Seus Pecados* : Engraçadinha
* 1995 : *Cara e Coroa* : Natália Santoro
* 1996 : *A Comédia da Vida Privada*
* 1997 : *Anjo Mau* : Paula Novaes
* 1998 : *Meu Bem Querer* : Rebeca Maciel
* 2000 : *A Muralha* : Isabel Olinto
* 2000 : *Brava Gente* : Natália
* 2001 : *Os Normais* : Sílvia 
* 2002 : *Desejos de Mulher* : Selma Dumont
* 2003 : *Sítio do Pica-Pau Amarelo* : Rapunzel
* 2004 : *Celebridade* : Marília Prudente da Costa
* 2006 : *JK* : Yedda Ovalle Schidmt
* 2007 : *Paraíso Tropical* : Paula Viana / Taís Grimaldi
* 2010 : *As Cariocas* : Marta
* 2010 : *Tal Filho, Tal Pai* : Barbara Leão
* 2012 : *Lado a Lado* : Catarina Ribeiro
* 2014 : *Boogie Oogie* : Susana Bueno
* 2018 : *Orgulho e Paixão* : Suzana

## Mga kawing panlabas 
*IMDb ni Alessandra Negrini

## Sanggunian
Kategorya:Mga Brasileño
Kategorya:Mga artista mula sa Brasil
Katandaan

thumb|Katandaan
Ang **katandaan** () ay ang huling bahagi ng normal na buhay ng tao.

## Tingnan din 
* Matandang dalaga
* Pagtanda
Pagtanda

Ang **pagtanda** (Ingles: *ageing*, *aging*) ay ang katipunan ng mga pagbabago sa isang tao sa loob ng mahabang panahon. Sa mga tao, ang **pagkakaedad** ay binubuo ng ilang mga pagbabagong pisikal at sikolohikal. Ang **senesensiya** (Ingles: *senescence*) ay ang prosesong pambiyolohiya na humahantong sa pagtanda o "paggulang". Nagkaroon ng maraming mga pagtatangka upang sagutin ang tanong na "bakit tumatanda ang mga hayop (partikular na ang mga tao)? Ang pagtanda ay nagsisimula mula sa pagkapanganak o pagkakasilang ng isang sanggol, dahil pinaka mabilis sa panahong iyon ang paghahati ng selula at paglaki, at dahan-dahan itong bumabagal habang lumilipas ang panahon.

## Pagbabago sa pagtanda
Mayroong mga partikular na mga pagbabago sa mga tisyu ng katawan na may kaugnayan sa pagtanda at pasulong na lumilitaw kapag nalampasan na ang panggitnang yugto ng buhay, bagaman ang mga indibidwal, mga mag-anak, pati na ang mga lahi ay nagpapakita ng malawak na pagkakaiba sa kabilisan ng ebolusyon ng mga katangiang ito. Ang buhay ay napapanatili ng pagpupunyagi laban sa mga puwersa ng sari-saring mga uri (dahil sa bakterya, kemikal, at pisikal).

Sa kaso ng puso, na nagbubomba ng dugo sa gabi at sa araw taun-taon laban sa kakayahan ng mga daluyan ng dugo at ng grabidad. Habang napapanatili ng mga sisidlan ng dugo ang kanilang elastisidad o pagkanababanat, ang gawaing ito ay madaling  nagagampanan, subalit dahil sa araw-araw na pagganap sa tungkulin ng mga ito at a impluwensiya ng mga nakakapinsalang mga sustansiya na dumadaloy sa dugo, ang mga daluyang ng dugong ito ay nagiging matigas. Ang epekto ay lumilitaw sa mga pagbabagong deheneratibo o panghihina sa puso at sa mas malubhang dami ng dugo at kahihinatnang retrogresibo (hindi pasulong o walang pag-unlad) na pagbabago sa mga tisyu at mga organo ng katawan. Nawawalan ng masa ang katawan o kaya ay tumataba ang katawan, nagiging matigas at malutong ang mga buto, nagiging kulay abo at nalalaglag ang mga buhok, nawawala ang kakayahan ng masel at ng isipan, at lumilitaw ang mga sakit sa mga bato, mga baga, at iba pang mga organo.

Ang iba pang mga organo na sumasagupa sa labis na presyong mekanikal ay ang mga ngipin (kailangang palitan ng pustiso), mga panga, at mga kasukasuan. Humihina rin ang kakayahang tumunaw ng pagkain ng sistemang dihestibo, kung kaya't kailangang gawing payak ng diyeta at pagpapakaunti ng dami ng pagkain upang madaling tunawin. Kinakailangan ang pagbabawas ng dami ng protina at pangangailangan sa pagkaing nakapagbibigay ng init sa katawan. Ang pagkonsumo ng alak ay may natatanging epekto sa pagkakaroon ng sakit na arteryal. Nagiging mahalaga ang pag-eehersisyo ng mga tisyu ng katawan. or tahanan para sa mga may edad na.

## Tingnan din 
* Katandaan

## Mga sanggunian 
*
T'boli

:''Para sa pook sa Pilipinas, tingnan ang T'boli, Timog Cotabato.''
thumb|Isang matandang babaeng T'boli sa katutubong kasuotan.
Ang **Tboli**, na binabaybay din bilang '''T'boli**, **Tböli**, **Tiboli**, **Tibole**, **Tagabili**, **Tagabeli**, at **Tagabulu''', ay isang pangkat-etniko sa Timog Cotabato na nasa Katimugang Mindanao. Mayroong mga taong T'boli na naninirahan sa paligid ng Lawa ng Buluan sa Lunas ng Cotabato o sa Agusan del Norte. Mayroon ding naninirahan sa mga libis ng kabundukan na nasa dalawang gilid ng Lambak ng Alah at sa pook na pandalampasigan ng Maitum, Maasim at Kiamba. Noong unang kapanahunan, namamalagi ang mga T'boli sa pang-itaas na bahagi ng Lambak ng Alah. Pagkaraan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, dahil sa pagkakaroon ng mga maliliit na mga pamayanan ng ibang mga tao roon, naitulak na lumipat ang mga T'boli papunta sa mga libis ng kabundukan.

Ang mga damit nila'y yari sa mga hibla ng abaka. Ang mga kababaihan nama'y nakasanayan nang suotin ang kanilang tradisyunal na damit na K'tagal taha soung at ang kanilang palda na luwek.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga Pilipino
Kategorya:Mga pangkat-etniko sa Pilipinas
Kasunduan sa Tordesillas

Ang **Kasunduan sa Tordesillas** ay isang kasunduan o tratado sa pagitan ng Portugal at ng Espanya noong 1494, kung saan nagkasundo sila na hatiin ang lahat ng mga lupain sa Mundo na nasa labas ng Europa para sa pagitan ng dalawang mga bansa nila, na hindi isinasaalang-alang kung sinuman ang naninirahan na sa mga lupaing ito. Si Papa Alejandro VI ang papa noong panahon ng kasunduan. Gumuhit si Papa Alejandro VI ng isang likhang-isip na guhit na 2,193 mga kilometro papunta sa kanluran ng Cabo Verde, at ibinigay niya sa Portugal ang mga lupain na nasa silangan ng guhit na ito; at ibinigay naman niya sa Espanya ang mga lupain na nasa kanluran ng guhit na ito. Noong mga panahong iyon, ang mga namumuno sa Espanya ay sina Haring Ferdinand at Reyna Isabella, na ang isa sa kanila ay mula sa Castile at ang isa naman ay nagbuhay sa Aragon. Ang kasunduang ito ay nilagdaan sa Tordesillas, na pinagmulan ng pangalan ng kasunduan. Napabago ng kasunduang ito ang panggagalugad o eksplorasyon ng bagong mundo na isinagawa ng mga Kastila at ng mga Portuges. Samakatuwid, ang dalawang bansang ito ay nabigyan ng maraming mga lupain.

Kategorya:Kasaysayan ng Espanya
Kategorya:Kasunduan
Kategorya:1494
Kategorya:Kasaysayan ng Hilagang Amerika
Villa Carmen Resort

Ang **Villa Carmen Resort** ay isang liwaliwang bakasyunan na nasa may dalampasigan at barangay ng Cabcaben sa Mariveles, Bataan ng Pilipinas. Isa itong lugar kung saan ang mga bangka ay maaaring makapagdala ng mga turista papunta sa Corregidor. 

## Mga sanggunian
Kategorya:Heograpiya ng Pilipinas
Mga bulkan sa Pilipinas

[thumb|right|Ang bulkang [Mayon, ang pinakaaktibong bulkan sa Pilipinas]]

Ang pwesto ng Pilipinas sa Singsing ng Apoy ng Pasipiko ang dahilan kung bakit napakaraming bulkan sa Pilipinas. Sa partikular, ang paglubog ng isang tektonika plaka sa isa na namang plaka ay nagdudulot ng pagkatunaw ng bato na siyang nagiging suplay ng magma ng mga bulkan. Sa silangang bahagi ng Pilipinas halimbawa, ang paglubog (*subduction*) ng plaka ng Dagat ng Pilipinas (*Philippine Sea Plate*) sa ilalim ng *Philippine mobile belt* ang pangunahing pinagkukunan ng magma ng mga bulkan sa mga lalawigan doon, habang ang paglubog ng pandagat na balat (*oceanic crust*) ng Kanlurang Dagat ng Pilipinas sa ilalim ng Philippine mobile belt ang responsable sa pagkakaroon ng mga bulkan sa kanlurang bahagi ng Luzon. Samantala, ang mga bulkan sa Kanluran at Timog Mindanao ay bunga naman ng subduksyon ng plaka ng Dagat Celebes sa palibot ng arkong Halmahera (*Halmahera arc*) at Sangihe (*Sangihe arc*). Ang pahilaga-kanlurang subduksyon naman ng pandagat na balat ng Dagat Sulu ang siyang tinitingnang dahilan ng bulkanismo sa kanlurang Visayas, partikular sa isla ng Negros. 

Talaksan:MajorVolcanoesOfThePhilippines-USGS.gif|Isang mapa na nagpapakita ng ilang mga bulkan sa Pilipinas.
Talaksan:Philippine plate tectonics, volcanoes, and subducting slabs.png|Mapa ng Pilipinas kung saan pinapakita kung saan ang mga sona ng subduksyon (*subduction zone*) na siyang tagasuplay ng magma sa mga bulkan nito

## Mga listahan 
Ayon sa Surian ng Pilipinas sa Bulkanolohiya at Sismolohiya (PHIVOLCS), mayroong tatlong uri ng mga bulkan sa Pilipinas: **aktibo**, **maaaring aktibo**, at **hindi aktibo**. Para sa kumpletong mga listahan, basahin ang mga sumusunod na artikulo:
*Listahan ng mga aktibong bulkan sa Pilipinas
*Listahan ng mga potensyal na aktibong bulkan sa Pilipinas
*Listahan ng mga hindi aktibong bulkan sa Pilipinas

## Mga Sanggunian 

Kategorya:Heolohiya ng Pilipinas
Plastic Brit

Ang ***Plastic Brit***, kilala rin bilang mga ***Plastic Briton***,, ay isang pariralang Ingles na may kahulugang "plastikong Briton" o "plastik na Briton", ay isang insulto nakadirekta sa atleta na napili upang kumatawan sa Dakilang Britanya sa isports na pandaigdigan, sa kabila ng dinadala sa ibang bansa. Ang insulto ay naging popular noong 2012 matapos na naisiwalat na 11% ng mga pangkat ng Britanikong Pang-Olimpiko ay ipinanganak sa Nagkakaisang Kaharian.

## Mga sanggunian
Kategorya:United Kingdom
Pulong Ursula

Ang **Pulong Ursula** ay isang pulo na nasa Palawan. Nasa pulong ito ang isang santuwaryo o kanlungan ng mga ibon na kung tawagin ay *Ursula Island Bird Refuge*  (Kanlungan ng mga Ibon sa Pulong Ursula) na malapit sa Munisipalidad ng Brooke's Point na nasa katimugang Palawan. Ang maliit na pulong ito ay isang lugar na dinarayo ng mga ibong pandalampasigan at ibong-dagat tuwing panahon ng tagniyebe.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas
Aboitiz Foundation

Ang **Aboitiz Foundation, Inc.**, na unang nakilala bilang **Aboitiz Group Foundation, Inc.**, ay isang pundasyon o haliging pangkorporasyon ng pangkat ng mga kompanyang Aboitiz na itinatag noong Disyembre 1989 Isa itong pundasyon hindi pangkinikitang salapi at hindi pampuhunan. Nagpapaunlad ito at nagsasakatuparan ng mga proyektong may kaugnayan sa edukasyon, pagpapaunlad ng mga negosyo, pangunahing pangangalagang pangkalusugan at pambata, mga donasyon ng korporasyon, at mga proyektong pangkapaligiran. Ang gawaing pampilantropiyang ito ay pinasimulan ng isa sa mga unang pinuno ng pundasyon na si Don Ramon Aboitiz.

## Tingnan din
*Ramon Aboitiz Foundation Inc.

## Mga sanggunian
Kategorya:Pilipinas
Kategorya:Korporasyon
Liliosa Hilao

Si **Liliosa Hilao** (namatay noong 1973) ay isang 23 taong gulang na ikaapat na taong iskolar ng pamamahayag sa Pamantasan ng Lungsod ng Maynila (PLM) at punong patnugot ng HASIK na publikasyong pangmag-aaral. Siya ay isang pinunong mag-aaral at magtatapos na summa cum laude. Noong Panahong Batas Militar ni Ferdinand Marcos, ang ilang mga patakaran upang isupil ang mga paglilimbag ay itinakda ni Marcos. Ang HASIK ay naglimbag ng mga artikulo na bumatikos sa administrasyon ni Ferdinand Marcos. Noong 1972, na taong idineklara ang batas militar, ang HASIK at maraming mga pambansa at pangpaaralang mga diyaryo ay ipinasara. Bilang punong patnugot ng HASIK, si Liliosa ay tinawag na "nagpapabagsak" ng rehimeng Marcos. Noong Abril 4, 1973, mga dalawang linggo bago magtapos, si Hilao ay dinukot ng apat na ahente ng Constabulary Anti-Narcotics Unit (CANU) na pinangunahan ni Lt. Rodolfo Garcia sa tahanan ni Hilao sa Project 2 sa Quezon City. Pagkatapos ng dalawang araw, si Hilao ay natagpuang patay at bumubula ang bibig sa banyo ng  CANU headquarters. Ayon sa mga ulat, ang asido muryatiko ay sapilitang binuhos sa kanyang lalamunan na sumunog ng kanyang lalamunan at mga baga, at agad na namatay si Hilao. Ang isang independiyenteng pagsisiyasat ay nagpakitang si Hilao ay labis na pinahirapan at ginahasa bago pinatay. Bagaman isinaad ng militar na nagpatiwakal si Hilao, ito ay hindi pinaniwalaan ng kanyang pamilya. Ang opisyal ng militar na pangunahing responsable sa kanyang pagpapahirap at pagpatay ay si Tenyente Arthur Castillo na nanatili sa pagsisilbi sa Militar. Noong Abril 7, 1986, ang isang pangkat ng mga ipinabilanggong politika na Society of Ex-Detainees Against Detention and for Amnesty (SELDA) ay naghain ng isang kaso laban sa pamilyang Marcos sa Federal District Court sa Honolulu, Hawaii para sa mga paglabag sa karapatang pantao, at nagwagi sila laban sa pamilyang Marcos.
Kategorya:Mga biktima ng Martial Law ni Ferdinand Marcos
Kategorya:Mga mamamahayag
Kategorya:Mga indibidwal na hinirang sa Bantayog ng mga Bayani
Archimedes Trajano

Si **Archimedes Trajano**(namatay noong 1977) ay isang 21 taong gulang na estudyante ng Mapua Institute of Technology na naging biktima ng Martial Law noong rehime ni Ferdinand Marcos. Si Archimedes Trajano ay dinukot ng mga bantay ni Marcos matapos magtanong sa isang bukas na forum na isinagawa ni Imee Marcos noong Agosto 1977 na hindi nagustuhan ni Imee Marcos. Tinanong ni Trajano si Imee Marcos(na sa panahong ito ang National Chairman ng Kabataang Baranggay) ang pagkakahirang kay Imee Marcos bilang direktor ng isang organisasyon. Ang katawan ni Archimedes Trajano ay natagpuang pinahirapan at pinatay pagkatapos ng ilang araw.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga biktima ng Martial Law ni Ferdinand Marcos
Patrícia Pillar

Si **Patrícia Gadelha Pillar** (Ipinanganak noong Enero 11, 1964 sa Brasília) ay isang Brasilenyang aktres.

## Personal na Buhay 
Siya ay kasal sa loob ng 12 taon kasama ang dating pederal na representante na si Ciro Gomes, na kasalukuyang kaanib sa PDT, kung kanino siya ay diborsiyado noong Disyembre 2011.

Noong 2002, sinimulan ng artista ang proseso ng chemotherapy dahil sa pagtanggal ng tumor sa dibdib.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga Brasileño
Kategorya:Mga artista mula sa Brasil
Ali Mall

Ang **Ali Mall** ay ang unang pangunahing malaking tindahan o *shopping mall* sa Pilipinas. Ito rin ang talagang nababakurang malaking tindahan sa Pilipinas. Isa ito sa unang pinakamatatandang mga malalaking tindahan sa bansa. Ito ay pinangalanan mula sa bantog na boksingerong Amerikano na si Muhammad Ali, dahil sa kaniyang makasaysayang laban na naganap sa Araneta Coliseum, kung kailan nagwagi si Ali laban kay Joe Frazier na pinamagatang "Thrilla in Manila". Noong dekada ng 1970, wala pang mga *mall* sa buong Pilipinas, kaya't hiniling ni Ali habang nagtatalumpati na magtayo ng isang *shopping mall* na malapit sa *Big Dome* (ang bansag sa para sa Araneta Coliseum) upang alalahanin ang kaniyang matagumpay na laban. Sinimulan ang pagtatayo nito noong 1975 at natapos noong 1976. Matatagpuan ang Ali Mall sa Araneta Center, Cubao, Lungsod Quezon, malapit sa gusali ng SM Cubao. Mayroong itong kabuuang pook o *area* na mahigit sa 62,000 metro kuwadrado at nagbabahay ng mga tindahan na nasa apat na mga palapag, pati na kainan at paradahan ng mga sasakyan. Sa kamakailan, muling naglunsad ng bagong mga sinehan at kainan ang mga namamahala ng Ali Mall. Nagsimula ang mga pagdurugtong sa at renobasyon ng Ali Mall noong dekada ng 1980. Noong 2009, nabuksan para sa madla ang dugtong ng Ali Mall.

Kategorya:Mga gusali at estruktura sa Lungsod Quezon
Unang Konsehong Budista

Ang **Unang Konsehong Budista** ay isang pagtitipon ng mga nakakatandang monghe ng orden ng Budista na tinipon nang pagkatapos mamatay ni Buddha noong 400 BCE.  Ang salaysaying ng pagtitipon ay nakatala sa Vinaya Pitaka ng mga Theravadin at mga paaralang Budistang Sanskrit.  Itinuturing ito na makanoniko ng lahat ng mga paaralang Budismo, ngunit ang kawalan ng katibayan mula sa labas ng mga sutra ng mga Budista ay pangkalahatang di tinatanggap bilang isang kaganapan sa kasaysayan ng ibang iskolar o paham.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga konsehong Budista
Ikalawang Konsehong Budista

Ang mga historikal na rekord para sa **Ikalawang Konsehong Budista** ay pangunahing hinango sa mga kanonikal na Vinaya ng mga iba't ibang eskwela (Theravāda, Sarvāstivāda, Mūlasarvāstivāda, Mahāsanghika, Dharmaguptaka, at Mahīśāsaka). Sa karamihan ng mga kaso, ang mga salaysay na ito ay matatagpuan sa wakas ng bahaging Skandhaka ng Vinaya. Bagaman may mga hindi pagkakaayon sa mga punto ng mga detalye, sila ay magkakaayon sa mga tinatayang sumusunod. Noong mga 100 o 110 taon pagkatapos ng Nirvana ni Budda, napansin ng mongheng si Yasa sa kanyang pagdalaw sa Vesālī ang isang bilang ng mga maluwag na kasanayan sa mga lokal na monghe. Ang isang talaan ng mga 10 punto ay ibinigay: Ang pinakamahalga ng mga mongheng Vesālī na si Vajjiputtakas ay umayon sa pagtanggap ng salapi. Ang malaking kontrobersiya ay sumiklab ng tumangging sundin ni Yasa ang kasanayang ito. Siya ay nilitis ng mga Vajjiputtaka at nagtanggol sa kanyang sarili sa pamamagitan ng pagsipi sa publiko ng isang bilang ng mga talatang kanonikal na kumokondena sa paggamit ng salapi ng mga monastiko. Sa pagnanais na lutasin ang bagay na ito, kanyang tinipon ang suporta mula sa mga monghe ng ibang mga rehiyon na pangunahin sa kanluran at timog. Ang isang pangkat ay umayon na pumunta sa Vesāli upang lutasin ito. Pagkatapos ng malaking pagmamaniobra, ang isang pagpupulong ay idinaos na dinaluhan ng mga 700 monghe. Ang konseho ng walo ay hinirang upang isaalang-alang ang bagay. Ito ay binuo ng apat na mga lokal at apat na mga 'kanluranin'. Ang bawat mga 10 punto ay tinukoy sa mga alinsunuran. Natagpuan ng komite ang laban sa mga mongheng Vajjiputtaka. Kanilang itinanghal ang kanilang natagpuan sa kapulungan na nakasundong umayon. Ang halos lahat ng mga skolar ay umaayon na ang Ikalawang Konsehong Budista ay isang pangyayaring historikal.
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga konsehong Budista
Ikaapat na Konsehong Budista

Sa panahon ng mga **Ikaapat ng mga konsehong Budista**, ang Budismo ay nagkahati na sa mga iba't ibang eskwela. Ang Theravada ay nagdaos ng Ikaapat na Konsehong Budista noong unang siglo BCE sa Tambapanni, i.e. Sri Lanka sa Aloka Lena ngayong Alu Vihara noong panahon ni Haring Vattagamani-Abaya. Gayunpaman, dapat liwanagin na ang isang hindi-kilalang lokal na hepe ang nagbigay ng pagtangkilik at hindi ang hari dahil siya ay isang tagasunod ng eskwelang Abayagir (isang sektang Mahayana). Ang isa sa mga pangunahing dahilan ng pagdadaos ng konsehong ito ang malupit na patakaran ng hari laban sa mga saserdoteng Mahavihara na mga  Theravadian na minsang inatake sa mga premisa ng Mahavihara na pumatay  ng marami at nagpatalsik sa iba pa. Ang templo ay winasak at sa lugar nito ay itinayo ang isang templong Mahayana. Ang ibang mga panguanahing dahilan ang mga hindi matatag na sitwasyon sa politika sa bansa sanhi ng mga patuloy na pananakop na nagtulak sa mismong hari na tumakas ng ilang beses at isang malalang taggutom. Sinasabing ito ay itinalaga sa pagsusulat ng buong kanon na Pali na nakaraang iningatan sa memorya.

Kategorya:Mga konsehong Budista
Ivan Goncharov

Si **Ivan Alexandrovich Goncharov** (, *Ivan Aleksandrovič Gončarov*; &nbsp;– ) ay isang Rusong nobelista na pinaka nakikilala bilang may-akda ng *Oblomov* (1859).

## Napiling bibliyograpiya
* *Isang Karaniwang Kuwento* (Обыкновенная история, 1847)
* *Ivan Savich Podzhabrin* (1848)
* *Ang Pragatang Pallada* (Фрегат "Паллада", *The Frigate Pallada*, 1858)
* ''"Oblomov's Dream. An Episode from an Unfinished Novel"* (Pangarap ni Oblomov. Isang Yugto mula sa isang Nobelang Hindi Natapos), maikling kuwento, na pagdaka ay naging Kabanata 9 sa isang nobela niya noong 1859 na pinamagatan bilang *"Oblomov's Dream"* ("Сон Обломова", 1849)
* *Oblomov* (1859)
* *Ang Bingit ng Bangin'' (Обрыв, 1869)

## Mga sanggunian
## Mga kawing na panlabas
*
* Isang maiksing talambuhay at pagtalakay sa mga akda niya 

Kategorya:Mga manunulat ng maikling kuwento mula sa Rusya
Kategorya:Mga nobelista mula sa Rusya
Kategorya:Mga manunulat ng paglalakbay mula sa Rusya
Kategorya:Mga monarkista mula sa Rusya
Kategorya:Mga manunuri
Panaon

Ang **Bayan ng Panaon** ay isang ika-5 klaseng bayan sa lalawigan ng Misamis Occidental, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga barangay
Ang bayan ng Panaon ay nahahati sa 16 na mga barangay.

* Baga
* Bangko
* Camanucan
* Dela Paz
* Lutao
* Magsaysay
* Map-an
* Mohon

* Poblacion
* Punta
* Salimpuno
* San Andres
* San Juan
* San Roque
* Sumasap
* Villalin

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga kawing na panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2013

***Ang pangkalahatang halalan sa Pilipinas*** para sa mambabatas ng Senado at Mababang Kapulungan at lokal ay ginanap noong ika-13 ng Mayo, taong 2013. Ito ay isang midterm elections kaya hindi inihahalal ang pangulo. Ang lahat ng mananalo ay manunumpa sa Hunyo 30, kasabay sa kalagitnaan ng termino ni Pangulong Noynoy Aquino.

## Halalan ng Senado
## Pang-Kapulungan ng mga Kinatawang Halalan
### Halalang Party-list
## Mga sanggunian
Kategorya:Halalan sa Pilipinas
Marcel Lefebvre

thumb|Marcel Lefebvre
Si **Marcel François Marie Joseph Lefebvre** (29 Nobyembre 1905 – 25 Marso 1991) ay isang Pranses na 
arsobispong ng Simbahang Katoliko Romano. Kasunod ng karera bilang isang Delegadong Apostoliko para sa Kanlurang Aprika at bilang Superyor Heneral ng Mga Pari ng Banal na Espiritu, pinangunahan niya ang pagsalungat sa mga pagbabago sa loob ng Simbahan na mayroong kaugnayan sa Ikalawang Konseho ng Batikano.

Noong 1970, itinatag ni Lefebvre ang Samahan ni San&nbsp;Pio&nbsp;X (SSPX). Noong 1988, labag sa hayagang pagbabawal ni Papa Juan Pablo&nbsp;II na ipinaisailalim niya sa konsekrasyon ang apat na mga obispo upang maipagpatuloy ang kaniyang gawain sa piling ng SSPX. Kaagad na ipinahayag ng Banal na Sede na siya at ang iba pang mga obispong nakilahok sa seremonya na kusang napatawan ng eksomunikasyon sa ilalim ng Katolikong batas na kanon. Noong 2009, sa kahilingan ng apat na nabubuhay pang mga obispong nasangkot sa tinaguriang iskismong Lefebvrista, tinanggal ni Papa Benedicto XVI ang ekskomunikasyon nila. 

## Mga sanggunian
Kategorya:Ipinanganak noong 1905
Kategorya:Namatay noong 1991
Kategorya:Mga arsobispo ng Simbahang Katoliko Romano
Kategorya:Mga pari mula sa Pransiya
Kategorya:Mga arsobispo ng Simbahang Katoliko Romano mula sa Pransiya
Bundok Iriga

Ang **Bundok Iriga**, nakikilala rin bilang **Bundok Asog**, ay isa sa mga bulkang aktibo sa Pilipinas, na nasa lalawigan ng Camarines Sur, sa Pilipinas. Ang Bundok Iriga ay isang istratobulkan na humigit-kumulang isang kilometro mula sa Lawang Buhi. Nakaangat ito nang  na mayroong diyametrong paanan na 10 mga kilometro. Pumutok ang Bundok Iriga noong 1628 at noong 1642. Pangkalahatang nakikilala ang Bundok Iriga dahil sa mga pagsabog nitong preatiko.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga bundok sa Pilipinas
Kategorya:Mga bundok sa Luzon
Kategorya:Mga bulkan sa Luzon
Kategorya:Mga masisiglang bulkan sa Pilipinas
Kategorya:Camarines Sur
Bundok Hibok-Hibok

Ang **Bundok Hibok-Hibok**, na nakikilala rin bilang **Bulkang Catarman** ) ay isang istratobulkan na nasa Pulo ng Camiguin sa Pilipinas.  Isa ito sa mga bulkang buhay o aktibo sa bansa at kabahagi ng Singsing ng Apoy ng Pasipiko.

## Mga sanggunian 
## Mga kawing na panlabas 
* Philippine Institute of Volcanology and Seismology (PHIVOLCS), pahina ng Bundok Hibok-Hibok 

Kategorya:Mga istratobulkan
Kategorya:Mga bulkan sa Pilipinas
Kategorya:Mga bulkan sa Mindanao
Kategorya:Mga bundok sa Pilipinas
Kategorya:Mga bundok sa Mindanao
Kategorya:Mga masisiglang bulkan sa Pilipinas
Kategorya:Camiguin
Kategorya:Mindanao
Mga Aeta

:*Huwag itong ikalito sa mga Ati ng Panay sa Kabisayaan.* 

, Bataan, noong 1901.]]
Ang **mga Aeta**, **Ayta**, **Agta**, o **Ati** (Ayta, pronounced  ), ay mga katutubong mga tao o pangkat-etniko na nakatira sa kalat at liblib na mga bahaging bulubundukin ng Luzon, Pilipinas. Itinuturing sila bilang mga Negrito, na mayroong mga balat na maiitim o madidilim ang pagkakayumanggi at mayroong mga tampok na katangian ng pagiging maliliit ang taas, maliliit ang balangkas, mayroong mga buhok na kulot na katulad ng sa mga maiitim na tao ng Aprika na mayroong mataas na pagiging madalas na likas na mas mapusyaw na kulay ng buhok na kung tawagin ay blondismo na nauukol sa pangkalahatang populasyon; mayroon din silang maliliit na mga ilong, at madidilim na kayumangging mga mata. Iniisip na sila ang pinakamaagang pangkat ng mga taong nanirahan sa Pilipinas, bago pa man naganap ang pandarayuhan o pagdating ng mga taong Austronesyo.

Kabilang ang mga Aeta sa pangkat ng mga tao na tinagurian bilang mga "Negrito" noong pamumuno ng kolonya ng mga Kastila. Ang sari-saring mga pangkat ng mga Aeta sa hilagang Luzon ay nakikilala bilang mga "Pugut" o "Pugot," isang pangalan na itinalaga sa kanila ng mga taong nagsasalita ng wikang Ilokano na kanunog ng kanilang tirahan, na siyang katagang kolokyal praa sa mga taong mayroong mas maiitim na kutis. Sa Ilokano, ang salitang "Pugut" o "Pugot" ay nangangahulugan din ng "tiyanak", "duwende", *"goblin"* o "espiritu sa gubat". Karamihan sa mga Negrito ng Luzon ang tumuturing sa mga katawagang ito bilang nakakainsulto para sa kanila.

## Tingnan din
*Mga Ati ng Panay sa Kabisayaan

## Mga sanggunian
Aeta
Mga Ati (Panay)

Ang mga **Ati** ay isang pangkat etniko ng mga Negrito na nasa Panay sa Kabisayaan (mga pulo ng Cebu, Bohol, Siquijor, Leyte, Samar, Panay, Masbate, Negros at Guimaras), na nasa gitnang bahagi ng kapuluan ng Pilipinas. Sila ay mayroong kaugnayang henetiko sa iba pang mga pangkat-etniko ng mga Negrito sa Pilipinas, katulad ng mga Aeta ng Luzon, ng Batak ng Palawan, at ng Mamanwa ng Mindanao.

## Mga sanggunian
Ati
Lawang Agko

Ang **Lawang Agko** ay isang kulay bughaw na lawa na malapit sa Barangay Ilomavis, Lungsod ng Kidapawan na nasa Lalawigan ng Cotabato sa Pilipinas. Nakalagak ito sa isang kaangatan na 4,200 mga talampakan sa ibabaw ng antas ng dagat. Nagsasanib sa lawang ito ang mga batis na maiinit at malalamig.

Kategorya:Mga lawa ng Pilipinas
Aglipay

Ang **Aglipay** ay maaaring tumukoy sa:

*Kay Gregorio Aglipay, isang aktibistang pari ng Simbahang Katoliko sa Pilipinas na nagtatag ng Iglesia Filipina Independiente
*Simbahang Aglipay sa Pilipinas, na nakikilala rin bilang Iglesia Filipina Independiente
*Bayan ng Aglipay, isang bayan na nasa lalawigan ng Quirino, Pilipinas
Bundok Bulusan

Ang **Bundok Bulusan** o **Bulkang Bulusan** ay ang bulkan na nasa pinakatimog ng Pulo ng Luzon sa Republika ng Pilipinas. Nakalagak ito sa lalawigan ng Sorsogon sa rehiyon ng Bikol,  sa katimugang-silangan ng Bulkang Mayon at tinatayang nasa  katimugang-silangan ng Maynila, ang kabisera ng Pilipinas. Isa ito sa pinakamasiglang bulkan sa Pilipinas.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga istratobulkan
Kategorya:Mga bulkan sa Luzon
Kategorya:Mga bulkan sa Pilipinas
Kategorya:Mga masisiglang bulkan sa Pilipinas
Kategorya:Mga masisiglang bulkan
Catarman

Ang **Catarman** ay maaaring tumukoy sa:

*Catarman, Hilagang Samar, isang bayan sa Pilipinas
*Catarman, Camiguin, isa pang bayan sa Pilipinas
*Bundok Catarman, isang bulkan sa Pilipinas
Burol Govardhana

]]
thumb|140px|right|Itinaas ni Krishna ang Burol Govardhana bilang isang payong.
Ang **Govardhana** () ay isang burol na matatagpuan malapit sa bayan ng Vrindavana sa distritong Mathura ng Uttar Pradesh, India. Ito ay itinuturing na sagrado lalo na sa mga tradisyong Vaishnava sa loob ng Hinduism. 

Ito ay kilala rin bilang Govardhan o Giriraj at sagradong sentro ng Braj. Ito ay tinutukoy bilang isang natural na anyo ni Krishna.
## Mga sanggunian
Kategorya:Krishna
Kategorya:Mga burol ng India
Kategorya:Mga lokasyon sa mitolohiyang Hindu
Kategorya:Mga sagradong lugar
Kategorya:Distritong Mathura
Yamuna

in Uttarakhand]]
Ang **Yamuna** (Pron:ˈjʌmʊnə) (Sanskrit: यमुना), minsang tinatawag na **Jamuna** (Hindi: जमुना) o **Jumna** ang pinakamalaking ilog tributaryo ng Ganges(Ganga) sa hilagaang India. Ito ay nagmumula sa Yamunotri Glacier sa taas na 6,387 metro sa timog kanluraning mga libis ng mga tuktok Banderpooch sa Mga Ibabang Himalaya sa Uttarakhand. Ito ay naglalakbay sa isang kabuuang habang  at isang sistemang drenahe ng , 40.2% ng kabuuang Ganges Basin bago magsanib sa Ganges sa Triveni Sangam, Allahabad sa lugar ng Kumbha Mela kada 12 taon.
Kategorya:Mga ilog ng Uttar Pradesh
Kategorya:Mga ilog ng Uttarakhand
Kategorya:Mga ilog ng Haryana
Kategorya:Mga sagradong ilog
Vrindavan

Ang **Vrindavan** ()() (o **Vrindaban**, **Brindavan**, **Brindavana**, o **Brundavan**) at kilala rin bilang **Vraj** (dahil ito ay nasa rehiyong Braj) ay isang bayan sa distritong Mathura ng Uttar Pradesh, India. Ito ang lugar ng sinaunang kagubatan na rehiyon kung saan ayon sa Mahabharata, ang isang grandeng Epiko ng panitikang Sanskrit ay may petsang bumabalik sa 3000 BCE. Ito ang lugar kung saan ginugol ng Diyos na si Krishna ang kanyang kabataan. Ang bayan ay mga 10&nbsp;km malayo mula sa Mathura na siyudad ng kapanganakan ni Panginoon Krishna malapit sa Agra-Delhi highway. Ang bayan na ito ay kinalalagyan ng mga daan daang templong inalay sa pagsamba ni Radha at Krishna at itinuturing na sagrado ng isang bilang ng mga tradisyong relihiyoso gaya ng Gaudiya Vaishnavism, Vaishnavism, at Hinduismo.

Kategorya:Krishna
Kategorya:Mga banal na siyudad ng Hinduismo
Kategorya:Mga lugar ng pilgrimahe ng Hinduismo
Kategorya:Mga sinaunang siyudad ng India
Kategorya:Mga siyudad at bayan ng distritong Mathura
Pagoda sa Wawa

Ang **Pagoda sa Wawa**, na nakikilala rin bilang **Kapistahan ng Pagoda sa Bocaue** (Ingles: *Bocaue Pagoda Festival*) ay isang pagdiriwang na idinaraos sa bayan ng Bocaue, Bulacan sa pulo ng Luzon sa Pilipinas tuwing unang Linggo ng Hulyo. Ipinagdiriwang sa pistang ito ang pagkakatuklas ng mahimalang krus na nakalutang sa Ilog ng Bocaue 200 mga taon na ang nakalilipas.

## Pagdaraos ng kapistahan
Sa araw ng Pagoda sa Wawa, isang kopya ng krus na pinagpakuan ni Hesukristo ang ipinuprusisyon habang nakasakay sa isang pagodang pinalamutian at ginagabayan ng mga bangkang makukulay. Pinaparangalan ng prusisyon at ng nobena ang Banal na Krus ng Bocaue, Bulacan na mas nakikilala bilang **Krus ng Wawa**.

## Alamat ng Pagoda sa Wawa
Ayon sa alamat ng Pagoda sa Wawa, isang tao ang nakabingwit at nakapagligtas ng Krus ng Wawa magmula sa ilog ng Bocaue dalawampung taon na ang nakakaraan.

## Trahedya
Noong Hulyo 2, 1993, habang ipinagdiriwang sa Ilog ng Bocaue ang Kapistahan ng Krus ng Wawa, naganap ang isang sakuna, kung saan naging labis ang lulang tao ng pagoda kung kaya't nang lumubog ang pagoda ay maraming taong nalunod. Sa ngayon, kapag ipinagdiriwang ang Pagoda sa Wawa, inaalala rin ng mga deboto ang mga namatay noong 1993.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga kapistahan at mga banal na araw sa Kristiyanismo
Kategorya:Kultura ng Pilipinas
Matabungkay

Ang **Matabungkay** ay isang dalampasigan na nasa munisipalidad ng Lian sa lalawigan ng Batangas na nasa pulo ng Luzon sa Pilipinas. Naglalaman ang pook na ito ng maraming mga baybaying pangturismo.

## Mga sanggunian
Kategorya:Heograpiya ng Pilipinas
Kategorya:Batangas
Kategorya:Mga dalampasigan
Lian

Maaring tumutukoy ang **Lian** sa:

## Mga tao
*Lian (ibinigay na pangalan), isang talaan ng mga taong may ganitong ibinigay na pangalan
*Lian (apelyido) (連 at 廉), apelyidong Tsino

## Mga lugar
*Lian, Batangas, isang bayan sa Pilipinas
*Lian, Iran, isang nayon sa Lalawigan ng Isfahan
*Pulo ng Lian, ang pinakamalaking pulo ng Lianyungang, Jiangsu, Tsina

## Tingnan din
*Chuu-Lian, isang matematikong Taiwanese-Amerikano
*Kim-Lian (ipinanganak noong 1980), aktres sa musikal, tagapagkilala, at mang-aawit at manunulat ng kanta na Olandes
Sentrong Pampelikula ng Maynila

Ang ***Manila Film Center*** (Sentrong Pampelikula ng Maynila) ay isang pambansang gusali na nasa dulo ng timog-kanluran ng kompleks ng Sentrong Pangkultura ng Pilipinas sa Lungsod ng Pasay, Pilipinas. Ang kayariang ito ay idinisenyo ng arkitektong si Froilan Hong. And edipisyo nito ay sinusuportahang nasa ibabaw ng mahigit sa 900 mga salansan na umaabot sa himlayang-bato (*bed-rock*) na humigit-kumulang sa 120 mga talampakan ang lalim. Ang Manila Film Center ay nagsisilbi bilang pangunahing tanghalan para sa unang *Manila International Film Festival* (MIFF) na idinaos mula ika-18 hanggang ika-29 ng Enero, 1982. Ang gusali ay naging paksa rin ng kontrobersiya dahil sa isang aksidenteng naganap noong mga panghuling yugto ng pagtatayo nito noong 1981.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga gusali at estruktura sa Pasay
Kategorya:Mga paranormal na lugar sa Pilipinas
Sikolingguwistika

Ang **sikolingguwistika** o **sikolohiya ng wika** ay ang pag-aaral ng mga bagay na pangsikolohiya at pangneurobiyolohiya na nagpapahintulot sa mga tao upang makakuha, makagamit, at makaunawa ng wika. Pinag-aaralan nito kung paanong ang mga isipan ng tao ay nakapagpapahintulot na maunawaan ang wika at makalikha ng wika. Isang bahagi ng sikolingguwistika ang sikolingguwistikang pangkaunlaran, na nag-aaral kung paano natututong makapagsalita ang mga bata.

*
William T. G. Morton

thumb|right|Si William T. G. Morton.
Si **William Thomas Green Morton** (Agosto 9, 1819 – Hulyo 15, 1868) ay isang Amerikanong dentista na unang nakapagpamalas sa madla ng paggamit na nilalanghap na *ether* bilang isang anestetikong pangsiruhiya noong 1846. 

## Paglalarawan
Ang pagtataguyod ng kaniyang pinagdududahan na pag-ako bilang tagapagtuklas ng anestisya (pampamanhid) ay naging obsesyon sa loob ng natitira pang panahon ng kaniyang buhay. Hindi si Morton ang tagapagtuklas ng pampamanhid sapagkat natuklasan ni Humphry Davy ang gas na nakapagpapatawa o *nitrous oxide* noong 1800; natuklasan naman ni Samuel Guthrie ang kloroporma noong 1831; at ang nagmungkahi ng katagang *anesthetic* o anestetiko ay si Oliver Wendell Holmes. Samantala, ang unang naitalang paggamit ng anestetiko ay noong 1842; at ang unang gumamit ng *ether* upang makapagtanggal ng isang tumor sa leeg ay si Crawford Long noong 1842. Subalit nakapagpatente si Morton (kasama si Charles T. Jackson), ng isang walang hapding paraan upang makapagbunot ng ngipin, at naisagawa niya ang una niyang operasyon na gumagamit ng ether noong Setyembre 1846.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga dentista mula sa Estados Unidos
Kategorya:Ipinanganak noong 1819
Kategorya:Namatay noong 1868
Menelaus

Sa mitolohiyang Griyego, si **Menelaus** o **Menelaos** (, *Menelaos*) ay naging hari ng Misenong Doryanong Isparta, na asawa ni Helen ng Troya, at naging isang pangunahing tao sa Digmaan sa Troya. Siya ang anak na lalaki nina Atreus at Aerope, na kapatid na lalaki ni Agamemnon na hari ng Misenas; at, ayon sa *Iliada*, ay pinuno ng pangkat na Ispartano ng hukbong Griyego noong panahon ng nasabing digmaan. Bantog sa kapwa *Iliada* at *Odisea*, tanyag din si Menelaus na ipinipinta sa ibabaw ng mga plorerang Griyego at ipinapalabas na dula ng trahedyang Griyego; na sa trahedyang Griyego ay mas inilalarawan bilang bayani ng Digmaang sa Troya kaysa sa pagiging isang kasapi ng pabagsak nang Sambahayan o Angkan ni Atreus.

Kategorya:Digmaang Troya
Kategorya:Iliada
Kategorya:Odisea
Kategorya:Mga tauhan sa mitolohiyang Griyego
Pantulong sa paglalayag

Ang isang ***pantulong sa nabigasyon*** o ***pantulong sa paglalayag*** (Ingles: *navigational aid*, *aid to navigation*, *ATON* o *navaid*) ay ang anumang tila pananda o palatandaan na nakakatulong sa manlalakbay kaugnay ng paglalayag o nabigasyon. Ang kataga ay pinaka-pangkaraniwang ginagamit upang tumukoy sa paglalakbay na nautikal o pang-abyasyon. Ang karaniwang mga uri ng ganiyang mga **pantulong na pampaglalayag** o **pantulong na pangnabigasyon** ay kinabibilangan ng mga parola, palutang (*buoy* o boya), mga senyas na panghamog, at mga ilaw na pangsenyas tuwing umaga.

Kategorya:Paglalakbay
Neithhotep

Si **Neithhotep**, na nakikilala rin bilang **Neith-hetep** o **Hetepu-Neith**, ay isang reyna ng sinaunang Ehipto, na kasamang tagapagtatag ng Unang Dinastiya, at siya ang pinakamaagang babae sa kasaysayan na nakikilala ang pangalan. Ang pangalang Neithhotep ay nangangahulugang "[Ang Diyosang si] Neith ay nasisiyahan".

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga sinaunang Ehipsiyo
Kategorya:Kababaihan
Marcello Malpighi

Si **Marcello Malpighi** (10 Marso 1628 – 29 Nobyembre 1694) ay isang Italyanong manggagamot, na nagbigay ng pangalan niya sa ilang mga tampok na pangpisyolohiya, katulad ng sistema ng tubulang Malpighiano.

Kategorya:Mga manggagamot
Kategorya:Mga Italyano
Mahmud II

Si **Mahmud II** (Turkong Ottomano: محمود ثانى *Mahmud-ı sānī*) (20 Hulyo 1789 &ndash; 1 Hulyo 1839) ay ang ika-30 Sultan ng Imperyong Ottomano mula 1808 hanggang sa kaniyang kamatayan noong 1839. Ipinanganak siya sa Palasyo ng Topkapi, Konstantinopla, ang anak na lalaki ni Sultan Abdulhamid I, na ipinanganak pagkaraang mamatay si Sultan Abdulhamid I. Ang pamumuno ni Mahmud II ay karamihang kapansin-pansin dahil sa malawak at masaklaw na mga repormang pampangangasiwa, pangmilitar, at pampag-iingat-yaman na pinasimulan niya, na humantong sa Atas ng Tanzimat (Reorganisasyon o Muling Pagsasaayos) na isinagawa ng kaniyang mga anak na lalaking sina Abdülmecid I at Abdülaziz I.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga Muslim
Kategorya:Mga sultan
Kategorya:Imperyong Ottoman
Mahatma

Ang **Mahatma** (Mə-HÄT-mə) ay isang salitang Sanskit na nangangahulugang "Dakilang Kaluluwa" (महात्मा *mahātmā*: महा *mahā* [dakila] + आत्मं o आत्मन *ātman* [kaluluwa]). Kahalintulad ito ng paggamit sa modernong katagang Kristiyano na santo.  Ang palayaw o epitetong ito ay inilalapat sa mga bantog na taong katulad nina Mohandas Karamchand Gandhi, Lalon Shah at Jyotirao Phule. Sinasabing si Rabindranath Tagore ang nag-ukol, o nagpatanyag, ng pamagat na ito para kay Gandhi.

## Mga sanggunian
Kategorya:Teosopiya
Andrian Nikolayev

Si **Andriyan Grigoryevich Nikolayev** (sa Chuvash at ; 5 Setyembre 1929 &ndash; 3 Hulyo 2004) ay isang kosmonotang Sobyet. Isa siyang etnikong Chuvash.

Kategorya:Unyong Sobyet
Kategorya:Astronomiya
Kategorya:Kasaysayan ng Unyong Sobyet
Navarra

Ang **Navarre**, **Nafarroa**, o **Navarra** (; ; ), opisyal na nakikilala sa Ingles bilang ***Chartered Community of Navarre*** (Kastila: *Comunidad Foral de Navarra* ; Basque: *Nafarroako Foru Komunitatea* , na may literal na kahulugang **Pamayanan ng Navarre na May Pahintulot ng Pamahalaan** o **Pamayanang Poral ng Nafarroa**) ay isang pamayanang may awtonomiya na nasa hilagang Espanya, na humahangga sa Bansang Basque, La Rioja, at Aragon sa Espanya at Aquitania sa Pransiya. Ang kabisera nito ay ang lungsod ng Pamplona (o *Iruña* sa wikang Basque).

Kategorya:Heograpiya ng Espanya
Kategorya:Nafarroa
Kategorya:Mga nagsasariling pamayanan at lungsod ng Espanya
Giuseppe Mazzini

thumb|right|Si Giuseppe Mazzini (1860).
Si **Giuseppe Mazzini** (; 22 Hunyo 1805&nbsp;– 10 Marso 1872), na binansagan bilang **Ang Tumitibok na Puso ng Italya** o **Ang Pumipintig na Puso ng Italya**, ay isang Italyanong politiko, mamamahayag, at aktibista para sa pag-iisa ng Italya. Ang mga pagpupunyagi niya ay nakatulong sa pagkakaroon ng isang nagsasarili at nagkakaisang Italya sa halip na pagkakaroon ng ilang mga estadong magkakahiwalay, na ang karamihan ay pinangingibabawan ng mga kapangyarihang dayuhan na umiral hanggang sa ika-19 na daantaon. Tumulong din siya sa paglalarawan ng modernong kilusang Europeo para sa demokrasyang kinakatawan ng mga tao sa loob ng estadong republikano.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga Italyano
Kategorya:Mga politiko ng Italya
Media

Maaring tumukoy ang *media* sa:

* Midya (pakikipagtalastasan), mga kasangkapan na ginagamit para maitala at maipadala ang impormasyon o datos
* Mga Medo, ang naging mga pinuno ng Iran, Armenya, gitnang Turkiya, Apganistan, at hilagang-silangang Pakistan mula 625 BK hanggang 549 BK.
Charles Thomas Jackson

thumb|right|Si Charles Thomas Jackson.
Si **Charles Thomas Jackson** (21 Hunyo 1805 &ndash; 28 Agosto 1880) ay isang Amerikanong manggagamot at dalub-agham na naging masigla sa larangan ng medisina, kimika, mineralohiya, at heolohiya. Kasama ni William Morton, nakapagpatente si Jackson ng isang proseso para sa paglikha ng pampamanhid (anistisya).

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga Amerikanong manggagamot
Kategorya:Mga kimiko mula sa Estados Unidos
Kategorya:Mineralohiya
Kategorya:Mga heologo
Kategorya:Mga mineralohista
Jesse James

Si **Jesse Woodson James** (5 Setyembre 1847&nbsp;– 3 Abril 1882) ay isang Amerikanong tulisan. Siya ang pinakabantog na kasapi ng James-Younger Gang noong 1875. Binaril siya sa likod at napatay ni Robert Ford, isang kasapi ng kaniyang *gang* para sa gantimpalang nagkakahalaga ng US$10,000 na itinalaga para kay James ng noon ay gobernador ng Missouri na si Thomas T. Crittenden.

Kategorya:Mga Amerikano
Kategorya:Mga tulisan
Kategorya:Mga kriminal mula sa Estados Unidos
Kategorya:Mga tulisan mula sa Estados Unidos
Frank James

Si **Alexander Franklin "Frank" James** (10 Enero 1843&nbsp;– 18 Pebrero 1915) ay isang Amerikanong sundalo, gerilya at mandarambong. Siya ang mas nakatatandang kapatid na lalaki ng tulisan at kriminal na si Jesse James.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga kriminal mula sa Estados Unidos
Kategorya:Mga tulisan mula sa Estados Unidos
Athos (mitolohiya)

Sa mitolohiyang Griyego, si **Athos** () ay isa sa mga *Gigante* (mga higante). Naghagis siya ng isang bundok kay Zeus, na nagpabagsak ng bundok na iyon sa lupa na malapit sa Masedonya. Ang bundok ay naging banal na tuktok ng Bundok Athos.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mitolohiyang Griyego
Kategorya:Mga higanteng Griyego
John Alcock

Si Sir **John William Alcock** KBE, DSC (5 Nobyembre 1892 &ndash; 18 Disyembre 1919) ay isang Kapitan ng Maharlikang Puwersang Panghimpapawid na, kasama ang nabigador na si Tenyente Arthur Whitten Brown, na nagpiloto ng unang walang hintong paglipad na trans-atlantiko mula sa St. John's, Newfoundland hanggang sa Clifden, Connemara, Irlanda.

Kategorya:Mga abyador
Kategorya:Mga Britaniko
Kategorya:Mga militar
Johann Christoph Bach

Si **Johann Christoph Bach** (16 Hunyo 1671&nbsp;– 22 Pebrero 1721) ay isang Alemang musikero at kompositor. Siya ang mas nakatatandang kapatid na lalaki ng mas tanyag na Alemang musiko at kompositor na si Johann Sebastian Bach. Si Johann Christoph ay ipinanganak sa Erfurt, kung saan siya ay nag-aral sa ilalim ni Johann Pachelbel, at ang kaniyang aklatan ng musikang pangteklado ay kinabibilangan ng mga akda ni Pachelbel, Johann Jakob Froberger at Johann Kaspar Kerll. Noong 1690, siya ay naging isang organista sa Michaeliskirche na nasa Ohrdruf, at noong 1694 ay nagpakasal siya roon. Namatay siya sa Ohrdruf sa gulang na 49.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga kompositor mula sa Alemanya
Kategorya:Mga kompositor ng musikang Baroque