Ekosistema

Ang **ekosistema** (o **sistemang ekolohikal**) ay isang sistemang binubuo ng mga organismo na nakikipag-ugnayan sa kanilang kapaligiran. Ang mga biyotiko at abiyotikong sangkap ay magkakaugnay sa pamamagitan ng mga siklo ng sustansiya at daloy ng enerhiya.

Dahil ang ekosistema ay binubuo ng mga interaksiyon sa pagitan ng mga organismo, at sa pagitan ng mga organismo at ang kanilang kapaligiran, sila ay maaaring maging kahit anong laki, subalit madalas ay ang pinapaligiran nila ay tiyak at limitadong lugar (ngunit may mga ilang siyentipiko na nagsasabi na ang buong planeta ay isang ekosistema).

Enerhiya, tubig, nitroheno, at mga mineral sa lupa ay iba pang importanteng bahaging *abiotic* ng isang ekosistema. Ang enerhiya na dumadaloy sa mga ekosistema ay pangunahing nakukuha mula sa araw. Ito ay karaniwang pumapasok sa sistema gamit ng *photosynthesis*, isang proseso na kumukuha ng karbon mula sa atmospera. Sa pagkakain ng mga halaman, o iba pang organismo, ang mga hayop ay mayroong mahalagang parte sa paggalaw ng materya at enerhiya sa sistema. Naiimpluwensiyahan rin nila ang dami ng mga halaman at *microbial biomass* na mayroon sa paligid. Sa pag-agnas ng patay na organikong materya, ang mga *decomposer* o taga-agnas ay nagbabalik ng karbon sa atmospera at tumutulong sa siklo ng pagkain sa pamamagitan ng pagbabalik ng mga pagkaing nakakalusog na naka-imbak sa patay na *biomass* sa isang anyo na puwedeng gamitin kaagad ng mga halaman at iba pang mikrobiyo.

## Mga proseso
[thumb|Mayaman sa [saribuhay ang mga ekosistema ng maulang gubat. Ito ang Ilog Gambia sa Pambansang Liwasan ng Niokolo-Koba sa Senegal.]]
[thumb|[Sanghalamanan ng desyerto ng Baja California, rehiyon ng Cataviña, Mehiko]]

### Mga panlabas at panloob na salik 
Ang mga ekosistema ay kinokontrol ng kapwa panlabas at panloob na mga salik. Ang mga panlabas na salik, na tinatawag ding mga salik ng katayuan, ay kumokontrol sa pangkalahatang istruktura ng isang ekosistema at sa paraan ng paggana ng mga proseso sa loob nito, ngunit hindi naman naiimpluwensiyahan ng mismong ekosistema. Sa malalawak na saklaw na heograpikal, ang klima ang salik na “pinakamalakas na nagtatakda sa mga proseso at istruktura ng ekosistema”. Ang klima ang nagtatakda ng biyoma kung saan nakaugat ang ekosistema. Ang mga padron ng ulan at pana-panahong temperatura ay nakaaapekto sa potosintesis at sa gayon ay nagtatakda sa dami ng enerhiyang magagamit ng ekosistema.

Kabilang sa iba pang panlabas na salik na may mahalagang papel sa paggana ng mga ekosistema ang oras at potensiyal na biyota, ang mga organismong naroroon sa isang rehiyon at maaaring sumakop sa isang partikular na lugar. Ang mga ekosistemang nasa magkakatulad na kapaligiran ngunit matatagpuan sa iba't ibang bahagi ng mundo ay maaaring gumana nang lubhang magkaiba dahil lamang sa mayroon silang magkakaibang pangkat ng mga espesyeng naroroon.

Hindi tulad ng mga panlabas na salik, ang mga panloob na salik ng ekosistema ay hindi lamang kumokontrol sa mga proseso ng ekosistema kundi kinokontrol din ng mga prosesong ito. Ang iba pang mga salik tulad ng pagkagambala, sukseyon, at ang mga uri ng espesyeng naroroon ay mga panloob na salik din.

### Pangunahing produksiyon 
upright=1.8|thumb|Pandaigdigang kasaganaan ng mga pototropo sa karagatan at lupa, mula Setyembre 1997 hanggang Agosto 2000. Bilang isang pagtatantya ng biyomasa ng mga autotropo, isa lamang itong magaspang na tagapagpahiwatig ng potensiyal ng pangunahing produksiyon at hindi isang aktwal na pagtatantiya nito.

Ang pangunahing produksiyon ay ang paggawa ng mga organikong bagay mula sa mga di-organikong pinagkukunan ng karbono. Pangunahing nangyayari ito sa pamamagitan ng potosintesis. Ang enerhiyang nalalakip sa prosesong ito ay sumusuporta sa buhay sa Daigdig, habang ang karbono ay bumubuo sa malaking bahagi ng organikong bagay sa buhay at patay na biyomasa, karbono ng lupa, at mga fossil fuel. Ito rin ang nagtutulak sa siklo ng karbono, na nakaaapekto sa pandaigdigang klima sa pamamagitan ng epektong greenhouse.

Sa pamamagitan ng proseso ng potosintesis, ang mga halaman ay sumasagap ng enerhiya mula sa liwanag at ginagamit ito upang pagsamahin ang dioksido de karbono at tubig upang makagawa ng karbohidrata at oksiheno. Ang kabuuang potosintesis na isinasagawa ng lahat ng halaman sa isang ekosistema ay tinatawag na kabuuang pangunahing produksiyon (*gross primary production* o GPP). 

Humigit-kumulang kalahati ng GPP ay ginagamit ng mga halaman sa respirasyon upang makapagbigay ng enerhiyang sumusuporta sa kanilang paglaki at pagpapanatili. Ang natitirang bahagi ng GPP na hindi nagagamit sa respirasyon ay kilala bilang netong pangunahing produksiyon (*net primary production* o NPP).

Ang respirasyon ng ekosistema ay ang kabuuang respirasyon ng lahat ng buhay na organismo (mga halaman, hayop, at mga tagaagnas) sa ekosistema. Ang netong produksiyon ng ekosistema ay ang pagkakaiba sa pagitan ng kabuuang pangunahing produksiyon (GPP) at respirasyon ng ekosistema. Sa kawalan ng pagkagambala, ang netong produksiyon ng ekosistema ay katumbas ng netong pag-ipon ng karbono sa ekosistema.

## Mga sanggunian
Kategorya:Ekolohiya
*