open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isdang pilak (kulisap)

Ang **isdang pilak** o ***Lepisma saccharina***, tinatawag ding **isdang gamu-gamo**, **urbanong isdang pilak**, **panglungsod na isdang pilak**, **pating ng karpet**, **pating ng alpombra**, o **pating ng tapete** (Ingles: *silverfish*, *fishmoth*, *urban silverfish*, *carpet shark*) ay isang maliit na kulisap na walang pakpak na karaniwang sumusukat mula kalahati hanggang isang pulgada (12&ndash;25&nbsp;mm).  Hinango ang karaniwang pangalan nito mula sa mapilak na mapusyaw na abo at bughaw na kulay ng hayop na ito, na sinamahan ng galaw nitong parang sa isda, habang nagpapahiwatig naman ang pangalang pang-agham nito ng diyeta o pagkain nito ng karbohidrato, katulad ng asukal o mga gawgaw.  Kabilang ito sa pangkulisap na basal na ordeng Thysanura.

## Mga sanggunian
Kategorya:Lepismatidae
Serebelyum

[thumb|right|Ang serebelo *(kulay purpura)* sa bahaging ilalim ng [utak ng tao.]]

Ang **serebelyum** (Ingles: *cerebellum*, Latin: para sa "maliit na utak") ay isang rehiyon ng utak na gumaganap ng isang mahalagang papel sa integrasyon ng pang-unawa ng pandama, koordinasyon at pagkontrol ng galaw.   Ito ang bahagi ng utak na kumokontrol sa galaw ng mga kalamnan, maliban na lamang sa puso, sa mga baga at mga bituka.  Upang maayos ang kontrol ng paggalaw, mayroong maraming landas neural ang nagdurugtong ng serebelo sa serebral na *motor cortex* (na nagpapadala ng impormasyon sa mga kalamnan upang kumilos ang mga ito) at sa *spinocerebellar tract* (nagdudulot ng *proprioceptive feedback* sa posisyon ng katawan). Pinagsasama ng serebelo ang mga landas na ito na gamit ang pabalik-balik na tugon sa pagpino ng motor na aktibidad.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Utak
Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Isdang pilak ng Antartiko

:*Huwag itong ikalito sa Tarpan.*

Ang **isdang pilak ng Antartiko**, **tarpon**, o ***Pleuragramma antarcticum*** (Ingles: *Antarctic Silverfish*) ay isang pangkat ng mga isdang nasa kabahaging orden o sub-ordeng Notothenioidei ng mga isdang Perciformes.  Isa ang isdang-dagat na ito ng Antartiko sa ilang mga isdang nasa rehiyong lumilikha ng mga protinang panlaban sa pagyeyelo o glikopeptidong panlaban sa pagniniyebe bilang adaptasyon laban sa labis na kalamigan ng mga katubigan ng Antartiko.

## Mga sanggunian
Kaurian:Nototheniidae
Tarpon (Megalopidae)

:*Huwag ikalito sa Tarpan.*

Ang **tarpon** ay ang mga isdang nag-iisang mga kasapi ng pamilyang **Megalopidae** at ng saring ***Megalops***.  May dalawang mga uri ng tarpon, isang katutubo sa Atlantiko, at ang isa pang matatagpuan sa mga karagatang Indo-Pasipiko.

Malalaking mga isda ang tarpon na lumalangoy malapit sa mga dalampasigan.  Lumalaki sila hanggang sa 8 mga talampakan ang haba.  Mayroon silang malalaking mga ulo, na balingkinitang isdang may kulay pilak na tagilirang may malalaking mga kaliskis.

Ninanais ng ang mga tarpon ng mga mamimingwit o mga mamamansing dahil sa kanilang paglabang matalon at pagyugyog na ulo.  Subalit maliit ang kanilang halaga bilang pagkain at karaniwang pinakakawalang hindi napipinsala.

Kapag lumalangos sa mga katubigang kaunti ang oksiheno, nakahihinga ang mga tarpo ng hangin mula sa ibabaw ng tubig sa pamamagitan ng kanilang pantog na panlangoy na nagsisilbi bilang primitibong baga.  Mayroon silang mga larbang leptosepalikong katulad ng sa mga igat, na lumulutang sa ibabaw ng mga katubigan bagong maging mga isdang nasa hustong gulan, isang panahon kung kailan lumilipat sila patungo sa mga tubig na nasa mga lupain, kung saan tumatanda sila bago muling magbalik sa karagatan.

Nagmula ang pangalan ng sari mula sa Griyegong pang-uring *μεγάλος - megalos* o "malaki", at ng pangngalang *ὤψ - ops*, na may ibig sabihing "mukha", na nagiging "malaking mukha" kapag binuo ang parirala.

## Mga uri
* Tarpon ng Atlantiko, *Megalops atlanticus*
* Tarpon ng Indo-Pasipiko, *Megalops cyprinoides*

## Mga sanggunian
## Mga kawing panlabas
* Mga pagtukoy sa saring Megalops sa *The Biodiversity Heritage Library*

Kategorya:Megalopidae
Kategorya:Megafauna
Ctenolepisma lineata

Ang ***Ctenolepisma lineata*** (Ingles: *Four-lined Silverfish*) ay isang primitibong kulisap na nasa ordeng Thysanura.  Pangkalahatang kahawig ito ng malapit na kaugnay na isdang pilak ngunit maaaring mapagkaiba dahil sa pagiging mas matataba at hindi gaanong makintab ng *Ctenolepisma lineata*, at sa pagkakaroon nito ng kapansin-pansing mas mahahabang mga sanga (mga antena at 3 mga "buntot").  Karaniwang may markang mga guhit na madirilim na mga linya ang tiyan, kaya't paminsan-minsang tinatawag ang uri bilang **isdang pilak na may apat na mga guhit**. 

Katutubo ang mga uring ito sa katimugang Europa ngunit kasalukuyang matatagpuan sa halos kabuoan ng mundo dahil sa hindi sinasadyang pagdadala bagaman hindi ito umiiral sa mga rehiyong may klimang polar at may mas maginaw na mga rehiyong hindi may banayad na kalamigan at kainitan, katulad ng Mga Maliliit na Pulong Britaniko).  Natatagpuan ito sa loob at labas ng mga gusali o bahay at maaaring maging mga salot na hayop.

May kamakailang mga pag-aaral hinggil sa mga uri sa Europa na may sapat nang kasamu't-sariang heograpiko upang mabigyang katuwiran ang paghahati nito sa ilang mga uri.  May isang uring nagbigyan na ng tiyak na kalagayan, ito ang *Ctenolepisma almeriensis* ng timog-silangang Espanya.

## Mga sanggunian
*
*Fauna Europaea 
*Larawan 

Kaurian:Thysanura
Hayang trigo

Ang **trigong haya** o **hayang trigo** (mula sa Ingles na *buckwheat*: *buck* [ibang tawag para sa *beech tree*, ang haya] + *wheat*, ang trigo; tinatawag ding *common buckwheat*; pangalan sa agham: ***Fagopyrum esculentum***) ay isang uri ng halamang ginagawang harina ang mga buto.  Kilala rin ito bilang **karaniwang trigong haya**, at kalimitang ginagawa at nakikita sa anyong pagkaing sereales o angkak.  Hindi ito isang tunay na damo, at walang kaugnayan sa trigo, dahil isang tunay na damo ang trigo.  Kamukha ng mga buto ng trigong haya ang mga buto ng puno ng haya, na tinatawag ding *buck* sa Ingles.  Sa ganitong paraan nakuha ng trigong haya ang pangalan nito sa Ingles na *buckwheat*; isang halaman ang trigong haya na ginagamit na parang trigo, at sa butong parang katulad ng sa haya.

Kabilang ang trigong haya sa pamilyang Polygonaceae na may dalawang sari ng mga dikota: ang Eurasyanong saring *Fagopyrum*, at ang saring *Eriogonum* ng Hilagang Amerika.  Karaniwang pananim sa mga sakahan ang karaniwang hayang trigo o *Fagopyrum esculentum*, subalit ginagamit ding halamang pananim ang tartarong hayang trigo o tartaryong trigong haya (*Fagopyrum tataricum* Gaertn.), kilala rin bilang "mapait na hayang trigo", ngunit hindi mas kadalasan.  Datapuwa't may karaniwang pangalang *trigong haya* at paggamit dito bilang pananim, hindi ito talaga isang sereales o angkak o kaya damo.  Tinatawag itong isang sudosereales o hindi tunay na angkak upang mabigyang diin na walang itong kaugnayan sa trigo.

Kabilang sa kaparehong pamilya ang damong pang-agrikulturang ligaw na hayang trigo (*Fallopia convolvulus*), ngunit hindi kalapit na kamag-anakan ng mga uring pananim.  Sa loob ng *Fagopyrum*, nasa loob ng pangkat na *cymosum* ang mga uring inaalagaan at pinararami, kasama ang *F. cymosum* L. (perenyal na hayang trigo), *F. giganteum* at *F. homotropicum*.  Ang *F. esculentum* ssp.*ancestrale* ang ninunong halamang ligaw ng karaniwang hayang trigo.  Nakapagpepertilisasyon sa bawat isa ang *F. homotropicum* at *F. esculentum*, at may karaniwang pagkalat o distribusyon ang ligaw na mga anyo o uri sa Yunnan.  Ang ninunong halamang ligaw ng tartarong hayang trigo ang *F. tataricum* ssp. *potanini*.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Poaceae
Kaurian:Angkak
Milong Kastila

thumb|right|Isang milong musko.

Ang **milong Kastila**, **kantalupo**, **milong bato**, **milon** o **melon** lamang (Ingles: *cantaloupe*, *cantaloup*, *muskmelon*, *rockmelon*)  ay isang uri ng milon o melon na tumutukoy sa dalawang mga uri ng ***Cucumis melo***, na isang uring nasa pamilyang Cucurbitaceae, na kinabibilanganng halos lahat ng mga milon at ng mga kalabasa.  Sumasakop sa mga sukat o timbang na mula 0.5&nbsp;kg hanggang 5.0&nbsp;kg ang mga milong Kastila.  Dating tumutukoy lamang ang kantalupo sa mga "walang lambat" na mga milong may lamang kulay narangha na mula sa Europa, ngunit naging kagamitan sa kasalukuyan ang mga katawagang para rito sa anumang milong may lamang kulay narangha o *C. melo*.

Samantala, ang *Cucumis melo* na **milong musko** ay isang uri ng milong umunlad upang magkaroon ng maraming inaalagaang mga uri.  Kabilang dito ang mga may makikinis na balat na **milong lunti**, milong *crenshaw*, milon ng taglamig o milon ng tagniyebe, milong kasaba, iba pang magkakahalong lipi ng mga milon, at pati na ang iba't ibang mga "nalalambatang" mga kultibar (katulad ng milong Persa at "santa claus" o milong pasko).  Katutubo ang mga **muskong milon** sa hilagang-kanlurang Indiya, na lumaganap papunta sa Tsina at Europa sa pamamagitan ng Imperyong Persa.  Nahahati ang samu't saring mga kultibar sa maraming mga kapangkatang pang-kultibar.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Milon
Tarpon (paglilinaw)

Ang **tarpon** ay maaaring tumukoy sa:

*Tarpon (Megalopidae), isang isdang parang tamban, kundilat, lapad, tunsoy, o tawilis, na maramihang matatagpuan sa Golpo ng Mehiko at sa Dagat ng Karibe.
*Isdang pilak ng Antartiko, tinatawag ding tarpon.

## Tingnan din
*Tarpan, uri ng kabayo.

## Mga sanggunian
Pinson

Ang mga **totoong pinson**, **pinsong tunay**, o  **pinson real** (Ingles: *finch*, *true finch*; Kastila: *fringilido*) ay mga ibong nasa pamilyang **Fringillidae** o mga **pringgilido** o **pringilido**.  Pangunahin silang mga ibong may magandang huni na kumakain ng mga buto.  Karamihan sa kanila ang katutubo sa Katimugang Hemispero, ngunit may isang sub-pamilyang endemiko sa mga Neotropiko, isa sa Kapuluang Hawayano, at isang sub-pamilya – monotipiko sa kaantasang pang-sari – ay matatagpuan lamang sa Palaeartiko.  Nagmula ang pangalang siyentipikong Fringillidae mula sa salitang Lating *fringilla* para sa *Chaffinch* (*Fringilla coelebs*) – isang kasapi ng huling subpamilya – na karaniwan sa Europa. 

## Tingnan din 
* Kardelina o ginintuang pinson

## Mga sanggunian 
Kaurian:Fringillidae
Ctenolepisma almeriensis

Ang ***Ctenolepisma almeriensis*** ay isang uri ng primitibong kulisap na nasa ordeng Thysanura.  Dating ipinapanig ang mga kasapi ng uring ito sa malawakang uring *Ctenolepisma lineata* subalit mayroong maliliit ngunit palagiang mga pagkakaibang sumasagisag dito bilang isang kahiwalay na uri.  Natatanging matatagpuan ito sa timog-silangang Espanya, sa mga dalisdis na Mediteraneo ng mga lalawigan ng Alicante, Almería, Murcia at Valencia.

Naninirahan ang uring ito sa tigang na mga rehiyon, karaniwang sa ilalim ng mga guho sa paanan ng mga punungkahoy at mga palumpong, partikular sa mga *Pinus* at *Juniperus*.  Lumilitaw na walang pagkakapatung-patong sa mga nasasakupang lugar ng uring ito at ng *C. lineata*, ngunit mas ginugusto ng panghuling uri ang mas mamasa-masang mga kapaligiran.

Kapwa umaabot ang *C. lineata* at *C. almeriensis* sa habang 13 mm (hindi kasama ang mga sanga) na may malaki-laking pagkakaiba-iba sa padron o huwaran.  Nasa mga suklay ng mga kalisag o tutsang (mga buhok) sa toraks o loob ng dibdib ang natatanging pamalagiang pagkakaibang morpolohiko sa pagitan ng dalawa.  Sa pangkalahatan, may dalawang mga hanay ng mga suklay ng mga buhok ang sa *C. almeriensis*, sa halip na isang hanay lamang.

## Mga sanggunian
**Ctenolepisma almeriensis* n. sp. ng Lepismatidae (Insecta, Zygentoma) mula sa timog-silangang Espanya 

Kaurian:Thysanura
Kaurian:Mga kulisap ng Europa
Kaurian:Mga kulisap ng Espanya
Milong lunti

:*Tungkol ito sa uri ng milon.  Para sa halamang-ugat, pumunta sa kasaba.*

Ang **milong lunti** (Ingles: *Honeydew*, *winter melon*, *Persian melon*, *casaba melon*, *crenshaw melon*; Kastila: *melón verde*, *casaba*, *Melón Tuna*) ay isang pangkat ng kultibar ng mga milong musko o *Cucumis melo* sa pangkat na Inodorus, na kinabibilangan ng milong *crenshaw*, milong kasaba, milong Persa, milon ng taglamig o milon ng tagniyebe, at iba pang magkakahalu-halong mga lipi o lahi ng mga milon.

## Mga katangian 
Ang milong lunti ay may bilog hanggang bahagyang hugis-itlog na hugis, karaniwang 15–22 cm (5.9–8.7 in) ang haba. Karaniwan itong may timbang na mula 1.8 hanggang 3.6 kg (4.0 hanggang 7.9 lb). Karaniwang maputlang luntian ang kulay ng laman, habang ang makinis na balat ay mula sa luntian hanggang dilaw. Tulad ng karamihan sa prutas, ang milong lunti ay may mga binhi. Ang mga binhi nito ay naglalaman ng mataas na antas ng mga *polyunsaturated fatty acid*. Ang panloob na laman ay kinakain, madalas para sa panghimagas, at ang milong lunti ay karaniwang matatagpuan sa mga *supermarket* sa buong mundo kasama ng mga milong Kastila at mga pakwan. Sa California, nasa panahon ang milong lunti mula Agosto hanggang Oktubre.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Milon
Les Misérables

Ang ***Les Misérables*** (1862) (bigkas: o *ley mi-ze-RAB*), isinasalin mula sa Wikang Pranses bilang "Ang mga Kahabag-habag" ay isang kathambuhay ng Pranses na manunulat na si Victor Hugo at malawakang itinuturing na isa sa pinakadakilang mga nobela ng ika-19 daang taon.  Sinusundan nito ang mga buhay at mga pakikisalamuha ng ilang mga tauhan Pranses sa loob ng panahon ng dalawampung mga taon noong ika-19 daang taon, magmula 1815, ang taon ng huling pagkagapi ni  Napoleon sa Waterloo.

Nakatuon ang nobela sa mga pakikibaka ng dating bilanggong si Jean Valjean at ng kanyang karanasan ng katubusan.  Sinusuri nito ang kalikasan ng batas at ng awa, at nagpapaliwanag ng kasaysayan ng Pransiya, arkitektura ng Paris, politika, pilosopiyang moral, antimonarkismo, katarungan, relihiyon, at mga uri at kalikasan ng pag-ibig na romantiko at pangmag-anak.  Isang kathang-isip na pangkasaysayan ang kuwento sapagkat naglalaman ito ng totoo at makasaysayang mga kaganapan, kabilang ang Pag-aalsa sa Paris noong 1832 (na karaniwang ipinagkakamali sa mas maagang Rebolusyong Pranses).

Nakikilala ng marami ang *Les Misérables* sa pamamagitan ng marami nitong anyo ng pagtatanghal sa mga teatro at mga pelikula, katulad ng pagtatanghal na may tugtugin na may kaparehong pamagat, na paminsan-pinsang dinadaglat bilang "*Les Mis*" (bigkas: /ley/-/miz/).

## Mga sanggunian
Kategorya:Nobela
Kundol

thumb|Kundol na nasa tamang edad upang gawing minatamis.
Ang **kundol** o ***Benincasa hispida***
(Ingles: *winter melon*, *white gourd* o "puting kalabasang ligaw," *ash gourd* o "abong kalabasang ligaw, *wax gourd* o "may pagkit na kalabasang ligaw") ay isang baging o halamang gumagapang na pinatutubo dahil sa napakalaki nitong prutas na kinakain bilang gulay.  Mahimulmol o nababalutan ng himulmol ang bunga ito kapag bata o mura pa.  Sa pagsapit ng hustong gulang, naaalis ang mga buhok ng prutas at nagkakaroon ng mapagkit na balot, kaya't tinatawag na "mapagkit na kalabasang ligaw" at maaaring maiimbak ng matagalan na hindi nasisira.  Bagaman tinatawag ding **milon ng taglamig** o **milon ng tagniyebe**, bahagyang nakapanlilinlang ang pangalang ito dahil hindi ito isang matamis na prutas.  Lumalaki na hanggang 1-2 mga metro ang haba ang kundol.  Orihinal na inaalagaan ang kundol sa Timog-silangang Asya, ngunit malawakan na rin itong pinararami sa Silangang Asya at Timog Asya.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Prutas
Kategorya:Cucurbitaceae
Karag

thumb|Isang karaniwang karag.

Ang **karag**, Kastila: *sapo*) ay tumutukoy sa isang bilang ng mga uri ng mga ampibyanong nasa orden ng Anura.  May pagkakaibang ginagawa sa pagitan ng mga palaka at mga karag sa pamamagitan ng kanilang anyo, na inudyok ng pagpunta ng mga karag sa tuyong mga kapaligiran o tirahan.  Marami sa mga karag ang may parang katad na balat para sa mas mainam na pagpapanatili ng tubig sa kanilang katawan, at kulay na kayumanggi para sa kakayahang magtago o magkubli.  Mahilig din silang maghukay o maglungga para ibaon o ikubli ang sarili.  Subalit hindi maaasahan na  indikasyong sukatan ng mga ninuno nito ang mga adaptasyon o katangiang ito, dahil sinasalamin lamang ng taksonomiya ang ugnayang pang-ebolusyon o ng kanilang pag-unlad bilang hayop.  Walang halaga ang anumang kaibahan sa pagitan ng mga palaka at mga karag sa kanilang klasipikasyon.

Halimbawa, marami sa mga kasapi ng mga pamilya ng palakang Bombinatoridae, Discoglossidae, Pelobatidae, Rhinophrynidae, Scaphiopodidae, at ilang mga uri mula sa pamilyang Microhylidae ang karaniwang tinatawag na mga "karag", ngunit iisang pamilya lamang ang binigyan ng pangkaraniwang pangalang *karag*: ang Bufonidae o mga totoong karag.  May ilang mga "tunay na palaka" ng saring *Rana* ang nagkaroon din ng gawing paglulungga o pagbabaon ng sarili sa kanilang mga kapaligiran o tirahan, habang ang uring **buponido** sa loob ng saring *Atelopus* ang pasalungat na kilala rin sa kanilang pangkaraniwang katawagang "palakang harlekin".  Katulad ng mga palaka, nakapagpapakita rin ng metamorposis mula butete na nagiging hayop na nasa tamang edad na maaaring makipagtalik.

## Mga sanggunian
### Talababa
### Bibliyograpiya
*
* 

Kategorya:Karag
Kategorya:Amphibia
Cucurbita

Ang ***Cucurbita*** (Latin para sa 'gurd') ay isang genus ng mga bungang mala-damo sa pamilyang gurd na Cucurbitaceae (na kilala din bilang mga *cucurbit* o *cucurbi*), na katutubo sa Andes and Mesoamerika. Limang nakakaing espesye ang pinalalaki at kinakain para sa kanilang laman at buto. Kilala sila sa iba't ibang pangalan tulad ng ***squash***, kalabasa, o gurd, depende sa espesye, uri, at lokal na pananalita. Katutubo naman ang ibang uri ng gurd, na tinatawag din na upo, sa Aprika at kasapi sa genus na *Lagenaria*, na nasa parehong pamilya at subpamilya tulad ng sa *Cucurbita*, subalit nasa ibang tribo, kinakain ang kanilang batang bunga tulad sa yaong mga espesye ng *Cucurbita*.

Karamihan sa mga espesye ng *Cucurbita* ay mala-damo na mga baging na lumalaki ng ilang metro ang haba at may mga pangkuyapit, subalit ang di-bumabaging na "palumpong" na kultibar ng *C.&nbsp;pepo* at *C.&nbsp;maxima* ay lumalago din. May dalawang uri ang dilaw o kahel na mga bulaklak sa isang halamang *Cucurbita*: babae at lalaki. Gumagawa ang mga babaeng bulaklak ng prutas at gumagawa ang mga lalaki na bulaklak ng bulo. Maraming mga espesye ng Hilaga at Gitnang Amerika ang binibisita ng mga dalubhasang mambubulo ng bubuyog, subalit bumibisita din ang iba pang mga insekto na may mas pangkalahatang mga gawi sa pagpapakain, tulad ng mga pukyutan.

Mayroong pagtatalo tungkol sa taksonomiya ng genus at nag-iiba ang bilang ng mga tinatanggap mula 13 hanggang 30. Ang limang domestikadong espesye ay *Cucurbita argyrosperma*, *C.&nbsp;ficifolia*, *C.&nbsp;maxima*, *C.&nbsp;moschata*, at *C.&nbsp;pepo,* na maaaring ituring lahat bilang *winter squash* o squash ng tag-niyebe dahil maaaring itago ang mga hinog na prutas sa loob ng ilang buwan. Gayunpaman, kasama ang *si C.&nbsp;pepo* sa ilang mga kultibar na mas mahusay na gamitin lamang bilang squash sa tag-init o *summer squash*.

Ang mga bunga ng genus na *Cucurbita* ay mahusay na pinagmumulan ng mga sustansya, tulad ng bitamina A at bitamina C, bukod sa iba pang mga sustansya depende sa mga espesye. Maraming gamit ang mga prutas  sa pagluluto kabilang ang *pumpkin pie* (empanadang kalabasa), biskwit, tinapay, panghimagas, puding, inumin, at sopas; sila ngayon ay nilinang sa buong mundo. Bagama't mga botanikal na prutas, ang mga gurd na *Cucurbita* tulad ng kalabasa ay karaniwang niluluto at kinakain bilang mga gulay. Nakikita ng mga kalabasa ang iba't ibang paggamit, at kinakain ito bilang mga gulay at bilang mga panghimagas tulad ng *pumpkin pie*.

## Mga pananda 
## Mga sanggunian 
Kategorya:Cucurbitaceae
Brachyura

Ang mga **alimasag**, **alimango**, o **talangka** (Ingles: mga *crab*) ay mga krustasyanong dekapoda ng inpra-ordeng **Brachyura**, na karaniwang mayroong napakaikling "buntot" ( = maiksi, *ουρά*/*οura* = buntot), o kung saan ang pinaliit na tiyan ay nakakubli ng buo sa ilalim ng toraks.  Pangkaraniwan silang natatakpan ng isang makapal na eksoskeleton, at may panandatang isang pares ng mga sipit (*chelae*).  6,793 mga uri ang nakikilala.  Matatagpuan ang mga alimasag sa lahat ng mga karagatan ng mundo.  Bilang karagdagab, marami ring mga alimasag sa tubig-tabang at sa lupa, partikular na sa mga rehiyong tropikal.  Sari-sari ang sukat at laki ng mga alimasag, mula sa talangkang gisantes, na iilang mga milimentro lamang ang lapad, hanggang sa Hapones na gagambang alimasag, na may haba ng hitang umaabot sa 4&nbsp;m.

## Mga sanggunian
Kategorya:Alimango
Penélope Cruz

Si **Penélope Cruz Sánchez** (ipinanganak noong Abril 28, 1974), mas kilala bilang **Penélope Cruz**, ay isang Kastilang aktres.  Nakapangalap siya ng katanyagan bilang isang kabataang aktres para sa mga pelikulang katulad ng *Jamón, Jamón*, *La Niña de tus ojos*, at *Belle époque*.  Naging bidang bituin din siya sa ilang mga pelikulang Amerikanong kagaya ng *Blow*, *Vanilla Sky*, at *Vicky Cristina Barcelona*.  Higit na nakilala siya dahil sa kanyang gawaing pampelikulang kaisa ang Kastilang direktor na si Pedro Almodóvar, sa *Broken Embraces*, *Volver* at *All About My Mother*.

Naparangalan si Cruz ng tatlong Parangal na Goya, dalawang mga Gantimpalang Europeong Pelikula, at Gantimpalang Pinakamahusay na Aktres sa Kapistahang Pampelikula ng Cannes ng 2006.  Noong 2009, nagwagi siya ng isang Parangal ng Akademya para sa Pangalawang Bidang Aktres, isang Goya, at isang BAFTA para sa kanyang ginampanan sa *Vicky Cristina Barcelona*.  Siya ang pinakaunang babae mula sa Espanya na nagwagi ng Oscar at naging ikalawang Kastilang nanalo ng isang Oscar.  Si Javier Bardem ang una.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga artista mula sa Espanya
Ama ng Patolohiya

Ang **Ama ng Patolohiya** ay maaaring tumukoy kina:

*Rudolf Virchow, ang Ama ng Patolohiya. 
*Xavier Bichat, ang ama ng modernong histolohiya at patolohiya.
Alimasag (paglilinaw)

Ang pangkalahatang katawagang **alimango**, **alimasag**, o **talangka** (Ingles: *crab*)
:*Alimango
:*Talangka
:*Dakumo
:*Katang

## Mga sanggunian
Distritong pambatas ng Misamis Occidental

Ang mga **Distritong Pambatas ng Lalawigan ng Misamis Occidental**, Una at Ikalawa ang mga kinatawan ng lalawigan ng Misamis Occidental sa mababang kapulungan ng Pilipinas.

## Kasaysayan 
Ang kasalukuyang nasasakupan ng Misamis Occidental ay dating kinakatawan ng dating lalawigan ng Misamis (1907–1931).

Sa bisa ng Kautusan Blg. 3537 na naaprubahan noong Nobyembre 2, 1929, hinati ang noo'y lalawigan ng Misamis sa dalawa, Misamis Occidental at Misamis Oriental, at binigyan ng tig-iisang distrito. Nagsimulang maghalal ng kinatawan ang solong distrito ng Misamis Occidental noong eleksyon 1931.

Noong panahon ng Ikalawang Republika, nagpadala ng dalawang assemblymen at-large ang lalawigan sa Kapulungang Pambansa. Nang manumbalik ang Komonwelt, napanatili ang solong distrito ng lalawigan.

Kahit naging lungsod na ang Ozamiz, Tangub at Oroquieta, nanatili silang kinakatawan ng lalawigan sa pamamagitan ng mga Batas Pambansa Blg. 321 (1948), 5131 (1967) at 5518 (1969).

Bahagi ito ng kinakatawan ng Rehiyon X sa Pansamantalang Batasang Pambansa, mula 1978 hanggang 1984. Mula 1984 hanggang 1986, nagpadala ng isang assemblyman at-large ang lalawigan  sa Regular Batasang Pambansa.

Sa ilalim ng bagong Konstitusyon, hinati ang lalawigan sa dalawang distritong pambatas noong 1987.

## Unang Distrito 
***Lungsod**: Oroquieta
***Munisipalidad**: Aloran, Baliangao, Calamba, Concepcion, Jimenez, Lopez Jaena, Panaon, Plaridel, Sapang Dalaga
***Populasyon (2015)**:  269,888

**Notes**

## Ikalawang Distrito 
***Lungsod**: Ozamiz, Tangub
***Munisipalidad**: Bonifacio, Clarin, Don Victoriano Chiongbian, Sinacaban, Tudela
***Populasyon (2015)**:  332,238

**Notes**

## Solong Distrito (*defunct*) 
*Kasama ang mga lungsod ng Ozamiz, Tangub at Oroquieta

**Notes**

## At-Large (*defunct*) 
### 1943–1944 
### 1984–1986 
## Tingnan din 
*Distritong pambatas ng Misamis

## Sanggunian 
*Philippine House of Representatives Congressional Library

Kaurian:Distritong Pambatas ng Pilipinas
Lambada

Ang **Lambada** ay isang Brasilenyong sayaw para sa magkatambal na lalaki at babae.  Naging tanyag sa daigdig ang sayaw na ito noong hulihan ng dekada ng 1980, partikular na sa Amerikang Latina at mga bansa sa Karibe.  Sinundan ng Lambada ang mga ninuno nitong sayaw na *forró*, salsa, *merengue*, *maxixe*, at *carimbó*.

Isa itong sensuwal at mapanukso o nakapagbubunsod na sayaw mula sa ilang mga pook sa Hilagang Brasil.  Kilala ito bilang ***La Lambada*** ("Ang Lambada") sa mga Portuges ("*latigazo*"), at "*coup de fouet*") sa mga Pranses.  Isa itong pinaghalong 
carimbó at merengue (ngunit may ilang mga impluho ng iba pang mga ritmo).  

## Ang salitang *Lambada*
Nangangahulugan ang *Lambada* ng "malakas na hampas" o "palo" sa Portuges.  Ngunit malabo ang pinagmulan o etimolohiya ng salitang *Lambada*.  Sa wikang Portuges sa Brasil, tumutukoy ito sa isang parang along galaw na inuudyok ng isang pamitik o latigo.  Ginagaya ng mga katawan ng mga mananayaw ng Lambada ang maindayog na galaw na ito, na isa sa pangunahing mga sangkap na ikinakaiba ng Lambada mula sa iba pang mga sayaw na Latina.

## Mga sanggunian
Kaurian:Sayaw
Kategorya:Brazil
Distritong pambatas ng Agusan

Ang solong **Distritong Pambatas ng Lalawigan ng Agusan** ang dating kinatawan ng lumang lalawigan ng Agusan sa lehislatura ng Pilipinas.

Nang ang Agusan del Norte at Agusan del Sur ay nabuo mula sa lalawigan ng Agusan noong Hunyo 17, 1967 parehas itong nabigyan ng kani-kanilang kinatawan.

## Solong Distrito (*defunct*) 
*Kasama ang Lungsod ng Butuan (naging lungsod 1950)

## At-Large (*defunct*) 
## Tingnan din 
* Distritong pambatas ng Mindanao at Sulu
* Distritong pambatas ng Agusan del Norte
* Distritong pambatas ng Agusan del Sur

## Sanggunian 
* Philippine House of Representatives Congressional Library

Kaurian:Distritong Pambatas ng Pilipinas
Balat ng karag

thumb|250px|Ang *piel de sapo*.

Ang ***Piel de Sapo*** o **balat ng karag** (pamilyang Cucurbitaceae, *Cucumis melo*, pangkat na Inodorus) ay isang uri ng milong malawakang makukuha sa Hilagang Hemispero, na may lunting balat na may mantsa o pekas (na pinagmulan ng pangalan nito).  May isa pang uri nito na may kaparehong hugis ngunit may dilaw na balat, na tinatawag na **amarilyo** (mula sa Kastilang "amarillo" o **milong kanaryong dilaw**).  Nagmula ito sa Espanya, kung saan malawakan itong pinatutubo (nasa 30,000 mga hektarya ang itinatanim bawat taon).  Pangunahing rehiyon sa Espanya ang La Mancha, na nag-aalaga ng ganitong uri sa 12,000 mga hektarya.  Lumalaki sila sa panglabas na mga taniman sa buong panahon ng pagpapatubo na may pagtatanim na nagsisimula mula Mayo hanggang Hunyo.  Sinisimulan ang produksiyon sa gitna ng Hulyo at nagtatapos sa Setyembre.  Isa pang mahalagang lugar ang Murcia na nagtutuon at nagtatangi ng pagpapalaki ng maagang mga pananim, bagaman pangunahing nagtatanim doon tuwing gitna ng Marso at nag-aani mula gitna ng Hunyo hanggang gitna ng Hulyo.

Mayroong matamis na puting laman ang prutas na balat ng karag at yumayabong sa bahagyang asidiko o maasim o kaya neyutral na lupa.  Maraming mga bilang ang iniluluwas papunta sa Europa, at pinararami rin sa Brasil at Gitnang Amerika, upang maipadala sa Espanya tuwing mga panahon ng taglagas, taglamig, at tagsibol.  Naging pinakatanyag na kultibar sa loob ng huling sampung mga taon sa rehiyon ng La Mancha ang haybrid na liping *Sancho* mula sa bahay-butil na Syngenta.  Maraming mga kultibar na nagdaan sa bukas na polinasyon ang pinatubo sa Espanya hanggang sa kamakailan lamang, ngunit napalitan ng mga haybrid ang halos karamihan sa mga ito, dahil sa nakapagbibigay ang haybrid na mas maraming ani sa mga mang-aani at mayroong mas mainam na panlaban mula sa mga karamdaman.  Napanatili ang lumang mga kultibar sa mga koleksiyon ng mga hermoplasma.

## Mga kawing panlabas
* Larawan ng *Piel de Sapo* 
* Buod ng estadistika 
* Pag-aaral ng makatuwirang pagsasakatuparan ng pag-aalaga ng *Piel de Sapo* sa Kolorado, Estados Unidos
* Kilala rin bilang *Camouflage(r) Melon* 

Kategorya:Milon
Lunti ng tagsibol

:*Tungkol ito sa dahong-gulay.  Para sa lungsod sa Estados Unidos, pumunta sa Spring Green, Wisconsin.  Para naman sa kulay, puntahan ang Lunti ng tagsibol (kulay).*

Ang **mga lunti ng tagsibol** (Ingles: *spring greens*; pangalan sa agham: *Brassica napus* subsp. *napus* syn. *Brassica oleracea* convar. *acephala* var. *medullosa*) ay isang kultibar ng *Brassica oleracea* sa loob ng kultibar na Pangkat Acephala, na kahawig ng koleng lunti, na may gitnang mga dahong hindi bumubuo ng isang ulo o bumubuo lamang ng isang napakaluwag na ulo.  Itinuturing na mas malapit ito sa repolyong ligaw kaysa marami pang ibang mga anyong domestikado, at pangunahing pinatutubo sa hilagang Europe, kung saan pinahahalagahan ang tibay nito sa taglamig para sa maagang paglalaan ng nakakaing mga dahon tuwing panahon ng tagsibol.  Kabilan din sa kapangkatang kultibar na Acephala ang koleng kulot at bersa, na mga kahawig sang-ayon sa henetika.

Ginagamit dina ng katawagang "lunti ng tagsibol" para sa mga pagninipis at pinutulan o tinalbusang mga dahon ng iba pang mga uri ng *Brassica*, kabilang ang mga dahon ng puting singkamas na *Brassica rapa* at rutabaga, labis na  binawasan ng dahong bata o murang mga halamang repolyo at mga dahon mula sa koliplor at mga usbong ng bruselas.

Sa lahat ng mga kaso, lantad na lantad sa liwanag ang mga dahon dahil maluluwag ang kaayusan ng mga ito, pati na ang mga dahong madidilim ang pagkalunti, magagaspang, kadalasang matitibay, at mas matindi ang lasa kaysa ninanais ng mga tao, subalit mayaman naman din sa bitamina C, asidong poliko, at hiblang diyetaryo, kaya't itinuturing na mga pagkaing pangkalusugan ang mga ito.

Kaurian:Brassica
Kaurian:Dahong gulay
Kaurian:Brassica oleracea
Rebelyon ni Dagohoy

Ang **rebelyon na pinamunuan ni Francisco Dagohoy** ay ang pinakamatagal na himaksikan sa kasaysayan ng Pilipinas. Ito ay tumagal ng walongpu at limang (85) taon na nagsimula noong Hulyo 4, 1744 at natapos noong Agosto 31, 1829. 

## Pinagsimulan ng rebolusyon
Nagsimula ang pag-aalsa ni Dagohoy nang tanggihan ng kura paroko na si Padre Gaspar Morales na bigyan ng Kristiyanong libing ang kanyang kapatid na namatay dahil sa pagsunod sa utos ng kura. Naiwang nabulok nang tatlong araw ang bangkay ng kanyang kapatid. Dahil dito ay hinikayat niya ang mga mamamayan ng Bohol na lumaban sa mga Espanyol. Kasama ang 3,000 na mga lalaki at babae ay umakyat sila sa mga bundok sa pagitan ng Talibon at Inabangan at nagtatag ng isang malayang pamayanan na malayo sa awtoridad na Espanyol.

## Pinakamatagal na himagsikan
Inabot ang pag-aalsa ni Dagohoy ng walongpu at limang (85) taon simula 1744. 

Lumaki ang pamayanan na itinatag ni Dagohoy sa bundok dahil patuloy ang pagsapi sa kanila ng mga tao para iwasan ang malupit na pamamalakad ng mga Espanyol.

Sinalakay nina Dagohoy ang mga bayan sa kapatagan at inatake ang mga garison ng mga Espanyol. Pinagnakawan nila ang mga simbahan at pinaslang ang mga Espanyol at mga Heswitang pari. Napatay nila si Padre Giuseppe Lamberti na Heswita at kura paroko ng Jagna noong Enero 24, 1746. Pagkatapos ay napaslang nila si Padre Morales.

Nagpadala ng ekspedisyon ang gobernador heneral na si Obispo Juan de Arrechedera ng Maynila sa Bohol subalit ito'y nilaban nina Dagohoy. Sinubok din payapain ni Obispo Miguel Lino de Espeleta ng Cebu ang pangkat ni Dagohoy subalit ito'y hindi pinakinggan ni Dagohoy.  

## Katapusan ng rebolusyon
Nagpadala ng ekspedisyon ang Gobernador Heneral na si Mariano Ricafort noong Mayo 1827 na binubuo ng 1,100 na mga Espanyol mula sa Maynila at 6,024 na katutubong galing nga Bohol at Cebu subalit ang mga ito'y natalo ng pangkat ni Dagohoy. Nagpadala ulit siya ng isa pang grupo ng mga militar noong Abril 1828. Sa pagkakataong ito ay natalo ng pangkat ni Ricafort ang grupo ni Dagohoy.

Natapos ang rebolusyon ni Dagohoy noong Agosto 31, 1829 noong pinatawad ni Ricafort ang 19,420 na mga nakaligtas at hinayaan ang mga ito na mabuhay.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas
Ursa Mayor

Ang **Pangunahing Ursa**, **Ursa Mayor**, **Oso Mayor**, **Pangunahing Oso** o **Mas Malaking Oso** (Latin: *Ursa Major*, Ingles: *Great Bear*, *Larger Bear*) ay isang konstelasyon na makikita sa Hilagang Kalangitan. Ito ay may ibig sabihing **Malaking Oso** sa Latin. Ito'y makakatulong sa paghahanap sa direksiyong hilaga at ito'y makahulugan sa iba't ibang mitoholiya ng iba't ibang kultura ng ibang bansa.

## Kasaysayan 
Ang Ursa Mayor ay sa isa sa 48 mga konstelasyon na nakalista sa ika-dalawang siglo na si Ptolemy. Ito'y binangit ng mga manunula na si Homer, Spenser, Shakespeare, Tennyson at si Bertrand Cantat. Ito'y binangit rin sa isang tulang Finnish at iginuhit rin ni Vincent van Gogh.

## Tingnan din 
* Ursa Menor
*Malaking Pangsawsaw

Kaurian:Mga konstelasyon
John Denver

Si **John Denver**, ipinanganak bilang **Henry John Deutschendorf, Jr.** (31 Disyembre 1943&nbsp;– 12 Oktubre 1997), ay isang Amerikanong musikero, mang-aawit, at manunulat ng awit. Naging napakatanyag niya noong dekada ng 1970.

 

Kategorya:Mga kompositor mula sa Estados Unidos
Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Estados Unidos
Oscar Wilde

Si '''Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde'* (16 Oktubre 1854 – 30 Nobyembre 1900) ay isang Irlandes na mandudula, makata, at may-akda ng maraming bilang na maiikling mga kuwento at isang kathambuhay. Kilala dahil sa kanyang matalas na pag-iisip at pang-unawa, naging isa siya sa pinakamatagumpay na mga manunulat ng mga dula ng huling bahagi ng panahong Biktoryana sa Londres, at isa sa pinakadakilang mga "taong sikat" ng kanyang kapanahunan. Ilan sa kanyang mga dula ang patuloy pa ring itinatanghal, partikular na ang *The Importance of Being Earnest''. Bilang resulta ng isang malawakang sinubaybayang mga paglilitis, nagdusa si Wilde ng isang nakakaantig na pagbagsak at nabilanggo sa loob ng dalawang mga tao upang gumawa ng mabibigat na mga gawain, pagkaraang mahatulan ng pagkakaroon ng pakikipag-ugnayang homoseksuwal, na inilarawan bilang "sukdulang kalaswaan" sa piling ng ibang mga lalaki. Pagkaraang mapawalan mula sa kulungan, naglakbay siya papunta sa Dieppe sa pamamagitan ng pagsakay sa pang-gabing barkong pangtawid at hindi na muling nagbalik pa sa Irlanda o sa Britanya.

Kategorya:Mga Irlandes
Kategorya:Mga makata
Kategorya:Mga nobelista
Kategorya:Mga mandudula
Kategorya:Mga manunulat
Kategorya:Mga manunulat mula sa United Kingdom
Himagsikan

:*Tungkol ito sa pag-aalsa ng mga mamamayan.  Para sa lebadura, pumunta sa pampaalsa.*

Ang **himagsikan** o **panghihimagsik** (Ingles: *insurrection*, *revolution*, *rebellion*, *revolt*) ay tumutukoy sa **pag-aalsa** o **pagrerebelde** ng taumbayan laban sa pamahalaan dahil sa pagtutol o pagtanggi sa pamamalakad ng mga awtoridad o mga may katungkulan. Maaari rin itong tumukoy sa isang mahalagang sandali na makapagbabago sa sitwasyong pampolitika ng isang bansa o kaya sa pag-agaw ng mga nag-alsa sa kapangyarihan ng namumuno sa pamahalaan. Tinatawag din itong **rebolusyon** o **rebelyon** dahil kaugnay ito ng marahas na pagsuway at maparaan o organisadong paglaban upang mapabagsak ang pamahalaan.

## Tingnan din
* Rebellion (Rebelyon)
* Revolution (Rebolusyon o himagsikan)
*KKK (Kataastaasan Kagalang-galang na Katipunan ng mga Anak ng Bayan)  

## Mga sanggunian
Kategorya:Pamahalaan
Kategorya:Kasaysayan
Kategorya:Himagsikan
Guns N' Roses

right|200px
right|240px|Ang Guns N' Roses noong 2006.

Ang '''Guns N' Roses'* ay isang tanyag na Amerikanong bandang tumutugtog na mabigat na *rock*. Nabuo ang banda sa Los Angeles, California, Estados Unidos. Ang limang orihinal na mga kasapi ng banda ay sina Axl Rose (pangunahing mga tinig), Slash (pangunahing gitarista), Izzy Stradlin (pangritmong gitara, panlikod na mga tinig), Duff McKagan (baho, panlikod na mga tinig), at Steven Adler (mananambol). Pinakakilala sa mga awit ng banda ang *Welcome to the Jungle*, *Paradise City*, *Sweet Child O'Mine*, *Patience*, *Live and Let Die*, *November Rain*, *Knockin' on Heaven's Door*, *Don't Cry*, at *Civil War*.

Naiiba mula sa mga musikang *rock'' na bantog noong dekada ng 1980 ang tugtuging nililikha ng Guns N' Roses sapagkat tumutugtog sila ng mas mabigat na tugtuging *rock*. Mas malapit ito sa *rock* na tradisyunal. Dahil dito, maraming mga tagapagtangkilik ng musika ang nagtuon ng pansin sa Guns N' Roses. Nilikha ang Guns N' Roses noong Hunyo 1985&nbsp;ng mangangantang si W. Axl Rose, ng mga gitaristang sina Tracii Guns at Izzy Stradlin, ng bahistang si Ole Beich at ng tagapagtambol na si Rob Gardner. Dating nakikilala bilang Hollywood Rose ang lumang banda ni W. Axl Rose at dati namang tinatawag na L.A. Guns ang kay Tracii Guns; nang pinagsama nila ang dalawang mga pangalang ito, isinilang ang pangalang Guns N'Roses.

Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Estados Unidos
Kategorya:Mga banda mula sa Estados Unidos
Santa Alfonsa

Si **Santa Alfonsa Muttathupadathu** (Malayalam: അല്ഫോന്‍സാ മുട്ടത്തുപാടത്ത്; *Alphonsa dell’Immacolata Concezione*, Ingles: *Saint Alphonsa Muttathupadathu*; Kastila: *Santa Alfonsa de la Inmaculada Concepción* na nangangahulugang **Santa Alfonsa ng Malinis na Paglilihi**) (19 Agosto 1910 – 28 Hulyo 1946) ay isang santang Katoliko na pangalang taong may pinagmulang Indiyano na kinanonisa bilang isang santo ng Simbahang Romano Katoliko, at ang unang nakanonisang santo ng Simbahang Katolikong Siro-Malabar, isang Simbahang Katolikong may ritong Oryental. Nakikilala siya sa Indiya bilang **Alphonsamma**.

Nagkaroon siya ng mahirap na pagkabata at dumanas ng maagang kawalan at pagdurusa. Sumali siya sa Kongregasyon ng Pransiskanong Klarista, at nakapagtapos ng pag-aaral sa pamamagitan ng samahang ito. Isinagawa at ipinahayag niya ang kanyang permanenteng panata o pangakong pambokasyon noong 1936. Nagturo siya sa paaralan sa loob ng maraming mga taon subalit sinalanta ang kanyang kalusugan ng karamdaman.

Kategorya:Mga Indiano
Kategorya:Mga santo
Kategorya:Mga Katoliko
Jöns Jakob Berzelius

thumb|right|250px|Si Jöns Jakob Berzelius.

Si **Jöns Jakob Berzelius**, o **Berzelius** lamang, ay isang Suwekong kimiko na nabuhay mula ika-20 Agosto 1779 hanggang sa 7 Agosto 1848. Siya ay pinakakilala sa paggawa ng paraan ng pagsusulat ng mga formulang kimikal. Itinuturing siya na isa sa mga "Ama ng Kapnayan", kasama sa mga tulad nina John Dalton, Antoine Lavoisier, at Robert Boyle.

## Mga ambag sa kapnayan 
Si Berzelius ang sumukat ng masa ng mga atomo ng halos 40 mga elemento.

Kaniyang nilikha ang mga ideya ng ioniko at hindi-ionikong mga kompuwesto.

Si Berzelius din ang nakatuklas sa mga elementong Seryo *(Cerium)*, Selenyo *(Selenium)*, at Toriyo *(Thorium)*.

Ang kasalukuyang paraan ng pagsusulat ng mga formulang kimikal ay nilikha ni Berzelius upang makatulong sa kaniyang mga pag-aaral. Ang mga elemento ay binigyan ng mga payak na mga tatak. Halimbawa, ang Fe (mula sa Latin, *ferrum*) ang kaniyang tatak para sa elementong bakal. Ginawa niya iyo noong 1813. Ang tanging pagkakaiba ay sa pagsulat ng bilang ng mga atomo ng isang tipik *(molecule)*. Ang kaniyang ginawa'y nasa taas ang mga maliliit na bilang, sa halip na nasa ibaba, halimbawa, ang ngayo'y H2O ay dating H2O.

## Mga ambag sa haynayan 
May naging bunga sa haynayan ang mga gawa ni Berzelius. Siya ang unang nagkilala ng kompuwestong organiko mula sa kompuwestong di-organiko.

Bukod dito, ang salitang "protina" ay kanya ring inilikha, nguni't dahil sa maling akala na ang mga ito ay iisang uri lang ng kompuwesto.

Kategorya:Mga Swedish
Kategorya:Mga kimiko
John Dalton

Si **John Dalton** ay isang Ingles na alagad ng agham. Ang kaniyang mga gawa'y patungkol sa kapnayan, liknayan, at meteyorolohiya. Nabuhay siya mula noong 6 Setyembre 1766 hanggang 27 Hulyo 1844. Siya ang nagpasimuno ng Makabagong Teoriyang pang-Atomo. Isa siya sa mga itinuturing na "Ama ng Kapnayan".

## Mga ambag sa kapnayan
Noong 1801, natuklasan ni Dalton ang Batas ng mga Bahagiang Pagdiin *(Law of Partial Pressures)*.

Noong 1803, kaniyang inilimbag and unang datos ng pinaghambingang bigat ng mga atomo.

Sa taong 1803 rin niya nilikha ang Makabagong Teoryang pang-Atomo. Ayon dito, 
1. Ang lahat ng materya'y binubuo ng maliliit at di-mahahating bagay na tinawag na atomo, 
2. Ang atomo ng isang elemento'y mayroong mga natatanging katangian at bigat, 
3. May tatlong uri ng atomo: payak (mga elemento), kompuwesto (mga payak na tipik), at masalimuot (mga masalimuot na tipik).

Ang teoriyang ito ay iniharap sa *New System of Chemical Philosophy*.

Kategorya:Mga kimiko mula sa Inglatera
Kategorya:Mga pisiko mula sa Inglatera
Kategorya:Mga meteorologo mula sa Inglatera
Himagsikan sa Pilipinas (1969–kasalukuyan)

Ang **Himagsikan sa Pilipinas (1969–kasalukuyan)** ay ang pakikipagdigma ng iba't-bang mga armadong grupo laban sa pamahalaan ng Pilipinas. Bagamat ang ibang grupo ay nagsimula noong 1960, 1969 lamang nagsimula ang pakikidigma. Kilalang may koneksiyon ang lahat ng mga armadong grupo sa isa't isa ngunit ang magkaugnay na pakikidigma ng mga Komunista at mga Muslim na seperatista lamang ang itinuturing ng pamahalaan ng Pilipinas na lehitimong nakikidigma (hindi an pakikidigma ng mga Islamistikong grupo na itinuturing na mga terorista). Aabot na ng halos 200,000 katao na ang namamatay dahil sa digmaan.

## Kasaysayan
Ang unang grupong nakipagdigma ay ang mga Komunista gaya ng Partido Komunista ng Pilipinas na hango pa sa Partido Komunista ng Pilipinas-1930 (na sinimulan noong dekada 1930). Nagmula ang grupo sa mga dating Hukbalahap na nakipaglaban noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1968-69, itinatag ng partido ang New People's Army (NPA) o ang Bagong Hukbong Bayan sa mga pulo ng Luzon, Samar, at Leyte; at sa mga lalawigan ng Surigao at Agusan. Ang pakikipagdigmaang ito ay kumitil na ng halos 40,000 mga biktima.

Sa kalagitnaan ng 1960s-80s, sinimulan ng mga Moro ang kanilang pakikipaglaban para kumawala sa Pilipinas. Ang mga grupong Moro National Liberation Front at Moro Islamic Liberation Front (na nagmula sa una) ay lubas at nagpakita. Aktibo ang mga ito sa mga pulo ng Mindanao, Palawan at Sulu. Lampas 160,000 na ang mga taong namatay dahil sa mga labanang may kaugnayan dito.

Nagsimula namang lumabas ang mga grupong Islamistiko noong kalagitnaan ng 1990s, gaya nang Abu Sayyaf at ng Rajah Sulaiman movement, na tinutulungan ng mga grupong Jemaah Islamiyah (ng Indonesia) at Al Qaeda na mula pa sa labas ng Pilipinas. Simula 2001, tumutulong naman ang Estados Unidos sa pamahalaan ng Pilipinas sa pakikipaglaban sa mga grupong ito sa pamamagitan ng kanilang "Digmaan Laban sa Terrorismo".

Kabilang din sa mga armadong grupo ay ang CAFGU at mga armadong Muslim at Kristiyano na binabayaran ng pamahalaan para tumulong sa pagsukbo ng mga rebeldeng mga grupo. Kasama dito ang mga armadong grupo na sangkot sa Pamamaslang sa Maguindanao.

## Listahan ng mga kaugnay na insidente
*Pagbomba sa Araw ni Rizal noong 2000
*Pagbomba sa Zamboanga noong 2002
*Pagbomba sa SuperFerry 14 noong 2004
*Pagbomba sa Gitnang Mindanao noong 2006
*Labanan sa Hilagang Cotabato noong 2008
*Pagbomba sa Batasang Pambansa noong 2007
*Pagpugot sa Basilan noong 2007
*Pagbomba sa Mindanao noong Hulyo 2009

## Mga sanggunian
Kategorya:Kasaysayang militar ng Pilipinas
Kategorya:Islam
Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas
Kategorya:Komunismo
Kategorya:Moro
Batas Cooper

Ang **Batas Cooper** o mas kilala sa tawag na **Batas ng Pilipinas ng 1902** (english: *Philippine Bill of 1902* o *Philippine Organic Act (1902)*) ay isang batas na ipinatupad ng Estados Unidos sa Pilipinas noong 1902. Ipinagtibay ito noong 2 Hulyo 1902. Ito ay nagtakda ng pagbibigay ng mga karapatan sa malayang pananalita at pagpapahayag, kalayaang huwag mabilanggo dahil sa pagkakautang,pagiging pantay-pantay sa harap ng batas at kalayaan mula sa pagkaalipin.Ayon din sa Katipunan ng Karapatan, dalawang Pilipino na kasapi sa komisyon ang maaaring ipadala bilang kinatawan ng Pilipinas sa Kongreso ng Estados Unidos.

Sa bisa ng batas na ito, itinatag ang Asamblea o Batasan ng Pilipinas. Noong Hulyo 30,1907 ginanap ang halalan at ang pagpapasinaya ay ginanap noong Oktubre 16,1907 sa Grand Opera House. Naging speaker si Sergio Osmeña at si Manuel L. Quezon naman ang pinuno ng higit na nakararaming kasapi. Nahirang din sina Benito Legarda, Sr. at Pablo Ocampo bilang kinatawan ng Pilipinas sa Kongreso ng Estados Unidos.

Nagsilbi itong saligang batas sa Pilipinas sa ilalim ng pananakop ng Estados Unidos hanggang sa mapalitan ito ng Batas Jones noong 1916.

Kategorya:Pamahalaan ng Pilipinas
Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas
Kategorya:Batas sa Pilipinas
Paring Damian

thumb|right|Wangis ni Paring Damian noong 1868.
Si **Paring Damian**, **Padre Damian**, **San Damian ng Molokai**, o **San Damian ng Veuster** SS.CC. (Ingles: *Father Damien*, *Saint Damien of Molokai*,  o ''*, Kastila: *San Damián de Molokai*, *Padre Damián*, *Damián de Veuster*; 3 Enero 1840 – 15 Abril 1889), ipinanganak bilang **Jozef De Veuster** (katumbas ang *Josef* ng *Jose* at *Joseph''; **Jose ng Veuster**), ay isang Katoliko Romanong pari mula sa Belhika at kasapi ng Kongregasyon ng Banal na mga Puso nina Hesus at Maria, isang ordeng relihiyoso ng mga misyonero. Nagtamo siya ng pagkilala dahil sa kanyang pagmiministro sa mga taong may ketong (kilala rin bilang karamdaman ni Hansen), na napasailalim sa kwarantinang medikal o pagbubukod pang-panggagamot na isinagawa ng pamahalaan sa pulo ng Molokai sa Kaharian ng Haway. Kilala rin siya bilang **Damiaan Jozef de Veuster** Tinatawag siya ng Ensiklopedyang Katoliko bilang "ang Alagad ng mga Ketongin" o "ang Apostol ng mga May Ketong", at bilang ang "paring ketongin" sa iba pang mga lugar.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga pari
Kategorya:Mga santo
Kategorya:Mga Katoliko
Kategorya:Mga Kristiyano
Kategorya:Mga Belga
Juana Jugan

thumb|right|Si Santa Juana Jugan.

Si **Santa Juana Jugan** o **Santa Maria ng Krus Jugan** (Ingles, Pranses, at pangalang orihinal: **Jeanne Jugan**, Kastila: *Santa María de la Cruz Jugan*; 25 Oktubre 1792&nbsp;– 29 Agosto 1879), kilala rin bilang **Madre Maria ng Krus** o **Kapatid na (Babaeng) Maria ng Krus**, ay ipinanganak sa Cancale sa Britaniya, Pransiya, ang pang-anim sa walong mga anak nina Joseph at Marie Jugan. Sumailalim siya sa beatipikasyon isinakatuparan ni Papa Juan Pablo II sa Roma noong 3 Oktubre 1982, at ikinanonisa ni Papa Benedikto XVI sa Roma noong 11 Oktubre 2009.

## Talambuhay 
Namatay ang kanyang ama noong napakabata pa ni Juana Jugan, at nag-iisang binuhay ng ina niya ang kanilang malaking mag-anak. Nang nasa gulang na 16 anim na si Jugan, naghanapbuhay siya bilang isang katulong sa kusina ng Biskondesa ng Choue. Isinasama ng Kristiyanong biskondesa si Jugan kapag dumadalaw sa mga may karamdaman at mga mahihirap. Pagkaraan ng siyam na mga taon, nagsimulang magtrabaho si Jugan sa pambayang ospital ng Saint-Servan. Pagkalipas ng anim na taon, naglingkod siya para sa sa isang matandang babae. Sa kahabaan ng mga gawain ni Jugan, naliwanagan ng dalawang babaeng ito ang kanilang magkatulad na Kristiyanong espirituwalidad kaya't nagsimula silang mangaral ng katekismo sa mga kabataan at mangalaga ng mga mahihirap at iba pang mga sawimpalad, hanggang sa kamatayan ng kaibigan ni Jugan.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga Pranses
Kategorya:Mga santo
Kanonisasyon

Ang **kanonisasyon** o **pagkakanonisa** ay ang pagpapahayag, pagdarakila, pagpuri, at pagbubunyi sa isang tao bilang isa nang santo. Maaari rin itong tumukoy sa pagpapahayag o pahintulutan ang isang paksa o isyu bilang nasasakop o kabilang sa batas na kanon.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Katolisismo
Kaurian:Kristiyanismo
Tilasino

Ang ***Tilasino*** o ***Thylacine*** (bigkas: /tay-la-sin/) ay isang karniborong (pangunahing kumakain ng karne) hayop na marsupyal, na kilala rin sa tawag na **Tasmanyanong lobo**, **Tasmanyanong tigre**, at **Tasmanyanong hiyena**.  Namatay ang huling nalalamang umiiral o nabubuhay pang *Thylacine* sa  soong Hobart noong Setyembre 7, 1936.  Dating nabubuhay sila sa kahabaan ng Australya at Bagong Gineya.  Mayroon mga larawang ipininta ng mga hayop na ito sa hilaga ng Kanlurang Australya, at sa Hilagang Teritoryo. Sa Riversleigh ng hilagang Queensland, natuklasan ng mga siyentipiko ang mga kusilbang buto ng mga tilasinong hindi bababa sa 30 milyong mga taon na ang edad.

## Mga sanggunian
Kategorya:Dasyuromorphia