open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sun Tzu

Si **Sun Tzu** (; ) ay isang Tsinong heneral, estratehistang militar, manunulat at pilosopo na nabuhay sa panahong Silangang Zhou ng sinaunang Tsina. Kinaugaliang kinikilala si Sun Tzu bilang may-akda ng *Ang Sining ng Pakikidigma*, isang maimpluwensyang akda ng estratehiyang militar na kapwa nakaapekto sa Kanluraning at Silangang Asyanong pilosopiya at kaisipang militar. Mas nakatuon ang kanyang mga akda sa mga alternatibo sa labanan, tulad ng panlalang, pagpapaliban, paggamit ng mga maniktik at mga alternatibo sa digmaan mismo, pagbubuo at pagpapanatili ng mga alyansa, paggamit ng panlilinlang at pagkukusang pasakop, kahit pansamantala lamang, sa mga mas malalakas na kalaban. Pinagpipitaganan si Sun Tzu sa kulturang Tsino at Silangang Asyano bilang isang maalamat na tauhan sa kasaysayan at militar. Ang kanyang pangalan sa kapanganakan ay **Sun Wu** () at kilala siya bilang **Changqing** (), ang kanyang pangalang panggalang, sa labas ng kanyang pamilya. Ang pangalang *Sun Tzu* kung saan siya ay kinikilala sa Kanluraning Mundo ay isang panggalang na nangangahulugang "Maestrong Sun".

Hindi tiyak ang pagiging makasaysayan ni Sun Tzu. Inilagay siya ni Sima Qian, isang mananalaysay ng dinastiyang Han at mga iba pang tradisyonal na Tsinong mananalaysay bilang isang ministro kay Haring Helü ng Wu, at pinetsahan ang kanyang buhay sa 544–496 BK. Inilagay naman ng mga modernong iskolar na tumatanggap sa kanyang pagiging makasaysayan ang tekstong umiiral ng *Sining ng Pakikidigma* sa panahon ng mga Naglalabanang Estado batay sa kanyang istilo ng pagkatha at kanyang mga paglalarawan ng pakikidigma. Sinasabi ng mga tradisyonal na salaysay na ang inapo ng heneral, si Sun Bin, ay nagsulat din ng akda tungkol sa taktikang militar, na pinamagatang *Ang Sining ng Pakikidigma* rin. Dahil tinutukoy sina Sun Wu at Sun Bin bilang Sun Tzu sa mga klasikong tekstong Tsino, pinaniwalaan ng ilang mga mananalaysay na magkapareho sila, bago natuklasan ang akda ni Sun Bin noong 1972.

Ang gawa ni Sun Tzu ay pinapurihan at ginamit sa pakikidigma sa Silangang Asya mula nang ito ay nalikha. Noong ikadalawampung siglo, sumikat ang *Ang Sining ng Pakikidigma* at nagkaroon ng praktikal na gamit sa  Kanluraning lipunan din. Patuloy itong nagiimpluwensya sa mga mararaming mapagkompetensyang pagsisikap sa mundo, tulad ng kultura, pulitika, negosyo at palakasan, pati na rin sa makabagong pakikidigma.

## Mga sanggunian 

Kategorya:Mga manunulat mula sa Tsina
Plastik

Ang **plastik** ay isang materyal na binubuo ng iba’t ibang mga sintetiko o semi-sintetikong mga organiko na malalambot at maaaring kortehin sa iba’t ibang mga hugis. Ang mga plastik ay tipikal na mga organikong polimer na mabibigat o may mataas na "molecular mass", ngunit may kasamang ibang mga elemento o molekyul. Ang mga plastik ay madalas na sintetiko, o gawa ng tao, mula sa mga petrokemikal, ngunit marami ay may mga parteng natural. Ang materyal na plastik ay tinawag na “plastik” para bigyang diin ang taglay nitong katangian na "plasticity", o ang katangian ng materyal na permanenteng nakakapag-iba ng hugis nang hindi nasisira.

Dahil sa relatibong mababang presyo, madaling paggawa, maraming mga aplikasyon, at hindi pagpasok ng tubig, ang mga plastik ay ginagamit sa napakaraming mga produkto, mula sa mga paper clip hanggang sa mga spaceship. Plastik na ang ginagamit sa ibang mga aplikasyon na pinaggagamitan noon ng mga tradisyunal na materyal gaya ng kahoy, bato, buto, balat, papel, metal, kristal, at mga mababasaging karamik. Sa mga mauunlad na bansa, isa sa tatlong plastik ay ginagamit sa mga pakete o balot ng mga produkto, at isa pa sa tatlo ay ginagamit sa mga tubo. Ang iba pang aplikasyon ng plastik ay sa mga sasakyan (binubuo ng hanggang 20% plastik), muwebles, at laruan. Sa mga umuunlad na bansa, ang mga porsyento ay maaaring naiiba – halimbawa, sinasabing 42% ng plastik sa India ay ginagamit sa mga pakete o balot ng mga produkto. Ang plastik ay marami ring aplikasyon sa larangang medikal, ngunit sa plastic surgery, hindi ginagamit ang materyal na plastik mismo. Tinawag itong plastic surgery dahil sa paggamit ng konsepto ng "plasticity", sa pamamagitan ng pag-iiba ng hugis ng balat.

Ang unang ganap na sintetikong plastik sa buong mundo ay ang bakelite, na linikha ni Leo Baekeland sa New York noong 1907, na siya ring may likha sa tawag na “plastik”. Maraming siyentipiko ang tumulong sa pagbuo ng mga konseptong may kaugnayan sa materyal na plastik, kabilang sina Hermann Staudinger, isang Nobel laureate na binansagang “father of polymer chemistry”, at Herman Mark, na tinawag na “father of polymer physics”. Ang pangingibabaw ng paggamit ng plastik simula noong ikadalawampung siglo ay nagbunga ng mga isyung pangkapaligiran dahil sa mabagal na proseso ng pagbulok ng plastik dulot ng napakalalaking mga molekyul na bumubuo dito. Sa dulo ng nasabing siglo, isa sa mga naisip na solusyon sa problemang pangkapaligiran ay ang pagreresiklo.

Kategorya:Plastiko
Kategorya:Lipunan
Monang Carvajal

Si **Monang Carvajal** ay isang artistang Filipino at unang gumanap sa mga Silent Movie. Kilala rin siya bilang Patrocinio Carvajal o Patring Carvajal.

Siya ay isinilang noong 1909 sa Maynila at nakatatandang kapatid ng LVN Star na si Alfonso Carvajal.

Siya rin ay lola ng minsan naging Beauty Queen na si Alma Concepcion. Unang gumanap bilang Maria Clara sa Noli Me Tangere

Malimit siyang lumabas sa mga katatakutang pelikula noong Silent Movie pa.  Gumanap siya bilang White Lady sa Sa Labi ng Lumang Libingan, papel ng isang aswang sa Ang Aswang at ang sequel na Sumpa ng Aswang at ang Pinoy version ng Dr. Jekyll and Mr Hyde ang Doctor Kuba na ginampanan naman ng isa pang Silent Actor na si Darmo Von Fraser

Lumabas din siya sa Si Juan Tamad ni Manuel Conde at madalas din gampanan ang papel ng isang masungit na Lola o Masamang Ina na labis na kinasusuklaman ng mga tao.

Sa LVN Picture siya nakarami ng pelikula.

## Pelikula
*1930 – Noli me Tangere
*1932 – Sa Labi ng Lumang Libingan
*1933 - Ang Aswang
*1933 - Doctor Kuba
*1934 - X3X
*1935 - Himala ni Bathala
*1935 - Sumpa ng Aswang
*1937 - Gamu-gamong Naging Lawin
*1940 - Hali 
*1941 - Mariposa 
*1941 - Panibugho  
*1941 - Binibini ng Palengke 
*1941 - Manilena  
*1941 - Halimaw  
*1941 - Palaris 
*1941 - Serenata sa Nayon  
*1946 - Ligaya 
*1947 - Si Juan Tamad  
*1947 - Maling Akala  
*1947 - Oh, Salapi!  
*1948 - Malaya (Mutya sa Gubat) 
*1949 - Gitano  
*1950 - Doctor X  
*1954 - Dalaginding  
*1954 - Dambanang Putik  
*1954 - Mabangong Kandungan  
*1955 - Tagapagmana  
*1955 - Indian Pana

Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas
Kategorya:Ipinanganak noong 1898
Kategorya:Namatay noong 1980
Ika-9 na dantaon BC

Ang **ika-9 na dantaon BC** ay nagsimula noong unang araw ng 900 BC at natapos noong huling araw ng 801 BC. Panahon ito ng malaking pagbabago para ilang mga kabihasnan. Sa Aprika, tinatag ang Kartago ng mga Penisyo. Sa Ehipto, natakpan ng malalang baha ang sahig ng templo ng Luxor, at pagkalipas ng mga taon, nagsimula ang digmaang sibil.

Simula ito ng Panahon ng Bakal sa Gitnang Europa, na ang pagkalat ng Proto-Seltiko na kuluturang Hallstatt, at ang wikang Proto-Seltiko.

## Mga pangyayari 
 ay yumuko sa harap ni Shalmaneser III ng Asirya.]]
* Kaharian ng Kush (900 BC)
* 872 BC: Ipinanganak si Parshvanatha, ang ika-23 Tirthankara ng Jainismo.
*Labanan ng Karkar (853 BC) 
* Tinatag ang Kartago ng mga taga-Penisyo (813 BC)
* Simula ng Panahon ng Bakal sa Gitnang Europa

## Maghahalagang tao 
* Elias, isang propeta na matatagpuan sa Lumang Tipan (Tanakh) ng Bibliya.
* Shalmaneser III, hari ng Assyria (858 - 824 BC)
## Mga imbensyon, tuklas, pagpapakilala
*Natagpuan ang unang inskipsyon sa Epigrapikong Timog Arabia sa Akkele Guzay
*Ginawa ang mga piramide ng mga Olmeka.
*Ginawa ng mga sinaunang Tsina ang mga kanal para sa paglalakbay.
*Pag-usbong ng panahong Brahmana ng Vedikong Sanskrit, maaring komposisyon ni Shatapatha Brahmana, at unang nagsimula sa mga tradisyong Upanishadiko at Vedantiko ng Hinduismo.
*Binigay ni Parshvanath ang pilosopiyang Jain ng teorya ng Karma, mga Panata ng Sramana (Ahimsa, Asteya, Aparigraha, Satya)

## Mga sanggunian
Kategorya:Siglo
Ika-6 na dantaon BC

Ang **ika-6 na daantaon BC** ay nagsimula ng unang araw ng 600 BC at nagtapos sa huling araw ng 501 BC.

Nilikha ni Pāṇini sa India ang isang balarila para sa Sanskrit sa siglong ito o mas kaunti pa sa kalaunan nito. Ito ang nanatiling ang pinakamatandang kilalang balarila ng anumang wika. Sa Malapit na Silangan, ang unang kalahati ng siglong ito ay pinanaigan ng Imperyong Neo-Babilonyano o Imperyong Kaldeo na umakyat sa kapangyarihan noong huli bahagi ng siglo matapos na matagumpay na makapaghimagsik laban sa pamumuno ng Imperyong Asiryo. Gayunpaman, ang pamumunong Babilonya ay napabagsak at pinalitan noong mga 539 BC ni Dakilang Ciro na nagtatag ng Imperyong Akemenida (Imperyong Persa). Ang Imperyong Persa ay patuloy na lumawak at lumago sa pinamalaking imperyo ng mundo sa panahong ito. Sa Europang Panahong Bakal, ang paglawak na Seltiko ay nagpapatuloy. Ang Tsina ay nasa Panahong Tagsibol at Taglagas.

## Pangkalahatang buod 
Ang ika-5 at ika-6 na mga siglo BC ay panahon ng mga imperyo, ngunit mas mahalaga, isang panahon ng pagtututo at pilosopiya.

## Mga pangyayari 
* Ang pagbasak ng Kaharian ng Judah at ang pagwasak sa Unang Templo (586 BC) na tinatakda ang simula ng buong Pagbihag ng mga Babylonia sa mga Hudyo.
* Sinakop ni Ciro ang Dakila ang maraming bansa at nilikha ang Imperyo ng Persa.
* Natatag ang Republika ng Romano
* Itinatag ni Gautama Buddha ang Budismo sa India. Naging isang pangunahing relihiyon sa mundo.
* 590 BC: Dinambong ng mga Ehipsyong hukbo ang Napata, na napilit ang korteng Kush na lumpiat sa isa mas ligtas na lokasyon sa Meroe malapit sa ikaanim na Cataract.
* 536 BC: Ayon sa tradisyon, nakatanggap ang Biblikal na propeta na si Daniel na bisitang mala-anghel.

## Mahahalagang tao 

File:Darius In Parse.JPG|thumb|120px|upright|Darius I
File:Kapitolinischer Pythagoras adjusted.jpg|thumb|120px|upright|Pythagoras
File:Shanghai Museum 2006 17-36.jpg|thumb|120px|upright|Laozi
File:Bust Sappho Musei Capitolini MC1164.jpg|thumb|120px|upright|Sappho
File:Aischylos Büste.jpg|thumb|120px|upright|Aeschylus
File:Aesop pushkin01.jpg|thumb|120px|upright|Aesop
File:Enchoen27n3200.jpg|thumb|120px|upright|Sun Tzu

### Pinunong pampolitika 
* Astyages, Hari ng Medes
* Cambyses II, Hari ng Persya
* Cyrus the Great, Hari ng Persya
* Darius I, Hari ng Persya
* Lucius Tarquinius Superbus, Hari ng Roma
* Nabonidus, ang huling Hari ng Babylonia
* Nebuchadnezzar, Hari ng Babylonia
* Necho II, Paraon ng Ehipto
* Servius Tullius, Hari ng Roma

### Panitikan 
* Aeschylus, Griyegong manunulat ng dula
* Aesop, Griyegong manunulat ng pabula
* Pindar, Griyegong makata
* Sappho, Griyegong makata
* Sun Tzu, Tsinong manunulat at heneral, may akda ng *The Art of War* (*Ang Sining ng Digmaan*)

### Pilosopiya at relihiyon 
* Confucius, tagpagtatag ng Confucianism
* Gautama Buddha, tagapagtatag ng Budismo
* Ezekiel, Hebreong propeta
* Laozi, tagapagtatag ng Taoismo
* Mahavira, tagapagtatag pilosopiyang Jain
* Pythagoras, Griyegong pilosopo, matematiko
* Thales, Griyegong matematiko
* Zoroaster, tagapagtatag ng Zoroastrianismo

## Mga sanggunian
Kategorya:Ika-1 milenyo BCE
-94
Ika-8 dantaon BC

Nagsimula ang **ika-8 dantaon BC** noong unang araw ng 800 BC at natapos noong huling araw ng 701 BC. Isang panahon ang ika-8 dantaon BC ng malaking pagbabago para sa ilang mahahalagang makasaysayang kabihasnan. Sa Ehipto, ang ika-23 at ika-24 na mga dinastiya ay nanguna upang mamuno mula sa Nubia sa ika-25 dinastiya. Naabot ang rurok ng kapangyarihan ng Imperyong Neo-Asiryo, na sinakop ang Kaharian ng Israel, gayon din ang mga katabing mga bansa.

Naging kolonya ng Gresya ang mga rehiyon ng Dagat Mediteranyo at Dagat Itim. Naitatag ang Roma noong 753 BC, at lumawak ang kabihasnang Etrusko sa Italya. Kombensyunal na kinuha ang ika-8 dantaon bilang ang simula ng Sinaunang Panahon, kasama ang unang Olimpiyada na tinakda noong 776 BC, at ang mga epiko ni Homer ay nilagyan ng petsa sa pagitan ng 750 at 650 BC.

Pumasok ang Panahon ng Bakal sa Indya sa kalaunang kapanahunang Vediko. Nakaanatado ang mga ritwal ng Vediko sa maraming pang-pari mga paaralan sa mga komentaryong Brahmana, at minarkahan ng pinakaunang Upanishad ang simula ng pilosopiyang Vedanta.

## Mga pangyayari 
* Sinakop ng Assyria ang Damascus at Samaria
* Nawasak ang Nineveh (789 BC)
* Unang natala ang mga Palarong Olimpiko na ginanap sa Gresya (776 BC)
*Pakakatag ng Roma (sa tradisyon, Abril 21 753 BC)
* 747 BC: Naitatag ang kulturang Lusasiyanong lungsod sa Biskupin.

## Mga mahahalagang tao 

File:Sanherib-tr-4271.jpg|Sennacherib
File:Brockhaus and Efron Jewish Encyclopedia e14 011-0.jpg|Sargon II
File:Tilglath pileser iii.jpg|Tiglath-Pileser III
File:Seneca.JPG|Hesiod
File:Homer Musei Capitolini MC557.jpg|Homer

* Midas (Hari ng Phrygia)
* Adad-nirari III, hari ng Asirya
* Ashur-dan III, hari ng Asirya
* Bakenranef (kilala din bilang Bocchoris) sumunod sa kanyang tatay na si Tefnakhte bilang hari ng ika-24 na dinastiya ng Ehipto
* Hezekiah ng Kaharian ng Judah (naghari 715 - 687 BC).
* Numa Pompilius, hari ng Roma
* Osorkon III, Paraon ng ika-22 dinastiya ng Ehipto
* Rhea Silvia, ina nina Romulo at Remo
* Romulo, hari ng Roma
* Rudamun, paraon ng ika-23 dinastiya ng Ehipto
* Sargon, sinundan si Shalmaneser V bilang hari ng Asirya
* Sennacherib, hari ng Asirya
* Shalmaneser V, hari ng Asirya
* Shabaka, sinundan ang kanyang amang si Piye bilang hari ng ika-25 dinastiya ng Ehipto
* Shabaka, pinatay si Bakenranef (Bocchoris)
* Takelot III, paraon ng ika-23 dinastiya ng Ehipto
* Tiglath-Pileser III, hari ng Assyria

### Literature
* Hesiod, Griyegong makata
* Homer (hindi alam ang tumpak na petsa, kadalasang tinatayang nasa huling bahagi ng ika-8 siglo BC)

## Mga imbensiyon, natuklasan, at introduksiyon 
* Ginawa ng mga Olmec ang piramido (dekada 800 BC)
## Mga sanggunian
Kategorya:Siglo
Ika-2 dantaon BC

noong simula ng ika-2 dantaon BC.]]
 noong dulo ng ika-2 dantaon BC.]]
Nagsimula ang **ika-2 dantaon BC** noong unang araw ng 200 BC at nagtapos noong huling araw ng 101 BC. Tinuturing na bahagi ito ng Klasikong panahon, bagaman, depende sa rehiyon na pinag-aaralan, maaring mas angkop ang ibang katawagan. Tinuturing din ito bilang katapusan ng Aksyal na Panahon. Sa konteksto ng Silangang Mediteranyo, tinutukoy ito bilang ang panahong Hellenistiko.

Sariwa pa mula sa mga tagumpay sa Ikalawang Digmaang Puniko, nagpatuloy na pagpapalawak ng Republikang Romano sa mga katabing teritoryo, sa kalaunan, sinanib ang Gresya at ang baybayin ng Hilagang Aprika, pagkatapos wasakin ang Kartago noong wakas ng Ikatlong Digmaang Puniko. Naramdaman ang impluwensya ng Roma sa Malapait na Silangan, habang ang pagguho ng mga Hellenistikong estado tulad ng Imperyong Seleucid ay napuwersang gumawa ng mga kasunduan sa kagustuhan ng Roma upang maiwasan ang paghaharap sa mga bagong amo ng kanluraning Mediteranyo. Nasaksihan ng dulo ng siglo ang reporma sa Hukbong Romano mula sa isang mamamayang hukbo tungo sa boluntaryong propesyunal na puwersa, sa loob ng gabay ng mga kilalang heneral at estadista na si Cayo Mario (Reporma ni Mario).

Sa Timog Asya, gumuho ang Imperyong Maurya sa Indya nang pinaslang si Brihadnatha, ang huling emperador, ni Pushyamitra Shunga, isang heneral na Maurya at tagapagtatag ng Imperyong Shunga.

Sa Silangang Asya, naabot ng Tsina ang pinakamataas na punto sa ilalim ng Dinastiyang Han. Pinalawak ng Imperyong Han ang mga hangganan nito mula Korea sa silangan hanggang sa Vietnam sa timog hanggang sa mga hangganan ng lugar na Kazakhstan na ngayon sa kanluran. Sa ika-2 siglo BC din, pinadala ng Han ang manggagalugad na si Zhang Qian upang galugarin ang mga lupain sa kanluran at upang buuin ang isang alyansa sa mga Yuezhi at labanan ang mga nomadikong tribo ng Xiongnu.

## Mga kaganapan 
*187 BC: (Hulyo 3) Namatay ang Emperador ng Seleucid na si Antiochus III sa gulang na 53 at sinundan ng kanyang anak na si Seleucus IV Pilopator.
*126 BC: Nasa kontrol muli ni Ptolemy VIII ang Alejandria
*121 BC: Ang taksil na pagpaslang kay Cayo Sempronio Graco.
*102 BC: Tinalo ni Cayo Mario ang Teutones sa Labanan ng Aquae Sextiae.
*101 BC: Tinalo ni Cayo Mario ang Cimbri sa Labanan sa Vercellae, na tinatapos ang Digmaang Cimbria.

## Mga mahahalagang tao 
 ang marahil na pinakamakapangyarihang tao sa mundo noong dulo ng siglo]]
*Antioco IV Epipanes, ang huling epektibong pinunon ng Imperyong Seleucid
*Cayo Sempronio Graco, politikong Roman
*Cayo Mario, Romanong heneral at politiko
*Sila, Romanong heneral at politiko
*Tiberio Sempronio Graco, Romanogn politiko at estadista
*Emperador Wu ng Han (漢武帝,劉徹), ikapitong emperador ng Dinastiyang Han, na pinagsama at pinalawak ang kapangyarihang imperyal sa Tsina.
*Zhang Qian (張騫), diplomatikong Tsino at manggagalugad

### Agham at pilosopiya
*Hiparco, astronomong Griyego
*Polibio, mananalaysay na Griyego
*Sima Qian (司馬遷), mananalaysay na Tsino

## Mga sanggunian
Kategorya:Siglo
2 (bilang)

:*Para sa ibang gamit, tingnan 2 (paglilinaw)

left|80px
Ang **2** (**dalawa**  o **dos** ) (mula sa Kastila) ay isang bilang, pamilang, at glipong sinasalarawan ng bilang na iyon. Ito ang likas na bilang napagkatapos ng 1 at bago ang 3.  Ang Romanong pamilang ay **II**. 

## Sa matematika 
Maraming mga katangian ang matematika.  Tinatawag na tukol na bilang  (*even*) ang isang buumbilang (*integer*) na nahahati sa 2. Para sa mga buumbilang na sinusulat sa isang sistemang pamilang batay sa isang tukol na bilang, katulad ng *decimal* and *hexadecimal*, madaling masubok ang pakakahati ng 2 sa pamamagitan ng pagtingin sa lugar ng tambilang (*digit'') ng bilang. Kung tukol ito, ang buong bilang ay tukol.

## Sanggunian 
Kategorya:Bilang
Republika

Sa malawak na kahulugan, ang isang **republika** (mula sa Lating , mula sa mas maagang , ) ay isang bansa na nakabatay ang samahang pampolitika sa mga tuntunin na ang mga mamamayan o taga-halal ang bumubuo ng pinakamataas na ugat ng pagiging marapat at nagsasarili.  May mga ilang kahulugan, kabilang ang *1911 Encyclopædia Britannica*, na binibigyan diin ang kahalagahan ng *pamamayani ng batas* bilang bahagi ng pagturing sa isang Republika.  Kahit pa, sa pagsasanay ng karamihan ng mga bansa na walang isang monarkiyang minamana, tinatawag nila ang kanilang sarili bilang isang Republika, at sa mas malawak na kaisipan ng ideya ng isang Repulika, maaaring mabilang ang anumang anyo ng pamahalaan na hindi isang Monarkiya.

Kategorya:Politika
Kategorya:Mga uri ng pamahalaan
Pulo ng Ascension

Ang pulo ng **Ascension** ay isang pulo sa Timog Karagatang Atlantiko, mga 1,000 milya (1,600&nbsp;km) mula sa pampang ng Aprika.

Kategorya:Mga pulo ng United Kingdom
Ika-7 dantaon BC

Ang **ika-7 dantaon BC** ay nagsimula noong unang araw ng 700 BC at nagtapos noong huling araw ng 601 BC.

Ang Imperyong Neo-Asiryo ay nagpatuloy na magdomina sa Malapit na Silangan sa siglong ito, na ginagamit ang mabibigat na kapangyarihan sa mga kalapit na lugar nito tulad ng Babylonia at Ehipto. Bagaman sa huling dalawang dekada ng dantaon na ito, nagsimula ang imperyo na kumalas habang ang maraming mga kalaban ay umalyansa at sumabak sa digmaan mula lahat ng panig. Permanenteng umalis ang mga Asiryo sa mundong entablado nang nawasak ang kanilang kabiserang Nineveh noong 612 BC. Nagdulot ang mga kaganapang ito sa Imperyong Neo-Babilonio na magdomina sa rehiyon sa karamihan sa sumunod na siglo.

Nagpatuloy ang Dinastiyang Zhou sa Tsina at nagsimula ang Huling Panahon sa Ehipto sa ika-26 na dinastiya na nagsimula sa koronasyon ni Psamtik I.

## Mga pangyayari 
* Pasakop ng mga Asiryro sa Ehipto (674 BC - 670 BC)
* Pagbagsak ng Nineveh, katupasan ng Assyria (612 BC)
* Abril 6, 648 BC: Pinakamaagang pagtatala ng isang eklipse ng araw na ginawa ng mga Griyego.
* 612 BC: Ang lungsod ng Babylonia, ang kabisera ng Babylonia na naging ang pinakamalaking lungsod sa sanlibutan, na kinuha ang pangunguna mula sa Nineveh, ag kabisera ng Asiria.

## Mga mahahalagang tao 
* Hezekiah ng Kaharian ng Judah (naghari 715 - 687 BC).
* Thales ng Miletus, matematikong Griyego. (635 - 543 BC).
]]
]]
*Ancus Marcius, hari ng Roma
*Esarhaddon, hari ng Asirya
*Jeremiah Hudyong propeta
*Hezekiah, hari ng Judah
*Madius, hari ng Escitia
*Nabopolassar, hari ng Babylonia
*Nebuchadnezzar II, hari ng Babylonia
*Numa Pompilius, hari ng Roma
*Sennacherib, hari ng Asirya
*Taharqa, paraon ng Ehipto
*Tullus Hostilius, hari ng Roma

### Panitikan
*Archilochus, Griyegong makata
*Thales ng Miletus, Griyegong matematiko
*Sappho ng Lesbos, Lumang Griyego na manunula.

## Mga sanggunian
Kategorya:Siglo
Kautusang Tagapagpaganap Bilang 464 ng Pilipinas

Ang **Kautusang Tagapagpaganap Bilang 464** ay isang kontrobersiyal na kautusang tagapagpaganap (*executive order*) na inilabas sa Pilipinas noong 26 Setyembre 2005 ni Pangulong Gloria Macapagal-Arroyo na hindi pinapahintulutan ang mga kasapi ng gabinete, mga heneral ng pulisya at militar, mga senyor na opisyal pambansang seguridad, at "ibang mga opisyal na maaaring itukoy ng Pangulo" na dumalo sa pandinig ng kongreso maliban kung papayagan ng Pangulo ang mga dadalo sa mga ganoong pandinig.

Nalikha ang kautusan ng dalawang opisyal ng militar na nagpakita sa pandinig ng Komite ng Senado sa Pambansang Pagtatanggol ukol sa *Hello Garci scandal*.

## Petisyon 
Nahain ng petisyon ang Integrated Bar of the Philippines (IBP), Bayan Muna, Courage, Counsels for the Defense of Liberties, dating Solicitor General Frank Chavez, Alternative Law Groups Inc., 17 mga senador, at PDP Laban sa Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas upang gawing inbalido ang *Executive Order*.

## Desisyon ng Korte Suprema 
Noong 20 Abril 2006, sa isang 52-pahinang desisyon sa isang pulong sa Lungsod ng Baguio, ginawang inbalido ng Korte Suprema ang ilang seksiyon ng kautusan - ito ang mga Seksiyon 2(B) at 3. http://www.sunstar.com.ph/static/net/2006/04/21/high.court.rules.against.arroyo.gag.order.html  Hindi pinapayagan ang mga seksiyon na ito ang mga opisyal ng Kagawaran ng Tagapagpaganap na dumalo sa mga pandinig ng Kongreso ng walang pahintulot ng Pangulo. Bagaman, ginawang balido ng Korte Suprema ang Seksiyon 1 at 2 . http://news.inq7.net/breaking/index.php?index=1&story_id=73274  Sinusigurado ng pagiging balido nito ang karapatan ng Pangulo na bawalan ang mga opisyal sa ilalim niya sa pagharap sa panahon ng oras ng pagtatanong sa Senado at sa Kapulungan ng mga Kinatawan at ang karapatan na humiling para sa isang saradong pulong kung  "kinakailangan sa seguridad ng estado o ng interes ng publiko."

## Panlabas na link 
* Teksto ng Executive Order No. 464 sa Ingles 

Kategorya:Batas
Kategorya:2005 sa Pilipinas
Nasasakupang komonwelt

thumb|300px|Mga kabilang sa *nasasakupang komonwelt*, pinapakita sa pamamagitan ng kulay rosas.
Kategorya:United Kingdom
Kategorya:Europa
Ang isang **nasasakupang komonwelt**, **kahariang komonwelt**, **nasasakupang kakaraniwang-yaman** (Ingles: commonwealth realm) ay isang bansa na kabilang sa Komonwelt ng mga Nasyon. Ang bawat komonwelt ay tumatakbo bilang isang dependyenteng estado na pantay sa ibang kaharian o bansa sa loob ng komonwelt. Ang kasalukuyang monarko ng mga komonwelt ay si Haring Charles III, na humalili sa kanyang ina na si Reyna Elizabeth II noong 8 Setyembre 2022.
Lawang subglasyal

Ang isang **lawang subglasyal** ay isang lawa na palagiang natatakluban ng yelo.  Nangyayari ito sa ilalim ng mga *glacier* at simboryong yelo (*ice cap*).  Mayroong mga ganitong mga lawa, kasama ang Lawa ng Vostok sa Antartika na siyang pinakamalaki.

Nanatiling likido ang mga tubig sa ilalim nito sa pamamagitan ng mga presyon ng sapin ng mga yelo sa itaas at sa pamamagitan ng heotermal na pag-iinit.

May mga ebidensiya din na mayroong subglasyal na mga lawa sa mga buwan ng Jupiter na Europa.

Kategorya:Lawa
3 (bilang)

:*Para sa ibang gamit, tingnan 3 (paglilinaw),*

Ang **3** (**tatlo** o **tres**) ay isang bilang, pamilang, at glipo. Isa itong likas na bilang na pagkatapos ng 2 at bago ng 4. 

Kategorya:Bilang
5 (bilang)

:*Para sa ibang gamit. Tingnan 5 (paglilinaw).*

Ang **5** (**lima**) ay isang bilang, pamilang, at glipo. Isa itong likas na bilang na pagkatapos ng 4 at bago ng 6. 

Kategorya:Bilang
6 (bilang)

:''Para sa ibang gamit, tingnan 6 (paglilinaw)

Ang **6** (**anim**) ay isang likas na bilang na pagkatapos ng 5 at bago ng 7. 

Kategorya:Bilang
8 (bilang)

:*Para sa ibang gamit, tingnan 8 (paglilinaw).*

Ang **8** (**walo**) ay isang likas na bilang na pagkatapos ng 7 at bago ng 9. 

Kategorya:Bilang
9 (bilang)

:''Para sa ibang gamit. Tingnan 9 (paglilinaw)

Ang **9** (**siyam**) ay isang likas na bilang na pagkatapos ng 8 at bago ng 10.

Kategorya:Bilang
Pateros (paglilinaw)

Maaaring tumukoy ang **Pateros** sa sumusunod ng mga lugar:
*Pateros, isang bayan na matatagpuan sa Kalakhang Maynila, Pilipinas.
*Pateros ay isang lungsod na matatagpuan sa Kondado ng Okanogan, Washington, Estados Unidos.
Pateros

Ang **Pateros** ay isang unang klase at urbanisadong bayan (municipality) sa Kalakhang Maynila sa Pilipinas. Kilala ang bayan na ito sa industriya ng pagpapalaki ng mga bibe (ducks or itik) at lalo na ang paggawa ng *balut*, isa Filipinong pagkain na pinakuluang itlog ng bibe. Napapaligiran ang Pateros ng Lungsod ng Pasig sa hilaga, Lungsod ng Makati sa kanluran, at Lungsod ng Taguig sa timog.

Pinakamaliit na bayan ang Pateros sa mga lungsod at munisipalidad ng Kalakhang Maynila pareho sa populasyon at lawak ng lupain, ngunit ito ang ikalawang makapal ang popuplasyon na mayroong mga 27 katao sa bawat kilometro kuadrado pagkatapos ng Maynila.  Ito rin ang nag-iisang bayan sa buong Kalakhang Maynila.

## Pinagmulan
Ang pangalang *Pateros* ay nanggaling sa wikang Tagalog na "pato" at "sapatos".

## Mga barangay
Nahahati ang Pateros sa 10 barangay:

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Romblon

Ang **Romblon** isang kapuluang lalawigan ng Pilipinas na matatagpuan sa rehiyong MIMAROPA sa Luzon. Ang bayan ng Romblon ang kabisera nito.

Ang lalawigan ng Romblon ay binubuo ng mga pulo sa Dagat ng Sibuyan. Hangganan ang mga lalawigan ng Marinduque at Quezon sa Hilaga, Mindoro sa Kaluran, Aklan sa Timog at Masbate sa Silangan. Ang tatlong pangunahin mga pulo ay ang Romblon, Tablas at Sibuyan.

## Pampolitika
Ang lalawigan ng Romblom ay nahahati sa 17 mga bayan.

### Mga Bayan

*Alcantara
*Banton
*Cajidiocan
*Calatrava
*Concepcion
*Corcuera
*Ferrol
*Looc
*Magdiwang

*Odiongan
*Romblon
*San Agustin
*San Andres
*San Fernando
*San Jose
*Santa Fe
*Santa Maria (Imelda)

Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas
Samar

Ang **Samar** ay maaaring tumukoy sa:

* mga lalawigan ng Pilipinas
** Samar, ang dating Kanlurang Samar (*Western Samar*)
** Hilagang Samar (*Northern Samar*)
** Silangang Samar (*Eastern Samar*)
* Samar, isang pulo sa Kabisayaan, Pilipinas
* *Samar*, isang magasin
* Samar, isang mang-aawit mula sa United Arab Emirates
* Kibbutz Samar sa Israel
* *Samar*, isang pelikulang Bollywood
Samar (lalawigan)

Ang **Samar** (o **Kanlurang Samar**), ay isang lalawigan ng Pilipinas na matatagpuan sa rehiyong Silangang Visayas. Catbalogan ang kapital nito at sinasakop ang kanlurang bahagi ng pulo ng Samar at gayon din ang mga ilang pulo sa Dagat Samar na matatagpuan ang karamihan sa kanluran ng pangunahing pulo. Matatagpuan ang Lungsod ng Calbayog, ang nag-iisang lungsod ng Pulo ng Samar sa lalawigan ng Samar. Nasa hangganan ng lalawigan ang Hilagang Samar sa hilaga at Silangang Samar sa silangan. Nakakabit ang Samar sa Leyte sa pamamagitan ng Tulay ng San Juanico, na bumabagtas sa Kipot ng San Juanico, ang pinakamakipot na kipot sa bansa. Nasa timog ng lalawigan ang Golpo ng Leyte.

## Heograpiya 
### Pampolitika 
350px|thumbnail|right|Mapa ng Samar
Nahahati ang Samar sa 25 munisipalidad at 1 lungsod.

#### Lungsod 
*Lungsod ng Calbayog
*Lungsod ng Catbalogan

#### Municipalities 

*Almagro
*Basey
*Calbiga
*Daram
*Gandara
*Hinabangan
*Jiabong
*Marabut
*Matuguinao
*Motiong
*Pagsanghan
*Paranas (Wright)

*Pinabacdao
*San Jorge
*San Jose De Buan
*San Sebastian
*Santa Margarita
*Santa Rita
*Santo Niño
*Tagapul-an
*Talalora
*Tarangnan
*Villareal
*Zumarraga

## Panlabas na kawil 
* http://samartambayan.net 
## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas
Letizia Ortiz

Si **Letizia Ortiz Rocasolano** (ipinanganak 15 Setyembre 1972 sa Oviedo, Asturias) ang asawa ng tagapagmana ng Korona ng Espanya, ang Prinsipe ng Asturias na si Felipe de Borbón. Siya, sa gayon, ang Prinsesang Tagapagmana ng Kaharian ng Espanya. Mayroon siyang titulo ng *Alteza Real* (Inggles: *Royal Highness*) at ang iba pang mga titulo ng Prinsesa ng Asturias, Girona, at Viana, Kondesa ng Cervera, Dukesa ng Montblanc at Binibini ng Balaguer. Ang kaniyang unang anak, si Leonor de Borbón, ang pangalawa sa pagkahalili sa Korona.

Siya ang anak ng nars na si Paloma Rocasolano at ng mamamahayag na si Jesús Ortiz, at apo ng tanyag na brodkaster sa radyong si Menchu Álvarez del Valle. Mayroon siyang dalawang kapatid, sina Telma at Erika.

Kategorya:Mga mamamahayag
Kategorya:Mga maharlika
Kategorya:Mga prinsesa mula sa Espanya
Saint-Dié-des-Vosges

Ang **Saint-Dié-des-Vosges** ay lungsod sa pinaka-silangang bahagi ng Pransiya, sa *département* ng Vosges, 80&nbsp;km ang layo mula sa hangganang Alemanya.

Ang tawag sa mga taga-Saint-Dié-des-Vosges ay *Déodatiens*.

## Kasaysayan 
1507 : *Cosmographiae Introductio*   (Martin Waldseemüller)

## Kultura 
* Katedral
* Simbahan Saint-Martin
* Chapel Saint-Roch
* Museong Pierre-Noël
* Tour (tl. *torreng*) de la Liberté
* Usine Claude et Duval (arkitekto Le Corbusier)

## Unibersidad at kolehiyo 
thumbnail|200 px|Institut universitaire de technologie
IUT (Institut universitaire de technologie)
* Elektronika
* Kompyuter
* Internet
* Komunikasyon

## Lingk palabas 
* Saint-Dié-des-Vosges 
* Institut universitaire de technologie 

Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya
Somaliland

thumb|250px|right
Ang **Somalilandiya** (Somali: *Soomaaliland*) ay isang malayang bansa sa hilagang-kanlurang ng rehiyon ng  Somalia sa Sungay ng Aprika. Ito ang dating kolonya ng Dakilang Britanya na kinilala bilang **Britanikong Somalilandiya** hanggang sa 26 Hunyo 1960 kung kailan ito ay naging malaya bilang **Estado ng Somalilandiya**'. Noong 1 Hulyo 1960, nakipagsanib ito sa Italyanong Somalilandiya para magawa ang bansang Somalya. Hindi nagtagal ang pagsasanib na ito kaya noong Mayo18, 1991, matapos wasakin ng digmaan ang bansang Somalya, ay humiwalay ang Somalilandiya a idineklara ng mga tao sa Somaliland ang malayang  **Republika ng Somalilandiya** na kinabibilangan ng labing-walong administratibong mga rehiyon sa Somalia. Pinalilibutan ito ng Ethiopia, Djibouti , Golpo ng Aden at ang teritoryo ng Puntlandiya. May sukat itong 137,600 kilometro kuadrado (53,128&nbsp;sq&nbsp;mi). Hargeisa ang kabisera.

Kategorya:Mga bansa sa Aprika
Kanluraning Sahara

*Tungkol ang artikulong ito sa teritoryo ng Kanlurang Sahara sa Aprika. Para sa mga pinagtatalunang pag-angkin sa teritoryong ito bilang isang subnasyonal na dibisyon o estado, tingnan, Mga Katimugang Lalawigan at Arabong Demokratikong Republikang Sahrawi.*

Ang **Kanlurang Sahara** (Arabe: الصحراء الغربية; transliterasyon: al-Ṣaḥrā' al-Gharbīyah; Kastila: Sáhara Occidental) ay isang lupain na mayroong kakaunti lamang mga tao sa daigdig na karamihang binubuo ng mga mailang na lupang patag. Napapaligiran ito ng Marwekos sa hilaga, Alheriya sa hilaga-silangan, Mauritanya sa silangan at timog, at ang Karagatang Atlantiko sa kanluran. Ang El Aaiún ang pinakamalaking lungsod, na tahanan ng karamihan sa mga naninirahan sa lupain.

## Tingnan din
*Talaan ng mga lungsod sa Kanluraning Sahara

## Mga Sanggunian 
Kategorya:Aprika
Kategorya:Mga dating kolonya ng Espanya
Roald Amundsen

Si **Roald Engelbregt Gravning Amundsen** (Hulyo 16, 1872–Hunyo 18?, 1928) ay isang taga-Norway na eksplorador sa mga rehiyong polar. Pinamunuan niya ang ekspedisyon sa Antartika noong 1910–1912 na unang nakarating sa Katimugang Polo.

Kategorya:Mga Noruego
Kategorya:Ipinanganak noong 1872
Kategorya:Namatay noong 1928
Kategorya:Mga eksplorador ng Antartika
Euro

:*Para sa ibang gamit, tingnan Euro (paglilinaw) o EUR (paglilinaw).*
right|200px|
thumb|left|{}px|Euro 2015
thumb|right|300px|Mga papel na salaping euro.
thumb|right|300px|Mga baryang euro.

Ang **euro** (simbolo: **€**; kodigong bangko: **EUR**) ay ang opisyal na pananalapi ng Unyong Europeo at isang nag-iisang pananalapi ng higit sa 300 milyong mga Europeo pagkatapos ng labing-dalawang kasaping estado sa Unyong Europeo kolektibong kilala bilang *eurozone*: 
# Austria
# Belhika
# Finland
# Pransiya
# Alemanya
# Gresya
# Ireland
# Italya
# Latbiya
# Lithuania
# Luxembourg
# Malta
# ang Netherlands
# Portugal
# Espanya
# Tseko
# Tsipre
# Eslobakya
# Eslobenya
# Estonia
Hinggil sa bilateral na mga kasunduan, ito ang opisyal na mga pananalapi sa mga sumusunod na mga hindi kasaping estado:  Andorra, Monaco, San Marino, at Lungsod ng Batikano. Isang *de facto* ng pananalapi saKosovo at Montenegro.

Kategorya:Salapi
Kategorya:Unyong Europeo
Siquijor

Ang **Siquijor** ay isang pulong lalawigan ng Pilipinas na matatagpuan sa Rehiyon ng Pulo ng Negros.  Siquijor din ang pangalan ng kabiserang bayan nito. Matatagpuan sa hilagang-kanluran ng lalawigan ang Cebu at Negros Oriental. Sa dakong hilagang-silangan naman ang Bohol at sa timog, sa ibayo ng Dagat Bohol ang Mindanao.

Ayon sa populasyon at lawak, pangatlo sa pinakamaliit na lalawigan ng Pilipinas ang Siquijor, kasunod ng Camiguin at Batanes. Dating bahagi ng Negros Oriental ang lalawigan.

## Administrasyon
Nahahati ang lalawigan ng Siquijor sa 6 na bayan. Ang bayan ng Siquijor ay ang kabisera at ang pinakamahalagang daungan sa lalawigan.

*Enrique Villanueva
*Larena
*Lazi
*Maria
*San Juan
*Siquijor

## Demograpiya
Ayon sa senso noong 2015, ang populasyon ng Siquijor ay umabot sa 95,984 katao. Ang taunang antas ng pagtaas ng populasyon ay nasa 1.01% mula 2010 at 2015.

## Mga Kawing Panlabas
*MySiquijor.com (tourist site)  
*The shamanistic healing & sorcery culture of Siquijor
*Siquijor.com 

Kaurian:Mga lalawigan ng Pilipinas
Baka

Ang **baka** (Kastila: *vaca*, Ingles: c*ow*) ay isang pinaamong ungulado, isang kasapi ng subpamilyang Bovinae ng pamilyang Bovidae. Pinapalaki sila bílang mga alagang hayop para sa kanilang karne, gatas, katad at bilang hayop na tagahatak (paghatak ng kariton, pag-aararo at mga katulad nito).  Sa ibang mga bansa, katulad ng Indiya, binibigyan sila ng relihiyosong seremonya at paggalang. Tinatayang maryoong mga 1.3 bilyong baka sa buong mundo ngayon.

## Mga sanggunian
Kategorya:Bovidae
Kategorya:Wangis-Baka
Kambing

Ang **domestikadong kambing** (Ingles: *Goat* ; *Capra aegagrus hircus*) ay isang pinaamong *subspecies* ng Mabangis na Kambing ng timog-kanlurang Asya at Silangang Europa.

Isa ang mga domestikong kambing(Daniel Henson) sa mga pinakamatagal na pinaaamong *specie*.  Sa loob ng libong mga taon, ginagamit sila para sa kanilang gatas, karne, buhok at katad. Noong nakaraang siglo naging tanyag din sila bilang mga alaga. 

Kategorya:Mga domestikadong hayop
Kategorya:Kambing
Akademyang Pilipino ng Wikang Kastila

thumb|Kalipunan ng mga Akademya ng Wikang Kastila sa buong daigidg
Ang **Akademyang Pilipino ng Wikang Kastila** () ay isang lupon ng mga akademiko at bihasa sa wikang Kastila ng Pilipinas. Itinatag ito noong Hunyo 25, 1924 sa Maynila. Kabilang ito sa Kalipunan ng mga Akademya ng Wikang Kastila ().

## Mga akademiko
### Mga pirmihang akademiko ayon sa gulang
* Sr. D. Guillermo Gómez Rivera
* Sr. D. Edmundo Farolán
* Sra. D.ª Lourdes Carballo
* Emmo. y Rvdmo. Sr. Cardenal D. Jaime L. Sin, DD
* Rvdo. P. D. Fidel Villarroel, OP
* Rvdo. P. D. Pedro G. Tejero, OP
* Sr. D. Ramón A. Pedrosa
* Sr. D. José Rodríguez Rodríguez
* Rvdo. P. D. Diosdado Talamayan y Aenlle, DD
* Sr. D. Alejandro Roces
* Sra. D.ª Rosalinda Orosa
* Rvdo. P. D. José Arcilla, SJ
* Sra. D.ª María Consuelo Puyat-Reyes
* Sr. D. Enrique P. Syquía
* Sr. D. Francisco C. Delgado
* Sra. D.ª Gloria Macapagal-Arroyo
* Rvdo. P. D. Miguel A. Bernard, SJ
* Sr. D. Benito Legarda
* Sr. D. Salvador B. Malig
* Sr. D. Alberto G. Rómulo
* Sra. D.ª Mita Pardo de Tavera

## Mga nahalal na akademiko
* Emmo. y Rvdmo. Sr. Cardenal D. Ricardo Vidal

## Tingnan din
*Suriang Cervantes
*Wikang Kastila sa Pilipinas
*Wikang Chavacano

## Mga kawing panlabas
*Academia Filipina de la Lengua Española 

Kategorya:Wikang Kastila
Kategorya:Mga akademyang pangwika
Kategorya:Mga kapisanan
Gatas

[thumb|200px|Isang baso ng gatas ng [baka]]
Ang **gatas** o **letse** ay kadalasang nangangahulugang ang likido na nagpapakain na nililikha sa pamamagitan ng mga *glandulang mamarya* ng mga babaeng mamalya. Ang kakayahan ng mga babae na lumikha ng gatas ang isang katangiang nagbibigay kahulugan sa mamalya at nagbibigay ng pangunahing pinagkukunan ng nutrisyon para sa bagong panganak bago pa man sila magkaroon ng kakayahang tumunaw ng mga iba't ibang pagkain. Ginagawa din ito bilang mga produktong gatas katulad ng krema, mantikilya, *yogurt*, sorbetes, *gelato*, keso, *casein*, protinang whey, laktoso, gatas na kondensada, gatas na pulbura, at marami pang ibang pangdagdag sa pagkain at produktong industriyal.

Sa tao, pinapakain ng gatas ng ina ang mga sanggol sa pamamagitan ng pagpapasuso, maaaring diretso ito o kinakatas upang ipakain sa kalaunan. *Colustrum* ang tawag sa mga unang laktasyon ng gatas, at dinadala ang mga *antibody* ng ina sa sanggol. Maaaring mabawasan ang panganib sa parehong ina at sanggol.

## Nutrisyon
Ang gatas, kung ang tinutukoy ay ang gatas galing sa baka, ay malaman sa kalsiyo, bitaminang B12, riboflavin, at posporo. Maliban dito, ang gatas rin ay malaman sa protina lalo na sa casein.

## Mga Sanggunian
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Inumin
Tupa

Ang **tupa** (tinatawag ding **karnero**, **obeha**, ) ay ang pinakakaraniwang espesye sa henerong ***Ovis***. Mayroon itong mabalahibong katawan, mga kuko () at apat na paa () na nagmula marahil sa mabangis na urial ng gitnang-timog at timog-kanlurang Asya.  Karaniwang tumutukoy ang *kordero* sa isang **batang tupa**.

thumb|left|300px|

## Mga sanggunian 
Kategorya:Bovidae
Kategorya:Tupa
Amag

thumb
Ang **amag** (Ingles: *mold* o *mildew*) ay iba't ibang mga halamang-singaw na na tinatakpan ang ibabaw sa anyong malambot at mabulang miselyo (*mycelia*) at kadalasang lumilikha ng maraming mga *spore* (pinakaraniwang ang aseksuwal na mga *spore* ngunit minsan seksuwal).

Tumutubo ang mga amag sa mga materya ng gulay o hayop, karaniwang bilang isang balot na malambot o mabalahibo. Karaniwang tanda ito ng pagkabulok o pagkabasa. Hindi partikular ang mga amag sa pangkat ng taksonomiya o piloheniya - matatagpuan sila sa mga dibisyon ng *Zygomycota*, *Deuteromycota* at *Ascomycota*.

Kadalasang nangangahulugang pagkabulok ang pagkakaroon ng amag, bagamang may mga amag na sadyang inaalagaan; halimbawa para sa paggawa ng ilang uri ng keso, at para sa produksiyon ng mga antibiyotiko na hinango mula sa likas na pangsanggalan ng organismo sa bakterya. 

## Mga sanggunian 
Kategorya:Fungi
Ilog Malandug

Ang **Ilog Malandug** o **Ilog Malandog** ay ang ilog na nasa pagitan ng bayan ng Hamtic at San Jose sa lalawigan ng Antique. Makasaysayan ang ilog na ito para sa mga taga-Antique dahil dito raw naganap ang malaalamat na *Palitang Pagkalakal sa Panay*.

Malandug
Tuba

:

Ang **tuba** o **lambanog** ay ang alak na mula sa dagta ng mga punong palma kabilang ang puno ng niyog.
Kapag pinabayaan lamang itong mag-*ferment* o umasim, ito ay magiging suka. Tanyag ang inumin na ito sa ilang bahagi ng Aprika, Timog Indiya partikular sa Andhra Paresh, Kerala at Tamil Nadu, kung saan kilala bilang ***kallu*** (കളള). Sa mga lugar na Myanmar, Pilipinas, at Colima, isang estado kanluran ng Mehiko, tuba ang tawag doon. Sa wikang Ingles, tinatawag itong ***palm wine***, ***palm toddy*** o ***toddy*** lamang.Nakagagawa rin ng tuba mula sa halamang tubo.

## Paglalarawan
Ang tuba ay katas mula sa halamang palmera ng niyog, iroq at iba pang kauri nito. Ang bulaklak ng mga nasabing halaman ay sinusugatan upang lumabas ang katas (sap) na malabo ang kulay at may katamisan. Itong unang katas ay siyang tuba at nilalagyan ng ta-ngal (mula sa isang uri ng kahoy) na nagpapaasim, nagpapapula at nagpapatagal sa pagiging tuba nito. Kapag ang katas na ito mula sa nakalaylay na bulaklak ng nasabing palmera ay maarawan, ay siyang nagiging sukang maasim na gamit sa mga lutuin at sawsawan ng pagkain.Kapag ang katas ng palmerang ito ay niluto sa isang distillating unit o pasulakan/pasingawan ay duon malilikha ang lambanog na kilalang vodka sa Europa. ang sumisingaw na ethyl alcohol mula sa kumukulong tuba(bahagyang pinatagal sa imbakan o slightly fermented) ay nadikit sa condenser o tipunan ng singaw(vapor) at natulo sa itinalagang sisidlan ay siyang lambanog na iniinum sa kanayunan. May grado o antas ito. ang unang pakulo ay tinawag na primera klase o uri na nagliliyab kapag sinindihan,ang segunda at tersera ay may mas mahina ang sangkap na alkohol na siya namang nilalagyan ng pampabangong sangkap tulad ng batad(gaya ng pasas) o kaya ay katas ng ibang bungang kahoy tulad ng mansanas para sa inuming pambabae.Ang tubo ay nagagawa ring tuba,suka at lambanog na may kaibahan ang pamamaraan dahil ito ay nangangailangan ng mulinohan para mapiga ang matamis na katas na may asukal o tamis.

## Sa Pilipinas
Ang tuba ay iniinom na ng mga sinaunang Pilipino na nakatira sa Pilipinas.
Ito ay mapulapula at may mapaklang lasa sa karamihan at ito'y may amoy na hindi kagandahan ika nga nila.
Ang tuba ay nakukuha sa katas ng pinutol na sanga na magiging buko at sunod ay niyog. Ginagamit ang ang pinutol na kawayan para ipunin ang katas nito o tinatawag na *nectar* sa ingles. Itong kawayan ay inilalagay sa umaga at kinukuha kinabukasan ng umaga. Isasalin ito sa isang itim na *container* at hinahaluan ng bayok o bawok na nanggaling sa balak ng Pomelo at iba pang kahoy na nagtataglay ng makatas na malagkit at madikit na mga prutas.
May iba't ibang klaseng mga tuba may matamis kapag umaga konti palang ang *alcohol content* nito at masarap pagsapit ng bandang hapon itoy umaasim at nagiging mapakla ang lasa at tumaas na ang *alcohol content* nito at kinabukasan ito'y  nagiging suka . Mayroon namang tinatawag na Bahalina Ito'y tumatagal ng mahigit dalawang linggo dahil linagyan ito ng mas maraming bawok kaysa sa unang binanggit, kaya ito'y pumapait.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga alkoholikong inumin
Apoy

thumb|225px|Isang malaking naglalagablab na apoy.
Ang **apoy**, ay isang uri ng pagsunog at reaksiyong kemikal na kinakasangkutan ng dalawa o higit pang uri ng mga kemikal. Kung saan nagkakaroon ng reaksiyon ang mga molekula sa bawat isa na nagiging sanhi upang makabuo ng karadagang mga kemikal.  Kadalasang kulay kahel, maiinit at mausok ito.  Hindi isang uri ng materyal ang apoy: sa halip, ito ang proseso ng eksotermikong oksidasyon, na kung saan nagbibigay ng enerhiya ang init at liwanag.  Nagsisimula ang apoy kapag ang panggatong na may sapat na panustos ng oksihena o ibang oksidiser ay nagkaroon ng sapat na init at napapanatili sa prosesong nagpapalabas ng enerhiya ang init, gayon din ang patuloy na panustos ng oksihena at panggatong na may kombustyon.  Kadalasang nagsisimula ang isang apoy sa isang palito ng posporo o layter na mayroong  kombustyon dahil dinisenyo ang mga palito ng posporo at mga layter na may mga materyal na may mababang puntos ng pagkasunog. Napapatay ang apoy kapag natanggal ang isa o higit na mga elemento ng init, oksidiser, o panggatong; ginagamit ang konsepto na ito sa tatsulok ng apoy.  Tinatawag na abo ang mga natirang hindi nasusunog na solido.

Hinahatid ng isang dila ng apoy o ningas ang kuryente, habang ginawang may iono ang isang maliit na bahagi ng kahit anong apoy.  Namasid ito sa isang laboratoryo at gayon din sa malalaking mga sunog o *wildfire* na nagaganap sa tabi ng mga linya ng kuryente.  Bahagiang nauukol sa katangiang plasma nito ang kakayahan maghatid ng kuryunte ang isang ningas.

## Pinagmulan 
Hindi pa rin natitiyak hanggang ngayong kung paano natuklas ng tao ang paggawa ng apoy, at ang mismong pinagmulan nito. Maraming mga teoryang nagsasabing sa kidlat ito unang nakita.  

## Mga sanggunian 
Kategorya:Apoy
Kombustiyon

Ang **kombustyon**

Gumagana ang kotse o makina ng kwitis (kuwitis) o pampasibad sa pamamagitan ng kombustyon.  Ngunit magkaiba ang nagaganap na kombustyon sa loob ng makina ng kotse kaysa sa makina ng pampasibad.  Sa pagdiringas sa kotse, nag-aapoy ang gas at pumuputok sa loob ng mga silinder nang paulit-ulit, na nagdurulot ng pag-andar ng kotse.  Sa kombustiyon sa pampasibad, nagaganap ito sa pamamagitan ng panggatong na sumasabog palabas sa likod ng pampasibad, kaya't pumapailanlang o umaangat ang kwitis.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kombustiyon
Dante Alighieri

Si **Durante degli Alighieri**, mas kilala bilang **Dante**, (mga 1 Hunyo 1265 – Setyembre 13/14, 1321) ay isang Italyanong manunulat ng Firenze.  Tinuturing ang kanyang pinakadakilang gawa ang *Divina Commedia* (*Banal na Komedya*),  na kalaunang tinawag na *Divina* ni Boccaccio, bilang ang pinakadakilang akdang pampanitikan sa Europa ng Gitnang Panahon, at ang batayan ng makabagong wikang Italyano. Itinuturing din itong pinakadakilang akdang pampanitikan na isinulat sa Wikang Italyano at isang obra maestra ng panitikang pandaigdaig. Patuloy na sinusulong ng Samahang Dante Alighieri (Italyano: Società Dante Alighieri), tinatag sa Italya noong 1889, ang kultura at wikang Italyano sa buong mundo sa ngalan niya.

## Buhay 
Si Dante ay ipinanganak sa Florence, Italya. Hindi tiyak ang eksaktong araw ng kanyang kapanganakan, datapwa't pinanininwalaang ipinanganak siya sa taong 1265. Mahihinuha ito sa mga alusyon niya sa Divina Comedia na tungkol sa kanyang buhay. [to be continued.]

Kategorya:Mga makata mula sa Italya
Desyerto

thumb|Ang ilang
thumb|Ang Atacama

Sa heograpiya, ang **ilang** o **desyerto** ay isang anyo ng tanawin na hindi gaanong nauulanan. Sa pangkalahatan, nangangahulugan ang ilang bilang mga lugar na nakakatanggap ng pag-ulan na mas bababa sa 250&nbsp;mm (10 dali).

Kilala ang mga **ilang** sa napakaliit na pagtaguyod sa buhay. Maaring totoo ito kung hambingin sa mga mas basa na pook, bagaman kadalasang may mataas na saribuhay ang ilang, kabilang ang mga hayop na nananatiling tago (lalo na kung may araw) upang mapangalagaan ang pagkabasa. Mga 20% ng lupain sa Daigdig ay binubuo ng ilang. 

May mga ilang katangian ang mga ilang.  Kadalasang binubuo ito ng mga buhangin at mabatong ibabaw. Binubuo din ang maliit na bahagi nito ng mga buhanging duna na tinatawag na *erg* at mabatong ibabaw (*hamada*). Karaniwan ang paglabas ng mga mabatong mga lupain, na sinasalamin ang maliit na pag-inam ng lupa at kakaunting pananim.  Maaring patag na natatakluban ng asin ang mga ilalim ng lupain. May katulad na katangian ang mga **malamig na ilang** ngunit niyebe ang pangunahing anyo ng presipitasyon sa halip na ulan. Ang Antartika ang pinakamalaking malamig na ilang (Mga 98% ang binubuong makakapal na kontinental na sapin ng yelo at 2% naman ang binubuo ng mga nakalitaw na mga bato).  Ang Sahara ang pinakamalaking ilang na mainit. Ang Pandaigdigang Araw Laban sa Desertipikasyon at Tuyo ay ipinagdiriwang taon-taon tuwing ika-17 ng Hunyo.

## Mga sanggunian 

Kategorya:Mga ekosistema
Pasteurisasyon

Ang **pasteurisasyon** ay isa proseso ng pagpapainit ng pagkain para sa hangaring mapatay ang mga mapaminsalang organismo katulad ng mga bakterya, virus, protozoa, amag, at lebadura. Ipinangalan ang proseso mula sa imbentor nito, si Louis Pasteur, isang Pranses na siyentipiko. Natapos ang unang pagsubok sa pasteurisasyon nina Pasteur at Claude Bernard noong Abril 20, 1862.

Hindi tulad ng sterilisasyon, hindi hinahangad ng pasteurisasyon na patayin lahat ng mga mikro-organismo sa pagkain. Sa halip, nilalayon ng pasteurisasyon na makamit ang isang "logaritmong pagbabawas" sa mga bilang ng mga tumutubong organismo, binabawasan ang kanilang bilang upang hindi sila maaaring magdulot ng sakit (pinapalagay na ang pasteurisadong produkto ay naka-prigider at kinain bago ang petsa ng pagkabulok). Hindi karaniwan sa komersyo ang sterilisasyon ng pagkain, dahil labis na naapektuhan ang lasa at kalidad ng produkto.

Kategorya:Biyolohiya
Kategorya:Pagtitinggal
Kategorya:Industriya ng pagkain
Kategorya:Agham ng pagkain