Mga Digmaang Puniko

[thumb|200px|Si [Hannibal at kaniyang mga tauhan habang tumatawid sa Alpes.]]

Ang **mga Digmaang Puniko** (, ) ay isang serye o magkakasunod na tatlong digmaan sa pagitan ng Roma at Kartago noong 264 hanggang 146 BK, at maaaring ang pinakamalaking mga digmaan sa sinaunang daigdig. Kilala sila bilang Digmaang *Puniko* (*Punic Wars*) dahil sa *Punici* ang taguri sa Kartaheno (*Carthaginian*) na nangangahulugang mas matandang *Poenici*, mula sa kanilang mga ninunong Poenisyano (o *Phoenician* ng *Phoenicia*). Nagmula ang **Puniko** sa salitang**”Punicus”** na siyang taguri ng mga Romano sa mga Poenisyano. 

Nangyari ang Unang Digmaang Puniko noong 264-241 BK, at sa panahong ito, ang Kartago ay naging mahigpit na katunggali ng Roma ang Kartago sa kalakalan at naging banta ang kapangyarihan nito sa mga kaalyado ng Roma sa timog ng Italya. Nagwagi ang mga Romano. Nakamit nila ang Sisilya na siyang naging unang lalawigan ng Roma na hindi kabilang sa Tangway ng Italya.

## Unang Digmaang Puniko (264 BK-241 BK) 
Nagsimula ang Unang Digmaang Puniko matapos dumating ang mga Romano sa Sicilia. Sa kabila ng kanilang dating tunggalian, nagsanib-pwersa ang Kartago at Syrakuse upang labanan at paalisin ang mga Romano mula sa isla.

At noong 264 BK, nagsimula ang digmaan sa Labanan ng Messana, kung saan nanalo ang mga Romano laban sa mga pwersa ng mga Kartaheno at Syrakuso. Pagkatapos ng labanan, pinilit ng mga Romano ang mga Syrakuso, ang tanging makabuluhang independiyenteng kapangyarihan sa isla, upang makipag-alyansa sa kanila at kinubkob ang pangunahing base ng Kartago sa Akragas. Isang malaking hukbo ng Kartaheno ang nagtangkang alisin ang pagkubkob noong 262 BK ngunit natalo nang husto sa Labanan sa Akragas. Ayon sa alamat, isang ligaw na Kartaheno na quinquereme ang dumaong malapit sa Roma, kinopya ng mga Romano ang disenyo at itinayo ang kanilang kauna-unahang plota sa loob ng 2 buwan.

Pagkatapos ay nagtayo ang mga Romano ng hukbong-dagat upang hamunin ang mga Kartaheno, at ang paggamit ng mga taktika ng nobela ay nagdulot ng ilang pagkatalo. Isang Kartahenong base sa isla ng Korsika ay kinuha, ngunit isang pag-atake sa Sardinya ay tinanggihan ang isang pag-atake; ang base sa Korsika ay nawala noon. Sinasamantala ng kanilang mga tagumpay sa hukbong-dagat ang mga Romano ay naglunsad ng pagsalakay sa Hilagang Aprika, na naharang ng mga Kartaheno. Sa Labanan ng Tangos Eknomus ang mga Kartaheno ay muling binugbog; ito ang posibleng pinakamalaking labanang pandagat sa kasaysayan ayon sa bilang ng mga kasamang mandirigma. Ang pagsalakay sa simula ay naging maayos at noong 255 BK nagdemanda ang mga Kartaheno para sa kapayapaan; ang mga iminungkahing termino ay napakabagsik na ipinaglaban nila, na natalo ang mga mananakop. Nagpadala ang mga Romano ng armada upang ilikas ang kanilang mga nakaligtas at sinalungat ito ng mga Kartaheno sa Labanan ng Cape Hermaeum sa labas ng Africa; ang mga Kartaheno ay lubhang natalo. Ang armada naman ng mga Romano ay nasalanta ng isang bagyo habang pabalik sa Italya, na nawalan ng karamihan sa mga barko nito at mahigit 100,000 katao.

Nagpatuloy ang digmaan, na walang magkabilang panig na nakakuha ng mapagpasyang kalamangan. Sinalakay at binawi ng mga Kartaheno ang Akragas noong 255 BK ngunit, sa hindi nila paniniwalang mahawakan nila ang lungsod, sinira at iniwan nila ito. Mabilis na muling itinayo ng mga Romano ang kanilang armada, nagdagdag ng 220 bagong barko, at nakuha ang Panormus (modernong Palermo) noong 254 BK. Nang sumunod na taon, nawalan sila ng 150 barko dahil sa isang bagyo. Noong 251 BK tinangka ng mga Kartaheno na makuha muli ang Panormus, ngunit natalo sa isang labanan sa labas ng mga pader. Dahan-dahang sinakop ng mga Romano ang karamihan sa Sicilia; noong 249 BK kinubkob nila ang huling dalawang kuta ng Kartaheno – sa sukdulang kanluran. Naglunsad din sila ng sorpresang pag-atake sa armada ng Kartaheno ngunit natalo sa Labanan ng Drepana. Nung 247 BK, Ipinadala ng senado ng Kartago si Hamilcar Barca sa Sicilia, kung saan nagbigay siya ng pag-asa sa kaniyang mga tauhan, at naging pamuno ng isang kampanyang gerilya, hanggang sa katapusan ng digmaan. Sinundan ng mga Kartaheno ang kanilang tagumpay at karamihan sa natitirang mga barkong pandigma ng Romano ay nawala sa Labanan ng Phintias. Pagkatapos ng ilang taon ng pagkapatas, muling itinayo ng mga Romano ang kanilang armada noong 243 BK at epektibong hinarang ang mga garison ng Kartaheno. Ang Kartago ay nagtipon ng isang fleet na nagtangkang palayain sila, ngunit ito ay nawasak sa Labanan ng Aegates Islands noong 241 BC, na pinilit ang pinutol na mga tropang Kartaheno sa Sicilia na makipag-ayos para sa kapayapaan.

thumb|Mapa ng Imperyo ng Kartago at Republikang Romano bago gumanap ang digmaan.
Nung 241 BK, pagkatapos ang pagkatalo ng mga Kartaheno sa Pagkubkob sa Lilybaeum, binilin ng senado ng Kartago kay Hamilcar Barca na gumawa ng isang kasunduan sa kapayapaan at nilagdaan ang Kasunduan ng Lutatius noong 241 BK, kung saan magbabayad ang mga Kartaheno ng 3,200 talento ng silber, bilang kabayaran sa dinulot nila. Ayon sa kasunduan, kailangan umalis lahat ng sundalong Kartaheno sa Sicilia, at kailangan nila ipatubos ang kanilang nahuling sundalo. Ang hindi nalutas na estratehikong kompetisyon sa pagitan ng Roma at Kartago ay humantong sa pagputok ng Ikalawang Digmaang Puniko noong 218 BK.

## Digmaang Bayaran (241 BK-237 BK) 
Pagkatapos matalo ang mga Kartaheno sa Unang Digmaang Puniko, nahirapan ang estado na bayaran ang kanilang mga sundalong bayaran, karamihan sa kanila ay dayuhang mandirigma mula sa Iberya, Galya, at Hilagang Aprika. Dahil sa pagkaantala ng suweldo, nag-alsa ang mga sundalo, at kaguluhan ay mabilis lumala sa isang ganap na digmaan nang ang mga rebelde, sa pamumuno nina Matho at Spendius, ay nagsimulang lusubin ang mga lungsod sa teritoryo ng Kartago sa rehiyong Aprika.

Sa kabila ng katatapos lamang nilang labanan sa Unang Digmaang Puniko, humingi ng tulong ang Kartago sa Roma, at pambihirang tumugon ang Roma sa kabaitan, pinalaya nila ang mga bilanggo ng digmaan, at nagpadala ng tulong upang mapawi ang kaguluhan. Ito ay isang bihirang sandali ng diplomasya sa pagitan ng dalawang dating magkaaway.

Subalit, habang abala ang Kartago sa paglupig sa pag-alsa, nakita ng Roma ang kahinaan nito. Sa halip na tumigil na sa pakikialam, inagaw ng Roma ang mga isla ng Sardinya't Korsika, na dating kontrolado ng Kartago. Nung nalaman ng Kartago na kinuha ang mga isla, nagpadala ng plota ang mga Kartaheno patungo sa mga isla. Nagdeklara ng digmaan ang mga Romano, at umatras ang hukbo ng mga Kartaheno sa isla upang iwasan ang digmaang muli.

Sa pamumuno ni Hamilcar Barca, napasuko ang mga rebelde matapos ang tatlong taong walang-awang labanan. Ang digmaan ay tinatawag na **Walang-awang Digmaan** dahil bihira ang bihag, at kadalasang pinapatay ang mga sumuko sa magkabilang panig.

Bagamat, nanaig ang Kartago, lalong humina ito sa politika at ekonomiya. Samantala, napalakas naman ang posisyon ng Roma, na ngayon ay kontrolado ang Sardinya't Korsika, at patuloy ang paglawak ng kapangyarihan nito sa kanlurang Mediteraneo.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga Digmaang Puniko