open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bitak na panggulugod

Ang **bitak na panggulugod** (Ingles: *spinal canal*, *vertebral canal*, o *spinal cavity*), tinatawag ding **hukay na panggulugod**, **puwang na panggulugod** o **kanal na panggulugod**, ay ang puwang o patlang na nasa loob ng gulugod kung saan dumaraan at lumalagos ang kurdong panggulugod. Isa itong proseso ng panlikod o dorsal na puwang sa katawan ng tao. Ang kanal na ito ay nakalakip sa loob ng porameng bertebral ng gulugod (bertebra). Sa loob ng mga puwang na interbertebral, ang kanal ay pinuprutektahan ng ligamentum flavum sa likuran (posteryor) at ng posteryor na longhitudinal na ligamento sa harapan (anteryor).

Ang pinaka panlabas na suson ng meninges, ang dura mater, ay malapit na may kaugnayan sa arachnoid na siya namang maluwag na nakaugnay sa pinaka panloob na suson ng meninges, ang pia mater. Hinahati ng meninges ang bitak na panggulugod upang maging espasyong epidural at ang espasyong sub-akarnoyd. Ang pia mater ay malapit na nakakabit sa kurdong panggulugod. Ang isang espasyong subdural]] ay pangkalahatang tanging naroon lamang dahil sa mga kalagayang may trauma at/o pampatolohiya. Ang espasyong sub-araknoyd ay puno ng pluwidong serebro-espinal at naglalaman ng mga sisidlan, na tinatawag na anteryor na arteryang espinal at ang magkatambal na posteryor na mga arteryang espinal, na nagbibigay ng mga kailangan dugo ng kurdong panggulugod, at kinasasamahan ng isang kaukol na mga benang espinal. Ang mga arteryang espinal (panggulugod) ay bumubuo ng mga anastomosis (anastomoses, kapag maramihan) na nakikilala bilang basokorona (*vasocorona*) ng kurdong panggulugod. Ang espasyong epidural ay naglalaman ng maluluwag na mga tisyung matataba, at ng isang kayariang parang lambat na tinatawag na panloob na mga pleksus na pambenang panggulugod.

Ang bitak na panggulugod ay unang inilarawan ni Jean Fernel.

## Mga sanggunian
Kategorya:Anatomiya ng tao
Talampakan (yunit)

Ang isang **talampakan** (Ingles: ***foot*** kapag isahan, ***feet*** kapag maramihan; may sagisag o daglat na **ft** o **&prime;** (ang simbulo ng primo) ay isang sukat ng haba na inilarawan o binigyan ng kahulugan bilang hustong 0.3048&nbsp;m at ginagamit sa imperyal na sistema ng mga sukat at kustomaryong mga sukat ng Estados Unidos. Hinahati pa ito upang maging 12&nbsp;mga pulgada (mga *inch* sa Ingles).

## Mga sanggunian
Kategorya:Yunit ng haba
Bitak sa katawan ng tao

Ang katawan ng tao ay binubuo ng sumusunod na mga **bitak ng katawan**:
*panlikurang bitak sa katawan
**bitak sa bao ng ulo (bitak ng bungo), na nalalakip sa bungo at naglalaman ng utak, mga mata, at mga tainga.
**bitak na panggulugod, na nalalakip sa gulugod at naglalaman ng kurdong panggulugod.
*pangharap na bitak sa katawan
**bitak na torasiko, na nalalakip sa bilangguang tadyang at naglalaman ng mga baga at puso
**bitak na abdominopelbiko
***bitak na pampuson, na nalalakip sa bilangguang tadyang at buto ng baywang at naglalaman ng mga bato, mga ureter, puson, mga bituka, atay, apdo (abdo), at lapay
***bitak sa buto ng baywang, na nalalakip sa buto ng baywang at naglalaman ng pantog na pang-ihi, butas ng puwit at sistemang reproduktibo.

Kategorya:Anatomiya ng tao
Dali (haba)

Ang **dali**, **pulhada** o **pulgada** (Ingles: ***inch*** kapag isahan, ***inches*** kapag maramihan; daglat o sagisag: **in** o **&Prime;** – isang dobleng primo o *double prime*) ay ang pangalan ng isang yunit ng haba sa isang bilang ng iba't ibang mga sistema, kasama na ang mga yunit na Imperyal, at ang kustomaryong mga yunit ng Nagkakaisang mga Estados. Mayroong 36&nbsp;mga pulgada sa loob ng isang yarda at 12&nbsp;mga pulgada sa loob ng isang talampakan. Ang kaukol na mga yunit ng area at bolyum ay ang pulgadang parisukat (*square inch*) at ang pulgadang kubiko (*cubic inch*). Nagkakaiba ang nakaugalian o tradisyunal na pamantayan para sa hustong haba ng isang dali o pulgada, subalit inilarawan o binigyan ng kahulugan na sa ngayon bilang hustong 25.4&nbsp;mm.

Kategorya:Yunit ng haba
Volume

Ang ***volume*** (bigkas: /vol-yum/) ay isang salitang Ingles na maaaring tumukoy sa:

*Bolyum, yunit ng sukat
*Tomo o bolyum, bahagi ng aklat
Tomo

Ang **tomo** ay maaaring tumukoy sa:

*Bolyum o tomo, bahagi ng aklat
*Tomo (artista), pangalan ng isang artistang mula sa Timog Korea
Yarda

Ang isang **yarda** (**bara**; Ingles: ***yard***; daglat: **yd**) ay isang yunit ng haba sa loob ng iba't ibang mga sistema na kasama ang kustomaryong mga yunit ng Estados Unidos, mga yunit na Imperyal at ang dating mga yunit na Ingles (yunit ng Ingglatera). Katumbas ito ng 3 mga talampakan o 36 na mga pulgada. Sa ilalim ng isang kasunduan noong 1959 sa pagita ng Australia, Canada, New Zealand, Timog Aprika, ang Nagkakaisang mga Kaharian at ng Nagkakaisang mga Estado, ang yarda (na nakilala bilang "yardang internasyunal" o "pandaigdigang yarda", na "international yard" sa wikang Ingles ng Estados Unidos) ay legal na binigyan ng kahulugan upang maging hustong 0.9144 mga metro (*metre*). Bago dumating ang petsang iyan, ang makabatas na kahulugan ng yarda kapag isinaad sa mga kataga ng yunit na metriko ay umiiba ng bahagya sa iba't ibang mga bansa.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Yunit ng haba
Bitak na pampitso

, sa piling ng mga iba pa.]]
Ang **bitak na pampitso**, **bitak ng dibdib** o **bitak na torasiko** (Ingles: *thoracic cavity*, *chest cavity*) ay ang bitak sa katawan ng tao (at iba pang mga katawan ng hayop) na napuprutektahan ng dingding na pampitso (hawlang pampitso at kaugnay na balat, kalamnan o masel, at senepa). 

Kabilang sa pook na pampitso ang mga tendon pati na ang sistemang kardiyobaskular na maaaring mapinsala dahil sa kapinsalaan sa likuran, gulugod o leeg.

## Mga bumubuo
Kabilang sa mga kayariang nasa loob ng bitak na pampitso ang mga sumusunod:
*.]]
* mga kayarian ng sistemang kardiyobaskular, kasama ang puso at ang **malalaking mga sisidlan** (*great vessels*), na kinabibilangan ng aortang pampitso (aortang torasiko), ng arteryang pulmonaryo at lahat ng mga sanga nito, ang superyor at imperyor na bena kaba, ang mga benang pulmonaryo, at ang benang azygos; 
* mga kayarian ng sistemang respiratoryo, kasama ang trakeya, bronchi at mga baga;
* mga kayarian ng sistemang panunaw, kasama ang esopago;
* mga glandulang endokrin, kabilang ang glandulang thymus;
* mga kayarian ng sistema ng nerbiyos, kabilang ang magkaparis na nerbiyong vagus, at ang magkatambal na mga tanikalang simpatetiko;
* mga limpatiks, kasama ang padaluyang pampitso (agusang torasiko o duktong torasiko).

Naglalaman ito ng tatlong potensiyal na mga puwang na naguguhitan o nahahanayan ng mesotelyum: ang magkaparis na mga bitak na pleural at ang bitak na perikardiyal. Nakasanib sa mediastinum ang mga organong nakahimlay sa gitna ng dibdib na nasa pagitan ng mga baga.

## Kahalagahang pangklinika
Kapag nasira ang bitak na pleural magmula sa labas, na katulad ng sa pamamagitan ng isang bala ng baril o ng isang sugat na dulot ng panaksak, maaaring magresulta ang pinsala ng isang *pneumothorax'' (numotoraks), o hangin sa loob ng bitak. Kapag malaki ang dami o bolyum ng hangin, maaaring lumubog o gumuho ang isa o dalawang mga baga, na nangangailangan ng kaagad na pagpansin at pagtuon na pampanggagamot.

## Mga sanggunian
Labintatlong Martir

Ang **Labintatlong Martir** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

## Tao 
* Labintatlong Martir ng Kabite, mga Pilipinong manghihimagsik na binaril sa Kabite.
## Pook 
* Trece Martires, lungsod sa lalawigan ng Kabite sa Pilipinas na ipinangalan sa Labintatlong Martir ng Kabite.
Michael Todaro

Si **Michael P. Todaro** (ipinanganak 14 Mayo 1942) ay isang ekonomista mula sa Estados Unidos at isang tagapanimula at inobador sa larangan ng ekonomiyang pangkaunlaran. Naging isa siyang Propesor ng Ekonomiks sa New York University sa loob ng labinwalong mga tao at isang *Senior Associate* sa Konseho ng Populasyon sa loob ng tatlumpung mga taon. Namuhay at nagturo siya sa Aprika sa loob ng anim na mga tao. Lumitaw siya sa ''Who's Who in Economics* at sa *Economists of the Twentieth Century*. May-akda siya ng walong mga aklat at ng mahigit sa limampung mga artikulong propesyunal. Sa isang natatanging edisyong sentenaryo noong Pebrero 2011, pinili ng American Economic Review ang artikulo ni Todaro na *"Migration, Unemployment and Development: A 2-Sector Analysis"* (na kasama si John Harris) bilang isa sa dalawampung pinaka mahahalagang mga artikulong nailathala ng babasahing iyon noong panahon ng unang isang daang tao ng pag-iral nito. Isa siyang kasamang may-akda ng malawakang ginagamit na tekstong-aklat na pinamagatang *Economic Development'', ika-11 edisyon, na nailathala noong 2011.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga ekonomista mula sa Estados Unidos
Kategorya:Mga ekonomista
Talampakan

thumb|Hubad na talampakan ng tao.
Ang **talampakan** (Ingles: *sole*) ay ang ilalim ng paa. Sa mga tao, ang talampakan ay pang-anatomiyang tinutukoy bilang aspektong plantar. Ang katumbas na kalatagan o tabas sa mga unggulado ay ang kuko ng hayop, katulad ng kuko ng kabayo o ng baka.

## Tingnan din
*Talampakan (sukat), yunit ng sukat, katumbas ng yunit na *foot* sa Ingles
*Suwelas, ilalim o "talampakan" ng sapatos

Kategorya:Paa
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Glandulang mamarya

Ang isang **glandulang mamarya** ay isang glandulang eksokrina sa mga tao at ibang mamalya na nakakagawa ng gatas para sa sanggol o supling. Nakuha ng mga mamalya ang kanilang pangalan mula sa Latin na salitang *mamma*, "dibdib". Nakaayos ang mga glandulang mamarya sa mga organo tulad ng suso sa primates (halimbawa, mga tao at tsimpanse), ang ubre sa mga ruminante (halimbawa, mga baka, kambing, tupa, at usa), at ang mga utong sa ibang hayop (tulad ng aso at pusa). Maaring mangyari ang laktorreya, ang paminsan-minsang produksyon ng gatas sa kahit anumang hayop, subalit sa karamihan ng mga mamalya, ang laktasyon, ang produksyon ng sapat na gatas para sa pag-iwi o pagpapasuso, ay nangyayari lamang sa penotipikong babae na nagbuntis sa kamakailang mga buwan o taon. Diniderekta ito sa pamamagitan ng gabay hormonal mula sa mga esteroydong seksuwal. Sa ilang mga espesyeng mamalya, nangyayari ang laktasyong panlalaki. Sa mga tao, nangyayari lamang ang laktasyong panlalaki sa ilalim ng partikular na mga kalagayan.

## Kayarian
Ang pangunahing bahagi ng ganap nang glandulang mamarya ay ang albeyolo (may guwang na mga kabidad, may ilang milimetro ang laki), na nakalinya sa pagpapalabas ng gatas na selulang kubika at napapaligiran ng mga selulang miyoepiteliyal. Sumasama ang mga albeyolo na ito upang buuin ang mga grupo na kilala bilang mga *lobulo*. Mayroon ang bawat lobulo ng isang *tubong laktipero* na tumutulo sa mga bukasan ng utong. Nangungulubot ang mga selulang miyoepiteliyal sa ilalim ng estimulo ng oksitosina, na pinapalabas ang gatas na kinatas ng mga yunit albeyolo sa lumeng lobulo tungo sa utong. Habang sumususo ang isang sanggol, sumunod ang pamamagitan ng oksitosina na "di-kinusang galaw na pagpapababa", at ang gatas ng ina ay dumaloy&nbsp;— hindi sinuso&nbsp;— mula sa glandula sa bunganga ng sanggol.

Lahat ng tisyu na nagpapadaloy ng gatas na pumupunta sa nag-iisang tubong laktipero ay kolektibong tinatawag na isang "simpleng glandulang mamarya"; sa isang "komplikadong glandulang mamarya", lahat ng mga simpleng glandulang mamarya ay nagsisilbing isang utong. Karaniwang may dalawang komplikadong glandulang mamarya ang mga tao, isa sa bawat dibdib, at binubuo ng bawat komplikadong glandulang mamarya ng 10–20 simpleng glandula. Ang bukasan ng bawat simpleng glandula sa ibabaw ng utong ay tinatawag na isang "poro." 

Nangangailangan ang tamang polarisasyon morpolohiya ng tubong laktiperong puno ng isa pang mahalagang bahagi – mga selulang mamaryang epiteliyal na *extracellular matrix* (ECM) na, kasama ng mga adiposito, pibroblasto, mga selulang inplamatoryo, at iba pa, ay binubuo ng estromang mamarya.

## Mga sanggunian
Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Kategorya:Sistemang eksokrino
Tiktaalik

Ang ***Tiktaalik*** () ay isang monospesipikong henus ng ekstinkt na sarcopteryhiyanong (isdang may lobong palikpik) mula sa huling panahong Deboniyano na may maraming mga katangian na katulad ng sa mga tetrapod(may apat na binting mga hayop). Ito ay isang halimbawa mula sa ilang mga linya ng sinaunang isdang sarcopteryhiyano na nagpaunlad ng mga pag-aangkop(*adaptations*) sa mga mababa sa oksihenong mga habitat na may mababang tubig sa panahon na tumungo sa ebolusyon ng mga tetrapod.  Ang mahusay na naingatang mga fossil ng tiktaalik ay natagpuan noong 2004 saEllesmere Island sa Nunavut, Canada.

Ang *Tiktaalik* ay tinatayang nabuhay na mga 375 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga paleontologo ay nagmungkahing ito ay representatibo ng transisyon sa pagitan ng mga bertebratang hindi tetrapod(mga isda) gaya ng mga *Panderichthys* na alam sa mga fossil na may edad na 380 milyong taon at mga sinaunang tetrapod gaya ng *Acanthostega* at *Ichthyostega* na alam sa mga fossil na may edad na 365 milyong taon. Ito ay isang paghahalo ng primitibong isda at ang mga hinangong katangiang ng tetrapod ay tumungo sa isa sa mga nakatuklas nito na ilarawan ang *Tiktaalik* bilang isang "fishapod".

Ang ***Tiktaalik roseae*** ang tanging espesye na inuri sa ilalim ng henus na ito. Ang *Tiktaalik* ay isang salitang Inuktitut na nangangahulugang "burbot" na isang isda sa sariwang tubig na nauugnay sa tunay na cod. Ang henus na "fishapod" ay tumanggap ng pangalang ito pagkatapos ng suhestiyon ng mga matatandang Inuit ng Nunavut Territory sa Canada kung saan ang fossil nito ay natuklasan. Ang spesipikong pangalang *roseae* ay kriptikong nagpaparangal sa isang hindi kilalang donor.
 sa mga mata.]]
 
Ang putatibong mga bakas ng paa ng tetrapod na natagpuan sa Poland at iniulat sa *Nature* noong Enero 2010 ay siguradong pinetsahan na 10 milyong mga taong mas matanda kesa sa alam na elpistostegids.  Kung ito ay isang tunay na rekord ng tetrapod, kung gayon ang mga hayop tulad ng *Tiktaalik* ay mga huling-nagpapatuloy na mga reliko kesa sa direktang mga anyong transisyonal. Ang isang alternatibong interpretasyon ay ang mga bakas ng paa sa Poland na walang mga impresyong dihital ay ginawa ng mga lumalakad na isda.
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga fossil na transisyonal
Kategorya:Mga isdang deboniyano
Kategorya:Tetrapodomorpha
Kategorya:Mga prehistorikong mabutong isda
Ureter

Sa anatomiya ng tao, ang mga **ureter**, mga **yuriter** o mga **yureter** ay ang mga tubong yari sa hibla o tisyu ng makikinis na mga masel na nagtutulak ng ihi magmula sa mga bato papunta sa pantog na pang-ihi. Sa isang taong nasa hustong gulang na, ang mga ureter ay karaniwang 25–30 sentimetro (10–12 mga pulgada) ang haba at ~3-4 mm ang diyametro.

Sa mga tao, nagsisimula ang mga ureter mula sa pelbis na renal (pelbis na pambato) na nasa aspetong midyal o panggitna ng bawat isang bato bago bumabang papunta sa pantog na nasa harapan ng masel na malaking psoas. Ang mga ureter ay tumatawid sa labi ng butong pambalakang na malapit sa bipurkasyon o pagsasanga ng mga arteryang iliako (na tinatawid nilang pa-anteryor). Ito ay isang pangkaraniwang pook ng impaksiyon o salpukan ng mga bato sa bato ng tao (na ang iba pa ay ang balbulang ureterobesikal, kung saan nakakatagpo ng mga ureter ang pantog, at ang salikop na pelbo-uteriko, kung saan nakakatagpo ng pelbis na renal ang ureter sa loob ng hilum na pambato (hilum na renal).  Ang mga ureter ay tumatakbong pa-posteroinperyor sa panggilid na mga dingding ng buto ng balakang at pagkaraan ay kumukurbang pa-anteryor-midyal upang makapasok sa pantog sa pamamagitan ng paglagos sa likuran, doon sa salikop na besikoureteriko, na tumatakbo nasa loob ng dingding ng pantog na may isang mangilan-ngilang mga sentimetro. Ang daloy na pabalik ng ihi ay naiiwasan sa pamamagitan ng mga balbulang nakikilala bilang mga balbulang ureterobesikal.

Sa kababaihan, ang mga ureter ay dumaraan na lumalagos sa mesometrium at sa ilalim ng mga arteryang uterino (mga arteryang pambahay-bata) habang papunta sa pantog na pang-ihi. Isang mabisang parirala para sa pag-alala ng ganitong ugnayang pang-anatomiya ay ang "tubig (ureter) sa ilalim ng tulay (mga arteryang uterino o vas deferens)."

Ang mga ureter ay natatagpuan din sa lahat ng iba pang mga espesyeng amniota, bagaman gumaganap ng katulad na gampanin ang ibang mga dukto (padaluyan o paagusan) sa mga ampibyano at mga isda.

## Mga sanggunian
Kategorya:Anatomiya ng tao
Pannotia

Ang **Pannotia** na unang inilarawan ni Ian W. D. Dalziel noong 1997 ay isang hipotetikal na superkontinente na umiral mula sa oroheniyang Pan-Aprikano mga 600 milyong taon ang nakalilipas hanggang sa huli nang Precambrian mga 550 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay kilala rin bilang **superkontinenteng Vendian**. Pagkatapos nito, ito ay nahati sa mga isla ng Laurentia, Siberia at Baltica na ang may pangunahing masa ng lupain na Gondwana sa timog nito.

## Pagkakabuo
Mga 750 milyong taon ang nakalilipas (750&nbsp;Ma), ang nakaraang superkontinenteng Rodinia ay nahiwalay sa tatlong mga kontinente: Proto-Laurasia (*na nahati at kalaunang muling nabuo bilang Laurasia*), ang kontinental na kraton ng kraton na Congo at ang Proto-Gondwana (lahat ng Gondwana maliban sa kraton na Congo at Atlantika). Ang Proto-Laurasia ay umikot papatimog tungo sa Timog Polo. Ang Proto-Gondwana ay umikot ng baliktad(*counterclockwise*). Ang kraton na Congo ay gumitna sa pagitan ng Proto-Gondwana at Proto-Laurasia mga 600&nbsp; milyong taon ang nakalilipas(Ma). Ito ang bumuo sa Pannotia. Sa labis na masa ng lupain sa mga polo, ang ebidensiya ay nagmumungkahing mayroong mas maraming mga glasyer sa panahong ito kesa sa anumang panahon sa kasaysayang heolohiko.

## Heograpiya at panahon ng buhay
Ang Pannotia ay mukhang tulad ng *V* na nakaharap sa hilagang-silangan. Sa loob ng V ay isang karagatan na bumukas sa panahon ng pagkakahati ng Rodinia at karagatang Panthalassic Ocean na naging sinaunang Karagatang Pasipiko. May isang gitnang karagatang ridge sa gitna ng Karagatang Panthalassic. Sa labas ng *V* ay isang napakalaking sinaunang karagatan na tinatawag na Karagatang Panaprikano na maaaring pumalibot sa Pannotia na katumbas ng panghinaharap(future) na Karagatang Panthalassic. Ang Pannotia ay may maikling buhay. Ang mga pagbabanggan na bumuo ng Pannotia ay isang hindi direktang pagbangga at ang mga kontinente ng bumubuo ng Pannotia ay aktibo nang humahati. Sa mga 540&nbsp;milyong taon ang nakalilipas na mga 60 milyong taon lamang pagkatapos na mabuo ang Pannotia, ang Pannotia ay nahiwalay sa mga apat na kontinente: *Laurentia, Baltica, Siberia* at *Gondwana*. Kalaunan, ang mga nabagong masa ng lupain ay muling nagsama upang bumuo ng isang pinaka kamakailang superkontinenteng *Pangaea*.

Ang isa pang termino para sa isang superkontinente na inakalang umiral sa huli nang panahong Neoproterozoiko ang "Mas malaking Gondwanaland" na iminungkahi ni Stern noong 1994. Ang terminong ito ay kumikilala na ang superkontinente ng Gondwana na nabuo sa huli nang Neoproterozoiko ay minsang bahagi ng mas malaking huling superkontinenteng Neoproterozoiko.

## Mga sanggunian
## Mga panlabas na kawing
* An image showing Pannotia according to Christopher Scotese. (*it is referred to as the late Precambrian Supercontinent in the image*).
*  
*  
Kategorya:Tektonika ng plaka
Kategorya:Mga superkontinente
Kategorya:Proterosoiko
Paleoheno

Ang **Paleoheno** (Ingles: **Paleogene**) (alternatibong Ingles na Briton na **Palaeogene** o **Palæogene** at impormal na *Mas Mababang Tersiyaryo*) ay isang panahong heolohiko na sumasaklaw sa . Ito ay tumagal nang 42 milyong taon at pinakakilala bilang panahon kung saan ang mga mamalya ay nag-ebolb mula sa isang relatibong maliliit at mga simpleng anyo tungo sa malaking pangkat ng dibersong mga hayop kasunod ng pangyayaring ekstinksiyon na Cretaceous-Paleogene na nagwakas sa naunang panahong Cretaceous. Ang mga ibon ay labis ring nag-ebolb sa panahong ito na nagbago sa tinatayang modernong anyo nito. Ang panahong ito ay binubuo ng mga epoch na Paleocene, Eocene, at Oligocene. Ang huli nang Paleocene (55.5/54.8&nbsp;Mya) ay minarkahan ng isa sa pinaka mahalagang mga panahon ng pagbabago sa daigdig sa Cenozoiko na thermal na maksium na Paleone-Eocene na gumulo sa sirkulasyong atmosperiko at pang-karagatan at tumungo sa ekstinksiyon ng maraming mga malalim na dagat na bentikong foraminifera at sa lupain ay isang malaking pagbaliktad sa mga mamalya. Ang Paleogene ay sumunod sa Cretaceous at sinundan ng epoch na Miocene at Neogene. Ang mga terminong 'sistemang Paleogene'(pormal) at 'mas mababang sistemang tersiyaryo'(inpormal) ay nilalapat sa mga batong nadeposito sa panahong Paleogene. Ang medyo nakalilitong terminolohiya ay tila sanhi ng mga pagtatangka na makitungo sa komparatibong mahusay na mga subdibisyon ng panahon na posible sa relatibong kamakailang nakaraang heolohiko nang ang mas maraming impormasyon ay naingatan. Sa paghahati ng panahong Tersiyaryo sa dalawang mga panahon kesa sa limang mga epoch, ang mga panahon ay mas malapit na maihahambing sa tagal ng mga panahon sa mga era na Mesozoiko at Paleozoiko. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Paleogene
Neoheno

Ang **Neoheno** (Ingles: **Neogene**) ay isang panahong heolohiko na sumasaklaw sa . Ito ay sumunod sa Paleogene at sinundan ng Kwaternaryo. Ang Neogene ay hinahati sa dalawang mga epoch: ang mas maagang Miocene at ang kalaunang Pliocene. Ang Neogene ay sumasaklaw sa mga 23 milyong taon. Sa panahong ito, ang mga mamalya at mga ibon ay patuloy na nag-ebolb sa tinatayang mga modernong anyo nito, samantalang ang ibang mga pangkat ng buhay ay nanatiling relatibong hindi nagbago. Ang mga sinaunang hominid na mga ninuno ng mga modernong tao ay lumitaw sa Aprika. Ang ilang mga paggalaw kontinental ay nangyari na ang pinaka mahalagang pangyayari ang koneksiyon ng Hilagang Amerika at Timog Amerika sa Isthmus ng Panama sa huli nang Pliocene. Ito ay pumutol sa mga daloy ng karagatan sa pagitan ng Karagatang Atlantiko at Karagatang Pasipiko na nagsanhi ng mga pagbabago sa klima at lumikha ng daloy Golpo. Ang klima ng daigdig ay labis na lumamig sa kurso ng Neogene na humantong sa isang serye ng mga glasiasyong kontinental sa panahong Kwaternaryo na sumunod. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Neohene
Kuwaternaryo

Ang panahong **Kwaternaryo** (Espanyol: **Cuaternario**, Ingles: **Quaternary**) ang pinaka-kamakailan sa tatlong mga panahon ng era na Cenozoiko. Ito ay sumusunod sa panahong Neoheno at sumasaklaw mula 2.588 ± 0.005 milyong taon ang nakalilipas hanggang sa kasalukuyan. Ang relatibong maikling panahong ito ay inilalarawan ng isang serye ng mga glasiasyon, ang paglitaw at paglaganap ng anatomikong modernong mga tao at ang patuloy na epekto ng mga ito sa natural na daigdig. Ang Kwaternaryo ay kinabibilangan ng dalawang mga epoch na heolohiko: ang Pleistocene at ang Holocene. Ang isa pang iminungkahi ngunit hindi pa pormal na epoch ang Anthropocene na nagkamit ng kredensiya bilang panahon na ang mga tao ay malalim na umapekto at nagbago ng kapaligirang pangdaigdig bagaman ang simulang petsa nito ay pinagtatalunan  pa rin.
## Mga sanggunian
Kategorya:Kwaternaryo
Darwinius

Ang ***Darwinius*** ay isang henus ng Adapiformes na isang pangkat ng basal na mga primado mula sa panahong Eocene. Ang tanging alam na espesye nito ang *Darwinius masillae* na pinetsahan ng 47 milyong taon ang nakalilipas batay sa pagpepetsa ng lugar ng fossil. Ang tanging alam na fossil nito na tinawag na **Ida** ay natuklasan noong 1983 sa Messel pit na isang hindi ginagamit na quarry malapit sa baryo ng Messel (Landkreis Darmstadt-Dieburg, Hesse) mga 35&nbsp;km (22&nbsp;mi) timog silangan ng Frankfurt am Main, Alemanya. Ang fossil na hinati sa isang slab at parsiyal na kontra slab pagkatapos ng baguhang paghuhukay at ibinenta ng hiwalay ay hindi muling pinagsama hanggang 2007. Ang fossil na ito ay ng isang batang babae na tinatayang may kabuuang habang  kasama ng ulo at haba ng katawan na hindi isinama ang buntot na mga  . Tinatayang si Ida ay namatay na mga 80–85% ng tinantiyang katawan ng matanda nito at haba ng mga biyas. Ang henus na *Darwinius* ay ipinangalan sa fossil na ito bilang pag-alaala ng bisentenaryo ng kapanganakan ni Charles Darwin at ang espesyeng *massillae* ay nagpaparangal sa Messel pit kung saan ang specimen ay natagpuan. Ito ay lumilitaw na superpisyal na katulad ng isang modernong lemur.

Inuri ng mga may akda ng papel na naglalarawan ng *Darwinius* ang fossil na ito bilang isang kasapi ng primadong pamilya na Notharctidae, na subpamilyang Cercamoniinae,

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga fossil na transisyonal
Kategorya:Mga primadong Eocene
Kategorya:Mga prehistorikong prosimian
Prosimyo

(*Lemur catta*) ay isang prosimian ng pamilyang Lemuridae.]]

Ang mga **prosimian** (maari rin tawaging **prosimyo**) ay isang pangkat ng mamalya na inilalarawan bilang mga primate ngunit hindi mga unggoy o bakulaw. Ang mga ito ay kinabibilangan ng mga lemur, mga *bushbaby*, at mga tarsier. Ang mga ito ay itinuturing na may katangiang mas primitibo kaysa sa mga unggoy at bakulaw. Ang mga prosimyo ang tanging mga primate na katutubo sa Madagascar at matatagpuan rin sa Aprika at Asya. Maliban sa mga tarsier, lahat ng umiiral na prosimyo ay nasa suborder na Strepsirrhini. Ang prosimyo ay isang paraphyletic group at hindi clade dahil mas kamakailan ang parehong ninuno (recent common ancestor) ng mga tarsier (at iba pang hindi na umiiral na prosimyo) sa mga unggoy at bakulaw kaysa sa iba pang prosimyo.

Ang adapiforms ay isang hindi na umiiral na pagpapangkat na parehong prosimyo at strepsirrhine. Ang omomyiforms ay isa pang hindi na umiiral na pangkat ng prosimyo, ngunit ang mga ito ay pinaniniwalaang mga haplorhine, mas nauugnay sa mga tarsier, ngunit isang outgroup sa iba pang haplorhine.

## Klasipikasyon
Ang mga prosimyo ay minsang isang pangkat na itinuring na isang suborder ng Primates (suborder **Prosimii** - Gr. *pro*, bago sumapit ang, + *simia*, bakulaw). Gayunpaman, ang mga ito ay naipakitang paraphyletiko na ang ibig sabihin ay ang pinaka kamakailang karaniwang ninuno ng mga ito ay isang prosimyo ngunit ito ay may ilang mga inapo(descendants) na hindi prosimyo (i.e. mga unggoy at mga ape). Ang relasyong ito ay ipinapakita ng mga ranggo sa talaan sa ibaba ng kasalukuyang klasipikasyon ng Primates sa pagitan ng lebel na order at pamilya. Ang klasipikasyon ay ginagamit sa isang mas pang-asal na terminong sa kasalukuyan sanhi ng kawalan ng walang katulad na huling karaniwang ninuno.

* Order Primates
** **Suborder Strepsirrhini**: nontarsier prosimians
*** **Infraorder Lemuriformes** of Madagascar
**** **Family Cheirogaleidae**: dwarf lemurs and mouse-lemurs
**** **Family Daubentoniidae**: aye-ayes
**** **Family Lemuridae**: lemurs
**** **Family Lepilemuridae**: sportive lemurs
**** **Family Indriidae**: woolly lemurs and allies
*** **Infraorder Lorisiformes**
**** **Family Lorisidae**: lorises, pottos and allies, of Africa and Asia
**** **Family Galagidae**: galagos
** Suborder Haplorrhini: tarsiers, monkeys and apes
*** **Infraorder Tarsiiformes**
**** **Family Tarsiidae**: tarsiers of Southeast Asia
*** Infraorder Simiiformes
**** Parvorder Platyrrhini: New World monkeys (5 families)
**** Parvorder Catarrhini: humans and other Old World primates (3 families)

## Talababa
## Mga sanggunian
Kategorya:Primates
Oklokrasya

Ang **oklokrasya** (Ingles: *ochlocracy*; tinatawag ding **mob rule** o "pamumuno ng maraming mga manggugulo o mapanggulo") ay isang uri ng pamahalaan kung saan ang kapangyarihan ay nakasalalay sa mga taong may pansariling layunin sa halip na para sa nakararami.

## Tingnan din 
* Populismo

Kategorya:Mga uri ng pamahalaan
Garote

.]]
Ang **garote** (Ingles: *garotte*, *garrotte*, *garrotte*) ay isang sandata, na karaniwang tumutukoy sa isang hinahawakan ng kamay na ligatura, panali o pamigkis na tanikala, lubid, bupanda (bandana), alambre o pamansing na ginagamit sa pagsakal ng isang tao. Ito ang kasangkapang ginamit upang parusahan ang tatlong Pilipinong martir na nakikilala bilang Gomburza.

## Mga sanggunian
Kategorya:Parusang kamatayan
Kategorya:Sandata
Kategorya:Tortura
Simiiformes

Ang mga **simian** (infraorder **Simiiformes**) ang mas mataas na mga primado: ang mga Matandang Daigdig na mga unggoy at mga ape kabilang ang mga tao(na magkasamang tinatawag na mga catarrhine), at ang mga Bagong Daigdig na unggoy o mga platyrrhine. 
## Klasipikasyon at ebolusyon
Ang mga simian ay nahahati sa tatlong mga pangkat. Ang mga Bagong Daigdig na unggoy sa 
parvorder na Platyrrhini ay nahati mula sa natitirang linyang simian mga 40 milyong taon ang nakalilipas na nag-iwan sa parvorder Catarrhini na tumahan sa Lumang Daigdig. Ang pangkat na ito ay nahati mga 25 milyong taon ang nakalilipas sa pagitan ng mga Lumang Daigdig na unggoy at mga ape. Ang mga unggoy ay isang pangkat paraphyletiko (i.e. hindi isang magkakadikit na pangkat). Ang mas naunang mga klasipikasyon ay naghati ng mga primado sa dalawang mga pangkat: ang "Prosimii" (mga strepsirrhine at mga tarsier) at ang mga simian sa "**Anthropoidea**" /an'thro-poy'de-a/ (Gr. *anthropos*, human).

Ang sumusunod ang talaan ng iba't ibang mga pamilyang simian at ang kanilang kinalalagayan sa order na Mga Primado:
* **ORDER PRIMATES**
** Suborder Strepsirrhini: hindi-tarsier na mga prosimian
** Suborder Haplorhini: tarsiers, mga unggoy at mga ape
*** Infraorder Tarsiiformes
*** Infraorder **Simiiformes**
**** Parvorder Platyrrhini: Bagong Daigdig na mga unggoy
***** Family Callitrichidae: mga marmoset at mga tamarin
***** Family Cebidae: mga capuchin at squirrel monkeys
***** Family Aotidae: mga kwagong unggoy (douroucoulis)
***** Family Pitheciidae: titis, sakis at uakaris
***** Family Atelidae: howler, spider at woolly monkeys
**** Parvorder Catarrhini
***** Superfamily Cercopithecoidea
****** Family Cercopithecidae: Lumang Daigdig na mga unggoy
***** Superfamily Hominoidea
****** Family Hylobatidae: gibbons
****** Family Hominidae: dakilang mga ape kabilang ang mga tao

## Mga sanggunian
Kategorya:Primates
Phu Quoc

Ang **Phu Quoc** ay tumutukoy sa ang pinakamalaki at pinakamahalagang pulo ng Vietnam at isa sa tatlong pangkat ng mga pulo sa bansa.
Bilang isang pulo, ang Phu Quoc ang pinakamalaking pulo ng Pilipinas na may sukat na 574 kilometro kwadrado at ito rin ang ika-17 pinakamalaking pulo sa mundo.

= References =

Kategorya:Mga pulo
Epektong potoelektriko

Sa **epektong potoelektriko**, ang mga elektron ay inilalabas mula sa materya(mga solidong metal at hindi metaliko, likido at mga gaas) bilang kinalabasan ng pagsisipsip ng mga ito ng enerhiya mula sa radyasyong elektromagnetiko ng napakaikling alonghaba at mataas na prekwensiya(*frequency*) o radyasiyong liwanag na ultraviolet. Ang mga elektron na nailabas sa paraang ito ay tinutukoy na mga potoelektron. Ito ay unang napagmasdan ni Heinrich Hertz noong 1887, at ang pangyayaring ito ay kilala rin bilang epektong Hertz bagaman ang huling termino ay hindi na ginagamit. Napagmasdan at ipinakita ni Hertz na ang mga elektrodo na naliwanagan ng liwanag na ultravioleta ay lumilikha ng mga kislap na elektriko nang mas madali.  

## Mga sanggunian
Kategorya:Mekanikang quantum
Kategorya:Albert Einstein
Bremsstrahlung

Ang **Bremsstrahlung** (, mula  "to brake" and  "radiation", i.e. "braking radiation" or "deceleration radiation") ay isang radiasyong elektromagnetiko na nalikha ng deselerasyon ng isang may kargang partikulo kapag nadeplekta ng isa pang may kargang partikulo na karaniwan ay isang elektron ng isang nukleyus na atomiko. Ang gumagalaw na partikulo ay nawawalang ng enerhiyang kinetiko na nokokonberte sa isang photon dahil ang ang enerhiya ay nakonserba. Ang terminong ito ay tumutukoy rin sa proseso ng paglikha ng radiasyon. Ang Bremsstrahlung ay may isang tuloy tuloy na spektrum na nagiging mas masidhi at lumilipat tungko sa mas mataas na mga prekwensiya habang ang enerhiya ng na-akselerang partikulo ay tumataas. 
## Mga sanggunian
Kategorya:elektrodinamikang quantum
Kategorya:Mekanikang quantum
Mileva Maric

Si **Mileva Marić** (Serbian Cyrillic: Милева Марић) (Disyembre 19, 1875 &ndash; Agosto 4, 1948) ay kapwa estudyante ni Albert Einstein sa Zurich Polytechnic at kalaunan ay naging kanyang unang asawa.

## Mga sanggunian
Kategorya:Albert Einstein
Kategorya:Mga pisiko
Kategorya:Mga matematiko
Martir

Ang **martir** (Ingles: *martyr*; Griyego: μάρτυς, *mártys*, "saksi"; tangkay na salita: μάρτυρ-, *mártir-*) ay isang tao na dumanas ng kahirapan dahil sa pag-uusig at kamatayan dahil sa pagtanggi upang talikuran, o tanggapin, ang isang pananampalataya o layunin, na karaniwang panrelihiyon, o ibang dahilan na hiningi ng isang partidong panlabas.

Sa kuwento ng pagiging martir ng pamayanang umaalala, nagresulta ang pagtangging ito na sumunod sa ipinakitang pangangailangan ng parusa o pagbitay sa isang indibiduwal ng isang mapang-api. Kaya, ang katayuan ng 'martir' ay maaring ituring isang titulong postumo bilang isang gantimpala para sa mga tinuturing na karapat-dapat sa konsepto ng pagiging martir ng nabubuhay, hindi alintana ang kahit anumang pagsubok ng namatay na ikontrol kung paano sila aalalahanin noong nabubuhay pa sila. Sa ngayon, ang martir ay isang taong relasyonal ng isang lipunang may ginawang paghahati na nagagawa ng memoryang kolektibo. Orihinal na nailalapat sa mga nagdusa para sa kanilang paniniwalang relihiyon, ginagamit na ang katawagan na may koneksyon na ngayon sa mga taong pinatay dahil sa politika.

Karamihan sa mga martir ay tinuturing banal o nirerespeto ng kanilang mga tagasunod, na naging simbolo ng  pambihirang pamumuno at kabayanihan sa pagharap sa mahihirap na kalagayan. Gumaganap ang mga martir ng mahalagang gampanin sa mga relihiyon. Katulad nito, mayroong kapansin-pansing epekto ang mga martir sa buhay sekular, kabilang ang mga indibiduwal tulad ni Socrates, bukod sa ibang halimbawang pampolitika at pangkalinangan.

## Kahulugan
Sa orihinal na kahulugan, ang salitang martir, nangangahulugang *saksi*, ay ginagamit sa mundong sekular gayon din sa Bagong Tipan ng Bibliya. Hindi nilayon ng proseso ng pagsaksi na humantong sa pagkamatay ng saksi, bagaman, alam na mula sa mga sinaunang manunulat (halimbawa si Flavio Josefo) at mula sa Bagong Tipan na kadalasang namamatay ang mga saksi para sa kanilang mga testimonya.

Noong unang mga siglo ng maagang Kristiyanismo, nakuha ng katawagan ang pinalawak na kahulugan ng mga mananampalataya na tinawag maging saksi para sa kanilang paniwala at dahil sa saksing ito, tiniis ang pagdurusa o kamatayan. 

Ang mga unang Kristiyano na unang ginamit ang katawagang *martir* sa bagong kahulugan nito ay nakitang si Jesus bilang ang una at pinakadakilang martir, sa salaysay ng kanyang pagkapako sa krus. Mukhang nakikita ng unang mga Kristiyano si Jesus bilang ang arketipong martir.

Ginagamit ang salitang *martir* upang isalarawan ang iba't ibang uri ng tao. Bagaman, pinapaktia ng sumusunod na tala ang isang pangkalahatang balangkas ng karaniwang katangian sa mga estereyotipikong pagiging martir.

### Martir na asawa
Sa katawagang Pilipino, ang martir ay ginagamit din bilang pantukoy sa isang asawa (mapalalaki o mapababae) na matiisin sa kabiyak na masama ang ugali.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga martir
Powerade Tigers all-time roster

Ito ay talaan ng mga manlalarong nakapaglaro para sa Powerade Tigers:

## A
## B
## C
## D
## E
## F
## G
## H
## I
## J
## K
## L
## M
## P
## Q
## R
## S
## T
## V
## W
## Y
## Z
Balangkas ng pamilyang imperyal ng Hapon

Ang sumusunod ay ang balangkas ng imperyal na pamilya ng mga Emperador ng Hapon, mula kay Jimmu hanggang sa kasalukuyan.

## Talababa
;Pangkalahatan
*
;Malaliman

*
Candice Michelle

Si **Candice Michelle Beckman Ehrlich** (ipinanganak Septyembre 30, 1978), mas kilala bilang **Candice (Michelle)** ay isang modelo, artista, at retiradong mambubuno na mula sa Estados Unidos.  Nakilala siya sa kanyang pagtanghal sa World Wrestling Entertainment.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga Amerikano
Maiko Nakamura

Si  ay isang mang-aawit na Hapon na ipinanganak sa Pilipinas na mayroong lahing Pilipino at Kastila.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Hapon
Kelly Kelly

Si **Barbara "Barbie" Jean Blank** (ipinanganak noong Enero 15, 1987) ay isang Amerikanang modelo, propesyunal na *wrestler*, na nakilala bilang **Kelly Kelly** sa WWE. 

## Mga Sanggunian
Kategorya:Pagbubunong propesyunal
Gazeta Wyborcza

thumb
Ang ***Gazeta Wyborcza*** (*Gasetang Panghalalan*) ay isa sa mga pangunahing pahayagan sa Polonya, na itinatag noong 1989 bilang unang pahayagang itinatag sa kasaysayan ng Republikang Popular ng Polonya na hindi hawak ng Partido Komunista ng Polonya.  Sa kasalukuyan, ito ang pinakamalaking pahayagan sa Polonya, at sinusuportahan nito ang mga liberal na asal.

Nasa Warsaw ang punong tanggapan nito.

## Mga kawing panlabas
*Opisyal na websayt ng *Gazeta Wyborcza*

Kategorya:Poland
Quinton Flynn

[thumb|Flynn, [2012]]
Si **Quinton Joseph Flynn** ay isang artista ng boses na nakatira sa Los Angeles, California, Estados Unidos. Kilala siya bilang ang aktor na nagboses sa iba't ibang karakter sa mga larong bidyo kabilang ang *Metal Gear* bilang Raiden.
 

Kategorya:Mga artista
Ismailismo

sa Cairo, Egypt  na isang Ismāʿīlī Shī‘ah Imām.]]
Ang '''** ( **'; '**;  **') ang ikalawang pinakamalaking sangay ng Islam na Shia pagkatapos ng Twelver (''*). Nakuha ng  ang pangalan nito mula sa pagtanggap kay [[Ismail bin Jafar|]] bilang hinirang na kahaliling espiritwal na *([[Shi'a Imam|]])'' kay  [[Jafar al-Sadiq|]] kung saan ito ay iba mula sa Twelver na tumatanggap kay [[Musa al-Kazim|]] na mas batang kapatid ni   bilang ang tunay na [[Imamah (Shi'a Ismaili doctrine)|]].

Kategorya:Islam na Shia
Zaidismo

Ang **Zaidismo**, o **Zaidiyya**, (Arabic: الزيدية *az-zaydiyya*, anyong panguri na **Zaidi** o **Zaydi**) ay isang sangay ng Islam na Shia na ipinangalan kay Zayd ibn ʻAlī na apo ni Husayn ibn ʻAlī. Ang mga tagasunod ng   Zaydi hurispridensiyang Islamiko ay tinatawag na mga Zaydi Shi'a at partikular na laganap sa Yemen. Ang mga Zaydi Shi'a ay may walang katulad na pakikitungo sa loob ng pag-iisip na Islam na Shia na may mga pagkakatulad sa Islam na Sunni. 

## Mga Zaidi Imām 
Kategorya:Islam na Shia
Halamang-ugat

Ang mga **halamang-ugat** (Ingles: *root vegetables*) ay halaman na malaman ang ugat o may nakabaon na bahagi na nakakain ng tao. **Lamang-ugat** naman ang tawag sa bunga o sa malamang bahagi nito. Nabubuhay at naglalaman ang mga halamang ito sa mga lupang madalas nasasairan ng tubig. Sinaunang pagkain ito ng mga tao. Sa katunayan, ito ang pagkain na panawid o pamawi gutom sa kabukiran pag hindi pa hinog ang mga butil ng palay sa kaingin, sa maraming bahagi ng Pilipinas noon at sa kasalukuyan. Ilan sa mga kilalang halamang-ugat sa bansa ang gabi, ube, kamoteng-kahoy, at kamote. Ang mga kakaning halaya, minatamis, ginataan, at suman ay gawa mula sa mga nasabing halaman, na madalas makita sa mga pamilihan.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Halaman
Kategorya:Pagkain
Pokémon Mystery Dungeon: Gates to Infinity

ay isang bagong laro na paparating sa Nintendo 3DS na ibinuking ni CoroCoro noong 12 Setyembre 2012 sa kanyang magasin. Katulad sa mga dating laro ng Pokémon Mystery Dungeon ang manlalaro ay magiging isang Pokémon at sa larong ito ay nandito na rin ang mga Pokémon sa rehiyon ng Unova katulad nila Snivy, Tepig, Oshawott at Axew.

Ang larong ito ay may malaking pagpapabuti katulad ng 3D ang grapika at pwede rin magamit ng manlalaro ang *3DS AR Function* ng Nintendo 3DS sa laro.

## Sanggunian
Kategorya:Pokémon
Kategorya:Larong bidyo noong 2012
Kategorya:Mga laro ng Nintendo 3DS
Con Dao

Ang **Con Dao** ay tumutukoy sa ang pinakamalaki at pinakamahalagang pulo ng Vietnam at isa sa tatlong pangkat ng mga pulo sa bansa.
Bilang isang pulo, ang Con Dao ang pinakamalaking pulo ng Pilipinas na may sukat na 74 kilometro kwadrado at ito rin ang ika-7 pinakamalaking pulo sa mundo. Ang Paliparan ng Con Dao (Viet: Sân bay Côn Đảo, Cảng hàng không Côn Đảo, Phi trường Côn Đảo) (IATA: VCS, ICAO: VVCS) ay isang paliparan sa rehiyong Con Dao.

Kategorya:Bà Rịa-Vũng Tàu
Budhi

, 1890. Kröller-Müller Museum. *The Good Samaritan* (mula kay Delacroix).]]

Ang **budhi** (mula sa Sanskrito: *बोधि* [bōdhi]) o **konsiyensiya** (mula sa Espanyol: *conciencia*) ay ang batayan ng pagsusuri ng kilos at ang sumasaklaw sa pansariling batayan ayon sa katotohanan at katwiran, alinsunod sa likas na batas moral. Ito rin ay bahagi ng kaisipan na humuhusga kung mabuti o masama ang kilos na gagawin o ginagawa ng isang tao.

## Dalawang uri ng budhi
Karaniwa'y may dalawang uri ng budhi: tama at mali.

*Tamang budhi: kapag ito ay naghusga o nagpasya batay sa tamang prinsipyo na ang isang aksiyon ay naaayon o dili kaya'y taliwas sa batas.
*Maling budhi: kapag ito ay nagpasyang tama ang isang aksiyon batay sa maling prinsipyo at kapag ang aksyo'y hinusgahang mali kahit nababatay sa tamang batas.

Kategorya:Etika
Kategorya:Pilosopiya
Bangko ng Israel

Ang **Bangko ng Israel** (Hebrew: בנק ישראל; Arabic: بنك إسرائيل; Ingles: Bank of Israel) ang bangko sentral ng Israel. Matatagpuan ito sa Herusalem, na may isang sangay-tanggapan *(branch office)* sa Tel Aviv. Si Stanley Fischer ang kasalukuyang gobernador.

## Mga sanggunian 
* Bangko ng Israel 

Kategorya:Herusalem
Kategorya:Israel
Kategorya:Bangko sentral
EXPO TEL AVIV

thumb|230px|right
thumb|250px|right
**Tel Aviv Convention Centre** - Ang '''Ganei HaTa'arukha** (Hebrew: **Fair garden'* also called: מרכז הירידים והקונגרסים בישראל; Ingles: *Israel Trade Fairs & Convention Center''), ay isang fairground at convention center sa hilagang Tel Aviv, Israel, katabi ng Tel Aviv University Railway Station. Itinatag noong 1932 bilang "Yerid HaMizrach" (Orient Fair), binibisita ito ng 2 milyong katao sa 45 hanggang 60 pangunahing mga kaganapan taun-taon. Ang fairground ay may sampung bulwagan at pavilion at isang malaking panlabas na space.

## Mga sanggunian 
* Tel Aviv Convention Centre 

Kategorya:Israel
Richard Dawkins

Si **Clinton Richard Dawkins**, FRS, FRSL (born 26 Marso 1941) ay isang Ingles na etolohista, biologong ebolusyonaro at may akda. Siya ay isang emeritus fellow ng New College, Oxford, at ang Propesor para sa publikong pagkaunawa ng agham ng Unibersidad ng Oxford mula 1995 hanggang 2008.

Si Dawkins ay nakilala sa kanyang 1976 aklat na The Selfish Gene na nagpasikat ng nakasentro sa gene na pananaw ng ebolusyon at nagpakilala ng terminong meme. Noong 1982, kanyang ipinakilala sa biolohiyang ebolusyonaryo ang maimpluwensiya *(influential)* na konsepto na ang mga epektong phenotype ng isang gene ay hindi kinakailangang limitado sa katawan ng organismo ngunit maaaring umabot sa kapaligiran kabilang mga katawan ng mga organismo. Ang konseptong ito ay ipinrisinta sa kanyang aklat na *The Extended Phenotype*.

Si Dawkins ay isang ateista, bise presidente ng  British Humanist Association at suporter ng Brights movement. Siya ay kilala sa kanyang pagbatikos sa kreasyonismo at intelihenteng disenyo. Sa kanyang aklat 1986 na aklat na *The Blind Watchmaker*, siya ay nangatwiran laban sa analohiya ng tagagawa ng orasan na isang argumento para sa eksistensiya ng diyos(supernatural na manlilikha) batay sa kompleksidad ng mga organismo. Bagkus ay kanyang inilarawan ang mga prosesong ebolusyonaryo bilang katulad ng isang *bulag* na tagagawa ng orasan. Siya ay sumulat rin ng ilang mga aklat ng popular na agtham. Kanyang inilarawan ang pananaw na kreasyonistang *batang mundo*(na isang paniniwala na ang mundo ay may edad na ilang mga libong taon lamang) bilang "isang hangal na nagpapaliit ng isipang hindi katotohanan". Sa kanyang 2006 aklat na The God Delusion, ikinatwiran ni Dawkins na ang isang supernatural na manlilikha ay halos tiyak na hindi umiiral at ang pananampalatayang relihiyoso ay isang delusyon-"isang hindi magagalaw na maling paniniwala". Noong Enero 2010, ang bersiyong Ingles ng aklat na *The God Delusion* ay naibenta ng higit dalawang milyong mga kopya at isinalin sa 31 mga wika.
### Mga napiling aklat 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Mga pelikulang dokumentaryo 
* *Nice Guys Finish First* (1986)
* *The Blind Watchmaker* (1987)
* *Growing Up in the Universe* (1991)
* *Break the Science Barrier* (1996)
* *The Root of All Evil?* (2006)
* *The Enemies of Reason* (2007)
* *The Genius of Charles Darwin* (2008)
* *Expelled: No Intelligence Allowed* (2008) – as himself
* *The Purpose of Purpose* (2009) – Lecture tour among American universities
* *Faith School Menace?* (2010)
* *Beautiful Minds* (Abril 2012) – BBC4 documentary
* *Sex, Death and the Meaning of Life* (2012)
* *The Unbelievers* (2013)
## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga biyologo mula sa Inglatera
Kategorya:Mga ateista
Kategorya:Mga humanista
Kategorya:Mga biyologo ebolutibo
Baratilyo

Ang **Baratilyo** (Ingles: **Bargaining** o **haggling**) ay isang uri ng negosiasyon kung saan ang mamimili at tagapagtinda ng isang kalakal o serbisyo ay nakikipagtalo sa presyo na babayaran at ang eksaktong kalikasan ng transaksiyong mangyayari at kalaunan ay dumarating sa isang kasunduan. Ang baratilyo ay isang alternatibong stratehiyang pagpepresyo sa mga nakapirmeng presyo. 

Kategorya:Teoriya ng laro
Kategorya:Komersiya
Subasta

ng nagsusubasta sa isang hayupan noong Nobyembre 2010]]
Ang **subasta** ay isang proseso ng pagbili at pagbenta ng mga produkto o serbisyo sa pag-alok sa mga ito para tawaran, kunin ang tawad, at ang pagbili ng produkto ng mamimili na may pinakamataas na presyo.  Tandaan na ang pagtawad ay kadasalang hindi pababaan ng presyo kundi pataasan.  Ang bukas na pataas na presyong subasta ay ang pangkaraniwang uri ng subasta.  Ang sumusali sa subasta ay nagtatawaran ng harapan at kinakailangan na ang tawad ay mas mataas kaysa sa nakaraang tawad.

## Mga sangguninan
Kategorya:Negosyo
Hyakunin-giri kyoso

Ang  ay isang kuwento *(account)* ng isang "paligsahan" ng mga opisyal ng Hukbong Hapon noong panahon ng pananakop ng mga Hapon sa Tsina kung sino sa kanila ang unang makakapatay ng isang daang katao gamit lamang ng espada. Pagkaraan, binitay ang dalawang opisyal sa salang *war crime* dahil sa kanilang pagkakasangkot dito.

## Sanggunian 
Kategorya:Ikalawang Digmaang Pandaigdig