Hinilawod

thumb|445x445px| *Hinilawod* (1983) ni Gerochi
Ang ***Hinilawod*** ay isang panulaang epiko na pasalitang ipinapasa na nagmula sa mga unang naninirahan (ang mga Suludnon) sa lugar na tinatawag na Sulod sa gitnang Panay, Pilipinas. Nasa arkaiko o lipas na wikang Karay-a ang *Hinilawod*. Pangkalahatang sinasalin ang katawagang "Hinilawod" bilang "*Tales From The Mouth of The Halawod River*" sa Ingles at "Mga Kuwento mula sa Bunganga ng Ilog Halawod" sa Tagalog. Malamang na karaniwang kilala ng mga Bisaya ng Panay bago ang pananakop ng mga Kastila ang epiko, dahil nabanggit ang mga pangunahing bida nito, tulad ni Labaw Donggon, sa mga salaysay ng mga paniniwala ng mga tagapulo at naitala ng mga unang mananakop na Kastila. Sinasabi ng isa sa mga ulat ng mga Kanluranin na ginugunita ang mga pakikipagsapalaran ng sinaunang bayaning ito ng Panay sa panahon ng mga kasalan at sa mga awit.

Nakalagay ang Mga Rekord ng Epikong *Hinilawod* na matatagpuan sa Aklatang Henry Luce III ng Pamantasan ng Gitnang Pilipinas, sa *Memory of the World Register* (Alaala ng Rehistrong Pangmundo) ng UNESCO. Minarkahan ito ang pangalawang pagkilala sa Lungsod ng Iloilo ng UNESCO, kasunod ng pagtatalaga nito bilang unang *Creative City of Gastronomy* *in the Philippines* (Malikhaing Lungsod ng Gastronomiya sa Pilipinas), at ito ang unang pamanang dokumentaryo sa labas ng Maynila na tumanggap ng karangalang ito.

Una namang nai-rekord ang *Hinilawod* sa teyp noong huling bahagi ng dekada 1950 nang nakilala ng antropologong Pilipino na si F. Landa Jocano ang katutubong si Ulang Uldig at ang binukot na si Hugan-an. Tumagal ng tatlong linggo ang pagrerekord ng 30-oras ng tulang epiko.

## Balangkas 
Isinalaysay ng *Hinilawod* ang kuwento ng tatlong magkakapatid na kalahating diyos ng Suludnon ng sinaunang Panay: Labaw Donggon, Humadapnon at Dumalapdap. Kinukuwento din ng panulaang epikong ito ang ina ng mga diyos na ito, ang diwatang si Alusina, at ang kayang asawa na si Datu Paubari, isang mortal. Noong 1956, sa kanyang paglalakbay, nakilala niya ang isang matandang lalaki na nagngangalang Ulang Udig na kinakanta ang *Hinilawod* sa kanyang anak.

Sa kalaunan, na-rekord ang bahagi ng *Hinilawod* na inawit ni Ulang Udig na taga-Lambunao, Iloilo sa teyp sa tulong ng isang tekniko ng radyo. Sa pagbabalik ni Jocano noong 1957 para kumpletuhin ang rekord, hindi na pumayag si Ulang Udig. Pagkalipas ng ilang linggo, nakilala ni Jocano ang binukot na si Hugan-an (Kristiyanong pangalan: Narcisa Lingaya Napreserba ang 15 epiko at dalawa dito ang nailathala na kinuwento at inawit sa arkaiko o lipas na wikang Karay-a, na isang sa mga wika ng Panay. May 22 teyp mula sa koleksyon ni Jocano at 19 dito ang aktuwal na mga rekording ng *Hinilawod* na may tagal na 35 oras at 32 minuto. na ginagawa itong isa sa pinakamahabang epiko na kilala sa mundo, Mas mahaba pa ang *Hinilawod* kaysa sa *Iliada*. Isa ang panitikang pasalitang *Hinilawod* na naipasa sa maraming nagdaang henerasyon, na nababago sa isang antas depende sa umaawit na kinukuwento niya sa mga tagapakinig. Naganap ang paglagay ng mga rekording ng *Hinilawod* noong ikasampung Pangkalahatang pagpupulong ng *Memory of the World Committee for Asia and the Pacific* (MOWCAP, o Komite para sa Asya at ang Pasiko ng Alaala ng Rehistrong Pangmundo) sa Ulaanbaatar, Mongolia. 

## Pagtatanghal 
Sa kauna-unahang pagkakataon, naitanghal ang *Hinilawod* bilang anyong sayaw sa *Cultural Center of Western Visayas* (Sentrong Pangkalinangan ng Kanlurang Bisaya) noong Marso 1983, at ang grupong mananayaw na Panayana ang nagtanghal. Marami nang pagtatahanghal sa teatro ang naganap simula noon na karamihan sa Kabisayaan. Una lamang ito naipalabas sa Maynila noong 2011 kung saan tinanghal sa Sentrong Pangkultura ng Pilipinas at mga artistang sina Robert Seña and Isay Alvarez ang nagsilibing tagapagturo sa mga gaganap sa palabas.

## Tingnan din 
* Biag ni Lam-Ang
* Darangen

## Mga sanggunian 
Kategorya:Tulang epika
Kategorya:Mitolohiyang Pilipino