Ideolohiya

Ang **ideolohiya** ay isang hanay ng mga paniniwala o pilosopiya na iniuugnay sa isang tao o pangkat ng mga tao, lalo na ang mga pinanghahawakan para sa mga kadahilanang hindi purong epistemiko, kung saan "kasing prominente ng mga praktikal na elemento ang mga teoretikal". Dating pangunahing inilapat sa mga teorya at patakarang pang-ekonomiya, pampulitika, o relihiyon, sa isang tradisyong mababakas kina Karl Marx at Friedrich Engels, itinuturing ng mas kamakailang paggamit ng katawagan bilang pangunahing nagtutuligsa o kondenatoryo.

## Etimolohiya 
thumb| Si Antoine Destutt de Tracy ang lumikha ng katawagang *ideolohiya* .
Nagmula ang katawagang *ideolohiya* sa Pranses na *idéologie*, na nagmula mismo sa pagsasama-samang mga salitang  (; malapit sa Lockeanong kahulugan ng *ideya*) at *-logíā* (). Ang katawagang ideolohiya at ang sistema ng mga ideyang nauugnay dito ay nilikha noong 1796 ni Antoine Destutt de Tracy habang nasa bilangguan at hinihintay ang nakabinbin na paglilitis sa panahon ng Paghahari ng Takot, kung saan binasa niya ang mga gawa ni Locke at Étienne Bonnot de Condillac.

Sa pagnanais na makabuo ng isang ligtas na pundasyon para sa moral at mga agham pampolitika, nag-imbento si Tracy ng katawagan para sa isang "agham ng mga ideya", na binabatay sa dalawang bagay: (1) ang mga damdamin na nararamdaman ng mga tao habang nakikipag-ugnayan sila sa materyal na mundo; at (2) ang mga ideya na nabuo sa kanilang isipan dahil sa mga damdamin na iyon. Naisip ni Tracy ang *ideolohiya* bilang isang liberal na pilosopiya na magdedepensa sa kalayaan ng indibiduwal, pagmamay-ari, malayang merkado, at konstitusyonal na mga limitasyon sa kapangyarihan ng estado. Sinusuportahan niya na, sa mga aspeto na ito, ang ideolohiya ay ang pinakahenerikong katawagan dahil naglalaman din ang 'agham ng mga ideya' ng kanilang pagpapahayag at pag-aalis. Napahintulutan si Tracy na ituloy ang kanyang ginawa dahil sa kudeta na naganap para patalsikin si Maximilien de Robespierre.

## Mga ideolohiyang pampulitika 
Sa agham pampulitika, ang ideolohiyang politikal ay isang tiyak na etikal na hanay ng mga mithiin, prinsipyo, doktrina, mito, o simbolo ng isang kilusang panlipunan, institusyon, klase, o malaking pangkat na nagpapaliwanag kung paano dapat gumana ang lipunan, na nag-aalok ng ilang politikal at kultural na plano para sa isang tiyak na kaayusan sa lipunan. Ang mga politikal na ideolohiya ay nababahala sa maraming iba't ibang aspeto ng isang lipunan, kabilang subalit hindi limitado sa: ekonomiya, pamahalaan, kapaligiran, edukasyon, pangangalagang pangkalusugan, batas paggawa, batas kriminal, sistema ng hustisya, panlipunang seguridad at kapakanan, patakarang pampubliko at administrasyon, patakarang panlabas, karapatan, kalayaan at tungkulin, pagkamamamayan, imigrasyon, kultura at pambansang pagkakakilanlan, pangangasiwa ng militar, at relihiyon .

Ang mga ideolohiyang politikal ay may dalawang dimensyon:

# Mga Layunin: kung paano dapat gumana ang lipunan; at
# Paraan: ang pinaka-angkop na paraan upang makamit ang perpektong kaayusan.

Ipinakita ng mga pag-aaral na ang ideolohiyang pampulitika ay medyo henetikong namamana.

## Mga ideolohiyang epistemolohikal 
Kahit na hinihikayat ang paghamon ng mga umiiral na paniniwala, tulad ng sa mga teoryang siyentipiko, maaaring pigilan ng nangingibabaw na paradigma o estadong pangkaisipan ang ilang mga hamon, teorya, o mga eksperimento na maging masulong. Ang isang espesyal na kaso ng agham na nagbigay inspirasyon sa ideolohiya ay ang ekolohiya, na nag-aaral ng mga ugnayan ng mga nabubuhay na bagay sa Daigdig. Naniniwala ang sikologong perseptibo na si James J. Gibson na ang pang-unawa ng tao sa mga ekolohikal na relasyon ay ang batayan ng kamalayan sa sarili at katalusan mismo. Nagmungkahi ang lingguwista na si George Lakoff ng isang nagbibigay-malay na agham ng matematika kung saan kahit na ang pinakapangunahing ideya ng aritmetika ay makikita bilang mga kahihinatnan o produkto ng pandama ng tao—na kung saan kinakailangan mismo na umunlad sa loob ng isang ekolohiya.

Ang malalim na ekolohiya at ang modernong kilusang ekolohiya (at, sa mas mababang antas, ang mga partidong Lunti) ay lumilitaw na nagpatibay ng mga agham ekolohiya bilang isang positibong ideolohiya. Kinabibilangan ng ilang kilalang ideolohiyang nakabatay sa ekonomiya ang neoliberalismo, monetarismo, merkantilismo, halo-halong ekonomiya, panlipunang Darwinismo, komunismo, laissez-faire na ekonomika, at malayang kalakalan. Mayroon ding mga kasalukuyang teorya ng ligtas na kalakalan at patas na kalakalan na makikita bilang mga ideolohiya.

## Mga sikolohikal na paliwanag ng ideolohiya 
Isang malaking halaga ng pananaliksik sa sikolohiya ang nababahala sa mga sanhi, kahihinatnan at nilalaman ng ideolohiya, na tinatawag ang mga tao na "hayop na ideolohikal" ni Althusser.  Maraming mga teorya ang sinubukang ipaliwanag ang pagkakaroon ng ideolohiya sa mga lipunan ng tao.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Terminolohiyang pampolitika
Kategorya:Ideolohiya