open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Millington Synge

Si **Edmund John Millington Synge** () (16 Abril 1871&nbsp;– 24 Marso 1909) ay isang Irlandes na mandudula, makata, manunulat ng prosa, at kolektor ng kuwentong-bayan.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga makata
Kategorya:Mga mandudula
Kategorya:Mga manunulat mula sa Irlanda
Jack Swigert

thumb|right|Jack Swigert
Si **John Leonard "Jack" Swigert, Jr.** (Agosto 30, 1931 – Disyembre 27, 1982) ay isang Amerikanong austronota ng NASA.

## Sanggunian
Kaurian:Mga Amerikano
Jonathan Swift

Si **Jonathan Swift** (30 Nobyembre 1667&nbsp;– 19 Oktubre 1745) ay isang Ingles-Irlandes na manunulat, satirista, tagapag-sanaysay, politikong pampletero (una, para sa mga Whig ng Britanya, at pagkaraan para sa partido ng mga Tory), makata, at klerigo na naging tagapamahala ng Katedral ni San Patricio sa Dublin, Irlanda.  Siya ang may-akda ng *Mga Paglalakbay ni Gulliver.*

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga makata
Kategorya:Mga manunulat mula sa Irlanda
Gustavus Franklin Swift

Si **Gustavus Franklin Swift** (24 Hunyo 1839 – 29 Marso 1903) ay isang Amerikanong mangangalakal ng kawan ng baka at tagapagbalot ng mga karne.  Isinilang siyang malapit sa Sandwich, Massachusetts.  Noong bata pa siya, naghanap-buhay siya sa tindahan o gawaan ng kanyang kapatid na lalaking tagakatay, bago siya magbukas ng sariling mga tindahan noong 1859.  Nanirahan at tumigil siya sa Tsikago, ang lugar kung saan niya itinatag ang kompanyang Swift & Company.  Isa siyang tagapanimula sa pagpapakilala ng mga inobasyong katulad ng pagpapadala sa pamamagitan ng mga tren ng mga karne ng baka, ng paggamit ng mga sekondaryong produkto o sangkap na nabuo o nagawa pangalawa sa pangunahing produkto (mga *by-product* sa Ingles), at ng paglulunsad ng mga dayuhang palengke o tindahan.

## Sanggunian
Kategorya:Mga Amerikano
Emanuel Swedenborg

thumb|right|Si Emanuel Swedenborg.

Si **Emanuel Swedenborg** (ipinanganak bilang **Emanuel Swedberg** o **Emanuel Svedberg**; Enero 29, 1688–Marso 29, 1772) ay isang Suwekong teologo, matematiko, geologo, pilosopo, at siyentipiko. Isinilang siya sa Stockholm. Isa siyang bisyonaryo at mistikong higit na kilala dahil sa kanyang pilosopiko at pangrelihiyong mga sulatin. Pagkaraan ng kanyang kamatayan, itinaatag ng kanyang mga tagasunod ang Simbahan ng Bagong Herusalem, isang pagtatag na bahaging nakabatay sa mga pagtuturo ni Swedenborg. Kabilang sa kanyang mga akda ang *Principia* at ang *Divine Love and Wisdom* o "Banal na Pag-ibig at Karunungan".

## Sanggunian 
Kategorya:Mga Swedish
Jan Swammerdam

thumb|right|Si Jan Swammerdam.

Si **Jan Swammerdam** (ipinanganak sa Amsterdam noong Pebrero 12, 1637 - namatay noong Pebrero 17, 1680) ay isang Olandes na naturalista.  Tumanggap siya ng edukasyon upang maging isang pangrelihiyong ministro, ngunit bumaling siya sa larangan ng medisina.  Isa siyang tagapanimula sa paggamit ng mikroskopyo, at kaugnay nito, gumawa siya ng mahahalagang mga pag-aaral sa mga kulisap at anatomiya ng tao.  Maaaring siya rin ang unang nakapuna sa mga pulang korpusel noong 1658.  Nalathalang may dalawang bolyum o tomo ang kanyang pangunahing kalipunan ng mga paglalarawan at mga larawang iginuhit niya sa wikang Olandes na may salinwikang Latin noong 1737 hanggang 1738.  Lumitaw ang mga lathalaing ito sa Ingles noong 1758 bilang *Bible of Nature* o "Bibliya ng Kalikasan".

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga naturalista
Kaurian:Mga Olandes
Kategorya:Ipinanganak noong 1637
Kategorya:Namatay noong 1680
John C. Swallow

Si **John C. Swallow** (ipinanganak noong 1923) ay isang Ingles o Britanikong oseanograpo.  Siya ang umimbento ng **palutang na Swallow** (o *Swallow float* o *neutral buoyance float* sa Ingles), isang siyentipikong lumulutang na bote na hiniram mula sa metodo o pamamaraan ng mga mandaragat na nasiraan o nilubugan ng barko (nagpapasok ng mga mensahe ang mga mandaragat sa loob ng mga bote at umaasang dadalhin ito ng daloy tubig at ng hangin sa isang may taong baybayin).

## Ang imbensiyon ni Swallow
Ginawa ang boteng palutang ni Swallow upang lumubog ito sa isang partikular na lalim lamang ng tubig at doon sa antas na ito mananatiling nakalutang.  Kailangan masusundan ito ng mga taong nakalulan sa barko.  Ginawa ito upang makagawa ng mga senyal ng tunog papasok sa katubigan.  Pinakikinggan ng mga siyentipikong nasa barko ang mga tanda ng tunog na ito upang malaman kung saan naroroon ang bote.  Dahil sa palutang ni Swallow, maraming napag-alaman ang mga siyentipiko hinggil sa kung paano dumadaloy ang tubig na nasa kailaliman ng karagatan.  Maraming mga **pang-ibabaw na daloy**, katulad ng Daloy ng Golpo, ang may mga **panlabang daloy** (mga *countercurrent* sa Ingles) o mga daloy na dumadaloy sa ilalim ng pang-ibabaw na daloy.  Dumadaloy ang mga *panlabang daloy* papunta sa kabilang direksiyon ngunit nasa katulad na daanan o daluyan ng pang-ibabaw na daloy.  Naipakita rin sa mga siyentipiko ng palutang ni Swallow na hindi matatag ang sirkulasyon ng tubig sa loob ng malalim na karagatan, dahil pumupuntang paikut-ikot lang ang tubig, kung minsan, sa loob ng isang malaking ikot o alimpuyo habang mabagal na nakikidaloy.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga Ingles
Kategorya:Mga oseanograpo
Palutang

Ang **palutang** ay maaaring tumukoy sa:

*glayder o salibay, isang uri ng eroplano
*palutang na Swallow, imbensiyon ni John C. Swallow
*salbabida
*boya o *buoy*, kilala rin bilang timbulan o "bataw"
Sabado de Gloria

Ang ***Sábado Santo de Gloria***, **Sábado ng Luwalhati**, **Sábado Santo**, o **Banal na Sábado**; (Ingles: **Black Saturday**, **Holy Saturday**; ) ay ang araw na kasunod ng Biyernes Santo. 

Ito ang araw bago ang Pasko ng Pagkabuhay at ang huling araw ng Mahal na Araw, kung kailan naghahanda ang mga Kristiyano para sa Linggo ng Pagkabuhay. Iginugunitâ sa araw na ito ang pagkahimlay ng katawan ni Hesukristo sa Santo Sepulkro, habang bumababâ ang kaniyang kaluluwâ sa *Sheol* (ang tinutukoy na "Kinaroroonan ng mga Yumao" sa Kredong Niseno) upang ipahayag ang Mabuting Balita sa mga patay doon at iyadyâ sila.

Sa Pilipinas, kalimitang itinutuloy ang pansamantalang pagbabawal sa pagdiriwang at ingay na sadyang ipinapatupád mula noong Biyernes Santo. Pagkagat ng dilim sa araw na ito, sinisimulan nang ipagdiwang ng mga simbahan ang Bihilya ng Pagkabuhay.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mahal na Araw
Susu

Ang **Susu** ay maaaring tumukoy sa:

*Mga lumba-lumbang pang-ilog (mga lumba-lumbang bulag ng Asya) na:
:*lumba-lumba ng Ilog ng Ganges (*Ganges River Dolphin* o *Platanista gangetica gangetica*; *South Asian River Dolphin*, *Blind River Dolphin*, *Side-swimming Dolphin*) 
:*lumba-lumba ng Ilog ng Indus (*Indus River Dolphin* o *Platanista gangetica minor*; *South Asian River Dolphin*, *Blind River Dolphin*, *Side-swimming Dolphin*)

## Tingnan din
**Suso (paglilinaw)*
Suso (paglilinaw)

Ang **suso** ay maaaring tumukoy sa:

*suso (anatomiya), bahagi ng dibdib ng babae.
*ibang tawag para sa kuhol.

## Tingnan din
**Susu (paglilinaw)*
Lumba-lumba ng Ilog ng Ganges

Ang **lumba-lumba ng Ilog ng Ganges** o **Susu** (*Platanista gangetica gangetica*) ay isang kabahaging uri o sub-espesye ng lumba-lumbang pang-ilog o tubig-tabang na natatagpuan sa Bangladesh, Indiya, Nepal, at Pakistan.  Pangunahing matatagpuan ang lumba-lumba ng Ilog ng Ganges sa mga kailugan ng  Ganges at Brahmaputra at mga tributaryong katubigang nasa Indiya, Bangladesh, at Nepal.  Mula mga 1970 hanggang 1998, itinuturing sila bilang isang magkahiwalay na mga uri; ngunit, noong 1998, binago ang kanilang klasipikasyon mula sa dalawalang magkahiwalay na mga uri patungo sa kabahaging uri ng isang nag-iisang mga uri.

## Tingnan din
*lumba-lumba ng Ilog ng Indus

## Sanggunian
Kaurian:Lumba-lumbang pang-ilog
Kategorya:Platanistidae
Platanista gangetica

Ang ***Platanista gangetica*** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Mga lumba-lumba sa ilog:
:**Platanista gangetica gangetica*, sa ilog ng Ganges.
:**Platanista gangetica minor*, sa ilog ng Indus.

Kategorya:Platanistidae
Erich

Ang **Erich** ay maaaring tumukoy sa:

*Erich Ludendorff, isang opisyal ng Alemanya. 
*Erich Gonzales, isang artista sa Pilipinas. 
*Erich Gangayco, isang artista sa Pilipinas.
Aleph

Ang **aleph** (o **alef** o **alif**, isinasatitik bilang ʾ) ay ang unang titik ng mga Semitikong abyad, kabilang dito ang Penisyong  , Ebreong  , Arameong  , Siriakong  , at Arabeng  . Lumilitaw din ito bilang Timog Arabeng 𐩱, at Ge'ez na .

Pinaniniwalaan na nagmula ang mga titik na ito mula sa heroglipikong Ehipsiyo na naglalarawan sa ulo ng kapong baka upang ilarawan ang paunang tunog ng Kanlurang Semitikong salita para sa kapong baka, na napanatili sa Ebreong Bibliyahin bilang Eleph 'kapong baka'. Ang uring Penisyo ay umakay sa Griyegong alpha (), kung saan nabigyan ito ng bagong kahulugan na ipahayag sa halip ng paimpit na katinig () ang kalakip na patinig, at samakatuwid ang A ng Latin at А ng Siriliko.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sulat Ebreo
Kategorya:Mga titik Arabe
The Modern Home Physician

Ang ***The Modern Home Physician, A New Encyclopedia of Medical Knowledge*** (o "Ang Makabagong Pangtahanang Manggagamot, Isang Bagong Ensiklopedya ng Kaalamang Pangmedisina" sa pagsasalinwika) ay isang ensiklopedyang pang-medisinang unang nilathala ng *Wm. H. Wise & Company* sa Bagong York noong 1939.  Pinatnugutan ito ni Victor Robinson, Ph.C., M.D., na isang manggagamot at propesor ng Kasaysayan ng Panggagamot sa Paaralan ng Medisina ng Pamantasan ng Temple sa Philadelphia, Pennsylvania at isa ring punong-patnugot ng mga babasahing *Historia Medicinae* (Kasaysayan ng Panggagamot), *Medical Life* (Buhay sa Medisina), at *Medical Review of Reviews* (Pagsusuring Panggagamot ng mga Pagsusuri).  Isa itong bihirang sanggunian at edisyong pang-kolektor na may mga ipinasok na kaalaman na nasa anyong pang-ensiklopedya at nakaayos ayon sa pagkakasunud-sunod ng mga titik sa alpabeto.  Idinisensyo ang aklat para sa paggamit sa tahanan.  Mayroon itong 792 mga pahinang naglalaman, bukod sa mga teksto, ng 232 mga litrato at halos 700 mga larawang iginuhit ng kamay.

## Sanggunian
## Panlabas na mga kawing
**The Modern Home Physician* (ika-limang labas, 1946), Amazon.com

Kategorya:Mga aklat na pang-agham
Kategorya:Panggagamot
Ludvík Svoboda

thumb|right|Si Ludvík Svoboda (1968)

thumb|right|Wangis ni Ludvík Svoboda.

Si **Ludvík Svoboda** (Nobyembre 25, 1895 sa Hroznatín [dating Hrovnedin], Moravia – Setyembre 20, 1979, sa Praga) ay isang was a Tsekoslobakong (o Czechoslovak) pinuno ng militar at politiko. Nakipaglaban siya noong Una at Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Sa paglaon, naging pangulo siya ng Sosyalistang Republika ng Czechoslovakia. Pinahirapan ng mga Aleman ang kanyang labimpitong taong gulang na anak na lalaki hanggang sa mamatay. Naglingkod siya bilang ministro ng tanggulang pambansa subalit nabilanggo noong panahon ni Stalin. Pagkaraang makalaya, pagkatapos ng pagkamatay ni Stalin, pinamunuan niya ang akademyang militar ng Czechoslovakia. Nahalal siya bilang pangulo ng bansa noong 1968. Tumanggap siya ng mahigit sa 50 mga medalya, kabilang ang Amerikanong Lehiyon ng Merito. Isa siya sa mangilan-ngilang mga banyagang nabigyan ng pamagat o titulong "Bayani ng Unyong Sobyet".

## Mga sanggunian 
Kategorya:Czechoslovakia
Paul Oscar Blocq

:*Tungkol ito sa isang pang-19 daantaong patolohistang Pranses, para sa Islandikong mang-aawit, tingnan ang Paul Oscar.*

Si **Paul Oscar Blocq**, binabaybay ding **Paul-Oscar Blocq**, (1860-1896) ay isang Pranses na manggagamot at patologo na naaalala dahil sa kanyang mga gawaing kaugnay ng neuropatolohiya sa Salpêtrière ng Paris, habang kasama nina Jean-Martin Charcot at Gheorghe Marinescu.

## Mga gawain
Sina Blocq at Marinescu ang unang mga manggagamot na naglarawan ng mga depositong ekstraselular (nasa labas ng selula) ng neurotikong plaka na nasa loob ng kulay abong materya ng utak.  Gayundin, natagpuan din nina Blocq at Marinescu ang isang kaso ng tremor na Parkinsonyanong sanhi ng isang tumor na nasa loob ng *substantia nigra* (sustansiyang itim) ng utak.  Kasama ni Marinescu at ng bakteryologong si Victor Babeş, nilathala ni Blocq ang *Atlas der pathologischen Histologie des Nervensystems*, isang mahalagang akda hinggil sa patolohikal na histolohiya ng sistemang nerbiyos.

## Karamdaman ni Blocq
May isang sakit na ipinangalan kay Blocq, ang **Karamdaman ni Blocq** o **Sakit ni Blocq**, na kilala rin sa tawag na ***astasia-abasia*** (basahin din ang hinggil sa abasia).  Isa itong sakit na may katangiang hindi makatayo o makalakad ang pasyente, sa kabila ng kakayahang maigalaw ang mga pang-ibabang sanga ng katawan (mga paa at binti) kapag nakaupo o nakahiga.

## Mga akda
* ''Sur une affection caractérisée par de l'astasie et de l'abasie. (Incoordination motrice pour la station et pour la marche (Charcot et Richer); ataxie motrice hystérique (V. Mitchell); ataxie par défaut de coordination automatique (Jaccoud).)* Journal: Archives de Neurologie. Paris: Bureaux du Progrès Médical; bol. xv., 1888 (pp. 24-51 & 187-211).
* *Atlas der pathologischen Histologie des Nervensystems* (kasama sina V. Babeş at G. Marinescu) 
* *Anatomie pathologique de la moelle epiniere* (1891); (kasama si Albert Londe 1858-1917)
* *Séméiologie et Diagnostic des Maladies Nerveuses*. 1892 (kasama si J. Onanoff)
* *L'Etat Mental dans l'Hysterie.Paris'': 1893

## Sanggunian
## Panlabas na mga kawing
* Maikling sanaysay hinggil sa Karamdaman ni Blocq

Kaurian:Mga Pranses
Kaurian:Mga patologo
Kaurian:Mga neurologo
Kaurian:Mga manggagamot
Karamdaman ni Blocq

Ang **Karamdaman ni Blocq** o **Sakit ni Blocq** ay mga sintomas o sakit na ipinangalan kay Paul Oscar Blocq at maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

:*abasia 
:*astasia-abasia
:*abulia o abulya
Abulya

Ang **abulia** o **abulya**

## Tingnan din 
* abasya
* astasia-abasia

## Sanggunian 
Kategorya:Sakit
Kategorya:Neurolohiya
Kategorya:Mga sintomas
Histerya

Ang **histerya** ay isang uri ng neurosis o pagkabaliw na may labis o sobra at hindi mapigilang pagkatakot o pagkasindak.  Mailalarawan din ito bilang isang kaguluhan sa sistemang nerbyos na may tanda ng labis na kasiyahan, kasiglahan, kasabikan, kalikot ng galaw o kilos, kaantigan, kapukawan, o pangingilig; mayroon itong biyolenteng bugso ng damdamin.  Tinatawag na **histeriks** o **histeriko** ang pagkakaroon ng sumpong o dalaw ng histerya.

## Tingnan din
*Deliryo

## Mga sanggunian 
Kategorya:Neurolohiya
Kategorya:Sakit
Kategorya:Mga sintomas
Kategorya:Wikang Griyego
Kategorya:Takot
Kategorya:Panggagamot
Kategorya:Sikolohiya
Linimento

Ang **linimento** ay isang uri ng likidong gamot na ipinapahid o pamahid sa labas o ibabaw ng balat.

## Mga linimento
### Linimentong A.B.C.
Isang halimbawa ng linimento ang **linimentong A.B.C.** (*A.B.C. liniment* kung tawagin sa Ingles).  Isa itong pinaglangkap o pinagsamang (isang kompuwesto) gamot na pamahid na naglalaman ng pantay na mga sangkap o bahagi ng iba pang linimento, partikular na ng linimentong akonito, beladona, at kloropormo. Ginagamit ito sa pagbibigay ng lunas sa mga kalagayan ng lumbago, siyatika, at neuralhiya. Ipinapahid ito sa apektado o nananakit na bahagi ng katawan. Maaari ring ginagamitan ng malalambot na himulmol o hibla ng tela nakabalot sa buto ng bulak. Bago ipahid sa balat, inaalog muna ng husto ang boteng may lamang linimento. May pag-iingat ding ginagawa sa pagpahid ng linimento sapagkat maaaring makairita sa balat ang gamot na ito.  Walang partikular na dosi o daming ibinibigay para sa pagpapahid ng linimento dahil sa labas lamang ng balat ito ginagamit.

## Tingnan din
*ungguwento
*emolyente
*demulsente

## Sanggunian
Kaurian:Gamot sa balat
Sinturong pangpuson

Ang **sinturong pangpuson** o **pahang pangtiyan** (Ingles: *abdominal belt*) ay isang uri ng malapad na paha o sinturon na pangmedisinang ginagamit na pangsuporta sa dingding ng puson sa pamamagitan ng presyon.

## Layunin
Ginagamit ang ganitong paha sa panahon ng pagdadalang-tao at pagkatapos manganak ng isang babae, maging para sa panahon pagkaraan ng mga operasyon o siruhiya sa puson, kapag may herniya ng puson, at kung may biseroptosis o paglawlaw ng mga laman ng puson.  Upang maging epektibo at maginhawa, kinakailangang tama ang pagkakasuot ng sinturong ito.

## Mekanismo ng presyon
Nakakamit ng sinturong pangpuson ang matatag na presyon sa apektadong laman ng puson sa pamamagitan ng paglalangkap sa loob ng pahang ito ng hinabing elastiko o nababanat na tela, pagdaragdag ng mga pantali at sintas, at paglalagay sa loob ng sinturon ng isang pad o sapin  solido o supot na may lamang hangin  na may naangkop na sukat at hugis.  Kaugnay ng saping ito, nadaragdag ang presyon kapag nagsasama ng isang uri ng kaayusan ng mga ispring o rekolyo.

## Sanggunian
Kaurian:Sinturon
Kaurian:Panggagamot
Ehersisyong pangpuson

Ang **ehersisyong pangpuson** o **ehersisyong pangtiyan** ay isang uri ng pagsasanay o ehersisyong ginagamit o ginagawa para sa pagtataguyod, pagpapanatili ng kasiglahan at ikabubuti ng mga organong nasa loob ng puson, pati ng kanilang mga tungkulin.

## Mga ehersisyo
### Mga madaling gawin
Isang maagang halimbawa ng payak na ehersisyong pangtiyan ang pagpisil ng kalatagan ng mga kamay laban sa dingding ng puson na susundan ng pag-angat ng mga kamay habang nakahiga.  Nakapagdurulot ito ng paggalaw na pasaginsin o paurong ng mga masel ng dingding ng puson.  Maiaayos ang antas ng tugon mula sa mga masel ng puson sa pamamagitan ng pagbabagu-bago sa diin ng mga kamay.

### Mga mahirap gawin
Isang mas masigasig na uri ng ehersisyong pangpuson ang mabagal na pagupo, mula sa pagkakahiga, na walang pagtulong o hindi ginagamitan ng mga baraso.  Isa pang masiglang uri ng ehersisyong pangtiyan ang mabagal na pag-angat ng mga binti upang maging bertikal ang posisyon.

### Ehersisyo ng paghinga
Kabilang din sa mga ehersisyong pangpuson ang mga ehersisyo ng paghinga, katulad ng malalim na paghinga.  Kailangan ang pagkakaroon ng masiglang mga masel na bumubuo sa pang-unahan o anteryor ng dingding ng puson para magkaroon ng tamang gawi sa paghinga.  Nakapagbibigay rin ang kasiglahang ng mga masel na ito ng suporta sa mga laman ng puson.

## Pagsasagawa
Sa simula, itinuturing na sapat lamang ang pag-aangat muna ng katawan na susundan ng mga pagtataas ng mga binti na may limang ulit.  Nagdaragdag ng isang galaw o kilos na pang-ehersisyo sa bawat araw hanggang sa umabot sa dalawampu ng bawat isa ang nagagawa.  Kapag nagdurulot ng pananakit sa singit ang ehersisyo, mas ligtas na gawin lamang ang mga payak at madadaling mga uri ehersisyo, katulad ng mga nabanggit sa itaas.

## Mga sanggunian
Kaurian:Ehersisyo
Abduktor

Ang **abduktor** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*ibang tawag para sa kidnaper, ang taong nandukot, kumidnap, nangidnap ng ibang tao, o nagsagawa ng abduksyon (pagkidnap).
*abduktor, mga uri ng masel sa katawan ng tao at hayop, na nagsasagawa ng abduksyon.
Pemur

Ang **pemur** (mula sa Ingles na *femur*) ay maaaring tumukoy sa:

*buto ng hita
*sa mismong hita o pinaka-hita ng paa ng kulisap
Akonito

Ang **akonito** (Ingles: *aconite*) ay maaaring tumukoy sa:

**Aconitum*, isang sari ng mga halaman na kinabibilangan ng *aconitum napellus* o *monkshood* sa Ingles.
*akonito, akonitin, akonitino, o akonitina (mula sa Ingles na *aconitine*), isang toksin na hinango mula sa ilang mga halamang nasa saring *Aconitum*.
*akonito, isang gamot na hinango mula sa mga ugat ng akonitong halaman na *aconitum napellus*.
*Akonito ng Taglamig (*Winter aconite*), isang halamang nasa saring *Eranthis*.
Akonito (toksin)

thumb|Ang **akonitino**: Akonitano-3,8,13,14,15-pentol, 20-etil-1,6,16-trimetoksi-4-
(metoksimetil)-, 8-asetato 14-bensoato, (1alpa, 3alpa, 6alpa, 14alpa, 15alpa, 16beta)-

Ang **akonito** (Ingles: *aconite*) ay isang makapangyarihan o malakas na gamot na nakukuha mula sa halamang kapangalan nito, ang halamang akonito o *aconitum napellus* (kilala bilang *monkshood* sa Ingles, na nasa saring *Aconitum*).

## Sangkap
Isang aktibong ingridyente o sangkap ng gamot na ito ang alkaloyd na **akonitino**, isang mapanganib na lason.

## Epekto ng gamot
Nakapagpapabagal ang akonito sa galaw ng puso, nakapagpapababa ng temperatura ng katawan, at nakapagpapataas ng pagpapawis o perspirasyon.  Napaparalisa nito ang mga dulo ng mga ugat na pandama.

## Mga gamit
Dating ginagamit ang akonito para sa pagpigil ng mga pamamaga, katulad ng tonsilitis at pleurisiya.  Ginamit din na pangpalis o pang-alis ng pananakit, sa anyo ng linimento at ointment, katulad ng para sa neuralhiya.  Bilang linimento, sangkap ito ng linimentong A.B.C..  Karaniwang sukat ng dami ang 1 granong ugat ng halamang akonito (*aconitum napellus*) at 10 mga minim ng tintura ng akonito.

## Paglalarawan sa ugat ng akonito
Kahawig ng labanos na kabayong rabanos (*horseradish*) ang ugat ng akonitong *Aconitum napellus*, kaya't maaaring mapagkamalan at magkamali sa pagkain ng nakalalasong ugat.  May pagkakaiba ang dalawa sa hugis, kulay, epekto, at lasa (*hindi* nirerekumenda ang pagtikim) ng ugat:
:*Pagkakaiba ng hugis: silindrikal ang ugat ng sa kabayong labanos, samantlang konikal naman ang sa akonito.
:*Pagkakaiba ng kulay: dilaw o banayad na pagkatad ang kulay ng sa kabayong rabanos, samantalang may maitim na kayumanggi ang sa akonito.
:*Pagkakaiba ng lasa at epekto: kapag nginuya (hindi nirerekumendang gawin, ipinagbibigay-alam lamang ang pagkakaiba), may matamis at matalas na lasa ang sa kabayong labanos, samantalang nakasasanhi ng pamamanhid at tila dinuduro ng karayom na pakiramdam sa bibig ang akonito.

## Pagkalason
### Mga tanda
:Kabilang sa sintomas ng pagkalason mula sa akonito ang mga sumusunod:
::*Pakiramdam na dinuduro ng karayom ang loob ng bibig.
::*Hapdi o pananakit sa sikmura ng tiyan
::*Malakas na pagsusuka
::*Tila mayelo at mamasa-masang balat
::*Prostrasyon o labis na pangangayupapa o lubos na panlulupaypay
::*Mahina at iregular o hindi normal pagkakatulad ng mga pintig o pulso

### Mga pagbibigay-lunas
:Isinasagawa sa isang nalason ng akonito ang mga sumusunod:
::*Agad na tumatawag ng duktor
::*Habang hinihintay ang manggagamot, binibigyan ang biktima ng emetikong binubuo ng isang basong tubig na hinaluan isang kutsarita ng mustasa.
::*Pinapanatiling nakahiga sa kama ang pasyente
::*Pagbibigay ng init sa pamamagitan ng (a) mga botelyang may lamang maiinit ngunit hindi nakakapasong tubig, at (b) ng paghimas, pagkiskis, o pagkuskos ng balat.  
::*Pagbibigay ng matapang na tsaa o kape
::*Kapag may kahirapan sa paglulon, ibinibigay bilang enema ang tsaa o kape.

## Mga sanggunian
Kategorya:Alkaloid
Kategorya:Lason
Kategorya:Mga kompuwestong kimikal
Icicle

Ang ***icicle*** (bigkas: /ay-si-kel/) ay isang salitang Ingles na maaaring tumukoy sa:

*labanos, isang gulay na ugat
*Icicle (komiks), isang tauhan sa komiks
*yelong nakabitin (namuong tubig)
Adenitis

Ang **adenitis** o **kulani** ay ang pamamaga o implamasyon ng isang glandula.  Isang pangkaraniwang halimbawa nito ang pamamaga ng mga glandulang limpa ng leeg (o mga "glandula ng leeg", na sanhi ng pagsalakay ng mga *tubercle bacillus* o tuberkulosis.  Halimbawa rin nito ang paglaki ng mga glandulang limpang nasa rehiyon ng isang *chancre*.  Pangunahing mga sintomas ng sipilis ang pagkakaroon ng magkasamang *chanchre* at adenitis. Ang pamamaga ng mga lymph node dahil sa paglaki ng mga lymph cell ay tinatawag na lymphadenopathy.

## Sanggunian
Kaurian:Nakakahawang sakit
Kaurian:Sistemang limpatiko
Kauterisasyon

Ang **kauterisasyon** ay ang pagsunog sa isang sugat, kulugo o nunal upang matuyo ito at matanggal.  '*Aktuwal na *cautery'''* (*actual cautery'') ang salitang pantawag sa isang puting mainit na plantsang ginagamit para makalikha ng mga blister o paltos, pagpapatigil ng pagdurugo ng mga ugat na daluyan ng dugo, at para sa iba pang mga layunin.  Kalimitang pinaiinit lamang ang metal magpahanggang sa maandap na mapulang kakinangan. 

## Mga sanggunian 
Kategorya:Panggagamot
Kategorya:Siruhiya
Otto Sverdrup

Si **Otto Neumann Sverdrup** ay isang Noruwegong eksplorador ng Artiko.  Ipinanganak siya sa Bindal, Nordland ng Noruwega.  Kasama siya sa ekspedisyong Nansen sa Lupanglunti o Grinland noong 1888 at sa Artiko mula 1893 hanggang 1896, at nagawang masagip at maibalik ang *Fram*, isang barkong naipit at nabilanggo sa paligid ng mga yelo sa loob 35 mga taon.  Pinamunuan niya ang isang ekspedisyon sa Lupanglunti mula 1898 hanggang 1902, at pati tatlo pang ekspedisyon sa Artiko na may mga layuning magligtas ng nawawalang mga eksplorador.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga eksplorador
Kategorya:Mga Noruego
Suzuki Harunobu

Si  ay isang Hapones na alagad ng sining na gumagawa ng mga dibuho sa pamamagitan ng mga blokeng kahoy na panlimbag.  Isa siya sa mga pinakatanyag sa estilong Ukiyo-e.

## Sanggunian 
Kaurian:Mga Hapones
Joan Sutherland

thumb|Si Joan Sutherland noong 1975.
Si Dama **Joan Alston Sutherland**, OM, AC, DBE (ipinanganak noong Nobyembre 7, 1926) ay isang Australyanang soprano ng koloraturang nakilala dahil sa kaniyang mga ambag sa "muling pagsilang" ng repertoryong *bel canto* noong huling panahon ng mga 1950, 1960, at 1970. Una siyang ipinakilala sa Europa sa Royal na Bahay ng Opera ng Halamanang Covent ng ipalabas ang *The Magic Flute* o "Ang Mahiwagang Plauta" noong 1952. Naibigan siya ng mga manonood ng *Lucia di Lammermoor* noong 1959 dahil sa pagganap at pag-awit niya ng mahirap na gampanin ng tauhang si *Lucia*. Itinuturing siya sa sa pinakamahahalagang mga mang-aawit noong kanyang panahon. Kumakanta rin siya sa Operang Metropolitano na gumaganap sa mga papel ng mga pangunahing tauhang nasa palabas na *Norma* at *La Sonnambula*.

## Sanggunian 
Kaurian:Mga Australyano
Joan

Ang **Joan**, Ingles ng Juana, ay maaaring tumukoy sa 

*Joan Ilagan, isang artista sa Pilipinas.
*Joan Sutherland, isang Australyang soprano.
Abasia

Ang **abasia** ay isang kalagayan ng isang pasyenteng hindi makalakad bagaman nananatili ang kanyang lakas ng masel at may pandama o sensasyon pa rin sa mga binti. Hindi makatayo ang mga pasyente ngunit naigagalaw nila ang kanilang mga paa at hita habang nakahiga sa kama. Isa itong uri ng pangtungkulin o punksiyonal na pagkabaliw o neurosis at bumubuo sa isang pangkat ng mga sintomas o tanda ng karamdaman.

## Lunas 
Pagkaraang mapag-alamang may kalagayang abasia ang pasyente, at nalamang walang karamdamang organiko ang may-sakit, gumagamit na ng mga sumusunod na kaparaanan sa panggagamot ang manggagamot:

:*sikoterapiya 
:*sikoanalisis 
:*hidroterapiya
 
## Sanggunian 
Kategorya:Mga sintomas
Kategorya:Sakit
Akyut

Ang "**akyut**", mula sa Ingles na *acute* (bigkas: /ak-yut/), ay maaaring tumukoy sa:

*malubha, malala, o talamak, katulad ng pagtukoy sa sakit o karamdaman sa larangan ng medisina; ngunit ang *talamak* ay maaari ring tumukoy sa kroniko.
*matalim, matalas na pag-isip, malalim ang naaabot ng isip, madaling makaalam, o sensitibo.
*mahayap, magulang (madaya), o tusong tao.
*matindi, krusyal, o importanteng (mahalaga) pangangailangan.
*makipot
*mataas o matinis na tono tunog.
Talamak

Ang **talamak** ay nangangahulugang **malawakan**, **laganap**, **lipana**, **usong-uso** o **kalat na kalat**; ibig sabihin ay maraming tumatanggap o gumagamit. Sa konteksto ng sakit, ito ay kasingkahulugan ng **kroniko** o **hindi gumagaling-galing** na maaaring tumukoy sa:

*matinding sakit (*acute illness*)
*malalang sakit (*chronic disease*)
Malalang sakit

Ang **malalang sakit** (Ingles: *chronic disease*, *chronic illness*, at *chronic sickness*) ay isang paglalarawan ng **karamdamang pangmatagalan**, **tuluy-tuloy**, **palagian**, at **talamak** ang antas o kalagayan.

Isa itong **kronikong kondisyon** na isang kondisyon o sakit ng kalusugan ng tao na paulit-ulit o kung hindi man matagal sa mga epekto nito o isang sakit na dumating sa paglipas ng panahon. Kadalasang nailalapat ang katawagang *kroniko* kapag ang kurso ng sakit ay tumagal ng higit sa tatlong buwan. Kabilang sa karaniwang kronikong sakit ang rayuma, hika, kanser, *chronic obstructive pulmonary disease*, diabetes, sakit na *lyme*, at ilang mga sakit dulot ng virus tulad ng hepatitis C at *acquired immunodeficiency syndrome*. Isang pagkakasakit na habambuhay dahil natatapos sa kamatayan ang isang terminal na pagkakasakit. Posible at hindi inaasahan ito para sa isang pagkakasakit na nagbago sa depinisyon mula terminal tungo sa kroniko. Halimbawa, ang diabetes at HIV na minsang terminal ay tinuturing ngayon kroniko dahil mayroon nang insulin para sa diabetiko at pang-araw-araw na panggamot para sa mga indibiduwal na may HIV na pinapahintulot ang mga indibiduwal na ito na mabuhay habang napapamahalaan ang mga sintomas.

Sa medisina, napagkakaiba ang kronikong kondisyon mula sa isa na may matinding karamdaman. Tipikal na naapektuhan ang may isang matinding kondisyon sa isang bahagi ng katawan at tumutugon sa paggamot. Sa isang banda, kadalasang naapektuhan ang isang may kronikong kondisyon ang maraming bahagi ng katawan, na hindi lubusang tuuugon sa paggamot, at nagpapatuloy sa pinatagal na panahon.

## Tingnan din
*Matinding karamdaman

## Sanggunian
Kategorya:Sakit
Matinding karamdaman

Ang **matinding karamdaman** (Ingles: *acute illness*, *acute disease*, at *acute sickness*) ay mga karamdamang mabilis ang simula o pagdating na tumatakbo lamang sa loob ng maikling kurso o panahon at may markado o kapuna-punang mga tanda o sintomas.  Sanhi ng mga mikrobyo ang karamihan o halos lahat sa mga ito.  Kaugnay ito ng mga salitang pinagkakaiba na "medyo matindi" (*subacute* sa Ingles) at "kroniko" (*chronic* sa Ingles).

Tumutukoy ang kaisipang pangngalang masa ng "matinding karamdaman" sa akyut na yugto, alalaong baga, isang maikling kurso, ng anumang entidad ng sakit. Halimbawa, sa isang artikulo ng sa*ulcerative enteritis* sa manukan, sinabi ng may-akda na "sa matinding sakit, maaring mayroong nadagdagang mortalidad na walang kahit anumang halatang senyas", na tumutukoy sa akyut na anyo o yugto ng *ulcerative enteritis*.

## Paggamit ng mga salita
Isang halimbawa ng paggamit ng mga pandiwang *matindi*, *medyo matindi*, at *kroniko* ang ganitong paglalarawan: maaaring matindi (*acute*) ang rayumatismo (katulad ng rayumatikong lagnat). Ngunit kung hindi gaanong hayagan at mas matagalan ang lagnat at iba pang mga sintomas, tinatawag itong "medyo matindi" (*subacute*) lamang.  Sa kronikong anyo (*chronic*) ng rayuma, mayroong pananakit at paninigas ng mga kasu-kasuan na tumatagal ng mga buwan o mga taon.

## Tingnan din
*Malubhang sakit
*Paroksismo
*Kalubhaan (paglilinaw)

## Mga sanggunian
Kategorya:Sakit
Kola

Ang **kola** (Ingles: *cola*) ay isang inumin na may karamel na pangkulay at mayroong kapeina.

Ang unang lumikha nito ay ang drugista na si John Pemberton. Ang inumin na ito ay naging tanyang sa buong mundo. Ang Coca-Cola ay naging malaking internasyonal na brand at nasasabing isang simbolo ng Estados Unidos. Ang mga makabagong cola ay bihira nang mayroong kola nut— ang pinanggalingan ng pangalan ng inumin— dahil ang lasa ng nut na ito ay lubhang mapait.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Inumin
Kaurian:Cola
Adenoma

Ang **adenoma** ay isang tumor na binubuo ng mga lamuymoy o tisyung kahawig na mga glandulang nagkakatas (katulad ng mga glandulang pangsuso at ng *thyroid*) kung saan ito lumilitaw. Mabagal ang paglaki ng ganitong mga bukol. Hindi na umuulit ang ganitong mga pamamaga kapag natanggal.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Endokrinolohiya
Kategorya:Patolohiya
Kategorya:Anatomiya
Kategorya:Onkolohiya
Kategorya:Kanser
Pagbubuhos ng tubig

Ang **pagwiwilig** (mula sa salitang-ugat na *wilig*) o **apusyon** (mula sa Ingles na *affusion*) o **pagbubuhos ng tubig** ay ang pagpapatulo at pagpapadaloy ng tubig na ginagawa sa pagbibinyag.  Sa larangan ng medisina, tumtukoy ang *apusyon* sa pagbubuhos ng tubig sa buong katawan o bahagi nito bilang isang uri ng panggagamot sa karamdaman.  

## Pagbubuhos ng malamig na tubig
Ginagamit ang **pagbubuhos ng malamig na tubig** o **malamig na apusyon** para sa pagpapababa ng temperatura kapag may lagnat ang pasyente.  Isinasagawa ito habang nakahiga ang may lagnat sa isang lubluban o babaran.  Mas may epekto at mas madaling punasan sa pamamagitan ng esponghang binasa ng malamig o maligamgam na tubig ang isang pasyente.  Kung kinakailangan, gumagamit din ng malalamig na mga pakete o bilot, o kaya malamig na paligo.  Ginagamit din ang pagbubuhos ng tubig na malamig bilang mabilis na panlunas o remedyo sa kaso ng mga inatake ng matinding pag-init ng katawang sanhi ng sikat ng araw.

## Mga sanggunian
Kategorya:Binyag
Kategorya:Panggagamot
Aprikanong tripanosomiasis

Ang **Aprikanong tripanosomiasis** o **Aprikanong tripanosomosis** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Aprikanong tripanosomiasis sa tao
*Aprikanong tripanosomiasis sa hayop o Nagana
African trypanosomiasis

Ang **African trypanosomiasis**   na dulot ng parasito sa tao at ibang hayop. Ito ay dulot ng parasitong *Trypanosoma brucei*. Sa sakit na ito ang pasyente ay sumusulong na maging mas tamad at mas aantuk-antok. Ang dalawa ay karaniwang ihinahawa sa pamamagitan ng kagat ng mga may impeksiyon ng langaw na tsetse at pinaka karaniwang nasa mga lugar na nasa mga probinsiya. Kahit na ang melarsoprol ay mabisa para sa dalawa, ito ay karaniwang ginagamit lamang para sa T.b.r. dahil sa malulubhang di inaasahang nakakapinsalang epekto ng gamot. Hanggang noong 2010, nagdulot na ito ng 9,000 na kamatayan, bumaba mula 34,000 noong 1990. Ang tinatayang 30,000 na katao ay kasalukuyang may impeksiyon, na may 7000 na mga bagong impeksiyon noong 2012. Ang mahigit sa 80% ng mga kasong ito ay nasa Democratic Republic of the Congo. May tatlong malagap na outbreak ang naganap sa kasaysayan: isa ay mula 1896 hanggang 1906 na pangunahin ay sa Uganda at ang Congo Basin, at ang ikalawa ay noong 1920 at 1970 sa mga ilang African a bansa. Ang mga ibang hayop, na tulad ng mga baka, ay maaaring nagdala ng karamdaman at nagkaimpeksiyon.

## Mga sanggunian
Kategorya:Aprika
Kategorya:Trypanosomiasis
Sakit ng pagkaantok

Ang **Sakit ng pagkaantok** (Ingles: *Sleeping Sickness*) ay maaaring tumukoy sa:

*Anuman sa ilang mga kalagayang pangpanggagamot na may kaugnayan sa pagkapagod.
*Aprikanong tripanosomiasis sa tao, isang karamdamang parasitiko sa tao at mga hayop.
*Nagana, ang Aprikanong tripanosomiasis sa hayop
**Encephalitis lethargica*, isang nakapipinsalang sakit na kumalat sa mundo sa loob ng mga 1920.
Tripanosomiasis

Ang **tripanosomiasis** o **tripanosomosis** ay tumutukoy sa:

*Mga tripanosomias ng tao:
:*Aprikanong tripanosomiasis ng tao 
:*Amerikanong tripanosomiasis ng tao o Karamdaman ni Chagas

*Mga tripanosomiasis ng hayop:
:*Nagana, ang Aprikanong tripanosomiasis sa hayop
Agorapobya

Ang **agorapobya** (mula sa Ingles na *agoraphobia*) ay ang abnormal na pagkatakot sa mga hayag at maluluwang o malalawak na lugar.  Isa itong hindi angkop na pagkabalisa ng isipan kapag nasa bukas o lantad na mga pook.  Literal na nangangahulugan ang salitang *agorapobya* bilang "pagkatakot sa pook na pamilihan".  Kabaligtaran ito ng klaustropobya.  Makikita ang dalawang sakit na ito sa sikoneuroses.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Takot
Klaustropobya

Ang **klaustropobya** (mula sa Ingles na *claustrophobia*) ay ang hindi angkop na pagkatakot at pagkabalisa kapag nasa loob ng isang nakasarang mga lugar o espasyo, partikular na kapag nag-iisa lamang.  Kabaligtaran ito ng kalagayang agorapobya.  Makikita ang dalawang sakit na ito sa sikoneuroses.

## Mga sanggunian
Kategorya:Takot
Kategorya:Sakit
Kategorya:Panggagamot
Astenopya

Ang **astenopya** ay ang pagkapagod o pagkahapo ng mga matang may kasamang pananakit ng ulo at panlalabo ng paningin.  Sa ganitong panghihina ng mata, may kawalan ng kakayahang magamit ang mga mata sa loob ng matagal na panahon.

## Tingnan din
*Amaurosis
*Ambliyopya
*Akomodasyon

## Mga sanggunian
Kategorya:Optalmolohiya
Kategorya:Sakit sa mata
Pagkalagas ng buhok

Ang **pagkalagas ng buhok**, na kilala rin bilang **alopesya** (mula sa Ingles na *alopecia*) o **pagkakalbo**, ay tumutukoy sa pagkawala ng buhok mula sa bahagi ng ulo o katawan. Karaniwan, apektado ang ulo. Ang tindi ng pagkawala ng buhok ay maaaring mula sa maliit na bahagi hanggang sa buong katawan. Kadalasan, hindi nararanasan ang pamamaga o pagkakaroon ng peklat.

Kabilang sa mga karaniwang uri nito ang pagkawala ng buhok na may huwaran para sa lalaki o babae, *alopecia areata*, at ang panunuyo ng buhok na kilala bilang *telogen effluvium*. Ang *alopecia areata* ay maaaring gamutin sa pamamagitan ng pagtuturok ng esteroide sa apektadong bahagi, subalit kailangan itong ulitin nang madalas upang maging epektibo. Ang kalbo naman sa salitang balbal ay tinatawag na **pendong** (tingnan ang detalye at ibang salitang balbal sa kalbo sa *Pagpapakalbo § Pilipinas*).

## Tingnan din 
*Paglalagas

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga sintomas
Kategorya:Buhok ng tao
Amnion

Ang **amnion** o **amniyon** ay isang manipis na supot o suput-suputan na mayroong pluwido o parang tubig na kinalulutangan o kinalalagyan ang mabubuong sanggol (*fetus*) o embriyong nasa sinapupunan ng inang babae.  Sa hayop, ito ang bumabalot sa embriyo ng itlog ng ibon at ng reptilya.  Sa tao, mahalaga ang kayarian o istrukturang ito sa maagahang mga yugto ng pag-unlad ng sanggol bago ito ipanganak sapagkat mismo ang lumilikha ng **pluidong amniotiko**, ang pluwidong kinalulutangan ng hindi pa isinisilang na batang tao.  Binubuo ang amniotikong pluidong ito ng mga "tubig" na tumatakas sa maagang yugto ng panganganak.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga pluido ng katawan
Kaurian:Embriyolohiya
Nabubuong sanggol

thumb|right|Ang nabubuong sanggol na may gulang na 14 na mga linggo (edad sa loob ng sinapupunan ng isang nagdadalantaong-ina) na may sukat na 3 pulgada o 76 milimetro. 

Ang **nabubuong sanggol** o **namumuong sanggol** (Ingles: *fetus* o *foetus*) ay ang tawag sa isisilang na anak ng tao o hayop habang nasa loob pa ng tiyan ng ina. Karaniwang tumutukoy ito sa batang nasa sinapupunan pa ng nagdadalangtaong ina sa loob ng kapanahunang ng mga dalawang buwan.

Kapag nagmukhang tao na ang bilig sa pagsapit ng ikalawang buwan ng pag-unlad nito,   opisyal na itong tinatawag na nabubuong sanggol o ganap na *fetus*.  Sa pagwawakas ng ikaapat na buwan ng pag-unlad (ika-16 na linggo), may sukat na itong 3 pulgada ang haba.  Pagdating ng ikalimang buwan, umaabot na ito sa 4 1/2 pulgadang haba.  Pagsapit ng huli ng ikaanim na buwan, mayroon na itong mahigit sa 6 na pulgadang haba.  Sa pagkatamo ng ikapitong buwan, nagiging 8 pulgada na ang haba nito. 

## Laki at timbang ng nabubuong sanggol 
thumb|Resulta ng *ultrasound* na kakikitaan ng imahe ng nabuong bata.
Sa ikapitong buwan ng pagbubuntis ng babaeng tao, tumitimbang ang nabubuong sanggol ng may 1 kilogramo.  Mayroon itong sukat na 35 mga sentimetro ang haba.  Magiging malaki ang nabubuong  sanggol sa loob ng huling mga buwan ng pagdadalangtao.  Pagsapit ng ika-8 mga buwan, nagkakaroon ng bigat na 3 mga kilogramo ang nabubuong sanggol.  

## "Pagsipa" ng namumuong sanggol 
Nararamdaman ng nagdadalangtaong babae ang "pagsipa" o paggalaw ng nabubuong sanggol mula sa ika-4 o kaya ika-5 buwan ng pagbubuntis.  Madalas na nararamdaman ito ng isang babaeng dati nang nakapanganak.  Sa panimula, nararamdaman ang pagkilos na ito ng nabubuong sanggol na may ilang ulit lamang sa loob ng isang linggo hanggang sa maging araw-araw na pagdaka.

## Pag-ikot ng nabubuong  sanggol 
Umiikot ang nabubuong sanggol pagdating ng huling buwan ng pagdadalangtao.  Pumupuwesto ang ulo nito sa baywang ng babaeng buntis, bilang paghahanda sa panahon ng pagluluwal o panganganak (paglalabas ng buo at ganap nang sanggol).  Pagkaraan ng 40 mga linggo, isisilang na ang nabuong sanggol, na may karaniwang timbang na 3.6 mga kilogramo.      

## Tingnan din 
* Bilig (embriyo)
* Pamumuo ng supling bago iluwal

## Mga sanggunian 
## Mga kawing panlabas 
* Ang *foetus* , Pagdadalang-tao (pagbubuntis), Tagalog na pahina sa web mula sa Noruwega, IntroTagalog.cappelendamm.no, nakuha noong Agosto 3, 2009.

Kategorya:Biyolohiyang paglilinang
Kategorya:Embriyolohiya
Amnesya

Ang **amnesya** ay literal na nangangahulugang paglimot na dahil sa kapinsalaan sa utak.  Nilalarawan din ito bilang "pagkalimot sa nakaraan".  Ito ang teknikal na pangalang panturing sa kawalan ng alaala o memorya.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sakit sa utak
Kategorya:Sakit sa pag-iisip
Dagat Baltiko

thumb|right|150px|Mapa ng Dagat Baltiko.

Ang **Dagat Baltiko** ay isang maalat-alat na panloob na dagat sa Hilagang Europa, mula 53°H hanggang 66°H latitud at mula 20°S to 26°S longhitud. Nasa hangganan ito ng Tangway ng Escandinava, ang pangunahing lupain sa Europa, at ang mga pulong Danes.

Baltiko
Renminbi

Ang **renminbi** () (simbolo: **¥**; kodigo: **CNY**) ay isang pananalapi ng Republikang Popular ng Tsina, na **yuan** () ang prisipal na yunit, na nahahati sa 10 *jiao* (角), na may 10 *fen* (分).

Nilalabas ang renminbi ng People's Bank of China (Bangko Popular ng Tsina), ang may-kapangyarihan sa pananalapi ng Republikang Popular ng Tsina. *CNY* ang ISO 4217 daglat nito, bagaman karaniwang dinadaglat ito bilang "RMB". ¥ ang ni-Latin na simbolo nito.

## Mga sanggunian 
## Mga kawing panlabas 
* Yuan Renminbi (CNY / RMB) Salaping papel 1953-2019   
* Yuan FEC (FEC) Salaping papel 1980-1994   

Kategorya:Mga pananalapi
Kategorya:Tsina
Pabango

Ang **pabango** (, ; , ) ay isang halo ng mga pampabangong langis o mga bagay na nagbibigay mga aroma, fixatives at solbente, na ginagamit upang bigyan ang katawan ng tao, hayop, pagkain, mga bagay, at buhay-mga puwang ng isang nakalulugod na amoy.

Ito ay karaniwang sa pormang likido at ginagamit upang magbigay ng isang kaaya-aya amoy sa katawan ng isang tao.
Ang mga sinaunang mga teksto at ekskabasyong arkeolohikal ipakita ang paggamit ng mga pabango sa ilan sa mga pinakamaagang mga sibilisasyong pantao. Modernong pabango ay nagsimula sa huli ng ika-19 na siglo sa komersyal na sintesis ng mga kumpuwestong aromatiko tulad ng banilin o coumarin, na kung saan pinapayagan para sa ang komposisyon ng mga pabango sa amoy ng dati hindi matamo lamang mula sa natural na mga aromatikong nag-iisa.

## Mga sanggunian
Dentin

thumb|250px|Ang mga bahagi ng isang ngipin na nagpapakita ng kinaroroonan ng dentin.

Ang **dentin**, **dentino**, o **dentina** (mula sa Ingles na *dentin* o *dentine*, at Kastilang *dentina*) ay ang bahagi ng isang ngiping nasa loob at ilalim ng esmalte o enamel.  Tinataglay nito ang puwang ng sapal at kanal ng ugat.  Ito ang matigas at tila-marpil o parang garing na sustansiyang bumubuo sa pangunahing bulto o katawan ng isang piraso ng ngipin.

## Kayarian
Binubuo ang dentin ng komposisyong kimikal na katulad ng nasa mga buto ng tao subalit maliit lamang ang kayarian o istruktura nito.  May laman itong malaking bilang ng napakaliliit na mga nagsasangang mga tubong lumalabas mula sa uka ng pulpo o sapal ng ngipin papunta sa kalatagan ng mismong dentin.  Naglalaman ang mga tubong nabanggit ng mga kahabaan ng sapal ng ngipin.  Kapag nalantad, maaaring maging sensitibo o maselan ang pandama ng dentin.      

## Sanggunian
Kategorya:Ngipin
Ambliyopya

Ang **ambliyopya**, mula sa Ingles na ***amblyopia***, ay ang panlalabo ng paninging dala ng depekto sa mga optikong nerbyo, na maaari ring sanhi ng mga gamot, usok at mga kemikal. Maaari rin itong pagkasanay at pagkamihasang hindi paggana ng isang mata sa taong duling at banlag, kaya't tinatawag din itong **tamad na mata**.  Sa malawak na ibig sabihin ng salita, sumasakop ito sa panglahatang mga anyo ng depektibo o may-pinsala, o maging ng panghihina ng paningin na hindi dulot ng mga kamalian ng repraksiyon o kaya hindi dahil sa mga pagbabago sa kayarian o istruktura ng mata.  Kaugnay ng panghihina ng mata, tinatawag na astenopya ang kawalan ng kakayahang magamit ang mga mata sa loob ng matagal na panahon.

## Tingnan din 
* amaurosis

## Mga sanggunian 
Kategorya:Optalmolohiya
Kategorya:Sakit sa mata
Bosyo

thumb|right|Isang babaeng may malaking bosyo.
Ang **bosyo** o **buklaw** ay ang paglaki ng leeg na sanhi ng pamamaga ng glandulang tayroyd. Dulot ng pagkakaroon ng kakulangan sa sustansiyang yodo o iodino ang pamumukol ng glandulang tayroyd. Sa Inglatera, tanyag na katawagan para sa bosyo ang **leeg-Derbyshire** o *Derbyshire neck* sa Ingles dahil may mga pook sa Inglaterang dating nagkaroon ng maraming mga kaso at anyo ng bosyo, partikular na ang naganap sa Derbyshire, Inglatera.

## Tingnan din 
* eksoptalmikong bosyo 

## Sanggunian 
Kategorya:Sakit
Tagukan

Ang **tagukan**, **tiguk-tigukan**, o **glotis** ay ang puwang na nasa pagitan ng mga luping pang-tinig (mga *vocal fold*) o mga bagtingan ng tinig (mga *vocal cord*) at ng pang-itaas na bahagi ng bagtingan (*larynx*) o lalamunan.

## Mga sanggunian
Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Dermoid

Ang **dermoid** o **dermoyd** (mula sa Ingles na *dermoid*) ay ang katawagan para sa partikular na mga bukol o bugkol na paminsan-minsang natatagpuan sa loob ng katawan. Kapag tinanggal ang mga ito, nakakatuklas sa loob ng bukol na ito ng mga kayarian likas na talagang kabahagi ng balat, kadalasang mga ilang bilang ng mga buhok na tumubo sa loob nito.

## Sanggunian 
Kategorya:Hinekolohiya
Kategorya:Onkolohiya
Kategorya:Optalmolohiya
Hinekolohiya

Ang **hinekolohiya** (mula sa Ingles na *gynecology* at Kastilang *ginecología*) ay ang agham, sa larangan ng panggagamot na nauukol sa mga kaalamang pangsakit ng mga kababaihan, partikular na ang hinggil o may kaugnayan sa pagdadalang-tao.  May kaugnay ang larangang ito sa obstetriks.

## Mga sanggunian
## Panlabas na mga kawing 
* Hinekolohiya - Bulgarong portal ng Hinekolohiya, October 30, 2,009
* Seksolohiya - Bulgarong portal ng Seksolohiya, October 30, 2,009

Kaurian:Hinekolohiya
Silangang Francia

Ang **Silangang Francia** (*Regnum Francorum orientalium*) na mas kilala sa tawag na **Francia Orientalis** o *Kaharian ng mga Silanganing Franco* (o Pranko), ay ang lupaing ibinigay kay Louis the German noong 843 batay sa Kasunduan sa Verdun. Ito rin ang naunang kaharian bago ang Banal na Imperyong Romano.

Pagkatapos pumanaw ni Louis the Pious, ang huling haring Carolingian, ipinamahagi ng kanyang mga anak ang Imperyong Carolingian ng mga Franks sa iab't ibang hari sa pamamagitan ng kasunduan sa Verdun na naghati sa Silangan, Kanluran at Gitnang ng Kaharian. Lahat ng lupaing orihinal na pinamunuan ng dinastiyang Carolingian ay napasakamay ng pinakamatandang anak ni Louis na si Lothair I (795-855).

__TOC__
## Luis ang Aleman (843-876) 
Sa pagpapatuloy ng *Ordinatio Imperii* ng 817, matagumpay na pinamunuan ni Luis ang Aleman ang teritoryo sa pamamagitan ng dukado ng Bavaria mula sa kanyang ama kaya't nagamit na niya ang titulong "Hari ng Bavaria". Pagkatapos ng kanyang pagkakaluklok sa trono ay nagsagawa siya ng hindi matagumpay na pananalakay sa Dakilang Moravia at nakisagupa sa mga Viking at Magyar. Nang mamatay ang kanyang anak na si Lothair II noong 869, nakakuha rin siya ng malaking bahagi ng kanyang kaharian sa pamamagitan ng Kasunduan ng Meerssen noong 870.

Ang panganay na anak ni Louis, si Louis II ng Italya, bagamat ligal na tagapagmana ng trono, ay nagkaroon ng problema sa pagkuha ng kaharian ng Lotharingia. Nang mamatay siya noong 875, ang kapatid ni Louis the German na si Charles the Bald ng Kanlurang Francia ay nakipag-away sa Kaharian ng Italya kabilang sa Burgundy at sa korona ng imperyo. Ang mga pinagtatalunang sakop ay ipinahinto ni Papa John VIII, kaya humantong sa pagwawakas ng Gitnang Francia.

## Mga anak ni Louis (876-887) 
Sa loob ng Silangang Francia, apat na maliliit na dukado ang nabuo: Swabia (Alamannia), Franconia (silangang bahagi ng Austrasia), Saxony at Bavaria. Noong 865, napuwersa si Louis na hatiin muli ang kaharian sa ilalim ng kanyang mga anak:
* Carloman (830-880)–namana ang orihinal na sakop ni Louis na kaharian ng Bavaria at ang mga katabing mga sakop;
* Louis the Younger (835-882)–tinanggap ang mga lupain ng Saxony at Franconia;
* Charles the Fat(839-888)–naging hari ng Alamannia.

Kategorya:Kasaysayan ng Europa
Walang asawa

Ang **walang asawa** ay maaaring tumukoy sa:

*dalaga
*binata
*balo
*hindi nag-asawa dahil tumandang dalaga o tumandang binata
*buhay na walang asawa dahil sa panatang pampananampalataya
Demulsente

Ang mga **demulsente** ay ang mga gamot o iba pang mga sustansiyang nakapagpapaginhawa sa anumang kapatagan ng katawan o bahagi nito.  Kaiba mula sa mga emolyente, mas ginagamit ito sa loob ng katawan o sa mga kalatagang nasa loob ng katawan, partikular na sa mga kapatagang may mala-uhog o uhuging mga pang-ibabaw.  Bilang halimbawa sa diwa: matatawag na isang demulsenteng para sa balat ang isang nakagiginhawang pamahid na ointment, samantalang isang demulsente naman para sa tiyan o sikmura ang puti ng itlog.

## Tingnan din
*linimento
*emolyente
*ungguwento

## Sanggunian
Kaurian:Gamot