Impeksiyon sa daanan ng ihi

Ang **pagsakop sa lagusan ng ihi** (UTI) (Ingles: uninary tract infection) ay ang pagsakop ng bakterya sa lagusan ng ihi. Kung nadamay lamang nito ang ibabang bahagi ng lagusan ng ihi, ito ay kilala bilang cystitis (ang pananakop ng bakterya sa pantog) at kung nadadamay naman nito ang itaas na bahagi ng lagusan ng ihi, ito ay kilala bilang pyelonephritis (ang pananakop ng bakterya sa bato). Ang mga hudyat ng cystitis ay mahapding pag-ihi, at madalas na pag-ihi o kagustuhang umihi (o pareho), habang ang pyelonephritis ay nagsasanhi ng lagnat at pananakit ng puson. Sa matatanda at musmos, ang mga hudyat ay hindi tiyak. Ang kadalasang sanhi ng dalawang uri ay ang *Escherichia coli*, gayunpaman ang ibang mga bakterya, birus, o fungi ay maari rin na maging sanhi.

Karaniwang nangyayari ang pagsakop ng bakterya sa lagusan ng ihi sa mga babae at hindi sa mga lalaki, kung saan ang kalahati ng mga kababaihan ay nagkaroon ng kahit isang impeksiyon sa isang punto ng kanilang buhay. Kadalasan pang nauulit ito. Ang mga salik ng panganib ay kinabibilangan ng katwanan ng babae, pakikipagtalik, at kasaysayan ng pamilya. Ang pyelonephritis, kung mangyayari, ay karaniwang sinusundan ng pagsakop ng bakterya sa pantog ngunit maari rin itong maghinatnan mula sa isang impeksiyon na sanhi ng dugo. Ang pagkilala ng sakit sa mga malusog na batang babae ay maaring ibatay na lamang sa mga hudyat. Dahil sa hindi malinaw na mga hudyat, maaring maging mahirap ang pagkilala ng sakit dahil may pagkakataon na magkaroon ng bakterya na walang pagsakop. Sa mga masalimuot na kaso, o kung nabigo ang paggamot, ang pag-culture sa ihi ay bakasakaling maging kapaki-pakinabang. Sa mga madalas magkaroon ng pagsakop, maari silang uminom ng mga antibayotik upang makaiwas.

Sa mga hindi masalimuot na tagpo, ang mga pagsakop ng bakterya sa lagusan ng ihi ay madaling magamot ng mga antibayotik para sa maikling panahon, bagaman ang paglaban ng bakterya sa maraming mga antibayotik na ginagamit sa paggamot ng karamdamang ito ay tumataas. Sa mga masalimuot na tagpo, ang mahabang panahon na pag-inom ng mga antibayotik o mga antibayotik na itinuturok sa ugat ay maaring kailanganin, at kung ang mga hudyat ay hindi nawawala sa dalawa o tatlong araw, kailangan ng karagdagang pagsusuri sa sakit. Sa mga kababaihan, ang pagsakop ng bakterya sa lagusan ng ihi ang pinaka karaniwan na nagsasanhi ng 10% ng lahat ng mga pagsakop sa lagusan ng ihi taun-taon.

## Mga palatandaan at hudyat
) kagaya ng nakikita sa isang tao na may sepsis (pagsakop ng bakterya sa dugo o himaymay ng dugo) sanhi ng pagsakop sa lagusan ng ihi]]
Ang urinary tract infection sa ibabang bahagi ng lagusan ng ihi ay tinutukoy din bilang pagsakop sa pantog. Ang mga pinaka-karaniwang hudyat ay ang paghapdi tuwing umiihi at kailangang umihi ng madalas na walang lumalabas sa maselang bahagi ng babae at matinding pananakit. at tumatagal ng anim&nbsp;na araw sa mga malusog na kababaihan.

### Sa mga bata
Sa mga bata, ang sintomas lamang ng isang urinary tract infection (impeksiyon sa daanan ng ihi o UTI) ay maaaring isang lagnat. Dahil sa kakulangan sa mga mas makikitang sintomas, kapag ang mga babae na wala pang dalawang taong gulang o mga lalaki na hindi pa natuli ay nagpakita ng isang lagnat nang wala pang isang taon, ang isang pag-culture sa ihi ay inirerekomenda ng maraming mga medikal na samahan. Ang mga sanggol ay maaaring kumain nang mahina, sumuka, mas marami ang pagtulog, o magpakita ng mga palatandaan ng paninilaw. Sa mas matandang mga bata, maaaring mangyari ang bagong pagsisimula ng hindi mapigilang pag-ihi (kawalan ng kontrol sa pantog). Ang ibang mga sanhi ng pagsakop ng bakterya ay kinabibilangan ng: *Klebsiella*, *Proteus*, *Pseudomonas*, at *Enterobacter*. Ang mga ito ay hindi karaniwan at kadalasang may kaugnayan sa mga may hindi normal na sistemang pang-ihi o ang mga nakaasa sa catheter sa pantog. Ang terminong "honeymoon cystitis" ay inilapat sa pangyayaring ito na madalas na mga UTI sa panahon ng simula ng pag-aasawa. Sa mga kababaihang menopause na, hindi na nakakadamay ang sekswal na aktibidad sa panganib ng pagkakaroon ng UTI. Ang paggamit ng spermicide, malayang dalas ng siping, ay pinapataas ang panganib ng mga UTI. Habang bumababa ang mga antas ng estrogen ng babae sa menopause, ang banta ng pagsakop ng bakterya sa daanan ng ihi ay tumataas dahil sa pagkawala ng nagsasanggang vaginal flora.

### Iba pa
Ang posibilidad para sa mga pagsakop sa pantog ay namamana mula sa magulang. Ang ibang mga salik ng panganib ay kinabibilangan ng diyabetes melitus (pinaka-karaniwang uri ng diyabetes), Sa mga bata, ang mga UTI ay nauugnay sa vesicoureteral reflux (isang hindi normal na paggalaw ng ihi mula sa pantog papunta sa mga ureter o mga bato) at hindi makadumi. Ito ang pinaka-karaniwang sanhi ng impeksiyon sa populasyon na ito, gayundin ang pinaka-karaniwang sanhi ng pagkakaospital.

## Paraan ng pagbuo ng karamdaman
Ang bakterya na sumasakop sa lagusan ng ihi ay kadalasang pumapasok sa pantog sa pamamagitan ng urethra. Gayunpaman, maaari ring mangyari ang pagsakop sa pamamagitan ng dugo o lymph. Pinaniniwalaan na ang bakterya ay kadalasang dinadala papunta sa urethra mula sa bituka. Ang mga kababaihan ang may mataas na panganib dahil sa kanilang anatomiya. Matapos makapasok sa pantog, ang *E. coli* ay didikit sa gilid ng pantog at bubuo ng isang biofilm na lumalaban sa panangga ng katawan. ngunit ang pangmatagalang toleransiya ay isang suliranin sa pagkasira ng tiyan na nangyayari sa mahigit sa 30%. Ang paggamit ng dalawang ulit araw-araw ay maaring pinakamahusay kaysa sa isang ulit na paggamit. Simula 2011, ang mga probiyotiko na ipinapasok sa maselang bahagi ng babae ay nangangailangan ng karagdagang pag-aaral para malaman kung ang mga ito ay kapaki-pakinabang.

### Mga gamot
Para sa mga mayroong pabalik-balik na mga pagsakop, ang isang matagal na panahon ng araw-araw na mga antibayotik ay mabisa. Sa mga tagpo na ang pagsakop ay nauugnay sa pagtatalik, ang pag-inom ng mga antibayotik pagkatapos nito ay maaring kapaki-pakinabang. Ang bilang ng mga bakuna ay binubuo simula 2011. Gayunpaman, ang pabalik-balik na mga UTI ay bihirang sanhi ng mga karagdagang problema sa bato kung walang mga nasa ilalim na abnormalidad sa mga bato, na nagreresulta sa mababa sa ikatlo ng porsiyento (0.33%) ng hindi gumagaling na sakit sa bato sa mga nasa hustong gulang.

## Pagkilala sa sakit
 (bakterya na hugis pamalo, kulay-itim, at hugis munggo) na ipinapakita sa pagitan ng mga puting dugo sa mikroskopyo. Ang mga pagbabagong ito ay nagpapakita ng pagsakop ng mikrobyo sa lagusan ng ihi.]]
Sa mga tuwirang kaso, maaaring gumawa ng pagkilala at paggamot na ibinibigay batay sa mga hudyat lamang ng walang karagdagang pagpapatunay sa laboratoryo. Sa mga masalimuot o kahina-hinalang kaso, makatutulong na patunayan ang pagkilala sa pamamagitan ng pagsuri ng ihi, paghahanap ng mga nitrite sa ihi, mga puting dugo (leukocytes), o leukocyte esterase. Ang isa pang pagsusuri, ang mikroskopya ng ihi, paghahanap ng mga pulang dugo, puting dugo, o bakterya. Ang culture ay itinuturing na positibo kung ito ay nagpapakita ng bilang ng kolonya ng bakterya na mas mataas kaysa o katumbas ng 103 mga unit na bumubuo ng kolonya kada mL ng isang karaniwang organismo sa laguaan ng ihi. Ang pagiging sensitibo sa antibayotik ay maaari ring masubukan sa mga culture na ito, ang mga ito ay nakakatulong sa pagpili ng paggamot gamit ang antibayotik. Gayunpaman, ang mga kababaihang may negatibong culture ay maaari pa ring bumuti sa paggamot gamit ang antibayotik.

### Sa mga bata
Upang gawin ang pagkilala ng isang impeksiyon sa laguaan ng ihi sa mga bata, ang isang positibong culture ng ihi ang kailangan. Ang dapo ay madalas na isang hamon tangan sa ginagamit na paraan ng pagsalo, kaya ang cutoff ng 105&nbsp;CFU/mL ang ginagamit para sa isang "clean-catch" mid stream na sample (pagsalo ng ihi sa kalagitnaan ng pagtulo nito at hindi ang unang patak), 104&nbsp;CFU/mL ang ginagamit para sa mga sample na kinuha sa catheter, at 102&nbsp;CFU/mL ang ginagamit para sa mga suprapubic aspiration (ang isang sample ay tuwirang kinukuha mula sa pantog gamit ang karayom). Ang paggamit ng "mga supot ng ihi" para saluhin ang mga sample ay hindi hinihikayat ng World Health Organization dahil sa mataas na pagkakataon ng kontaminasyon kapag na-culture, at mas mainam ang paglagay ng catheter sa mga hindi sinanay pumunta sa banyo. Ang ilan, katulad ng Akademya ng mga Pediyatriko ng Amerika ay inirerekomenda ang ultrasound ng bato at voiding cystourethrogram (panonood sa urethra (kung saan lumalabas ang ihi) at pantog gamit ang tunay na mga x-ray habang sila ay umiihi) sa lahat ng mga bata na mas bata sa dalawang taong gulang na nagkaroon ng isang pagsakop sa lagusan ng ihi. Gayunpaman, dahil mayroong kakulangan sa mabisang paggamot kung makikita man ang suliranin, ang iba kagaya ng National Institute for Clinical Excellence (Pambansang Institusyon para sa Klinikal na Kahusayan) ay inirerekomenda lamang ang karaniwang imaging sa mga wala pang anim na buwan o mayroong mga hindi karaniwang natuklasan. Ang vaginitis ay maari ring dulot ng isang impeksiyon ng lebadura. Ang interstitial cystitis (pabalik-balik na pananakit ng pantog) ay maaring isaalang-alang para sa mga taong nakararanas ng maraming yugto ng hudyat ng UTI ngunit ang culture ng ihi ay nananatiling negatibo at hindi gumagaling sa mga antibayotik. Ang prostatitis (pamamaga ng prostate) ay isinaalang-alang din sa kalimitan na pagkilala.

## Paggamot
Ang pangunahing bahagi ng paggamot ay ang mga antibayotik. Ang phenazopyridine ay inirereseta paminsan-minsan sa panahon ng mga unang ilang araw bilang karagdagan sa mga antibayotik upang makatulong sa mahapdi at pangangailangang umihi na minsang nadadama sa panahon ng pagsakop sa pantog. Gayunpaman, ito ay karaniwang hindi inirerekomenda dahil sa mga alalahanin sa kaligtasan ng paggamit nito, lalo na sa isang mataas ang panganib ng methemoglobinemia(mas mataas kaysa sa normal na antas ng methemoglobin sa dugo). Ang acetaminophen (paracetamol) ay maaring gamitin para sa mga lagnat.

Ang mga kababaihang may pabalik-balik na payak na UTI ay maaring makinabang sa paggamot sa sarili kapag nangyari ang mga hudyat na may kasunod na medikal kung mabibigo lamang ang unang paggamot. Ang reseta para sa mga antibayotik ay maaring ihatid sa parmasiyotiko sa pamamagitan ng telepono. Ang tatlong araw na paggamot gamit ang trimethoprim, TMP/SMX, o isang fluoroquinolone ay karaniwang sapat, samantala ang nitrofurantoin ay nangangailangan ng 5–7&nbsp;araw. Sa kabila ng pag-iingat na ito, ang ilang paglaban ay nabubuo sa lahat ng mga gamot na ito na may kaugnayan sa malawak na paggamit nito.

### Pyelonephritis
Ang pyelonephritis ay ginagamot ng mas agresibo kaysa sa isang simpleng impeksiyon sa pantog gamit ang alinman sa mas mahabang kurso ng iniinom na antibayotik o mga itinuturok sa ugat na antibayotik. Ang pitong araw ng iniinom na fluoroquinolone ciprofloxacin ay karaniwang ginagamit sa mga lugar kung saan ang paglaban sa gamot ay mas mababa sa 10%.Kung ang lokal na bilang ng paglaban sa gamot ay mas mataas sa 10%, ang isang dosis ng itinuturok sa ugat na ceftriaxone ay kadalasang inir'reseta. Sa mga nagpapakita ng mas malubhang sintomas, ang pagpapasok sa ospital para sa kasalukuyang mga antibyotiko ay maaaring kailanganin. Ang mga ito ay nangyayari nang pinakamadalas sa pagitan ng edad 16 at 35&nbsp;taon, na may 10% ng mga kababaihan ang nakasasagap ng pagsakop taun-taon at 60% ang mayroong pagsakop sa ilang bahagi sa kanilang mga buhay. Ang mga pagbalik ay karaniwan, na ang halos kalahati ng mga tao ang nakasasagap ng pangalawang pagsakop sa loob ng isang taon. Ang mga pagsakop sa lagusan ng ihi ay nangyayari nang apat na ulit na mas madalas sa mga babae kaysa sa mga lalaki. Ang mga bilang ng (pagkakaroon ng bakterya sa ihi na hindi nagpapakita ng mga hudyat) ay tumataas habang gumugulang mula dalawa hanggang pitong bahagdan sa mga kababaihang nasa edad na maaring mag-anak hanggang sa kasing taas ng 50% sa mga matatanda na nasa mga pangalagaan.

Ang mga impeksiyon sa daanan ng ihi ay maaring makadamay sa 10% ng mga tao sa panahon ng pagkabata. It ay inilarawan ng mga taga-Ehipto bilang "naglalabas ng init mula sa pantog". Ang mabisang paggamot ay hindi nangyari hanggang nagkaroon ng pag-unlad at magagamit na mga antibayotik noong panahon ng 1930 bago ang panahong iyon ang mga halaman, bloodletting (pagkuha ng dugo) at pagpapahinga ay inirekomenda. Ang isang impeksiyon sa bato sa panahon ng pagbubuntis ay maaring maghinatnan sa panganganak nang wala sa takdang oras o pre-eclampsia (isang kalagayan ng mataas na presyon ng dugo at hindi normal na paggana ng bato sa panahon ng pagbubuntis na maaring humantong sa mga pangingisay).

## Mga sanggunian
## Mga pananda
## Mga panlabas na kawing
* 

Kategorya:Mga Nakakahawang Sakit
Kategorya:Mga kondisyon na may kaugnayan sa sistema ng pag-ihi