Hepataytis C

Ang **Hepataytis C** o **Hepatitis C** ay isang impeksiyon na pangunahing nakakaapekto sa atay. Ang birus ng Hepatitis C (HCV) ang nagdudulot ng sakit na ito. Ang Hepatitis C ay kadalasang walang mga sintomas, ngunit ang matagal at pabalik-balik na impeksiyon ay maaaring humantong sa pagkakagalos ng atay, at pagkatapos ng maraming taon ay maaaring humantong sa sirosis. Sa ilang mga kaso, ang mga taong mayroong sirosis ay mayroon ding hindi gumaganang atay, kanser sa atay, o lubhang namamagang mga ugat sa lalamunan at tiyan, na maaaring mauwi sa kamatayan dahil sa pagdurugo.  Ito ay hindi napatunayan na nagdudulot ng sakit sa ibang mga hayop.

Ang Peginterferon at ribavirin ay ang karaniwang mga gamot para sa HCV. Nasa pagitan ng 50-80% ng mga taong ginamot ay gumaling. Ang mga taong nagkaroon ng sirosis o kanser sa atay ay maaaring mangailangan ng pagpapalit ng atay, ngunit ang birus ay kadalasang bumabalik pagkatapos ng pagpapalit. Ang mga sintomas ay kadalasang katamtaman at mahirap malaman, kabilang ang nabawasang gana, pagkapagod, nasusuka, mga pananakit ng kalamnan at kasukasuan, at pagbaba ng timbang. Ang impeksiyon ay nalulutas nang walang paggagamot sa 10-50% ng mga tao, at mas malimit sa mga batang babae kaysa sa iba. Sa pagitan ng 10–30% mga tao na mayroong sakit na iyon nang mahigit sa 30 taon ay nagkakaroon ng sirosis. Ang Hepatitis C ang sanhi ng 27% ng mga kaso ng sirosis at 25% ng mga kaso ng kanser sa atay.

Ang sirosis ng atay ay maaaring humantong sa mataas na presyon ng dugo sa mga ugat na kumukunekta sa atay, pagkaipon ng tubig sa tiyan, madaling masugatan o magdugo, lumaking mga ugat, lalo na sa tiyan at lalamunan, *jaundice* (isang paninilaw ng balat), at pinsala sa utak.

#### Mga epekto sa labas ng atay 
Ang Hepatitis C ay bihira ding nauugnay sa sindroma ni Sjögren (karamdaman kung saan ang resistensiya ay hindi normal na gumagana), mas mababang bilang ng mga plaketa o trombosito ng dugo kaysa sa normal, matagal at pabalik-balik na sakit sa balat, diyabetes, at mga limpomang hindi Hodgkin.

## Sanhi 
thumb|250px|Impeksiyon ng Hepatitis C sa Estados Unidos ayon sa pinagmulan
Ang hepatitis C virus ay isang maliit, nakabalot, iisa ang hibla, birus na RNA na positibo ang palagay (*positive-sense*). Mayroong pitong mga pangunahing henotipo ng HCV. Sa Estados Unidos, ang henotipo 1 ay nagdudulot ng 70% ng mga kaso, ang henotipo 2 ay nagdudulot ng 20%, at ang bawat isa sa ibang mga henotipo ay nagdudulot ng 1%. Ang sanhi ng pagsasalin ay nananatiling hindi pa nalalaman sa 20% ng mga kaso; ngunit ang karamihan sa mga kasong ito ay malamang na sanhi ng IDU. Ang isang pagsusuri ng 77 mga bansa ay nagpapakita na ang 25 ay mayroong bilang ng hepatitis C sa populasyon ng mga gumagamit ng pag-iniksiyon ng gamot sa ugat na nasa pagitan ng 60% at 80%, kabilang ang Estados Unidos at Tsina.

#### Pagkakalantad ng pangangalagang pangkalusugan 
Ang pagsasalin ng dugo, mga produkto para sa dugo, at mga paglilipat ng bahagi ng katawan nang walang pagsusuri para sa HCV ay lumilikha ng malaking panganib para sa impeksiyon. Ang mababang panganib na ito ay nananatili dahil mayroong panahon ng humigit-kumulang na 11–70 mga araw sa pagitan ng potensiyal na nagbibigay ng dugo na makakakuha ng hepatitis C at ang pagsusuri ng kanilang mga dugo bilang positibo.

#### Pagtatalik 
Hindi alam kung ang hepatitis C ay maaaring isalin sa pamamagitan ng pagtatalik. Habang mayroong pagkakaugnay sa pagitan ng delikadong seksuwal na aktibidad at hepatitis C, hindi malinaw kung ang pagsasalin ng sakit ay dahil sa paggamit ng gamot na hindi nabanggit o dahil mismo sa pagtatalik.

#### Mga butas sa katawan 
Ang paglalagay ng tattoo ay iniuugnay sa dalawa hanggang tatlong beses na mataas na panganib ng hepatitis C. Ito ay dahil sa hindi isterilisadong kagamitan o pagkakontamina ng ginamit na kulay.

#### Pagkakadikit o kontak sa dugo 
Ang mga pampersonal na kagamitan tulad ng mga pang-ahit, sipilyo, at kagamitan sa pagmamanikyur o pagpepedikyur ay maaaring madikit sa dugo. Ang pagbabahagi ng mga ito ay naglalagay sa panganib ng pagkakalantad sa HCV.

#### Pagsasalin mula sa ina papunta sa anak 
Ang pagsasalin ng hepatitis C mula sa ina na mayroon nito sa kaniyang anak ay nangyayari sa mababa sa 10% ng mga pagbubuntis. Walang mga pamamaraan na nagbabago sa panganib na ito. o ang dami ng kaniyang birus ay mataas. Dahil ang matagal at pabalik-balik na mga impeksiyon ay karaniwang walang mga sintomas para sa ilang mga dekada, Ang pangkaraniwang pagsusuri ay hindi inirerekomenda sa Estados Unidos.

## Pag-iwas 
Noong taong 2011, walang umiiral na bakuna para sa hepatitis C. Ang mga bakuna ay nasa ilalim pa ng pagbubuo at ang mga iba ay nagpakita ng nagbibigay pag-asang mga resulta. Ang isang kumbinasyon ng mga istratehiya na pangontra, tulad ng programa sa pagpapalitan ng mga karayom at hiringgilya at paggagamot para sa pang-aabuso sa droga, ay nagpapababa ng panganib ng hepatitis C sa mga gumagamit ng pag-iniksiyon ng gamot sa ugat nang humigit-kumulang sa 75%. Ang pagsusuri sa mga nagbibigay ng dugo ay mahalaga sa pambansang antas, tulad ng pag-ayon sa mga pangkalahatang pag-iingat sa loob ng mga pasilidad para sa pangangalagang pangkalusugan. Sa mga bihirang kaso, ang impeksiyon ay maaaring gumaling nang walang paggamot. Ang mga epekto ng paggamot ay karaniwan; kalahati ng mga taong ginamot ay nagkakaroon ng mga sintomas na parang trangkaso, at ang ikatlong bahagi ay nakakaranas ng mga problemang pang-emosyon.

Ang mga nagbibigay ng proposisyon ay nagpapahayag ng ilang terapeutikang mga alternatibo para makatulong sa hepatitis C na kinabibilangan ng nakikilala sa Ingles bilang *milk thistle* (ang abroho o kardo, isang halamang gamot), ginseng, at pilak na koloidal (isang uri ng pamatay ng mikrobiyo). Gayunman, walang terapeuktikong panghalili na naipakita upang mapabuti ang mga kinalabasan sa hepatitis C, at walang ebidensiyang umiiral na ang mga terapeutikong pamalit ay mayroong anumang epekto sa birus sa anumang paraan.

## Pagpapahayag ng kinalabasan ng sakit 
Ang mga pagtugon sa paggamot ay iba-iba ayon sa henotipo. Ang matagal na pagtugon ay humigit-kumulang 40-50% sa taong mayroong HCV na henotipo 1 na mayroong 48 na linggong paggamot.

## Aral ukol sa epidemya 
thumb|Paglaganap ng hepatitis C sa buong mundo noong 1999
[thumb|[Bilang ng nawawalang taon sa buhay dahil sa sakit na para sa hepatitis C noong 2004 kada 100,000 mga naninirahan
 

 

]]

Ang nasa pagitan ng 130 at 170 milyong mga tao, o ~3% ng populasyon ng mundo, ay namumuhay na mayroong matagal at pabalik-balik na hepatitis C.

Ang bilang ng mayroong sakit na ito ay mas mataas sa ilang mga bansa sa Aprika at Asya. Ang mga bansa na mayroong lubhang mataas na bilang ng mayroong sakit na ito ay kinabibilangan ng Ehipto (22%), Pakistan (4.8%) at Tsina (3.2%). Ang mataas na bilang sa Ehipto ay iniuugnay sa inihinto na ngayong kampanya para sa pangmasang paggamot para sa *schistosomiasis*, na gamit ang hindi wastong isterilisadong hiringgilya na gawa sa salamin. Noong 1988, pinatunayan ni Alter ang birus sa pamamagitan ng pagpapatunay sa pagkakaroon nito sa isang panel ng hindi A at hindi B na mga ispesimen ng hepatitis. Noong Abril 1989, ang pagkatuklas ng HVC ay inilathala sa dalawang mga artikulo sa pahayagang *Science*. Ang pagkatulas ay humantong sa makabuluhang mga pagbuti sa diyagnostiko at pinabuting paggamot laban sa birus.

Nagsumite si Chiron ng ilang mga patente sa birus at ang diyagnostika nito. Ang isang makompetensiyang aplikasyon ng patente ng CDC ay binitiwan noong 1990 pagkatapos magbayad ni Chiron ng US$1.9 milyon sa CDC at US$337,500 kay Bradley. Noong 1994, idinemanda ni Bradley si Chiron, na naghahangad na mapawalang-bisa ang patente, isinama ang kaniyang sarili bilang isang kasamang imbentor, at tumanggap ng mga bayad-pinsala at mga kabayaran sa ginawa para sa mga imbensiyon. Binitiwan niya ang demanda noong 1998 pagkatapos matalo bago ang mga pag-aapela sa hukuman.

## Lipunan at kultura 
Binuo ng *World Hepatitis Alliance* (Pandaigdigang Alyansa sa Hepatitis) ang *World Hepatitis Day* (Pandaigdigang Pagdiriwang ng Araw ng Hepatitis), na ginaganap nang taun-taon tuwing ika-28&nbsp;ng Hulyo. Ang pangkabuhayang gastos ng hepatitis C ay parehong mahalaga sa tao at sa lipunan. Sa Estados Unidos ang karaniwang panghabang-buhay na gastos ng sakit ay tinatayang nasa US$33,407 noong 2003, at ang halaga ng isang pagpapalit ng atay ay nasa humigit-kumulang na US$200,000 noong 2011. samantala ang halaga sa Estados Unidos ay nasa pagitan ng US$9,200 at US$17,600 noong 1998.

## Pananaliksik 
Noong 2011, humigit-kumulang isandaang mga gamot ang binubuo para sa hepatitis C. Ang mga gamot na ito ay kinabibilangan ng mga bakuna para gamutin ang hepatitis, mga imyunomodulador (mga gamot na may epekto sa resistensiya ng katawan), at mga pumipigil na *cyclophilin*. Ang may potensiyang mga bagong paggamot na ito ay dumating dahil sa mas mabuti nang pagkakaunawa sa birus ng hepatitis C.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sakit na sanhi ng virus