open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ricardo I ng Inglatera

Si **Ricardo I** o **Richard I ng Inglatera** (Setyembre 8, 1157 – Abril 6, 1199) ay ang hari ng Inglatera mula 1189 hanggang 1199. Paminsan-minsan siyang tinatawag na **Ricardo ang Pusong Leon** (**Ricardo na may Puso ng Leon**). Siya ang anak na lalaki nina Henry II ng Inglatera at Eleanor ng Aquitania. Noong 1168, naging Duke siya nga Aquitania. Isa siya sa mga pinuno ng Ikatlong Krusada laban kay Saladin, na hindi kailanman nagtagumpay. Habang naglalakbay siya, nasakop niya ang Sicilia at Tsipre. Nakipaglaban siya sa Labanan sa Acre at sa Labanan ng Arsuf. Sa huli, dahil sa hindi niya muling napagwagian ang Herusalem mula sa mga Muslim, nagpasya siyang magbalik sa Inglatera. Habang pabalik na mula sa Krusada, nadakip si Richard ng mga Aleman at kinailangang magbayad ng malaking halagang panubo ang mga taong Ingles upang mapalaya siya. Itinuturing siya bilang isang napakatapang at marangal na hari, subalit hindi siya gumugol ng maraming panahon sa Inglatera - anim na buwan lamang ng kaniyang labing-isang taon ng pamumuno ang naigugol niya sa loob ng kaniyang bansa.

Namatay siya pagkaraang matamaan ng palaso mula sa isang baril na pana habang nagaganap ang pagkubkob sa isang kastilyo. Ang kaniyang mga labi ay inilibing sa iba't ibang mga lugar. Ang kaniyang katawan ay inilibing sa Monasteryo ng Fontevraud na malapit sa  Saumur sa Pransiya, kung saan nakalibing din ang kaniyang ama at ina. Ang kaniyang mga laman-loob ay inilibing sa Chalus, malapit sa Limoges sa loob ng gitnang Pransiya. Ang puso niya ay inilibing sa Katedral ng Notre Dame sa Rouen. Natagpuan ito noong 1838 at sinuri ng mga dalub-agham noong 2012. Nagsagawa sila ng mga pagsusulit upang makatuklas ng mga lason, dahil mayroong isang kuwento noong gitnang kapanahunan na si Richard ay namatay dahil sa isang palasong may lason. Walang katibayan upang masuportahan ang ideyang ito, at maaaring namatay siya dahil sa grangrena o septisimiya mula sa sugat na dulot ng palaso.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga duke at mga dukesa ng Aquitania
Kategorya:Kabahayan ng Plantagenet
Kategorya:Mga hari ng Inglatera
Robin Hood

sa Inglatera.]]
Si **Robin Hood** (binabaybay na **Robyn Hode** sa mas matatandang mga manuskrito), literal na "Robin Talukbong" o "Robin Pandong", ay isang mabayaning tulisan sa kuwentong-bayan ng Inglatera, isang napaka may kasanayang mamamana at eskrimador (mang-eespada). Bagaman hindi kabahagi ng orihinal niyang katangian, magmula noong sumila ng ika-19 na daantaon naging nakikilala siya sa pagnanakaw mula sa mayayaman at nagbibigay sa mga mahihirap, na tinutulungan ng isang pangkat ng mga kapwa tulisan na nakikilala bilang kaniyang "Merry Men" (literal na "Maliligayang mga Tauhan"). Sa nakaugalian, si Robin Hood at ang kaniyang mga tauhan ay inilalarawan na nakasuot ng mga kasuotang ang kulay ay lunting Lincoln. Ang pinagmulan ng alamat ay inaangkin ng ilan na nagbuhat sa tunay na mga tulisan, o mula sa mga balada o mga kuwento hinggil sa mga tulisan.

Si Robin Hood ay naging isang tanyag na tao o pigurang pambayan noong Gitnang Kapanahunan na nagpatuloy hanggang sa modernong panitikan, mga pelikula at telebisyon. Sa pinaka maagang mga napagkunan, si Robin Hood ay isang yeoman, subalit lumaong mas madalas siyang inilalarawan bilang isang aristokrata na may pagkakamaling binawian ng kaniyang mga lupain at naging isang tulisan ng isang walang kunsensiyang *sheriff* (agusil).

## Mga sanggunian 
Kategorya:Panitikan sa wikang Ingles
Kategorya:Panitikan sa Inglatera
Kategorya:Mga tauhan mula sa nakasulat na panitikang kathang-isip
Alpha Ceti

Ang **Alpha Ceti** (α Cet, α Ceti) ay isang bituin sa konstelasyon ng Cetus.  May tradisyunal na pangalan itong **Menkar** o **Menkab**. Nanggaling ang salitang Menkar mula sa salitang Arabe na **منخر** *manħar* "butas ng ilong" (ng Cetus).

Ang bituing ito, kasama ang γ Cet (Kaffaljidhma), δ Cet, λ Cet (Menkar), μ Cet, ξ1 Cet at ξ2 Cet ay mga *Al Kaff al Jidhmah*, "bahagi ng isang kamay". 

Sa Wikang Tsino, tumutukoy ang  (), na may kahulugang *Circular Celestial Granary*, sa isang asterismo na naglalaman ng α Ceti, κ1 Ceti, λ Ceti, μ Ceti, ξ1 Ceti, ξ2 Ceti, ν Ceti, γ Ceti, δ Ceti, 75 Ceti, 70 Ceti, 63 Ceti at 66 Ceti. Dahil dito, nakilala ang α Ceti bilang  (, .)

## Talababa
## Mga kawing panlabas
*Ibat-ibang larawan para sa Alpha Ceti

Ceti, Alpha
Kategorya:Cetus (konstelasyon)
Kategorya:Mga bagay sa Katalogo ni Henry Draper
Panggagalugad sa karagatan

Ang **panggagalugad ng karagatan** o **pananaliksik sa karagatan** ay isang bahagi ng oseanograpiya na naglalarawan nang mas pangkalahatan ng eksplorasyon o panggagalugad at pananaliksik ng at sa ibabaw ng karagatan. Isa rin itong kapanahunan nang ang mga tao ay gumalugad sa mga hangganan ng karagatan. Kabilang sa mga natatanging manggagalugad ng karagatan ang mga Griyego, mga Ehipsiyo, mga Polinesyo, mga Pinesyo, si Phytheas, si Herodotus, mga Bikinggo, at ang mga Portuges. Ang paglalakbay sa ibabaw ng karagatan sa pamamagitan ng paggamit ng mga bangka ay maipepetsang mula pa noong mga panahong prehistoriko, subalit sa loob lamang ng modernong kapanahunan naging maaari ang malawak na eksplorasyon na nasa ilalim ng mga katubigan. Ang mga pagsisiyasat na pang-agham ay nagsimula sa sinaunang mga dalub-agham na sina James Cook, Charles Darwin at Edmund Halley. Ang mismong eksplorasyon ng karagatan ay naging kasabayan ng mga pag-unlad sa pagbubuo ng barko, pagsisid, nabigasyon, pagsusukat ng kalaliman, eksplorasyon, at kartograpiya.

## Tingnan din 
* Panggagalugad sa ilalim ng karagatan

Kategorya:Panggagalugad
Kategorya:Oseanograpiya
Pilosopiyang Budista

Ang **pilosopiyang Budista** ay ang pagpapaliwanag at pagpapainam ng mga ipinadalang mga turo ng Buddha ayon sa pagkakatagpo sa loob ng Tripitaka at Agama. Ang pangunahing pinagtutuonan nito ay madetalyeng pagpapaliwanag ng mga dharma na nagtatatag ng katotohanan. Ang isang paulit-ulit na tema ay ang pagpapatunay ng mga diwa, at ang kasunod na pagbabalik sa Budistang gitnang daan.

Ang sinaunang Budismo ay umiwas sa mapampanukalang kaisipan hinggil sa metapisika, penomenolohiya, etika, at epistemolohiya, subalit nakabatay sa halip sa katibayang empirikal na nakakamit ng mga organong pandama (*ayatana*). 

Gayunpaman, hinarap ng mga paham na Budista ang mga paksang ontolohikal at metapisikal sa bandang huli. Ang partikular na mga punto ng pilosopiyang Budista ay madalas na nagiging pakasa ng mga pagtatalo sa pagitan ng iba't ibang mga paaralan ng Budismo. Ang mga pagpapaliwanag at mga pagtatalong ito ang nagpalitaw sa sari-saring mga paaralan sa sinaunang Budismo ng  Abhidhamma, at sa mga kaugalian at mga paaralang Mahayana ng prajnaparamita, Madhyamaka, kalikasan ng Buddha at Yogacara. 

## Mga sanggunian 
Kategorya:Budismo
Kategorya:Pilosopiya
Lubusang kalakhan

Ang **Lubusang kalakhan** (kilala rin sa tawag na **lubusang nakikitang kalakhan** kapag sinusukat sa batayang bandang potometrikong V) ay isang sukatan sa intrinsikong liwanag ng mga bagay sa kalawakan. Ito ay ang maliwanag na kalakhan na mayroon ang isang bagay kapag nasa batayan itong layong luminosidad (10&nbsp;parsecs, o 32.6 sinag-taon) na malayo sa tagatingin.
Pinapayagan nito ang tunay na liwanag ng bagay na maipagkumpara kahit na hindi isama ang layo.
Ang **Bolometrikong kalakhan** ay isang luminosidad na ipinapakita sa yunit ng kalakhan; ito ay tumatagal sa nakuhang enerhiya na may radiyasyon sa lahat ng alonghaba, kung sinusunod man o hindi.

Ginagamit rin ng lubusang kalakhan ang parehong konbesyon ng nakikitang kalakhan: isang paktor ng rasyong  100.4 (≈2.512) ng liwanag na sumusunod sa diperensiyang 1.0 sa kalakhan. Ang Daanang Magatas, halimbawa, ay mayroong lubusang kalakhan na −20.5. Kaya, ang isang quasar na mayroong lubusang kalakhan na −25.5 ay 100 beses na mas maliwanag kaysa sa ating galaksiya (dahil (100.4)(−20.5-(−25.5)) = (100.4)5 = 100).

## Talababa 
## Mga kawing panlabas 
* Reference zero-magnitude fluxes 
* International Astronomical Union
* The Magnitude system
* About stellar magnitudes
* Obtain the magnitude of any star – SIMBAD
* Converting magnitude of minor planets to diameter
* Another table for converting asteroid magnitude to estimated diameter

Kategorya:Astronomiya
Paralaks

Ang **parallax** (maaring baybayin na "**paralaks**"; Espanyol: *paralaje*) ay isang pagbabago ng malawak na posisyon ng isang bagay na nakikita sa dalawang linya ng paningin, at nasusukat sa pamamagitan ng anggulo o semi-anggulo ng inklinasyon sa pagitan ng dalawang linya. Nagmula ang termino mula sa Griyegong παράλλαξις (*parallaxis*), na may kahulugang "alterasyon".  May malaking paralaks ang mga malalapit na bagay kaysa sa mga malalayong bagay kapag tiningnan sa magkaibang posisyon, kaya nagagamit ang paralak sa pagalam sa layo ng isang bagay.

Ginagamit ng mga Astronomer ang prinsipyo ng paralak para malaman ang layo ng mga bagay sa kalawakan kasama na ang Buwan, ang Araw, at ang mga bituin na nasa labas na ng Sistemang Solar. Halimbawa, ang satelayt ng Hipparcos ay kumukuha ng mga sukatan sa humigit kumulang 100,000 malalapit na bituin. Nagbibigay ito ng batayan para sa iba pang malalayong sukatan sa astronomiya, ang hagdanan ng layo sa kalawakan. Dito, ang terminong "paralaks" ay isang anggulo o semi-anggulo ng inklinasyon sa pagitan ng dalawang bahagyang linya papunta sa bituin.

Naaapektuhan rin ng paralaks ang ilang instrumentong pangmata tulad na lamang ng teleskopyo ng riple, largabista, mikroskopyo, at iba pa na tinitignan ang mga bagay sa bahagyang ibang anggulo. Mayroong dalawang mata ang maraming hayop, tulad ng mga tao, na may magkasanob na nakikitang parang na gumagamit ng paralaks para makakuha ng lalalimang persepsiyon; kilala ang prosesong ito bilang stereopsis. Sa paningin ng kompyuter, ginagamit ang epektong ito sa esteryong paningin ng kompyuter, at mayroong gamit na tinatawag na *parallax rangefinder* na ginagamit para mahanap ang ranggo, at ang ilang baryasyon tulad ng altitud sa puntirya.

## Talababa
* 
* .
* .

## Mga kawing panlabas 
* Instructions for having background images on a web page use parallax effects 
* Actual parallax project measuring the distance to the moon within 2.3%
* BBC's Sky at Night programme: Patrick Moore demonstrates Parallax using Cricket. (Requires RealPlayer)
* Berkely Center for Cosmological Physics Parallax  
* Parallax on an educational website, including a quick estimate of distance based on parallax using eyes and a thumb only
* 

Kategorya:Optika
Kategorya:Paningin
Kategorya:Astrometriya
Kategorya:Trigonometriya
Kategorya:Paralaks
Kategorya:Heograpiya
Kabilisang radyal

sa isang bituin na naglalabas ng pagbabago sa posisyon at tulin ng bituin habang sila ay lumiligid sa kanilang parehong gitang bigat (na kung saan makikita ang puntong reprerensya)]]

Ang **kabilisang radyal** ay isang hagibis ng isang bagay sa direksiyon ng nakikitang linya (halimbawa, ang kanyang bilis na tuwid na papunta o papaalis mula sa tagatingin). Sa astronomiya, kadalasang tumutukoy sa **espektroskopikong radyal na kabilisan**. Ang espektroskopikong radyal na kabilisan ay isang nilalamang radyal ng kabilisan sa pinagkuhanan mula sa pinaglabasan at ang tagatingin sa obserbasyon, na nalalaman sa pamamagitan ng espektroskopiya. Ang **astrometrikong radyal na kabilisan** ay isang radyal na hagibis na nalalaman sa pamamagitan ng astrometrikong obserbasyon (halimbawa, isang sekular na pagbabagi sa isang taunang paralaks).

Ang kabilisang radyal ng isang target na may kinalaman sa isang nagmamasid ay ang tulin ng pagbabago ng distansya o saklaw sa pagitan ng dalawang pook. Katumbas nito ang proyeksyon ng bektor ng target na nagmamasid na relatibong bilis sa relatibong direksyon na kumukonekta sa dalawang pook. Sa astronomiya, ang pook ay kadalasang sinasabi ang nagmamasid sa Daigdig, kaya pinapahiwatig ang kabilisang radyal ang tulin na lumalayo ang bagay mula sa Daigdig (o lumalapit ito, para sa isang negatibong kabilisang radyal).

## Mga talaang paghahambing
Sanggunian:
Paunawa 1: Pinakatumpak na *v*radyal na pagsukat na naitala kailanman. Ginamit ang mga espektograpo ng HARPS ng ESO.

## Mga sanggunian
Kategorya:Astrometriya
Kasunduang pagpapakasal

Ang **kapangakuan ng pagpapakasal** o **kasunduang pagpapakasal**, na tinatawag ding **tipan** o **tipanan**, ay isang pangako ng pagpapakasal, at ang panahon na nasa pagitan ng pag-aalok na magpakasal at sa mismong kasalna maaaring maging matagal o pangkaraniwan lamang. Ang tagal ng pagliligawan ay malawakan ang pagkakaiba-iba. Ang mahahabang mga panahon ng pagkakaroon ng pangako ng pagpapakasal ay dating karaniwan sa pormal na mga inareglong kasal at karaniwang inaayos na ng mga magulang ang kapangakuang ito ng pagpapakasal ng kanilang mga anak bago pa man sumapit ang ipinagpaparis sa hustong edad ng pagpapakasal.

## Tingnan din 
*Kasunduang pangkasalan

Kategorya:Pag-aasawa
Kategorya:Kasunduan
Kaliwanagan

showing the huge luminosity of the central few star clusters, suggesting there are 10 to 100 supergiant stars in each of these, packed into regions just a few parsecs across.]]

Ang **kaliwanagan**, **luminosidad** o***luminosity*** ay pangkalahatang nauunawaan bilang isang sukatan ng liwanag.  Sa bawat disiplina, gayunman, naiiba ang dipinisyon ng termino, depende sa kung ano ang sinusukat.

Sa astronomiya, sinusukat ng luminosidad ang kabuuang nerehiya na inilalabas ng isang bituin o ng iba pang bagay astronomikal kada yunit ng oras. Kaya ang yunit SI ng ganitong depinisyon ng luminosidad ay joules kada segundo, na kung saan ay watt.  Ang isang watt ay isang yunit ng lakas o power, at tulad ng isang bumbilya na nasusukta sa watt, tulad ng Araw, ang huli ay may kabuuang labas na lakas na . Ito ay ang numerong bumubuo sa pangunahing metriko na ginagamit sa astronomiya at kilala sa tawag na 1 luminosidad ng Araw, na may simbulong L_\odot.  Ang lakas radyasyon, gayunpaman, ay hindi lamang ang isang paraan para makita ang linawag, kaya maaaring gamitin ang iba pang metrikong yunit. Mas kilala o mas ginagamit ang malawak na kalakhan, na kung saan ay *napapansin ang liwanag* ng isang bagay mula sa tagatingin sa Mundo at  nakikitang alonghaba. Ang lubusang kalakhan ay isang ring metrikong ginagamit na kung saan ang *intrinsikong liwanag* ng isang bagay sa nakikitang alonghaba, kahit na hindi pakialaman ang layo, samantalang ang bolometrikong kalakhan ay ang kabuuang labas lakas sa laoob ng lahat ng alonghaba.

## Talababa
Kategorya:Astropisika
Kategorya:Photometriya
Beta Ceti

Ang **Beta Ceti** (β Cet, β Ceti) ay ang pinakamaliwanag na bituin sa konstelasyon ng Cetus. Kahit na mayroon itong pagtatanda ni Bayer na "beta", ito ang talagang mas maliwanag kaysa sa Alpha Ceti. May tradisyunal na pangalan itong**Deneb Kaitos** at **Diphda**.  Madaling makita ang naranghang higanteng ito dahil sa lokasyon nito sa madilim na seksiyon ng panlangit na timbulog. Base sa sukatang paralaks, makikita ito sa tinantiyang layo na  mula sa Mundo.

## Talababa
## Mga kawing panlabas 
* Beta Ceti: Giant Star's Corona Brightens with Age

Ceti, Beta
Kategorya:Cetus (konstelasyon)
Radius (paglilinaw)

Ang **Radius** ay isang tuwid na linya o layo mula sa gitna hanggang sa dulo ng isang kurba. Maaaring tumukoy rin ito sa:

## Sa anatomiya
* Radius (buto), isa sa dalawang buto sa braso

## Bilang pangalan
* RADIUS (**R**emote **A**uthentication **D**ial **I**n **U**ser **S**ervice), isang network authentication protocol

## Tignan din
* Bilog
* Timbulog
* Diyametro
Tamang mosyon

Ang **tamang mosyon** o ***proper motion*** ng isang bituin ay ang kanyang pagbabagong anggular sa posisyon paglipas ng oras na nakikita mula sa gitna ng bigat ng Sistemang Solar. Nasusukat ito sa segundo ng arko kada taon, arcsec/yr, na kung saan ay may katumbas na 3600 arkosegundo ang isang digri. Ito ay sumasalungat sa radyal na hagibis, na kung saan ang tulin ng pagbabago ng oras sa layo papunta o papalayo sa tagatingin, ay kadalasang nasusukat sa pamamagitan ng *Doppler shift* ng natanggap na radyasyon. Hindi kabuuang "tama" ang tamang mosyon (tama, intrinsiko sa bituin) dahil isinasama nito ang isang bahagi dahil sa mosyon ng Sistemang Solar. Dahil sa palagian, at hindi mababagong bilis ng liwanag (na isa ring konstante), ang totoong (i.e., madaliang) hagibis ng malalayong bituin ay hindi nakikita; ang nakikitang tamang mosyon ay nagpapakita ng mosyon (hagibis) ng isang bituin sa oras na ang liwanag ay nailabas na mula sa pinagkuhanan. 

## Talababa
## Mga kawing panlabas 
* Hipparcos: High Proper Motion Stars
* Edmond Halley: Discovery of proper motions
Radius

:*Para sa ibang gamit, tingnan Radius (paglilinaw).*
:*Huwag ipagkalito sa radyo.*

Sa klasikal na heometriya, ang **radius** ng isang bilog o timbulog ay kahit anong linyang segmento mula sa gitna hanggang sa kanyang perimetro. Ang radius ng isang bilog o timbulog ay ang haba ng kahit anong segmento. Sa pagpapahaba, ang diyametro ay may kahulugang doble ng radius:

: d \doteq 2r \quad \Rightarrow \quad r = \frac{d}{2}.

Kung ang isang bagay ay walang maayos na gitna, ang termino ay maaaring tumukoy sa kanyang circumradius, ang radius ng kanyang *circumscribed circle* o *circumscribed sphere*.  Sa parehong kaso, ang radius ay maaaring mas malaki pa kaysa sa dalahati ng diyametro, na kung saan ay kadalasang binibigyang kahulugan bilang pinakamataas na layo sa pagitan ng dalawang kahit anong punto sa pigura. Ang inradyos ng isang heometrikang pigura ay kadalasan ang radius ng pinakamalaking bilog o timbulog sa naglalaman rito. Ang panloob ng radyos ng isang singsing, tubo o kahit anong guwang ay ang radius ng kaptidad nito .

Para sa regular na poligono, kapareha ng radius ang kanyang circumradyos.  Ang inradyos ng isang regular na poligono ay tinatawag na apothem. Sa teoryang grapo, ang radius ng isang grapo ay ang pinakamababa para sa lahat ng mga vertise *u* ng pinakamalaking layo mula sa *u* hanggang sa kahit anong vertise sa grapo.

Nanggaling ang terminong ito sa salitang Latin na *radius*, na may kahulugang "ray" subalit sinasabi rin nito ang gulong ng isang kalesa. Ang maramihan ng *radius* sa Ingles ay maaaring *radii* o ang dati pang ginagamit na *radiuses*.

Ang radius ng isang bilog na may perimetro (sirkumperensiya) *C* ay

: r = \frac{C}{2\pi}= \frac{C}{\tau}.

## Talababa
## Mga kawing panlabas
*

Kategorya:Elementaryong heometriya
Kategorya:Timbulog
Kategorya:Bilog
Kategorya:Haba
Gamma Ceti

Ang **Gamma Ceti** (γ Cet, γ Ceti) ay isang sistemang pambituin sa ekwador ng konstelasyong Cetus. Mayroon itong tradisyonal na pangalan na **Kaffaljidhma** at mayroong maliwanag na kalakhan ng 3.47.

## Talababa 
{{reflist|refs=

}}

## Mga kawing panlabas
*

Kategorya:Cetus (konstelasyon)
Ceti, Gamma
25 Arietis

Ang **25 Arietis** ay isang bituin sa konstelasyon ng Cetus.  Ang maliwanag na kalakhan nito ay +6.45.

## Talababa
Kategorya:Cetus (konstelasyon)
Arietis, 25
Cetus

Ang **Cetus**  ay isang konstelasyon. Tumutukoy ang pangalang ito kay Cetus, isang halimaw ng dagat sa mitolohiyang Griyego, kahit na tinatawag itong 'buhakag' o 'balyena' sa ngayon. Makikita ang Cetus sa rehiyon ng langit na naglalaman ng iba pang konstelasyon na may kinalaman sa tubig tulad na lamang ng Aquarius, Pisces, at Eridanus.

## Talababa
## Mga kawing na panlabas
*The Deep Photographic Guide to the Constellations: Cetus
*Star Tales – Cetus

Kategorya:Mga konstelasyon
Kategorya:Konstelasyong naitala ni Ptolemy
Prinsipyo ni Bernoulli

na nagpapakita ng alituntunin ni Bernoulli. Ang tubig na nasa kanan ay mas mababa dahil sa mas mataas na presyon na nasa loob ng malaking tubo. Ang *flow* ay nangangahulugang daloy; samantalang ang *pressure differential* ay ang pagkakaiba ng presyon.]]
Ang **prinsipyo ni Bernoulli**, na nakikilala rin bilang **alituntunin ni Bernoulli** o **tuntunin ni Bernoulli**, ay isang diwa sa dinamika ng pluwido. Sinasabi ng konseptong ito na kapag ang isang hindi napipiga na pluwido ay gumagalaw na dumaraan sa iba't ibang mga sukat ng tubo, nababago ang tulin ng pluwido.  Ang pagbabagong ito sa belosidad ay tinatawag na akselerasyon. Ipinakita ni Isaac Newton na nagaganap lamang ang akselerasyon sa pamamagitan ng isang aksiyon ng isang puwersa. Kapag ang isang puwersa ay kumilos sa ibabaw ng isang pook, tinatawag itong presyon. Kung kaya't ang anumang pagbabago sa bilis ng isang pluwido ay dapat na tugmaan ng isang pagbabago sa presyon. Nakita ni Bernoulli na ang tulin ng daloy ay tumataas sa loob ng isang mas maliit na bahagi ng tubig habang ang presyon na nasa gilid ng mas maliit na tubo ay bumababa.

Sa kapayakan, ang prinsipyo ni Bernoulli ay nagsasabi na kapag tumataas ang tulin ng pluwido, bumababa naman ang presyon. Ang larawang nasa kanan ay nagpapakita ng pangyayaring ito. Ang hangin na nasa malapad na bahagi ng tubo ay mayroong mas mataas na presyong estatiko kaysa sa makitid na bahagi. Para sa isang tuluy-tuloy na agos, ang dami ng pluwidong pumapasok sa tubo ay dapat na tumumbas sa dami na natatanggal mula sa tubo, kung kaya't ang bilis ng pluwido na nasa payat na bahagi ay dapat na tumaas. 

Ang buong bersiyon ng prinsipyo ni Bernoulli ay kinabibilangan kapwa ng gawain na isinasagawa ng presyon at ng mga pagbabago sa enerhiyang potensiyal mula sa mga pagbabago sa taas. Sa ganitong anyo, sinasabi ng prinsipyo na ang suma o kabuoan ng presyon, enerhiyang kinetiko, at enerhiyang potensiyal ay hindi nagpapabagu-bago (palaging ganoon). Subalit, hindi isinasaalang-alang ni Bernoulli ang biskosidad (kalaputan o kalagkitan) o ang kompresibilidad (pagkanapipiga).

Ang prinsipyo ni Bernoulli ay mailalapat sa sari-saring mga uri ng daloy ng pluwido, na kinalabasan ng kinikilala bilang **ekwasyon ni Bernoulli**. Ang prinsipyo ni Bernoulli ay ipinangalan kay Daniel Bernoulli, isang Suwisong dalub-agham na naglathala ng kaniyang prinsipyo sa aklat niyang *Hydrodynamica* noong 1738.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mekanikang pluwido
Kategorya:Mga prinsipyo
Oda

Ang **oda** ay karaniwang isang liriko o isang uri ng tulang awitin na nakasulat bilang papuri o dedikasyon para sa isang tao o isang bagay na nakakakuha ng interes o pagtuon ng makata o nagsisilbing isang inspirasyon para sa mismong oda.

Kategorya:Panulaan
Kategorya:Mga awit
Espiyonahe

Ang **espiyonahe** o **pag-eespiya** ay isang gawain ng pagkuha ng impormasyon hinggil sa isang samahan, organisasyon, o bansa nang palihim o kumpidensiyal, at walang pahintulot ng mga tagapaghawak o tagapag-ingat ng kinuhang impormasyon. Kinasasangkutan ito ng pagkanakakapunta sa kung saan ang kailangang kabatiran ay nakaimbak o sa mga taong nakakaalam ng impormasyon. Sa panahon ng digmaan, ang espiyonahe ay isang krimeng pangdigmaan. Ang tao na nagsasagawa nito ay tinatawag na **tiktik**, **espiya**, o may kalabuan bilang **ahente**. Ang isang **ahente doble** ay isang tao na nagkakalakal ng impormasyon sa dalawang mga partido, at hindi nalalaman ng nasabing dalawang mga partido na ang nasabing espiya ay nagtatrabaho para sa kanila na nasa ganitong katayuan.


Kategorya:Mga trabaho
*
Saint Malo, Louisiana

Ang **Saint Malo** ay isang maliit na nayong pampangingisdaan na umiral sa St. Bernard Parish, Louisiana sa dalampasigan ng Lake Borgne mula kalagitnaan ng ika-18 daantaon hanggang sa kaagahan ng ika-20 daantaon, nang mawasak ito ng isang unos na dumapo sa New Orleans noong 1915. Ito ang unang maliit na pamayanan ng mga Pilipino sa Estados Unidos.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Heograpiya ng Estados Unidos
Haiku

thumb|Haiku ni Yosa Buson

thumb|Mga haiku sa eksibisyon sa estasyon ng Ueno sa Hapon

thumb|Haiku ni pamosong Matsuo Bashõ

Ang  ay isang uri ng maikling tula mula sa Hapon.  Ang tradisyonal na haiku ay tungkol sa kalikasan, mga imahen ng kalikasan.  Ang mga silaba'y sumusunod sa estrukturang tatlong linyang 5-7-5.  Ang halimbawa tungkol sa ibon (ni Victor Emmanuel Medrano ng Kanada):

:lumílipád na
:ang ibon sa langit ngâ
:—may saranggola

Ang haiku na isinalin ni Victor Emmanuel Medrano tungkol sa palaka ay orihinal na gawa sa Hapon ni pamosong Matsuo Bashō (1644-1694):

:古池や
::*furuike ya*
:::antigong lawà—

:蛙飛込む
::*kawazu tobikomu*
:::tumalón ang palaká'y

:水の音
::*mizu no oto*
:::tubig náriníg

Ang isang katangian ng tradisyonal na haiku ay ang *kireji*, ang pagputol para magkaroon ng dalawang imahen.  Sa Hapon, ang mga salitang katulad ng *ya* at *kana* ay halimbawa ng *kireji*.  Kung ang *kireji* ay gamit sa huli ng haiku, magkakaroon ng marangal na konklusyon.

Ang isa pang katangian ng tradisyonal na haiku ay ang *kigo*, ang salita para ipahiwatig ang panahon sa taon.  Sa tula ni Matsuo Bashō, ang *kigo* ay *kawazu*—palaka—para sa tagsibol nang Pebrero hanggang Abril.

Ang *modernong* haiku ay iba sa *tradisyonal*, dahil hindi lamang ang kalikasan ang tema.  Kung minsan, *tao* ang tema at siniko at madilim na nakakatawa; ang tulang ganito ay *senryū* (川柳) ang talagang tawag.  Walang *kireji* o *kigo* ang *senryū*.  Mas seryoso, pero mas maliwanag, ang haiku kaysa sa *senryū*.

Sinulat ni Karai Senryū (1718–1790) ang pundador ng mga *senryū* ang sumusunod na *senryū*.  Isinalin ni Victor Emmanuel Medrano:

:泥棒を
::*dorobō o*
:::ang mágnanákaw
:捕えてみれば
::*toraete mireba*
:::kung nahuli ko siyá'y
:我が子なり
::*wagako nari*
:::nagíng anák ko

Kategorya:Panulaang Hapones
Circa

Ang **circa** ()madalas na dinadaglat bilang **ca.** o **c.** at di gaanong madalas sa **circ.**, **cca.** o **cc.**ay ipinapahiwatig na "humigit-kumulang" sa ilang mga wikang Europeo at ginagamit na hiram na salita sa Ingles (maging sa Tagalog), na kadalasang tinutukoy ang isang petsa. Malawak na ginagamit ang *circa* sa makasaysayang sulatin kapag ang mga petsa ng mga kaganapan ay hindi tumpak na alam.

Kapag ginagamit sa mga saklaw ng petsa, nailalapat ang *circa* bago ang bawat tinatayang petsa, habang ang mga petsa na walang *circa* na nakasulat bago nito ay pangkalahatang pinapalagay na alam ang petsa na may katiyakan.

## Mga halimbawa
*1732–1799: Parehong mga taon ay siguradong alam.
*c. 1732 – 1799: Ang simulang taon ay tinaya; ang katapusang taon ay tumpak na alam.
*1732 – c. 1799: Ang simulang taon ay tumpak na alam; ang katapusang taon ay tinaya.
*c. 1732 – c. 1799: Parehong mga taon ay tinaya.

## Mga sanggunian
Kaurian:Salitang Latin
Pag-alam sa araw ng linggo

Maraming mga paraan upang **makalkula ang araw nasa loob ng isang linggo** para sa anumang partikular na petsa na nasa nakaraan o nasa hinaharap. Ang mga metodong ito ay talagang nakasalalay sa mga algoritmo upang alamin ang araw ng linggo para sa anumang ibinigay na petsa, kabilang na iyong nakabatay lamang sa mga talahanayan na natatagpuan sa mga kalendaryong perpetuwal (kalendaryong walang-hangganan) na nangangailangan ng walang mga kalkulasyong dapat gawin ng isang tagagamit. Ang isang karaniwang paglalapat ay ang pagkalkula ng araw ng linggo kung kailan ipinanganak ang isang tao o iba pang tiyak na pinangyarihan ng isang kaganapan. Ang prosesong ito ay tinatawag na **pag-alam sa araw ng linggo** o **algoritmo ng araw ng linggo**.

Kategorya:Kalendaryo
Kategorya:Mga algoritmo
Daniel Bernoulli

Si **Daniel Bernoulli** FRS (; Suwisong ; 8&nbsp;Pebrero&nbsp;1700 – 17&nbsp;Marso&nbsp;1782) ay isang Suwisong matematiko at pisiko at isa sa mga naging nangungunang matematiko mula sa mag-anak na Bernoulli. Partikular siyang naaalala dahil sa kaniyang paggamit o paglalapat ng matematika sa mekanika, natatangi na sa mekanika ng pluwido, at dahil sa kaniyang mapagpanimulang gawain sa probabilidad at estadistika. Ang gawain ni Bernoulli ay pinag-aaralan pa rin nang malawakan sa maraming mga paaralan ng agham sa buong mundo.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga matematiko
Kategorya:Mga pisiko
Yaman

Ang **yaman**, **kayamanan**,  o **kasaganaan**, at kung minsan ay **ginhawa** dahil sa **pagkakaroon ng mga ari-arian**, ay ang **kasagsagan** o **abundansiya** ng mahahalagang mga napagkukunan o mga pag-aaring materyal. Ang indibiduwal, pamayanan, rehiyon o bansa na nagmamay-ari o mayroong kasaganahan ng ganiyang mga pag-aari o mga napagkukunan ay tinatawag na mayaman o masagana.

Ang diwa ng yaman ay mahalaga sa lahat ng mga pook ng ekonomiya, at maliwanag na para sa ekonomika ng paglaki at ekonomika ng kaunlaran, gayun pa man ang kahulugan ng yaman ay nakabatay sa diwa. Sa pinaka mapangkalahatang antas, maaaring bigyan ng kahulugan ng mga ekonomista ang yaman bilang anumang bagay na mayroong halaga, na sumasalo kapwa sa likas na pansarili ng ideya at sa ideya na hindi ito isang konseptong nakapirmi o hindi gumagalaw. Sari-saring mga kahulugan at mga diwa ng yaman ang ipinahayag ng sari-saring mga indibiduwal at nasa loob ng iba't ibang mga konsepto. Ang pagbibigay ng kahulugan sa yaman ay isang prosesong normatibo na may samu't saring mga kahihinatnang pang-etika, dahil sa madala na ang maksimisasyon o labis na pagpapalaki ng yaman ay tinatanaw mismo bilang isang layunin o iniisip na isang prinsipyo o alituntuning normatibo.

Ang kahulugan ng Mga Nagkakaisang Bansa para sa "yamang kalakip" o "yamang kasama" (*inclusive wealth* sa Ingles) ay ang sukatang pampananalapi na nagsasama ng kabuoan ng mga pag-aaring katangian na likas, tao, at pisikal. Ang likas na puhunan ay kinabibilangan ng lupain, mga kagubatan, mga panggatong na kusilba, at mga mineral. Ang puhunang tao ay ang edukasyon at kasanayan ng populasyon. Ang puhunang pisikal (o "minapaktura") ay kinabibilangan ng mga bagay na katulad ng makinarya, mga gusali, at imprastruktura.

## Mga sanggunian
Kategorya:Ekonomiya
Kategorya:Yaman
Kategorya:Kaunlarang pang-ekonomiya
Planetesimal

Ang mga **planetisimal** ay mga bagay na maliliit at solido na iniisip na umiiral sa loob ng mga diskong protoplanetaryo na nasa paligid ng isang bata pa o nabubuo pa lamang na bituin. Ang mga planetesimal ay nalilikha kapag ang mga partikulo ng alikabok ay nagbubungguan. Ang salitang *planetesimal* ay nagmula sa diwang pangmatematika na inpinitesimal at literal na may kahulugang isang talagang napakaliit na piraso ng isang planeta.

Kategorya:Mga planetang menor
Kategorya:Mga planeta
Astyanax

Si **Astyanax** ay isang tauhan sa mitolohiyang Griyego. Siya ang anak na lalaki nina Hector ng Troya at Andromache. Napatay siya ni Neoptolemus sa wakas ng Digmaan sa Troya, upang hindi siya maging isang bagong hari ng Troya, o dahil sa paghihiganti. 

Kategorya:Mga tauhan sa mitolohiyang Griyego
Paghihiganti

ng mitolohiyang Griyego, isang sagisag ng "banal na paghihiganti". Ang larawang ito ay ipininta ni Alfred Rethel noong 1837.]]
Ang **paghihiganti** ay isang nakasasalanta o nakakapinsalang kilos laban sa isang tao o pangkat bilang pagtugon sa isang daing o   karaingan, reklamo, pagdaramdam, o sama ng loob, totoo man ito o iniisip lamang. Maaari itong ilarawan bilang isang anyo ng katarungan, isang galaw na altruwistiko na nagpapatupad ng katarungang panlipunan o pangmoralidad bukod pa sa sistemang pambatas. Inilarawan ito ni Francis Bacon bilang isang uri ng "marahas na katarungan" (*wild justice* sa Ingles). Sa mitolohiyang Griyego, ang kumakatawan sa "banal na paghihiganti" ay si Nemesis.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Batas
Kategorya:Katarungan
Kategorya:Damdamin
Kategorya:Karahasan
Kategorya:Etika
Kategorya:Galaw
Lumbar

Sa anatomiya ng mga tetrapod, ang **lumbar** ay isang pang-uring ang kahulugan ay *ng* o tumutukoy *sa* segmentong pangtiyan o pampuson ng punong-katawan, na nasa pagitan ng diyaprama at ng sakrum (balakang). Ang **rehiyong lumbar** ay paminsan-minsan tinutukoy bilang pang-ibabang gulugod, o bilang isang pook ng likod na malapit dito; kung kaya't kung minsan ay katumbas ng diwang "nauukol sa balakang" na "panlikod".

## Kayarian
Sa anatomiya ng tao ang limang mga bertebra o gulugod (*vertebrae*) na nasa loob ng rehiyong lumbak ng likod ay ang pinaka malalaki at pinaka matitibay sa naigagalaw na bahagi ng kolumnang panggulugod, at maaaring ipagkaiba sa pamamagitan ng kawalan ng isang foramen na nasa loob ng prosesong transberso, at sa pamamagitan ng kawalan ng mga tapyas na nasa gilid ng katawan. Sa karamihan ng mga mamalya, ang rehiyong lumbar ng gulugod ay kumukurbang palabas.

Ang talagang kurdong panggulugod (*medulla spinalis*) ay nagtatapos sa pagitan ng una at ikalawang bertebra ng seryeng ito, na tinatawag na L1 at L2.  Ang tisyung pangnerbiyo na umaabot sa ilalim ng tuldok na ito ay mga indibiduwal na mga kumpol ng mga hibla na magkakasamang bumubuo sa cauda equina.  Sa pagitan ng bawat isang berterbang lumbar ay lumalabas ang isang ugat na nerbiyo, at ang mga ugat na nerbiyong ito ay nagsasama-samang muli upang buoin ang pinaka malaking nag-iisang nerbiyo na nasa loob ng katawan ng tao: ang nerbiyong siyatiko (ugat na siyatiko). Ang nerbiyong siyatiko ay tumatakbong tumatagos sa likod ng bawat hita at papasok na papunta sa mga paa. Ito ang dahilan kung bakit ang isang diprensiya ng pang-ibabang likod na nakakaapekto sa isang ugat na nerbiyo, katulad ng isang luslos ng diskong panggulugod, ay nakapagdurulot ng hapdi na gumagapang sa kahabaan ng nerbiyong siyatiko (sciatica) pababang papasok sa paa.

Mayroong ilang mga masel na nasa loob ng pang-ibabang likuran na tumutulong sa rotasyon (pag-ikot), pleksibilidad at lakas. Ang mga masel o kalamnang ito ay madaling tablan ng kapinsalaan, natatangi na ang habang nagbubuhat ng mga bagay na mabibigat, o pagbubuhat habang pumipilipit. Ang isang pagkabanat ng masel ay maaaring maging labis na napakahapdi subalit karaniwang gumagaling sa loob ng ilang mga araw o mga linggo.

Ang porsiyon o bahaging lumbar ng gulugod ang nagbabata o tumataglay ng karamihan sa bigat ng katawan at nagbibigay din ng pinaka maraming pleksibilidad (kakayahang umunat, mabanat, o bumaluktot), isang tambalan na nakagagawa upang ito ay maging madaling talaban ng pinsala at pagkasira sa loob ng pagdaan ng panahon. Ito ang dahilan kung bakit laganap ang sakit sa mababang bahagi ng likod.

## Mga kawing na panlabas
**Lumbar Medical Manipulations* , *Laminectomy, Surgery and Recovery Time*.
*Kabatiran hinggil sa sakit sa mababang likod

Kategorya:Sistemang pangkalansay
Karaingan

Sa pangkalahatan, ang **karaingan** (mula sa salitang **daing**) ay isang kamalian o pagpapakasakit (paghihirap) na naranasan, na maaaring totoo o sinasapantaha (ipinapalagay), na bumubuo ng marapat na mga dahilan ng pagrereklamo. Sa nakaraang mga kapanahunan, ang salita ay nangangahulugang katayuan ng mga bagay na nakapaniniil.

## Kasaysayan at politika
Ang isang panghihimagsik ng mga baron sa Inglatera noong kaagahan ng ika-13 daantaon, na humantong sa Magna Carta ng 1215, ay bahagyang inudyok ng mga pagdaing laban sa mga pang-aabuso ni Haring John. Ang karapatang ito na petisyunin ang hari, para sa mga karaingan, ay ipinagtibay ng Susog ng mga Karapatan noong 1689 ng Parlamento ng Inglatera. Ang Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Mga Nagkakaisang Estado ay pangunahing isang pag-iisa-isa ng mga daing ng mga kolonista laban kay Haring George III.

## Mga sanggunian
Kategorya:Batas
Kategorya:Katarungan
Kategorya:Damdamin
Kategorya:Protesta
Talataan

Ang **talata** o **talataan** ay binubuo ng isang pangungusap o lipon ng mga pangungusap na naglalahad ng isang bahagi ng isang buong pagkukuro, palagay, o paksang-diwa.

## Mga bahagi ng talata
# **Panimulang talata** &ndash; ito ang una at kung minsan ay hanggang sa ikalawang talata ng komposisyon.  Ang layunin nito ay ang ipahayag ang paksa ng komposisyon.
# **Talatang ganap** &ndash; makikita ito sa kalakhang gitnang bahagi ng komposisyon.  Tungkulin nito ang paunlarin ang pangunahing paksa.
# **Talata ng paglilipat-diwa** &ndash; mahalaga ito upang magkaroon ng ugnayan at kaisahan ng mga pahayag sa mga talataan ng komposisyon.  Ginagamit ito upang pag-ugnayin ang diwa ng dalawang magkasunod na talata.
# **Talatang pabuod** &ndash; madalas na ito ang pangwakas na talata o mga talata ng komposisyon.

## Mga sanggunian
Kategorya:Wika
Kategorya:Pangungusap
Saknong

Sa panulaan, ang isang **saknong**, **taludtod**, o **taludturan** ay isang yunit na nasa loob ng isang mas malaking tula. Sa panulaang moderno, ang kataga ay madalas na katumbas ng *istropa*; sa popular na musikang may tinig, ang isang saknong ay karaniwang tumutukoy sa isang "berso" (kaiba mula sa "koro"). Ang saknong ay binubuo ng isang pagpapangkat ng dalawa o mas marami pang mga guhit ng salita o linya ng mga salita na tinatawag na mga *taludtod* o *taludturan*, na may mga patlang, na karaniwang mayroong isang nakatakdang padron ng metro at tugmaan. Ang saknong sa panulaan ay kahuwad o kahawig ng talata na nakikita sa prosa o tuluyan, kung saan ang magkakaugnay na mga kaisipan ay pinagpangkat-pangkat upang maging mga yunit.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Panulaan
Kategorya:Mga awit
Pangunahing kaaway

, ang pangunahin niyang kaaway ay si Professor Moriarty. Sa eksenang ito na iginuhit ni Sidney Paget, nakikita ang dalawa habang naglalaban na nasa ibabaw ng Talon ng Reichenbach.]]
Ang isang **pangunahing kaaway** ay ang **pangunahing kalaban** ng isang tao o ng isang bagay. Sa larangan ng kathang-isip, isa itong tauhan na **pinakamasamang kaaway** ng bayani.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Panitikan
Kategorya:Tauhan (panitikan)
Kategorya:Kabayanihan
Kategorya:Hidwaan sa pagitan ng mga tao
Sanggunian

Ang **sanggunian** (Ingles: reference) ay isang ugnayan sa pagitan ng mga bagay kung saan ang isang bagay ay nagtatakda, o gumaganap bilang isang paraan upang umugnay o kumawing sa isa pang bagay. Ang unang bagay sa ugnayang ito ay sinasabing ***tumutukoy sa*** pangalawang bagay. Ang ikalawang bagay na ito ang bagay na ***tinutukoy*** ng unang bagay.
  

Ang katagang *sanggunian* ay ginagamit sa maraming mga kalipunan, sakop, o saklaw ng kaalaman ng tao, na umaako ng mga antas ng kahulugan na tiyak sa mga diwa o mga konteksto na pinaggagamitan nito. Ang mga sanggunian ay maaring magkaroon ng maraming mga hubog, kabilang na ang isang kaisipan, isang pagkaunawa ng pandama katulad ng narinig (onomatopoeia), natanaw (teksto), naamoy,  nahipo, o katayuan ng damdamin, kaugnay sa iba pa, kaugnay ng espasyo-panahon, masagisag, isang bagay na pisikal o isang pagtudla ng lakas; subalit, umiiral ang iba pang matibay at makathang mga konteksto bilang mga paraan ng paglalarawan o pagbibigay ng kahulugan na nasa loob ng sakop ng sari-saring mga larangan na nangangailangan ng isang pinagmulan, tuldok ng paglisan, at isang anyong tunay. Kabilang dito ang mga paraan na sadyang nagkukubli ng sanggunian o pagtukoy mula sa ilang mga tagapagmasid, katulad ng sa kriptograpiya.

Ang isang talaan ng mga sanggunian ay tinatawag na **talasanggunian**.

## Mga uri
Kabilang sa mga uri ng sanggunian ang **pangunahing sanggunian** at ang **pangkalawang sanggunian**. Ang pangunahing sanggunian ay ang kaalaman na galing tuwiran sa taong nakasaksi ng pangyayari. Halimbawa na si Chavit Singson na saksi sa labanang Pacquiao vs. Bradley. Ang pangkalawang sanggunian ay ang tawag sa kaalamang galing sa iba, na nalaman lang natin dahil sa taong nakasaksi sa pangyayari. Halimbawa na ang mga kaalaman at kabatirang galing sa aklat o dyaryo. 

## Mga sanggunian
Kategorya:Sanggunian
Kategorya:Semantika
Kategorya:Lohikang pampilosopiya
Kategorya:Lohika
Kategorya:Palaugnayan
Kategorya:Kahulugan (pilosopiya ng wika)
Ambrosio Rianzares Bautista

Si **Ambrosio Rianzares Bautista** (17 Disyembre 1830&nbsp;– 4 Disyembre 1903), higit na kilala bilang **Don Bosyong**, ay isang Pilipinong abogado at ang may-akda ng Pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas. Isang malayong kamag-anak ng pamilyang Rizal,  kadalasang nagbibigay ng payo si Bautista kay José Rizal, isang Pilipinong nasyonalista, habang nag-aaral siya sa Maynila.

## Talambuhay
Ipinanganak si Bautista sa Biñan, Laguna kina Gregorio Enriquez Bautista at Silvestra Altamira. Pumasok siya sa preparatoryong paaralan sa Biñan at nag-aral ng batas sa Unibersidad ng Santo Tomas (UST), na nakuha ng digri noong 1865. Sa kalaunan, nagsanay siya bilang abogado sa Maynila at nag-alok ng libreng ligal na serbisyo sa mga mahihirap na kliyente.

Noong 1898, si Bautista ang naging unang tagapayo ni Pangulong Emilio Aguinaldo at pagkatapos sinulat ang Pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas. 

Salungat sa karaniwang paniniwala, si Bautista at hindi si Aguinaldo ang nagwagayway ng watawat ng Pilipinas sa harap ng nagsasayang umpukan ng tao noong Hunyo 12, 1898, sa panahon ng Pagproklama ng Kalayaan ng Pilipinas sa Kabite.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga Pilipinong hukom
Kategorya:Mga rebolusyonaryo mula sa Pilipinas
Tagumpay

Ang **tagumpay** ay maaring tumukoy alinman sa mga sumusunod:

* isang katayuang panlipunan 
* pagkamit ng isang layunin
* kabaligtaran ng kabiguan, pagkabigo, o pagkatalo.
Dangun

Si **Dangun Wanggeom**, o ''''*, ay ang maalamat na tagapagtatag ng Gojoseon, ang unang kahariang Koreano, na nasa pangkasalukuyang Liaoning, Manchuria, at Tangway ng Korea. Sinasabing siya ang "apong lalaki ng kalangitan", at pinaniniwalaang nagtatag ng kaharian nabanggit noong 2333 BK. Ang pinakamaagang naitalang bersiyon ng alamat ni Dangun ay lumitaw sa Samguk Yusa noong ika-13 daantaon, na nagbabanggit ng *Aklat ni Wei* ng Tsina at ng nawala nang pagtatalang pangkasaysayan ng Korea na *Gogi'' (古記).

Kategorya:Mga alamat
Kategorya:Kasaysayan ng Korea
Katherine

Ang **Katherine** ay isang pangalang pambabae. Tanyag ito sa kasaysayan ng mga bansang Kristiyano, dahil ito ang pangalan ng isa sa unang mga Santong Kristiyano na si Catherine ng Alexandria.

## Pinagmulan at kahulugan
Ang pangalan ay nagmula sa Griyegong Αικατερίνη *Aikaterinē* (εκ του καθαρός: εξαγνισμένη ή εαρινή, ανοιξιάτικη). Ang pinakamaagang nalalaman na paggamit ng pangalang Griyego ay ang pagtukoy kay Santa Catherine ng Alexandria. Ang teoriya na ang pangalan ay nagmula sa Hecate, ang pangalan ng diyosang Griyego ng salamangka, ay itinuturing ng mga patnugot ng *Oxford Dictionary of First Names* bilang hindi nakakakumbinsi.  

Ang isa pang maaari o potensiyal na pinagmulan ng pangalan ay ang salitang Armenyanong Կատար *gadar* na nangangahulugang "ituktok" o "tuktok". Sa Armenyo, ang katumbas na pangalan ay Կատարինէ *Gadarine*; nagkataon na ang hulihan na ինէ *ine* kasingtunog ng modernong berbong Griyego na ειναι 'siya ay', na nagmumungkahi ng isang pariralang makaranoiko na ang kahulugan ay "siya ang tuktok".

Sa paglaon, ang pangalan ay naging kaugnay ng pang-uring Griyego na καθαρός *katharos*, na ang kahulugan ay 'dalisay', na humantong sa mga panghaliling mga bayabay na *Katharine* at *Katherine*. Ang dating baybay, na mayroong panggitnang *a*, ay mas pangkaraniwan sa nakaraang kapanahunan at kasalukuyang mas tanyag sa Estados Unidos kaysa sa Britanya. Ang *Katherine*, na mayroong panggitnang *e*, ay unang naitala sa Inglatera noong 1196 pagkaraang maibalik mula sa mga Krusada.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Pangalan
Ibinigay na pangalan

Ang isang **ibinigay na pangalan** (tinatawag din bilang **unang pangalan**, **pinangalanan** o **pangalang Kristiyano**) ay bahagi ng pansariling pangalan ng isang indibiduwal.  Kinikilala nito ang isang partikular na tao, at ipinagkakaiba ang taong iyon mula sa ibang kasapi ng isang pangkat (kadalasan sa isang pamilya o angkan) na may karaniwang apelyido.  Tumutukoy ang katawagang *ibinigay na pangalan* sa katunayan na kadalasang ipinagkaloob ang pangalan sa isang tao, karaniwan sa isang bata na ibinigay ng magulang ang kanyang pangalan na malapit sa oras ng kanyang kapanganakan.  Binibigay din kadalasan ng mga magulang sa kapanganakan ng kanilang anak ang pangalang Kristiyano, na sa kasaysayan, isang unang pangalan na ibinibigay sa binyag.
## Mga sanggunian
Kaurian:Pangalan
*
Katerina

Ang **Katerina** (Griyego: Κατερίνη, *Kateríni*) ay isang lungsod sa Pieria, Gitnang Macedonia, Gresya. Ito ang kabisera ng Pieria. Ang munisipal na yunit ng Katerina ay may populasyong 85,851 (ayon sa 2014 census) at ito ang pangalawang pinakamataong urban area sa Rehiyon ng Macedonia pagkatapos ng Thessaloniki.

## Mga sanggunian
Kategorya:Gresya
Ngipin ng karunungan

Ang isang **bagang-bait** o **ngipin ng karunungan** (Ingles: *wisdom tooth*) sa mga tao ang anuman sa karaniwang apat na ikatlong molar. Ang mga ngipin ng karunungan ay lumilitaw sa pagitan ng edad na 16 at 25. Ang karamihan ng mga matatandang tao ay may apat na mga ngipin ng karunungan ngunit posibleng may mas kaunti o higit pa na sa kasong ito, ang mga karagdagan ay tinatawag na mga ngiping supernumeraryo. Ang ngipin ng karunungan ay karaniwang umaapekto sa ngipin habang umuunlad ito at karaniwang binubunot kapag nangyari ito. Ang mga ngipin ng karunungan ay ang mga bestihiyal na ikatlong molar na tumulong sa mga ninuno ng tao sa paggiling ng tisyu ng halaman. Pinaniniwalaang ang mga bungo ng mga ninuno ng tao ay may mas malalaking mga panga na may mas maraming mga ngipin. Sa pagbabago ng diyeta ng tao, ang mas maliliit na mga panga ng tao ay nag-ebolb ngunit ang mga ngipin ng karunungan ay umuunlad pa rin sa mga tao ngunit wala nang silbi.

## Mga sanggunian
Kategorya:Ngipin
L-gulonolactone oxidase

Ang **L-gulonolactone oxidase** (EC 1.1.3.8) ay isang ensima na lumilikha ng bitamina C ngunit hindi gumagana sa mga tao at ilang mga primado. Ito ay nagkakatalisa ng reaksiyong kimikal ng D-glucuronolactone (na kilala rin bilang L-gulono-1,4-lactone)kasama ng oksiheno tungo sa L-xylo-hex-3-gulonolactone at hydrogen peroxide. Ito ay gumagamit ng FAD bilang isang cofactor.Nagagawa ng L-xylo-hex-3-gulonolactone (2-keto-gulono-gamma-lactone) na kusang loob na magkomberte ng hexuronic acid (ascorbic acid), nang walang aksiyong enzymatiko.

Ang hindi gumaganang gulonolactone oxidase pseudogene (GULOP) ay minapa sa kromosoma ng tao na 8p21 na tumutugma sa isang naingatan sa ebolusyong segmento sa porcine kromosoma 4 (SSC4) o 14 (SSC14). Ang GULO ay lumilikha ng prekursor sa   ascorbic acid na kumokomberte sa bitamin C. Ang pagkawala ng gawain ng gene para sa   L-gulonolactone oxidase (GULO) ay hiwalay na nangyari sa kasaysayan ng ilang mga species. Ang gawaing GUlo ay nawala sa ilang mga species ng paniki ngunit napanatili ng ibang species ng paniki. Ang pagkawala ng gawaing enzyme na ito ay responsable sa kawalang kakayahan ng mga guinea pig na ensimatikong isynthesize ang bitamina C. Ang parehong mga pangyayaring ito ay nangyari ng independiyente sa kawalan sa suborden na haplorrhini ng mga primado kabilang ang mga tao. Gayunpaman, ang mga labi ng hindi gumaganang gene na ito na may maraming mga mutasyon ay umiiral pa rin sa mga genome ng mga guinea pig at mga tao. Hindi pa alam kung ang mga labi ng gene ay umiiral sa mga paniki na walang gawaing GULo. Ang silbi ng GULO ay tila nawala ng ilang mga beses at posibleng muling nakuha sa ilang mga linya ng ibong passerine kung saan ang kakayahan na makagawa ng bitamina C ay iba iba sa bawat species.
## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga protina ng tao
Arctocephalinae

* (Cape Fur Seal)]]
Ang mga **mababalahibong karnerong-dagat** o **osong-dagat** (Ingles: *fur seal*, kung minsan ay *sea bear*) ay ang anuman sa siyam na mga espesye ng mga pinniped na nasa pamilyang *Otariidae*.  Ang isang espesye, ang panghilagang mabalahibong karnerong-dagat (*Callorhinus ursinus*) ay naninirahan sa Hilagang Pasipiko, samantalang ang pitong mga espesyeng nasa genus na  *Arctocephalus'' ay pangunahing natatagpuan sa Silangang Hemispero. Mas malapit ang kanilang kaugnayan sa mga leong-dagat kaysa sa tunay na mga karnerong-dagat (mga karnerong-dagat na "walang mga panlabas na bahagi ng tainga") at nagsasalo sa kanila ng katangian ng pagkakaroon ng mga bahagi ng taingang panlabas (pinnae), mahahaba at mamasel na mga pangharapang mga palikpik, at ang kakayahan na maglakad sa pamamagitan ng apat na mga paa-paahan. Kinatatangian sila ng kanilang makapal at siksik na pang-ilalim na mga balahibo o suson ng balat, na napagtuunan ng mahabang panahon ng pangkalakalang pangangaso.

Kategorya:Karnerong-Dagat
Kategorya:Carnivora