Wikang Arameo

:*Huwag itong ikalito sa Amhariko, ang opisyal na wika ng Etiyopiya.*

]]
 (kaliwa) at Wikang Aramaiko (kanan) ng Tanakh, 1299 CE,Bodleian Library]]
Ang **wikang Arameo** o **wikang Aramaiko** ay isang wikang Semitiko na sinalita sa Aram na lumitaw noong ca. 1000 BCE. Ang Alpabetong Aramaiko ay binatay sa Alpabetong Phoenicio at nagmula sa mga silangang rehiyon ng Aram. Dahil dahil sa migrasyon na Arameo pasilangan, ang mga kanluraning labas na sakop ng Asirya ay naging bilingual na gumagamit ng parehong Wikang Akkadiyo at Aramaiko. Nang sakupin ng hari ng Imperyong Neo-Asirya na si Tiglath-Pileser III ang mga lupaing Arameo sa kanluran ng Ilog Eufrates, ang Aramaiko ang naging ikalawang opisyal na wika ng Imperyong Neo-Asirya at buong pumalit sa wikang Akkadiyo. Mula 700 BCE,  ang wikang Aramaiko ay lumaganap sa lahat ng direksiyon. Ang iba't ibang dialekto ay lumitaw sa Asirya, Babilonya, Levant at Ehipto. Noong 600 BCE, ang haring Cananeo na si Adon ay gumamit ng wikang Aramaiko upang sumulat sa paraon ng Sinaunang Ehipto. Sa pananakop ng Imperyong Akemenida sa Mesopotamya sa ilalim ni Dario I, ang Aramaiko ay ginamit na wika ng isinusulat na pakikipagtalastasan sa pagitan ng iba't ibang rehiyon sa buong imperyo.
## Ebolusyon ng wikang Aramaiko
Ayon kay Klaus Beyer (1929–2014):
* Lumang Aramaiko, mula sa pinakamaagang rekord hanggang   200 CE
* Gitnang Aramaiko, mula  200 CE, hanggang  1200 CE
* Modernong Aramaiko, mula  1200 CE hanggang sa modernong panahon

Ayon kay Joseph Fitzmyer (1920–2016):
* Lumang Aramaiko, mula pinakamaagang rekord hanggang 700 BCE
* Opisyal na Aramaiko, mula  700 BCE hanggang   200 BCE
* Gitnang Aramaiko, mula  200 BCE hanggang   200 CE
* Huling Aramaiko, mula  200 CE hanggang    700 CE
* Modernong Aramaiko, mula  700 CE hanggang  modernong panahon

Recent periodization of Aaron Butts:
* Lumang Aramaiko, mula sa pinakamaagang rekord hanggang    538 BCE
* Akemenidang Aramaiko, mula  538 BCE hanggang    333 BCE
* Gitnang Aramaiko, mula  333 BCE hanggang   200 AD
* Huling Aramaiko, mula  200 CE hanggang   1200 AD
* Neo-Aramaiko, mula  1200 CE hanggang modernong panahon

## Aramaikong Biblikal
Ang Aramaiko pamBibliya ay matatagpuan sa iba't ibang bahagi ng Tanakh:
*Aklat ni Ezra 4:8-6:18 at 7:12-26
*Aklat ni Daniel 2:4b-7:28
*Aklat ni Jeremias 10:11
*Aklat ng Genesis 31:47
Ang Aramaiko ng Bibliya ay isang pinaghalong dialekto. 
## Mga Ebanghelyo ng Bagong Tipan at Hesus
Pinaniwalaan ang wikang Aramaiko ang wika na sinalita ni Hesus ng dialektong Galilea batay sa mga salitang Aramaiko  gaya ng *Talitha cumi* na binanggit ni Hesus sa Ebanghelyo ni Marcos (*Marcos 6:41*), na may kahulugang "Ineng, sinasabi ko sa iyo, bumangon ka." gayundin ang mga salitang Ephphatha (Ἐφφαθά),Abba (Ἀββά[ς]), Raca (Ρακά),	Mammon (Μαμωνάς),	Rabbuni (Ραββουνί),Maranatha (Μαραναθά),	Eli, Eli, lema sabachthani (Ἠλί, Ἠλί, λεμὰ σαβαχθανί), isang tuldok o isang kudlit (Ἰῶτα ἓν ἢ μία κεραία),Korban (Κορβάν),Sikera (Σίκερα),Hosanna (Ὡσαννά),	Boanerges (Βοανηργές),Cephas (Κηφᾶς),	Thomas (Θωμᾶς),Tabitha (Ταβιθά),	Gethsemane (Γεθσημανῆ),	Golgotha (Γολγοθᾶ),Gabbatha (Γαββαθᾶ),Akeldama (Ἀκελδαμά), Bethesda (Βηθεσδά). Ito ang ebidensiya na nakikita ng mga iskolar na ang mga Ebanghelyo ng Bagong Tipan ay orihinal na isinulat sa Griyegong Koine dahil kinailangan nilang isalin ang mga salitang Aramaiko sa Griyego upang maintindihan ng mga mambabasang Griyego.
## Wika ni Adan, ng Talmud, Targum, at Zohar
Ayon sa Babilonyong Talmud (Sanhedrin 38b), ang wikangn Aramaiko ang wika ni Adan na unang tao. Ito rin ang wika ng Targum na saling Aramaiko ng Tanakh. Ito rin ang wika ng Herusalem Talmud, Babilonyong Talmud at Zohar
## Bilang sagradong wika sa Kristiyanismo
Ang ilang mga anyo ng Aramaiko ay itinuturing na sagrado o banal na wika at ginagamit sa liturhiya sa Kristiyanismong Syriac, Asiryong Simbahan ng Silangan, Kaldeong Katolikong Simbahan, Simbahang Maronite at Mga Kristiyano ni Santo Tomas sa Kerala, India.

## Mga sanggunian

Kategorya:Ketuvim
Kategorya:Bagong Tipan
Kategorya:Hesus