Ekonomiya ng Pilipinas

Ang **Ekonomiya ng Pilipinas** ang ika-29 pinakamalaking ekonomiya sa buong mundo ayon sa nominal GDP ayon sa International Monetary Fund 2020 at ang ika-13 pinakamalaking ekonomiya sa Asya. Ang Pilipinas ay isa sa mga umuusbong na merkado at ang ika-3 pinakamataas sa Timog-silangang Asya ng nominal na GDP pagkatapos ng Thailand at Indonesia.

Pangunahing isinasaalang-alang ang Pilipinas isang bagong industriyalisadong bansa, na may isang paglipat ng ekonomiya mula sa isa batay sa agrikultura patungo sa isa na higit na nakabatay sa mga serbisyo at paggawa. Hanggang noong 2021, ang GDP sa pamamagitan ng pagbili ng pagkakapareho ng kapangyarihan ay tinatayang nasa $1.12 trilyon, ang ika-25 sa mundo.

Kabilang sa pangunahing pag-export ang mga semiconductor at elektronikong produkto, kagamitan sa transportasyon, kasuotan, produktong tanso, produktong petrolyo, langis ng niyog, at prutas. Kabilang sa mga pangunahing kasosyo sa pangangalakal ang Hapon, Tsina, Estados Unidos, Singapore, Timog Korea, Netherlands, Hong Kong, Alemanya, Taiwan, at Thailand. Ang Pilipinas ay pinangalanan bilang isa sa mga Tiger Cub Economies kasama ang Indonesia, Malaysia, Vietnam, at Thailand. Kasalukuyan itong isa sa pinakamabilis na lumalagong ekonomiya ng Asya. Gayunpaman, nananatili ang mga pangunahing problema, pangunahin na kinakailangang gawin sa pagpapagaan ng malawak na pagkakaiba-iba ng kita at paglago sa pagitan ng iba't ibang mga rehiyon ng bansa at mga socioeconomic class, pagbabawas ng katiwalian, at pamumuhunan sa mga kinakailangang imprastraktura upang matiyak ang paglago sa hinaharap.

Ang ekonomiya ng Pilipinas ay inaasahang magiging ika-5 pinakamalaki sa Asya at ika-16 pinakamalaking sa buong mundo noong 2050. Habang tinututulan nito ang iba pang mga ulat mula sa HSBC Holdings PLC, na sa taong 2050, ang Pilipinas ay masasabi sa 2050 siguro dahil sa taunang mas mataas na rate ng paglago ng GDP na 6.5%.

## Panahong Kastila
Noong panahong Kastila, ang mga Kastila ay nagbigay ng malalaking lupain sa Simbahang Katoliko Romano.

## Panahong Amerikano (1900-1942)
Ang Philippine Organic Act ay nag-atas ng striktong paghihiwalay ng simbahan at estado at nag-alis sa Simbahang Katoliko Romano bilang opisyal na relihiyon ng estado. Noong 1904, ang administrasyon ay nagbayad sa Vatican ng $7.2 milyong dolyar para sa karamihan ng mga lupaing hawak ng mga orden ng relihiyon. Kalaunang ipinagbili ito sa mga Pilipino. Ang ekonomiya ng Pilipinas ay malakas na nakasalalay sa Estados Unidos. Ang ekonomiya ay nakatuon sa pagmimina at pagluluwas ng mga pananim. Nakamit ng Pilipinas ang kalayaan mula sa Estados Unidos noong Hulyo 4,1946.

## 1950-1965 (Bago si Marcos)
Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig at pananakop ng mga Hapones noong 1942-1945, ang ekonomiya ng Pilipinas ay nagkaroon ng magkakahalong kasaysayan ng ekonomiya. Iniulat ng World Bank na ang Pilipinas ay isa sa pinakamayamang ekonomiya sa Asya noong mga 1950 pagkatapos ng Hapon ngunit naging isa sa pinakamahirap na bansa sa Asya ngayon.
### Elpidio Quirino (1948-1953)
Sa ilalim ng termino ni Pangulong Elpidio Quirino, nagkaroon ng kahanga-hangang rekonstruksiyon ng ekonomiya pagkatapos ng  Ikalawang Digmaang Pandaigdig, pangkalahatang paglago ng ekonomiya na 9.43 % at lumaking tulong pang ekonomiya mula sa Estados Unidos. Sa ilalim ni Quirino, maraming mga pabrika ang naitatag na nagpataas ng antas ng pagkakaroon ng trabaho at nagbigay sa bansa ng unang imprastrukturang industriyal. Sa pamamagitan ng mahigpit na mga patakaran ng pagtitipid, nagawa niyang patatagin ang piso at balansehin ang budget. Pinalawig ni Quirino ang mga sistemang irigasyon, ipinatayo ang mga plantang hydroelectric sa talong Maria Cristina at Bulacan upang lutasin ang problema sa kuryente sa Luzon, pinabuti ang mga lansangan, itinatag ang bangko sentral at pagbabangkong rural na nagpapautang sa mga magsasaka at negosyante. Nilikha ni Quirino ang Social Security Commission at ng President's Action Committee on Social Amelioration na nangangasiwa sa pagbibigay ng tulong, pautang, at kaginhawaan sa mga mahihirap na mamamayan. Ang kanyang programa ay kinabibilangan ng insurance para sa kawalang trabaho, pagtanda, aksidente at kapansanan, kalusugan, pang-ina at pagpapaginhawa ng estado.

Nabigo si Quirino na lutasin ang pagiging hindi pantay sa lupain at kayamanan lalo nasa mga malalayong pook na rural. Ang problemang ito ang paktor na nagtulak sa paghihimagsik ng Hukbalahap.
### Ramon Magsaysay (1953-1957)
Bilang Pangulo, nilinang ni Pangulong Ramon Magsaysay ang malapit na pakikipagugnayang ekonomiko at panseguridad ng Pilipinas sa Estados Unidos. Ang paglago ng ekonomiya ng Pilipinas ay 7.13 %.Dahil sa malubhang pagiging hindi pantay ng pamamahagi ng mga lupain at kayamanan sa mga mahihirap na mamamayan, nagpakilala siya ng mga reporma sa lupain ngunit ang mga ito ay patuloy na hinaharang mga konserbatibong kasapi ng Kongreso ng Pilipinas na may-ari ng mga lupain na kumakatawan sa kanilang pansariling interes.

Gayunpaman, nagawang makakuha ni Magsaysay ng mga tirahang lupain para sa mga walang tahanang magsasaka, nagawang pabagsakin ang presyo ng mga bilihin at nagawang hatiin ang mga malalaking estadong lupain.

## 1965-1986 (Pamumuno ni Ferdinand Marcos)
Ang mga taon ng maling pangangasiwa sa ekonomiya, talamak na korupsiyon at pababago-bagong kondisyon sa politika noong rehime ni Ferdinand Marcos mula 1965 hanggang 1986 ang nag-ambag sa bumagal na pag-unlad ng ekonomiya ng Pilipinas. Ang implasyon ay nasa 65%. at 20.53 piso kada dolyar nang mapatalsik si Marcos noong 1986. Ang ekonomiya ng Pilipinas ay nasadlak sa krisis pang-ekonomiya noong mga 1970 dahil sa sinasabing paggastos ni Marcos ng mga pondong pampamahalaan sa kanyang muling pagtakbo bilang Pangulo. Dahil hindi mabayaran ng administrasyon ni Marcos ang utang pandayuhan ng bansa, siya ay nakipag-ayos na pabagsakin ang halaga ng piso sa ₱6.40 kada US dolyar. Noong mga 1970, ang pangkalahatang pagtaas sa mundo ng mga presyo ng hilaw na materyal ay nakatulong sa ekonomiya. Napanatili ng pagmamanupaktura ang 6 porsiyentong rate ng paglago noong mga huling 1960 ngunit mababa sa ekonomiya sa kabuuan. Ang pagluluwas ng mga produkto ay lumago rin. Ang pampublikong sektor ay gumampan ng mas malaking papel sa ekonomiya noong mga 1970 dahil sa paggastos ng pamahalaan sa GNP ng mga 40 porsiyento. Upang suportahan ang ekonomiya, si Marcos ay mabigat na umutang sa dayuhan. Ayon sa mga ulat, ang 33% ng mga utang pandayuhan na katumbas ng 8 bilyong dolyar ay napunta sa bulsa ni Marcos at kanyang mga crony. Sa pagpapatupad ng Bagong Lipunan, kinumpiska ni Marcos ang mga negosyo ng "oligarkiyang Tsino at Espanyol" ngunit ang mga ito ay napunta naman sa mga kasapi ng pamilya Marcos  at mga malapit na kaibigan na naging ang *bagong oligarkiya*. Sa ilalim ng Martial Law, ginawang pambansa o pag-aari ng pamahalaan ni Marcos ang mga pribadong malalaking korporasyon gaya ng PLDT, PAL (Philippine Airlines), Meralco, Fortune Tobacco, San Miguel Corporation at iba pa na naging mga pag-aari ng pamilyang Marcos. Sinasabing ang PAL o Philippine Airlines ay ginawang virtual private commuter line para kay Imelda Marcos at mga kaibigan niya para sa kanilang mga pagshoshopping sa New York at Europa. Itinatag ni Marcos at kanyang mga crony ang "kapitalismong crony" at mga monopolyo sa mga mahahalagang industriya  gaya ng buko, tabako, saging, pagmamanupaktura, asukal at iba pa. Sinasabing ang pagtatag ni Marcos ng mga monopolyo ang malalang nagpalumpo ng ekonomiya ng Pilipinas. Noong 1989, ang administrasyong Aquino ay pinautang ng IMF ng 1.3 bilyong dolyar sa kondisyong ang liberasyon ng ekonomiya ay ipagpapatuloy nito at pagsasapribado ng mga industriyang pag-aari ng pamahalaan. Ang ekonomiya ay lumago ng 3.4 porsiyento sa kanyang unang taon sa opisina ngunit ang pagtatangkang coup noong 1989 ay nagsanhi ng pagtigil ng paglago nito. Ang paglago ng ekonomiya ay may aberaheng paglago na 3.8 porsiyento sa buong anim na taon ng pamumuno ni Aquino. Ang mga 50 porsiyento ng populasyon ay nasa sa ilalim ng linya ng kahirapan na sinasabing pagbuti mula 1985 nang ang halos 60 porsiyento ay nasa ilalim ng kahirapan. Hindi rin nalutas ang pagiging hindi pantay ng sahod ng mamamayan. Sa huling taon ni Aquino, ang implasyon ay nasa 17 porsiyento at ang kawalang trabaho ay 10 porsiyento. Sinikap ni Aquino na kalasin ang mga cartel, mga monopolyo at mga oligopolyo ng mga industriya na itinatag ng mga crony ni Marcos lalo na sa mga industriyang buko at asukal. Sa ilalim ng pamumuno ni Ramos mula 1992 hanggang 1998, ang aberaheng paglago ng GDP ay 3.1 porsiyento.

## 2010-2016 (Pamumuno ni Benigno Aquino III)
Sa ilalim ng pamumuno ni Benigno Aquino III, ang rate ng paglago ng GDP ng Pilipinas noong 2012 ay 6.8 porsiyento Ayon sa SWS Poll, ang kawalang trabaho sa Pilipinas ay tumaas mula 21.7 porsiyento (9.6 milyong katao) noong Setyembre 2013 sa 27.5 porsiyento (12.1 milyong katao) noong Disyembre 2013.

## Mga sanggunian
Kategorya:Pilipinas

Kategorya:Ekonomiya ayon sa bansa