Bad Liebenwerda

Ang **Bad Liebenwerda** (hanggang 1925 *Liebenwerda*; niedersorbisch *Rukow*) ay isang bayan sa distrito ng Elbe-Elster sa estado ng Brandenburg, Alemanya. Isang kinikilalang bayan ng spa ng estado na may katawagang "lugar na may mga pasilidad ng peloid spa".

## Heograpiya
Ang Bad Liebenwerda ay matatagpuan humigit-kumulang 60 kilometro sa hilagang-kanluran ng Dresden at mga 75 kilometro sa silangan ng Leipzig sa tabi ng Ilog Black Elster.

### Mga kalapit na munisipalidad
Ang mga kalapit na bayan ng Bad Liebenwerda ay ang Elsterwerda, Mühlberg, at Uebigau-Wahrenbrück, pati na rin ang munisipalidad ng Röderland at ang distrito administratibo ng Elsterland, na kinabibilangan ng mga munisipalidad ng Rückersdorf at Schönborn. Sa hangganan ng estado sa Saxony, ang Bad Liebenwerda ay nasa hangganan ng bayan ng Gröditz at ng munisipalidad ng Zeithain.

## Istorya
### Panahon pagkatapos ng digmaan at GDR
Matapos sakupin ng mga tropa ng Pulang Hukbo ang lungsod, noong Abril 22, 1945, ang kumander ng lungsod ng Sobyet na si Major Maksakov, ay nagtatag ng opisina ng kumander ng lungsod sa gusali ng tanggapan ng buwis sa Riesaer Straße at nagtalaga ng isang pansamantalang konseho ng lungsod. Matapos magbitiw ang konseho noong Mayo 18, 1945, ang tubero na si Artur Bluhm ay itinalaga bilang alkalde. Bago naupo sa kapangyarihan ang mga Nazi, siya lamang ang komunistang konsehal ng lungsod. Isang bagong alon ng mga muling naninirahan ang dumating sa lungsod noong Agosto. Karamihan sa kanila ay lumipat. 1,700 ang nanatili, at ang populasyon ng lungsod ay tumaas sa 6,472 noong Oktubre 1946. Sa panahong ito, ang Hukuman ng Distrito ng Liebenwerda ay nagpataw ng mabibigat na sentensya. Halimbawa, noong 1947, ang mga magsasakang sina Wilhelm Nußbeck, Wilhelm Jentzsch, Willy Thiemig at Hermann Dittmann ay sinentensiyahan sa isang summary court ng 15 o 12 taon sa bilangguan dahil hindi nila naabot ang kanilang quota sa paghahatid ng gatas at diumano'y nakapagbenta rin sila ng 3,400 litro ng gatas.

Ang mga sumunod na taon ay minarkahan ng mga reporma. Karamihan sa mga negosyo ay nasyonalisa, na umabot sa 78 porsyento pagsapit ng 1955. Kasunod ng reporma sa lupa na nagsimula noong 1945, itinatag ang mga kooperatiba sa produksyon ng agrikultura. Ang iron moor bath ng bayan, na nakapagtala na ng 26,505 na paggamot pagsapit ng 1946, ay kinuha ng sistema ng social insurance ng FDGB (Free German Trade Union Federation) noong 1955. Ang isang linggong pagdiriwang ng 650 taon ng karta ng bayan ay naganap mula Mayo 28 hanggang Hunyo 5, 1954. Kabilang sa mga tampok ng pagdiriwang ang isang engrandeng parada na may temang *Liebenwerda vom Mittelalter bis zur Gegenwart* at isang pangwakas na pagpapakita ng mga paputok sa pilapil ng Elster.

Noong 1957, itinatag sa lungsod ang *Elstertal* Workers' Housing Cooperative na may 28 miyembro noong panahong iyon, at isang bagong lugar ng pabahay ang itinayo sa hilaga ng lungsod.

Dahil sa mahinang sitwasyon sa ekonomiya sa Silangang Alemanya, nakaranas din ng mga problema ang Bad Liebenwerda noong dekada 1980. Nahirapan ang mga lokal na negosyo sa kakulangan ng mga manggagawa, kakulangan ng dayuhang pera, at kakulangan ng modernisasyon. Sa panahon ng kaguluhan noong 1989, maraming residente ng Liebenwerda ang naglakbay patungong Leipzig upang lumahok sa mga demonstrasyon tuwing Lunes, at nang magbukas ang hangganan sa Berlin noong Nobyembre 9, 1989, isang kusang pagdiriwang sa kalye ang naganap noong Nobyembre 10. Noong Oktubre pa lamang, nagsimula na ang mga unang aktibidad ng kilusan para sa mga karapatang sibil sa Liebenwerda, kung saan naitatag ang mga pakikipag-ugnayan sa New Forum at sa Social Democratic Party (SDP), at inorganisa at ipinamahagi ang mga materyales. Noong Disyembre 5, sinakop ang punong-himpilan ng Stasi sa Liebenwerda, at ang mga silid at mga ligtas ay kalaunan ay sinelyohan ng tanggapan ng pampublikong tagausig sa ilalim ng pangangasiwa ng mga kinatawan mula sa lahat ng partidong pampulitika at mga grupong sibiko.

### Kamakailang nakaraan
Pagkatapos ng muling pagsasama-sama, maraming kumpanya sa bayan at mga nakapalibot na lugar ang nalugi. Ang moorland spa ay isinara noong Enero 1, 1991, alinsunod sa Unification Treaty. Ang mga huling pasyente sa spa ay umalis sa klinika ilang sandali bago ang Pasko. Laganap ang kawalan ng trabaho, at maraming residente ang lumipat sa Kanlurang Alemanya upang kumita ng ikabubuhay. Gayunpaman, lumitaw din ang mga bagong negosyo. Ang mga parkeng pang-industriya ay pinlano at binuo sa mga bukirin sa kanluran ng bayan. Sa lumang bayan, unti-unting nagsimula ang modernisasyon ng mga makasaysayang gusali. Ang mga kalye at plasa ay inayos. Matapos sakupin ng grupo ng mga nursing home at klinika ng *Rolf Henning Mayer* ang dating moorland spa noong unang bahagi ng 1991 at namuhunan ng mahigit 50 milyong DM sa isang bagong spa clinic sa sentro ng Bad Liebenwerda, ginawa ang lahat ng pagsisikap upang mapanatili ang katayuan nito bilang ''Kurstadt, na natanggap nito nang pansamantala noong Setyembre 30, 1994, at naging unang bayan sa estado ng Brandenburg na nagawa ito. Kasunod ng isa pang pansamantalang pagkilala noong 1998, sa wakas ay natanggap ng Bad Liebenwerda ang permanenteng titulong "Bayan na may Peloid Operations" noong 2003. Simula noong Oktubre 21, 2010, ang Bad Liebenwerda ay naging isang lugar ng pagkakaiba-iba.

Bagama't ang bayan at distrito ng Bad Liebenwerda ay hindi kailanman dating kabilang sa Brandenburg o sa lalawigan ng Prussia na may parehong pangalan, itinalaga ang mga ito sa bagong itinatag na estado ng Brandenburg noong 1990 sa pamamagitan ng isang resolusyon ng konseho ng distrito. Gayunpaman, ang mga hindi nagbubuklod na pampublikong survey na isinagawa noon ay nagpakita ng malinaw na kagustuhan na bumalik sa Saxony. Bilang bahagi ng reporma sa distrito, ang distrito ng Elbe-Elster ay nilikha noong 1993 mula sa mga distrito ng Bad Liebenwerda, Finsterwalde, at Herzberg. Tulad ng Finsterwalde, nawala ang katayuan ng Bad Liebenwerda bilang kabisera ng distrito. Ang Herzberg ang naging kabisera ng bagong distrito. Sa kasunod na muling pagbubuo ng administrasyon ng distrito, tanging ang tanggapan ng trapiko sa kalsada ang nanatili sa bayan. Noong 2004, ipinagdiwang ng bayan ang *ika-700 anibersaryo ng pagtanggap ng Bad Liebenwerda* ng karta ng bayan nito sa pamamagitan ng isang linggong pagdiriwang.

Noong Marso 2019, nagpasya ang konseho ng bayan na ang Bad Liebenwerda ay sasanib sa Falkenberg/Elster, Mühlberg/Elbe, at Uebigau-Wahrenbrück (lahat ay nasa distrito ng Elbe-Elster) upang bumuo ng asosasyon ng munisipalidad ng Liebenwerda, na epektibo sa Enero 1, 2020. Noong tag-araw ng 2025, pinuna ni Mayor Johannes Berger ang iminungkahing pagbawas ng kanyang mga kapangyarihan ng asosasyon ng munisipalidad, lalo na tungkol sa pagpapaunlad ng ekonomiya at turismo, na kanyang iginiit na dapat mapailalim sa saklaw ng bayan ng spa mismo.

## Kultura at arkitektura
Ang Bad Liebenwerda ay tahanan ng simbahang Gothic ng St. Nikolai. Ang tore ng simbahan ay muling itinayo noong pagtatapos ng ika-19 na siglo matapos tamaan ng kidlat ang tore at magdulot ng sunog. Ang Lubwartturm, isang tore na itinayo noong bandang 1207 bilang bahagi ng kastilyong may moat, ang pinakamatandang gusali sa bayan. Katabi ng toreng ito ang museo na may eksibisyon tungkol sa kompositor na si Carl Heinrich Graun at sa kanyang mga kapatid. Mayroon ding eksibisyon tungkol sa mga marionette, iba pang mga puppet at puppeteer ng timog-silangang Alemanya.

EE 03-14 Img06 Bad Liebenwerda Burgplatz.jpg|Bad Liebenwerda, dating kulungan
Bad Liebenwerda Lubwarttower.jpg|Bad Liebenwerda, Tore ng Lubwart
Bad-liebenwerda-stadt.jpg|gitnang plasa na "Rossmarkt"

Kategorya:Mga bayan ng Alemanya