Palarong Paralimpiko

Ang **Palarong Paralimpiko** o **Paralimpiko** ay isang kaganapang pampalakasan na pangmaramihan para sa mga manlalaro na may mga kapansanang pisikal at sensoryal. Kabilang dito ay mga manlalarong may kapansanang panggalaw, mga amputasyon, kabulagan, at paralising serebral. Ang Palarong Paralimpiko ay ginaganap tuwing apat na taon, kasunod ang Palarong Olimpiko, at pinamahala ng Pandaigdigang Lupong Paralimpiko (IPC). Ang Palarong Paralimpiko ay minsang nalilito sa Pandaigdigang Palaro ng Tanging Olimpiko, na para lamang sa mga taong may kapansanang intelektuwal, subali't ang mga kalahok sa Tanging Olimpiko ay maaaring maging bahagi sa palarong Paralimpiko.

Bagama't ang pangalan ay likas na nilikha nang portmanteau na pinagsama ang 'paraplegiko' (dahil sa mga pinagmulan nito bilang palaro para sa mga taong napinsala sa gulugod) 'Olimpiko', ang pagsasama ng mga ibang pangkat na may kapansanan ay nangangahulugang hindi na itong itinuturing ugma. Ang kasalukuyang pormal na paliwanag para sa pangalan ay samakatuwid hinango sa Griyegong pang-ukol na παρά, *pará* ("katabi") at kasunod itinukoy sa paligsahang ginaganap nang kaagapay sa Palarong Olimpiko. Sa Palarong Toronto 1976 ang mga ibang pangkat ng mga manlalaro na may iba't ibang kapansanan ay ibinilang.

Ang kilusan ay lumaki nang madulaan mula sa mga unang araw na ito – halimbawa ang bilang ng mga manlalaro na lumahok sa Palarong Paralimpiko sa Tag-init ay lumaki mula sa 400 manlalaro sa Roma sa humigit ng 4,200 manlalaro mula sa mga 148 bansa sa Beijing noong 2008.

Ang Palarong Paralimpiko ay ginaganap sa parehong taon na katulad sa Palarong Olimpiko. Gayumpaman, ito lamang noong 1988 na ang Palaro ay nakapagganap sa parehong lungsod, na ginagamit ang parehong lugar na pinagdausan. Noong 2001, nilagdaan ng IOC at IPC ang kasunduan na nagtitiyak na ang mga Punong-abalang Lungsod na makikipagkasundo sa pamamahala ng magkatuwang na Palarong Olimpiko at Palarong Paralimpiko na magiging mabisa mula 2012. Sa kasalukuyan, ang Pandaigdigang Lupong Paralimpiko (IPC) ay pandaigdigang katawan ng pamamahala ng Kilusang Paralimpiko; nagsasaayos ng Palarong Paralimpiko sa Tag-init at Taglamig; at nagsisilbi rin bilang Pandaigdigang Pederasyon para sa 12 palakasan, na kung saan ito ay nangangasiwa at nakikipagtalastasan ang mga Pandaigdigang Kampeonato at mga iba pang paligsahan.

## Palarong Tag-init 
### Palakasang pantag-init 
Ang mga sumusunod na palakasan ay kasalukuyang nasa programa ng Palarong Paralimpiko sa Tag-init:

* Atletika
* Balibol (nakaupo)
* Boksiya 
* Judo
* Golbol
* Pag-angat na pabigat
* Paglalayag
* Paglalangoy
* Pagsasagwan
* Pamamana 
* Pamamaril
* Pamimisikleta
* Pangangabayo
* Pang-upuang-gulong na basketbol
* Pang-upuang-gulong na eskrima
* Pang-upuang-gulong na ragbi
* Pang-upuang-gulong na tenis
* Pingpong
* Putbol na panlimahan
* Putbol na pampituhan

## Palarong Taglamig 
### Palakasang pantaglamig 
Ang mga sumusunod na palakasan ay kasalukuyang nasa programa ng Palarong Paralimpiko sa Taglamig:

* Pag-iisking Alpino 
* Pag-iisking Nordiko
** Biyatlon 
** Pag-iisking pangbagtas
* Pang-upuang-gulong na kurling
* Paragos na pangyelo ng haki

## Mga kategoryang pangkapansanan 
* **Naputulan**: Ang mga manlalaro na may bahagian o kabuuang kawalan ng  na hindi bababa sa isang galamay.
* **Lumpong Serebral**: Ang mga manlalaro na may pinsala sa utak, halimbawa ay lumpong serebral, traumatikong kapinsalaan sa utak, atake sa utak o mga magkahalintulad na kapansanan na naapektuhan ng kontrol sa kalamnan, tuwasan o pagtutugon-tugon.
* **Kapansanang Intelektuwal**: Ang mga manlalaro na may kawatasang pagpapaliit ng kumikilos na pang-intelektuwal at mga maykaugnayang hangganan sa paglalapat na pag-uugali. (Ang kategoryang ito ay kasalukuyang nakabinbin.)
* **Pang-upuang-gulong**: Ang mga manlalaro na may mga kapinsalaan sa gulugod at iba pang kapansanan na kinakailangan nilang makipagpaligsahan sa isang upuang-gulong.
* **May Kahinaan sa Paningin**: Ang mga manlalaro na may kahinaan sa paningin na umaantas mula bahagiang paningin, sapat na maipasyang bulag nang ligal, sa kabuuang kabulagan.
* ***Les Autres***: Ang mga manlalaro na may pisikal na kapansanan na hindi bumabagsak nang talangas sa ilalim ng isa ng ibang limang kategorya, tulad ng pagkabansot, maramihang isklerosi, mga pinagkasiputang kapansanan sa katawan ng mga galamay tulad na nagsanhi ng talidomida (ang pangalan ukol sa kategoryang ito ay hango sa wikang Pranses na ibig sabihin "mga iba").

Ang mga kategoryang ito ginagamit sa parehong Paralimpikong tag-init at taglamig.

## Tingnan din 
* Palarong Olimpiko
* Tanging Olimpiko
* Pandaigdigang Lupong Paralimpiko

## Sanggunian 
*Opisyal na Websayt ng Pandaigdigang Lupong Paralimpiko (IPC)
* Awstralyanong Lupon ng Paralimpiko - Sistemang Kaurian 

## Karagdagang babasahin 
* P. David Howe, *The Cultural Politics of the Paralympic Movement. Through an Anthropological Lens*, Routledge, 2008, ISBN 978-0-415-28887-3

## Mga panlabas na kawing 
* Direktoryong Kawing ng Paralimpiko
* "Why the Paralympics matter", BBC, 5 Setyembre 2008

Kategorya:Palarong Paralimpiko
Kategorya:Mga kaganapang pampalakasan na pangmaramihan
Kategorya:Palakasang pangkapansanan
Kategorya:Palarong Olimpiko