Katinig na pailong

Sa ponetika, **katínig na pailóng** ang oklusibong katinig na nagagawa sa pamamagitan ng pagbaba ng ngala-ngala, na nagpapahintulot sa hangin na lumabas sa pamamagitan ng ilong (kumpara sa bibig sa kaso ng mga katinig na pabibig). Makikita ito sa halos lahat ng mga wika ng tao. Ilan sa mga halimbawa sa wikang Tagalog ang , , at , na sinusulat bilang titik *m*, *n,* at *ng* tulad sa mga salitang *manok*, *nanay*, at *nginig*.

## Kahulugan 
Halos lahat ng mga katinig na pailong ay pawang mga oklusibong katinig, kung saan lumalabas ang hangin sa ilong imbes sa bibig dahil hinaharangan ito ng dila o ng labi, Maaari ding sumailalim sa ganitong proseso (nasalisasyon) ang mga katinig na hindi oklusibo, bagamat bihira ito. Matunog ang karamihan sa mga katinig na pailong. Isa sa mga pinakakaraniwang ponema na makikita sa halos lahat ng wika ang mga ponemang  at . Lumalabas din ang mga walang tunog na katinig na pailong sa ilang mga wika, kagaya sa wikang Birmano, Gales, Islandes, at Guarani. Sa akustika naman, pawang mga sonante ang mga katinig na pailong; ibig sabihin, hindi nito pinipigilan nang matindi ang paglabas ng hangin. Gayunpaman, mga obstruyente pa rin sila dahil sa pagharang sa hangin sa bibig. Nagagawa ang tunog ng mga katinig na pailong mula 200 hanggang 2,000 Hz.

## Wika 
Halos lahat ng wika sa mundo ay may mga katinig na pailong sa kanilang imbentaryo; tinatayang nasa 2% lamang ang walang ganito.

* Makikita sa lahat ng mga wika sa Pilipinas ang , , at . Bukod dito, nagtatampok rin ang marami sa mga ito ng  na karaniwang sinulat bilang  o  at kalimitang nakikita sa mga hiram na salita (hal. *Niño*) gayundin sa dulas ng dila (, hal. *ninyo*); sa wikang Ibatan ng Batanes at wikang Ibanag ng Cordillera, isa itong hiwalay na ponema. Samantala, binibigkas naman ang  sa wikang Sebwano bilang isang katinig na pailong sa ngipin .
* Karaniwang tunog sa mga wika sa Timog Asya at sa mga Aborihinal na wika ng Australia ang matunog na katinig na pailong sa dilang nakapulupot .
* Karaniwang tunog naman sa mga wika sa Europa ang matunog na katinig na pailong sa paleta  kagaya sa wikang Espanyol , Pranses at Italyano , Katalan at Unggaro , Tseko at Eslobako , Portuges , at sa Polako .
* Marami sa mga wikang Hermaniko kagaya ng wikang Ingles, Olandes, Aleman, at Suweko gayundin sa mga wikang Tsino tulad ng wikang Mandarin at Cantones ang may , , at . Sa wikang Malayalam, may anim na katinig na pailong: , minsan pito  sa ilang mga dayalekto nito. May anim na katinig na pailong sa wikang Nuosu ng Tsina: .
* Sa kasalukuyan, tanging nadokumento lamang ang  bilang isang hiwalay na ponema sa wikang Kukuya ng Kongo, na nagtataglay rin ng mga katinig na pailong na . May ganito rin noon ang wikang Yuanmen ng Tsina bago ito nalipat sa .
* Natatangi ang mga katinig na pailong sa wikang Hapones dahil sinusulat lamang ang lahat ng mga ito sa iisang kana . Karaniwan itong rinoromanisa bilang *n* at minsan *m*, at maaaring kumatawan sa kahit anong katinig na pailong depende sa katinig na katabi nito. Sinusulat ito sa IPA bilang  at tinatawag na moraikong pailong.

## Uri 
Nakalista sa baba ang mga katinig na pailong na nasa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto (IPA), nakaayos ayon sa lugar ng artikulasyon mula bibig papaloob sa lalamunan.

### Pulmonikong katinig 
Para sa bawat pulmonikong katinig na nakalista, nasa taas ang di-matunog na anyo nito habang nasa baba naman ang matunog na anyo nito.

### Di-pulmonikong katinig 
Nakalista sa baba ang mga di-pulmonikong katinig na makikita sa IPA. Tandaan na nakaayos ang bawat pares batay sa kanilang lugar ng artikulasyon, nasa taas ang katinig sa ngala-ngala habang nasa baba naman ang katinig sa tilao.

## Tingnan din 
* Nasalisasyon
* Katinig na pabibig

## Sanggunian 
## Bibliograpiya 
* 
* 
* 

Kategorya:Paraan ng artikulasyon