open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rhett Bomar

Si **Rhett Matthew Bomar** (ipinanganak noong July 2, 1985 sa Groesbeck, Texas) ay isang Amerikanong manlalaro ng football para sa posiyon ng quarterback. Siya ay kasalukuyang nag-aaral sa Sam Houston State University. Si Bomar ay lumipat ng University of Oklahoma matapos siyang permanenteng suspendihin sa Sooners football team sa paglabag sa alituntunin ng NCAA noong 2006.

## Karera sa high school 
Si Bomar ay tatlong taon na naging starter sa high school at sinanay ng ng kanyang amang coach na si Jerry Bomar sa Grand Prairie High School. Siya ay nanguna sa nation's quarterback ng 2004 recruiting service *Rivals.com* at kadalasan na ikinukumpara sa magaling na manlalaro ng NFL na si John Elway. Siya ay nakahagis ng 1,272 yards (1,163 m) at nakatakbo ng 547 yards (500 m) bilang isang senior. Siya ay nagcommit sa Oklahoma noong February 2004.

## Karera sa kolehiyo 
### 2004 season 
Si Bomar ay naging redshirt sa kanyang unang taon sa Oklahoma.

### 2005 season 
Si Bomar ay naging starter sa pangalawang laro sa 2005 season. Ang kanyang season ay nagsimula ng di gaanong maganda habang nagaadjust siya sa college football, subalit ang kanyang laro ay lalong humusay habang umamandar ang season. Siya ay naging MVP sa Holiday Bowl matapos mtalo ng Oklahoma ang .

### 2006 season 
Noong August 2, 2006, si Bomar ay nadismis sa koponan ng OU head coach na Bob Stoops. Nagkaroon balita ng pagtanggap niya bayad sa di-kumpletong trabaho sa Big Red Sports at Imports, isang car dealership na noon ay pag-aari ng malaking University of Oklahoma donor, isang violation para sa alituntunin ng NCAA. Isang TexAgs poster ang naglabas ng impormasyon tungkol sa insidente ng school fansite, subalit hidi nalalaman kung ito ay nagkaroon ng parte sa imbestigasyon. Ang senior na si Paul Thompson ang naging starting QB, habang ang kanyang back-up ay ang freshman na si Sam Bradford at junior college transfer na si Joey Halzle.

### 2007 season 
Noong March 19, 2007 ibinalita na si Bomar ay papasok ng spring practices bilang starting quarterback para sa 2007 Bearkats na may dalawang taon pang collegiate eligibility na natitira.

“Rhett brings a lot of athleticism to the quarterback position that we haven’t had,” sabi ng SHSU coach na si Todd Whitten sa isang artikulo sa Huntsville. “He's going to get a chance to get a lot of reps this spring. We feel like our offense has the chance to make a lot of big plays next year.”

### NCAA statistics
## References
Kategorya:People from the Dallas-Fort Worth metroplex area
Kategorya:Mga manlalaro ng Amerikanong putbol mula sa Estados Unidos
Kategorya:Oklahoma Sooners football players
Kategorya:Sam Houston State Bearkats football players
Ryan Mallet

Si **Ryan Mallet** ay isang American Football player na nagmula sa Texarkana, Texas. Siya ay naglalaro bilang isang quarterback para sa Texas High School. Sa kanyang taas na 6 talampakan at 6 na pulgada at timbang na 220 pounds, si Mallet ay isang malakas na passer na may pambihirang lakas at bilis na pasa dagdag pa ang kanyang pangangatawan na animoy isang defensive end. Si Ryan Mallet ay may pinakamalakas na bisig at pinakamabilis na pasa sa kahit na sinong quarterback sa bansa. Si Ryan Mallet ay kinilala bilang isa sa pinakamagaling na manlalaro ng footbal sa bansa sa hinaharap. Bagamat si Ryan Mallet ay hindi kasing bilis sa pagtakbo gaya ng ibang mga natatanging quarterback, ang kanyang bisig naman ay animoy isang kanyon sa lakas, na bihira sa isang quarterback. Si Ryan Mallet ay nakapangakong maglaro para sa Michigan Wolverines bilang isang freshman.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga manlalaro ng Amerikanong putbol mula sa Estados Unidos
Aaron Corp

thumb|right|Aaron Corp
Si **Aaron Corp** ay isang American football player na nagmula sa Orange, California. Siya ay naglalaro bilang isang quarterback para sa Lutheran High School. Sa taas na 6 na talampakan at 4 na pulgada at timbang na 195 pounds, si Corp ay may nakakagulat na bilis para sa isang quarterback na kasinglaki niya. Napapabilang sa kanyang mga parangal noong 2006 ay ang Parade All-American, EA Sports All-American first team, Super Prep All-American, Prep Star All-American, Super Prep Elite 50, Prep Star 100, Rivals.com 100, Super Prep All-Farwest Offensive MVP, Prep Star All-West, Cal-Hi Sports California Mr. Football, Cal-Hi Sports All-State first team, Long Beach Press-Telegram Best in the West first team, Orange County Register Fab 15 first team, Tacoma News-Tribune Western 100, All-CIF Pac-5 Division Offensive MVP, Los Angeles Times All-Star MVP, Orange County Register All-Orange County Offensive MVP at All-Trinity League Co-MVP. Si Aaron Corp ay nakatakdang maglaro bilang freshman para sa USC Trojans.

Kategorya:Mga manlalaro ng Amerikanong putbol mula sa Estados Unidos
Xavier Henry

Si **Xavier Henry** ay isang Amerikanong manlalaro ng basketball na huling naglaro para sa Oklahoma City Blue sa NBA G League. Siya ang nakababatang kapatid ni C.J. Henry, ang ika-17 pick sa first round ng 2005 Major League Baseball (MLB) Draft ng New York Yankees.

Kategorya:Mga Amerikano
Kategorya:Mga basketbolistang Amerikano
Griyego

Ang **Griyego** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

* mga bagay na may kaugnayan sa bansang Gresya.
* mga mamamayan ng bansang Gresya.
* mga may kaugnayan sa Sinaunang Gresya.
* sa Wikang Griyego

Kategorya:Gresya
Short course swimming at finswimming sa Palarong Panloob ng Asya 2007

Ang **short course swimming at finswimming sa Palarong Panloob ng Asya 2007** ay ginanap sa Macau, Tsina mula Oktubre 26, 2007 hanggang Nobyembre 3, 2007. Ang kumpetisyon ay idinaos sa Macau *Olympic Aquatic Center*.

Ang disiplina ng *short course swimming at finswimming* ay binubuo ng tatlumpu't walong (38) larangan.

## Talaan ng medalya
 *Sa kadahilanang nabanggit, maaaring hindi tama ang pagkakasunod-sunod ng posisyon ng mga bansang nagtamo ng medalya sa talaang ito.*

## Kawing panlabas
* Opisyal na website ng Macau Indoor Games
Bituka

:*Para sa ibang gamit ng menudo, tingnan ang menudo (paglilinaw).*

right
Sa larangan ng anatomiya, ang **bituka** ay isang bahagi ng pitak na pang-alimentaryo na sumasakop mula sa tiyan (*stomach*) hanggang sa butas ng puwit (*anus*) at, sa mga tao at iba pang mamalya, binubuo ito ng dalawang maliit na bahagi o segmento, ang maliit na bituka at ang malaking bituka.  Habang tinutunaw ang pagkain, dumaraan ang kinain mula sa tiyan papunta sa maliit na bituka at pagkaraan ay sa malaking bituka naman.

## Istruktura at gamit 
Maaaring hatiin ang kahabaan ng bituka sa dalawang magkaibang mga bahagi, ang maliit at malaking bituka.  Mangasulngasul (kakulay ng lila) at kulay abo na may diyametrong 35 milimetro (1.5 pulgada).  Ang maliit na bituka ang pinakauna at pinakamahaba, na karaniwang may sukat na 6-8 metro sa isang may gulang na tao.  Mas maikli at mas makapal, ang malaking bituka naman ay maitim ang pagkapula na may karaniwang sukat na 1.5 metro.  May pagkakahalintulad ang dalawang bituka sa hitsura at binubuo ng maraming magkakapatung-patong na mga bahagi (Ingles:mga *layer* o mga patong):  Ang lumen ay isang puwang, butas o hukay (Ingles:*cavity*) kung saan dumaraan ang mga natunaw na mga pagkain at kung saan tinatanggap o hinihigop ng katawan ang mga sustansiya (*nutrients*) ng pagkain.  Nakapaloob sa kahabaan ng bituka (sa epitelyong glandular) ang mga selulang goblet (ang mga *goblet cell*).  Iniluluwa ng mga ito ang mga mucus na nakapagpapadulas at nakatutulong sa pagdaraan ng mga pagkain, at siya ring nagiging pananggalang ng bituka sa mga panunaw na enzaym o *digestive enzymes*.

## Tingnan din 
* Pamamaga ng bituka (*Inflammatory bowel disease o IBD*)
* Pagtatae (*Diarrhea*)
* Konstipasyon (Kahirapan sa pagdumi)

## Mga sanggunian 
### Talababa 
### Bibliyograpiya 
* Isang artikulo tungkol sa bituka mula sa Encyclopædia Britannica, isinangguni noong 2007-03-27
* Kahulugan ng bituka mula sa *KMLE Medical Dictionary*, kinuha mula sa *KMLE Medical Dictionary* noong 2007-03-27

Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Kategorya:Sistemang panunaw
Daliri sa paa

Ang mga **daliri sa paa** o mga **daliri ng paa** ay mga bahagi ng katawan ng mga hayop na tinatawag na tetrapod, na kabilang ang tao. Ang mga espesye ng hayop na katulad ng mga pusa na naglalakad sa pamamagitan ng kanilang mga daliri sa paa ay inilalarawan bilang *dihitigrado*. Ang mga tao, at iba pang mga hayop, na naglalakad sa pamamagitan ng mga talampakan ng kanilang mga paa, ay inilalarawan bilang mga *plantigrado*. Ang mga *ungguligrado* naman ay ang mga hayop na naglalakad sa pamamagitan ng kanilang mga kuko (mga *hoof*), partikular na ang sa mga dulo ng kanilang mga hinlalaking pampaa. Ang mga hinlalaki ng paa, magmula sa midyal (panggitna) papuntang lateral (panggilid), ay ang mga sumusunod:
## Kayarian
May limang daliri sa paa ang tao. Binbuoo ito ng:
**Hallux* o **malaking daliri ng paa**, ang pinaka panloob o naka hilera sa gitnang patayong hati ng katawan ng tao, o midyal) na daliri ng paa. Maaaring hindi ito ang pinakamahabang daliri sa paa ng ilang mga indibiduwal. Binigyan ito ng bilang na *digit I* (unang daliri) sa wikang Ingles. Ang anyong panturing o pang-uri ng salitang *hallux* sa Ingles ay *hallucal* o "pangmalaking daliri ng paa".  Nagmula ang *hallux* sa wikang Latin, katulad ng *pollex* na tumutukoy sa hinlalaki ng kamay, na siyang katumbas na daliri sa kamay.
***Pangalawang daliri ng paa** o ang mahabang daliri ng paa
***Pangatlong daliri ng paa**, panggitnang daliri ng paa o **hinlalato ng paa** 

## Mga sanggunian
Kaurian:Anatomiya ng tao
Kaurian:Anatomiya ng hayop
Kategorya:Paa
Kamao

thumb|Isang kamao.

Ang **kamao** ay isang kamay na kinuyom ang mga daliri at palad.  Karaniwang ginagamit ito sa di-armadong pakikipaglaban, katulad ng pakikipagsuntukan.  Hudyat sa kahandaan sa pakikipag-away o di-pagsang-ayon ang nakakuyom na galaw o porma ng kamay sa ibang mga kultura.

## Tingnan din
*Suntok
*Pangangamao

## Mga sanggunian
## Kawing panlabas 
* Mga larawang halimbawa ng Kamao sa Wikimedia Commons

Kategorya:Kamay
Yvenson Bernard

**Si Yvenson Bernard** [binibigkas bilang 'EVAN-son'] (ipinanganak noong 25 Oktubre 1984, sa Boynton Beach, Florida) ay isang Amerikanong manlalaro ng football bilang isang running back para sa Oregon State Beavers football team. Siya ay papasok sa kanyang senior season sa OSU sa 2007.

### High School
Si Bernard ay dating four-year starter  bilang running back, fullback, at strong safety para sa Boca Raton Community High School sa Boca Raton, Florida. Naglaro din siya ng baseball at napili sa 30th round ng 2003 MLB Draft ng Minnesota Twins.

## External links
*Player profile at ESPN.com

Kategorya:People from Palm Beach, Florida
Kategorya:Mga manlalaro ng Amerikanong putbol mula sa Estados Unidos
Bernard, Yvenson
Dibdib

thumb|Dibdib ng lalaking tao.
thumb|Dibdib ng babaeng tao.
Ang **dibdib** ay isang bahagi ng anatomiya ng mga tao at ibang mga hayop.  Nasa harapan ito ng torso.  Tinatawag din itong busto, partikular na ang pang-itaas na bahagi sa katawan ng isang babae kasama ang kinalalagyan ng mga suso. Ang salitang **pektoral** o **pektoralis** ay may kahulugang "nauukol sa dibdib". na may kaugnayan din sa pariralang Latin na *in pectore* o "nasa loob ng dibdib". 

## Anatomiya ng dibdib: Sa mga tao at ibang mga hominidyo
Sa mga hominidyo, ang dibdib ay isang rehiyon ng katawan sa pagitan ng leeg at ng tiyan (*abdomen*), kasama ng mga panloob na organo nito at iba pang mga kalamnan.  Malawakan itong pinagsasanggalang at sinusuporthan ng kulungang-tadyang, gulugod, at bigkis-balikat (*shoulder girdle*).  Kabilang sa mga nilalaman ng dibdib ang mga sumusunod:

* mga organo
* puso
* baga
* mga muskulo
* mayor at menor na muskulong pektoral
* mga muskulong trapezius at leeg
* mga panloob na istruktura
* dayapram
* espopago
* trakeya
* mga arteryo at mga veins
* ayorta
**superior vena cava
**inferior vena cava
**arteryong pampulmon
[thumb|right|Isang [X-ray ng dibdib ng tao.]]
* mga buto
** ang suksukan ng balikat na kinalalagyan ng pang-itaas na parte ng humerus
** eskapula
** isternum
** torakong bahagi ng gulugod
** butong pangkuwelyo o butong panleeg (*collarbone* o *clavicle*)
** kulungang-tadyang (*ribcage*)
** mga lumulutang na tadyang
* panlabas na istruktura
** mga utong
** mga glandulang mamarya
*tiyang torako (tiyan, bato, pankreas, apdo, at mababang esopago)

Sa mga tao, pinuprotektuhan ang bahagi ng dibdib ng kulungang-tadyang na tinatawag ding toraks.

## Anatomiya ng dibdib sa ibang mga hayop
[thumb|Guhit ng isang [kulisap na inilalarawan ang posisyon ng toraks.]]
Sa mga insekto at ibang mga nilalang na may eksoiskeleton, ang lokasyon na katumbas ng dibdib ay tinatawag na toraks.

Sa mga mamalyang may apat na paa, ang glandulang pang-mamarya at utong ay nakalagay malapit sa mga panglikod na mga hita, at samakatuwid ay hindi bahagi ng dibdib.  Sa kabaligtaran, naglalaman ang anatomiya ng mga kahalintulad na mga organong panloob na may pagkakaiba ng kumpigurasyon.

## Kapinsalaan ng dibdib
Ang sakit at pinsala sa dibdib ay tinatawag ding trawma sa dibdib o trawmang pang-toraks o pagkakabugbog ng dibdib.

## Tingnan din
*Puwang na pangtorako (*Thoracic cavity*)
*Pectus excavatum
*Pectus carinatum
*Suso
*Buhok pandibdib

## Mga sanggunian
Kaurian:Anatomiya ng tao
Kaurian:Anatomiya ng hayop
Kategorya:Dibdib
Indoor athletics sa Palarong Panloob ng Asya 2007

right|100px 
Ang **indoor athletics sa Palarong Panloob ng Asya 2007** ay ginanap sa Macau, Tsina mula Oktubre 26, 2007 hanggang Nobyembre 3, 2007. Ang kumpetisyon ay idinaos sa Macau *East Asian Games Dome*.

Ang disiplina ng *indoor athletics* ay binubuo ng dalawampu't anim (26) na larangan.

## Kawing panlabas
* Opisyal na website ng Macau Indoor Games 

Kaurian:Mga disiplina sa Palarong Panloob ng Asya 2007
Tuhod

thumb|right|Tuhod ng isang babaeng tao.
thumb|right|Tuhod ng isang lalaking tao.

Sa anatomiya ng tao, ang **tuhod** ay ang kasu-kasuuan o ugpungan o dugtungan na nagdirikit sa femur at sa lulod. Dahil ang tuhod ang haliging pumapasan sa halos kabuuang bigat ng tao, ito ang pinakakadalasang napipinsala at nagkakaroon ng osteoartritis.

## Gamit ng tuhod 
Ang tuhod ang gumaganap bilang may-buhay na transmisyon na may kakayahang kumalinga o kumandili sa sarili na may layuning tumanggap at maglipat ng mga biomekanikal na mga pasanin sa pagitan ng femur, lulod, patella, at fibula. Sa paghahambing na ito ang mga ligamento ang kumakatawan sa matigas, madaling-makagamay, at nakadaramang ugnayan sa loob ng transmisyong pam-biyolohiya. Gumaganap ang kartilahiyong artikular (malambot na buto) bilang mga pangibabaw na gulong o *bearing* (bilang analohiya sa mga bahaging *bearing* ng isang makina sa wikang Ingles), at ang menisci bilang mga gumagalaw na *bearing*. Gumaganap ang mga muskulo bilang mga may-buhay na selulang makina na sa tinipong paggalaw (kontraksiyon) ay nagbibigay ng lakas na panggalaw sa kahabaan ng ugpungan, at gumaganap bilang mga preno at sistemang pampabagal sa kontraksiyong eksentriko, na tumatanggap ng mga pasaning mabibigat.

## Mga sanggunian 
thumb|left|X-ray ng isang tuhod.

Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Kuhol

thumb|Grupo Ng mga kuhol
Ang **suso** o **kuhol** (Ingles: *snail*) ay maluwag na tumutukoy sa lahat ng kasapi sa klaseng mollusca ng Gastropoda na kadalasang mayroong matigas at paikot na mga kabibe. Matatagpuan ang mga kuhol sa halos lahat ng dako ng daigdig, sa kalupaan, sa tubig-tabang, at sa karagatan. 

## Mga katangian 
### Mga katangiang panlabas 
Ang lalong marami ng mga kuhol ay gumagalaw sa pamamagitan ng kanilang makalamnang paa, na siyang pinadudulas ng uho. Ang makalamnang galaw na ito'y madaling makita, lalo na kapag ang kuhol ay umaakyat sa isang salamin. 

Mabagal gumalaw ang kuhol. Ang pampadulas na uhong ginagamit ng yaon ay ginagamit upang mabawasan ang pagkiskis nito sa kinagagalawan. Tumutulong din ang uho upang maiwasan ng kuhol ang karamihan ng mga pinsalang dulot ng matatalim na kagamitan.

### Sa pagpaparami 
Marami sa mga kuhol, at lahat ng kuhol panlupa'y may kapwa panlalaki at pambabaeng kasangkapang pamparami. Nangagsisigawa ang kani-kanilang mga katawan ng kapwa isperma't itlog. Ang iilan nama'y may magkakaibang mga kasarian. Kinakaya nang magparami ng lalong marami ng mga kuhol sa katandaang isang taong gulang.

## Sa kultura 
Ang kuhol ay madalas na linalarawang sagisag ng katamaran, kabagalan, at kabatugan. 

Sa wikang Ingles, ang *snail mail* (snail – kuhol, mail – sulat) ay nangangahulugan ng paggamit ng karaniwang lingkurang postal ng mga sulat, di tulad ng E-mail na siyang napapadala ng saglitan. 

Kategorya:Hayop
Kategorya:Kuhol
Siko

thumb|right|Ang siko.
Ang **siko** (Ingles: *elbow*) ay isang naibabaluktot na sugpungan, ugpungan, o dugtungan o kasu-kasuan sa pagitan ng pang-itaas at pang-ibabang mga braso sa katawan ng tao.  Tatlong buto ang bumubuo sa siko: ang humerus ng pang-itaas na braso, at ang magkatambal na radius at ulna ng pang-ibabang braso.

Ang tanyag na mabutong bahagi sa dulo ng isa ay tinatawag na prosesong olekranon ng ulna.

Tinatawag ding ***siko*** ang isang kilos na ginagamitan ng siko katulad ng pagbunggo nito sa isang bagay, katulad ng ***sumiko***, ***maniko***, ***sikuhin*** o ***sikuhan***.  Tinatawag ding ***singkilin*** ang kilos na ito ng siko.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Pang-itaas na mga sanga
Kaurian:Anatomiya ng hayop
Butas ng katawan

Ang **butas ng katawan** (sa Ingles: *body orifice*) ay isang bukana, butas o bukas na bahagi ng katawan ng tao o hayop. Sa karaniwang katawan ng mga mamalya, katulad ng sa katawan ng tao, ang mga butas ay ang mga sumusunod:

* Ang mga butas ng ilong (*nostril*), para sa paghinga at may kaugnayan sa pang-amoy.
* Ang mga mata, para sa pagtingin at pag-iyak.
* Ang bibig o bunganga, para sa paghinga at pagsasalita.
* Ang mga kanal ng tainga, para sa pandinig.
* Ang butas ng puwit (*anus*), para sa pag-tae o pagdumi.
* Ang butas ng titi o butas ng puke (uretra), para sa pag-ihi, at para sa ehakulasyon (paglabas ng semilya) sa mga lalaki.
* Ang puke (*vagina*) ng mga babae, para sa pagtatalik, menstruwasyon at panganganak o pagluluwal ng sanggol.
* Ang butas ng suso, para sa pagdaloy ng gatas na nagsisilbing pagkain ng isang sanggol.

Ang kabuuang bilang ng butas sa katawan ng tao batas sa mga isinasaad sa itaas ay 11 sa lalaki at 12 sa babae.

Sa ibang mga nilalang o organismo na may naiibang plano ng katawan, may ibang mga butas ng katawan katulad ng kloaka sa mga reptilya, at ang siphon ng mga sepalopoda.

## Tingnan din 
* Mukosa
* Hangganang mukokutanyo (*Mucocutaneous boundary*)
* Meatus

## Mga sanggunian 
Kaurian:Anatomiya ng tao
Kaurian:Anatomiya ng hayop
Tainga

thumb|right|Kaliwang tainga ng tao.
Ang **tenga** o **tainga** (Ingles: ***ear*** o ***ears***) ang organong pandama na ginagamit sa **pandinig** ng mga tunog. May pagkakapareho sa kanilang biolohiya ang mga bertebrado, mula sa mga isda hanggang sa mga tao, na may pagkakaiba lamang sa istraktura ng tenga ayon sa sari at uri. Gumaganap lamang na tagatanggap ng tunog ang tenga, subalit mayroon ding ginagampanan sa pandamang panimbang at posisyon ng katawan. Bahagi sistemang auditoryo ang tainga. Tumutukoy ang pang-uring **aural** (huwag ikalito sa salitang *aura*) sa lahat ng bagay na may kaugnayan sa tainga.

Sa halos lahat ng mga hayop, ang nakikitang tenga ay isang pilas ng laman na karaniwan ding tinatawag na pinna sa larangan ng anatomiya.  Sa anatomiya ng tao, kilala ang pinna bilang aurikulo (Ingles: *auricle*).  May isang pares ng mga tenga ang mga bertebrado, na nakalagay sa magkapantay (simetriko) na lugar sa magkabilang gilid ng ulo.  Nakatutulong ang pagkakaayos na ito sa kakayahang tumuon sa pinanggagalingan at kinaroroonan ng mga tunog.

## Punsiyon 
### Pandinig 
Paano gumagana ang pandinig? Ibinibigay ng isang artikulo sa *IEEE Spectrum* (IEEE ay binibigkas na (sa Ingles) ) ang isang talataan tungkol sa paksa:

### Panimbang 
## Mga sanggunian 
Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Kategorya:Sistemang pandinig
Suso

:*Tungkol sa suso na bahagi ng katawan ang artikulong ito. Para sa suso na isang moluska, tingnan ang kuhol.
right|200px|thumb|Suso ng isang buntis na babaeng tao.
Ang salitang **suso** o **dede** o **totoy** o **pasupsupan** ay tumutukoy sa pangharap na rehiyon ng pang-itaas na bahagi ng katawan ng isang hayop, partikular na ang sa mga mamalya, kabilang ang mga sangkatauhan. Mayroon mga glandulang mamarya ang mga suso ng katawan ng mga babaeng mamalya, naglalabas ng gatas na nagsisilbing pagkain ng mga sanggol.

Mas kapansin-pansin ang mga suso sa mga may gulang na mga kababaihan, subalit may suso din maging ang mga kalalakihan, na bagaman hindi kalakihan, ay may pagkakahambing sa mga suso ng mga kababaihan, sapagkat sumibol ang mga ito sa magkaparehong mga tisyu.

Isang salitang balbal para sa suso ang "juju".

## Tingnan din 
* Dibdib
* Pagpapasuso

## Mga sanggunian 
## Mga panlabas na kawing 
* Mga larawan ng mga susong pambabae
* Ang pagbubuntis at ang iyong mga suso 
* Mga hakbang ng pagbubuo ng mga suso, mula sa *Puberty101* 
* *Are Women Evolutionary Sex Objects?: Why Women Have Breasts''  (Bakit May Suso ang mga Kababaihan?)

Kategorya:Suso
Terrance Toliver

Si **Terrance Toliver** ay isang Amerikanong manlalaro ng football para sa posisyon ng wide receiver. Siya ay madalas na ikinukumpara kay Roy Williams (isang magaling na wide reciever na kilala sa tawag na "The Legend") dahil sa kanyang husay at talento sa paglalaro ng football. Si Terrance Toliver ay may taas na 6 talamapakan at 5 pulgada habang tumitimbang naman ng 185 pounds. Sa kabila ng knayng pambihirang laki, si Terrance Toliver ay may kakaibang bilis, husay sa paghawak ng bola, at magaling na pagcontrol sa katawan at balanse. Bukod dito siya ay may kakayahan din upang maging magaling na safety/outside linebacker. Mataas din ang kanyang talon na kadalasan niyang ginagamit upang sumalo ng bola at umiwas sa mga tackle ng kalaban. Si Terrence Toliver ngaun ay maituturing na isa sa mga hinahangaang football player sa Kolehiyo.

Kategorya:Mga manlalaro ng Amerikanong putbol mula sa Estados Unidos
Sakong

Ang **sakong** (Ingles: ***heel***) ay isang bahagi sa likuran ng paa. Nakapatong ito sa umbok ng butong calcaneus, sa likod ng mga bakas ng mga buto ng pang-ibabang hita. Sa mga may mahahabang-paang mamalya, kapwa ang mga may hulmadong-kukong(Ingles: *hoof*) espesye (ang mga unguligrado) at mga may mahahabang-kuko na lumalakad sa pamamagitan ng kanilang mga daliri sa papa (dihitigrado), ang sakong ay sadyang mas mataas sa lupa sa may taluktok ng mga sugpungang salikop (Ingles: *hock*). Sa mga espesyeng plantigrado, nakalatag sa lupa ang sakong.

## Tingnan din 
* Sakong ni Achilles
* Litid ni Achilles

## Mga sanggunian 
Kategorya:Paa
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Masaker sa Maynila

Ang **Masaker sa Maynila** (Manila Massacre), noong Pebrero 1945,
ay tumukoy sa mga kalupitang dinanas ng mga Pilipinong sibilyan sa lungsod ng Maynila sa Pilipinas nang mga umaatras na sundalong Hapones noong panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Ay ang halos na mahigit sa 500,000 pilipino ang pinatay.

Upang maiwasan ang walang pakundangang karahasan, iniutos nang heneral ng *Hukbong Katihan ng Imperyong Hapon*  (Imperial Japanese Army) na si Tomoyuki Yamashita ang pag-atras ng mga sundalong Hapones na nakapaloob sa lungsod ng Maynila. Subalit, ang 19,000 na sundalo sa pamumuno ni bise-almirante Sanji Iwabuchi ay napapalibutan sa loob ng siyudad. Iba't ibang mapagkakatiwalaang Pankanluran at Pansilanang lathala ng impormasyon ang nagkakatugma sa kanilang ibinabalitang bilang plegarya na umaabot humigi't kumulang na 10,000 na katao. Ang masaker ay umabot sa kanyang pinakamalubha noong Labanan para sa Pagpapalaya ng Maynila. Habang nagaganap ang labanan, inilabas ng mga sundalong Hapones ang kanilang galit at poot sa mga sibilyan na napagigitnaan ng labanan.
Brutal na pinagnakawan, sinunog, pinatay at inabuso ang lahat; babae man o lalaki, bata man o matanda, mga pari, mga madre, mga sankistan, mga miyembro ng Krus na Pula o *Red Cross*, mga bitag ng digmaan, at mga pasyente sa ospital. Ang Maynila ay tinatawag na **Warsaw ng Asya** dahil ang lungsod na ito ang nagtamo ng pinakamabigat na pinsala sa Asya noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig hanggang matapos ng Masaker sa Maynila ay ang halos na mahigit sa 500,000 pilipino ang pinatay ng mga Hapones.

Ang Masaker sa Maynila ay isa sa mga pinaka-importanteng krimeng pandigma na isinagawa ng Hukbong Katihan ng Imperyong Hapon magmula pa noong Pagsanib ng Manchuria noong 1931 hanggang sa katapusan ng Ikawalang Digmaang Pandaigdig noong 1945. Isa ito sa mga importanteng kaganapang nakapaloob sa mga krimeng pandigma ng Hapones na kung saan mahigit sa 15 milyong Pilipino, Intsik, Koryano, Indonesiyo, Birmanyo, at mga Indo-tsinang sibilyan, mga taga-isla sa Dagat Pasipiko, at mga kaanib na mga Kakamping Pilipino at Amerikanong Bilanggo ng Digmaan ang namatay.

## Tingnan din 
* Krimeng pandigma ng mga Hapones
* Martsa ng Kamatayan sa Bataan
* Akira Muto

## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas 
* The Battling Bastards of Bataan
* The Historical Atlas of the Twentieth Century ni Matthew White

Kategorya:Kasaysayan ng Maynila
Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas
Kategorya:Masaker sa Pilipinas
Tiyan (paglilinaw)

Ang salitang **tiyan** ay maaaring tumukoy sa:

* puson o abdomen, panlabas na anatomiya.
* sikmura o estomago, panloob na anatomiya.
Litid (paglilinaw)

Ang salitang **litid** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

* litid (anatomiya), ligamento o tendon (Ingles: *sinew*).
* litid (ugat-pandama) o nerb.
Kili-kili

[thumbnail|150px|right|Kilikili ng isang [lalaki|lalakeng tao.]][thumbnail|150px|right|Kilikili ng isang [Babae (kasarian)|babaeng tao.]]
thumbnail|150px|right|Isang batang lalaki na tumatawa habang may ibang taong kumikiliti sa kaniyang kilikili.
Ang **kili-kili** o **kilikili** (Ingles: *armpit*, *underarm*, o *oxter*

## Buhok sa kili-kili 
Karaniwang tumutubo ang mga buhok sa kili-kili ng kapwa mga lalaki at mga babae, simula sa panahon ng pagbibinata at pagdadalaga, subalit mas karaniwan sa ilang mga lipunan na inaalis ng mga kababaihan ang mga ito batay sa mga kadahilanang pangkalinisan, habang hindi inaalis ng mga kalalakihan ang mga buhok na ito.

## Pandama 
Ilan sa mga bahagi ng katawan ng tao na nakadarama ng malakas na kiliti ang kili-kili.

## Sanggunian 
Kategorya:Pang-itaas na mga sanga
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Alak-alakan

[thumb|right|Isang guhit-larawan na nagpapakita ng mga masel na nasa likuran ng mga [tuhod at mga binti.]]
Ayon sa larangan ng anatomiya, ang **alakalakan** o **alak-alakan** (Ingles: ***calf muscle***, ***calf*** o ***gastrocnemius** o **back-knee***) ay tumutukoy sa dalawang bahagi ng katawan ng tao: una, ang mismong lugar na nasa likuran ng tuhod at, pangalawa, ang laman o muskulo na nasa likuran ng binti.  Ang alak-alakan ay isang pares ng mga masel na nasa likod ng pangibabang mga lambo ng tao: ang gastrocnemius at soleus

Nakadugtong ang kompleks ng gastrosoleus sa paa sa pamamagitan ng tendong Achilles, at kumikilos upang makasanhi ng isang galaw na kung tawagin ay pleksiyong plantar sa wikang Ingles, at gayon din, para magbigay ng katatagan sa kompleks ng sakong na nasa kathang-isip na tablang pahalang.

## Tungkulin
Kabilang sa mga gawaing tungkulin ang pagbibigay ng katatagan sa pagkilos (katulad ng paglakad at pagtakbo) at lakas sa pagtalon (tulad ng *Fosbury Flop*).

## Nabanat na alak-alakan (napunit na laman sa alak-alakan)
Nangyayari ang pagkapunit ng isang masel ng alak-alakan kung ang masel na pang-alak-alakan ay mahatak pahiwalay mula sa tendong Achilles.  Madarama ng biktima ang sukdulang pananakit - at maaari mong isipin na natamaan ang hita ng isang bagay at may narinig kang isang tunog ng pagputok ("pop").  May dagliang sakit na mararamdaman sa palibot ng hita.

Nangyayari ang kapinsalaan ito habang nagmamadali o sa biglaang pagbabago ng direksiyon.  Maaaring mamulikat at malakas ang paghilab.  Tuturong pababa ang mga daliri sa paa.  May lilitaw na mga tanda ng pagkabugbog (mga pasa) o pagkakaroon ng gasgas sa loob ng paa at bukung-bukong na sanhi ng pagdami ng dugo sa mga lugar na ito, na siya namang dahil sa pagdurugo sa loob.

Maaaring umabot ng maraming buwan bago gumaling ang kapinsalaang ito.  Hindi dapat ipagpatuloy ang mga gawaing pampalakasan o sports kung napunit ang isang masel.  Kailangan ang agad na pagkonsulta sa isang manggagamot matapos na mapunit ang masel upang mabigyan ka ng isang takdang rehabilitasyon.

## Tingnan din
*Triceps surae

## Mga sanggunian
Kategorya:Anatomiya ng tao
Laman

Ang salitang **laman** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

* kalamnan, masel o muskulo
* laman (nasa loob), mga bagay na nakapaloob sa isang lalagyan
* laman (karne), pagkain mula sa mga bahagi ng katawan ng hayop
* katuturan
Gamugamo

:*Tungkol ang artikulong ito sa kulisap na gamugamo na tinatawag din na mariposa. Madalas na ipagkamali ang lumilipad na anay o langgam sa gamugamo. Para sa artikulo tungkol sa mga kulisap na nabanggit, tingnan ang anay at langgam.*

Ang **gamugamo** na mas kilalang **mariposa** (Espanyol ng paruparo) ay isang insektong malapit na kamag-anak ng paruparo.  Karamihan sa mga *lepidopteran* ay mga gamugamo na inakalang nasa mga 160,000 mga espesye ng gamugamo, na karamihan dito ay isasalarawan pa.  Karamihan sa mga espesye ay aktibo sa gabi ngunit mayroon din namang aktibo sa araw at bukang-liwayway o dapit-hapon.

May mga lumilipad na langgam o anay na madalas na tinatawag rin na gamugamo ngunit hindi sila gamugamo. Tulad ng mariposa, kadalasang lumalapit ang mga langgam o anay na may pakpak na ito sa mga napagkukunan ng ilaw katulad ng bombilya o apoy mula sa lampara. Kulumpon silang kung dumating kapag malapit na ang panahon ng tag-ulan sa Pilipinas ngunit mas nakikita sa Kalakhang Maynila o sa Luzon. Hindi gaanong nakikita ito sa Mindanao kung saan ang pagbagsak ng ulan ay pantay-pantay sa buong taon.

Bagaman, hindi lubos na naitatag ang patakaran sa pagkakaiba ng gamugamo at paruparo, isang pinakamabuting prinsipyo panggabay ay ang mga paruparo ay may manipis na antena at (maliban sa pamilyang Hedylidae) may maliit na bola o klab sa dulo ng kanilang antena. Kadalasang mabalahibo ang antena ang gamugamo na walang bola sa dulo. Ang mga dibisyon ay pinangalan sa prinsipyong ito: "antenang-klab" (Rhopalocera) o "antenang-sari-sari" (Heterocera). Unang nag-ebolusyon ang Lepidoptera noong panahong Karbonipero, subalit nag-ebolusyon sila na may katangiang proboside kasama ang pagbangon ng angiosperma noong panahong Kretaseo.

thumb|alt=Isang gamugamo|Lyssa menoetius, isang katutubong gamugamo

## Mga sanggunian 
*
Krus na Pula ng Pilipinas

Ang **Krus na Pula ng Pilipinas** () ay nagsimula noong 1947. Miyembro ito ng Kilusang Pandaigdig ng Pulang Krus at Pulang Gasuklay. Nagbibigay ito ng anim na pangunahing mga palingkuran: serbisyong may kaugnayan sa pagkalap at pamamahagi ng dugong panagip-buhay, pamamahala sa mga kapanahunan ng mga sakuna, mga palingkurang pangkaligtasan at pag-iingat, kalusugang pangkomunidad at pagaalaga (narsing), palingkurang panlipunan, at mga serbisyong kusang-loob (boluntaryo).

## Kasaysayan
## Tingnan din
*Paunang tulong-panlunas
*Paghahanda sa sakuna

## Mga sanggunian
## Mga kawing panlabas
*  opisyal na websayt
*
*Philippine Red Cross sa Google+
*
*Philippine Red Cross sa LinkedIn
*
*

Kategorya:Panggagamot
Kategorya:Kalusugan
James Davis

thumb|James Davis
Si **James Davis** (ipinanganak noong Enero 1, 1986 sa Atlanta, Georgia) ay isang junior halfback para sa koponan ng Clemson Tigers. Si Davis ay dating pumasok sa Douglass High School sa Atlanta, Georgia, kung saan siya pumang-apat sa recruit, at pang-anim naman sa mga pinakamagagaling na halfback sa 2005 recruiting class.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga manlalaro ng Amerikanong putbol mula sa Estados Unidos
Baba

Sa anatomiya ng tao, ang **babà** ay ang pinakaibabang bahagi ng mukha. Binubuo ito ng pang-ibabang harapan ng panga.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Anatomiya ng tao
Noo

thumb|Ang noo ng isang tao.
Sa anatomyang pantao, ang noo ay ang unang bahagi ng ulo. Ito ay isang lugar ng ulo na may tatlong tampok na hangganan, dalawa sa bungo at isa sa anit. Ang itaas ng noo ay nagmumula sa linya ng buhok kung saan ang buhok sa anit ay tumutubo. Ang ibaba ng noo ay nagtatapos sa (supraorbital) galugod, ang tampok na buto ng bungo sa itaas ng mga mata. Ang dalawang panig ng noo ay humahanggan sa (temporal) galugod,  ang tampok na butong nag-uugnay sa (supraorbital) galugod sa linya ng (coronal suture) at mga karatig.

## Aspetong pang-kalinangan 
Karaniwang sinasabi na ang pagkakaroon ng malapad o malaking noo ay hudyat ng mataas na antas ng karunungan, bagaman mas malamang na ito ay batay sa mga kuwentong kathang-isip lamang. May ilang paraan ng paggugupit o pag-aayos ng buhok kung saan maaaring ikubli ang bahagi ng noo.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Puyo

thumb|right|170px|Magkakambal na puyo na may magkabilang gawi pag-ikot.
[thumb|right|200px|Isang babaeng may puyo kahugis ng titik "[V".]]
Lumilitaw ang **puyo** kung ang direksiyon ng buhok ay bumubuo ng paikot na padron.  Maaaring tuwid ang pagkakatayo ng buhok sa isang puyo o maaari ding nakahiga sa isang sukdulang anggulo na tila palagiang nakalihis sa estilo ng karaniwang gawi ng buhok ng isang tao.  Maaari itong lumitaw kahit saan, ngunit karaniwang nasa putong ng ulo.

## Pangangasiwa sa puyo
Maraming mga tao ang naiinis sa kanilang pagkakaroon ng puyo sapagkat laging nakasalungat sa iniibig na estilo ng buhok.  Maraming mga pamamaraan para amuin ang isang hindi mapasunod na puyo.  Para sa maraming mga tao, ang kombinasyon ng tumpak ng estilo ng buhok, haba, produktong ginamit, at pamamaraan para makamit ang estilo ay maaaring makadaig sa itsura ng puyo.  Para sa mga taong higit na maselan, mas mabibigat na mga pamamaraan ang ginagamit, katulad ng elektrolohiya, paggamit ng pagkit o waks at maging operasyong kosmetiko upang mas permanenteng mapanatili ang pagkawala ng puyo.

## Puyong kahugis ng titik "V"
May isa pang uri ng puyo na pababang buhok na kahugis ng matulis na letrang "V" sa gitna ng linya ng putong ng buhok (sa ibabaw ng noo).  Namamana ang dominanteng katangiang ito batay sa larangan ng henetiko.  Tinatawag itong "taluktok ng balo" (sa Ingles: widow's peak o widow's brow) dahil sa, batay sa kuwentong-bayan ng mga taga-Ingglatera, pinaniniwalang ito ay sagisag na mabubuhay ng mas matagal ang asawang babae kaysa sa esposong lalaki (mauunang mamatay ang lalaki kaysa babae).

## Mga sanggunian
Kategorya:Anatomiya ng tao
Balat (anatomiya)

thumb|right|Malapitang pagtingin sa balat ng tao.

Sa larangan ng sootomiya at dermatolohiya, ang **balat** (na kilala rin bilang **iskin**) ang pinakamalaking organo ng sistemang integumentaryong binubuo ng maraming patong ng mga tisyung nagbabantay sa mga nakapailalim na mga masel at mga organo.

Magkakaiba ang mga kulay ng balat sa maraming mga populasyon ng tao, at maaaring tuyo at malangis ang mga kaurian ng balat. May natatanging pag-aalaga ng balat sa bawat uri, lalo na sa balat ng mukha. Sa mga tuyo o tigang na balat, mayroong mga produktong nagbibiay ng *moisture* gaya ng sabon, *body wash,* *cream* lotion, at moisturizer''*,* samantalang sa mga malangis na balat naman ay mayroons mga produktong nakakaiwas sa produksyon langis sa balat.

Bilang nagsisilbing tulay pang-ugnayan sa kapaligiran, may pinakamahalagang tungkulin ang balat sa pagsasanggalang ng katawan laban sa mga mikrobyong nagdudulot ng mga karamdaman.  Ang iba pang mga pangunahing tungkulin nito ay ang pagbibigay-init (insulasyon) at regulasyon ng temperatura, pagdama (sensasyon), paglikha o sintesis ng bitamina D, at pangangalaga ng mga *folat* ng bitamina B.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Kategorya:Organo
Labi (anatomiya)

thumb|right|Ang mga labi ng isang babaeng tao.
Ang mga **labi** (Ingles: *lip*), at tinatawag na **nguso** kapag nasa diwang "dalawang mga labi", ay ang nakikitang organo sa bibig ng mga tao at maraming mga hayop. Malambot ang kapwa labi, nakaungos, naigagalaw at pangunahing nagsisilibing daanan ng pagkain, bilang organong pandama, at gamit sa pagsasalita.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Mata

[thumb|Ang mata ng isang [tao.]]
Ang mga **mata**, **busilig** ang organo ng paningin na nakadarama ng liwanag.  Iba't ibang uri ng mga madaling-makaramdam na mga organo ang matatagpuan sa mga magkakaiba't ibang mga organismo.  Walang ginagawa ang mga pinakapayak na mga mata kundi ang dumama ng liwanag at kadiliman sa kapaligiran, habang nakakapansin naman ng mga hugis at kulay ang mga mas masalimuot na uri ng mga mata.

Malawakang nagkakasanib-sanib ang mga nasasakop ng pananaw ng ilan sa mga ganitong uri ng mga masalimuot na mga mata: katulad ng pagpapahintulot ng mas mainam na pagpuna sa antas ng kalaliman (paninging binokular o paninging tila-largabista) sa mga mammal; at nakaposisyon naman ang ibang mata upang mabawasan ang pagkakapatung-patong ng mga nasasakop ng pananaw, katulad ng sa mga kuneho at sa mga kamelyon.  Karaniwang tumutukoy ang *buliga* sa kabuoan ng bilog ng mata; samantalang sa harap ng mata o sa buong bilog din ng mata ang *busilig*.
[thumb|Ang mga mata ng isang [tutubi.]]

## Mga sanggunian 
Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Kategorya:Mata
Labi

Ang salitang **labi** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

* labi (anatomiya), bahagi ng katawan.
* labi (ng puki), bahagi ng ari ng babae; sa may bulba.
* labi (ng walang buhay), bangkay.
* labi (tira), mga naiwang bahagi.
Ngipin

thumb|Isang ngipin ng tao.
Ang mga **ngipin** ay ang mga istruktura o kayariang nakikita sa loob ng panga o ng bibig ng maraming mga bertebrado at ginagamit sa pagkagat, pagngasab at pagnguya ng pagkain.  Ginagamit din ang mga ngipin para sa panananggalang at pangangaso ng ilang mga hayop, lalo na ang mga kumakain ng karne (*carnivore*).  Natatakpan ng mga gilagid ang mga ngipin. 

Ang mga ngipin ang ilan sa mga pinakanatatangi at pangmatagalang bahagi ng mga espesyeng mamalya.  Ginagamit ng mga paleontologo ang mga ngipin para makilala ang mga espesye batay sa mga kusilba (Ingles: fossil) at malaman ang kanilang mga kaugnayan.  May kauganayan ang hugis ng mga ngipin ng isang hayop sa kaniyang mga kinakain.  Bilang halimba, mahirap tunawin ang mga halaman, kaya maraming mga molar (makakapal na mga ngipin) na pangnguya ang mga hayop na kumakain ng halaman lamang (mga herbibora).  Samantalang kailangan ng mga *canine* (matutulis at matatalim na mga ngipin) ang mga hayop na kumakain ng karne para makapaslang at makapunit ng laman. 

Mga dipiyodonta ang mga tao, na nangangahulugang nagkakaroon sila ng dalawang uri ng mga ngipin.  Ang unang uri ay ang kumpol ng mga ngiping-pangbata o pangunahing kumpol ng ngipin (desiduwo) na karaniwang nagsisimulang lumitaw sa gulang na anim na buwan, bagaman mayroong isa o higit pang nakikitang mga ngipin ang ibang mga sanggol at kilala bilang ngipin na pangbagong-silang (ngipin ng sanggol na kaluluwal pa lamang).  Mahapdi para sa isang sanggol ang normal na pagtubo ng mga ngipin sa mahigit-kumulang na anim na buwang gulang. 

Nagkakaroon lamang ng isang kumpol ng ngipin ang ilan sa mga hayop (ang mga monopiyodonta) habang nagkakaroon ng maraming kumpol ang iba (ang mga hayop na polipiyodonta). Bilang halimbawa, sinisibulan ng mga bagong kumpol ng mga ngipin ang mga pating tuwing ikalawang linggo upang mapalitan ang mga sirang ngipin.  Tumutubo at tuluy-tuloy na kusang napuputol ang mga pangkagat na ngipin (o mga *incisor*) ng mga daga sa pamamagitan ng pagngatngat kaya napapanatili ang kainamang haba.  May ibang uri naman ng mga dagang may mga ngiping tuluytuloy ang paglaki ng mga ngiping pangnguya bilang karagdagan sa mga ngiping panghiwa, katulad ng sa mga dagang-kosta o *guinea pig*.

## Mga sanggunian 
## Tingnan din 
* Dentistriya

Kaurian:Ngipin
Kaurian:Anatomiya ng tao
Kaurian:Anatomiya ng hayop
Kategorya:Dentistriya
Lalaki

[thumb|Si *[David (Michelangelo)|David* ni Michelangelo.]]
[right|thumb|Ang simbolo para sa planetang [Mars (planeta)|Mars
ang siyang tandang ginagamit din para sa mga kalalakihan, tao man o hayop.]]
thumb|right|Guhit-larawan ng mga bahaging pangkasarian ng isang lalaking tao.

Ang **lalaki** ay salitang pangkasariang ginagamit para sa tao (Ingles: *man* [isahan] at *men* [kung maramihan]) at mga hayop (Ingles: *male*; sa Hebreo: *ish*).  Kabaligtaran ito ng salitang babae.  Tinatawag na **kalalakihan** o **kaginoohan** (Ingles: *manhood*, *mankind*, o *gentlemen*) (Ingles: *lass*) naman ang isang lalaking nagbibinata pa lamang.

Kabilang sa ibang katawagan sa lalaki ang mga salitang balbal na **kelot** at **bulikil**.  Tinatawag namang **mama** ang lalaki kung may paggalang sa isang hindi nakikilalang lalaki.  **Binata** naman ang tawag sa isang lalaking wala pang asawa ngunit nasa hustong gulang na.

## Tingnan din 
* Pagkalalaki
* Maskulinidad
* Sistemang reproduktibo

## Mga sanggunian
Kategorya:Lalaki
Kategorya:Lalaki (biyolohiya)
Kategorya:Kasarian
Kategorya:Sex
Hail

Ang **hail** ay isang uri ng presipitasyon na binubuo ng mga tipak-tipak na yelo. Ang mga hailstone ay ay karaniwang binubuo ng yelo at may sukat na sa pagitan ng 5 at 50 milimetro sa dayametro, na ang mas malalaki pang bato ay galing sa matitinding thunderstorms.

Ang hail ay palaging binubuo ng *cumulonimbus* (thunderclouds), karaniwan sa harap ng isang storm system, at binubuo ng transparent na yelo o salit-salit na tapal ng transparent at translucent na yelo na halos 1&nbsp;mm ang kapal. Ang mga mliliit na hailstone ay hindi hihigit sa 5&nbsp;mm ang dayametro. Hindi katulad ng *ice pellets*, sila ay patung-patong at maaaring hindi pantay-pantay at buo.

## Pagbubuo ng *Hail* 
left|thumb|Isang malaking *hailstone*, halos 6 cm ang kapal.
Ang hail ay namumuo sa *condensation nuclei* katulad ng alikabok, mga kulisap, o *ice crystals*, na kapag naging *supercooled*, ang tubig naninigay sa *contact*. Ang mga hailstone ay karaniwang mula sa laki ng isang munggo hanggang sa laki ng isang golfball. Sa mga ulap na naglalaman ng maraming *supercooled* na *water droplets*, ang mga *ice nuclei* na ito ay lalaki nang lalaki. Kung ang mga hailstone ay lumaki na nang husto, ang *latent heat* na nilalabas ng patuloy na paninigas ay maaaring makapagpatunaw ng *outer shell* ng hailstone. Ang paglaki na sumusunod ay mas mapapadali dahil pinapayagan ng tubig na *outer shell* ang bato na makipagsanib sa iba pang mga maliliit na hailstone. Ang hagin naman ang humahawak sa *hail* habang dinadala nito. Habang ang prosesong ito ay umuulit, ang *hail* ay mas lumalaki. kapag ang *hail* ay naging malaki nang husto na ng updraft ng bagyo, ito ay malalaglag na galing sa ulap.  Kapag ang *hailstone* ay kinalahati, mga serye ng *concencretic rings*, katulad ng sa isang sibuyas, ay makikita. ang mga bilog na iyon ang nagpapakita kung ilang baeses ang *hail* na ito ay umakyat-baba sa ulap.

Kategorya:Kalikasan
Singit (paglilinaw)

Ang salitang **singit** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

* singit (anatomiya), bahagi ng katawan
* singit, hiwa o gitling
Singit (anatomiya)

Ang **singit** o **puklo**  (Ingles: *groin*, *pubic region* o "rehiyong pubiko", "rehiyon ng singit") ay isang bahaging nasa pagsasalikop ng pangibabang panlabas na tiyan (abdomen) at ng mga pangitaas na hita, at ng kalapit na rehiyong kabilang ang mga panlabas na mukha ng mga aring pangreproduksiyon, kung saan naroroon ang mga bulbol.  Maaaring gamitin ang salitang ito bilang pahiwatig sa mga bahaging pangkasarian ng lalaki at babae, sapagkat malaswa ang mga tunay na pangalan ng huli sa ilang mga kalinangan.

## Mga sanggunian
Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Piltrum

Ang **piltrum** (sa wikang Griyego: *philtron*, mula sa salitang *philein*, "pag-ibig; paghalik"), na tinatawag ding **depresyong inpranasal** o **gutli sa ibabaw ng mga labi**, ay isang patayong hukay sa ibabaw ng pang-itaas na labi, na nabubuo kung saan nagtatagpo ang mga prosesong nasomedyal at maksilyariya sa panahon ng paglikha at paglaki ng embriyo (embriyonikong pagsulong).

Pinahihintulutan ng pilprum na maipakita ng mga tao ang mas malawak na hanay ng mga galaw ng labi na kung wala ito ay magiging imposibleng gawin, napapabuti nito ang mga komunikasyong ginagamitan at hindi ginagamitan ng tinig.

## Patolohiya 
Kung mabigong maghilom ang mga prosesong ito, nagkakaroon ng tinatawag na hiwa sa labi (Ingles: *cleft lip*) o labing pangkuneho o ngusong pangkuneho) (Ingles: *hare lip*). Maaring sintomas ng sindromeng pagkalasing ng fetus (Ingles: *fetal alcohol syndrome*) ang patag o malambot na piltrum.

## Etimolohiya 
Dating pinaniniwalaan ng mga sinaunang mga Griyego na isa sa pinakasensitibo o makilitiing mga lugar (sonang eroheno o madaling makaramdam) sa ibabaw ng katawan ng tao ang piltrum, kung kaya nagresulta sa katawagang ito.

## Mga kuwentong bayan 
Ayon sa Talmud ng mga Hudyo (mula sa Niddah 30b), nagpadala ang Diyos ng isang anghel sa bawat sinapupunan at nagturo sa mga bata ng lahat ng mga karunungan maaaring likumin. Bago iluwal ang sanggol, sinasabing pipisilin ng anghel ang bata sa pagitan ng pang-itaas na labi at ng ilong na magreresulta sa pagkalimot ng sanggol sa mga naiturong karunungan. Matatagpuan ang mga komentaryo hinggil sa kuwentong ito sa *What the Angel Taught You* (Kung Ano ang Itinuro ng Anghel sa Iyo) ng rabbi na si Noah Weinberg at Yaakov Salomon (ISBN 1-57819-134-3).

Katulad din sa ibang mga kasabihang-bayan, sinasabi na may isang anghel na nagpapatigil sa bata na magkuwento tungkol sa kalangitan o makalimot habang nasa loob ng bahay-bata. Sinasabi ng ibang mga kuwento na bakas ng daliri ng Diyos na naiwan sa bibig ng bata ang piltrum. Sinasabi rin na iyon ang pook sa mukha ng bata kung saan inilagay ng anghel ang isang daliri para patigilin ang bata matapos pagsabihan ng isang lihim. Isinangguni ang kaalamang ito tungkol sa piltrum mula sa pelikulang *The Prophecy* (Ang Propeta o Ang Manghuhula) tungkol sa arkanghel na si Gabriel (na ginanapan ni Christopher Walken).

## Tingnan din 
* Bigote sa piltrum, tulad ng kina Charlie Chaplin at Adolf Hitler

## Mga sanggunian 
Kaurian:Anatomiya ng tao