Rehiyon ng Mandalay

Ang **Rehiyon ng Mandalay** (Birmano: မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး, ; dating **Dibisyon ng Mandalay**) ay isang administratibong dibisyon ng Myanmar. Matatagpuan ito sa gitna ng bansa, nasa hangganan ng Rehiyon ng Sagaing at Rehiyon ng Magway sa kanluran, Estado ng Shan sa silangan, at Rehiyon ng Bago at Estado ng Kayin sa timog. Ang rehiyonal na kabisera ay Mandalay. Sa timog ng rehiyon ay matatagpuan ang Naypyidaw, ang pambansang kabisera. Ang rehiyon ay binubuo ng labing-isang distrito,  na nahahati sa 28 kabayanan at 2,320 ward at village-tracts.

Ang Rehiyon ng Mandalay ay mahalaga sa ekonomiya ng Myanmar na bumubuo ng 15% ng pambansang ekonomiya. Ito ay nasa ilalim ng pamamahala ng Pamahalaan ng Rehiyon ng Mandalay.

## Kasaysayan 
Ang kasaysayan ng Rehiyon ng Mandalay ay kapareho ng sa karamihan ng Hilagang Myanmar maliban na sa karamihan ng kasaysayang Birmano, ang kapangyarihang pampulitika ay nagmula sa mga kabiserang maharlika na matatagpuan sa Rehiyon ng Mandalay. Ang kasalukuyang kabisera ng bansa, ang Naypyidaw, at karamihan sa mga dating maharlikang kabisera ng bansang Myanmar— Bagan, Ava, Amarapura, Mandalay —ay matatagpuan lahat dito.
thumb| Rehiyon ng Mandalay at Kaisahang Teritoryo ng Naypyidaw
Ang Pyu na nagsasalita ng Tibetano-Birmano ay ang unang makasaysayang mga tao na nangingibabaw sa Tuyong Sona sa gitnang Myanmar na kinabibilangan ng Rehiyon ng Mandalay noong unang bahagi ng ika-1 siglo AD. Sa unang bahagi ng ika-9 na siglo, ang Pyu ay nawasak sa isang serye ng mga digmaan sa kaharian ng Nanzhao mula sa Yunnan. Ang mga Birmano na lumipat sa rehiyon mula sa Yunnan noong ika-9 na siglo ay nagtatag ng kanilang sariling lungsod, Pagan, noong 849. Ang dinastiyang Pagano ay unti-unting nangibabaw sa gitnang sona sa sumunod na dalawang siglo, at sa huling bahagi ng ika-11 siglo, lahat ng kasalukuyang Myanmar. Ang wika at skripto ng Birmano ay sumikat sa maharlikang pagtangkilik ng mga haring Pagano.

Matapos ang pagbagsak ng Pagan sa mga Mongol noong 1287, ang mga bahagi ng gitnang Myanmar ay nakontrol ng isang serye ng mga pinuno: ang mga Mongol (1287-c.1303), Myinsaing (1298–1313), Pinya (1313–1364), at Sagaing (1315–1364). Noong 1364, ang kaharian ng Ava na pinamumunuan ng mga Haring Burmanisadong Shan ay muling pinagsama ang buong gitnang Myanmar. Ang Gitnang Myanmar ay nasa ilalim ng kontrol ng Ava hanggang 1527, at sa ilalim ng mga Shan ng Monhyin (1527–1555). Ang panitikan at kulturang Birmano ay nagkaroon ng sarili nitong panahon. Ang Gitnang Myanmar bahagi ng kaharian ng Taungoo mula 1555 hanggang 1752. Ilang bahagi ng rehiyon ay nahulog sandali sa mga Mon ng Pegu (Bago) (1752–1753). Pinamunuan ng Dinastiyang Konbaung ang rehiyon hanggang Disyembre 1885 nang mawala ang buong Hilagang Myanmar sa Ikatlong Digmaang Anglo-Birmano .

Ang administrasyong Britanya ay nag-organisa ng pitong dibisyon sa Hilagang Myanmar: Mandalay, Meiktila, Minbu, Sagaing, at ang Mga Pederatong Estado ng Shan (Hilaga at Timog). Kasama sa Rehiyon ng Mandalay ang ngayon ay Estado ng Kachin. Malapit sa 1940, ang Dibisyon ng Meiktila ay isinama sa Dibisyon ng Mandalay. Karamihan sa Hilagang Myanmar, kabilang ang Dibisyon ng Mandalay, ay nasa ilalim ng pamamahala ng Hapon noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa pagitan ng Mayo 1942 at Marso 1945. Nang makamit ng bansa ang kalayaan mula sa Reyno Unido noong Enero 1948, ang mga distrito ng Myikyina at Bhamo ay inukit upang ibuo ang Estado ng Kachin. 

## Mga dibisyong administratibo 
Bago ang 2010, ang Rehiyon ng Mandalay ay binuo ng 8 distrito. Nang maglaon ay nabuo ang distrito ng Pyinmana bilang Kaisahang Teritoryo sa ilalim ng direktang pangangasiwa ng pangulo. Kaya ang Rehiyon ng Mandalay ay nananatiling 28 na kabayanan na nakaayos sa labing-isang distrito.

### Mga distrito 
thumb|

### Mga kabayanan 
### Mga bayan 
thumb| (30) lungsod at bayan ng Rehiyon ng Mandalay&nbsp;&nbsp;Kabisera ng Rehiyon

* Mandalay
* Amarapura
* Pyinoolwin
* Thabeikkyin
* Tada-U
* Kyaukse
* Myingyan
* Meiktila
* Nyaung-U
* Yamethin
* Patheingyi
* Madaya
* Mogok
* Singu
* Ngazun
* Myittha
* Sintgaing
* Natogyi
* Taungtha
* Thazi
* Wundwin
* Mahlaing
* Kyaukpadaung
* Pyawbwe
* Myitnge
* Tagaung
* Kume
* Bagan
* Semekon
* Ngathayout

## Pamahalaan 
### Tagapagpaganap 
thumb| Tanggapan ng Pamahalaang Panrehiyon
Sa panahon ng pamumuno ng junta, ang komite ng kapayapaan at pag-unlad ng rehiyon ay ang administratibong katawan ng Rehiyon ng Mandalay. Noong 2011, ipinakilala ang bagong anyo ng pamahalaan, at ang Pamahalaang Rehiyon ng Mandalay ang naging pangunahing administratibong katawan ng rehiyon. Ang pamahalaan ay pinamumunuan ng Punong Ministro. Ang Tanggapan ng Pamahalaan ay matatagpuan sa Kabayanan ng Aungmyaythazan.

### Lehislatura 
thumb| Pangrehiyong Hluttaw
Noong 2011, ang Hluttaw ng Estado at Rehiyon ay ipinakilala sa bagong sistema. Ang bawat Estado at Rehiyon ay may EstadongHluttaw o Rehiyong Hluttaw na binubuo ng mga halal na miyembrong sibilyan at hindi nahalal na mga kinatawan ng Sandatahang Lakas. Ang bilang ng mga upuan sa bawat Estado o Rehiyon ng Hluttaw ay nakadepende sa bilang ng mga kabayanan (bawat nasasakupan ng kabayanan ay may dalawang MP), gayundin sa mga kinatawan ng etniko. Ang Hluttaw ng Rehiyon ng Mandalay ay may 57 na halal na miyembro (kabilang ang isang ministro ng mga gawaing etniko) at 19 na kinatawan ng militar. 

### Hudikatura 
Sa ilalim ng Mataas na Hukuman ng Rehiyon ng Mandalay ay mayroong walong korte ng distrito, ang Mandalay, Pyin Oo Lwin, Kyaukse, Meithtila, Myingyan, Nyaung Oo, Yamethin at Dakina (para sa Kaisahang Teritoryo). Mayroong 35 korteng kabayanan kasama ang mga bayan ng Kaisahang Teritoryo at 5 natatanging hukuman. 

## Demograpiko 
Noong 2014, ang rehiyon ay may populasyon na 6.2 milyong tao. Ang Birmano ang pangunahing wika ng rehiyon. Gayunpaman, ang Mandarin ay lalong ginagamit sa Mandalay at sa hilagang bayan ng pagmimina ng hiyas ng Mogok .

### Etnikong kompuwesto 
Ang Bamar ang bumubuo sa karamihan ng populasyon ng rehiyon. Ang ibang mga grupo, tulad ng Shan at Kachin, ay bumubuo ng maliliit na minorya. Sa metropolitan area ng Mandalay, gayunpaman, isang malaking komunidad ng mga Intsik, karamihan sa kanila ay mga kamakailang imigrante mula sa Yunnan, ngayon ay halos karibal sa populasyon ng Bamar.  Ang isang malaking komunidad ng mga Indiyano ay naninirahan din sa Mandalay. Ang isang lumiliit na komunidad ng Anglo-Burmese ay umiiral pa rin sa parehong Pyinoolwin at Mandalay. Ang ilang mga Shan ay nakatira sa kahabaan ng silangang hangganan ng rehiyon.

Pagkatapos ng Senso sa Myanmar noong 2014, walang katiyakan ang pamahalaang Birmano na hindi naglalabas ng detalyadong data ng etnisidad, na nagbabanggit ng mga alalahanin tungkol sa pampulitika at panlipunang mga alalahanin na nakapaligid sa isyu ng etnisidad sa Myanmar.  Noong 2022, naglathala ang mga mananaliksik ng pagsusuri sa mga ulat ng bayan ng General Administration Department noong 2018-2019 para i-tabulate ang etnikong kompuwesto ng rehiyon.   Kabilang sa mga minoryang relihiyosong komunidad ang mga Kristiyano (1.1%), Muslim (3%), at Hindu (0.2%) na sama-samang bumubuo sa natitirang populasyon ng Rehiyon ng Mandalay.  Ang Rehiyon ng Mandalay ay tahanan ng pinakamalaking komunidad ng bhikkhu sa Myanmar. Ang karamihan ng mga monghe ay nabibilang sa Thudhamma Nikaya (92.3%), na sinusundan ng Shwegyin Nikaya (7.1%), kasama ang natitirang mga monghe na kabilang sa iba pang maliliit na ordeng monastiko .  Sa kabuuan, ang karamihan, mga 4,000, ay mga elementarya. Humigit-kumulang 13% lamang ng mga mag-aaral sa elementarya ang nakakapasok sa high school. 

Ang rehiyon ay may ilan sa mga pinakamahusay na institusyon ng mas mataas na edukasyon sa Myanmar. Dahil ang mga pag-aaral sa medikal, inhenyeriya at kompyuter ang pinaka-hinahangad sa Myanmar, ang Unibersidad ng Medisina, Mandalay, ang Unibersidad ng Dental Medicine, Mandalay, Mandalay Technological University, at ang Unibersidad ng Pag-aaral sa Kompyuter, ang Mandalay ay kabilang sa mga pinakapiling unibersidad sa Myanmar. Ang iba pang mga mataas na napiling paaralan ay ang Myanmar Aerospace Engineering University at mga akademya ng militar sa Pyinoolwin : Defense Services Academy at Defense Services Technological Academy .

## Pangangalaga sa kalusugan 
Ang pangkalahatang kalagayan ng pangangalagang pangkalusugan sa Myanmar ay mahina. Ang pamahalaang militar ay gumagastos sa pagitan ng 0.5% hanggang 3% ng GDP ng bansa sa pangangalagang pangkalusugan, na patuloy na nagraranggo sa pinakamababa sa mundo.   Bagama't ang pangangalagang pangkalusugan ay nominal na libre, sa katotohanan ang mga pasyente ay kailangang magbayad para sa gamot at paggamot kahit na sa mga pampublikong klinika at ospital. Ang mga pampublikong ospital ay kulang sa marami sa mga pangunahing pasilidad at kagamitan. Ang sumusunod ay isang buod ng sistema ng pampublikong kalusugan sa rehiyon, sa taon ng pananalapi 2002–2003. 

Noong 2005, ang sistema ng pampublikong pangangalaga sa kalusugan ng Rehiyon ng Mandalay ay may bahagyang higit sa 1,000 doktor at humigit-kumulang 2,000 nars na nagtatrabaho sa 44 na ospital at 44 na klinikang pangkalusugan. Higit sa 30 sa mga ospital ay may mas mababa sa 100 kama.  Ang mga mayayaman ay karaniwang pumunta sa ibang bansa (karaniwan ay Bangkok o Singapore) para magpagamot. 

## Galeriya 

Talaksan:ThaungThaManInn.jpg|Lawa ng Thaungthaman
Talaksan:MandalayHillSunset.jpg|alt=Sunset from Mandalay Hill|Paglubog ng araw mula sa Mandalay Hill
Talaksan:YoungMonks.jpg|alt=Monks at Buddhist Temple|Mga monghe sa Templong Budista
Talaksan:UBeinBridgeDerFussi.jpg|alt=Sunset from U Bain bridge|Paglubog ng araw mula sa tulay ng U Bain
Talaksan:Mount Popa 13.jpg|Bundok Popa
Talaksan:Kings Palace Mandalay.jpg|Mandalay Hill, Moat
Talaksan:Pyin Oo Lwin, Myanmar (Burma) - panoramio.jpg|Pambansang Harding Kandawgyi ng Pyin Oo Lwin
Talaksan:MM-Bagan am Abend verkl.jpg|Bagan

## Mga sanggunian 
## Mga panlabas na kawing 
* Opisyal na website 
Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata
Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Birmano
Kategorya:Pages with unreviewed translations

Kategorya:Myanmar
Kategorya:Heograpiya ng Myanmar