open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Butiking walang hita

na isang butiking walang hita.]] 
Ang **Butiking walang hita** ay maaaring tumukoy sa anuman sa ilang mga pangkat ng butiki na independiyenteng nawalan ng mga biyas(hita) o nabawasan sa puntong wala ng silbi sa lokomosyon nito.  Ito ang karaniwang pangalan para sa pamilyang Pygopodidae ngunit kadalasang tumutukoy rin sa ibang mga pangkat gaya ng mga walang hitang Anguidae. Ang mga butiking ito ay maitatangi mula sa mga ahas sa sumusunod na mga katangian: pagkakaroon ng takipmata(eyelids) na wala sa mga ahas, pagkakaroon ng mga bukasan sa tenga na wala rin sa ahas, kawalan ng malawakang mga kaliskis sa tiyan at isang napakahabang buntot kesa sa mahabang katawan at isang maikling buntot sa mga ahas. Maraming mga pamilya ng butiki ang independiyenteng nag-ebolb na mawalan ng hita o malaking nabawasan ng mga hita. Ang mga halimbawa ang: 
* Anguidae – maraming espesye na walang hita kabilang ang mga  *Ophisaurus* at *Anguis*.
* Cordylidae – henus *Chamaesaura*.
* Pygopodidae – ang mga kasapi ng pamilyang ito ay tinatawag na mga butiking walang hita dahil sa kawalan ng harapang biyas at malaking nabawasang mga likurang biyas. 
* Dibamidae – Ang lahat ng kasapi ng pamilyang ito ay mga walang hita at naglulungga at halos o kumpletong bulag. 
* Anniellidae – ang lahat ng mga kasapi nito ay walang hita. 
* Gymnophthalmidae – Marami sa mga kasapi nito ay walang hita o halos walang hita. 
* Scincidae –  Marami sa mga kasapi nito ay walang hita o halos walang hita. 
* Gerrhosauridae – Ang ilan nito ay walang hita o nabawasan ang hita.

## Tingnan din
*Mga bertebratang walang biyas 
## Mga sanggunian
Kategorya:Reptilia
Kategorya:Mga butiking walang hita
Squamata

Ang **Squamata** o **Mga reptilyang may kaliskis** ang pinakamalaking kamakailang order ng mga reptilya na kinabibilangan ng mga butiki at ahas. Ang mga kasapi nito ay itinatangi sa mga balat nito na may mga masungay na kaliskis o mga kalasag. Ang mga ito ay nag-aangkin ng magagalaw na mga butong kwadrata na gumagawa ritong posibleng mapagalaw ang itaas na panga relatibo sa kaha ng utak. Ito ay partikular na makikita sa mga ahas na labis na malawak na makapagbubukas ng mga bibig nito upang maipasok ang isang malaking sinisilang mga hayop nito.

## Ebolusyon 
Ang Squamata ay isang monopiletikong kapatid na pangkat ng tuatara. Ang magkasamang squamata at tuatara ay isang kapatid na pangkat ng mga buwaya at ibon na mga umiiral na arkosauro. Ang mga fossil ng squamata ay unang lumitaw sa panahong Gitnang Jurassic ngunit ang piloheniyang mitokondriyal ay nagmumungkahi na ang mga ito ay nag-ebolb sa panahong Permian. Mula sa datos na morpolohikal, ang mga butiking iguanid ay pinaniniwalaang nag-diberhente sa ibang mga squamata ng napaka-aga ngunit ang kamakailang mga piloheniyang molekular mula sa mitokondriyal na DNA at nukleyar na DNA ay hindi sumusuporta sa maagang diberhensiyang ito. Dahil ang mga ahas ay may mas mabilis na orasang molekular kesa sa ibang squamata ang paglutas sa relasyon sa pagitan ng mga ahas at ibang mga pangkat ng squamata ay mahirap. 
## Klasipikasyon 
Sa klasiko, ang order ay nahahati sa tatlong mga suborder:
* Lacertilia, mga butiki
* Serpentes, mga ahas
* Amphisbaenia, mga butiking uod
Sa mga ito, ang mga butiki ang bumubuo ng isang pangkat parapiletiko(dahil ang mga butiki ay hindi nagsasama ng subklado ng mga ahas). Sa mas bagong mga klasipikasyon, ang pangalang Sauri ay pangkalahatang ginagamit para sa mga reptilya at ibon at ang squata ay hinahati ng magkaiba. 

* Suborder Iguania – (mga agamids, chameleons, iguanids at iba pang mga butiking galing sa New World)
* Suborder Scleroglossa
** Infraorder Anguimorpha –  (mga bayawak, Gila monster, alligator lizards, galliwasps, slow worms at iba pa)
** Infraorder Amphisbaenia – mga butiking uod
** Infraorder Gekkota – (mga geckos)
** Infraorder Scincomorpha – (mga skinks, whiptail lizards at mga butiking karaniwan sa Europa)
** Infraorder Serpentes – (mga ahas)

Ang mga relasyon sa pagitan ng mga suborder na ito ay hindi natitiyak bagaman ang kamakailang pagsasaliksik  ay nagmumungkahing ang ilang mga pamilya ay maaaring bumuo ng isang hipotetikal na kladong kamandag na sumasakop sa isang karamihan(na halos 60 porsiyento) ng mga espesyeng squmata. Ito ay pinangalanang Toxicofera at nagsasama ng mga sumusunod na pangkat mula sa tradisyonal na klasipikasyon:

* Suborder Serpentes (mga ahas)
* Suborder Iguania (agamids, chameleons, iguanids, at iba pa)
* Infraorder Anguimorpha, na nahahati sa:
** Pamilya Varanidae (mga bayawak, kasama ang bayawak ng Komodo)
** Pamilya Anguidae (alligator lizards, glass lizards, at iba pa)
** Pamilya Helodermatidae (Ang Gila monster at ang Mexican beaded lizard)
## Talaan ng mga kasalukuyang nabubuhay na pamilya
## Mga sanggunian
*
Kategorya:Reptilia
Pygopodidae

*]]
Ang **Pygopodidae** na karaniwang tinatawag na mga **butiking walang hita**, mga **ahas-butiki** o mga butiking may paang pagaspas ay isang pamilya ng Squamata na may nabawasan o kumpletong walang mga biyas(hita). Ito ay nauugnay sa mga tuko(gecko). May hindi bababa sa 35 espesye nito sa dalawang mga subpamilya at walong henera. Ang mga ito ay may hindi karaniwang mahaba at payat na mga katawan na nagbibigay rito ng malakas na pagkakahawig sa mga ahas. Tulad ng karamihan ng mga ahas at karamihan ng mga tuko, ang mga ito ay walang takipmata(salungat sa ibang mga butiki) ngunit hindi tulad ng mga ahas, ang mga ito ay may panlabas na bukasan ng tenga at isang patag at hindi nahahati sa dalawang linyang dila.  Ang mga ito ay katutubo sa Australia at New Guinea. Ang mga kasapi nito ay walang harapang biyas ngunit mayroong mga bestihiyal na likurang biyas sa anyo ng maliliit at patag na mga pagaspas. 

## Klasipikasyon
**Pamilyang PYGOPODIDAE**
* **Subpamilyang Pygopodinae**
** Henus *Paradelma* (monotypic)
** Henus *Pygopus* (3 species)
** Henus *Delma*  (16 species)

* **Subfamily Lialisinae**
** Tribo *Lialisini
*** Henus *Lialis* (2 species)
** Tribo Aprasiaini
*** SubTribo Pletholaxini
**** Henus *Pletholax* (monotypic)
*** SubTribo Aprasiaini
**** Henus *Ophidiocephalus* (monotypic)
**** Henus *Aprasia* (11 species)
## Mga sanggunian
Kategorya:Reptilia
Gerrhosauridae

Ang **Gerrhosauridae** ay isang pamilya ng mga butiki na katutubo sa Aprika at Madagascar. Ito ay kilala ring may platong butiki. 

## Klasipikasyon
**Pamilyang Gerrhosauridae**
***Subpamilyang Gerrhosaurinae**
** Henus Angolosaurus - Sand plated lizard (1 species)
**Henus Cordylosaurus - Blue-black plated lizard (1 species)
**Henus Gerrhosaurus - (6 species)
**Henus Tetradactylus - (6 species)
***Subfamily Zonosaurinae**
**Henus Tracheloptychus - Keeled plated lizards (2 species)
**Henus Zonosaurus - Zonosaurs (18 species)
## Mga sanggunian
Kategorya:Reptilia
Scincidae

Ang mga **Skink** ay mga butiking kabilang sa pamilyang  **Scincidae**. Kasama ng ibang mga pamilya ng butiki kabilang ang Lacertidae (ang tunay o pader na butiki), ang mga ito ay bumubuo sa superpamilya o infraorder na  Scincomorpha. Sa mga 1200 inilarawang espesye nito, ang Scincidae ang ikalawang pinaka-dibersong pamilya ng mga butiki na nalampasan lamang ng Gekkonidae (geckos).
## Henera
Kategorya:Mga skink
Pennsylvanian

Ang **Pennsylvanian** () ang panahong heolohiko na mas bata o mas huli sa panahong Carboniferous. Ito ay tumagal mula tinatayang  . Gaya ng karamihan ng ibang mga unit na heolohiko, ang mga kama ng bato o strata na naglalarawan sa Pennsylvanian ay mahusay na natukoy ngunit ang eksaktong petsa ng simula at wakas nito ay hindi matiyak ng ilang mga milyong taon. Ito ay ipinangalan sa estado ng Estados Unidos na  Pennsylvania kung saan ang mga bato ng panahong ito ay malawak. Ang dibisyon sa pagitan ng Pennsylvaniyano at Mississippian ay nagmula sa stratigrapiya ng Hilagang Amerika. Sa Hilagang Amerika kung saan ang simulang mga kamang bato ng panahong Carboniferous ay pangunahing mga batong apog na pang-dagat, ang Pennsylvaniayno ay nakaraang trinato bilang isang buong panahong heolohiko sa pagitan ng Mississippian at Permian. Sa Europa, ang Pennsylvaniyano at Mississipiyano ay higit kumulang na tuloy tuloy na sunod sunod na mababang lupaing pang-kontinenteng mga deposito at magkasamang ipinangkat bilang panahong Carboniferous.
## Mga sanggunian
Kategorya:Carboniferous
Rhynchocephalia

Ang ***Rhynchocephalia*** ay isang order ng tulad ng butiking mga reptilya na kinabibilangan lamang ng isang nabubuhay na henus na tuatara(*Sphenodon*) at tanging dalawang nabubuhay na espesye. Sa kabila ng kakulangan sa dibersidad, ang Rhynchocephalia sa isang panahong ay kinabibilangan ng isang malaking bilang ng mga henera sa ilang mga pamilya at kumakatawan sa lipi na bumabalik sa era na Mesosoiko. Maraming mga *niche* na tinitirhan ngayon ng mga butiki ay tinirhan ng mga sphenodontian sa panahong ito. Mayroon isang matagumpay na pangkat ng mga pang-tubig na sphenodontian na kilala bilang mga pleurosauro na mapapansing iba sa mga nabubuhay na tuatara.  
Kategorya:Sphenodontia
Mississippian

Ang **Mississippian** () ay isang pang-ilalim na panahon sa panahong heolohiko na Carboniferous. Ito ang pinaka-maaga o pinaka-mababa sa Carboniferous na tumagal mula mga 359 hanggang 318 milyong taon ang nakalilipas. Gaya ng ibang mga heokronolohikong mga unit, ang mga kama ng bato o strata na naglalarawan ng Mississippian ay mauhsay na natukoy ngunit ang eksaktong simula at wakas nito ay hindi matiyak ng ilang mga milyong taon. Ito ay ipinangalan sa Ilog Mississippi kung saan ang mga bato na may edad ng panahong ito ay nalantad. Sa Hilagang Amerika kung saan ang interbal ay pangunahing binubuo ng mga batong apog na pang-dagat, ito ay nakaraang trinato bilang buong heolohiko sa pagitan ng Deboniyano at Pennsylvanian. Sa Europa, ang Mississippian at Pennsylvaniyano ay higit kumulang na tuloy tuloy na sunod sunod na mga mababang lupan na pang kontinenteng deposito at magkasamang ipinangkat bilang Carboniferous at minsang tinatawag na Itaas na Carboniferous at Mababang Carboniferous. Sa panahong Mississippian, ang yugto ng oreheniya ay nangyari sa mga Kabundukang Appalachian. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Carboniferous
Kategorya:Heolohiya ng Estados Unidos
Triceratops

Ang ***Triceratops*** (tatlong sungay sa mukha) ay isang genus ng kumakain ng halaman na ceratopsid na dinosauro na nabuhay sa panahon ng huling yugtong Maastrichtian ng Late Cretaceous Saklaw na Panahon, sa paligid ng 68-65 milyong taon na ang nakakaraan (Mya) sa ano ngayon ay Hilagang Amerika. Ito ay isa sa huling non-avian generang dinosauro na lumitaw bago ang Cretaceous palayodyin pagkalipol kaganapan.

Kategorya:Ceratopsidae
Reptiliomorpha

Ang **Reptiliomorpha** ang order o subklase ng mga tulad ng reptilyang ampibyan na nagpalitaw sa mga amniota sa panahong Carboniferous. Sa ilalim ng nomenklaturang pilohenetiko, ang  Reptiliomorpha ay kinabibilangan ng mga inapo ng amniota bagaman kahit sa mga nomenklaturang pilohenetiko, ang pangalang ito ay halos ginagamit sa mga hindi amniotang tulad ng reptilyang gradong Labyrinthodontia. Ang alternatibong pangalan na  **Anthracosauria** ay karaniwang ginagamit para sa pangkat na ito ngunit nakalilitong ginagamit para sa mas mababang grado ng mga reptiliomorph ni  Benton.
## Mga sanggunian
Kategorya:Reptiliomorpha
Tuatara

Ang **tuatara** ay isang reptilya na endemiko sa New Zealand na bagaman kamukha ng karamihan ng mga butiki ay aktuwal na bahagi ng isang natatanging lipi na order na  Rhynchocephalia. Ang dalawang espesye ng mga tuatara ang tanging mga nagpapatuloy na kasapi ng order na ito na yumabong mga 200 milyong taon ang nakalilipas. Ang pinaka-kamakailang karaniwang ninuno ng mga ito sa ibang mga nabubuhay na pangkat ay sa mga squamata(mga butiki at ahas). Dahil dito, ang mga tuatara ay ng malaking interes sa pag-aaral ng ebolusyon ng mga butiki at mga ahas at sa rekonstruksiyon ng hitsura at mga kagawian ng mga pinakaunang diapsida(ang pangkat na kinabibilangan rin ng mga ibon, dinosauro at mga buwaya). 
## Mga sanggunian
Kategorya:Sphenodontia
Labyrinthodontia

Ang **Labyrinthodontia** (Griyeong "may ngiping maze") ay isang ekstintong subklase ng ampibyan na bumubuo ng ilan sa mga nanaig na hayop sa panahong Huling Paleozoic at Simulang Mesosoiko mga 360 hanggang 150 milyong taon ang nakalilipas. Ang pangkat na ito ay ninuno ng lahat ng mga nabubuhay na tetrapoda at sa gayon ay bumubuo ng isang ebolusyonaryong grado(isang parapiletikong pangkat) kesa sa isang natural na pangkat(klado). Ang pangalang ito ay naglalarawan ng paterno ng mga panloob nga tiklop ng dentin at enamel ng ngipin na kadalasan ang tanging bahagi ng mga organismong ito na na-fossila. Ang mga ito ay maitatangi rin sa isang mabigat na armoradong bubong ng bungo(at kaya ang mas matandang pangalan na "Stegocephalia") at komplikadong vertebrae na istrakturang magagamit sa mas matandang mga klasipikasyon ng pangkat. Dahil ang mga labyronthodont ay hindi bumubuo ng isang natural na pangkat, maraming mga modernong mananaliksik ay lumisan sa terminong ito. Gayunpaman, ang ilan ay nagpapatuloy sa paggamit ng pangkat sa mga klasipikasyon nito kahit paano ay ng impormal habang naghihintay ng mas detalyadong pag-aaral ng mga relasyon nito. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga prehistorikong ampibyan
Gymnophthalmidae

Ang **Gymnophthalmidae** ay isang pamilya ng mga butiki na minsang kilala bilang **butiking may salamin** o **microteiids**. Ang mga ito ay may salamin dahil sa malinaw(transparent) na mga mababang takipmata nito upang ang mga ito ay makakita pa rin kahit sarado ang mga mata nito. Tulad ng karamihan ng mga butiki ngunit hindi tulad ng mga tuko, ang mga takipmata na ito ay magagalaw.
## Henera
* *Alopoglossus* (7 species)
* *Amapasaurus* (monotypic)
* *Anadia* (15 species)
* *Anotosaura* (2 species)
* *Argalia* (monotypic)
* *Arthrosaura* (2 species)
* *Aspidolaemus* 
* *Arthroseps* (2 species)
* *Bachia* (22 species)
* *Calyptommatus* (3 species)
* *Cercosaura*  (monotypic)
* *Colobodactylus* (2 species)
* *Colobosaura* (3 species)
* *Colobosauroides* (2 species)

* *Echinosaura*
* *Ecpleopus* (monotypic)
* *Euspondylus*
* *Gymnophthalmus*
* *Heterodactylus*
* *Iphisa*
* *Leposoma*
* *Macropholidus*
* *Micrablepharus*
* *Neusticurus*
* *Nothobachia*
* *Ophiognomon*
* *Opipeuter*
* *Pantodactylus*

* *Petracola*
* *Pholidobolus*
* *Placosoma*
* *Prionodactylus*
* *Procellosaurinus*
* *Proctoporus*
* *Psilophthalmus*
* *Ptychoglossus*
* *Riolama*
* *Scriptosaura* Rodrigues & Dos Santos, 2008
* *Stenolepis*
* *Teuchocercus*
* *Tretioscincus*
* *Vanzosaura*

Kategorya:Mga butiking walang hita
Kategorya:Reptilia
Sphenacodontia

* mula sa pinakahuling Karboniperos hanggang sa Simulang Permian.]]  
*, Simulang Permian.]]
Ang **Sphenacodontia** ay isang batay sa tangkay na takson na klado ng mga hinangong synapsida. Ito ay inilarawan nina Amson at Laurin (2011) bilang "ang pinakamalaking klado na kinabibilangan ng *Haptodus baylei*, *Haptodus garnettensis* at *Sphenacodon ferox* ngunit hindi ang *Edaphosaurus pogonias*".

**Class Synapsida**
* **Order Pelycosauria**
** **Suborder Eupelycosauria**
*** **Sphenacodontia** (incl. paraphyletic Sphenacodontidae)
**** †*Haptodus*
**** †*Palaeohatteria*
**** †*Pantelosaurus*
**** **Sphenacodontoidea**
***** **Family †Sphenacodontidae** (*sensu stricto*)
****** †*Bathygnathus*
****** †*Ctenorhachis*
****** †*Cutleria*
****** †*Macromerion*
****** †*Neosaurus*
****** †*Secodontosaurus*
******? †*Steppesaurus*
****** **Subfamily †Sphenacodontinae**
******* †*Cryptovenator*
******* †*Ctenospondylus*
******* †*Dimetrodon*
******* †*Sphenacodon*
***** **Order therapsida**
****** '''Class Mammalia

## Mga sanggunian
* Laurin, M. and Reisz, R. R., 1997, Autapomorphies of the main clades of synapsids  - Tree of Life Web Project
Kategorya:Sphenacodontia
Gene na Hox

Ang mga **gene na Hox** o **Hox genes** ay isang pangkat ng mga magkakaugnay na gene na tumutukoy sa pang-rehiyong pagkakalinlan(identity) ng isang embryo sa kahabaan aksis na anterior-posterior(ulo-buntot). Pagkatapos na ang mga segmentong embryoniko ay nabuo, ang mga protinang Hox ay tumutukoy sa uri ng mga istrakturang segmento(halimbawa ang mga hita, antena at mga pakpak sa mga langaw o ang iba't ibang bertebratang tadyang sa mga tao) na mabubuo sa isang ibinigay na segmento. Kaya ang mga protinang Hox ay nagbibigay ng isang pagkakakilanlang segmental ngunit hindi ang mismong bumubuo ng mga aktuwal na segmento.

Ang mga gene na Hox ay inilalarawan na mayroong mga sumusunod na katangian:
*ang produktong protina ng mga ito ay isang paktor na transkripsiyon
*ang mga ito ay naglalaman ng isang sekwensiyang DNA na kilala bilang homeobox
*sa maraming mga hayop, ang organisasyon ng mga gene na Hox sa kromosoma ay pareho sa pagkakasunod sunod ng mga ekspresyon nito sa kahabaan ng aksis na anterior-posterior ng nabubuong hayop at kaya ay sinasabing nagpapakita ng kolinyaridad..
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga gene at protina na pang pag-unlad
Felis bieti

Ang ***Felis bieti***, na may karaniwang pangalan sa Ingles na **Chinese mountain cat** (kilala rin bilang **Chinese desert cat** at **Chinese steppe cat**), ay isang pusang ligaw ng kanluraning Tsina na inuri bilang marupok ng IUCN dahil ang epektibong sukat ng populasyon nito ay maaaring mas kaunti sa 10,000 na mga matatandang nagtatalik na indibidwal nito. Simula 2007, ito ay inuri bilang isang subespesye ng pusang ligaw  *F. silvestris bieti* batay sa analisis na henetiko nito.
## Mga sanggunian
Kategorya:Felis
Surtido

Ang **surtido** ay isang uri na pambayang sayaw mula sa Pilipinas.  Mayroong itong impluwensiyang Kastila na mayroon iba't ibang bersyon sa iba't ibang rehiyon sa Pilipinas.  Ang salitang surtido ay hango sa wikang Espanyol na literal na nangangahulagang "halu-halo" o "halo-halong koleksyon ng bagay o tao."  Tinawag na surtido dahil halu-halo ang hakbang at anyo ng sayaw ayon sa lalawigan na pinanggalingan nito.

## Mga sanggunian
Kaurian:Sayaw sa Pilipinas
Henotipo

ay pinapakita gamit ang kwadradong Punnett para sa katangian ng kulay ng petal sa pea. Ang mga letrang B at b ay kumakatawan sa mga gene para sa kulay at ang mga larawan ay nagpapakita ng nagresultang mga bulaklak.]]
Ang **henotipo** o **genotype** ang komposisyong henetiko ng isang selula, organismo o indibidwal(i.e. ang spesipikong komposisyong allele ng indibidwal) na karaniwan may reperensiya sa isang spesipikong katangiang isinasaalang alang. Halimbawa ang gene na CTR ng tao na nagkokodigo ng isang protina na naghahatid ng mga ionong klorido sa buong mga membrano ng selula ay maaaring nananaig (A) bilang normal na bersiyon ng gene o resesibo (a) bilang mutadong bersiyon ng gene. Ang mga indibidwal na tumatanggap ng dalawang mga resesibong allele ay madadiagnos ng cystic fibrosis. Pangkalahatang tinatanggap na ang namanang henotipo na pinadala ng mga paktor na epihenetiko at mga hindi namamamanang bariasyong pangkapaligiran ay nag-aambag sa penotipo ng indibidwal. Ang mga hindi namamanang mutasyon ng DNA ay hindi klasikong nauunawaan bilang kumakatawan sa henotipo ng indibidwal. Kaya ang mga siyentipiko at doktor ay minsang nagsasalita tungkol sa (heno)type ng isang partikular na kanser na henotipo ng sakit bilang natatangi mula sa may sakit.  
## Mga sanggunian
Kategorya:Henetika
Pagkakabuo (stratigrapiya)

. Ang mga itim na bilang ay tumutugon sa mga pangkat at ang mga puting bilang ay tumutugon sa mga pagkakabuo.]]
Ang **pagkakabuo** (Ingles: **formation** o  **geological formation**) pundamental na unit ng litostratigrapiya. Ang isang pagkakabuo ay binubuo ng isang tiyak na bilang na strata ng  bato na may magkatulad na litolohiya, mga facie o iba pang mga katulad na katangian. Ang mga pagkakabuo ay hindi inilalarawan ng kakapalan ng strata ng bato na bumubuo nito at ang kakapalan ng iba't ibang mga pagkakabuo ay kaya malawak na nag-iiba iba. Ang konsepto ng pormal na inilalarawan mga patong ng bato o strata ay sentral sa disiplinang heolohiko ng stratigrapiya. Ang isang pagkakabuo ay mahahati sa mga kasapi at ang mga ito ay magkakasamang ipinapangkat sa mga pangkat. 
Kategorya:Estratigrapiya
KZ Tandingan

Si **KZ Tandingan** (isinilang noong Marso 11, 1992) ay taga Digos, lungsod ng Davao. Una siyang nanalo sa X Factor Philippines. Isa siya sa mga kasapi ng babaeng pangkat na DIVAS.

## Mga kawing panlabas
* Twitter  
* Facebook

Kategorya:Ipinanganak noong 1992
Glyptodon

Ang ***Glyptodon*** ay isang malaki at armoradong mamalya ng pamilyang Glyptodontidae at isang kamag-anak ng armadillo na nabuhay sa epoch na Pleistoseno. Ito ay tinatayang ng parehong sukat ng Volkswagen Beetle bagaman mas patag sa hugis. Sa bilugan, mabutong shell at mga hitang naka-squat, ito ay kamukha ng pagong at ang mas naunang dinosaurong ankylosauro na isang halimbawa ng ebolusyong konberhente ng mga hindi magkakaugnay na lipi tungo sa magkatulad na anyo. 
, Berlin]]
 
Kategorya:Mga prehistorikong singulata
Estrato

Sa heolohiya at kaugnay na mga larangan, ang isang **estrato** ay isang patong ng bato o deposito na nailalarawan sa pamamagitan ng mga katangiang litolohiya na iniiba ito mula sa mga katabing patong kung saan nahihiwalay ito ng nakikitang ibabaw na kilala bilang mga ibabaw na kapa (*bedding surfaces*) o mga patag na kapa (*bedding planes*). Bago ang paglalathala ng *International Stratigraphic Guide*,

## Mga katangian
 hanggang sa Hurasiko sa Talampas ng Colorado sa timog-silangang Utah na pinapakita ang mga prinsipyo ng estratigrapiya.]] 

Pangkaraniwan, ang isang estrato ay pangkalahatang isa sa ilang mga magkahilerang patong na nakapatong sa isa't isa upang makabuo ng napakalaking kapal ng estrato. Nakasalansan sa ibang mga estrato, maaring buuin ng indibiduwal na estrato ang pinagsama-samang mga yunit estratigrapiko na maaring umabot sa ma daan-daang libong kilometro kuwadrado ng ibabaw ng Daigdig. Maaring sakupin ng indibiduwal na estrato ang kaparehong malaking lugar. Tipikal na nakikita ang mga estrato bilang mga banda ng iba't ibang materyal na nakakulay o iba ang kayarian na nakalantad sa bangin, mga putol sa daan, mga tibagan, at mga tabing-ilog. Maaring iba-iba ang kapal ng indibiduwal na banda mula sa ilang milimetro hanggang sa ilang metro o higit pa. Maaring ikatawan ng banda ang isang partikular na paraan ng pagdedeposito: banlik ng ilog, buhangin sa dalampasigan, kagubatan ng uling, burol ng buhangin, kapa ng kumukulong putik, at iba pa.

## Mga sanggunian
Kategorya:Estratigrapiya
Mahenta

Mahenta (Pusya) (Magenta (X11 web)) (Fuchsia (HTML web)) #FF00FF/255,0,255

Ang **mahenta** (Kastila: *magenta*, Ingles: *magenta*) ay isang uri ng kulay. 
Ito ang kagitnaan ng pula at bughaw.

## Klase ng mahenta
### Kupasing mahenta
 
Kupasing mahenta (Pale magenta) #F984E5/249,139,229

### Ultra rosas
 
Ultra rosas (Ultra pink) #FF6FFF/255,111,255

### Purpura pizzazz
 
Purpura pizzazz (Purple pizzazz) #FE4EDA/254,78,218

### Pasong mahenta
 
Pasong mahenta/Mainiting mahenta (Hot magenta) #FF00CC/255,0,204

### Gulat rosas
 
Gulat rosas (Shocking pink) #FC0FC0/252,15,192

### Mahenta langit
 
Mahenta langit (Sky magenta) #CF71AF/207,113,175

### Super rosas
 
Super rosas (Super pink) #CF6BA9/207,107,169

### Aserong rosas
 
Aserong rosas (Steel pink) #CC33CC/204,51,204

### Tingkad dilimang mahenta
 
Tingkad dilimang mahenta (Deep magenta) #CC00CC/204,0,204

### Dilimang mahenta
 
Dilimang mahenta (Dark magenta (X11 web)) #8B008B/139,0,139

### Purpura
 
Purpura (Purple (HTML web)) #800080/128,0,128

## Tingnan din
* Talaan ng mga kulay

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kulay
Ichthyostega

Ang ***Ichthyostega*** (Griyego: bubong ng isda) ay isang sinaunang henus ng tetrapoda na nabuhay sa wakas ng panahong Itaas na Deboniyano o Fammeniyano (mga 374 hanggang 359 milyong taon ang nakalilipas). Ito ay isang labyrinthodont na isa sa mga unang fossil rekord ng mga tetrapoda. Ang *Ichthyostega* ay nag-aangkin ng mga baga at hita na nakatulong sa mga ito na maglayag sa mababang katubigan sa mga lusak(swamp). Bagaman hindi mapagdududahan na ito ay ng katawan at pag-aasal ng ampibyan, ito ay hindi itinuturing na isang tunay na kasapi ng pangkat ng ito sa makitid na kahulugan dahil ang unang mga tunay na ampibyan ay lumitaw sa panahong Carboniferous. Hanggang sa pagkakatuklas noong huli ng ika-20 siglo ng mga sinaunang tetrapod at mga malalapit na kaugnay na isda, ang  *Ichthyostega* ang tanging tumatayo na fossil na transisyonal sa pagitan ng mga isda at tetrapoda na nagsasama ng tulad ng buntot at mga hasang ng isda sa bungo at mga hita ng ampibyan.

Kategorya:Mga fossil na transisyonal
Kategorya:Tetrapodomorpha
Armadillo

Ang mga **armadillo** ay isang Bagong Daigdig na mga mamalyang plasental na may makatad na armor na shell. Ang **Dasypodidae** ang tanging nagpapatuloy na pamilya ng order na **Cingulata** na bahagi ng superoder na Xenarthra kasama ng mga anteater at sloth. Ang *armadillo* sa Espanyol ay "ang may munting armor". Ang mga ito ay tinawag ng mga Aztec na *āyōtōchtli* , Nahuatl para sa "pagong-kuneho"  
[thumb|right|[Pink fairy armadillo]]
thumb|right|Tatus o Guinean Beast
[thumb|right|[Screaming Hairy Armadillo|Screaming hairy armadillo]]

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga armadillo
Cyan

Ang **cyan** (**akwa**) (Kastila: *cian*, Ingles: *cyan* o *aqua*) ay isang uri ng kulay. Ito ay nasa gitna ng bughaw at berde sa color spectrum

## Tingnan din
* Talaan ng mga kulay

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga uri ng bughaw
Xenarthra

Ang superorder na **Xenarthra** ay isang pangkat ng mga mamalyang plasental(impraklaseng Eutheria) na nabubuhay lamang ngayon sa mga Amerika at kinakatawan ng mga anteater, sloth at armadillo. Ang pinagmulan ng order na ito ay mababakas pabalik sa Paleohene mga 65 hanggang 60 milyong taon ang nakalilipas pagkatapos ng Mesosoiko sa Timog Amerika. Ang mga xenarthran ay umunlad at nagdibersipika ng malawak sa Timog Amerika sa panahon ng mahabang isolasyon nito at sumakop sa Antilles sa Simulang Mioseno at pagkatapos ay kumalat sa Sentral at Hilagang Amerika na nagsimula mga 9 na milyong taon ang nakalilipas bilang bahagi ng Great American Interchange. Ang halos lahat ng mga dating saganang megafaunang xenarthran gaya ng mga ground sloth, mga Glyptodont at mga pampathere ay naging ekstinto sa Wakas ng panahong Pleistoseno.

## Mga sanggunian
Kategorya:Xenarthra
Anteater

Ang **Anteater** ay isang karaniwang pangalan para sa apat na espesyeng mamalya ng suborder na **Vermilingua** (na nangangahulugang "dilang uod") na karaniwang kilala sa pagkain ng mga langgam at anay. Ang isa pang karaniwang pangalan nito ang **ant bears** at ang mga indibidwal na espesye ay may iba pang mga pangalan sa Ingles at iba pang mga wika. Kasama ng mga sloth, ito ay bumubuo sa order na Pilosa. Ang pangalang "anteater" ay colloquial na nilalapat rin sa mga hindi nauugnay na espesyang aardvark, numbat, echidna, pangolin at iba pang mga kasapi ng Oecobiidae. Ang mga nabubuhay na espesye nito ay kinabibilangan ng giant anteater *Myrmecophaga tridactyla* na may habang mga  kabilang ang buntot; ang silky anteater *Cyclopes didactylus*, na may habang mga  ; ang southern tamandua o ay may kwelyong  anteater *Tamandua tetradactyla* na may habang mga  at ang northern tamandua *Tamandua mexicana* ng parehong mga dimensiyon.
## Klasipikasyon
Ang mga anteater ay mas malapit na nauugnay sa mga sloth kesa sa anumang ibang pangkat ng mga mamalya. Ang mga sumunod na pinakamalapit na relasyon nito ang mga armadillo. Ang tatlong henera ay nabubuhay pa rin: ang giant at silky anteaters at ang northern at southern tamanduas. Ang ilang mga henera ay ekstinknt.

Order Pilosa
*Suborder Folivora (sloths)
***Suborder Vermilingua** (anteaters)
**Family Cyclopedidae
***Genus *Cyclopes*
****Silky anteater (*C. didactylus*)
***Genus †*Palaeomyrmidon* (Rovereto 1914)
**Family Myrmecophagidae
***Genus *Myrmecophaga*
****Giant anteater (*M. tridactyla*)
***Genus †*Neotamandua* (Rovereto 1914)
***Genus *Tamandua*
****Northern tamandua (*T. mexicana*)
****Southern tamandua (*T. tetradactyla*)
***Genus †*Protamandua* (Ameghino 1904)

## Mga sanggunian
Kategorya:Pilosa
Sinapsido

o temporal fenstra na butas sa likod ng bawat mata(kanang ibaba).]]
Ang mga **Sinapsido** (Griyego, 'pinagsamang arko') na isang pangkat ng mga hayop sa kladong **Synapsida** na kasingkahulugan ng mga **teropsido** (Griyego, 'halimaw na mukha') ay isang pangkat ng mga hayop na kinabibilangan ng mga mamalya at bawat hayop na mas malapit na nauugnay sa mga mamalya kaysa sa mga amniyota. Ang mga ito ay madaling maihihiwalay mula sa ibang mga amniyota sa pagkakaron ng mga ito ng isang pilipisang bintana na isang bukasan na mababa sa bubong ng bungo sa likod ng bawat mata na nag-iiwan ng isang sigomatikong arko sa ilalim ng bawat isa. Ang mga primitibong sinapsido ay karaniwang tinatawag na mga pelikosauriyo. Ang mga mas maunlad na tulad ng mamalya ang mga terapsido. Ang mga hindi mamalyang mga kasapi nito ay inilalarawan bilang **mga tulad ng mamalyang reptilya** sa klasikong sistematika ngunit tinutukoy bilang mga **tangkay na mamalya** sa ilalim ng terminolohiyang kladistiko. Ang mga sinapsido ay nag-ebolb mula sa mga saligang amniyota at isa sa dalawang mga pangunahing pangkat ng kalaunang mga amniyota. Ang isa ang mga sauropsida na isang pangkat na kinabibilangan ng mga modernong reptilya at ibon. Ang natatanging pilipisang bintana o temporal fenestra ng mga sinapsido ay nag-ebolb sa ninunong sinapsido mga 324 milyong taon ang nakalilipas sa panahong Pensilbaniyano sa Huling Carboniferous. Ang mga sinapsido ang mga pinakamalaking pang-lupaing bertebrado sa panahong Permian 299 hanggang 251 milyong taon ang nakalilipas. Gaya ng halos lahat ng mga pangkat na nabubuhay sa panahong ito, ang mga bilang at pagkakaiba nito ay malalang nabawasan sa Pangyayaring pagkalipol na Permian-Triyasiko. Bagaman ang ilang espesye o uri ay nagpatuloy sa panahong Triyasiko, ang mga arkosauro na mga hindi-mamalyang sinapsido ay tumagal ng mas mahaba sa Triyasiko bagaman ang mga nakapagpatuloy na mga sinapsido ay nagpatuloy hanggang sa panahong Kretaseyoso. Gayunpaman, bilang isang yunit na pilohenetiko, ang mga ito ay kinabibilangan ng mga mamalya bilang mga inapo nito at sa kahulugang ito, ang mga sinapsido ay labis pa ring isang nabubuhay na  pangkat ng mga bertebrado. Pagkatapos ng pangyayaring pagkalipol ng Kretaseyoso-Paleyoheno, ang mga sinapsido sa anyo ng mga mamalya ay muling naging pinakamalaking mga hayop na pang-lupain.
## Mga sanggunian
Kategorya:Synapsida
Kategorya:Therapsida
Diapsida

Ang mga **diapsida** ay isang pangkat na mga reptilya na nag-ebolb ng mga butas(temporal fenestra) sa bawat panig ng mga bungo nito mga 300 milyong taon ang nakalilipas sa Huling Carboniferous.  Ang mga nabubuhay na diapsida ay sukdulang diberso at kinabibilangan ng mga buwaya, mga butiki, mga ahas at mga tuatara. Sa ilalim ng modernong mga sistemang klasipikasyon, kahit ang mga ibon ay itinuturing na mga diapsida dahil ang mga ito ay nag-ebolb mula sa mga diapsidang ninuno nito at nakalagay sa loob ng kladong diapsida. Bagaman ang ilang mga diapsida ay nawalan ng alinmang isang butas(mga butiki) o parehong mga butas(mga ahas) o kahit may mabigat na muling naistrakturang bungo(mga modernong ibon), ang mga ito ay inuuri pa ring mga diapsida batay sa ninuno ng mga ito. May hindi bababa sa 7,925 espesye ng mga diapsidang reptilya na umiiral pa rin sa mga kapaligiran sa buong mundo ngayon(halos 18,000 kung isasama ang mga ibon). 
## Mga sanggunian
Kategorya:Reptilia
Euarchonta

Ang **Euarchonta** ay isang grandorder ng mga mamalya na naglalaman ng apat na mga order: ang Dermoptera o colugo, ang Scandentia o treeshrews, ang ekstinkst na Plesiadapiformes at ang mga Primado. Ang terminong "Euarchonta" (na nangangahulugang "mga tunay na ninuno") ay unang lumitaw sa pangkalahatang panitikang siyentipiko noong 1999 nang ang ebidensiyang molekular ay nagmungkahing ang batay sa morpolohiyang Archonta ay dapat bawasan upang hindi isama ang Chrioptera. Ang karamihang mga analisis ng sekwensiyang DNA (Murphy et al., 2001) ay sumusuporta sa hipotesis na Euarchonta samantalang ang isang pangunahing pag-aaral na nag-iimbestiga ng mga sekwensiyang mitokondriyal ay sumusuporta sa ibang topolohiya(Arnason et al., 2002). Ang isang pag-aaral na nag-iimbestiga ng retrotransposon  presence/absence data ay nag-angkin ng malakas na suporta para sa Euarchonta(Kriegs et al., 2007). Ang ilang mga interpratasyo ng datos molekular ay nag-uugnay ng mga Primado at Dermoptera sa isang klado(mirorder)na kilala bilang Primatomorpha na kapatid ng Scandentia. Sa ilan, ang Dermoptera ay isang kasapi ng mga primado kesa isang kapatid. Ang ibang mga interpretasyon ay nag-uugnay ng Dermoptera at Scandentia ng magkasama sa isang pangkat na tinatawag na Sundatheria bilang kapatid na pangkat ng mga primado. Ang magkakasamang tatlong ito ay tinatawag na Euarchonta na "mga tunay na tagapagtatag".

Ang magkasamang Euarchonta at mga Glire ay bumubuo ng Euarchontoglires, na isa sa apat na mga kladong Eutheria. 

## Mga sanggunian
*Murphy W. J., E. Eizirik, W. E. Johnson, Y. P. Zhang, O. A. Ryder, S. J. O'Brien, 2001a. Molecular phylogenetics and the origins of placental mammals *Nature* 409:614-618.  http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=retrieve&db=pubmed&list_uids=11214319&dopt=Abstract

*Ulfur Arnason, et al. Mammalian mitogenomic relationships and the root of the eutherian tree. *Proceedings of the National Academy of Science* 99: 8151-8156. http://www.pnas.org/cgi/content/full/99/12/8151 

*Jan Ole Kriegs, Gennady Churakov, Jerzy Jurka, Jürgen Brosius, and Jürgen Schmitz (2007) Evolutionary history of 7SL RNA-derived SINEs in Supraprimates. Trends in Genetics 23 (4): 158-161  (PDF version http://zmbe2.uni-muenster.de/expath/articles/31_Kriegs_TiG.pdf )
## Mga sanggunian
Kategorya:Mamalya
Plesiadapiformes

Ang **Plesiadapiformes** ("malapit na tulad ng Adapida" o "halos Adapiformes") ay isang ekstintong order ng mga mamalya. Ito ay malapit na nauugnay sa mga primado o isang prekursor ng mga ito. Ang mga 
Plesiadapiformes ay unang lumitaw sa fossil rekord sa panahong Kretaseyoso bagaman marami ang ekstinto sa simula ng panahong Eoseno. Posibleng ang mga ito ang mga unang mamalya na nag-ebolb ng mga kuko ng daliri kesa sa mga kukong kalawit.

Ang isang posibleng klasipikayon ng mga pamilyang **plesiadapiform** ang:
***ORDER PLESIADAPIFORMES**
** Family Micromomyidae
** Superfamily Paromomyoidea
*** Family Paromomyidae
*** Family Picromomyidae
*** Family Palaechthonidae
*** Family Picrodontidae
*** Family Microsyopidae
** Superfamily Plesiadapoidea
*** Family Chronolestidae
*** Family Plesiadapidae
** Superfamily Carpolestoidea
*** Family Carpolestidae
## Mga sanggunian
Kategorya:Plesiadapiformes
Modelong Bohr

na umiikot sa isang maliit at may kargang positibong atomikong nukleyus at kung saan ang mga talon ng elektron sa pagitan ng mga orbito ay sinasamahan ng isang inilabas o sinipsip na halaga ng enerhiyang elektromagnetiko(*h&nu;*).  The orbits in which the electron may travel are shown as grey circles; their radius increases as *n*2, where *n* is the principal quantum number.  The  transition depicted here produces the first line of the Balmer series, and for hydrogen () it results in a photon of wavelength 656 nm (red light).]]

Sa pisikang atomiko, ang **modelong Bohr** na ipinakilala ng pisikong si Niels Bohr noong 1913 ay naglalarawan sa atomo bilang isang maliit na may kargang positibong nukleyus ng atomo na napapalibutan ng mga elektron na naglalakbay sa mga orbitong sirkular  katulad ng istraktura ng sistemang solar ngunit may mga pwersang elektrostatiko na nagbibigay ng atraksiyon kesa sa grabidad. Ang modelong ito ay isang pagpapabuti sa mas naunang modelong kubiko(1902), modelong plum-pudding(1904), ang modelong Saturniyano(1904) at ang modelong Rutherford(1911). Dahil sa ang modelong Bohr ay isang batay sa quantum na pagbabago ng modelong Rutherford, maraming mga sanggunian ang nagsasama ng dalawang ito na tinutukoy na **modelong Rutherford-Bohr**. Ang mahalagang tagumpay ng modelong ito ay nasa pagpapaliwanag ng pormulang Rydberg para sa spektral na mga linyang paglabas ng atomikong hidroheno. Bagaman ang pormulang Rydberg ay kilala sa eksperimento, hindi ito nagkamit ng saligang teoretikal hanggang sa maipakilala ang modelong Bohr. Hindi lamang naipaliwanag ng modelong Bohr ang dahilan para sa istraktura ng pormulang Rydberg, ito ay nagbigay rin ng pangangatwiran para sa mga empirikal na resulta nito sa mga termino ng mga pundamental na konstanteng pisikal. Ang modelong Bohr ay isang relatibong primitibong model ng atomong hidroheno kumpara sa atomong valence shell. Bilang teoriya, ito ay maaaring hanguin bilang isang  unang-order na aproksimasyon ng atomong hidroheno gamit ang mas malawak at mas higit na tumpak na mekanikang quantum at kaya ay maituturing itong isang hindi na ginagamit na teoriyang siyentipiko, Gayunpaman, dahil sa pagiging simple nito at sa mga tamang resulta nito para sa mga napiling sistema, ang modelong Bohr ay karaniwan pa ring itinuturo upang ipakilala sa mga estudyante ang mekanikang quantum bago ang paglipat sa mas tumpak ngunit mas komplikadong atomong valence shell. Ang isang nauugnay na modelo ay orihinal na iminungkahi ni Arthur Erich Haas noong 1910 ngunit itinakwil. Ang teoriyang quantum sa pagitan ng pagkakatuklas ni Max Planck ng quantum(1900) at ang pagdating ng isang lubusang umunlad na mekanikang quantum(1925) ay kadalasang tinutukoy na lumang teoriyang quantum. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Pisikang atomiko
Rosas na matingkad

Ang **matingkad na rosas** o **kalibahing matingkad** (Ingles: *rose* or *bright pink*, Pranses: *rose vif*) ay isang uri ng kulay.

Ito ang kulay na nasa pagitan ng pula at mahenta sa gulong ng kulay ng RGB o *red, green, and blue* (PLB, "pula, lunti at bughaw"):.    
## Klase ng rosa tingkad
### Mahamog na rosas
 
Hinamugang rosas (Misty rose (X11 web)) #FFE4E1/255,228,225

### Tsaang rosas
 
Tsaang rosas (Tea rose) #F4C2C2/244,194,194

### Klasikong rosas
 
Klasiko rosas (Classic rose) #FBCCE7/252,204,231

### Matingkad na rosas na labander
 
Matingkad na rosas na labander (Lavender rose) #FBA0E3/251,160,227

### Rosas na Persa *(Persian)*
 
Persa *(Persian)* na rosas (Persian pink) #F77FBE/247,127,190

### Mapusyaw na matingkad na rosas
 
Mapusyaw na matingkad na rosas (Rose pink) (Light bright pink) #FF66CC/255,102,204

### Rosas na maningning
 
Maningning na rosas (Brilliant rose) #FF55A3/255,85,163

### Matingkad na rosas na Persa *(Persian)*
 
Matingkad na Persa *(Persian)* na rosas (Persian rose) #FE28A2/254,40,162

### Rosas na Pransesa
 
Rosas na Pransesa (French rose) #F64A8A/246,74,138

### Rosas na Tsino
 
Rosas ng Tsina (China pink) #DE6FA1/222,111,161

### Madilim na rosas na Intsik
 
Madilim na rosas ng Tsina (China rose) #S8516E/168,81,110

### Lumang rosas
 
Lumang rosas (Old rose) #C08081/192,128,129

### Marosas na kayumanggi
 
Kayumangging marosas (Rosy brown (X11 web)) #BC8F8F/188,143,143

### Palengke
 
Palengke (Bazaar) #98777B/152,119,123

### Tansong rosas
 
Tansong rosas (Copper rose) #996666/153,102,102

### Rosang talpa
 
Rosang talpa (Rose taupe) #905D5D/144,93,93

## Tingnan din
* Rosas
* Talaan ng mga kulay

## Mga sanggunian
Atomikong nukleyus

(pula) at mga neutron (asul). Sa larawang ito, ang mga proton at neutron ay tulad ng mga munting bola na magkadikit ngunit ang aktuwal na nukleyus(gaya ng pagkakaunawa sa modernong pisikang nukleyar) ay hindi mukhang ganito. Ang aktuwal na nukleyus ay tanging tumpak na mailalarawan gamit ang mekanikang quantum. Halimbawa, sa isang tunay na nukleyus, ang bawat nukleyon ay nasa maraming mga lokasyon ng sabay sabay na nakakalat sa buong nukleyus.]] 
Ang **nukleyus** o **nukleo** ang labis na siksik na rehiyon na binubuo ng mga proton at neutron sa gitna ng isang atomo. Ito ay natuklasan noong 1911 bilang resulta ng interpretasyon ni Ernest Rutherford ng sikat na eksperimentong Rutherford noong 1909 na isinagawa nina Hans Geiger at Ernest Marsden sa ilalim ng direksiyon ni Rutherford. Ang modelong proton-neutron ay iminungkahi ni Dmitry Ivanenko noong 1932. Ang halos lahat ng masa ng atomo ay matatagpuan sa nukleyus na may isang napakaliit na kontribusyon mula sa umiikot na mga elektron. Ang diametro ng nukleyus ay nasa saklaw na  (femtometre) () para sa hidroheno(ang diametro ng isang proton) hanggang sa mga  para sa pinakamabigat na mga atomo gaya ng uranium. Ang mga dimensiyong ito ay mas maliit sa diametro ng mismong atom(nukleus + ulap ng elektron) sa isang paktor ng mga 23,000(uranium) hanggang sa mga 145,000 (hidroheno). Ang sangay ng pisika na nauukol sa pag-aaral at pagkaunawa ng atomikong nukleyus kabilang ang komposisyon at mga pwersang nagbibigkis rito ay tinatawag na pisikang nukleyar.
## Mga sanggunian
Kategorya:Pisikang nukleyar
Atomikong orbital

Ang isang **atomikong orbital** ay isang punsiyong matematikal na naglalarawan ng tulad ng along pag-aasal ng isang elektron o isang pares ng mga elektron sa isang atomo.  Ang punsiyong ito ay magagamit upang kwentahin ang probabilidad ng paghanap ng anumang elektron ng isang atomo sa anumang spesipikong rehiyon sa palibot ng atomikong nukleyus. Ang terminong ito ay maaari ring tumutukoy sa rehiyong pisikal kung saan ang elektron ay maaaring makwenta gaya ng inilalarawan ng partikular na anyong matematikal ng orbital.  Ang mga atomikong orbital ay tipikal na inuuri ng mga bilang quantum na *n*, *l*, at *m* na tumutugon sa respektibong enerhiya ng elektron, angular na momentum at bahaging bektor ng momentum na angular. Ang bawat orbital ay inilalarawan ng isang magkakaibang hanay ng mga bilang quantum (*n*, *l*, at *m*) at naglalaman ng isang maksimum ng dalawang mga elektron na ang bawat isa ay may sarili nitong bilang quantum na ikot. Ang mga simpleng panglaan na  **s orbital**, **p orbital**, **d orbital** at **f orbital** ay tumutukoy sa mga orbital na may bilang quantum ng angular na momentum na respektibong *l* = 0, 1, 2 at 3. Ang mga ito ay tumutukoy sa hugis orbital na ginagamit upang tukuyin ang mga konpigurasyon ng elektron. Ang mga ito ay hinango mula sa mga katangian ng mga linyang spektropiko nito:  **s**harp, **p**rincipal, **d**iffuse, and **f**undamental, na ang natitira ay ipinangalan sa pagkakasunod alpabetikal(inalis ang &nbsp;j).

Ang mga atomikong orbital ang mga basikong pantayong bloke ng **modelong atomikong orbital**(na alternatibong kilala bilang ulap ng elektron o modelong along mekanika) na isang modernong balangkas sa pagbibiswalisa ng pag-aasal na mikroskopiko ng mga elektron sa materya. Sa modelong ito, ang ulap ng elektro ng isang atomong maraming elektron ay maaaring makita na gawa (sa aproksimasyon) sa isang konpigurasyon ng elektron na produkto ng mas simpleng tulad ng hidrohenong mga atomikong orbital. Ang paulit ulit na periyodisidad ng mga bloke na mga elementong 2, 6, 10, at 14 sa loob ng talaang peryodiko ay lumnilitaw ng natural mula sa kabuuang bilang ng mga elektron na sumasakop sa isang kumpletong hanay ng mga atomikong orbital na respektibong **s**, **p**, **d** at **f**.
## Mga sanggunian
Kategorya:Pisikang atomiko
Anapsida

Ang isang **anapsida** ay isang amniota na ang bungo ay walang mga temporal fenestra (bukasan) malapit sa mga templo nito.

'' (Loggerhead sea turtle) na isang Testudine]]

Bagaman ang mga **anapsidang reptilya** o anapsida ay tradisyonal na sinasalita na ang mga ito ay isang pangkat monopiletiko, iminungkahi na ang mga ilang mga pangkat ng reptilya na may mga bungong anapsid aay maaaring malayo lamang na magkakaugnay. Pinagdedebatihan pa ring mga siyentipiko ang eksaktong relasyon sa pagitan ng basal(orihinal) na reptilya n aunang lumitaw sa panahong Huling Carboniferous, ang iba't ibang mga reptilya ng Permian na may bungong anapsida at mga Testudines(mga pagong, pawikan at mga terrapin). Gayunpaman, kalaunang iminungkahi na ang tulad ng anapsidang bungo ng pagong ay maaaring sanhi ng rebersiyon kesa sa pinagmulang anapsida. Naniniwala ang karamihan ng mga paleontologo na ang mga Testudines ay nagmula sa mga reptilyang diapsida na nawalan ng mga temporal fenestrae nito. Ang mas kamakailang mga pag-aaral pilohentiko na nasa isip ito ay naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida. Ang ilan ay naglagay ng mga pagong bilang isang kapatid na pangkat sa mga nabubuhay na arkosauro  o sa mas karaniwan sa loob ng Lepidosauromorpha.  Ang ilang mga modernong paleontologo ay naniniwala pa ring ang Testudines ang tanging nagpapatuloy na sangay ng sinaunang gradong ebolusyonaryo na kinabibilangan ng mga procolophonid, millerettid at pareiasauro, bagaman ang pananaw na ito ay hindi pangkalahatang tinatanggap. Ang lahat ng mga pag-aaral molekular ay malakas na nagpapatibay ng paglalagay ng mga pagong sa loob ng mga diapsida. Ang ilan ay naglalagay ng mga pagong sa loob ng Archosauria, o sa mas kaniwang ay isang pangkat kapatid ng mga nabubuhay na arkosauro. Gayunpaman, ang isa sa pinakakamakailang mga pag-aaral molekular na inilimbag noong Pebrero 23, 2012 ay nagmumungkahing ang mga pagong ay mga diapsidang lepidosauromorph na pinakamalapit na nauugnay sa mga lepidosauro(mga butiki, mga ahas at mga tuatara). Ang muling analis ng mga naunang piloheniya ay nagmumungkahing ang mga pagong bilang anapsida dahil ang mga ito ay nagpalagay ng klasipikasyong ito(ang karamihan sa mga ito ay nag-aaral kung anong mga anapsida ang mga pagong) at dahil ang mga ito ay hindi nag-sampol ng fossil at nabubuhay na taxa ng sapat na malawak sa pagtatayo ng kladograma. Ang  *Testudines* ay iminumungkahing nag-diberhe mula sa ibang mga diapsida sa pagitan ng 200 at 279 milyong taon ang nakalilipas bagaman ang debate ay patuloy pa rin. Ang karamihan ng ibang mga reptilya na may bungong anapsida kabilang ang mga millerettid, nycteroleterid, at pareiasauro ay naging ekstinkt sa Huling Permian sa pangyayaring ekstinksiyong Permian-Triassic. Gayunpaman, nagawa ng mga  procolophonid na makapagpatuloy hanggang sa panahong Triassic. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Reptilia
Aage Bohr

Si **Aage Niels Bohr** (; 19 Hunyo 1922 – 9 Setyembre 2009) ay isang Danes na pisikong nukleyar at isang laureate ng Gantimpalang Nobel. Siya ay anak ng sikat na pisiko at laureate ng Gantimpalang Nobel na si Niels Bohr.

## Kontribusyon
Ayon sa modernong pisika, ang sentro ng isang atomo, na tinatawag na atomikong nukleyus, ay binubuo ng mga partikulong tinatawag na nucleon, na kinabibilangan ng mga proton at neutron. Noong una, inisip ng mga siyentipiko na ang nukleyus ay isang katulad ng hugis bilog (*spheroid*). Ngunit, ang paniniwalang ito'y natagpuang mali. Iminungkahi ni James Rainwater noong 1950 na ang nukleyus ay maaaring magbago ng hugis. Sa panahong iyon, si Aage Bohr ay nagkaroon ng parehong ideya at kinumpirma ito sa mga eksperimento na ginawa niya kasama si Ben Mottelson noong 1952 at 1953.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga pisiko
Kategorya:Mga Nobel laureate sa pisika
Pelycosauria

'', Harvard Museum of Natural History]] 
Ang **Pelycosauria** ay isang impormal na pagpapangkat(na nakaraang itinuring na isang order) ay binubuo ng mga basal o primitibong synapsidang amniota ng Huling Paleozoic. Ang ilang espesye nito ay medyo malaki at maaaring lumaki ng hanggang 3 o higit pang metro bagaman ang karamihan ng espesye ay mas maliit. Dahil ang mas maunlad na mga pangkat ng synapsida ay nag-ebolb ng direkta mula sa mga pelikosauro, ang terminong ito ay hindi na pinapaboran ng mga siyentipiko noong ika-21 siglo at ito ay ginagamit lamang ng impormal sa modernong panitikang siyentipiko.

## Mga sanggunian
Kategorya:Pelycosauria
Kategorya:Synapsida
Sauropsido

Ang mga **Sauropsido** ay kabilang sa pangkat o kladong **Sauropsida**, isang pangkat ng mga amniota na kinabibilangan ng lahat ng mga umiiral na reptilya at ibon at mga ninuno nitong fossil kabilang ang mga dinosauro, na agarang mga ninuno ng mga ibon. Ang sauropsida ay itinatangi mula sa Synapsida, ang pangkat na kinabibilangan ng mga mamalya at mga ninuno nitong posil (*fossil*).

Kategorya:Tetrapoda