Panganganak

Ang **panganganák**, kilala rin sa tawag na **pagluluwál**, **pagsisílang**, at '*pagle-*labor''''' (), ay ang pagtatapos at kulminasyon ng pagdadalangtao ng isang ina, kung saan lumalabas ang isa o higit pang sanggol mula sa sinapupunan sa pamamagitan ng pagdaan sa kanyang ari, o ng isang operasyon (sesaryan). noong 2019, nasa 1.6 milyon ang ipinanganak sa Pilipinas. 15 milyon ang ipinapanganak nang maaga (kulang sa 37 linggo), habang nasa tatlo hanggang labindalawang porsyento (42,000 hanggang 168,000) naman ang ipinanganak nang lagpas sa 42 linggo.  Madalas isinasagawa ang panganganak ngayon sa mga ospital, bagamat marami rin ang ipinapanganak sa bahay, kadalasan sa tulong ng isang kumadrona. Nagsisimula ang unang yugto sa paghilab ng tiyan at pananakit ng likod na tumatagal ng mga kalahating minuto at nagaganap kada 10 hanggang 30 minuto.  Rinerekomenda din ng mga pangunahing organisasyong pangkalusugan na pagkatapos na pagkatapos ng panganganak sa ari, o matapos na maging alerto at gising ang ina pagkatapos ng sesaryan, dapat mailagay ang sanggol sa dibdib ng kanyang ina, at iantala muna ang mga gawain nang isa o dalawang oras, o matapos matanggap ng sanggol ang kanyang unang pagdede.

Madalas ipinapanganak ang mga sanggol nang una-ulo. Gayunpaman, tinatayang nasa 4% naman ang ipinapanganak nang una-paa. Tuwing nagle-labor, maaaring kumain at gumalaw-galaw ang inang manganganak kung gustuhin nila. Makakatulong ang samu't saring mga paraan para sa mabawasan ang sakit, tulad ng mga pamamaraang pampakalma, opioid, at anistisyang panggulugod.

Kada taon, tinatayang 500,000 ang namatay na ina dahil sa mga komplikasyon na dulot ng pagdadalangtao at panganganak. Pitong milyong ina naman ang nagkaroon ng mga seryosong pangmatagalang problema, samantalang 50 milyong ina naman ang nagkaroon ng isang negatibong kinalabasan sa kanilang kalusugan pagkatapos nilang manganak. Karamihan sa mga ito ay nangyayari sa mga bansang papaunlad pa lang.

## Mga uri 
### Natural 
Ang natural na panganganak ay ang panganganak sa pwerta ng ina nang walang tulong medikal (hal. pampamanhid o pampabilis ng pag-labor). Ito ang pinakakaraniwang uri ng panganganak. Madalas itong isinasagawa sa mga ospital sa modernong panahon; gayunpaman, may mga panganganak din na isinasagawa sa bahay, kadalasan sa tulong ng isang kumadrona. Mas mabilis din ito at mas matindi. Kaya naman, rinerekomenda lamang ito para sa ilang mga sitwasyon: halimbawa, kung lagpas na sa linggo, pumutok na ang panubigan kahit hindi pa nagsisimula ang labor, may kondisyon sa kalusugan ang ina, at kung kambal o higit pa ang ipanganganak. Mas importante sa karanasan ng inang nagle-labor ang mga personal na inaasahan, suportang galing sa mga tagapangalaga, kalidad ng relasyon sa pagitan ng pasyente at ng tagapangalaga, at pakikilahok sa pagdedesisyon, kesa sa ibang mga salik tulad ng edad, katayuan sa buhay, etnisidad, paghahanda, pisikal na kapaligiran, sakit, hindi paggalaw, o interbensiyong medikal.

## Normal na panganganak 
May dalawang paa ang tao, na ginagamit niya sa pagtayo. Dahil dito, ang mga organo sa loob ng katawan ay natural na nagbibigay ng bigat sa lapag ng balakang (). Komplikadong istraktura ito, at para sa mga babae, kailangan nitong suportahan ang tatlong lagusan bukod sa bigat na binanggit kanina: ang uretra, pwerta, at tumbong. Kinakailangang sumailalim sa isang tiyak na pagkakasunud-sunod ng maniobra ang ulo at balikat ng sanggol para makalabas ito.

Narito ang pitong yugto ng isang tipikal na paglabas na una-ulo ():

Maaaring magbago pansamantala ang hugis ng ulo ng sanggol (nagiging mahaba) habang dumadaan ito sa sipit-sipitan. Tinatawag itong *paghuhulma* (), at kitang-kita ito sa mga babae sa kanilang unang panganganak.

Ang **paghinog ng sipit-sipitan** () ay ang mga pagbabagong pisikal at kemikal sa sipit-sipitan upang ihanda ito sa pagbanat na mangyayari sa pagbaba ng sanggol mula sa sinapupunan. Ginagamit ang iskor na Bishop para husgaan ang antas ng paghinog para matantya kung kailan magaganap ang pagle-labor at paglabas ng sanggol o para sa mga babaeng posibleng manganak nang maaga. Bukod rito, ginagamit rin ito upang husgaan kung kailan tutugon ang isang babae sa simula ng pagle-labor para sa isang panganganak na lagpas sa araw o para sa ibang mga dahilang medikal. Maraming paraan upang simulan ang paghinog na magpapahintulot sa paghilab ng sinapupunan na tuluyang ibuka ang sipit-sipitan.

#### Pagsisimula ng pagle-labor 
Kadalasang nagsisimula ang pagle-labor kapag may regular na paghilab sa sinapupunan kada anim hanggang sampung minuto, at may ebidensya na nagsisimula na'ng bumuka at numipis ang sipit-sipitan sa pagitan ng mga pagsusuri. Samantala, maraming mga babae ang nakakaranas ng tinatawag na "." Nag-uulat din sila pagtaas ng enerhiya bago sila mag-labor. May iilan din na nakakaranas ng pagtaas sa inilalabas ng pwerta ilang araw bago magsimula ang pagle-labor. Tinatawag itong "," isang makapal na uhog () na humaharang sa bukana ng pwerta. Maaari itong lumabas ilang araw bago o habang nagle-labor. Madalas din isinasama ang pagrekober ng ina bilang ang ikaapat na yugto nito. Depende sa pagpapakahulugan, hinahati naman ang unang yugto nito sa dalawa: nakatago at aktibo.

## Tingnan din
*Panganganak sa tuhod

## Sanggunian 
Kategorya:Pagdadalantao
Kategorya:Panganganak
Kategorya:Obstetriks