Lalawigan ng Chaiyaphum

Ang **Chaiyaphum** (, ) ay isa sa pitumpu't anim na lalawigan ng Taylandiya (*changwat*), na matatagpuan sa gitnang hilagang-silangan ng Taylandiya, na tinatawag ding Isan. Ang mga karatig na lalawigan ay (mula sa hilaga ng pakanan) Khon Kaen, Nakhon Ratchasima, Lopburi, at Phetchabun.

## Toponimo 
Ang salitang *chaiya ay* nagmula sa salitang Sanskrito na *jaya* na nangangahulugang 'tagumpay', at ang salitang *phum* mula sa Sanskrit *bhumi* na nangangahulugang 'lupa' o 'lupa'. Kaya ang pangalan ng lalawigan ay literal na nangangahulugang 'lupain ng tagumpay'. Ang salitang Malay/Indones/Sanskrito na *jayabumi* ay katumbas.

## Heograpiya 
[left|thumb| Ang Kabundukang Luak ng Kabundukang Phetchabun at ang Ilog lambak ng Sonthi, mula sa tanaw ng Sut Phaen Din ng [Pambansang Lalawigan ng Pa Hin Ngam .]]
Ang lalawigan ay hinahati ng kabundukan ng Phetchabun, na may pinakamataas na elebasyon sa lalawigan sa 1,222 m. Ang silangan ng lalawigan ay bahagi ng Talampas ng Khorat.

Apat na pambansang parke ang nasa lalawigan. AngPambansang Liwasan ng Tat Ton ay nasa hilagang-kanluran, na nagtatampok ng ilang magagandang talon at tuyong dipterocarp na kagubatan. Ang pinakamalaking atraksiyon ng Pambansang Liwasan ng Sai Thong sa kanluran ay ang talon ng Sai Thong, pati na rin ang ilang mga parang ng ng Siam tulip. Ang mga katulad na kaparangan ay matatagpuan sa Pambansang Liwasan ng Pa Hin Ngam sa timog-kanluran, na nakatayang na i-gazet sa hinaharap. Ang pangalan ng liwasang ito ('magandang mabagong gubat') ay nagmula sa kakaibang hugis na mga pormasyon ng bato na matatagpuan doon. Sinasaklaw ngPambansang Liwasan ng Phu Laen Kha ang 200&nbsp;km 2 ng mga kagubatan na burol sa hilagang-kanluran ng lungsod ng Chaiyaphum. Ang kabuuang lugar ng kagubatan ay  o 31.4 porsiyento ng pook panlalawigan.

## Kasaysayan 
Ang kasaysayan ng lungsod ng Chaiyaphum ay nagsimula sa Imperyong Khmer noong ika-12 siglo, noong ito ay isang maliit na lungsod sa ruta mula Angkor hanggang Prasat Singh (Kanchanaburi province).

Noong 1817 ang lugar ay inayos ng mga Lao na pinamumunuan ni Nai Lae, isang opisyal ni Haring Anouvong ng Vientian, na isang tributaryong estado ng monarkong Taylandes. Sila ay nanirahan sa Baan Nam Khun Nong E Chan sa lalawigan ng Nakhon Ratchasima, ngunit hindi nagtagal ay iniwan ito pabor sa Ban Luang (lungsod ngayon ng Chaiyaphum). Noong 1826 naghimagsik si Anouvong laban sa Haring Taylandes na si Rama III, na naghahangad na magkaroon ng ganap na kalayaan. Si Nai Lae, noon ay gumawa ng chao praya ng monarkong Taylandes, ay sumuporta sa mga tropang Siames. Si Chao Phaya Lae ay pinatay sa pagtatanggol sa kanyang lungsod laban sa hukbo ni Anouvong, ngunit si Anouvong ay natalo ng mga puwersang Taylandes pagkaraan ng ilang linggo at si Anouvong ay dinala sa mga tanikala sa Bangkok. Naalala ni Haring Rama III si Chao Phraya Lae para sa kaniyang katapatan at ginawaran siya ng titulong Phraya Phakdi Chumpon. Isa pa rin siyang bayaning lokal at naging simbolo ng lalawigan ang kaniyang rebulto.

## Mga tao 
Karamihan sa mga tao sa lalawigan ng Chaiyaphum ay etnikong Lao. Ang unang wika ng karamihan sa mga tao ay ang wikang Isan, isang diyalekto ng wikang Lao.

## Mga pagkakahating pampangasiwaan 
### Paamahalaang panlalawigan 
Ang lalawigan ay nahahati sa 16 na distrito (*amphoe*). Ang mga distrito ay nahahati pa sa 124 na mga subdistrito (*tambon*) at 1393 na mga nayon (*muban*).

|thumb|Mapa ng mga distrito
|}

## Tingnan din 
* Telang Khit

## Mga sanggunian 
## Mga panlabas na link 
* https://web.archive.org/web/20100106134642/http://www.chaiyaphum.go.th/ Opisyal na website (Thai)

Kategorya:Short description matches Wikidata
Kategorya:Mga lalawigan ng Thailand
Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Thai (th)
Kategorya:Pages using infobox settlement with possible motto list