Budismo sa Pilipinas

Ang Budismo ay isang minor na relihiyon sa Pilipinas. Ang kamakailang pambansang senso noong 2020 ay nagpakita na ang bilang ng mga Budista sa bansa ay nasa 39,158 na tagasunod mula sa 112.2 milyong populasyon ng Pilipinas o humigit-kumulang 0.03% ng pambansang populasyon, ang pinakamababa sa Timog-Silangang Asya. Mas mababa ito kumpara sa unang pagtataya ng isang tagapagsalita sa United Nations noong 2016, kung saan inakala na ito ay nasa 2%.  Ang Budismo ay isinasagawa ng mga katutubong Pilipino, mga Pilipinong may lahing Indiano, at mga Pilipinong may lahing Tsino.  Ang bilang ng mga Budista sa bansa ay patuloy na bumababa dahil sa kakulangan o kawalan ng makabuluhang presensya ng mga misyonerong Budista na nagtuturo at nagsasalin ng mga aral ni Buddha sa mga katutubong wika ng rehiyon. Hindi tulad ng mga misyonerong Kristiyano na patuloy na lumalawak sa bansa, ang mga misyonerong Budista ay may tendensiyang maging maluwag at hindi gaanong mapilit, kaya't hindi epektibo. Dahil sa kakulangan ng mga misyonerong Budista, nahihirapan ang mga Pilipinong nais lumipat sa Budismo na makahanap ng mga bihasang Budista na tutulong sa kanila sa sariling pagpapalit. Sa mga lugar na may makabuluhang presensya ng mga Budista, tulad ng Binondo, ang mga lokal na Budista ay karamihan ay may lahing Tsino mula sa kalupaan ng Tsina na may tendensiyang magkaroon ng problematikong kultura ng eksklusibidad, na epektibong humahadlang sa mga katutubong Pilipino na maging Buddhist. Ang mga Buddhist na may lahi o ugat na Taiwanese, Tibetan, at Indiano ay mas bukas sa mga katutubong Pilipino.

## Pagkakasama ng katutubong relihiyon 
Ang sistema ng paniniwala ng mga Tagalog at Bisaya ay nakabatay sa ideya na ang mundo ay tinitirhan ng mga espiritu at supernatural na mga nilalang, mabuti man o masama, at nararapat silang igalang sa pamamagitan ng pagsamba. Ang mga elemento ng paniniwalang Budismo at Hindu ay sinikretistikong inangkop o isinama sa mga katutubong relihiyon. Sa mitolohiya ng Pilipinas, ang *diwata* (na nagmula sa Sanskrit *devata* देवता;  *encantada* sa Espanyol ) ay isang uri ng diyos o espiritu. Ang terminong "diwata" ay nagkaroon ng iba't ibang kahulugan mula nang ito ay maisama sa mitolohiya ng mga sinaunang Pilipino bago pa man dumating ang mga mananakop. Ang terminong ito ay tradisyonal na ginagamit sa mga rehiyon ng Visayas, Palawan, at Mindanao, habang ang terminong "anito" ay ginagamit sa ilang bahagi ng rehiyon ng Luzon. Ang parehong mga termino ay ginagamit sa Bicol, Marinduque, Romblon, at Mindoro, na nagpapahiwatig ng isang 'buffer zone' na lugar para sa dalawang termino.  Habang ang baybay ng pangalang "*Bathala*" na ibinigay ni Pedro Chirino sa "*Relación de las Islas Filipinas*" (1595–1602) ay marahil isang kombinasyon ng dalawang magkaibang baybay ng pangalan mula sa mga mas lumang dokumento tulad ng "*Badhala*" sa "*Relacion de las Costumbres de Los Tagalos*" (1589, Juan de Plasencia) at "Batala" sa "*Relacion de las Yslas Filipinas*" (1582, Miguel de Loarca), ang huli ay sinasabing tamang baybay sa Tagalog dahil ang titik "*h*" ay tahimik sa Espanyol. Ang Bathala o Batala ay lumilitaw nagmula sa Sanskrit na "bhattara" (marangal na panginoon), na lumitaw bilang pamagat na "batara" noong ika-16 na siglo sa katimugang Pilipinas at Borneo. Sa wikang Indones, ang "batara" ay nangangahulugang "diyos", at ang katumbas na pambabae nito ay "batari". Mahalagang tandaan na sa wikang Malay, ang "betara" ay nangangahulugang banal, at ito ay inilapat sa mga dakilang diyos ng Hindu sa Java, at inangkin din ng pinuno ng Majapahit.

## Mga turong Budismo na isinalin sa mga katutubong wika 
Noong 1956, ang buong banal na mga teksto ng Navayana Buddhism na pinamagatang *The Buddha and His Dhamma* ay nailathala sa wikang Ingles. Muli itong na-publish noong 1973, at ngayon ay madaling ma-access at mada-download sa Pilipinas sa pamamagitan ng online na paraan. 

Noong dekada ng 1970, nakipag-ugnayan ang Sangha Supreme Council (Mahāthera Samāgama) ng Thailand sa Pilipinas upang muling ipakilala ang Theravada Buddhism, kabilang ang pagsasalin ng mga tekstong Buddhist sa mga lokal na wika. Gayunpaman, ang mga kontak ay hindi nasundan. Ang saling Ingles ng tradisyong Thai Buddhist ay mahirap ding mahanap sa Pilipinas. 

Noong 2011, ang mga turong Budista ay isinalin at nailathala sa Filipino sa unang pagkakataon, at naging bukas at mada-download sa pangkalahatang publiko nang libre. Ang mga teksto ay isinalin ng Society for the Promotion of Buddhism ng Japan (Bukkyo Dendo Kyokai), na sumusunod sa Budismong Mahayana . Gayunpaman, walang mga bihasang monghe ng Budismo na itinalaga upang itaguyod at ipahayag ang mga aral sa loob ng mga isinaling teksto sa pangkalahatang publiko ng mga Pilipino. Ang mga pagsasalin sa Ingles ng mga tekstong Mahayana Buddhist ay bihirang matagpuan sa Pilipinas. 

Noong 2021, ang pagsasalin ng mga aral ng Budismo sa mga lokal na wika ng Pilipinas ay isinagawa ng Fo Guang Shan ng Taiwan, na sumusunod sa Budismong Mahayana, at kasalukuyang isinasagawa.

Bukod sa kakulangan ng mga tekstong Budista sa wikang Pilipino, lahat ng kasalukuyang mga templong Budista sa bansa ay pinangalanan sa banyagang wika, karamihan ay mga pangalan sa Tsino o Tsino-Ingles, na lumilikha ng isang anyo ng eksklusibidad para sa mga Tsino.  Ito ay nakahadlang sa paglaganap ng Budismo sa mga karaniwang Pilipino dahil may malawakang pananaw sa mga Tsino na hindi dapat magpakasal ang mga Tsino sa mga katutubong Pilipino dahil karaniwang tinitingnan ng mga Tsino ang mga Pilipino bilang mas mababa sa kanila. Sa maraming kaso, ang mga anak na Tsino na nagpakasal sa isang Pilipino ay inaalisan ng mana dahil sa mga pananaw na rasista ng mga Tsino laban sa mga Pilipino.   Sa kabaligtaran, ang ilang mga kultura ng Budismo na mas tumatanggap ay kinabibilangan ng mga linya sa ilalim ng Thai Theravada, Japanese Mahayana,  Taiwanese Mahayana,  at Tibetan Vajrayana.