Susenyos I

thumb|267x267px|Mga guho ng Palasyo ni Susenyos
Si **Susenyos I** (    ;  – 17 Setyembre 1632), kilala rin bilang **Susenyos na Katoliko**, ay Emperador ng Etiopia mula 1607 hanggang 1632, at isang miyembro ng dinastiyang Salomoniko. Ang kaniyang mga pangalan sa trono ay **Seltan Sagad** at **Malak Sagad III**.

Siya ay anak ni *Abeto* Fasil, apo ni *Abeto* Yakob at apo sa tuhod ni Dawit II. Dahil dito, habang itinatala ng ilang awtoridad si Susenyos bilang miyembro ng dinastiyang Salomoniko, itinuturing naman siya ng iba—sa halip na ang kanyang anak na si Fasilides —bilang tagapagtatag ng linya ng mga Gondar ng dinastiya (na, gayunpaman, sa huli ay isang subset ng dinastiyang Salomoniko).

Ang buhay ni Susenyos ay kilala sa pamamagitan ng kaniyang kronika, na isinulat ng ilang opisyal na manunulat (''sehafe te'ezaz*). Ang mga Heswita, na malapit na nauugnay sa paghahari ni Susenyos, ay nag-iwan din ng maraming dokumento tungkol sa kanilang misyon sa Etiopia.

Inilarawan ni Manuel de Almeida, isang Portuges na Heswita na nanirahan sa Etiopia noong panahon ng paghahari ni Susenyos, ang emperador bilang "matangkad na may mga katangian ng isang lalaking may mataas na kalidad, malalaki at guwapong mga mata, at isang malaki at maayos na balbas. Nakasuot siya ng tunika na gawa sa pulang pelus hanggang tuhod, mga kalson na estilong Moro, isang sintas o sinturon na gawa sa maraming malalaking piraso ng pinong ginto, at isang panlabas na amerikana ng damasko na may parehong kulay, tulad ng isang *capelhar.'' "

Inilarawan siya ng Espanyol na Heswita na si Pedro Paez bilang "matangkad at maayos ang pangangatawan, may malalaking mata, matangos na ilong at manipis na labi, masayang ekspresyon at maitim na kutis. Siya ay napakabuti ng ugali at may magagandang katangian; siya ay napakaingat, isang dakila at matapang na kapitan, tuso at may karanasan sa mga usapin ng digmaan, dahil ginugol niya ang halos buong buhay niya rito, at ginawa niyang tungkulin ang pamamahala sa isang hukbo. Siya ay napakabukas-palad, palakaibigan at isang taong may salita ng isang hari, dahil walang makikitang pagkakamali sa kaniyang sinasabi o pangako, na isang bagay na bihira sa Etiopia"

## Angkan 
Mula sa lahing Amhara, si Susenyos ay isinilang kina Hamalmal Warq, ang anak na babae ng isang pinuno ng probinsya mula sa maharlikang pamilya ni Shime, at Abeto Fasil na anak ni Prinsipe Abeto Yaeqob, na siya namang anak ni Haring Dawit II (naghari noong 1507–1540).

Si Susenyos ang bunso sa limang anak na lalaki ng kanyang ina. Ang kanyang mga kapatid na sina Se'ela Krestos, Make'd Krestos, Yamana Krestos, at Afa Krestos ang humawak ng pinakamahalagang posisyon noong panahon ng kanyang paghahari.

## Maagang buhay 
Noong bata pa siya, isang grupo ng mga mandarambong na Oromo ang bumihag sa kaniya at pinatay ang kaniyang amang si Abeto Fasil at ilan pang iba. Nanirahan si Susenyos kasama ng mga Oromos nang mahigit dalawang taon kung saan niya natutunan ang kanilang wika at mga kaugalian. Siya ay iniligtas ni *Dejazmach* Asbo noong 1585 sa isang kampanyang militar laban sa mga Oromos na pinamumunuan ni Emperador Sarsa Dengel, ang kaniyang tiyuhin.

Nang mailigtas siya, ipinagkatiwala si Susenyos sa pangangalaga ng Dowager Emperatris (Reyna Ina) na si Admas Mogasa, na siyang nangasiwa sa kanyang maagang edukasyon. Ang Reyna Ina ay ina ni Sarsa Dengel at balo ni Emperador Menas, at tiyahin ni Susenyos. Upang masuportahan niya ang kaniyang sarili, ibinalik sa kaniya ng reyna ina ang mga lupang (gult) na dating hawak ng kaniyang ama sa Gojjam.

## Paghahari 
Si Susenyos ay naging Emperador kasunod ng pagkatalo kay Za Selasse, at noong ika-10 ng Marso 1607, si Yaqob sa Labanan sa Gol sa katimugang Gojjam.Pagkatapos ng kaniyang pagkatalo, si Za Sellase ay naging tagasuporta ni Susenyos, ngunit nakipaghiwalay kay Susenyos noong mga unang taon ng kanyang paghahari, at nabilanggo sa isang amba sa Guzamn. Pagkalipas ng isang taon, nakatakas si Za Selassie at namuhay bilang isang tulisan o *shifta* sa loob ng isang taon hanggang sa siya ay mapatay ng isang magsasaka, na nagpadala ng kanyang ulo sa Emperador.Sa kaniyang unang paghahari, natalo siya ng mga rebeldeng Hadiya na pinamumunuan ni Sidi Mohammed sa Labanan ng Hadiya.

## Paghahalili 
Noong 1630, pagkatapos ng mga taon ng rebelyon, ipinroklama ni Sarsa Krestos, Virrey ng Begemder, ang anak ni Susenyos na si Fasilides, bilang emperador; si Sarsa Krestos ay agad na nahuli at binitay. Sa kabila nito, nanatiling maayos ang relasyon ng mag-ama. Matapos ipahayag ang kanyang pagpapakita ng pagpaparaya, sumuko si Susenyos sa trono pabor kay Fasilides. Siya ay inilibing sa simbahan ni Genneta Iyasus.

## Mga sanggunian 
## Karagdagang babasahin 
* Richard KP Pankhurst. *Ang Ethiopian Royal Chronicles* . Addis Ababa: Oxford University Press, 1967.
* EA Wallis Budge. *Isang Kasaysayan ng Ethiopia: Nubia at Abyssinia*, 1928. Oosterhout, Netherlands: Mga Publikasyon ng Antropolohiya, 1970.

Kategorya:Ipinanganak noong Dekada 1570
Kategorya:Pages with unreviewed translations