Diwata (mitolohiyang Pilipino)

[right|thumb|Ang Agusan image isang Tagno ng Diwata (900–950 AD) ay natuklasan noong 1917 sa pampang ng Wawa River malapit sa [Esperanza, Agusan del Sur|Esperanza, Agusan del Sur, Mindanao sa Pilipinas . Bagama't may mga elementong Hindu at Budista, sinasamba ito ng mga lokal bilang Diwata.]]
Ang **Divata** (na kilala rin bilang **Duwata, Dewata, Ruwata, Diya, Dewa**, at iba pang kaugnay na pangalan) ay isang lumang katawagan para sa **Diwata**, isang pangkalahatang termino o katawagan na ginagamit sa Pilipinas para sa mga diyos, diyosa, espiritu ng kalikasan, nimpa, at engkantada o engkantado.  Ang ilang espiritu na hindi kailanman naging tao ay pinag-iiba sa ilang pangkat-etnolinguistiko bilang **diwata**, na maaaring saklaw mula sa simpleng mga espiritu tagapagbantay ng mga bagay, halaman, hayop, o lugar, hanggang sa mga diyos na kumakatawan sa mga abstraktong konsepto at likas na phenomena, pati na rin sa mga banal na nilalang na kabilang sa mga panteon.  

## Etimolohiya 
Ang terminong *divata* (at ang mga kaugnay nito tulad ng *dewatu*, *duwata*, *diya*, *dwata*) ay nagmula sa salitang Sanskrit na *devatā* (देवता) o *deva* (देव), na nangangahulugang "diyos" o "nilalang na banal". Ang pamana ng wikang ito ay bunga ng di-tuwirang palitang pangkultura sa pagitan ng Pilipinas at Timog Asya, na naipamagitan sa pamamagitan ng mga Hindu-Buddhist na kaharian sa Timog-silangang Asya tulad ng Srivijaya Empire at Majapahit Empire. Sa Tagalog, ang kaugnay na salita na *diwa* ay nangangahulugang "espiritu" o "esensya", na nagbibigay-diin sa espiritwal na kahulugan.

## Katangian
Pinaniniwalaang naninirahan ang mga*divata* sa iba't ibang kaharian at larangan ng kalikasan at espiritwal na mundo. Ang kanilang mga tungkulin at katangian ay malawak at iba-iba:  
*Mga espiritu ng kalikasan: tagapangalaga ng mga puno, ilog, bundok, o hayop.  
*Mga engkantada: Sa modernong Tagalog, ang *diwata* ay nangangahulugang engkantada o nimpa. Tumutukoy ito lalo na sa mga espiritu ng kalikasan at mga engkantada at diwata na may pambihirang kagandahan, tulad ni Maria Makiling.
*Mga diyos ng mga abstraktong konsepto: tulad ng kasaganaan, digmaan, o kalusugan.

Ang **Pagdiwata** ay isang ritwal ng pagpupuri, pagbibigay-galang, at pagsamba sa mga diyos at espiritu ng kalikasan.

Ang makabagong pagkaunawa ng mga Pilipino sa diwata ay sumasaklaw sa mga kahulugang gaya ng engkantada, musa, nimpa, diyosa ng kagubatan, o maging isang diyos o diyosa.  Pinaniniwalaang nagmula ang salita sa wikang Sanskrit na devata (diyos o diyosa).

Sa alamat at mitolohiya, ang mga diwata ay madalas na iniuugnay o ipinapantay sa mga engkantada na tinatawag na lambana.

Sa makabagong Tagalog, ang *diwata* ay nangangahulugang engkantada o nimpa. Tumutukoy ito lalo na sa mga espiritu ng kalikasan na may pambihirang kagandahan, gaya ni Maria Makiling.
Ang mga espiritu na hindi kailanman naging tao ay inihihiwalay sa ilang pangkat-etniko bilang *diwata*. Maaari silang maging mga simpleng espiritu ng isang bagay, halaman, hayop, o lugar, hanggang sa maging mga diyos na kumakatawan sa mga abstraktong konsepto at likas na penomena, hanggang sa maging mga diyos na kabilang sa isang tunay na panteon.

Kilala rin sila sa iba’t ibang katawagan gaya ng *dewatu*, *divata*, *duwata*, *ruwata*, *dewa*, *dwata*, *diya*, at iba pa sa iba’t ibang wikang Pilipino (kabilang ang Tagalog na *diwa*, na nangangahulugang “espiritu” o “esensya”); lahat ng ito ay nag-ugat mula sa Sanskrit na *devata* () o ''* (), na nangangahulugang “diyos o diyosa”. Ang mga katawagang ito ay bunga ng pagsasanib sa mga paniniwalang Hindu-Budista dahil sa hindi tuwirang palitang kultural (sa pamamagitan ng Srivijaya at Majapahit) sa pagitan ng Pilipinas at Timog Asya.

Gayunman, nag-iiba ang mga nilalang na itinuturing na *diwata'' ayon sa pangkat-etniko. Sa ilang pangkat gaya ng B'laan, Cuyonon, Visayans, at Tagalog, tumutukoy ang *Diwata* sa kataas-taasang diyos sa kanilang panteon, kaya may ibang katawagan para sa mga espiritung hindi tao.

Tulad ng sa mga espiritu ng ninuno, tinatawag ang mga *diwata* gamit ang magagalang na pamagat ng kamag-anakan kapag direktang kinakausap, gaya ng *apo* (“matanda”) o *nuno* (“ninuno”).

## Makabagong Paggamit 
Ang makabagong pagkaunawa ng mga Pilipino sa diwata ay sumasaklaw sa mga kahulugang gaya ng musa, engkantada, nimpa, diyosa ng kagubatan, o maging diyos o diyosa.

Sa kontemporaryong gamit, madalas na itinuturing ang *divata* at *diwata* na katumbas ng “engkantada” sa popular na imahinasyon. Madalas na isinalin ng mga misyonerong Kastila at manunulat noong kolonyal na panahon ang salita bilang “duwende” o “fairy” bilang katumbas sa alamat ng Europa.

Pinalakas pa ito noong ika-19 at ika-20 siglo sa pamamagitan ng panitikan, ulat ng mga kolonyal, at kalaunan sa mga midyang naglalarawan sa mga diwata bilang mabait, may pakpak, at kahawig ng mga engkantada ng Europa, sa halip na ang kanilang mas komplikadong tungkulin bilang mga diyos at espiritu ng kalikasan sa katutubong kosmolohiya.

Ipinapaliwanag ng antropologong si Alicia Magos na ang katawagang “fairy” ay isang Kanluraning pagpapataw na labis na pinasimple ang papel ng diwata sa katutubong pananaw bilang mga tagapamagitan ng tao at ng daigdig ng espiritu.

## Mga Pagkakaibang Panrehiyon 
Ang konsepto ng *divata* ay konektado sa mas malawak na tradisyon sa Timog-Silangang Asya ng mga espiritu ng kalikasan at diyos na may mga pangalang nagmula sa Sanskrit:

Sa Indonesia, ang *Dewata* ay mga diyos at espiritu sa Hinduismong Balinese, tinatawag sa mga ritwal at iniuugnay sa mga likas na pook.

Sa Java naman, ang mga *Dewi* ay mga diyosa (hal., si Dewi Sri, diyosa ng palay) na kaugnay ng kasaganaan at agrikultura.

Sa Malaysia at Brunei, ang kaugnay na salitang *Dewa* ay tumutukoy sa mga diyos at sobrenatural na nilalang, na madalas kaugnay ng pre-Islamikong animismo at impluwensyang Hindu-Budista.

Ipinapakita ng mga pagkakahawang ito ang magkakaparehong ugat na Austronesyano at Indic ng mga Pilipinong *divata*, habang binibigyang-diin ang kanilang natatanging pag-unlad sa mga lokal na mitolohiya.

## Pagsasanib ng Paniniwala 
Sa pagdating ng mga ideya mula Hindu-Budismo sa sinaunang Pilipinas, inangkin ng salitang *divata* ang mga kosmolohiyang impluwensya mula sa Timog at Timog-Silangang Asya.

Sa mga Islamisadong pangkat-etniko ng Pilipinas, karaniwang tinatawag ang mga espiritu ng kalikasan na *jinn* o *saitan*, bunga ng impluwensiya ng mitolohiyang Islamiko.

## Sa kulturang popular 
#### Pelikula at telebisyon
**Amaya*, isang makasaysayang serye sa telebisyon tungkol sa prekolonyal na Pilipinas. Ipinapakita rito ang mga *diwata* bilang mga diyosa.
**Okay Ka, Fairy Ko!*, isang pantasyang serye sa telebisyon na komedyang situwasyonal (may mga adaptasyong pelikula) tungkol sa isang mortal na lalaki na napangasawa ang prinsesa ng mga engkantada – isang *diwata*.
*'''''Super Ma'am'''* (pandaigdigang pamagat: *My Teacher, My Hero*) ay isang Philippine television drama aksiyon pantasya na serye na tampok ang isang diwata na dating diyosa na naging engkantada at tagapaggabay ng pangunahing tauhan.
*Ang Juan dela Cruz (TV series) ay nagpapakita ng anito bilang masamang diyos at ang mga diwata bilang mabubuting engkantada. https://www.abs-cbn.com/videos/juan-dela-cruz-juan-nahawakan-ang-pekeng-anito-ng-saragnayan-episode-136-346575
**Diwata* (1987), isang pelikulang idinirek ni Tata Esteban at isinulat ni Rei Nicandro, ay nagpapakita ng mahiwagang buhay ng mga diyos. Gumanap si Olga Miranda bilang pangunahing tauhan, kasama sina Lala Montelibano, Dick Israel at George Estregan.
**Encantadia* at *Mulawin*, dalawang serye sa telebisyon (may mga adaptasyong pelikula) sa iisang uniberso na nagpapakita ng mga diwata bilang isang lahi ng mga engkantada at supernatural na nilalang na naninirahan sa Encantadia, isang dimensyong lampas sa mundo ng tao.
**Faraway* (2014), isang independent film na tumatalakay sa isang babae at ang kaniyang paghahanap sa tribong Diwata.
**Indio*, isang serye sa telebisyon kung saan ang pangunahing tauhan ay anak ng isang mortal na lalaki at isang babaeng *diwata*.
**One Day Isang Araw*, isang pantasyang antolohiya sa telebisyon ay tampok ang isang episode na pinamagatang *Ang Huling Diwata*, tungkol sa isang diyosang naging engkantada at tagapangalaga ng isang lawa.
*Elemento, isang dokudramang antolohiya sa telebisyon na tumatalakay sa isang diwata ng ilog na isinumpa dahil sa pag-ibig sa isang mortal na lalaki.
**Wansapanataym'', isang pantasyang antolohiya sa telebisyon, ay tampok sa isang episode na pinamagatang *Enchanted Trees* ang mga diwata bilang mga engkantada at tagapangalaga ng mga puno.
## Sanggunian