Platon

Si **Platon** (; Griyego: , *Plátōn*, "malawak", "malapad", "maluwang", "pangkalahatan"; 424/423 BCE – 348/347 BCE) o **Plato** ay isang klasikong Griyegong pilosopo, matematiko, mag-aaral ni Sokrates, manunulat ng mga pilosopikal na dialogo, at tagapagtatag ng Akademyang Platoniko sa Atenas na unang institusyon ng mas mataas na pagkatuto sa Kanluraning daigdig. Kasama ng kanyang tagapagturong si Sokrates, at kanyang mag-aaral si Aristoteles, si Platon ay tumulong sa paglalagay ng mga sandigan at haligi ng pilosopiyang Kanluranin at agham. Ang tinaguriang Neoplatonismo o Bagong Platonismo ng mga pilosopo katulad tulad nila ni Plotinus at Porphyry ay nakaimpluwensya kay Agustin ng Hipona at sa gayon, sa Kristiyanismo. Nabanggit ni Alfred North Whitehead: "ang pinakaligtas na pangkalahatang pagkakilala sa pilosopikal na tradisyon ng Europa ay na ito ay binubuo ng iisang serye ng mga talababa kay Platon."
Ang sopistikasyon ni Platon bilang isang manunulat ay hayag sa kanyang mga dialogong Sokratiko: 36 mga dialogo at 13 na mga liham na kinikinalang kanya.
 Ang mga dialogo ni Platon ay ginamit upang ituro ang isang saklaw ng mga paksa kabilang ang pilosopiya, lohika, retorika, at matematika. Si Platon ang isa sa pinakamahalagang tagapagtatag na pigura ng pilosopiyang Kanluranin.

Kasama ang kanyang guro, Sokrates, at ang kanyang bantog na mag-aaral, Aristoteless, itinatag ni Plato ang pundasyon ng Kanluraning Pilosopiya at ng agham. Maliban sa pagiging pundasyonal na pigura sa Kanluraning agham, pilosopiya, at matematika, si Platon ay malimit na binabanggit bilang isa sa tagapagtatag ng Kanluraning pananampalataya at pananalig.

Si Platon ang nagsimula ng pagsusulat sa diyalogo at diyalektikong porma sa pilosopiya. Lubalabas na si Plato ang tagapagtatag ng Kanluraning pilosopiyang politikal, sa kanyang *Republika*, at *Mga Batas* na ilan lamang sa mga diyalogo na kanyang naisulat, na nagbibigay sa ilan sa mga pinakauna at pinakamaagang pagtalakay ng mga katanungang politikal mula sa isang pilosopikal na pananaw. Ang mga pinakatiyak na nakapagimpluwensiya kay Platon ay sina Sokrates, Parmenides, Heraklitus and Pythagoras, subalit kaunti lamang ng mga naisulat ng mga pilosopo na nauna sa kanya ang natitira, at marami sa mga nalalaman natin ngayon tungol sa mga pilosopong ito ay nagmula mismo kay Platon.

Ang kanyang mga pinaka-mahalagang impluwensyang pilososopikal ay sina Sokrates, Pythagoras, Heraklitus at Parmenides, kahit na kaunti lamang sa mga gawang naisulat ng mga naunang pilosopo sa kanya ang nananatili ngayon, at marami sa nalalaman natin tungkol sa kanila ay nagmula sa mga naisulat ni Platon mismo." Hindi katulad ng mga naisulat ng halos lahat ng kanyang mga kapanahon na mga pilosopo, ang lahat ng mga naisulat ni Plato ay pinaniniwalaang nakaligtas nang buo sa loob ng mahigit sa 2,400 na taon. Bagamat ang kanilang pagiging popular ay nagpabagu-bago sa paglipas ng mga taon, ang mga naisulat ni Platon ay hindi kailanman nawalan ng mga mambabasa simula sa panahon ng kanilang pagkasulat.

## Talambuhay 
### Kabataan 
#### Kapanganakan at Pamilya 
Dahil sa kakulangan ng mga nakaligtas na salaysay, kaunti lamang ang nalalaman tungkol sa kabataan at edukasyon ni Platon. Si Platon ay nagmula sa isang aristokratiko at maimpluwensyang pamilya. Ayon sa isang pinagtatalunang tradisyon, iniulat ng mananalaysay na si Diogenes Laërtius ang ama ni Platon na si Ariston ay tinalunton ang kanyang lipi mula sa hari ng Atenas, si Kodrus, at ang hari ng Messenia, si Melanthus.

Ang ina ni Platon ay si Periktione, na ang pamilya ay ipinagmamalaki ang relasyon sa bantog na mambabatas na taga-Atenas at lirikong makata na si Solon, isa sa mga Pitong Pantas ng Gresya, na pinawalang-bisa ang mga batas ni Drako (maliban sa parusang kamatayan para sa pagpatay). Si Perictione ay kapatid ni Charmides at pamangkin ni Kritias, kapwa kilala bilang kabilang ng Tatlumpung Maniniil, na kilala bilang Ang Tatlumpu, isang maikling rehimeng oligarkiya (404–403 BC), na sumunod sa pagbagsak ng Atenas sa pagtatapos ng Digmaang Peloponnesian noong (431 –404 BC). Ayon sa ilang mga talaan, sinubukan ni Ariston na pilitin ang kanyang sarili kay Perictione, ngunit nabigo sa kanyang layunin; sapagkat lumitaw ang diyos na si Apollo sa kanya sa isang pangitain, at bilang isang resulta, iniwan ni Ariston si Perictione na hindi nagambala.

Hindi alam ang eksaktong oras at lugar ng kapanganakan ni Platon. Batay sa mga sinaunang mapagkukunan, ang karamihan sa mga modernong iskolar ay naniniwala na siya ay ipinanganak sa Atenas o Aegina  sa gitna ng 429 and 423 BC, hindi matagal pagkatapos ng simula ng Digmaang Peloponnesian.  Ang tradisyonal na araw ng kapanganakan ni Platon, sa panahon ng ika-87 o ika-88 na Olympiad, 428 or 427 BC, ay base sa hindi mapagkakatiwalaan na interpretasyon ni Diogenes Laërtius, na nagsabi, "Nang namatay si Sokrates, si Platon ay sumali kay Kratylus na maka-Heraklito at kay Hermogenes, na nagpilosopo sa parehong paraan ni Parmenides.Pagkatapos, sa edad na dalawamput-walo, ayon kay Hermodorus, ai Platon ay pumunta kay Euclid sa Megara." Gayunpaman, sa pagtatalo ni Debra Nails, ang teksto ay hinsi nagsasabi na pumunta kaagad si Platon patungo sa Megara pagkatapos sa pagsali kay Kratylus at Hermogenes. Sa kanyang *Ikapitong Liham*,nabanggit ni Platon na ang kanyang pagbibinata ay nagkataon sa pagkuha ng kapangyarihan sa lungsod ng Atenas ng Ang Tatlumpu, at sinabing, "Ngunit ang isang kabataan sa ilalim ng dalawampung taong gulang ay gumawa ng kanyang sarili bilang isang katawa-tawa kung sinubukan niyang pasukin ang arena sa politika." Sa gayon, inilalagay ni Nails ang petsa ng kapanganakan ni Platon sa 424/423.

Ayon kay Neanthes ng Cyzicus,si Platon ay anim na taon na mas bata sa retoriko na si Isokrates, at samakatuwiday naipanganak sa parehong taon na na ang tanyag na taga-Atenas na estadista na si Perikles ay namatay (429 BC). Jonathan Barnes ay itinuturing ang 428 BC bilang taon ng kapanganakan ni Platon. Ang isa pang alamat na may kaugnayan na, noong si Platon ay isang sanggol, may mga bubuyog na pumatong sa kanyang mga labi habang siya ay natulog: isang propesiya ng tamis ng panitikang estilo sa kanyang pakikipag-usap tungkol sa pilosopiya.

## Mga sanggunian 
### Mga gawa na nabanggit 
**Primary sources (Greek and Roman)**

* Apuleius, *De Dogmate Platonis*, I. See original text in Latin Library.
* Aristophanes, *The Wasps*. See original text in Perseus program.
* Aristotle, *Metaphysics. See original text in Perseus program.
* Cicero, *De Divinatione*, I. See original text in Latin library.
* 
*  See original text in Perseus program.
*  See original text in Perseus program.
*  republished by: 
*  See original text in Perseus program.
*  See original text in Perseus program.
*  See original text in Latin Library.
* , V, VIII. See original text in Perseus program.
* Xenophon, *Memorabilia''. See original text in Perseus program.

**Pangalawang mapagkukunan**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Reprinted in .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  First published as "Testimonia Platonica. Quellentexte zur Schule und mündlichen Lehre Platons" as an appendix to Gaiser's *Platons Ungeschriebene Lehre*, Stuttgart, 1963.
*  Reprinted in Gomperz, H. (1953). *Philosophical Studies*. Boston: Christopher Publishing House 1953, pp.&nbsp;119–124.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Karagdagang pagbabasa 
* 
* Allen, R.E. (1965). ''Studies in Plato's Metaphysics II*. Taylor & Francis. 
* Ambuel, David (2007). *Image and Paradigm in Plato's Sophist*. Parmenides Publishing. 
* 
* Arieti, James A. *Interpreting Plato: The Dialogues as Drama*, Rowman & Littlefield Publishers, Inc. 
* Bakalis, Nikolaos (2005). *Handbook of Greek Philosophy: From Thales to the Stoics Analysis and Fragments*, Trafford Publishing 
* 
* Cadame, Claude (1999). *Indigenous and Modern Perspectives on Tribal Initiation Rites: Education According to Plato*, pp.&nbsp;278–312, in Padilla, Mark William (editor), "Rites of Passage in Ancient Greece: Literature, Religion, Society", Bucknell University Press, 1999. 
* 
* Corlett, J. Angelo (2005). *Interpreting Plato's Dialogues*. Parmenides Publishing. 
* 
* Derrida, Jacques (1972). *La dissémination*, Paris: Seuil. (esp. cap.: *La Pharmacie de Platon*, 69–199) 
* 
* Fine, Gail (2000). *Plato 1: Metaphysics and Epistemology* Oxford University Press, US, 
* Finley, M.I. (1969). *Aspects of antiquity: Discoveries and Controversies* The Viking Press, Inc., US
* 
* Guthrie, W.K.C. (1986). *A History of Greek Philosophy (Plato&nbsp;– The Man & His Dialogues&nbsp;– Earlier Period)*, Cambridge University Press, 
* Guthrie, W.K.C. (1986). *A History of Greek Philosophy (Later Plato & the Academy)* Cambridge University Press, 
* Havelock, Eric (2005). *Preface to Plato (History of the Greek Mind)*, Belknap Press, 
* 
* Harvard University Press publishes the hardbound series *Loeb Classical Library'', containing Plato's works in Greek, with English translations on facing pages.
*  
* Hermann, Arnold (2010). ''Plato's Parmenides: Text, Translation & Introductory Essay*, Parmenides Publishing, 
* Irwin, Terence (1995). *Plato's Ethics*, Oxford University Press, US, 
* 
* Jowett, Benjamin (1892). *[The Dialogues of Plato. Translated into English with analyses and introductions by B. Jowett.]'', Oxford Clarendon Press, UK, UIN:BLL01002931898
* 
* 
* Lilar, Suzanne (1954), Journal de l'analogiste, Paris, Éditions Julliard; Reedited 1979, Paris, Grasset. Foreword by Julien Gracq
* Lilar, Suzanne (1963), *Le couple*, Paris, Grasset. Translated as *Aspects of Love in Western Society* in 1965, with a foreword by Jonathan Griffin London, Thames and Hudson.
* Lilar, Suzanne (1967) ''A propos de Sartre et de l'amour *, Paris, Grasset.
* 
* Márquez, Xavier (2012) *A Stranger's Knowledge: Statesmanship, Philosophy & Law in Plato's Statesman*, Parmenides Publishing. 
* 
* Miller, Mitchell (2004). *The Philosopher in Plato's Statesman*. Parmenides Publishing. 
* Mohr, Richard D. (2006). *God and Forms in Plato – and other Essays in Plato's Metaphysics*. Parmenides Publishing. 
* Mohr, Richard D. (Ed.), Sattler, Barbara M. (Ed.) (2010) *One Book, The Whole Universe: Plato's Timaeus Today*, Parmenides Publishing. 
* Moore, Edward (2007). *Plato''. Philosophy Insights Series. Tirril, Humanities-Ebooks. 
* Nightingale, Andrea Wilson. (1995). "Genres in Dialogue: Plato and the Construct of Philosophy", Cambridge University Press. 
* Oxford University Press publishes scholarly editions of Plato's Greek texts in the *Oxford Classical Texts* series, and some translations in the *Clarendon Plato Series*.
* Patterson, Richard (Ed.), Karasmanis, Vassilis (Ed.), Hermann, Arnold (Ed.) (2013) *Presocratics & Plato: Festschrift at Delphi in Honor of Charles Kahn*, Parmenides Publishing. 
* 
* 
* 
* Sayre, Kenneth M. (2005). ''Plato's Late Ontology: A Riddle Resolved*. Parmenides Publishing. 
* Seung, T.K. (1996). *Plato Rediscovered: Human Value and Social Order*. Rowman and Littlefield. 
* 
* Stewart, John. (2010). *Kierkegaard and the Greek World&nbsp;– Socrates and Plato*. Ashgate. 
* Thesleff, Holger (2009). *Platonic Patterns: A Collection of Studies by Holger Thesleff'', Parmenides Publishing, 
* Thomas Taylor has translated Plato's complete works.
* Thomas Taylor (1804). *The Works of Plato, viz. His Fifty-Five Dialogues and Twelve Epistles*  5 vols
* Vlastos, Gregory (1981). *Platonic Studies*, Princeton University Press, 
* Vlastos, Gregory (2006). ''Plato's Universe&nbsp;– with a new Introduction by Luc Brisson*, Parmenides Publishing. 
* Zuckert, Catherine (2009). *Plato's Philosophers: The Coherence of the Dialogues*, The University of Chicago Press, 

## Mga panlabas na link 
* Works available online:
** &nbsp;– Greek & English hyperlinked text
** 
** 
** 
* *Internet Encyclopedia of Philosophy*
* *Stanford Encyclopedia of Philosophy''
* Other resources:
** 
** 
** 

Kategorya:Plato
Kategorya:Mga Sinaunang Griyegong pilosopo
Kategorya:Mga Sinaunang Griyegong pisiko