open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ikatlong Krusada

Ang **Ikatlong Krusada** (1189–1192) na kilala rin bilang **Krusada ng mga Hari** ang pagtatangka ng mga pinunong Europeo na muling masakop ang Banal na Lupain mula kay Saladin(Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb). Ito ay malaking tagumpay ngunit nagkulang sa huling layunin nito na muling masakop ang Herusalem. Pagkatapos ng pagkabigo ng Ikalawang Krusada, ang dinastiyang Zengid ay kumontrol sa isang pinag-isang Syria at lumahok sa isang alitan sa mga pinuno ng dinastiyang Fatimid ng Ehipto na humantong sa pagkakaisa ng mga pwersang Ehipsiyo at Syrian sa ilalim ng pamumuno ni Saladin na ginamit ang mga ito upang paliitin ang mga estadong Kristiayno at muling mabihag ang Herusalem noong 1187. Sa kanilang kasigasigang relihiyoso, winakasan nina Henry II ng Inglatera at Philip II ng Pransiya ang kanilang alitan at namuno sa isang bagong krusada(bagaman ang kamatayan ni Henry noong 1189 at naglagay sa kontinhenteng ingles sa ilalim ng pamumuno ni Richard Lionheart). Ang matandang Banal na Emperador Romanong si Frederick Barbarossa ay tumugon sa pagtawag sa digmaan at nanguna sa isang malaking hukbo sa buong Anatolia. Gayunpaman, siya ay nalunod at namatay sa Asya menor noong Hunyo 10, 1190 bago makarating sa Herusalem. Ang kanyang kamatayan ay nagsanhi ng pinakamalaking kalungkutan sa mga nagkrusadang Aleman. Ang karamihan ng kanyang mga napanghinaan ng loob na hukbo ay umuwi sa kanilang mga tahanan. Pagkatapos ng pagtataboy sa mga Muslim mula sa Acra, ang kahalili ni Frederick na si Leopold V ng Austria at Philip ay lumisan sa Banal na Lupain noong Agosto 1191. Nabigo si Saladin na talunin si Richard sa anumang mga digmaan at nakuha ni Richard ang ilang mga mahahalagang siyudad na pang-baybayin. Gayunpaman, noong Setyembre 2, 1192, ginawang pinal ni Richard ang isang kasunduan kay Saladin kung saan ang Herusalem ay mapapasailalim ng kontrol ng mga Muslim ngunit pumapayag rin sa mga walang sandatang Kristiyanong mga pilgrim at mangangalakal na bumisita sa Herusalem. Nilisan ni Richard ang Banal na Lupain noong Oktubre 9. Ang mga tagumpay ng Ikatlong Krusada ay pumayag sa mga nagkrusada na panatilihin ang malaking kaharian batay sa Cyprus at baybaying Syrian. Gayunpaman, ang pagkabigo na muling mabihag ang Herusalem ay humantong sa pagtawag ng Ikaapat na Krusada pagkatapos ng anim na taon.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga krusada
Ikaanim na Krusada

Ang **Ikaanim na Krusada** ay nagsimula noong 1228 bilang pagtatangka na muling makuha ang Herusalem. Ito ay nagsimula pitong taon pagkatapos ng pagkabigo ng Ikalimang Krusada. Ito ay kinasasangklutan ng napakakaunting aktuwal na labanan. Ang maniobrang diplomatiko ng Banal na Emperador Romano Frederick II ay humantong sa muling pagkontrol ng Kaharian ng Herusalem sa Herusalem at iba pang mga lugar sa loob ng 15 taon. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga krusada
Ikalimang Krusada

Ang **Ikalaming Krusada** (1213&ndash;1221) ang pagtatangka na muling makuha ang Herusalem at Banal na Lupain sa pamamagitan ng pananakop mula ng estadong Ayyubid ng Ehipto]]. Pinangasiwaan nina Papa Inosente III at ang kanyang kahaliling si Papa Honorius III ang mga hukbong nagkrusada na pinumunuan nina Haring Andrew II ng Hungary at Duke Leopold VI ng Austria. Ang pagsalakay ng mga ito sa Herusalem ay huling nag-iwan ng siyudad sa kamay ng mga Muslim. Kalaunan noong 1218, ang isang hukbong Aleman na pinamunuan ni Oliver ng Cologne at isang halong hukbong ng mga sundalong Dutch, Flemish at Frisian na pinamunuan ni William I, Konde ng Holland ay sumali sa krusada. Upang atakihin ang Damietta sa Ehipto, sila ay nakipag-alyansa sa Anatolia sa Turkong Seljuk na Sultanato ng Rûm na umatake sa mga Ayyubid sa Syria sa pagtatangka na palayain ang mga nagkrusada mula sa paglalaban sa dalawang mga pronta. Pagkatapos sakupin ang puerto ng Damietta, ang mga nagkrusada ay nagmartsa patimog tungo sa Cairo noong Hulyo 1221 ngunit bumalik pagkatapos ang kanilang paunti ng paunting suplay ay humantong sa pwersahang pag-urong. Ang isang panggabing pag-atake ni Sultan Al-Kamil ay nagresulta sa isang malaking bilang ng mga kamatayan ng nagkrusada at kalaunan ay sumuko ang hukbo. Si Al-Kamil ay umayon sa isang walong-taong kasunduan ng kapayapaan sa Europa. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga krusada
Ikapitong Krusada

Ang **Ikapitong Krusada** ay pinamunuan ni Louis IX ng Pransiya mula 1248 hanggang 1254. Ang tinatayang 800,000 bezant ay pinantubos para kay Haring Louis na kasama ng mga libo libong hukbo ay nabihag at natalo ng hukbong Ehipsiyo na pinamunuan ng Ayyubid Sultan na si Turanshah na sinuportahan ng mga Bahariyya Mamluk na pinamunuan nina Faris ad-Din Aktai, Baibars al-Bunduqdari, Qutuz, Aybak at Qalawun.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga krusada
Ikasiyam na Krusada

Ang **Ikasiyam na Krusada** ay minsang pinapangkat sa Ikawalong Krusada at karaniwang tinuturing na huling pangunahing krusadang mediebal sa Banal na Lupain. Ito ay nangyari noong 1271–1272. Ang pagkabigo ni Louis IX ng Pransiya na bihagin ang Tunis sa Ikawalong Krusada ay nagtulak kay Edward I ng Inglatera na maglayag sa Acre na kilala bilang Ikasiyam na Krusada. Ang Ikasiyam na Krusada ay nakakita ng ilang mga kahanga hangang pagkapanalo ni Edward kay Baibars. Sa huli, ang krusada ay hindi labis na nabigo bilang pag-urong dahil si Edward ay may mga mahalagang pagkabahala sa tahanan at naramdamang hindi magagawang malutas ang mga panloob na alitan sa natitirang mga estado ng nagkrusada. Ikinatwirang ang espirito ng pagkukrusada ay halos naglaho na sa panahong ito.  Ito ay nagbabala rin sa nalalapit na pagguho ng huling natitirang mga muog na mga nagkrusada sa kahabaan ng baybaying Mediteranneo.
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga krusada
Ikawalong Krusada

Ang **Ikawalong Krusada** ang krusada na inilunsad ng Hari ng Pransiyang si  Louis IX noong 1270. Ang Ikawalong Krusada ay minsang binibilang na Ikapito, kung ang Ikalimang Krusada at Ikaanim na Krusada ni Frederick II ay bibilanging isang krusada. Ang Ikasiyam na Krusada ay minsang binibilang na bahagi ng Ikawalong Krusada. Nabalisa si Louis sa mga pangyayari sa Syria kung saan ang Mamluk sultan Baibars ay umaatake sa natitira ng mga estado ng nagkrusada. Sinunggaban ni Baibars ang pagkakataon pagkatapos na ang isang digmaan na naglalaban ng mga siyudad ng Venice at Genoa sa bawat isa (1256–1260) ay umubos sa mga puertong Syrian na kinokontrol ng dalawang mga siyudad. Noong 1265, nasakop ni Baibars ang Nazareth, Toron, Asruf. Si Hugh III ng Cyprus na nominal na hari ng kaharian ng Herusalem ay lumapag sa Acre upang ipagtanggol ang siyudad samantalang si Baibars ay nagmartsa hanggang sa hilaga sa Armenia na sa panahong ito ay nasa kontrol ng Mongol. Ang mga pangyayaring ito ay nagtulak kay Louis na tumawag ng isang bagong krusada noong 1267 bagaman may kaunting suporta sa panahong ito. Ang nagkokronikang si Jean de Joinville na sumama kay Loius sa Ikapitong Krusada ay tumangging pumunta. Si Louis ay agad na nahikayat ng kanyang kapatid na si Charles ng Anjou na atakihin muna ang Tunis na magbibigay sa kanila ng isang malakas na base para sa pag-atake sa Ehipto. Ito ang layunin ng Ikaanim na Krusada ni Louis dayundin din ang Ikalimang Krusada bago niya na parehong natalo doon. Si Charles ng Kaharian ng Sicily ay may sariling interes rin sa sakop na ito ng Meditteraneo. Ang Khalif ng Tunis na si Muhammad I al-Mustansir ay may mga koneksiyon rin sa Espanyang Kristiyano at itinuturing na mabuting kandidato para sa pang-aakay. Noong 1270, si Louis ay lumapag sa baybaying Aprikano noong Hulyo na isang napaka hindi kanais nais panahon para paglapag. Ang karamihan ng hukbo ay nagkasakit dahil sa maruming inuming tubig. Ang kanyang anak na ipinanganak sa Damietta na si John Sorrow ay namatay noong Agosto 3 at noong Agosto 25 ay namatay si Lous mula sa isang flux sa tiyan isang araw pagkatapos ang pagdating ni Charles. Ang kanyang salita sa pagkamatay ay "Herusalem:". Prinoklama ni Charles ang anak ni Louis na si Philip III ng Pransiya na bagong hari ngunit dahil sa kanyang pagiging bata, si Charles ang naging aktuwal na pinuno ng  krusada. Dahil sa karagdagang mga sakit, ang pagsalakay sa Tunis ay inabandona noong Oktubre 3 sa isang kasunduan sa sultan. Sa kasunduang ito, ang mga Kristiyano ay nagkamit ng malayang pakikipagkalakalan sa Tunis at ang parsiyal na tagumpay. Pagkatapos marinig ang kamatayan ni Lous at ang paglikas ng mga nagkrusad mula sa Tunis, kinansela ni Sultan Baibars ng Ehipto ang kanyang plano na magpadala ng mga hukbo upang labanan si Louis sa Tunis. Sa ngayon ay nakipagalyansa na si Charles  sa Prinsipe Edward ng Inglater na dumating. Nang ipinagpaliban ni Charles ang pagtake sa Tunis, si Edward ay nagpatuloy tungo sa Acre na huling nagkrusada sa bantay sa Syria. Ang kanyang ginugol doon ay kadalasang tinatawag na Ikasiyam na Krusada.
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga krusada
Imperyong Latin

Ang **Imperyong Latin** o **Imperyong Latin ng Constantinople** (Orihinal na Latin: *Imperium Romaniae*, "**Imperyo ng Romania**") ang pangalang ibinigay ng mga historyan sa pyudal na estado ng nagkrusada na itinatag ng mga pinuno ng Ikaapat na Krusada sa mga lupain na nabihag mula sa Imperyong Byzantine. Ito ay itinatag pagkatapos ng pananakop ng mga nagkrusada sa Constantinople noong 1204 at tumagal hanggang 1261. Ito ay nilayon na pumalit sa titular na kahalili sa Imperyo Romano sa silangan na ang isang Silangang Romano Katolikong emperador ay inilagay sa trono sa lugar ng Silangang Ortodoksong mga emperador Romano. Si Baldwin IX, Konde ng Flanders ang kinoronahang unang emperador na Latin bilang Baldwin I noong 16 Mayo 1204. Ang imperyong Latin ay nabigong magkamit ng pananaig na pampolitika o ekonomiko sa ibang mga kapangyarihang Latin na itinatag sa dating mga teritoryong Byzantine sa kasunod ng Ikaapat na Krusada lalo na ang Venice. Pagkatapos ng isang maikling simulang panahon ng mga tagumpay na militar, ito ay patuloy na bumagsak. Sa kahinaan na dulot ng patuloy na digmaan sa mga Bulgarian at sa mga hindi nasakop na seksiyon ng Imperyo, ito ay kalaunang bumagsak nang muling sakupin ng mga Byzantine ang Constantinople sa ilalim ni Michael VIII Palaiologos noong 1261. Ang huling emperador na Latin na si Baldwin II ay ipinatapon ngunit ang titulong imperyal ay nagpatuloy ng may ilang mga nagpanggap hanggang sa ika-14 siglo CE. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga krusada
Katarismo

Ang **Catharism** o **Katarismo** (mula sa , *katharos*, "dalisay") ay ang pangalang ibinigay sa isang kilusang Kristiyano na may mga elementong dualistiko at gnostiko na lumitaw sa rehiyong Languedoc ng Pransiya at iba pang mga bahagi ng Europa noong ika-11 siglo CE at yumabong noong ika-12 at ika-13 siglo CE. Noong 1208, tinangka ni Papa Inosente III na wakasan ang Katarismo ngunit sa taong iyon, ang legato ng papa na si Pierre de Castelnau ay pinatay habang bumabalik sa Roma. Ito ay nagtulak sa Papa na kumilos at humantong sa paglulunsad ng Krusadang Albigensian. Ang Krusadang Albigensian ay naghangad na lipulin ang sektang ito sa mga simulang dekada ng ika-13 siglo ngunit hindi buong naging matagumpay. Nang matanto ng papa na nabigo siyang lipulin ang mga Cathar, kanyang inilunsad ang Inkisisyong Mediebal upang tapusin ang trabaho ng paglipol sa mga ito. Ang mga Cathar ay nag-uugat sa kilusang Paulicianismo sa Armenia at Bogomilismo sa Bulgaria na kumuha ng mga impluwensiya mula sa mga Paulician. Bagaman ang terminong "Cathar" ay ginagamit na sa loob ng mga siglo upang tukuyin ang kilusang ito, pinagtatalunan kung ang kilusang ito ay tumukoy sa sarili nito sa pangalang ito. Sa mga teksto ng Cathar, ang mga terminong "Mabuting mga Tao" (*Bons Hommes*) o "Mga Mabuting Kristiyano" ang karaniwang mga termino na tumutukoy sa mga sarili nito. 
## Mga sanggunian 
Kategorya:Katarismo
Kategorya:Hindi trinitarianismo
Kategorya:Mga biktima ng inkisisyon
Krusadang Albigense

Ang **Krusadang Albigense** (Espanyol: *Cruzada albigense*; Ingles: *Albigensian Crusade*) o **Krusadang Cathar** (1209–1229) ang 20 taong kampanyang military na sinimulan ni Papa Inosente III upang lipulin ang Catharismo sa Languedoc. Ang Krusada ay pangunahing nilitis ng Koronang Pranses at mabilis na naging pampolitika na humantong sa hindi lamang ang malaking pagbawas ng bilang ng mga nagsasanay na Cathar kundi isang muling paglilinya ng Occtinania na nagdala nito sa sakop ng Koronang Pranses at nagbawas ng natatanging pang-rehiyong kultura at mataas na lebel ng impluwensiyang Aragonese. Ang mga Cathar ay isang mediebal na sektang Kristiyano na may pilosopiyang neo-manichean. Ito ay nagmula sa isang repormang kilusan sa loob ng mga simbahang Bogomil ng Dalmatai at Bulgaria na tumatawag sa pagbabalik ng mensaheng Kristiyano ng pagiging perpekto, kahirapan at pangangaral. Sila ay nakilalang mga Albigensian dahil ito ay nagkamit ng maraming mga tagasunod sa siyudad ng Albi at mga palibot na lugar noong ika-12 at ika-13 siglo CE. Nang mabigo ang mga diplomatikong pagtatangka ni Papa Inosente III na paurungin ang Catharismo at pagkatapos ng pagpatay sa legato ng papang si Pierre de Castelnau, idineklara ni Inosente III ang isang krusada laban sa Languedoc na nag-aalok ng mga lupain ng mga heretikong Cathar sa sinumang maharlikang Pranser na makikidigma sa mga Cathar. Ang karahasan nito ay humantong sa pagkakamit ng Pransiya ng mga lupain na may malapit na kaugnayang linguistiko, kultural at pampolitika sa Catalonia. Idineklaran ng papa na ang lahat ng mga Albigenses "ay dapat ikulong at ang mga pag-aari nito ay kompiskahin". Innocent III declared a crusade against Languedoc, offering the lands of the Cathar heresy

The Albigensian Crusade also had a role in the creation and institutionalization of both the Dominican Order and the Medieval Inquisition.
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga krusada
Kategorya:Katarismo
Muta

Ang **muta** (Ingles: *rheum*, ; mula sa Griyegong , *rheuma*, isang "pagdaloy"; *gound*) ay isang manipis na uhog na likas na idinidiskarga o inilalabas bilang isang matubig na sustansiya magmula sa mata, ilong o bibig habang natutulog (na kaiba sa mananang uhog. Ang muta ay natutuyo at naiipon bilang isang upak o malutong na "balat" sa mga sulok ng mga mata o bibig, sa ibabaw ng talukap ng mata, o sa ilalim ng ilong. Nabubuo ito sa pamamagitan ng pagsasama-sama ng uhog o mukus (sa kaso ng mga mata, na binubuo ng mucin na lumabas magmula sa kornea o konhunktiba), natuyong uhog sa ilong, mga selula ng dugo, mga selula ng balat, o alikabok. Ang muta mula sa mga mata ay partikular na pangkaraniwan. Sa pagising na tao, ang pagpikit at pagdilat ng talukap ng mata ay nagdurulot sa muta na mahugasang papalabas sa piling ng luha sa pamamagitan ng duktong nasolakrimal. Ang kawalan ng ganitong galaw habang natutulog ay nagreresulta sa maliit na dami ng natuyong muta na naiipon sa mga sulok ng mata, na pinakanapupuna sa mga bata.

May ilang mga kalagayan na makapagsasanhi ng pagtaas ng produksiyon ng muta sa mata. Sa kaso ng konhuktibitis na alerhiko, ang pagbubuo ng muta ay maaaring marami, na sa maraming mga pagkakataon ay nakapagpapahirap na mabuksan ng may sakit ang mata kapag hindi muna nilinis ang pook ng mata. Ang pagkakaroon ng nana ay isang pagkakataon ng mabigat na pamumuo ng muta at magpapahiwatig ng panunuyo ng mata o konhunktibitis, sa piling ng iba pang mga impeksiyon.

Sa paminsan-minsan, sa unang taon ng isang sanggol, nabibigong bumukas ang daluyan ng luha. Nagdurulot ito ng epiphora, na ang pagkakaroon ng hindi hayag na mga duktong nasolakrimal (lagusan ng uhog sa ilong at luha sa mata) ay nagdurulot ng kawalan ng lalabasan ng mga luha magmula sa katawan, kung kaya't ang muta ay pinapakawalan sa pamamagitan ng paglagos sa nakapaligid na balat.

## Tingnan din 
* Paglalabas na mauhog at manana

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga sintomas
Kategorya:Optalmolohiya
Kategorya:Mga pluido ng katawan
Userkare

Si **Userkare** ("Ang Kaluluwa ni Ra ay Malakas") ang ikalawang paraon ng Ikaanim na Dinastiya ng Ehipto. Siya ay pangkalahatang nakikita na isa sa mga pinuno na sumalungat sa kanyang predesesor na linyang maharlika ni Teti at pinakamalamang na mang-aagaw sa trono. Si Userkare ay maaaring mang-aagaw sa trono mula sa Ikalimang Dinastiya ng Ehipto ngunit tiyak na katunggali ni Teti sa trono. Dahil inangkin in Manetho na si Teti ay pinatay ng kanyang mga bantay, ang mga teoriya ng konspirasiya ay iminungkahi na si Userkare ang pinuno ng konspirasiyang ito na sumunggab sa trono. Ang kamakailang natuklasag dokumentong Katimugang Batong Saqqare mula sa paghahari ni Pepi II ay nagpapatunay sa kanyang pag-iral at nagbibigay  ng paghahari sa pagitan ng 2 hanggang 4 na taon. Kalaunang nagawa ng anak ni Teti na si Pepi I na patalsikin si Userkare at humalili sa kanyang pinatay na ama. Sa Kanon na Turin, may lacuna sa pagitan nina Teti at  Pepi I Meryre na sapat na malaki  upang magkasya ang isang entrada para kay Userkare. Si Userkare ay maliwanag na binabanggit sa ilang mga talaan ng hari. Siya ay nagsimulang gumawa sa ilang mga mas malalaking proyektong gusali gaya ng ipinapakita ng inkripsiyon na nagbabanggit ng kanyang manggagawa. Gayunpaman, walang kompleks na pyramid ang natukoy sa kanya na ipinagpapalagay ay dahil sa kaiklian ng kanyang paghahari. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Ikaanim na dinastiya ng Ehipto
Pepi I Meryre

Si **Pepi I Meryre** na naghari noong   2332 BCE &ndash; 2283 BCE ang ikatlong paraon ng Ikaanim na Dinastiya ng Ehipto. Ang kanyang unang pangalan sa trono ay *Neferdjahor* na kanyang kalaunang binago sa *Meryre* na nangangahulugang "Minamahal ni Re".
## Mga sanggunian
Kategorya:Ikaanim na dinastiya ng Ehipto
Merenre Nemtyemsaf I

Si **Merenre Nemtyemsaf I** na naghari noong 2283 BCE-2278 BCE ang ikaapat na paraon ng Ikaanim na Dinastiya ng Ehipto. Ang kanyang nomen ay teoporikong tumutukoy kay  Nemty na dating binabasa bilang **Antyemsaf** na isang pagbasang alam ngayon na hindi tama.

Kategorya:Ikaanim na dinastiya ng Ehipto
Pepi II Neferkare

Si **Pepi II** na naghari noong ca. 2278 BK &ndash; c. 2184 BK) (2284 BK - 2184 BK) ang paraon ng Ikaanim na Dinastiya ng Ehipto noong Lumang Kaharian ng Ehipto. Ang kanyang pangalan sa trono na Neferkare (*Nefer-ka-Re*) ay nangangahulugang "Maganda ang Ka ni Re". Siya ay humalili sa trono sa edad na anim pagkatapos ng kamatayan Merenre I at pangkalahatang may kredito ng pinakamahabang paghahari ng anumang hari sa kasaysayan sa loob ng 94 taon (c. 2278 BCE &ndash; c. 2184 BCE). Gayunpaman, ito ay tinututulan ng ilang mga Ehiptologo na pumapabor sa mas maikling paghaharing 64 taon. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Ikaanim na dinastiya ng Ehipto
Guro

[thumb|Isang guro sa silid-aralan sa isang paaralang sekundarya sa [Pendembu, Sierra Leone.]]

Ang isang **guro** (mula sa Sanskrito: *गुरु* [guru]) o **titser** ay isang tao na nagbibigay ng edukasyon para sa mga mag-aaral. Ang gampanin ng guro ay kadalasang pormal at umiiral, na isinasagawa sa isang paaralan o ibang lugar ng edukasyong pormal. Sa maraming mga bansa, ang isang tao na nais maging isang guro ay dapat na makakamit muna ng tinukoy na mga kuwalipikasyong pamprupesyon o mga kredensiyal magmula sa isang pamantasan o dalubhasaan. Ang mga kuwalipikasyong pamprupesyon ay maaaring magbilang ng pag-aaral ng pedagohiya, ang agham ng pagtuturo. Ang mga guro, katulad ng iba pang mga prupesyunal, ay maaaring magpatuloy ng kanilang edukasyon pagkaraan makamit nila ang kuwalipikasyon, isang prosesong nakikilala bilang nagpapatuloy na kaunlarang pamprupesyon. Ang mga guro ay maaaring gumamit ng isang planong panleksiyon (planong pang-aralin) upang makapagbigay ng pagkatuto ng mga estudyante, na nakapagbibigay ng isang kurso ng pag-aaral na tinatawag na kurikulum.

Ang gampanin ng isang guro ay maaaring magkaiba-iba sa mga kultura. Ang mga guro ay maaaring magturo ng edukasyong pangliterasya at numerasya, kasanayan o kagalingan sa isang larangan o pagsasanay na bukasyunal, sining, relihiyon, sibika, mga gampaning pampamayanan, o kasanayang pampamumuhay. Ang isang guro na nagbibigay ng edukasyon para sa isang indibiduwal ay maaari ring ilarawan bilang isang personal o pansariling tutor (tagapagturo) o isang gobernesa o tagaiwi (hindi katumbas ng yaya).

Sa ilang mga bansa, ang pormal na edukasyon ay maaaring maganap sa pamamagitan ng pag-aaral sa tahanan. Ang pagkatutong impormal ay maaaring tulungan ng isang guro na mayroong isang gampaning pansamantala o umiiral, katulad ng isang kasapi ng mag-anak, o sa pamamagitan ng isang tao na may kaalaman o mayroong mga kasanayan sa loob ng mas malawak na tagpuang pampamayanan.

Ang mga gurong pampananampalataya o espirituwal, katulad ng mga guru, mga mullah, mga rabbi, mga pastor (pati na mga pastor na pangkabataan) at mga lama, ay maaaring magturo ng mga tekstong panrelihiyon na katulad ng Kuran, Tora o Bibliya.

## Tingnan din
*Punong guro
*Dekano

Kategorya:Mga trabaho
Tagaturo

Ang **tagaturo** ay maaring tumukoy sa:

* Guro, isang tao na nagbibigay ng edukasyon para sa mga mag-aaral
* Tagapagsanay, isang tao na nagsasanay ng ibang mga tao
Kalusugang pang-isipan

thumb|Mayroong mga emosyonal na karamdaman na nakakaapekto sa mga gumagamit ng kapangyarihan sa alinman sa mga anyo nito, bukod sa kung saan namamalagi ang hubris syndrome, megalomania, hamartia o narcissism.
Ang **kalusugang pang-isipan** ay naglalarawan ng isang antas ng kapakanan na pangsikolohiya, o ng isang kawalan ng isang diperensiyang pang-isipan. Magmula sa pananaw ng 'sikolohiyang positibo' o 'holismo', ang kalusugang pang-isipan ay maaaring magbilang ng kakayahan ng isang indibiduwal na masiyahan sa pamumuhay, at makalikha ng isang paninimbang o balanse sa pagitan ng mga gawaing pampamumuhay at ng pagpupunyaging makapagkamit ng resiliyensiyang pangsikolohiya. Dating nasabi na walang ni isang "opisyal" na kahulugan ng kalusugang pang-isipan. Ang mga kaibahang pangkultura, mga pagsisiyasat na pampaksa, at nagtatalu-talong mga teoriyang pamprupesyon ay nakakaapektong lahat sa kung paano binibigyan ng kahulugan ang "kalusugang pang-isipan". Mayroong iba't ibang mga uri ng mga suliraning pangkalusugang pang-isipan, na ang ilan sa mga ito ay pangkaraniwan, katulad ng depresyon at dipersensiyang pampag-aalala, at ang ilan ay hindi naman pangkaraniwan, katulad ng iskisoprenya at disordeng bipolar.

Sa pinaka kamakailan lamang, ang larangan ng Kalusugang Pang-isipan na Pangglobo ay lumitaw, na binigyan ng kahulugan bilang ang pook ng pag-aaraln, pananaliksik at pagsasagawa na naglalagay ng isang pagpapauna sa pagpapainam ng kalusugang pang-isipan at pagkakamit ng pagkamarapat ng kalusugang pang-isipan para sa lahat ng mga tao sa buong mundo.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kalusugan
Kategorya:Sikolohiya
*
Kanto

Ang **kanto** ay maaaring tumukoy sa:

*Sulok sa isang bloke ng lungsod o bayan; o sulok ng kalye
*Rehiyon ng Kantō sa bansang Hapon
*Kanto-boy, isang lalaking "istambay" o nakatambay o patambay-tambay lamang 
*Balitang-kanto o tsismis
Kondado ng Tripoli

Ang **Kondado ng Tripoli** o **County of Tripoli** (1109–1289) ang huling estado ng nagkrusada na itinatag sa Levant na matatagpuan ngayon sa hilagaang kalahati ng Lebanon kung saan umiiral ang modernong siyudad ng Tripoli, Lebanon at mga bahagi ng kanluraning Syrian. Ang estadong ito ng nagkrusada ay nabihag at nalikha ng mga pwersang Kristiyano noong 1109 na orihinal na hinawakan ni Bertrand ng Toulouse bilang isang basalyo ng Prinsipalidad ng Antioch noong ika-13 siglo. Sa gitna ng ika-13 siglo CE, ang pinuno nitong si Bohemond VI sa ilalim ng impluwensiya ng kanyang biyenan na si Armenia|Hetoum I]] ng Cilician Armenia ay nanumpa ng pagkabasalyo sa Imperyong Mongol at nag-ambag ng mga hukbo sa pananakop na Mongol sa rehiyon. Sa paghihiganti, ang Sultan Qalawun ng mga Muslim Mamluk sa Cairo ay umatake at winasak ang parehong Tripoli at Antioch at ibinalik ang mga teritoryo sa Imperyong Islamiko sa huli ng ika-13 siglo. Ang Pagbagsak ng Tripoli ay nangyari noong 1289.  
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga krusada
Prinsipalidad ng Antioquia

Ang **Prinsipalidad ng Antioch** ang isa sa mga estado ng nagkrusada na nalikha noong Unang Krusada at kinabibilangan ng mga bahagi ng modernong Turkey at Syria. Ang Prinsipalidad ng Antioch ay higit na mas maliit kesa sa Kawnti ng Edessa at Kaharian ng Herusalem. Ito ay sumasaklaw sa hilagang silangang gilid ng Mediterraneo at nahahangganan ng Kawnti ng Tripoli sa timog, Kawnti ng Edessa sa silangan at Imperyong Byzantine o Kaharian ng Armenia sa hilagang kanluran depende sa petsa. Ito ay may tinatayang 20,000 mamamayan noong ika-12 siglo CE na karamihan ay mga Armenian at mga Griyeong Ortodoksong Kristiyano na may ilang kakaunting mga Muslim sa laban ng mismong siyudad. Ang karamihan ng mga nagkrusad na tumira dito ay may pinagmulang Norman at/o mula katimugang Italya gaya ng mga aunang pinuno ng prinsipalidad na pinalibutan ang kanilang mga sarili ng kanilang mga tapat na nasasakupan. May ilang kakaunting Romano Katoliko maliban sa mga nagkrusad na nagtatag ng Prinsipalidad bagaman ang siyudad ay ginatawang Patriarkadong Latin noong 1100.  
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga krusada
Kondado ng Edessa

ay pumapasok sa Edessa noong Pebrero 1098. Siya ay tinatanggap ng kapariang Armenian na tumanggap sa wakas ng tutelahe sa Constantinople.]]

Ang **Kondado ng Edessa** ang isa sa mga estado ng nagkrusada noong ika-12 siglo CE na nakabase sa Edessa na isang siyudad na may sinaunang kasaysayan at simulang tradisyon ng Kristiyanismo. Sa huling panahon ng Imperyong Byzantine, ang Edessa ay naging sentro ng buhay pangkatalinuhan sa loob ng Simbahang Ortodoksong Syriac. Ito ay naging sentro ng pagsasalin ng pilosopiyang Sinaunang Griyego sa wikang Syriac na nagbigay ng pagsulong para sa mga kalaunang salin sa wikang Arabiko. Nang dumating ang mga nag-krusada, ito ay isa pa ring sapat na mahalaga na nakatukso sa isang karagdagang ekspedisyon pagkatapos ng Pagsalakay sa Antioch. Ang unang Konde ng Edessa ay  naging hari ng Kaharian ng Herusalem at ang mga kalaunang konde ay kanilang mga pinsan. Hindi tulad ng ibang mga estado ng nagkrusada. Hindi tulad ng ibang mga estado ng nagkrusada, ang kondadong ito ay nakakandaduhan ng lupain. Ito ay malayo mula sa ibang mga estado at walang mabuting relasyon sa mga napakalapit nitong kapitbahay  na Prinsipalidad ng Antioch. Ang kalahati ng kondado kabilang ang kabisera nito ay matatagpuan sa silangan ng Euphrates malayo sa silangan na gumagawa ritong partikular na masasalakay. Ang kanlurang bahagi ng Euphrates ay kinontrol ng mugo ng Turbessel. Ang silanganing hangganan ng Edessa ang Ilog Tigris. Ang Pagsalakay sa Edessa noong 1144 ang unang pangunahing pagurong para sa Outremer at humimok ng Ikalawang Krusada. Ang lahat ng mga kalaunang Krusada ay naligalig sa stratehikong mga kawalang katiyakan at kawalang mga kasunduan. Hindi tinangka ng ikalawang Krusada na kunin ang Edessa na binilang na mas mahusay sa stratehiya na kunin ang Damascus. Gayunpaman, ang kampanya laban dito ay nabigo kaya walang naisakatuparan at ang Edessa ay nawala sa mga Kristiyano. Ang modernong siyudad ng Şanlıurfa sa Turkey na hindi nagpatanatili ng dati nitong kahalagaahan at ang Simbahang Silangang Ortodokso ay karamihang naglaho pagkatapos ng henosidyong Armenian noong Unang Digmaang Pandaigdig.
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga krusada
Atanasio

Si **Atanasio ng Alehandriya** o **Athanasius ng Alehandriya** () (b. ca. 296–298 CE – d. 2 Mayo 373 CE), at tinutukoy rin bilang **San Atanasio ang Dakila**, **San Atanasio I ng Alexandria**, **San Atanasio ang Kumpesor** at pangunahin sa Simbahang Koptikong Ortodokso bilang **San Atanasio ang Apostoliko**, ang ika-20 obispo ng Alexandria. Ang kanyang episkopata ay tumagal ng 45 taon. (c. 8 Hunyo 328&nbsp;– 2 Mayo 373) na ang higit sa 17 taon ay ginugol sa limang mga pagkakatapon na inutos ng apat na magkakaibang emperador Romano. Siya ay itinuturing na kilalang teologong Kristiyano at pangunahing tagapagtanggol ng Trinitarianismo laban sa Arianismo at isang kilalang pinunong Ehipsiyo noong ika-4 na siglo. Siya ay kilala sa kanyang papael sa alitan kay Arius at Arianismo. Noong 325 sa edad na 27, siya ay nagkaroon ng isang nangungunang papel laban sa mga Arian sa Unang Konsehong Nicaea. Sa panahong ito, siya ay isang deakono at personal na sekretarya ng ika-19 obispo ng Alexandriang si Alexander. Ang Nicaea ay tinipon ni emperador Constantine I noong Mayo-Agosto 325 CE upang tugunan ang posisyon Arian na si Hesus ay ng isang natatanging substansiya mula sa Ama. Noong Hunyo 328 CE sa edad na 30 at tatlong taon pagkatapos ng Nicæa at sa pamamahinga ni Alexander, siya ay naging arsobispo ng Alexandria. Kanyang ipinagpatuloy ang pakikipagalitan sa mga Arian sa natitira ng kanyang buhay at lumahok sa mga pakikibakang teolohikal at pampolitika laban sa mga emperador Dakilang Constantine at Constantius II at mga makapangyarihang at maimpluwensiyal na mga mangangaral na Arian na pinamunuan ni Eusebius ng Nicomedia at iba pa. Siya ay kilala bilang "***Athanasius Contra Mundum***". Sa loob ng ilang mga taon ng kanyang paglisan, tinawag siya ni Gregoryo ng Nazianzus na *Haligi ng Simbahan*. Ang kanyang mga kasulatan ay mahusay na isinasaalang alang ng mga ama ng simbahan na sumunod sa kanya sa parehong Kanluran at Silangan. Ang kanyang mga kasulatan ay nagpapakita ng mayamang debosyon sa Salitang-naging-tao, dakilang pagkabahalang pastoral at malalim na interes sa monastisismo.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga ama ng simbahan
Kategorya:Mga teologong Kristiyano
Kategorya:Mga santo ng Komunyong Anglikano
Kategorya:Mga santo ng Silangang Ortodokso
Kategorya:Mga santo ng Romano Katoliko
Kategorya:Mga Papa ng Koptikong Ortodoksong Simbahan ng Alehandriya
Kategorya:Mga Ehipsiyo
Paliparang Pandaigdig ng Phu Quoc

Ang **Paliparang Pandaigdig ng Phu Quoc** (Viet: *Sân bay quốc tế Phú Quốc*, *Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc*)  ay isang paliparan sa rehiyong Phu Quoc ng Vietnam. Konstruksiyon tapos sa katapusan ng Nobyembre 2012, ang airport ay nagsimulang pagpapatakbo sa 2 Disyembre 2012. Kabuuang kapasidad 2,6 milyong pasahero sa isang taon. Ang maximum na kapasidad ay 7 milyong pasahero sa isang taon.

## Linyang panghimpapawid at mga destinasyon 
* Air Mekong (Hanoi, Ho Chi Minh City
* Vietnam Airlines (Hanoi, Ho Chi Minh City, Can Tho, Rach Gia)
* VietJet Air (Ho Chi Minh City)
## Kawing panlabas 
* Phu Quoc International Airport 

Kategorya:Mga paliparan sa Vietnam
Simbahan ng Alehandriya

Ang **Simbahan ng Alexandria** sa Ehipto ay pinamumunuan ng Patriarka ng Alexandria. Ito ang isa sa orihinal na apat sa mga patriarkada ng Kristiyanismo kasama ng Roma,  Antioch, at Herusalem. Ang Constantinople ay kalaunang idinagdag bilang ikalima. Ito ay pinaniwalaan ng mga tagasunod nito na itinatag ni Ebanghelistang si Marcos at ang Simbahang ito ay nag-aangkin ng huridiksiyon sa lahat ng mga Kristiyano sa kontinente Aprika. Sa kasalukuyan, ang tatlong mga simbahan ay nag-aangkin na direktang mga nagmana ng orihinal na Simbahan ng Alexandria.
*Ang Koptikong Ortodoksong Simbahan ng Alexandria na isang simbahang Oriental na Ortodokso
*Ang Silangang Ortodoksong Simbahan ng Alexandria na kilala rin bilang Griyegong Ortodoksong Simbahan ng Alexandria na isang simbahang Byzantine na Ortodokso
*Ang Simbahang Koptikong Katoliko na kilala rin bilang Kanlurang Ortodoksong Simbahan ng Alexandria na isa sa 22 mga Simabahang Silangang Katoliko na may buong komunyon sa Simbahang Romano Katoliko na pinamumunuan ng papa na obispo ng Roma. 

Kategorya:Katolisismo
Pneumatomachi

Ang **Pneumatomachi** at kilala rin bilang mga **Macedonian** o **Semi-Arian** sa Constantinople at Tropici sa Alexandria ay isang sekta ng Kristiyanismo na anti-kredong Nicene at yumabong sa mga bansang katabi ng Hellespont sa huling kalahati ng ikaapat at simula ng ikalimang siglo CE. Kanilang itinanggi ang pagkadiyos ng banal na espirio at kaya ang pangalanang Griyeong Pneumatomachi o 'Mga manlalaban laban sa espirito'. Ang mga sanggunian ng Simbahan ay nagtuturo kay Obispo Macedonius I bilang tagapagtatag nito. Ang mga mismong kasulatan ni Macedonius gayundin ng Pneumatomachi ay nawala at ang pinaniwalaang doktrina mito ay nagmula sa pagsalungat ng mga pinuno ng nananaig na bersiyon ng Kristiyanismo na tumuring sa kanilang mga heretiko. Sa ilalim ni Emperador Julian noong 361-363 CE, na personal na tumakwil sa Kristiyano para sa paganismong Neoplatoniko at naghangad na ibalik ang imperyo Romano sa orihinal na relihiyosong eklektisismo nito, ang Pneumatomachi ay nagkaroon ng sapat na kapangyarihan upang ideklara ang kanilang kalayaan mula sa parehong mga Arian at ortodokso. Isinaad ng mga komentador ng Simbahang ortodokso na ang mga ito ay tumatanggi sa pagkadiyos ng banal na esprito at itinuring ang substansiya ni Hesus bilang ng "parehong substansiya"(homoiousios) ngunit ng hindi "parehong kalikasan" (homoousios) sa Diyos Ama. Sinuportahan ng mga Macedonian ang mga kredong Homoiousian ng Antioch at Seleuci at kinondena ang mga kredong Homoian ng Ariminum at Constantinople. Sila ay tumawag ng mga bagong synod upang magkamit ng suporta sa kanilang mga pananaw at kondenahin ang kanilang mga kalaban. Ang mga Pneumatomachi ay kinondena noong 374 ni Damasus I. Noong 381, ang konseptong Pneumatomachian na ang banal na espirito ay isang nilikha ng Anak at lingkod ng Ama at Anak ay nagtulak sa Unang Konseho ng Constantinople na idagdag sa Kredong Nicene ang "*At sa Banal na Espirito, ang Panginoon, ang tagabigay ng Buhay, Na nagmumula mula sa Ama, na kasama ng Ama at Anak ay katumbas na sinasamba at niluluwalhati, Na nagsalita sa pamamagitan ng mga propeta*".  Bilang resulta ng konsehong ito, ang homoousios ang naging tinanggap na depinisyon ng ortodoksiyang Kristiyano. Pagkatapos nito ay sinupil ang sektang ito ni Emperador Theodosius I na isang mananampalataya ng Kristiyanismong Nicene. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Hindi trinitarianismo
Kategorya:Arianismo
Samahang hindi pangkalakalan

A **samahang hindi pangkalakalan** o **organisasyong hindi kumikinabang** (Ingles: ***nonprofit organization*** sa Estados Unidos at Nagkakaisang Kaharian, o ***not-for-profit organization*** sa Nagkakaisang Kaharian at iba pa, na kadalasang dinadaglat bilang ***NPO*** o payak na bilang ***nonprofit***, o ***non-commercial organization*** sa Rusya at CIS, kadalasang dinadaglat bilang ***NCO***), ay isang samahan o organisasyon na gumagamit ng mga sobrang kita upang makamit ang mga layunin nito sa halip na ipamahagi ang mga ito bilang tubo o dibidendo. Ang mga Estado sa Estados Unidos ay umaalinsunod sa designasyon o pagtatalaga ng IRS na iginawad sa ilalim ng Seksiyong 501(c) United States Internal Revenue Code kapag napag-alaman ng IRS na maaaring hirangin ang isang organisasyon.

Habang ang isang samahang hindi pangkalakalan ay pinapayagang lumikha ng sobrang kita, dapat na panatilihin ang mga ito ng organisasyon para sa pagpapanatili ng sarili nito, pagpapalawig, o pagpaplano. Ang mga organisasyong hindi pangkalakalan ay mayroong mga kasaping tumataban o mga lupon. Ang marami ay mayroong binabayarang mga tauhan kabilang na ang mga namamahala, habang ang iba ay humihirang ng hindi inuupahang mga boluntaryo at pati na mga ehekutibo o mga tagapagpatupad na nagtatrabaho na mayroon o walang kabayaran (paminsan-minsang kakaunting bayad lamang).  Kapag mayroong kahalip na pambayad, sa pangkalahatan, ginagamit ito upang maabot ang mga pangangailangang pambatas para sa paglulunsad ng isang kontrata sa pagitan ng tagapagpatupad at ng samahan.

Ang pagtatalaga bilang isang samahang hindi kumikinabang at ang paglalayon na makagawa ng pera ay hindi magkaugnayan sa Estados Unidos. Nangangahulugan ito na walang maipapaalinsunod ng pahayag. Hindi malinaw kung pinanghahawakan ito o hindi sa labas ng Estados Unidos. Sa Estados Unidos, ang ganiyang hinuha ay layunin ng Seksiyong 501(c) Internal Revenue Code. Ang saklaw upang makalikha ang NPO ng sobrang kita ay maaaring pilit o maaaring may hangganan ang paggamit ng sobrang kita.

## Mga sanggunian

Kategorya:Mga uri ng organisasyon
Kategorya:Telebisyon
Britanikong Raj

Ang **Britanikong Raj** (*rāj*, literal na "pamamahala", "pamahalaan" sa Hindi) ay ang pamamahala ng Britanya sa subkontinente ng India sa pagitan ng 1858 hanggang 1947. Ang kataga ay maaari ring tumukoy sa "panahon" ng dominyo o pangingibabaw.
Ang rehiyon na nasa ilalim ng pagtaban ng Britanya, na karaniwang tinatawag bilang "India" sa paggamit na kontemporaryo, ay kinabilangan ng mga pook na tuwirang pinangangasiwaan ng Nagkakaisang Kaharian. (pangkontemporaryo bilang "Britanikong India" o "Indiang Britaniko"), pati na ang mga estadong pamprinsipe na pinamamahalaan ng indibiduwal na mga tagapamahala sa ilalim ng pangingibabaw ng Koronang Britaniko. Ang rehiyon ay hindi gaanong pangkaraniwang tinawag bilang "Imperyo ng India" ng mga Britaniko.  Bilang "India", isa itong tagapagtatag na kasapi ng Liga ng mga Nasyon, at isang nakikilahok na nasyon sa Olimpikong Pangtag-init noong 1900, 1920, 1928, 1932, at 1936.

Ang sistema ng pamamahala ay pinasimulan noong 1858, noong ang pamamalakad ng British East India Company ay inilipat sa Korona sa katauhan ni Reyna Victoria (na noong 1876 ay itinalaga bilang Emperadora ng India), at nagtagal hanggang 1947, noong ang Britanikong Imperyo ng India ay hinati upang maging dalawang nagsasariling mga estadong dominyo, ang "Unyon ng India" (na naging Republika ng India) at ang "Dominyo ng Pakistan" (na naging Islamikong Republika ng Pakistan), na ang pansilangang kalahati nito, sa paglaon pa, ay naging People's Republic of Bangladesh(Republikang Popular ng Bangladesh). Sa pagsisimula ng Raj noong 1858, ang Ibaba ng Burma ay bahagi na ng Indiang Britaniko; idinagdag ang Itaas ng Burma noong 1886, at ang nagresultang pagsasanib ng dalawang hati na nakilala bilang Burma ay pinangasiwaan bilang isang lalawigan hanggang 1937, noong ito ay maging isang nakabukod na kolonya ng Britanya at nagkamit ng kalayaan noong 1948.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kasaysayan ng India
Kategorya:Kasaysayan ng United Kingdom
Flavio Josefo

Si **Tito Flavio Josefo** (37 CE –  100 CE), at tinatawag ring **Joseph ben Matityahu** (Hebreong biblikal: יוסף בן מתתיהו, *Yosef ben Matityahu*), ay isang Hudyong-Romano na historyan at hagiograpo noong unang siglo CE. Siya ay ipinanganak sa Herusalem(na sa panahong ito ay bahagi ng Romanong Judea) sa isang ama a may pinagmulang saserdoteng Hudyo at isang inang nag-aangkin ng ninunong maharlika. Sa simula ay lumaban siya sa mga Romano noong Unang Digmaang Hudyo-Romano bilang pinuno ng mga pwersang Hudyo sa Galilea hanggang sa siya ay sumuko noong 67 CE sa mga pwersang Romano na pinamunuan ni Vespasian pagkatapos ng anim na linggong pagsalakay sa Jotapata. Inangkin ni Josephus na ang mga Propesiya ng Bibliya tungkol sa mesiyas na nagpasimula ng Unang Digmaang Romano-Hudyo ay nagbigay reperensiya sa pagiging emperador ng Roma ni Vespasian. Bilang tugon, pinagpasyahan ni Vespasian na panatilihin si Josephus bilang bihag at tagasalin. Pagkatapos na maging emperador ni Vespasian noong 69 CE, kanyang pinagkalooban si Josephus ng kanyang kalayaan na sa panahong ito ay ginamit ni Josephus ang pangalang pampamilya ng emperador na Flavius. Itinala ni Josephus ang kasaysayang Hudyo na may espesyal na pagbibigay diin sa unang siglo CE at ang Unang Digmaang Hudyo-Romano kabilang ang pagsalakay sa Masada ngunit ang kanyang pagtangkilik sa imperyo Romano ay minsang nagsasanhi ritong ilarawan bilang propagandang pro-Romano. Ang kanyang pinakamahahalagang mga akda ay ang *Ang Digmaang Hudyo* (c. 75 CE) at ang *Mga Sinaunang Panahon ng mga Hudyo* (c. 94).  Ang *Ang Digmaang Hudyo* ay nagsasalaysay ng paghihimagsik ng mga Hudyo laban sa pananakop ng mga Romano (66&ndash;70 CE). Ang *Mga Sinaunang Panahon ng mga Hudyo* ay nagsasalaysay ng kasaysayan ng daigdig mula sa pananaw na Hudyo para sa mga mambabasang Romano. Ang mga akdang ito ay nagbibigay ng mahalagang kabatiran sa unang siglong Hudaismo at ang konteksto ng Simulang Kristiyanismo. 
## Mga akda ni Josephus
 (1602).]]
*(c. 75 CE) *Ang Digmaang Hudyo*
*(hindi alam ang petsa) *Diskurso ni Josephus sa mga Griyego tungkol sa Hades* 
*(c. 94 CE) *Mga Sinaunang Panahon ng mga Hudyo*
*(c. 97 CE) *Laban kay Apion*: na isang dalawang bolyum na pagtatanggol sa Hudaismo bilang relihiyong klasiko at pilosopiya na nagbibigay diin sa pagiging sinauna nito laban sa kanyang inaangking relatibong mas kamakailang tradisyon ng mga Griyego. Sinagot rin ang ilang mga alegasyong anti-Judean na itinuro ni Josephus kay Apion at mga mito kay Manetho. 
*(c. 99 CE) *Ang Buhay ni Flavius Josephus*

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga historyador na Hudyo
Kategorya:Mga Romano
Kategorya:Josephus
Ang Digmaang Hudyo

**Ang Digmaang Hudyo** (, *Ioudaikou polemos*) at tinawag ring **Digmaang Judean** at may buong pangalan ay **Mga Aklat ni Josephus ng Kasaysayan ng Digmaang Hudyo laban sa mga Romano** (, *Phlabiou Iōsēpou historia Ioudaikou polemou pros Rōmaious biblia*) ay isang aklat na isinulat ng unang siglong historyang Hudyo na si Josephus. Ito ay paglalarawan ng kasaysayang Hudyo mula sa pagkakabihag ng Herusalem sa ilalim ni Antiochus IV Epiphanes noong 164 BCE hanggang sa pagbagsak ng Herusalem sa Unang Digmaang Hudyo-Romano noong 70. Ang aklat na ito ay orihinal na isinulat noong mga 75 CE sa pang-amang wika ni Josephus na malamang ay Aramaiko ngunit ang bersiyong ito ay hindi na umiiral. Ito ay kalaunang isinalin sa Griyego na malamang ay pinangasiwaan mismo ni Josephus. Ang mga sanggunian ng kaalaman ni Josephus: ang kanyang mga salaysay, Talmud na Babilonian (Gittin 57b), Midrash Eichah at mga inskripsiyong Hebreo sa mga baryang Hudyo na nilikha sa panahong ito. Ang tekstong ito ay umiiral rin sa bersiyong Lumang Simbahang Slaboniko gayundin din sa Hebreo na naglalaman ng materyal na hindi matatagpuan sa Griyego at nawawala sa ibang mga materyal na matatagpuan sa bersiyong Griyego.
## Mga sanggunian
Kategorya:Josephus
Kategorya:Kasaysayan ng mga Hudyo
Philo

Si **Philo ng Alehandriya** (, *Philōn*; 20 BCE – 50 CE), na tinatawag ring **Philo Judaeus** ay isang Hudyong Helenistiko na pilosopo ng Bibliya na ipinanganak sa Alehandriya, Ehipto. Ginamit ni Philo ang pilosopikal na alegorya upang tangkaing isama at i-ayon ang pilosopiyang Griyego sa pilosopiyang Hudyo. Ang kanyang pamamaraan ay sumunod sa mga kasanayan ng parehong eksehesis na Hudyo at pilosopiyang Stoik. Ang kanyang eksehesis na alegorikal ay mahalaga para sa ilang mga Kristiyanong ama ng simbahan ngunit may bahagyang pagtanggap sa loob ng Hudaismo. "Ang mga sopista ng pagiging literal" na kanyang pagtawag sa mga literalistang Hudyo, ay "mababaw na nagbukas ng kanilang mga mata" nang kanyang ipaliwanag sa mga ito ang mga kamangha mangha ng kanyang eksehesis. Si Philo ay naniniwalang ang mga literal na interpretasyon ng bibliya ay susupil sa pananaw ng sangkatauhan at persepsiyon ng isang diyos na labis na masalimuot at kamangha mangha upang maunawaan sa mga terminong literal ng tao. Ang ilang mga skolar ay naniniwala na ang kanyang konsepto ng Logos bilang malikhaing prinsipyo ng diyos ay nakaimpluwensiya sa simulang Kristolohiyang pananaw ng mga sinaunang Kristiyano. Ang kakaunting mga detalye sa buhay ni Philo ay matatagpuan sa kanyang mga isinulat lalo na sa *Legatio ad Gaium* ("embassy to Gaius"), at kay Josephus. Ang tanging pangyayari sa kanyang buhay na matutukoy  ng kronolohikal ang kanyang pagsali sa embahada kung saan an mga Hudyong Alexandrian ay ipinadala sa emperador Caligula sa Roma bilang resulta ng isang sibil na awayan sa pagitan ng mga pamayanang Hudyong-Alexandrian at Griyego. Ito ay nangyari noong 40 CE. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga pilosopong Hudyo
Kategorya:Mga manunulat na Helenistiko-Hudyo
Kategorya:Mga apolohistang Hudyo
Unang Digmaang Hudyo-Romano

[thumb|left|300px|[Arko ni Tito na pagbibigay pugay sa pagwawagi ng mga Romano laban sa mga Hudyo at pagkawasak ng Herusalem at Templo sa Herusalem noong 70 CE. Makikita ang mga bagay na kinuha ng mga Romano mula sa templo kabilang ang Menorah.]]
Ang **Unang Digmaang Hudyo-Romano** (66–73 CE) na minsang tinatawag na **Ang Dakilang Paghihimagsik** (, *ha-Mered Ha-Gadol*, .), ang una sa tatlong mga digmaang Hudyo-Romano ng mga Hudyo sa Probinsiyang Judea laban sa Imperyo Romano. Ang ikalawa ang Digmaang Kitos noong 115–117 CE at ang ikatlong ang Himagsikang Bar Kokhba noong 132–135 CE. Ang Dakilang Himagsikan ay nagsimula sa taong 66 CE na nagsimula sa mga alitang pang-relihiyon na Griyego at Hudyo at kalaunan ay lumala sahi sa mga protestang laban sa pagbubuwis at mga pag-atake sa mga mamamayang Romano. Ang militar na garison na Romano ng Judaea ay mabilis na sinakop ng mga rebelde at ang haring pro-ROmano na si Agrippa II ay lumikas sa Herusalem kasama ng mga opisyal Romano sa Galila. Dinala ng legatong Syrian na si Cestius Gallus ang hukbong Syrian na nakabase sa XII Fulminata. Kanyang pinalakas ang mga hukbong tumutulong upang ibalik at supilin ang himagsikan. Gayunpaman, ang lehiyon ay sinalakay at natalo ng mga rebeldeng Hudyo sa Labanan ng Beth Horon na resultang gumulat sa mga pinunong Romano. Ang karanasan na si heneral Vespasian tinakdaang supilin ang paghihimagsik. Ang kanyang ikalawa-sa-kautusan ang kanyang anak na si Titus. Si Vespasian ay binigyan ng apat na mga lehiyon at noong 67 CE ay sinakop ang Galilea tungo sa Herusalem at lumipol sa mga pwersang rebelde. Pagkatapos ng isang paghinto sa mga operasyong militar na dahil sa digmaang sibil at kaguluhang pampolitika sa Roman, sinalakay at winasak ni Titus ang sentro ng paghihimagsik na Hudyo sa Herusalem noong 70 CE at kalaunang tinalo ang mga natitirang muog ng mga Hudyo. Ang digmaang ito ay humantong sa pagkawasak ng Herusalem at Ikalawang Templo sa Herusalem noong 70 CE.
## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga digmaang Hudyo-Romano
Kategorya:Mga paghihimagsik na Hudyo
Aklasan ni Bar Kokhba

Ang **Aklasan ni Bar Kokhba** (132–136 CE),  or *mered bar kokhba* ang ikatlong pangunahing paghihimagsik ng mga Hudyo sa Judea laban sa Imperyo Romano at ang huli sa mga digmaang Hudyo-Romano. Ang komander ng paghihimagsik na si Simon bar Kokhba ay kinilalang ang mesiyas ng Hudaismo na isang bayaning pigura na magbabalik sa Kaharian ng Israel. Ang paghihimagsik ay nagtatag ng isang independiyenteng estado ng Israel sa mga bahagi ng Judea sa loob ng 2 taon ngunit ang hukbong Romano na binubuo ng anim na buong mga lehiyon ay sa huli sumupil dito.  Ang mga Romano ay nagbawal naman sa mga Hudyo mula sa Herusalem upang dumalo sa Tisha B'Av. Ang digmaang ito ay humantong sa paghihiwalay ng Kristiyanismo bilang relihiyon mula sa Hudaismo.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga digmaang Hudyo-Romano
Digmaang Kitos

Ang **Digmaang Kitos** (115–117 CE) (: ''mered ha'galuyot* or*mered ha'tfutzot'' (מרד התפוצות), paghihimagsik ng mga ipinatapon) ang ikalawa sa mga digmaang Hudyo-Romano. Ang mga paghihimagsik ng mga nagkalat na Hudyo sa Cyrene, Libya, Cyprus, Mesopotamia at Aegyptus ay lumala na humantong sa malawakang pagpaslang mga rebeldeng Hudyo sa mga mamamayang Romano at iba pa (200,000 sa Cyrene, 240,000 sa Cyprus ayon kay Cassius Dio). Ang mga paghihimagsik ay sa huli nasupil ng mga pwersang lehiyon na Romano na pangunahin ng heneral na Romanong si Lusius Quietus na nomen ay kalaunang nagpangalan sa digmaan rito na Kitos kalaunang korupsiyon ng Quietus.
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga digmaang Hudyo-Romano
Mga digmaang Hudyo-Romano

Ang **Mga digmaang Hudyo-Romano** ang sunod sunod na malawakang mga paghihimagsik ng mga Hudyo ng probinsang Judea at Silangang Mediterraneo laban sa Imperyo Romano. Ang ilang mga sanggunian ay gumagamit ng terminong upang tukuyin lamang ang Unang Digmaang Hudyo-Romano (66–73 CE) at Himagsikang Bar Kokhba (132–135 CE) samantalang ang iba ay nagsasama Digmaang Kitos (115–117 CE) bilang isa sa mga digmaang Hudyo-Romano bagaman ito ay nagsimla sa mga nagkalat na Hudyo sa Cyrenaica at sa mga huling yugto lamang nito na aktuwal na nilabanan sa loob ng Judea. Ang mga digmaang Hudyo-Romano ay may epikong epekto sa mga Hudyo na gumawa sa mga mula sa pangunahing populasyon sa Silangang Mediterraneo tungo sa isang kalat at inusig na minoridad. Ang mga pangyayaring ito ay nagkaroon rin ng malaking epekto sa Hudaismo dahil ang sentral na lugar ng pagsamba na Templo ay winasak ng mga hukbo ni emperador Titus.
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga digmaang Hudyo-Romano