open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
François Mitterrand

Si **François Maurice Adrien Marie Mitterrand** () (26 Oktubre 1916&nbsp;– 8 Enero 1996) ay ang ika-21 Pangulo ng Republikang Pranses at *ex officio* Kasamang Prinsipe ng Andorra, na naglingkuod magmula 1981 hanggang 1995.  Siya ang pinakamatagal na naglingkod bilang Pangulo ng Pransiya at, bilang pinuno ng Partido Sosyalista, ang tanging tao mula sa makakaliwa na, sa ngayon, ay nahalal bilang Pangulo sa ilalim ng Ika-limang Republika ng Pransiya. Bilang pangulo, pinangasiwaan ni Mitterrand ang pagpasa ng isang malawakang saklaw ng liberal na mga repormang panlipunan habang pinananatili ang payak na katangian ng isang malakas na kuta ng kaginhawahan o kapakanan na pinalalakas ng isang malakas na estado (isang ulat ng Kaunlarang Pangtao ng Nagkakaisang Kaharian ang nagpatibay na, mula 1979 hanggang 1989, ang Pransiya lamang ang tanging bansa sa OECD, bukod sa Portugal, na kung saan ang mga hindi pagkakapantay-pantay sa kita ang hindi lumala).

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga pangulo ng Pransiya
Teorya ng komputasyon

Sa teoretikal na agham pangkompyuter, ang **teorya ng komputasyon** ang sangay na umuukol sa kung at gaano kaiging ang mga problem ay malulutas ng modelo ng komputasyon gamit ang isang algoritmo. Ang larangang ito ay nahahati sa tatlong pangunahing mga sangay: teorya ng automata, teorya ng komputabilidad at teoriya ng komputasyonal na kompleksidad.

Kategorya:Teoretikal na agham pangkompyuter
Teorya ng automata

Sa teoretikal na agham pangkompyuter, ang **teoriya ng automata** (Ingles: **automata theory**) ang pag-aaral ng mga abstraktong makina (o mas angkop na mailalarawang abstraktong 'matematika' na mga makina o sistema kung paanong ang mga ito ay inilalarawan sa mga terminong matematikal) at mga komputasyonal na problema na malulutas gamit ang mga makinang ito. Ang mga abstraktong makinang ito ay tinatawag na **automata**. Ang salitang *automata* ay nanggaling sa salitang Griyegong αὐτόματα na nangangahulugang "umaasal sa sarili".

Kategorya:Teoretikal na agham pangkompyuter
Keyk

Ang **keyk** ay isang kumpites na gawa sa harina, asukal, at iba pang sangkap at kadalasang hinuhurno. Sa mga makalumang anyo, malatinapay ang mga keyk, ngunit ngayon sumasaklaw ang keyk sa samu't saring uri ng paghahanda na maaaring simple man o magarbo at may mga kahawig na katangian sa ibang panghimagas tulad ng mga pastelerya, merengge, kastard, and pie.

Kabilang sa mga pinakakaraniwang sangkap ang harina, asukal, itlog, taba (kagaya ng mantikilya, mantika, o margarina), isang likido, at isang pampaalsa, gaya ng sodang panghurno o pulbos panghurno. Kabilang sa mga karaniwang sahog ang pinatuyo, minatamis, o sariwang prutas, nuwes, kakaw, at mga ekstrakto tulad ng baynilya, na may maraming pamalit para sa mga pangunahing sangkap. Maaari ring palamanan ang mga keyk ng mga minatamis, nuwes, o sarsang panghimagas (gaya ng mga kastard, halaya, nilutong prutas, batidong krema, o sirup), pinahiran ng  o iba pang mga aysing, at palamutian ng masapan, pipadong gilid, o minatamis na prutas.

Madalas inihahain ang mga keyk sa mga pagdiriwang o seremonya, tulad ng mga kasalan, anibersaryo, at kaarawan. Napakarami ang mga resipi ng keyk; ilan na malatinapay, ilan na magarbo at detalyado, at marami na siglo-siglo na ang tanda. Hindi na kumplikado ang paggawa ng keyk; habang dati napakamatrabaho ang paggawa ng keyk, pinasimple ang mga kagamitan at tagubilin sa paghuhurno para makakagawa ang sinuman ng keyk kahit ang mga pinakabaguhang panadero.

Talaksan:Carrot Cake 01.jpg|Carrot cake
Talaksan:Black forest Cake.jpg|Black forest cake
Talaksan:Cheesecake 01.jpg|Cheesecake 

## Mga sanggunian
Kategorya:Pagkain
Minatamis

Ang **minatamis** o **matamis** ay maaaring tumukoy sa:

*panghimagas
*kendi, kinendi, o isinakending pagkain
*minatamis (prutas), mga kinusilba o kusilbang prutas
*katamisan, matamis na panlasa
*minatamisan, nilagyan ng asukal
*lasang matamis
*pampatamis
*pamutat
*pinatamis, nilagyan ng asukal o iba pang pampatamis
Minatamis (prutas)

thumb|Minatamis na aprikot
Ang mga **minatamis**, tinatawag ding **matamis**, **kusilba**, o **kinusilba** (Ingles: *jam*, *fruit preserve*) ay mga paghahanda ng pagkain, gulay, at asukal, na kadalasang tininggal (iyong inilata o tinakpan na mahigpit para sa pangmatagalang pag-iimbak. Ang paghahanda ng mga minatamis sa ngayon ay kadalasang kinasasangkutan ng pagdaragdag ng kumersiyal o likas na pektin bilang sustansiyang dyel, bagaman maaari ring gamitin ang asukal o pulut-pukyutan.  Bago sumapit ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang mga resipi ng minatamis ay hindi kinabibilangan ng pektin, at maraming mga minatamis na ginagawa ng mga artisano (iyong sanay sa paggawa ng minatamis) sa kasalukuyan ay hindi ginagamitan ng pektin.  Ang mga sangkap na ginagamit at kung paano sila inihahanda ay naaayon sa uri ng mga minatamis: ang mga halaya, helatina, at mga marmelada ay mga halimbawa ng iba't ibang estilo ng minatamis na nagkakaiba-iba ayon sa mga sangkap na ginagamit. 

Kategorya:Pagkain
Uli-uli

:*Tungkol ito sa galaw ng tubig. Para sa ibang gamit, tingnan ang uli-uli (paglilinaw).*

thumb|Isang uli-uli sa loob ng isang baso ng tubig.

Ang **uli-uli**, **puyo ng tubig**, **alimpuyo ng tubig**, o **ipo-ipo ng tubig** (Ingles: *whirlpool*) ay isang matulin na paulit-ulit na pag-ikot ng daloy ng tubig na karaniwang nalilikha ng mga paglaki (pagtaas) at pagkati (pagbaba) ng tubig sa karagatan o ibang bahagi ng katubigan.  Ang pinaka karamihan sa mga alimpuyo ng tubig ay hindi napaka malalakas. Ang mas makakapangyarihan o mapuwersa ay mas tinatawag na mga maelstrom. Mas angkop na tinatawag bilang borteks ang anumang uli-uli na mayroong pababang ihip ng hangin.  Napaka kakaunting mga uli-uli ang madaling makita habang nalilimas na ang tubig mula sa lababo o isang paliguang taong papunta sa butas na puntahan ng tubig, subalit nalilikha ang mga ito dahil sa isang napaka kakaibang mga paraan kung ihahambing sa nagaganap sa kalikasan.  Ang maliliit na mga alimpuyo ng tubig ay lumilitaw din sa paanan ng maraming mga talon.  Sa kaso ng malalakas na mga talon, katulad ng Talon ng Niagara, ang mga uli-uli ay maaaring maging lubhang mapuwersa.  Ang pinaka malalakas na mga ipu-ipo ng tubig ay nalilikha sa loob ng makikitid at malanday (mababaw) na kipot kung saan mayroong mabilis na dumadaloy na tubig.

## Tingnan din
*Buhawi
*Sinuso (hugis)

## Mga sanggunian
Kategorya:Tubig
Kategorya:Mga likas na kaganapan
Karniboro

Ang **karniboro** (Ingles: *carnivore*, *carnivorous*) ay isang organismo na hinahango ang kanyang enerhiya at mga pangangailangang pangsustansiya mula sa isang diyeta na pangunahing binubuo ng karne o natatangi na pulos karne lang, na maaaring nakakamtan niya sa pamamagitan ng paninila (predasyon) o pagkain ng patay at nabubulok na mga materyang organiko. Ang mga hayop na nakasalalay lamang sa karne ng hayop para sa kanilang mga pangangailangang pangnutrisyon ay itinuturing na mangangain ng karne o karniborong "obligado" (umiiral o nabubuhay lamang isang partikular na kapaligiran o may gampanin sa kapaligirang iyon), samantalang ang mga organismong kumakain din ng pagkaing hindi hayop ay itinuturing na "pakultatibo" (mapili). Ang mangangain ng karneng nasa ituktok ng tanikala ng pagkain ay isang maninilang pangtuktok.  Ang mga halaman na nanghuhuli at tumutunaw ng mga kulisap ay tinatawag na mga halamang mangangain ng karne. Gayon din, ang halamang-singaw na nambibihag ng mga mikroskopikong hayop ay kadalasang tinatawag na halamang-singaw na mangangain ng karne.
## Tingnan din
*Predasyon
*Ebolusyon
*Herbiboro
*Omnniboro
## Mga sanggunian
Kategorya:Ugali sa pagkain
Kategorya:Hayop
Kategorya:Halaman
Kategorya:Fungi
Likas na kaganapan

thumb|Likas na kaganapan
Ang **likas na kaganapan** o **likas na kababalaghan** ay isang pangyayaring hindi artipisyal ayon sa diwang pampisika o pisikal, kaya't ito ay hindi ginawa o hindi kinatha ng mga tao; bagaman maaari nitong maapektuhan ang mga tao (nakakaapekto sa tao ang mga patoheno, pagtanda, likas na sakuna, o kamatayan).  Karaniwang mga halimbawa ng likas na kababalaghan (penomeno) ang pagputok ng bulkan, panahon, pagkabulok, kalubhaan (grabidad), erosyon (pagguho).  Karamihan sa mga likas na penomeno, katulad ng karaniwang pag-ulan, ang kung tutuusin ay hindi nakakapinsala sa tao.

Sari-saring mga uri ng likas na kaganapan ang nangyayari, kabilang ang mga sumusunod, subalit hindi lamang ang mga ito:
*Kaganapang pangheolohiya (kasiglahang pambulkan at mga lindol)
*Kaganapang pangmeteorolohiya (unos, bagyo, at buhawi)
*Kaganapang pang-oseanograpiya (tsunami, agos ng dagat at pagbasag ng alon)

Kategorya:Kalikasan
Kategorya:Mga likas na kaganapan
Erosyon

thumb|Ang lupa sa gubat na ito ay naalis dahil sa erosyon 

Sa agham pandaigdig, ang **erosyon** o **pagguho** ay ang aksyon ng proseso sa ibabaw (tulad ng daloy ng tubig o hangin) na tinatanggal ang lupa, bato o tinunaw na materyal mula sa isang lokasyon sa pang-ibabaw ng Daigdig at pagkatapos nililipat sa ibang lokasyon (huwag ikalito sa *weathering* o ang pagbabago dulot ng panahon na kinakasangkutan ng walang paggalaw).Ang pag-alis ng bato o lupa bilang klastikong sedimento ay tinutukoy bilang pisikal o mekanikal na pagguho; ito ay kaibahan sa kemikal na pagguho, kung saan ang materyal ng lupa o bato ay inaalis mula sa isang lugar sa pamamagitan ng paglusaw (*dissolution*). Ang mga naerodang sedimento o *solute* ay maaaring dalhin ng ilang milimetro lang, o sa libu-libong kilometro.

Ang mga ahente ng pagguho ay kinabibilangan ng pag-ulan; pagkasira ng bato sa mga ilog; pagguho ng baybayin sa tabi ng dagat at alon; pagkalbit sa mga glacier, abrasyon, at pagkaluskos ng lupa; pagbaha sa lugar; abrasyon ng hangin; mga proseso ng tubig sa lupa; at mga proseso ng kilusang masa sa matarik na tanawin tulad ng mga pagguho ng lupa at mga pagdaloy ng labi. Ang mga rito kung saan kumikilos ang mga naturang proseso ay kumokontrol kung gaano kabilis ang pagguho ng ibabaw. Karaniwan, ang pisikal na pagguho ay nagpapatuloy nang pinakamabilis sa matatarik na dalisdis na ibabaw, at ang mga rito ay maaari ding maging sensitibo sa ilang mga katangian na kinokontrol ng klimatiko kabilang ang dami ng tubig na ibinibigay (hal., sa pamamagitan ng ulan), unos, bilis ng hangin, pagkuha ng alon, o  atmosperikong temperatura (lalo na para sa ilang mga prosesong nauugnay sa yelo). Posible rin ang mga panunumbalik sa pagitan ng mga rito ng erosyon at ang dami ng naerodang materyal na dinadala ng, halimbawa, ng isang ilog o glacier. Ang transportasyon ng mga naerodang materyales mula sa kanilang orihinal na lokasyon ay sinusundan ng deposisyon, na kung saan ay pagdating at empplacement ng materyal sa isang bagong lokasyon.

## Mga sanggunian
Kaurian:Agham pandaigdig
Kategorya:Agronomiya
Modelong Lambda-CDM

Ang **ΛCDM** o **Lambda-CDM**, na abrebyasyon para sa *Lambda-Cold Dark Matter* at kilala rin bilang *cold dark matter model with dark energy*, na maisasalin bilang "Lambda-Malamig na Madilim na Materya" o "modelo ng malamig na madilim na materyal na may madilim na enerhiya", ay kalimitang tumutukoy sa **pamantayang modelo** ng kosmolohiyang dahil ito ay nagtatangkang ipaliwanag ang: 

* pag-iral at istraktura ng Kosmikong mikroweyb na likurang radiasyon 
* ang malaking iskalang istraktura ng mga kumpol ng galaksiya
* ang distribusyon ng hidroheno, helium, deuterium at lityum
* umaakselerang paglawak ng uniberso na napagmamasdan mula sa mga malalayong galaksiya at supernoba

Ito ang pinakasimpleng modelo na pangkalahatang umaayon sa mga napagmamasdang penomena. Gayunpaman, ang isang maliit na minoridad ng mga astropisiko ay humahamon sa katumpakan ng modelong ito.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Pisikal na kosmolohiya
Inplasyon (kosmolohiya)

Sa pisikal na kosmolohiya, ang **kosmikong inplasyon** (Ingles: **cosmic inflation, cosmological inflation** o **inflation**) ang tine-teorisang labis na mabilis na eksponensiyal na paglawak(expansiyon) ng sinaunang uniberso sa paktor na hindi bababa sa 1078 sa bolyum na pinapatakbo ng isang negatibong-presyur na bakyum ng enerhiya ng densidad. Ang inplasyonaryong epoka (kapanahunan) ay binubuo ng unang bahagi ng epokang elektro-kahinaan kasunod ng epoka ng dakilang unipikasyon. Ito ay tumagal mula 10-36 segundo pagkatapos ng Malaking Pagsabog (*Big Bang*) hanggang sa pagitan ng 10-33 at 10-32 segundo. Pagkatapos ng yugtong implasyonaryo, ang uniberso ay patuloy na lumawak ngunit sa mas mababang tulin.  

Kategorya:Pisikal na kosmolohiya
Enerhiyang madilim

Sa pisikal na kosmolohiya, dalubtalaan at selestiyal na mekanika, ang **Enerhiyang madilim** (Ingles: *dark energy*) ang hipotetikal na anyo ng lakas na tumatagos sa lahat ng kalawakan(*space*) at may kagawiang mag-akselera ng paglawak (*expansion*) ng sansinukob. Ang madilim na enerhiya ang pinaka-tinatanggap na teoriya upang ipaliwanag ang mga obserbasyon simula mga 1990 na nagpapakitang ang uniberso ay lumalawak sa papabilis na rate. Sa 
pamantayang modelo ng kosmolohiya, ang madilim na enerhiya ay kasalukuyang nagsasaalang-alang para sa 73% ng kabuuang masa-enerhiya ng uniberso.

Kategorya:Pisikal na kosmolohiya
Kategorya:Astronomiya
Puwersa (paglilinaw)

Ang **puwersa** ay maaaring tumukoy sa:

*Lakas
*Puwersa
*Karahasan, dahas
*Kapangyarihan
*Pagkamabisa
*Pagkamatalab
*Hukbo
*Pag-ihit, katulad ng puwersa o lakas ng pag-iyak.

## Tingnan din
*Lakas (paglilinaw)
*Enerhiya (paglilinaw)
Teorya

Ang **teorya** ay isang salitang maraming kahulugan.  Sa una, ang teorya ay maaaring isang magkakaugmang pangkat ng nasubukan nang panglahatang mga mungkahi, na itinuturing bilang tama o tumpak, na maaaring gamitin bilang mga prinsipyo ng paliwanag at prediksiyon (hula) para sa isang uri ng kababalaghan.  Halimbawa ng teorya, sa ganitong diwa, ang teorya ng relatibidad ni Albert Einstein.  Sa ganitong konteksto, ang teorya ay katumbas ng mga salitang prinsipyo, batas, at doktrina.

Sa ibang paggamit, ang teorya ay maaaring isang iminungkahing paliwanag na ang kalagayan ay hindi pa isang sapantaha o hagap at kailangan pang ipasailalim sa eksperimentasyon.  Sa ganitong diwa, ang teorya ay ang kabaligtaran ng matagal nang nailunsad na mga proposisyon na itinuturing na bilang nag-uulat ng talagang katotohanan.  Sa ganitong konteksto, ang teorya ay katumbas ng mga salitang ideya, nosyon, hipotesis, at postulado; na kabaligtaran naman ng mga salitang gawain, beripikasyon, koroborasyon at substansiyasyon.

Sa larangan naman ng matematika, ang teorya ay isang katawan ng mga prinsipyo, mga teorem, o katulad pa ng dalawang ito, na kabilang sa isang paksa.  Isang halimbawa ng teorya pangmatematika ang teorya ng bilang.  Maaari rin itong gamitin para sa larangan ng agham at sining. Sa pang-agham at pangsining na paggamit, ang teorya ay nakatuon sa mga prinsipyo o mga pamamaraan ng agham at sining, na maipagkakaiba mula sa gawain o paggawa sa agham o sining.  Isang halimbawa sa diwang pansining o pang-agham ang teorya ng musika.

Ang teorya ay maaari ring isang pagkabatid o pananaw sa isang bagay na gagawin, o kaya ng metodo ng paggawa nito.  Ang teorya ay maaari pa ring isang sistema ng mga panuntunan o mga prinsipyo.  Sa ganitong diwa, isang halimbawa ang nasa pangungusap na "ang nagsasalungatang mga teorya kung paano pinakamainam na matututo ang mga bata kung paano magbasa."

Ang salitang *teorya* ay hinango mula sa salitang Kastilang *teoría*.  Ang salitang Ingles na *theory* ay hinango mula sa isang katagang teknikal sa pilosopiya ng Sinaunang Gresya.  Ang salitang *theoria*, , na may kahuluang "isang pagtingin sa, tinatanaw, pagmamasid", at tumutukoy sa pagdidilidili (kontemplasyon) o espekulasyon (pagbabaka-sakali), na kabaligtaran ng aksiyon. Ang salitang *teorya* ay natatanging madalas na ipinagkakaiba mula sa "gawain" o "pagsasagawa" (na sa Ingles ay *practice*, na hinango mula sa Griyegong *praxis*, πρᾶξις) isang katagang Griyego para sa "ginagawa", na salungat sa teorya dahil hindi kasangkot sa teorya ang paggawa na bukod sa sarili nito.

## Mga sanggunian

Kategorya:Pangangatwirang induktibo
Kategorya:Ontolohiya
Kategorya:Matematika
Kategorya:Pilosopiya ng agham
Kategorya:Pamamaraang pang-agham
Kategorya:Konsepto
Enerhiya (paglilinaw)

Ang **enerhiya** ay maaaring tumukoy sa: 

*Kasiglahan
*Pagsisigasig
*Pagsisikap
*Lakas
*Kakayahan

## Tingnan din
*Lakas (paglilinaw)
Implasyon (paglilinaw)

Ang **implasyon** o **inplasyon** ay maaaring tumukoy sa:

*Implasyon (presyo)
*Implasyon (kosmolohiya)
*Inplasyong pampananalapi o monetaryo, pagpapalabas ng labis na salapi.
*Pamimintog
Ipotesis

Ang **hinuha**, **huna-huna** o **ipotesis** (Espanyol: *hipótesis*; Ingles: *hypothesis*; kapwa mula sa Griyego: ''*, na nangangahulugang "sumailalim" o "ilagay sa ilalim") ay isang palagay o haka na pinaghahanguan ng katwiran o paliwanag para isang kababalaghan o penomeno. Ang kataga ay hinango magmula sa wikang Griyegong *ὑποτιθέναι – hypotithenai* na nangangahulugang "ilagay sa ilalim" o "ipagpalagay". Upang maisulong ang isang ipotesis bilang isang **ipotesis na makaagham**, ang pamamaraang pang-agham ay nangangailangan na ang isang ipotesis ay masusubukan o maipapailalim sa isang pagsusulit. Pangkalahatang ibinabatay ng mga siyentipiko ang **pang-agham na ipotesis** sa nakaraang mga obserbasyon na hindi maipalawanag na nakakapagpaniwala o hindi makapagpakumbinsi sa pamamagitan ng mga teoriyang pang-agham. Kahit na ang mga salitang ipotesis at teoriya ay kadalasang magkasingkahulugan, ang isang **ipotesis na pang-aham** ay hindi katulad ng teoriyang pang-agham. Ang isang panggawaing ipotesis ay isang pansamantalang tinatanggap na ipotesis na iminungkahi para sa karagdagan pang pananaliksik.

Sa kaugnay ngunit maibubukod na paggamit, ang katagang *ipotesis'' ay ginagamit sa lohikang pormal para sa nauna sa isang proposisyon; kung kaya't ang panukalang "Kung *P*, kung gayon ay *Q*" ay nagpapahiwatig ng ipotesis (o pagkauna o antesedente); ang *Q* ay maaaring tawagin na bunga o konsikwente. Ang *P* ay ang pagpapalagay sa loob ng isang (maaaring kontra sa katotohanang) katanungang *Paano kaya kung...*.

Ang pang-uring **ipotetiko** (pangipotesis o makaipotesis), na nangangahulugang "pagkakaroon ng kalikasan ng isang ipotesis", o "ipinapalagay na umiiral bilang isang agad na bunga o kinalabasan ng isang ipotesis", ay maaaring tumukoy sa anuman sa mga kahulugang ito para sa katagang "ipotesis".

## Tingnan din 
*Haka
*Palagay
*Teoriya
*Panukalang makaagham

## Mga sanggunian 
Kategorya:Pamamaraang pang-agham
Kategorya:Pilosopiya ng agham
Kategorya:Mga teoriyang pang-agham
Kategorya:Mga pahayag
Ikatlong Mundo

.]]
Ang katagang **Ikatlong Mundo** (Ingles: *Third World*) ay lumitaw noong panahon ng Digmaang Malamig upang ilarawan ang mga bansang nanatiling hindi nakaanib sa kapitalismo at sa NATO (na sa piling ng mga kaanib ng NATO ay kumakatawan sa Unang Mundo), o komunismo at sa Unyong Sobyet (na sa piling ng kaanib ng Unyong Sobyet ay kumakatawan sa Ikalawang Mundo).  Ang kahulugan ay nagbigay ng isang paraan ng malawak na pag-uuri ng mga bansa ng mundo sa tatlong mga pangkat batay sa mga kahatiang panlipunan, pampolitika, at pang-ekonomiya.

Dahil sa katotohanan na maraming mga hindi maunlad na mga bansa ang nasa Ikatlong Mundo, ang isang pangkaraniwang estereotipo o klitse ang lumitaw na nagpangalan ng kawalan ng kaunlaran sa anuman bilang "ikatlong mundo" sa paraang mapanira.

## Mga sanggunian
Kategorya:Politika ayon sa rehiyon
Kategorya:Kaurian ng mga bansa
Ikalawang Mundo

.]]
Ang katagang **Ikalawang Mundo** ay isang parirala na ginagamit upang ipaliwanag ang mga bansang na kaanib o sinusuportahan ng mga bansang nasa Unang Mundo (ang pinakamakapangyarihang mga bansa). Kabilang sa mga bansang ito ang mga nasyong tinatangkilik ng Estados Unidos, katulad ng Kolumbiya, Israel, at iba pa), at iyong mga itinataguyod ng dating Unyong Sobyet, na nakikilala rin bilang mga estadong komunista sa loob ng nasasaklawan ng impluwensiya ng Unyong Sobyet.  Kapiling ng Unang Mundo at ng Ikatlong Mundo, ang katawagan ay ginagamit upang hatiin ang mga bansa ng Mundo sa tatlong malalawak na mga kategorya.

## Tingnan din 
*Silangang Europa
*Pagkakaisang Silanganin
*Komunismo

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kaurian ng mga bansa
Kategorya:Politika ayon sa rehiyon
Supernoba

(Nasa kumikinang na puwesto sa kaibabaang kaliwa), isang type Ia supernova na nasa loob ng kanyang tahanang galaksiya, ang NGC 4526]]
Ang **supernoba** na pinaikling **SN** ay isang pambituing pagsabog na mas enerhetiko kesa sa isang *nova*. Ang mga supernovae ay labis na luminoso at nagsasanhi ng putok(burst) ng radiasyon na kalimitan ay maikling lumalagpas ang kaliwanagan kesa sa buong galaksiya bago maglaho mula paningin sa loob ng ilang mga linggo o buwan.

Hindi katulad ng nova, ang pagsabog ng supernoba ay isang mapanganib na pangyayari sa buhay ng isang bituin. Ayon sa NASA, ang pagsabog ng isang supernoba ay "ang pinakamalaking pagsabog na nagaganap sa kalawakan". Ito ay nagreresulta ng isang bituing neutron (neutron star) o isang black hole.

Bago pa man ang pagkaimbento ng telescope noong ika-17 siglo, maraming mga sinaunang sibilisasyon ang nagtala ng pagkadiskubre ng mga supernoba. Ang pinakalumang tala ng isang supernoba ay ang RCW 86, kung saan ito'y nadiskubre ng mga sinaunang Tsino noong 185 AD. 
 Isa rin sa mga sikat na nadiskubreng supernoba ay ang Crab Nebula na nadiskubre noong 1054 AD at ang natitirang labi nito ay nakikita pa rin sa kalawan hanggang ngayon.

## Mga sanggunian
Kategorya:Ebolusyon ng bituin
Kategorya:Mga kaganapang pang-astronomiya
Dark matter

Sa astronomiya, ang ***dark matter*** () ay isang hipotetikong anyo ng materya na mukhang hindi nakikipag-interaksyon sa liwanag o sa kampong elektromagnetiko (*electromagnetic field*). Ipinapahiwatig ang *dark matter* sa pamamagitan ng mga epekto ng grabidad na hindi mapaliwanag ng pangkalahatang relatibidad maliban kung may presensya ng mas maraming materya kaysa sa maaring makita. Nangyayari ang mga ganoong epekto sa konteksto ng pagbuo at ebolusyon ng mga galaksiya, paglelente ng grabitasyon, ang kasalukuyang kayarian ng namamasid na uniberso, posisyon ng masa sa mga banggaang galaktiko, ang mosyon ng mga galaksiya sa loob ng mga kumpol ng galaksiya, at mga anisotripiya ng kosmikong *microwave background*.

Sa pamantayang modelong Lambda-CDM ng kosmolohiya, ang nilalamang masa-enerhiya ng uniberso ay 5% ordinaryong materya, 26.8% *dark matter*, at 68.2% *dark energy*, isang anyo ng enerhiya. Kaya, binubuo ang *dark matter* ng 85% ng kabuuang masa, habang binubuo ang *dark energy* at *dark matter* ng 95% ng kabuuang nilalaman ng masa–enerhiya.

Hindi kilala ang *dark matter* na nakikipag-interaksyon sa ordinaryong materyang baryoniko at radyasyon maliban sa pamamagitan ng grabidad, na mahirap na makita sa laboratoryo. Ang laganap na paliwanag ay na ang *dark matter* ay isang hindi pa nadidiskubreng partikulang subatomiko, tulad ng mga *weakly interacting massive particle* (WIMPs, o mahinang nakikipag-interaksyong malaking partikula) o mga *axion*. Ang ibang pangunahing posibilidad ay ang *dark matter* ay binubuo ng primordiyal na mga *black hole*.

Inuuri ang *dark matter* bilang "malamig", "mainit-init", o "mainit" ayon sa belosidad nito (mas tumpak, ang malayang pag-anod ng haba nito). Pinaboran ang kamakailang mga modelo ang isang senaryong malamig na *dark matter*, kung saan lumalabas ang mga estruktura sa pamamagitan ng unti-unting pagkaipon ng mga partikula, subalit pagkatapos ng kalahating dantaon ng walang bungang paghahanap ng partikulang *dark matter*, ang mas kamakailang mga obserbasyon ng along grabitasyon at ng Teleskopyong Pangkalawakang James Webb ay lubhang pinagtibay ang kaso para sa primordiyal at mga direktang *collapse black hole*.

Bagaman pangkalahatang tinatanggap ng pamayanang astropisika ang pagkakaroon ng *dark matter*, isang minorya ng mga astropisiko, naintriga sa mga espesipikong obserbasyon na hindi naipaliwanag ng mabuti ng ordinaryong *dark matter*, ay nangatuwiran para sa iba't ibang pagbabago ng pamantayan sa mga batas ng pangkalahatang relatibidad. Kabilang dito ang binagong dinamikong Newtoniyano, grabidad na tensor-bektoryal-eskalar, o grabidad na entropiko. Sa ngayon, wala sa mga pinanukulang teoriyang binagong grabidad ang matagumpay na naisasalarawan ang bawat piraso ng namamasid na patunay at kasabay nito, pinapanukula na kahit kailangang baguhin ang grabidad, may ilang anyo ng *dark matter* ang kinakailangan pa rin.

## Mga pananda
## Mga sanggunian
Kategorya:Pisikal na kosmolohiya
Kategorya:Astronomiya
Kategorya:Eksotikong materya
Kategorya:Pisikang astropartikulo
Kategorya:Mekanikang selestiyal
Kategorya:Materyang madilim
Alon ng grabitasyon

[thumb|250px|right|Dalawang dimensiyonal na representasyon ng mga along grabitasyonal na nilikha ng dalawang mga [bituing neutron na umo-oribito sa bawat isa.]]
Sa pisika, ang mga **along grabitasyonal** o **along panggrabitasyon** (Ingles: ***gravitational waves***) ang mga teoretikal na kurbada ng espasyo at oras na lumalaganap bilang isang alon at naglalakbay papalayo mula sa pinagmulan. Ito ay hinulaang umiiral ni Albert Einstein noong 1916 batay sa kanyang teoriya ng pangkalahatang relatibidad. Ang mga along grabitasyonal ay teoretikal na naghahatid ng enerhiya bilang isang grabitasyonal na radiyasyon. Ang mga pinagmulan ng mga along grabitasyonal ay posibleng kinabibilangan ng mga sistema ng binaryong bituin na binubuo ng mga puting dwende, bituing neutron o mga itim na butas. Ang eksistensiya ng mga along grabitasonal ay posibleng ang kinahihinatnan ng inbariansang Lorentz ng pangkalahatang relatibidad dahil ito ay nagdadala ng konseppto ng isang naglilimitang bilis ng mga pisikal na interaksiyon dito. Ang mga along grabitasyonal ay hindi maaaring umiral sa batas grabitasyon ni Newton dahil ang mga pisikal na interaksiyon dito ay lumalaganap sa walang hangganang bilis.

Ang unang hindi direktang ebidensya para sa pagkakaroon ng mga alon ng grabitasyon ay nagmula noong 1974 mula sa naobserbahang orbital decay ng Hulse–Taylor binary pulsar, na tumugma sa pagkabulok na hinulaang ng pangkalahatang relativity habang nawawala ang enerhiya sa radyasyong gravidad.  Noong 1993, si Russell A. Hulse  at Joseph Hooton Taylor Jr. ay tumanggap ng Gantimpalang Nobel sa Pisika para sa pagtuklas na ito.

Ginawa ang unang direktang pag-obserba ng mga gravitational wave noong 2015, nang natanggap ng mga LIGO  gravitational wave detector ang signal na nabuo sa pamamagitan ng pagsasama ng dalawang black hole sa Livingston, Louisiana, at sa Hanford, Washington.  Ang Gantimpalang Nobel sa Pisika ay kasunod na iginawad kina Rainer Weiss, Kip Thorne at Barry Barish  noong 2017 para sa kanilang papel sa direktang pagtuklas ng mga alon ng grabistasyon.

Sa gravitational-wave astronomy, ang mga obserbasyon ng mga alon ng grabitasyon ay ginagamit upang maghinuha ng datos tungkol sa mga pinagmulan ng mga ito.  Kabilang sa mga pinanggalingan na maaaring pag-aralan sa ganitong paraan ang mga binary star system na binubuo ng mga white dwarf, neutron star, at black hole;  mga kaganapan tulad ng supernoba;  at ang pagbuo ng maagang uniberso di-nagtagal pagkatapos ng Big Bang.

## Mga sanggunian
Kategorya:Albert Einstein
Kategorya:Grabitasyon
Kategorya:Pisikal na kosmolohiya
Quantum na impormasyong agham

Ang **Quantum na impormasyong agham** (Ingles: **Quantum information science**) ang sakop ng pag-aaral batay sa ideyang ang impormasyong agham ay nakabatay sa mga epektong quatum sa pisika. Ito ay kinabibilangan ng mga teoretikal na isyu sa komputasyonal na modelo gayundin sa mas eksperimental na mga paksa sa pisikang quantum kabilang ang magagawa at hindi magagawa sa impormasyong quantum.
Kondensadang Bose-Einstein

[thumb|250px|right|Datos ng [belosidad-distribusyon ng gaas na mga atomong rubidium na kumokompirma sa bagong yugto ng materya na kondensadang Bose-Einstein.]]
Ang **Kondensadang Bose-Einstein** (Ingles: **Bose–Einstein condensate** o **BEC**) ay isang estado ng materya ng isang dilutong gaas ng mahinang umuugnay(interacting) na mga boson na nakatakda sa isang panlabas na potensiyal at pinalamig sa mga temperaturang napakalapit sa absolutong sero(0 K or −273.15 °C). Sa ilalim ng gayong mga kondisyon, ang malaking praksiyon ng mga boson ay sumasakop sa pinakamababang estadong quantum ng panlabas na potensiyal na sa puntong ito ang mga epektong quantum ay nagiging maliwanag sa skalang makroskopiko.

Ang estadong ito ng materya ay unang hinulaan nina Satyendra Nath Bose at Albert Einstein noong 1924–25. Si Bose ay unang nagpadala ng papel kay Einstein tungkol sa estadistikang quantum ng liwanag na quanta(na tinatawag ngayong mga photon). Si Einstein ay humanga at isinalin niya mismo ang papel na ito mula sa Ingles sa Aleman at kanyang isinumite para kay Bose sa *Zeitschrift für Physik* na naglimbag nito. Pinalawig naman ni Einstein ang mga ideya ni Bose sa mga materyal na partikul(o materya sa dalawang pang mga papel.

Kategorya:Albert Einstein
Kategorya:Pisikang kondensadang materya
Kategorya:Anyo ng materya
Kategorya:Eksotikong materya
Quantum na optika

Ang **Quantum na optika** (Ingles: **Quantum optics**) ang larangan ng pagsasaliksik sa pisika na umuukol sa aplikasyon ng mekanikang quantum sa phenomena na sumasangkot sa liwanag at sa mga interaksiyon nito sa materya.

Kategorya:Quantum na optika
Satyendra Nath Bose

Si **Satyendra Nath Bose** FRS ( *Shottendronath Boshū*, ; 1 Enero 1894 – 4 Pebrero 1974) ay isang Indian na matematiko at pisiko na kilala sa kanyang kolaborasyon kay Albert Einstein sa pagbuo ng teoriya ng mga tulad ng gaas na mga kalidad ng elektromagnetikong radiasyon. Siya ay kilala sa kanyang akda sa mekanikang quantum noong simula nang 1920 na nagbibigay ng pundasyon para sa estadistikang Bose-Einstein at kondensadang Bose-Einstein. Siya ay pinarangalan bilang ipinangalan sa partikulong boson. Siya ay ginawaran ng ikalawang pinakatamataas na gantimpalang sibilyan sa India na Padma Vibhushan noong 1954&nbsp;ng pamahalaan ng India.
## Sanggunian
Kategorya:Mga pisiko
Kimikang pangkwantum

Ang **Kemikang quantum** (Ingles: ***quantum chemistry***) ay ang sangay ng kimika na ang pangunahing pokus ay ang aplikasyon o paggamit ng mekanikang kuwantum sa mga modelong pisikal at eksperimento ng mga sistemang kemikal.

Kategorya:Mekanikang quantum
Kategorya:Kimika
Unang Mundo

.]]
Ang diwa ng **Unang Mundo** (Ingles: *First World*) ay nagmula sa panahon ng Digmaang Malamig, kung saan ginamit ito upang ilarawan ang mga bansa na nakaanib sa Estados Unidos.  Ang mga bansang ito ay makademokrasya at kapitalistiko. Pagkalipas ng pagbagsak ng Unyong Sobyet at sa pagwawakas ng Digmaang Malamig, ang katagang "Unang Mundo" ay nagkaroon ng isang bagong kahulugan na mas mailalapat sa kapanahunan. Magmula noong unang kahulugan nito, ang katawagang *Unang Mundo* ay naging malakihang kasingkahulugan ng mga *bansang maunlad* o mga *bansang talagang maunlad* (depende sa kung anong kahulugan ang ginagamit).

Sa pangkalahatan, ang mga bansang nasa Unang Mundo ay mayroong napaka masusulong na mga ekonomiya at may napaka matataas na mga Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao.  Sa kabilang dako, binigyang kahulugan ng Nagkakaisang mga Bansa ang Unang Mundo hinggil sa yaman ng Magaspang na Produktong Pambansa (ang *Gross National Product* o GNP) ng bansa. Ang kahulugan ng *Unang Mundo* ay hindi na ngayon gaanong konkreto o tiyak kaysa noong panahon ng Digmaang Malamig.

Ang dinamikang pangglobo sa pagitan ng Unang Mundo ng iba pang mga Mundo ay may katotohanang nahahati sa dalawa.  Ang mga pakikipag-ugnayan sa Ikalawang Mundo ay may pagpapaligsahan, pang-ideolohiya, at may pagsasalungatan. Ang mga pakikipag-ugnayan sa Ikatlong Mundo ay karaniwang positibo ayon sa teoriya, habang ang ilan ay talagang negatibo ayon sa pagsasagawa (katulad ng pagkakaroon ng digmaan).  Ang pangkasalukuyang pakikipag-ugnayan sa pagitan ng mga Mundo ay hindi napaka mahigpit, bagaman mayroong pagkakaiba dahil sa ang Unang Mundo ay mas maimpluwensiya, mas may yaman, mas may kabatiran, at mas may pagsulong kaysa sa iba pang mga Mundo.

Ang globalisasyon ay isang kababalaghang nagkakaroon ng tumataas na kahalagahan, na malakihang ginatungan ng Unang Mundo at ng mga kaugnayan nito sa iba pang mga Mundo.  Isang halimbawa ng globalisasyon sa loob ng Unang Mundo ay ang Unyong Europeo na nagdala ng malaking antas ng pagkakaisa at integrasyon sa rehiyon.  Ang mga korporasyong multinasyunal ay nagbibigay din ng mga halimbawa ng epekto ng Unang Mundo sa globalisasyon, dahil nakapagdadala sila ng pagsasama-samang pang-ekonomiya, pampolitika, at panlipunan ng maraming mga bansa.  Dahil sa pagbangon ng mga korporasyong multinasyunal, ang suliranin ng *outsourcing* (pangongontrata ng isang tungkuling pangnegosyo ng isang kompanya papunta sa ibang mga tao na hindi empleyado ng nasabing kompanya) ay lumitaw sa maraming mga bansang nasa Unang Mundo.

## Mga sanggunian
Kategorya:Politika ayon sa rehiyon
Kategorya:Kaurian ng mga bansa
Pisikang pangmolekula

Ang **pisikang molekular** (Ingles: ***molecular physics***) ay ang pag-aaral ng mga pisikal na katangian ng mga molekula, mga bigkis kemikal sa pagitan ng mga atomo gayundin ang molekular na dinamika. Ang pinakamahalagang mga eksperimental na teknika nito ang mga iba't ibang uri ng ispektroskopiya. Ang larangang ito ay malapit na kaugay ng atomikang pisika at malaking sumasanib sa teoretikal na kemika, pisikal na kemika at kemikal na pisika. 


Kategorya:Atomiko, molekular at optikal na pisika
Teoryang quantum field

Ang **Teoriyang quantum field** (Ingles: **Quantum field theory** o **QFT**) ay nagbibigay ng teoretikal na balangkas sa pagtatayo ng mga modelong mekanikang quantum ng mga sistemang na klasikong pinarameterisa(parameterized/represented) ng walang hangganang bilang mga dinamikal na digri ng kalayaan na mga field at (sa kontekstong kondensadang materya) maraming-katawang mga sistema. Ito ay isang natural at kwantitatibong wika ng pisikang partikulo at pisikang kondensadang materya. Ang karamihan sa mga teoriya sa modernong pisikang partikulo kabilang ang Pamantayang Modelo ng mga elementaryong partikulo at mga interaksiyon nito are pinopormula bilang relatibistikong mga teoriyang quantum field. Ang mga teoriyang quantum field ay ginagamit sa maraming mga konsteksto at lalong mahalaga sa elementaryong pisikang partikulo kung saan ang bilang ng partikulo ay maaaring magbago sa paglipas ng isang reaksiyon. Ang mga ito ay ginagamit rin sa paglalarawan ng mahalagang phenomena ng transisyong yugtong quantum gaya ng teoriyang BCS ng superkonduktibidad. 

Kategorya:Teoriyang quantum field
Distribusyong Beta

{{Probability distribution |
  name       = Distribusyong Beta|
  type       =density|
  pdf_image  =|
  cdf_image  =|
  parameters =\alpha > 0 shape (real)\beta > 0 shape (real)|
  support    =x \in (0; 1)\!|
  pdf        =\frac{x^{\alpha-1}(1-x)^{\beta-1}} {\mathrm{B}(\alpha,\beta)}\!|
  cdf        =I_x(\alpha,\beta)\!|
  mean       =\frac{\alpha}{\alpha+\beta}\!|
  median     =I_{0.5}^{-1}(\alpha,\beta) no closed form|
  mode       =\frac{\alpha-1}{\alpha+\beta-2}\! for \alpha>1, \beta>1|
  variance   =\frac{\alpha\beta}{(\alpha+\beta)^2(\alpha+\beta+1)}\!|
  skewness   =\frac{2\,(\beta-\alpha)\sqrt{\alpha+\beta+1}}{(\alpha+\beta+2)\sqrt{\alpha\beta}}|
  kurtosis   =*see text*|
  entropy    =*see text*|
  mgf        =1  +\sum_{k=1}^{\infty} \left( \prod_{r=0}^{k-1} \frac{\alpha+r}{\alpha+\beta+r} \right) \frac{t^k}{k!}|
  char       ={}_1F_1(\alpha; \alpha+\beta; i\,t)\!|
}}
Sa teoriya ng probabilidad at estadistika, ang **distribusyong beta** (Ingles: **Beta distribution**) ay isang pamilya na tuloy tuloay na distibusyon ng probabilidad na inilalarawan sa interbal na (0, 1) na pinarameterisa ng dalawang positibong mga parametrong hugis na karaniwang tinutukoy ng α at β. Ang distribusyong beta ay maaaring umangkop sa estadistikal na pagmomodelo ng mga proporsiyon sa mga aplikasyon kung saan ang mga halaga ng mga proporsiyon na katumbas ng 0 o 1 ay hindi umiiral. Ang isang teoretikal na kaso kung saan ang distribusyong beta ay lumilitaw ay habang ang distribusyon ng rasyo na binuo ng isang randomang bariabulo na may distribusyong Gamma na hinati ng suma nito at isang independiyendenteng randomang bariabulo na mayrooon ring distribusyong Gamma na may parehong skalang parametro (ngunit posibleng ibang hugis parametro).  

Ang karaniwang pormulasyon ng distribusyong beta ay kilala rin bilang distribusyong beta ng unang uri samantalang ang distribusyong beta ng ikalawang uri ang alternatibong pangalan para sa distribusyong beta prime.

Kategorya:Mga distribusyong probabilidad
Sinuso (hugis)

[thumb|250px|Isang [hagdanan sa Museo ng Batikano na binubuo ng mga baitang na may hubog na sinuso.]]

Ang **sinuso** (literal na "pinag-anyong suso"; Ingles: *spiral*), tinatawag ding **papilipit**, **paikot**, **pilipit**, **anyong-suso**, **paikid**, **ikid**, o **likaw** ay isang natatanging kurba, liko, o pagbaluktot sa larangan ng matematika.  Nagsisimula ang pagkurbang ito mula sa isang pangunahing tuldok o lugar, na sumusulong na papalayo habang umiikot o umiinog sa paligid ng isang punto o tuldok. Samakatuwid, matapos na magsimula sa isang lugar, pumapalibot o pumapaikot ito sa lugar na iyon, subalit palayo nang palayo mula sa lugar na iyon.  Kaiba ito mula sa isang bilog, na palaging nasa katulad na layo o distansiya.  Kaiba rin ito mula sa isang tambilugan.  Ang isang hugis na sinuso ay isang "bukas" na kurba, hindi katulad ng mga bilog at ng mga tambilugan na tinatawag na mga nakasarang kurba.

## Tingnan din
*Likaw
*Buhawi
*Uli-uli

Kategorya:Mga kurba
Heuristika

Ang **Heuristika** (Ingles: **heuristics** mula sa Griyegong "Εὑρίσκω", "hanapin" o "tuklasin") ay tumutukoy sa batay-sa-karanasang mga teknika ng paglutas ng problema, pagkatuto, at pagtuklas. Kung saan ang puspusang(exhausting) paghahanap ay hindi praktikal, ang mga paraang heuristiko ay ginagamit upang mapabilis ang proseso ng paghahanap ng sapat na solusyon. Ang mga halimbawa ng paraang ito ay kinabibilangan ng "patakaran ng hinlalaki"(rule of thumb) na isang edukadong paghula, intuitibong paghatol o sentido komon.

Kategorya:Paglutas ng suliranin
Kategorya:Sikolohiya
Kategorya:Kaalaman
Kategorya:Metodolohiya
Kategorya:Katwiran
John McCarthy (siyentipiko ng kompyuter)

Si **John McCarthy** (4 Setyembre 1927 – 24 Oktubre 2011) ay isang Amerikanong siyentipiko ng kompyuter at kognitibong siyentipiko. Kanyang inimbento ang terminong "*artificial intelligence*", ang wikang pamprogramang Lisp at malaking nagdisenyo ng maimpluwensiya *(influential)* na wikang pamprogramang ALGOL, nagpasikat ng pagsasalo ng oras, at labis na maimpluwensiya *(influential)* sa simulang pagkakabuo ng intelihensiyang artipisyal.

## Sanggunian 
Kategorya:Mga siyentipiko ng kompyuter
Kindat

, 1919.]]
Ang **kindat** (Ingles: *wink*), na tinatawag ding **kurap** (ng isang mata), **kisap** (ng isang mata), o **kisap-mata**, ay isang pagpapahayag ng mukha na ginagawa sa pamamagitan ng panandaliang pagsasara ng isang mata.  Ang kindat ay isang impormal na paraan ng komunikasyong hindi binibigkas na karaniwang naghuhudyat ng pinagsasaluhang lihim na kaalaman o layunin, na maaari ring magbilang, sa lahat ng mga diwa, ng kabighaniang seksuwal.

## Tingnan din
*Kurap

## Mga sanggunian
Kategorya:Ugali
Kategorya:Wika ng katawan
Kisapmata

Ang **kisapmata** ay maaring tumukoy sa:

* Kindat o kurap, ang mabilis na pagsara at pagbukas ng mata
* *Kisapmata* (pelikula), isang pelikulang Pilipino na ipinalabas noong 1981
* "Kisapmata" (awitin), isang awitin ng Rivermaya
Kurap

[thumb|right|Halimbawa ng pagkurap ng mata ng tao ([slow-motion|pinabagal)]]
Ang **pagkurap**, mula sa **kurap**, ay ang mabilis na pagsara o pagpikit at pagbubukas o pagdilat ng talukap ng mata (takipmata).  Isa itong mahalagang tungkulin ng mata na nakakatulong sa pagpapakalat ng mga luha sa ibayo o tapat ng mata at nag-aalis ng mga nagpapakati  (iritante, nagsasanhi ng iritasyon o pangangati) mula sa ibabaw ng kornea at konhunktiba. Ang tulin ng pagkurap ay naaapektuhan ng mga elementong katulad ng kapaguran, pinsala sa mata, medikasyon, at karamdaman.  Ang dami ng pagkurap ay pinagpapasyahan ng tinatawag na "lunsuran ng pagkurap" (sentro ng pagkurap), subalit maaari rin itong maapektuhan ng estimulong panlabas.  Kapag ang isang hayop (karaniwan na ang tao ay nagpasyang ikurap lamang ang isang mata, mas tinatawag itong kindat, at nagiging isang paghudyat sa loob ng isang ugnayang pangpakikipagkapwa-tao (isang uri ng wika ng katawan).  Ilang mga hayop (katulad ng mga pagong, pawikan, at mga hamster) ang nagkukurap ng kanilang mga mata na walang pagsasabayan ang bawat isa.

Kategorya:Ugali
Kategorya:Wika ng katawan
Tinginan

thumb|Tinginan
Ang **tinginan**, **pagtitinginan**, **pagtutugma ng mga mata**, o **tugmaan ng mata** (Ingles: *eye contact*) ay ang **pagtatagpo ng mga mata** sa pagitan ng dalawang indibidwal. Sa mga tao, ang pagtatagpo ng mata ay isang uri ng komunikasyong hindi binibigkas at iniisip na may isang malaking impluwensiya sa ugaling pangpakikipagkapwa.  Maaari itong maging isang makahulugan at mahalagang tanda ng pagtitiwala at komunikasyong pangkapwa. Ang mga kaugalian o gawi at kabuluhan ng pagtatagpo ng mga mata ay malawakang may pagkakaiba-iba sa pagitan ng mga kultura, na may kaibahang pangpananampalataya at panlipunan, na kadalasang nagpapabago nang malaki sa kahulugan nito.  Ang pag-aaral ng pagtutugma ng mga mata ay tinatawag na *okulesiks*.

## Tingnan din
*Titig

## Mga sanggunian
Kategorya:Ugali
Kategorya:Wika ng katawan
Sulyap

Ang **sulyap** o **silay** (Ingles: *glimpse*, *glance*) ay isang uri ng komunikasyong hindi binibigkas o kilos ng mata na nangangahulugan na isang panandaliang pagtanaw o pagtingin sa isang bagay.  Katulad ng pariralang "pagsulyap sa salamin habang naglalakad."  Ang ganitong uri ng pagtingin ay maaaring mabilis o pahapaw lamang, katulad ng sa pariralang "pagsulyap sa salaming pangtanaw sa likuran ng kotse."isa ring halimbawa ang pagsulyap sa crush ko.  Subalit maaari rin itong paggalaw ng mabilisan mula sa isang bagay papunta sa isa pang bagay.  Sa isa pang diwa, ang sulyap ay ang saglit ngunit hindi buong pagtanaw o pagtingin sa isang bagay, katulad ng sa pariralang "pagsulyap sa nasa mga pahina ng pahayagan".

## Mga sanggunian
Kategorya:Ugali
Kategorya:Wika ng katawan
Titig

Ang **titig** (Ingles: *stare*, *ogle*), na maaari ring **pagtitig** o **pagkakatitig**, ay ang pagtingin ng tuwiran at nakatigil sa isang bagay.  Sa kadalasan, may kasama itong pandirilat (mula sa salitang dilat) ng mga mata, halimbawa na kung galit ang isang tao sa isang kapwa-tao.  Kung minsan, may kasama ang pagtitig ng pagkatunganga at/o kay ng pamumungay ng mga mata

## Tingnan din
*Tinginan 

## Mga sanggunian
Kategorya:Ugali
Kategorya:Wika ng katawan
Irap

Ang **pag-irap** ay isang uri ng komunikasyong hindi binibigkas na kinasasangkutan ng mabilis na pagsasara o pagpikit ng mga mata na masusundan ng pag-alis sa harapan ng isang tao, na maaaring tanda ng pagkagalit, pagmamaktol, at pagtatampo dahil sa hindi pagkakasundo o alitan, at maaaring sabayan ng pagmungot o pagsimangot (hindi nakangiti), na masusunndan ng pagdarabog ng mga kamay at mga paa.  Sa kadalasan, napagmamasdan ang pag-irap sa mga babaeng galit, mataray, o umiismid.  Mailalarawan din ito bilang isang sulyap na pagalit o masikdo.

## Tingnan din
*Panlilisik ng mata

## Mga sanggunian
Kategorya:Ugali
Kategorya:Wika ng katawan
Pamantasan ng Panghabambuhay na Tulong Sistemang DALTA

Ang **Pamantasan ng Panghabambuhay na Tulong Sistemang DALTA** (Ingles: *University of Perpetual Help System DALTA*) ay isang pamantasan sa Pilipinas na panlalaki at pambabae.  Kabilang sa mga inaaalok nitong mga kurso ang *pre-school*, elementarya, sekundarya, tersiyaryo, at antas na pangnakapagtapos na.  Pati na rin maiiksing kursong bokasyunal, teknikal at mga natatangi o espesyal.

Kategorya:Mga paaralan sa Pilipinas
Pasyon (paglilinaw)

Ang **pasyon** ay maaaring tumukoy sa:

*Pasyon (damdamin)
*Pasyon ni Kristo, o paghihirap na Hesukristo.
*Paghihirap
*Damdamin
*Pag-ibig
*Pagsisikap
*Kasiglahan
Kapusukan

Ang **kapusukan** (mula sa salitang-ugat na **pusok**), na tinatawag ding **pasyon** (damdamin), **bugso** ng damdamin, **ningas ng kalooban**, **kapangahasan**, **init** ng damdamin, o **kabiglaanan** ng damdamin (Ingles: *ardency*, *ardor*, *fervor*, *temerity*, *fieriness*, *hotness*, *violence*, *impetuosity*, *vehemence*, *impulsiveness*, *incontinence*, o *rashness*) ay isang katagang inilalapat o ginagamit upang ilarawan ang napaka malubha o masidhing damdamin hinggil sa isang tao o bagay.  Ang *pasyon*, na nagmula sa Sinaunang wikang Griyegong pandiwa na *πάσχω* (*paskho*) na may ibig sabihing "maghirap", ay isa ring marubdob na damdamin, o makabagbag-damdaming saloobin (kaloobang pangdamdamin), kasigasigan (entusiyasmo), o pithaya (hangarin, lunggati, pita, o pagnanais ng damdamin) para sa isang bagay.  Ang kataga ay madalas ding ginagamit para sa paglalarawan ng isang masigla o masigasig na pagkagusto o pagkawili sa o paghanga (admirasyon) para sa isang alok o mungkahi, layunin, o gawain, o pag-ibig, hanggang sa pagkadama ng hindi pangkaraniwang kasiglahan o katuwaan, masigasig o makabagbag-damdaming kalooban, na isang positibong ugnayan o pagmamahalan, na inilalaan para sa isang paksa, ideya, tao o persona, o bagay.  Partikular itong ginagamit sa diwa ng romansa o seksuwal na pagnanais, bagaman pangkalahatan itong nagpapahiwatig ng isang mas malalim o mas malawak at mas masaklaw na uri ng emosyon kaysa sa ipinahihiwatig ng katagang *kalibugan*.

## Tingnan din
*Paghandulong

Kategorya:Damdamin
Kategorya:Damdaming seksuwal
Daisy Avellana

Si **Daisy Avellana** (26 Enero 1917 &ndash; 12 Mayo 2013) ay isang butihing maybahay ni Lamberto Avellana na isa ring batikang direktor ng pelikula sa Pilipinas. Noong panahon ng Hapon, nagtanghal sila ng mga palabas na nakatulong sa pagsulong ng kultura at sining sa Pilipinas.

Kategorya:Mga direktor ng pelikula
Ernani Cuenco

Si **Ernani Cuenco** (10 Mayo 1936 – 11 Hunyo 1988) ay isang kompositor,musikal na direktor at guro, ay kinilala bilang Pambansang Alagad ng Sining sa Musika ng Pilipinas noong 1999. Pinagyaman niya ang mga baladang awitin ng mga Pilipino sa pamamagitan ng pagsasama dito ng mga elemento ng klasikal na kundiman. Magpasahanggang ngayon, ang kanyang mga komposisyon ay lubos na popular at kinagigiliwan.

Kategorya:Mga musiko mula sa Pilipinas
Kategorya:Ipinanganak noong 1936
Kategorya:Namatay noong 1988
Biyolohiyang pangselula

Ang **biyolohiya ng selula** o **biyolohiyang pangselula** ay ang pag-aaral ng kung paano gumagana o gumagawa ang buhay na mga selula.  Kabilang dito ang kayarian at tungkulin ng mga organel ng selula, at mga molekulang may batayang karbon na produkto ng mga selula.  Ang pinakamahalagang mga molekula ay ang DNA, RNA at mga protina.

Ang pinaka mahahalagang mga istruktura sa loob ng selula ay ang nukleyus at mga kromosoma, ngunit may marami pang iba.  Ang kayarian ng eukaryotikong mga selula ay mas masalimuot kaysa prokaryotikong mga selula.  Ito ay dahil sa naganap ang endosimbiyosis: ilan o lahat ng mga organel na eukaryota ay dating mga prokaryota.  Mga halimbawa nito ang mitokondriya at mga plastid.

Ang pinaka importanteng tungkulin ng mga selula ay ang paghahati sa pamamagitan ng mitosis o meiosis.  Ang mga selula sa loob ng isang organismong multiselular o organismong may mararaming mga selula ay nagtatangi rin sa iba't ibang mga tungkulin.

*Ang sitolohiya ay karamihang tungkol sa anyo at kayarian ng mga selula.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Biyolohiya ng selula
Kaurian:Agham