open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Homo sapiens idaltu

Ang ***Homo sapiens idaltu*** ay isang ekstintong subespesye ng *Homo sapiens* na namuhay noong halos 160,000 taong nakakalipas sa Aprika sa panahon ng Pleistocene. Ang "" ay mula sa salitang Saho-Afar na nangangahulugang "nakatatanda o unang ipinanganak".
## Taksonomiya
Ang mga fossil na ito ay kakaiba sa kalaunang anyo ng *H.&nbsp;sapiens* gaya ng Cro-Magnon na natuklasan sa Europa at ibang mga bahagi ng mundo sa dahilang ang kanilang morpolohiya ay nag-aangkin ng maraming sinaunang katangian na hindi tipikal ng *H.&nbsp;sapiens.*  Sa kabila ng mga katangiang sinauna, ang mga specimen na ito ay ikinatwirang kumakatawan sa mga tuwirang ninuno ng modernong  *Homo sapiens sapiens* na ayon sa  "kamakailang pinagmulang Aprikano ay umunlad pagkatapos ng panahong ito (Ang Khoisan na paghihiwalay na mitokondriyal ay pinetsahang hindi pagkatapos ng 110,000 BCE sa Silangang Aprika.

## Mga sanggunian
Kategorya:Sinaunang espesye ng Homo
Look ng Iligan

sa hilagang baybayin ng Mindanao, Pilipinas.]]

Ang **Look ng Iligan**  ay ang look sa Mindanao. Ito ay bahagi ng Dagat ng Bohol  na nahahati sa hilagang parte  ng isla ng Mindanaw. Ang mga lalawigan mula sa baybayin nito ang Misamis Occidental, Misamis Oriental, Zamboanga del Sur,at ang Lanao del Norte.

Ang Lungsod ng Ozamiz  ay ang pinakamahalagang daungan sa Look ng Iligan. Ang iba pang mahahalagang lungsod ay ang Lungsod ng Iligan at Lungsod ng Oroquieta. 

Ang sangay ng Look ng Iligan at Look ng Panguil, ay binubuo ito ng natural na dalahikan sa gitna ng Tangway ng Zamboanga at ng iba pang mga pulo. 

Iligan
Homo rudolfensis

Ang ***Homo rudolfensis*** (o *Australopithecus rudolfensis*) ay isang ekstintong subespesye ng tribong Hominini. Ito ay alam lamang sa maliit na kumakatawang mga fossil na ang una ay natuklasan ni Bernard Ngeneo na isang kasapi ng pangkat na pinangunahan ng antropologong si Richard Leakey at soolohistang si Meave Leakey noong 1972, sa Koobi Fora sa panig na silangan ng Ilog Rudolf  (ngayong Ilog Turkana) sa Kenya. 

Ang pangalang siyentipikong *Pithecanthropus rudolfensis* ay iminungkahi noong 1978 ni V. P. Alekseyev who later  (1986) changed it *Homo rudolfensis*. para sa Skull 1470 (KNM ER 1470). Nanatiling bukas sa debate kung ang ebidensiyang fossil ay sapat na kumakatawan upang magpalagay na isa itong hiwalay na species at kung gayon ay dapat uriin sa loob ng henus na Homo o henus na *Australopithecus*.

Noong 8 Agosto 2012, ang isang pangkat na pinangunahan ni Meave Leakey ay naghayag ng pagkakatuklas ng isang mukha at dalawang mga panga na kabilang sa*H. rudolfensis*.
## Mga sanggunian
Kategorya:Sinaunang espesye ng Homo
Unyong Paneuropeo

thumb|right|Watawat ng Unyong Paneuropeo
Ang **Unyong Paneuropeo** () ay ang pinakalumang European pagkakaisa kilusan.

Ang kilusan ay itinatag noong 1923 sa pamamagitan ng Richard von Coudenhove-Kalergi.

Ang mga miyembro ay sina: Albert Einstein, Fridtjof Nansen, Charles de Gaulle, Thomas Mann, Franz Werfel, Bronisław Huberman, Aristide Briand, Konrad Adenauer, Sigmund Freud, Benedetto Croce, Bruno Kreisky, Léon Blum at Georges Pompidou.

## Mga sanggunian
## Mga kawing panlabas
* http://www.epaneurope.eu 
* http://www.paneuropa.org

Kategorya:Europa
Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon
Intoleransya sa laktosa

Ang **intoleransiya sa laktosa**  ang kawalang kakayahan sa isang tao na makapag-digest ng laktosa na isang asukal na matatagpuan sa gatas at mga produkto nito. Ang mga taong mayroon nito ay may kulang o walang lactase na isang enzyme na nagkakatalisa ng hydrolysis ng laktosa tungo sa glucose at galactose sa kanilang sistemang dihestibo. Ito ay maaaring magsanhi ng pamamaga ng tiyan, mga cramp, flatulence, pagtatae, nausea, borborygmi (maingay na tiyan) o pagsusuka pagkatapos ng pagkonsumo ng isang tao ng malaking halaga ng laktosa. Ang ilang mga pag-aaral ay nagpapakitang ang pag-inom ng gatas ng mga taong intolerante sa laktosa ay maaaring malaking sanhi ng inflammatory bowel disease.

Ang karamihan ng mga mammal ay normal na tumitigil sa paglikha ng enzyme na lactase at nagiging intolerante sa laktosa pagkatapos ng pag-awat sa suso. 

Samantalang ang ilang mga populasyon ng tao ay nag-ebolb ng lactase persistence kung saan ang produksiyon ng lactase ay nagpapatuloy hanggang sa pagtanda ng mga ito. Tinatayang ang 75% ng mga matatandang tao sa buong mundo ay may isang nabawasang paglikha ng lactase. A

ng prekwensiya ng nabawasang gawaing paglikha ng lactase ay mula 5% sa hilagang Europa hanggang 71% sa Sicily hanggang sa 90% sa ilang mga bansang Aprikano at Asyano. Ang distribusyong ito ay pinaniniwalaan ngayon ng mga siyentipiko na sanhi ng natural na seleksiyon na pumabor sa mga patuloy paglikha ng lactase sa mga kultura ng tao na ang produktong gatas ay pinagkukunan ng pagkain.  Ang patuloy na paglikha ng lactase ay sanhi ng mga independiyenteng nangyaring mutasyon sa ilang populasyon ng tao.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga pagkakamali sa kapanganakan ng metabolismo
Mario Lopez

Si **Mario Michael Lopez, Jr.** (ipinanganak noong 10 Oktubre 1973) , na mas nakikilala bilang **Mario Lopez** lamang ay isang punong-abalang Amerikano.

### Mga palabas ni Mario Lopez
* America's Best Dance Crew (2008-2012)
* Extra
* The X-Factor

Kategorya:Mga artista mula sa Estados Unidos
G. H. Hardy

Si **Godfrey Harold "G. H." Hardy** FRS ay isang sipnayanong Ingles na kilala sa kanyang mga nagawa sa teorya ng bilang at sipnaying pasurian.

Siya ay karaniwang kilala sa mga nasa labas ng larangang ng matematika para sa kanyang sanaysay noong 1940 ukol sa palasantingan ng sipnayan, ''A Mathematician's Apology'' na kadalasang itinuturing na isa sa pinakamahusay na mga kabatiran sa loob ng isipan ng isang gumagawang matematiko na isinulat para sa karaniwang tao.

Mula 1914, siya ang naging tagapagpayo ng matematikong Indianong si Srinivasa Ramanujan, isang ugnayan na kinapupurihan. 
Doon, nakilala niya ang pambihira bagaman hindi naturuang katalinuhan ni Ramanujan. Sa isang panayam ni Paul Erdős nang tanungin si Hardy kung ano ang pinakadakilang ambag niya sa matematika, kanyang agarang tinugon ang pagkakatuklas niya kay Ramanujan. Tinawag niya ang pakikipag-uugnayan kay Ramanujan bilang isang pagkakataong kagalak-galak sa kanyang buhay.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga matematikong Ingles
Kategorya:Mga henetista (henetika ng populasyon)
Kategorya:Mga ateista
Wilhelm Weinberg

Si Dr **Wilhelm Weinberg**  (Stuttgart, Disyembre 25, 1862 – Tübingen, Nobyembre 27, 1937) ay isang medikal na doktor na Aleman at obstetriko-hinekologo na nagsanay sa  Stuttgart na sa kanyang papel noong 1908 (Jahresheft des Vereins für vaterländische Naturkunde in Württemberg; *Mga annnal ng Lipunan ng Pambansang Natural na Kasaysayan sa   Württemberg*) ay naglimbag sa wikang Aleman ng konsepto na kalaunang nakilala bilang prinsipyong Hardy-Weinberg. Siya ay kinikilala rin bilang unang nakapagpaliwanag ng  ascertainment bias sa mga obserbasyon sa henetika.

Kategorya:Mga henetista (henetika ng populasyon)
Kategorya:Mga Alemang Hudyo
Homininae

Ang **Homininae** ay isang subpamilya ng Hominidae na kinabibilangan ng mga tao, mga gorilya, mga chimpanzee, mga bonobo at ilang mga ekstintong kamag-anak nito. Ito ay binubuo ng lahat ng mga hominid na lumitaw pagkatapos ng paghihiwalay mula sa mga orangutan(Ponginae). Ang cladogram na Homininae ay may tatlong mga pangunahing sanga na humantong sa mga gorilya, chimpanze, bonobo at mga tao. May ilang mga umiiral na species ng chimpanzee at gorilya ngunit isang species lamang ng tao ang umiiral bagaman ang ilang mga bakas ng species tao ay natagpuan mula sa 12,000 taong nakakalipas  (*Homo floresiensis*, *Homo denisova*).  Ang mga organismo sa klaseng ito ay inilalarawang **hominine**(hindi dapat ikalito sa *hominin* o *hominini*).
## Klasipikasyong taksonomiko
Subpamilyang **Homininae**
*Genus *Gorilla*
**Western gorilla, (*Gorilla gorilla*)
***Western lowland gorilla, (*Gorilla gorilla gorilla*)
***Cross River gorilla, (*Gorilla gorilla diehli*)
**Eastern gorilla, (*Gorilla beringei*)
***Mountain gorilla, (*Gorilla beringei beringei*)
***Eastern lowland gorilla, (*Gorilla beringei graueri*)
*Genus *Pan*
**Common chimpanzee, (*Pan troglodytes*)
***Central chimpanzee, (*Pan troglodytes troglodytes*)
***Western chimpanzee, (*Pan troglodytes verus*)
***Nigeria-Cameroon chimpanzee, (*Pan troglodytes ellioti*)
***Eastern chimpanzee, (*Pan troglodytes schweinfurthii*)
**Bonobo, (*Pan paniscus*)
*Genus *Homo*
**Tao, (*Homo sapiens*)
* Genus *Australopithecus*
** *Australopithecus afarensis*

Kategorya:Hominoidea
Kategorya:Homininae
Attack on Titan

Ang  ay isang manga na isinulat at inilarawan ni Hajime Isayama. Ito ang tungkol kay Eren Jaeger at ang kanyang ampong kapatid na si Mikasa Ackerman na nakatira sa isang mundo kung saan ang natitira sa populasyong pantao ay nakatira sa mga malaking siyudad na naliligiran ng mga higanteng pader dahil sa biglang pagdating ng mga Titan, mga higanteng itsurang-tao na kumakain ng mga tao na parang walang dahilan. Ang kanilang buhay ay nagbago noong duamating ang isang Titan na nagsira sa kanilang bahay at pinatay ang kanilang ina. Dahil nito, nagpasya silang sumali sa militar upang makapaghiganti.

Isang anime ang nagsimula noong 6 Abril 2013 sa MBS. Isang pelikula ay kasalukuyang ginagawa.

Apat na adaptasyong video game na gawa ng Nitroplus sa tulong ng Production I.G ay isasama bilang bonus na nilalaman sa pangatlo at pang-anim na bolyum na Blu-ray.

## Mga tala
## Mga sanggunian
Kategorya:Shōnen manga
El Peñón

**El Peñón** ay maaaring tumukoy sa:

*El Peñón, Bolívar, isang munisipalidad sa Departamento ng Bolívar, Colombia.
*El Peñón, Cundinamarca, isang munisipalidad sa Departamento ng Cundinamarca, Colombia.
*El Peñón, Santander, isang munisipalidad sa Departamento ng Santander, Colombia.
With a Smile

Ang ***With a Smile*** ay isang palabas sa telebisyon sa Pilipinas ng GMA Network na nilikha ni Ma. Acy Ramos, at isinaayos ni Don Michael Perez. Isinahimpapawid ang programang ito noong 24 Hunyo 2013 tuwing umaga, 10:15 a.m., at 26 Hunyo 2013 na mapapanood sa GMA Pinoy TV. Pinagbibidahan nina Andrea Torres, Christian Bautista at Mikael Daez, bilang mga pangunahing tauhan sa seryeng ito. Si Arlene Pilapil ang nagsisilbing gumawang tagapagpaganap, at sa direksiyon ni Louie Ignacio.

## Mga Nagsipaganap
### Mga Pangunahing Tuhan
*Isabella "Isay" Asuncion – portrayed by Andrea Torres.
*Aston Martinez – portrayed by Christian Bautista.
*Dean Vicencio – portrayed by Mikael Daez.

### Kasalukuyang Tauhan
*Mama Lena – portrayed by Marnie Lapuz.
*Tomas "Tom" Asuncion – portrayed by Soliman Cruz.
*Verci Asuncion – portrayed by Gilleth Sandico.
*Teh - portrayed by Vince de Jesus.
*Sahsah – portrayed by Shelly Hipolito.
*Budot – portrayed by Miggs Cuaderno.

## Sanggunian
Kategorya:Palatuntunan ng GMA Network
Kategorya:Mga seryeng pantelebisyon mula sa Pilipinas
Kulog

Ang **kulog** ay isang tunog na dinulot ng isang kidlat.  Depende sa layo at kaurian ng kidlat, maaring ang tunog ng kulog ay mula sa humahaginit, malakas na putok hanggang sa mahaba, mababang dagundong.  Ang biglaang taas ng presyon at temperatura mula sa kidlat ay lumilikha ng mabilis na paglawak ng hangin na pumapaligid at nasa loob ng isang kidlat. At pagkatapos nito, lumilikha ng isang *sonic shock wave* na katulad ng isang *sonic boom* ang paglawak ng hangin na lumilikha ng tunog ng kulog. 

Kaurian:Meteorolohiya
My Husband's Lover

Ang '''My Husband's Lover''' ay isang drama sa telebisyon sa Pilipinas na binuo at ginawa ni Suzette Doctolero at iprinodyus ng GMA Network. Nagsimula itong sumahimpapawid noong 10 Hunyo 2013. Ang serye ay pinangungunahan nina Carla Abellana, Tom Rodriguez at Dennis Trillo. Nasa ilalim ito ng direksiyon ni Dominic Zapata.

## Mga sanggunian
## Mga kawing panlabas
*GMA Network official website
*GMA Network Official Facebook Page

Kategorya:GMA Network
Kategorya:LGBT
Kategorya:Mga seryeng pantelebisyon mula sa Pilipinas
Kladohenesis

Ang **kladohenesis** o **cladogenesis** ay isang pangyayari sa ebolusyon ng paghihiwalay ng isang species kung saan ang bawat sangay at mas maliliit nitong mga sangay ay bumubuo ng isang "klado"(clade) na isang isang mekanismo ng ebolusyon at isang proseso ng ebolusyong pag-aangkop na humahantong sa pag-unlad ng mas malaking iba ibang mga magkakapatid na species. Ang pangyayaring ito ay karaniwang nangyayari kapag ang ilang mga organismo ay napupunta sa isang bagon at kadalasang malalayong mga lugar o kapag ang mga pagbabago sa kapaligiran ay nagsasanhi ng ilang mga ekstinksiyon na nagbubukas ng mga bagong niches na ekolohikal para sa mga nakaligtas nito. Ang isang halimbawa ng kladohenesis ang ang kapuluuang Hawaiian kung saan ang mga ligaw na organismo ay naglakbay sa mga karagatan sa pamamagitan ng mga daloy ng karagatan at mga hangin. Ang karamihan ng mga species na nasa mga kapulugan ay hindi matatagpuan sa iba pang lugar sa mundo dahil sa paghihiwalay na pangebolusyon. 

Ang kladohenesis ay kadalasang sinasalungat sa anahenesis kung saan ang unti unting mga pagbabago sa ninunong species ay humahantong sa kalaunang pagpapalit nito ng isang bagong anyo (i.e., walang paghahati sa punong pilohenetiko. 
Kategorya:Ebolusyon
Anahenesis

Ang **anahenesis** o **anagenesis** na kilala rin bilang "phyletic change" ang ebolusyon ng species na kinasasangkutan ng buong populasyon sa halip na isang pangyayari ng pagsasangay gaya ng sa kladohenesis. Kapag ang mga sapat na mutasyon ay nangyari at naging matatag sa isang populasyon upang ito ay maging malaking naging iba mula sa populasyong ninuno nito, ang isang bagong species ay maitatakda. Ang mahalagang punto dito ay ang buong populasyon ay iba mula sa ninunong populasyon nito sa gayong ang populasyong ninuno nito ay maituturing na ekstinto. Ang isang serye ng gayong species ay sama samang tinatawag na evolutionary **lineage**.

Ang anahenesis ay tinutukoy rin bilang "unti unting ebolusyon". Ikinatwiran ng pilosopo ng agham na si Marc Ereshefsky na ang paraphyletic taxa ay resulta ng anahenesis. Ang linyang tumutungo sa mga ibon ay malaking naghiwalay mula sa mga butiki at buwaya na pumapayag sa mga ebolusyonaryong taksonomista na hiwalay na uriin ang mga ibon mula sa mga butiki at buwaya na pinapangkat na mga reptilya.
## Mga sanggunian
Kategorya:Ebolusyon
Panahong Bronse

Ang **Panahong Bronse** ay isang panahon sa kasaysayan mula mga 3300 BCE hanggang 1200 BCE. Ito ay panahon na inilalarawan sa paggamit ng bronse at sa ilang mga lugar ay proto-pagsulat at ibang mga maagang katangian ng urbanong kabihasnan. Ang panahong bronse ang ikalawang pangunahing panahon ng sistemang tatlong panahon na 1836 ni  Christian Jürgensen Thomsen sa klasipikasyon at pag-aaral ng mga sinaunang lipunan at kasaysayan. Ang sinaunang sibilisasyon ay itinuturing na bahagi ng panahong Bronse dahil sa paglikha nito ng bronse sa pamamagitan ng pag-iismelto ng sarili nitong tanso at paga-alloy nito sa tin, arseniko at ibang mga metal o pagkakalakal ng mga bagay para sa bronse mula sa lugar na pinagkukunan. Ang bronse ay mas matigas at mas matibay kaysa sa ibang mga metal sa panahong ito na pumapayag sa mga kabihasnang bronse na magkaroon ng pag-unlad sa teknolohiya. Bagaman ang bakal ay mas masagana sa kalikasan, ang  mas mataas na temperatura sa pag-iismelto nito nang  sa karagadagan sa kahirapan sa paggawa sa bakal ay gumagawa sa bakal na hindi magagamit na pangkaraniwan hanggang sa huli nang ikalawang milenyo bCE. Ang mababang punto ng pagkatunaw ng tin sa  at ang katamtamang punto ng pagkatunaw ng tanso sa  ay naglalagay sa mga ito sa kakayahan ng panahong Neolitikong pagpapalayok ng mga kiln na mula pa noong  6,000&nbsp;BCE at makakalikha ng mga temperaturang higit sa  . Ang mga ore ng tanso at tin ay bihira dahil walang mga bronseng tin sa Kanlurang Asya bago ang kalakan sa panahong bronse ay nagsimula noong ikatlong milenyo bCE. Ang panahong bronse ay sinundan ng panahong Neolitiko na ang Kalsolitiko ay nagsilbing transisyon nito.

## Mga sanggunian
Kategorya:Panahong Bronse
Kenyanthropus

Ang ***Kenyanthropus platyops*** ay isang 3.5 to 3.2 milyong taong gulang (Pliocene) na  hominin na natuklasan sa Ilog Turkana, Kenya noong 1999 ni Justus Erus na bahagi ng pangkat ni Meave Leakey.

Iminungkahi ni Leakey (2001) na ang fossil na ito ay kumakatawan sa isang bagong  hominine genus samantalang inuuri ng iba bilang isang hiwalay na species ng  *Australopithecus*, ***Australopithecus platyops*** at pinakahulugan ng iba bilang isang indibidwal ng *Australopithecus afarensis*.
## Mga sanggunian
Kategorya:Hominini
Hylobatidae

Ang **Hylobatidae** /?ha?l?'be?t?di?/ ay isang pamilya ng mga bakulaw. Sa Ingles, tinatawag ang mga kasapi nito na **gibbons**. Sa kasaysayan, ang pamilyang ito ay naglaman ng isang henus ngunit nahahati na ngayon sa apat na henera. Ang mga gibbon ay nakatira sa mga tropikal at subtropikal na ulang kagubatan mula sa hilagang-silangang India hanggang Indonesia at mula hilaga hanggang katimugang Tsina gayundin sa mga kapuluan ng Sumatra, Borneo, at Java. Ang mga gibbon ay tinatawag ring *mga mas maliit na bakulaw* dahil sa pagiging mas maliit nito mula sa mga *dakilang bakulaw*(mga chimpanzee, mga orangutan, mga gorilla, mga bonobo at mga tao). Ito ay nagpapakita ng mababang dimorpismong seksuwal at hindi gumagawa ng mga pugad. Ang mga gibbon ay nagpapakita rin ng pagbibigkis ng magkapares hindi tulad ng karamihan ng mga dakilang bakulaw. Ang mga ito ay mga bihasa rin sa kanilang pangunahing paraan ng lokomosyon na brachiation, na nagduduyan sa mga sanga sa mga distansiyang hanggang  at sa bilis hanggang sa . Sila ay nakakatalon rin hanggang sa   at naglalakad gamit ang kanilang dalawang hita(bipedal) na may  mga braso ay nakataas para sa balanse. Sila ang pinakamabilis at pinakamaliksi sa lahat ng mga nakatira sa punong hindi lumilipad na mga mammal. Ang mga species ng gibbon ay kinabibilangan ng siamang, lar gibbon, at hoolock gibbon.

## Mga genus
{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item (concat("*", ?taxonname, "*") as ?taxonLink) 
  (concat("?msw, " Mammal Species of the World") as ?mswLink)
WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q16521 ;
        wdt:P105 wd:Q34740 ;
        wdt:P171* wd:Q185939 ;
        wdt:P225 ?taxonname .
  
  optional { ?item wdt:P959 ?msw . }   
}
|columns=P18:Larawan,?taxonLink:Genus,?mswLink:MSW
|section=
|min_section=3
|sort=P225
|links=text
|thumb=128
|autolist=fallback
}}

## Mga sanggunian
Kategorya:Hominoidea
Catarrhini

Ang **Catarrhini** ang isa sa dalawang mga subdibisyon ng mas mataas mga primado. Ang isa pa ang mga Bagong Daigdig na unggoy o mga platyrrhine. Ang Catarrhini ay naglalaman ng mga *Lumang Daigdig na unggoy* at mga *bakulaw*. Ang mga bakulaw ay nahahati pa sa mga *mas maliit na bakulaw* (mga gibbon) at mga *dakilang bakulaw* (na binubuo ng mga orangutan, mga gorilla, mga chimpanzee, mga bonobo at mga tao). Ang lahat ng kasapi nito ay katutubo sa Aprika at Asya. Ang mga kasapi nito ay tinatawag na mga **catarrhine**.

## Sanggunian 
Kategorya:Catarrhini
Cercopithecidae

Ang **Cercopithecidae **(Ingles: *Old World monkeys*, "mga unggoy ng Lumang Daigdig") ay isang pangkat ng Primate sa superpamilyang **Cercopithecoidea** sa klado (o parvorder) ng Catarrhini. Ang Cercopithecidae** **ay katutubo sa Aprika at Asya. Naging katutubo rin ito sa Europa ayon sa fossil record. Ang isang posibleng ipinakilalalang malayang gumagalang pangkat ng mga unggoy ay umiiral pa rin sa Gibraltar (Europa) sa kasalukuyan. Ang mga Lumang Daigdig na unggoy ay kinabibilangan ng marami sa mga pamilyar na species ng mga hindi taong primado gaya ng  mga baboon at mga macaque. Sa piloheniya, ang mga Unggoy ng Lumang Daigdig ay mas malapit na kamag-anak ng mga bakulaw kesa sa mga Unggoy ng Bagong Daigdig. Ang mga ito ay humilaw mula sa karaniwang ninuno ng Unggoy ng Bagong Daigdig noong 45 hanggang 55 milyong taon ang nakakalipas.
## Taksonomiya
* **Superpamilyang Cercopithecoidea**
** **Pamilyang Cercopithecidae**: **Mga Unggoy ng Lumang Daigdig**
*** Subpamilyang Cercopithecinae
**** Tribong Cercopithecini
***** Genus *Allenopithecus* – Allen's swamp monkey
***** Genus *Miopithecus* – talapoins
***** Genus *Erythrocebus* – Unggoy na patas 
***** Genus *Chlorocebus*
***** Genus *Cercopithecus* – guenons
***** Genus *Allochrocebus* – terrestrial guenons
**** Tribong Papionini
***** Genus *Macaca* – macaque
***** Genus *Lophocebus* – crested mangabey
***** Genus *Rungwecebus* – kipunji
***** Genus *Papio* – baboon
***** Genus *Theropithecus* – gelada
***** Genus *Cercocebus* – white-eyelid mangabeys
***** Genus *Mandrillus* – mandrill at drill
*** SubpamilyaColobinae
**** Pangkat Aprikano
***** Genus *Colobus* – black-and-white colobuses
***** Genus *Piliocolobus* – red colobus
***** Genus *Procolobus* – olive colobus
**** Langur (leaf monkey) group     
***** Genus *Semnopithecus* – gray langur o Hanuman langurs
***** Genus *Trachypithecus* – lutung
***** Genus *Presbytis* – surilis
****Pangkat ng may ilong na odd
***** Genus *Pygathrix* – doucs
***** Genus *Rhinopithecus* – Unggoy na snub-nosed 
***** Genus *Nasalis* – Unggoy na proboscis 
***** Genus *Simias* – pig-tailed langur

## Mga genus
## Mga sanggunian
Kategorya:Cercopithecidae
Kategorya:Unggoy
Ponginae

Ang **Ponginae** ay isang subpamilya sa pamilyang hominidae. Ito ay minsang isang iba ibang linya ng mga bakulaw na Eurasyano ngunit kinakatawan ngayon ng dalawang mga species ng orangutan: ang Sumatran orangutan (*Pongo abelii*) at Bornean orangutan (*Pongo pygmaeus*). Ang Sumatran orangutan ay itinala ngayon bilang isang kritikal na nanganganib na species.
## Mga sanggunian
Kategorya:Hominoidea
Pilohenya

noong 1866.]]
Sa biyolohiya, ang **pilohenya**, **pilohenetika** o **phylogenetics** ang pag-aaral ng mga ugnayang ebolusyonaryo ng mga pangkat ng mga organismo na natutuklasan sa pamamagitan ng mga mälak na pagsisikwensiyang pang-molekula at mga mälak na matriks na pang-morpolohiya. Ang katagang ito ay hinango mula sa mga salitang Griyego na phylé (φυλή) at phylon (φῦλον), na tumutukoy sa "tribo", "angkan" o "lahi" at anyong pang-uri na  genetikós (γενετικός) ng salitang genesis (γένεσις) na nangangahulugang "pinagmulan" o "kapanganakan". Ang resulta ng mga pag-aaral na pilohenya ay hipotesis tungkol sa kasaysayang pang-ebolusyon ng kanilang mga pangkat taksonomiko: ang kanilang **piloheniya**(phylogeny).

Ang ebolusyon ay itinuturing na isang proseso ng pagsasanga kung saan ang mga populasyon ay nagbabago sa paglipas ng panahon at maaaring maghiwalay tungo sa mga magkakahiwalay na sanga, mag-hybrid o magtapos sa pamamagitan ng ekstinksiyon. Ito ay mailalarawan bilang isang puno o tree ng pagkakaayos ng mga pangyayaring ebolusyonaryo. Ang mga pagsisiyasat na dalub-pilohenya ay naging mahalaga sa pagsasaliksik sa agham ng ebolusyonaryong puno ng buhay. Ang kabuuang adhikain ng ''National Science Foundation's Assembling the Tree of Life activity'' (AToL) ay lutasin ang mga ugnayan o relasyong ebolusyonaryo ng malalaking mga pangkat ng organismo sa buong kasaysayan ng buhay sa mundo. Ito ay kadalasang kinasasangkutan ng malalaking mga pangkat na gumagawa sa iba ibang mga institusyon at mga disiplina ng agham. Ang mga imbestigador ay sinusuportahan ng pagtitipon ng mga mälak, pagsisiyasat, pagbuo ng algoritmo at pagpapalaganap ng komputasyonal na pilohenya at piloimpormatika. Ang halimbawa nito ang layunin ng RedTol na muling likhain ang Puno ng Buhay ng Pulang Algae.
## Pagbuo ng punong pilohenya
Ang mga pamamaraang siyentipiko ng pilohenya ay kadalasang pinapangkat sa ilalim ng terminong kladistika. Ang pinakakaraniwan sa mga ito ang parsimoniya, maximum likelihood,  at batay sa MCMC na paghahangong Bayesian. Ang lahat ng mga pamamaraang ito ay nakasalalay sa hayagan o hindi hayagang mga modelong matematikal na naglalarawan ng ebolusyon ng mga katangian sa mga species na isinasama. Ang lahat ng ito ay maaaring gamitin para sa mga mälak na molekular kung saan ang mga katangian ay mga nakalinyang nucleotide o mga sekwensiyang asidong amino. Ang lahat maliban sa maximum likelihood ay maaari at ginagamit para sa mga mälak na penotipiko(morpolohikal, kimikal at pisiolohikal). Ang penetika na sikat noong gitnang ika-20 siglo ngunit malaking hindi na ginagamit sa kasalukuyan ay gumagamit ng mga batay sa distansiyang matriks na mga paraan upang likhain ang mga puno batay sa kabuuang pagkakatulad na kadalasang pinagpapalagay na nagtatantiya ng mga ugnayang pilohenya. 
## Tingnan din
*Punong pilohenetiko
## Mga sanggunian
Kategorya:Pilohenetika
Kategorya:Biyoimpormatika
Kategorya:Henetika
Kategorya:Ebolusyon
Punong pilohenetiko

Ang isang **punong pilohenetiko** o **phylogenetic tree** o **evolutionary tree** ay isang diagrama ng pagsasanga o isang puno na nagpapakita ng mga hinangong ugnayan o relasyong ebolusyonaryo ng mga iba ibang mga species batay sa kanilang mga pagkakatulad at pagkakaiba sa kanilang mga katangiang pisikal at/o mga katangiang henetiko. Ang taksa o taxa na magkasanib sa puno ay nagpapahiwatig na nagmula mula sa isang karaniwang ninuno. Sa isang may ugat na punong pilohenetiko, ang bawat nodo na may mga inapo ay kumakatawan sa hinangong pinakakaraniwang ninuno ng mga inapo at ang mga haba ng gilid sa ilang mga puno ay pinapakahulugang mga tinantiyang panahon. Ang bawat nodo ay tinatawag na unit na taksonomiko. Ang mga panloob na nodo ay pangkalahatang tinatawag na mga hipotetikal na unit na taksnomiko dahil hindi sila direktang mapagmamasdan. Ang mga puno ay magagamit sa mga larangan ng biyolohiya na biyoimpormatika, sistematika at komparatibong pilohenetika. 
Kategorya:Pilohenetika
Prinsipyong Hardy-Weinberg

s: the horizontal axis shows the two allele frequencies *p* and *q* and the vertical axis shows the expected genotype frequencies. Each line shows one of the three possible genotypes.]]

Ang **prinsipyong Hardy–Weinberg** (na kilala rin bilang **Hardy–Weinberg equilibrium, model, theorem**, o **law**) ay nagsasaad na ang mga prekwensiya ng allele at genotype sa isang populasyon ay nananatiling hindi nagbabago sa bawat henerasyon sa kawalan ng mga impluwensiyang ebolusyonaryo. Ang mga impluwensiyang ebolusyonaryong ito ay kinabibilangan ng hindi random na pagpaparami, mutasyon, natural na seleksiyon, gene flow, at *meiotic drive*. Dahil ang isa o higit pa sa mga impluwensiyang ito ay tipikal na umiiral sa mga tunay na populasyon, ang prinsipsyong ito ay naglalarawan ng isang kanais nais na kondisyon laban sa mga epektong ang mga impluwensiyang ito ay masisiyasat. Sa pinakasimpleng kaso ng isang locus na may dalawang mga allele na tinutukoy na A at a na may mga prekwensiyang respektibong  at , ang inaasahang mga prekwensiya ng genotypa ay  para sa mga AA homozygote,  para sa mga aa homozygote, at  para sa mga heterozygote. Ang mga proporsiyong genotype na *p*2, 2*pq*, and *q*2 ay tinatawag na mga proporsiyong Hardy-Weinberg proportions. []. Kung ang pagsasanib ng mga gamete upang lumikha ng susunod na henerasyon ay random, maipapakita na ang bagong prekwensiyang  ay sumasapat sa \textstyle f'(\text{A}) = f(\text{A}) at \textstyle f'(\text{a}) = f(\text{a}) na ang mga prekwensiya ng allele ay hindi nagbabago sa pagitan ng mga henerasyon. Ang prinsipyong ito ay ipinangalan kina G. H. Hardy at Wilhelm Weinberg na nagpakita ng prinsipyong ito nang matematikal.
## Mga sanggunian
Kategorya:Henetika
Kategorya:Mga prinsipyo
Hudyong Kristiyano

Ang mga **Hudyong Kristiyano** o **Hudeo-Kristiyano** o **Hudyong Kristiyanismo** ang mga orihinal na kasapi ng kilusang repormang Hudyo na kalaunang naging Kristiyanismo.   Sa pinakamaagang yugto nito, ang pamayanang Hudyo Kristiyano ay binubuo ng mga Hudyo na tumanggap kay Hesus bilang isang kapitapitagang tao o kahit ang mesiyas. Habang lumalago ang Kristiyanismo, ang mga Hudyong Kristiyano ay naging isa lamang sekta ng pamayang Kristiyano. Ang Hudyong Kristiyano ay inilalarawan ng paghayag ng mga ito kay Hesus bilang mesiyas at patuloy na pagsunod sa mga kautusang Hudyo at mga kustombreng Hudyo gaya ng pagmamasid ng Sabbath at mga banal na araw ng Hudaismo.  

Ang katagang "Hudyong Kristiyano" ay lumitaw sa mga historikal na kasalutang nagsasalungat ng mga Kristiyanong may lahing Hudyo mula sa mga Kristiyanong hentil sa talakayan ng Iglesia sa Bagong Tipan sa mga simulang siglo nito. 
Ayon sa dating propesor ng Historikal na Teolohiya Oxford University na si Alister McGrath, ang unang siglong mga "Hudyong Kristiyano" ay buong matapat na mga relihiyosong Hudyo. Sila ay iba mula sa mga ibang Hudyo sa kanilang panahon sa kanilang pagtanggap kay Hesus bilang mesiyas na itinakwil at hanggang sa kasalukuyan ay itinatakwil ng mga Hudyo na mesiyas. 

Habang ang Kristiyanismo ay lumalago sa buong daigdig na hentil noong mga simulang siglo CE, ang mga Hudyong Kristiyano ay humiwalay mula sa kanilang mga pinagmulang Hudyo. Sa simula ay nanatili silang malakas sa kabila ng mga pag-uusig mula sa mga opisyal ng Templo sa Herusalem at bumagsak sa bilang noong Mga digmaang Hudyo-Romano (66-135 CE) at papataas na anti-Hudaismo na marahil ay mahusay na kinakatawan ni Marcion (c. 150 CE). Dahil sa pag-uusig ng sektang Ortodoksiyang Kristiyano mula sa panahon ni Emperador Constantino I noong ika-4 siglo CE, ang mga Hudyong Kristiyano ay tumakas sa mga labas na hangganan ng Imperyo Romano. Sa loob ng Imperyo Romano, ang sektang Ortodoksiyang Kristiyano ay nanaig at pinanaigan ng mga hentil(hindi Hudyo). Ang Ortodoksiyang Kristiyanismo ang bersiyon ng Kristiyanismo na naging opisyal na relihiyon ng Imperyo Romano. Ang katagang "Mga Hudyong Kristiyano" ay maaaring tumukoy sa mga Mga Ebionita, Nazareno at iba pang mga pangkat. Nauugnay sa mga pangkat na ito ang mga pragmento ng mga sipi mula sa mga ebanghelyong hindi naging bahagi ng Kanon na katoliko na tinutukoy bilang mga Ebanghelyong Hudyong Kristiyano.
## Mga sektang Hudyong Kristiyano
*Mga Ebionita
*Mga Nazareno
## Tingnan din
*Mga Essene
*Kristiyanismo
## Mga sanggunian
Kategorya:Hudyong Kristiyano
Kategorya:Hudaismo
Kategorya:Sinaunang Kristiyanismo
Kategorya:Mga sektang Hudyo noong unang siglo CE
Kategorya:Aklat ng Pahayag
Mga Ebanghelyong Hudyong Kristiyano

Ang **Mga ebanghelyong Hudyong Kristiyano** ang mga ebanghelyo na may katangiang Hudyong Kristiyano na sinipi nina Clemente ng Alehandriya, Origen, Eusebio ng Caesarea, Epiphanius ng Salamis, Jeronimo, at malamang ay ni Didimo ang Bulag.  Ang karamihan ng mga skolar ng Bibliya ay naniniwalang may isang ebanghelyo sa Aramaiko/Hebreo at hindi bababa sa dalawang ebanghelyo sa Griyego. May ilang skolar na naniniwalang may dalawa lamang ebanghelyo na isinulat sa Aramaiko at Griyego. 

Wala sa mga ebanghelyong Hudyong Kristiyanong ito ang nakaligtas sa kasalukuyan ngunit may mga pagtatangkang isinagawa upang muling buuin ang mga ito mula sa mga sipi ng mga ama ng simbahan. Ang pamantayang edisyon ni Schneemelcher ay nagsasaayos ng mga tekstong ito sa sumusunod:  
::1) Ang Ebanghelyo ng mga Nazareno("GN") – GN 1 hanggang GN 23 na pangunahing mula kay Jeronimo; GN 24 hanggang GN 36 mula sa mga sangguniang Mediebal. 
::2) Ang Ebanghelyo ng mga Ebionita ("GE") – 7 sipi mula kay Epiphanius.
::3) Ang Ebanghelyo ng mga Hebreo ("GH") – 1 siping itinuro kay Cirilo ng Herusalem at GH 2-7 mga sipi mula kay Jeronimo.

Dahil sa mga kontradiksiyon sa salaysay ng bautismo ni Hesus at iba pang mga kadahilanan, itinuturing ng karamihan ng mga skolar ang *Ebanghelyo ng mga Nazareno*, *Ebanghelyo ng mga Hebreo*, at *Ebanghelyo ng mga Ebionita* bilang tatlong magkakahiwalay na mga ebanghelyo bagaman iniugnay ni Jeronimo ang mga Nazareno sa mga Ebionita sa kanilang paggamit ng *Ebanghelyo ng mga Hebreo*.

## Mga sanggunian
Kategorya:Hudyong Kristiyano
Kategorya:Mga Ebanghelyo
Instituto Federal da Bahia

Ang **Instituto Federal da Bahia** (dinadaglat bilang **IFBA**) ay isang kolehiyong paaralan na matatagpuan sa Lungsod ng Salvador, Bahia, Brasil.

Ito ay itinatag noong 1910.

Ang Institute ay bahagi ng Brazilian public federal education network at kaakibat ng Ministry of Education ng Brazil. Ito ay may katumbas, ayon sa batas, sa Federal Unibersidad, ay may malaking akademikong awtonomiya at bumubuo rin ng mga proyekto sa pananaliksik.

## Mga sanggunian 
## Mga kawing panlabas 
*Instituto Federal da Bahia  (Wikang Portuges)

Kategorya:Mga pamantasan sa Brazil
Mga Lombardo

Ang mga **Lombardo** o **Langobard** (Latin: Langobardī, Italian Longobardi) ay isang tribong Hermaniko na namuno sa Kaharian sa Italya mula 568 CE hanggang 774 CE.

## Pangalan 
Ayon sa kanilang sariling mga tradisyon, unang tinawag ng mga Lombardo ang kanilang sarili na *Winnili*. Pagkatapos ng isang naiulat na malaking tagumpay laban sa mga Bandalo noong unang siglo, pinalitan nila ang kanilang pangalan tungo sa pagiging Lombardo. Ang pangalang Winnili ay karaniwang isinalin bilang 'mga lobo', na nauugnay sa Protohermanikong ugat na **wulfaz* 'lobo'.''* Ang pangalang Lombardo ay iniulat na nagmula sa katangi-tanging mahabang balbas ng mga Lombard. Marahil ito ay isang tambalan ng mga elementong Protohermanikong **langaz* (mahaba) at **bardaz'' (balbas).

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga Lombardo
Kategorya:Kasaysayan ng Italya
Estasyon ng Gilmore

Ang **Estasyon ng Gilmore** o **Himpilang Gilmore** ay isang estasyon sa Linyang Bughaw (MRT-2).  Ang himpilang Gilmore ay isa sa maraming mga himpilang nakaakyat sa lupa. Nagsisilbi ang himpilan para sa Quezon City at Mandaluyong at nakuha ng himpilan ang pangalan nito mula sa Abenida Gilmore.

Nagsisilbi bilang panganim na himpilan ang himpilang Gilmore para sa mga treng MRT-2 na patungo sa  Santolan at bilang pamanim na himpilan para sa mga treng patungo sa Recto. Malapit ang himpilan sa Kolehiyo ng Santa Scholastica (*St. Scholastica College*) na isa sa mga pangunahing pribadong paaralan sa lungsod.

## Mga kawing pangpanlalakbay
May mga sasakyang de-padyak, dyip, taksi, at mga bus na nagaabang ng mga pasahero sa labas ng estasyon.

## Balangkas ng estasyon
## Mga kawing panlabas
* 
* Websayt ng LRTA 

Gilmore
Estasyon ng Santolan (LRT)

Ang **Estasyon ng Santolan** o **Himpilang Santolan** ay isang himpilan sa Linyang Bughaw ng sistemang Magaan na Riles Pantawid ng Maynila (MRT-2). Ang himpilang Santolan ay isa sa maraming mga himpilang nakaakyat sa lupa. Nagsisilbi ang himpilan para sa mga Lungsod ng Pasig at Marikina pati na rin sa kalapit na Lalawigan ng Rizal. Ipinangalan ito sa kalapit na Kalye at distrito kung nasaan ang estasyon na Santolan.

Ang himpilang Santolan ay ang dating silangang hangganan bago itayo ang Himpilang Antipolo noong 2021. Ang himpilang Santolan ay ang ikatlong himpilan mula sa Antipolo para sa mga treng patungong Recto.

Malapit ang himpilan sa SM City Marikina at opisina ng linya murado.

## Mga kawing pangpanlalakbay
May mga bus, dyip, taksi, uv express at e- dyip na pwedeng masakyan sa ilalim ng himpilan.

## Balangkas ng estasyon

File:MRT2SantolanStationPlatform2.jpg|Batalan ng estasyon
File:MRT-2 Tracks Santolan 11.jpg|Ang riles
File:MRT-2 Tracks Santolan 12.jpg|Tanawin ng lungsod mula sa estasyon
File:View of Marcos Highway from MRT-2 Santolan Station.jpg|Tanawin ng SM City Marikina mula sa estasyon
File:MRT-2 Inauguration Plate.jpg|Inauguration Plate

## Mga kawing panlabas
* 
* Websayt ng LRTA 

Santolan
Eusebio ng Caesarea

Si **Eusebio**  c. 260/265 CE &ndash; 339/340 CE) (na kilala rin bilang **Eusebio ng Caesarea** at  **Eusebio Pamphili**) ay isang Romanong historyan, ekshete, at polemisistang Kristiyano. Siya ang obispo ng Caesarea sa Palestina noong 314 CE. Kasama ni Pampilo ng Caesarea, siya ay isang skolar ng Kanon ng Bibliya at itinuturing na labis na maalam na Kristiyano sa kanyang panahon. Kanyang isinulat ang *Mga demonstrasyon ng mga Ebanghelyo*, *Mga paghahanda para sa Ebanghelyo*, at *Ukol sa pagkakaiba ng mga Ebanghelyo*  na mga pag-aaral tungkol sa Bibliya. Bilang ama ng "kasaysayan ng iglesiang Kristiyano", kanyang isinulat ang Kasaysayang Eklesiastikal, *Ukol sa Buhay ni Pampilo*, ang *Kronika* at *Ukol sa mga Martir*.  
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga ama ng simbahan
Ernst Haeckel

* (Art forms of Nature) of 1904]]
 of 1860 (age 26)]]
, his assistant, in the Canaries, 1866]]

Si **Ernst Heinrich Philipp August Haeckel** (Pebrero 16, 1834 – Agosto 9, 1919), ay isang biologong Aleman, naturalista, pilosopo, doktor na medikal, propesor at artist na nakatuklas, naglarawan at nagpangalan ng mga libo libong species at nagmapa ng isang punong henealohikal na naguugnay sa lahat ng mga anyo ng buhay. Kanya ring inimbento ang maraming mga salita sa biyolohiya kabilang ang  *anthropogeny*, *ecology*, *phylum*, *phylogeny*,  *stem cell*  at *Protista.'' Kanya ring itinaguyod at pinasikat ang mga akda ni Charles Darwin sa Alemanya. Kanyang binuo ang kontrobersiyal na teoriyang rekapitulasyon ("ontogeny recapitulates phylogeny")  na ang pag-unlad na biyolohika ng indibidwal na organismo o ontoheniya ay tumutugma at nagbubuod sa pag-unlad na ebolusyonaryo nito o piloheniya. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga biyologo mula sa Alemanya
Kategorya:Mga biyologo ebolutibo
Ebanghelyo ng mga Hebreo

Ang ***Ebanghelyo ng mga Hebreo*** (), o ***Ebanghelyo ayon sa mga Hebreo*** ang sinkretikong ebanghelyong Hudyong Kristiyano na sinipi ng mga ama ng simbahan na sina Clemente ng Alehandriya, Origen, Didimo ang Bulag at Jeronimo. Ito ay malamang na isinulat sa Griyegong Koine noong mga unang dekada ng ika-2 siglo CE. Ang mga pragmento nito ay naglalaman ng mga tradisyon ng preeksistensiya ni Hesus, bautismo, inkarnasyon, malamang na pagtukso at mga kasabihan ni Hesus.   Ang mga natatanging katangian ng ebanghelyong ito ang Kristolohiya na naglalarawan sa paniniwalang ang banal na espirito ang inang makadiyos ni Hesus at isang unang pagpapakita ng nabuhay na Hesus kay Santiago ang Makatarungan na nagpapakita ng isang mataas na paggalang kay Santiago bilang pinuno ng Iglesiang Kristiyano sa Herusalem.  Ito ay pinaniniwalaang ginamit ng mga Hudyong Kristiyano na nagsasalita ng Griyego sa Alehandriya, Ehipto noong ika-2 siglo CE.  Ang ebanghelyong ito ay ginamit ng mga ama ng simbahan bilang karagdagan sa iba pang mga kanonikal na ebanghelyo upang magbigay ng sangguniang materyal para sa kanilang mga komentaryo batay sa mga kasulatan.  Ito ay isinama ni Eusebio ng Caesarea sa kanyang talaan ng mga pinagtatalunang mga kasulatang Kristiyano na kilala bilang *Antilegomena* bago ang paglikha at pagsasara ng Kanon ng Bagong Tipan na nagsasaad na ito ay ginamit ng "mga Hebreo" sa loob ng simbahan. Ito ay hindi na ginamit nang ang kanon ng Bagong Tipan ay nilikha noong wakas ng ika-4 siglo CE.

Ito ang tanging ebanghelyong Hudyong Kristiyano na tinukoy ng mga ama ng simbahan sa pangalan na naniniwalang may isa lamang ebanghelyong Hebreo na marahil ay sa iba ibang mga bersiyon.  Ito ay iba mula sa ibang mga ebanghelyong Hudyong Kristiyano na Ebanghelyo ng mga Nazareno at Ebanghelyo ng mga Ebionita.
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga Ebanghelyo
Platyrrhini

Ang **New World monkeys** (tuwirang salin: "mga unggoy ng Bagong Daigdig") ang tawag sa limang pamilya ng mga primate na matatagpuan sa Gitna at Timog Amerika: ang Callitrichidae, Cebidae, Aotidae, Pitheciidae, at Atelidae. Ang limang pamilya ay samasamang narangguhan bilang pavorden na **Platyrrhini** at superpamilyang **Ceboidea** na likas na magkasingkahulugan dahil ang Ceboidea ang tanging nabubuhay na superpamilya na Platyrrhini. Sila ay iba mula sa ibang mga pagpapangkat ng mga unggoy at primado gaya ng mga *Lumang Daigdig na Unggoy* at mga *bakulaw*.
## Klasipikasyon
Ang sumusunod ang talaan ng iba't ibang mga pamilyang platyrrhine na inilarawan ninaRyland at Mittermeier (2009), at ang kanilang posisyon sa Orden na Primates:
* Orden Primates
** Suborden Strepsirrhini: lemurs, loris, galago, etc.
** Suborden Haplorrhini: tarsier + unggoy, kabilang ang bakulaw
*** Impraorden Tarsiiformes: tarsiers
*** Impraorden Simiiformes
**** **Parvorden Platyrrhini**: Unggoy ng Bagong Daigdig
***** **Pamilya Callitrichidae**: marmosets at mmga tamarin
***** **Pamilya Cebidae**: capuchins at squirrel monkey
***** **Pamilya Aotidae**: night o owl monkeys (douroucoulis)
***** **Pamilya Pitheciidae**: titi, saki, at uakaris
***** **Pamilya Atelidae**: howler, spider, woolly spider, and woolly monkeys
**** Parvorden Catarrhini: Unggoy ng Lumang Daigdig, bakulaw, at mga tao(homo sapiens)
## Mga umiiral na espesye 
### Pamilyang Callitrichidae 
### Pamilyang Cebidae 
#### Subpamilyang Cebinae 
#### Subpamilyang Saimiriinae 
### Pamilyang Aotidae 
### Pamilyang Pitheciidae 
#### Subpamilyang Callicebinae
#### Subpamilyang Pitheciidae
### Pamilya Atelidae 
#### Subpamilyang Alouattinae
#### Subpamilyang Atelinae
## Mga sanggunian
Kategorya:Unggoy
Kategorya:Platyrrhini
Ebanghelyo ng mga Ebionita

[240px|thumb|Ang aklat na *Panarion* ni [Epiphanius ng Salamis ang pangunahing sanggunian ng impormasyon tungkol sa *Ebanghelyo ng mga Ebionita*.]]

Ang **Ebanghelyo ng mga Ebionita** ang pangalang ibinigay ng mga skolar  sa isang ebanghelyo na maaaring ginamit ng isang sektang Hudyong Kristiyano na mga Ebionita.  Ang ebanghelyong ito ay sinipi sa *Panarion* ni Epiphanius ng Salamis na tanging sanggunian para sa ebanghelyong ito.  Maling tinukoy ito ni Epiphanius na isang ebanghelyong "Hebreo" na naniwalang ito ay isang pinaikli at binagong bersiyon ng Ebanghelyo ni Mateo.  Ang mga sipi ng ebanghelyong ito ay ipinasok sa isang polemiko ni Epiphanius upang ipakita ang mga pinaniniwalaan niyang salungatan sa mga paniniwala ng mga Ebionita. 

Ito ay pinaniniwalaang sinulat noong gitna ng ika-2 siglo CE  sa palibot ng rehiyong silangan ng Ilog Hordan. Ang mga natatanging katangian ng ebanghelyong ito ang kawalan ng birheng kapanganakan at henealohiya ni Hesus, isang kristolohiyang adopsiyonista  na si Hesus ay piniling maging anak ng Diyos sa panahon ng kanyang bautismo, ang pagbuwag ng mga handog na Hudyo ni Hesus at pagtataguyod ng behetaryanismo. 

Ito ay iba mula sa ibang *mga ebanghelyong Hudyong Kristiyano* na Ebanghelyo ng mga Nazareno at Ebanghelyo ng mga Hebreo. 
## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga Ebanghelyo
Sahelanthropus

Ang ***Sahelanthropus tchadensis*** ay isang hindi na umiiral na species na hominin na nabuhay noong mga . Ito ay posibleng napakalapit sa panahon ng paghihiwalay ng mga chimpanzee at tao at kaya ay hindi maliwanag kung maituturing itong kasapi ng tribong Hominini. Ang Sahelanthropus ay maaaring kumakatawan sa karaniwang ninuno ng mga tao at mga chimpanzee.
## Mga sanggunian 
Kategorya:Hominini
Kategorya:Homininae
Estasyon ng Araneta Center–Cubao (MRT)

Ang **Estasyon ng Araneta Center–Cubao** o **Himpilang Araneta Center–Cubao**, ay isang estasyon sa Linyang Dilaw (MRT-3). Ang himpilan ay isa sa maraming mga himpilang nakaakyat sa lupa. Nagsisilbi ang himpilan para sa Cubao sa Lungsod Quezon at ipinangalan sa sikat na pamilihan na Sentrong Araneta, at sa distrito kung saan ito naroroon na Cubao.

Nagsisilbi bilang pansampung himpilan ang himpilang Sentrong Araneta-Cubao para sa mga treng MRT-3 na patungo sa Abenida North at bilang pang-apat na himpilan para sa mga treng patungo sa Abenida Taft. Malapit ang himpilan sa Farmers' Market at Plaza ng Sentrong Araneta. 

## Mga kawing pangpanlalakbay
May mga sasakyang de-padyak, dyip, taksi, at mga bus na nagaabang ng mga pasahero sa isang himpilang pantransportasyon sa labas ng estasyon.

May tuluyang daan sa loob ng Sentrong Araneta na nagdudugtong sa Himpilang Sentrong Araneta-Cubao ng Linyang Dilaw sa Himpilang Sentrong Araneta-Cubao ng Linyang Bughaw.  Pwedeng sumakay ang mga pasahero ng mga tren ng Linyang Bughaw patungong Santolan o Recto sa pagdaan sa daan na ito.

## Balangkas ng estasyon

File:MRT-3 Tracks Araneta Center Cubao 1.jpg|Mga gusali na malapit sa estasyon
File:MRT-3 Araneta Center Cubao Station Platform 1.jpg|Batalan ng estasyon

Araneta Center-Cubao
Paranthropus boisei

Ang ***Paranthropus boisei***  o ***Australopithecus boisei*** ay isang maagang hominin na inilalarawan bilang ang pinakamalaking species ng Paranthropus o mga matipunang australopithecine. Ito ay nabuhay sa Silanganing Aprika noong panahong Pleistoseno mula mga 2.3 hanggang 1.2 milyong taong nakakalipas.

Kategorya:Hominini
Paranthropus aethiopicus

Ang ***Paranthropus aethiopicus*** o ***Australopithecus aethiopicus*** ay isang hindi na umiiral na species ng Paranthropus. 

Kategorya:Hominini
Paranthropus robustus

Ang ***Paranthropus robustus*** (o ***Australopithecus robustus***) ay isang hindi na umiiral na species ng Paranthropus. Ang species na ito ay nabuhay sa pagitan ng 2 at 1.2 milyong taong nakakalipas. Ito ay nag-aangkin ng malalaking mga sagittal na crest, mga panga at mga masel ng panga at pagkatapos ng canine na mga ngipin na pag-aangkop para sa tuyong kapaligirang kanilang tinirhan. 

Kategorya:Hominini
Australopithecus anamensis

Ang ***Australopithecus anamensis*** (o *Praeanthropus anamensis*) ay isang tangkay na species ng tao na nabuhay noong mga 3-4 milyong taong nakakalipas. Ang halos 100 spesimen nito ang natagpuan sa Kenya  at Ethiopia na kumakatawan sa mga 20 indibidwal. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Hominini
Australopithecus bahrelghazali

Ang ***Australopithecus bahrelghazali*** ay isang fossil hominin na unang natuklasan noong 1995 ng paleontologong si Michel Brunet sa lambak na *Bahr el Ghazal*  malapit sa Koro Toro sa Chad. Kanyang pinangalan itong Abel. Ito ay pinestahan gamit ang batay sa beryllium na radiometric dating na nabuhay noong mga 3.6 milyong taong nakakalipas. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Hominini
Australopithecus garhi

Ang ***Australopithecus garhi*** ay isang balinkitang species na australopithecine na ang mga fossil ay natuklasan noong 1996 ng isang pangkat ng mananaliksik sa Ethiopia na pinangunahan ng paleontologong sina Berhane Asfaw at Tim White. Ang mga labing hominin ay pinaniniwalaang isang species na ninuno ng mga modernong tao na posibleng direktang ninuno ng henus na Homo.

## Mga sanggunian
Kategorya:Hominini
Taong Lantian

Ang **Taong Lantian** () na dating kilala bilang *Sinanthropus lantianensis* at kasalukuyang tinatawag na *Homo erectus lantianensis* ay isang subspecies ng Homo erectus. Ang pagkakatuklas nito noong 1963 ay unang inilarawan ni J. K. Woo ng sumunod na taon. Ang mga labi ng Taong Lantian na tinawag na 
Lantian Ren(蓝田人 sa Tsino) ay natagpuan sa Lantian County (蓝田县; pinyin: Lántián Xiàn)sa timog kanluraning probinsiyang Shaanxi ng Tsina na tinatayang 50 km timog kanluran ng siyudad ng Xi'an. Sa sandaling pagkatapos matuklasan ang buto ng panga ng unang Taong Lantian sa Chenjiawo (陈家窝) sa Lantian County, ang isang bungo na may mga buto ng ilong, kanang maxilla at tatlong mga ngipin ng isa pang specimen ng Taong Lantian ay natagpuan sa Gongwangling (公王岭) na isa pang lugar sa  Lantian County.

Kategorya:Sinaunang espesye ng Homo