Anapilaksis

Ang **anapilaksis** o **anapilaksiya**, na nakikilala sa Ingles bilang ***anaphylaxis***, ay isang seryosong reaksiyong nagdudulot ng alerhiya na biglang nagsisimula at maaaring magdulot ng kamatayan. Ang anapilaksis ay karaniwang mayroong bilang ng mga sintomas na kinabibilangan ng isang makating pantal, pamamaga ng lalamunan, at mababang presyon ng dugo. Ang karaniwang mga sanhi ay kinabibilangan ng mga kagat ng kulisap, mga pagkain, at mga gamot.

Ang anapilaksis ay sanhi ng paglabas ng mga protina mula sa ilang uri ng mga puting selula ng dugo. Ang mga protinang ito ay mga bagay na maaaring mag-umpisa ng isang reaksiyong nagdurulot ng alerhiya o maaaring mas palubhain ang reaksiyon. Ang kanilang paglabas ay maaaring naging sanhi ng isang reaksiyon sa sistema ng katawan na panlaban sa sakit o sa pamamagitan ng isa pang sanhi na walang kaugnayan sa sistema ng katawan na panlaban sa sakit. Ang anapilaksi ay sinusuri batay sa mga palatandaan at mga sintomas ng isang tao. Ang pangunahing paggamot ay ang pag-iniksiyon ng *epinephrine*, na kung minsan ay isinasama sa ibang mga gamot.

Sa buong mundo, humigit-kumulang 0.05-2% ng mga tao ay nagkaroon ng anapilaksis sa ilang pagkakataon ng kanilang buhay. Ang mga bilang ay lumilitaw na tumataas. Ang kataga ay nagmula sa mga salitang Griyegong ἀνά *ana*, *laban*, at φύλαξις *phylaxis* (pilaksis), *proteksiyon*.

## Mga palatandaan at mga sintomas 
thumb|250px|Mga palatandaan at mga sintomas ng anapilaksis.
Ang anapilaksis ay karaniwang lumilikha ng iba't-ibang mga sintomas na mahigit sa ilang mga minuto o oras. Ang mga pamamaga sa ilalim ng balat (*angioedema*) na iyon ay maaaring maramdaman na ang balat ay napapaso sa halip na nangangati. Ang pamamaos, pananakit sa paglunok, o ubo ay maaari ring mangyari. Ang mga pagkain ang pinaka karaniwang nagdudulot nito sa mga bata. Ang mga gamot at mga kagat ng kulisap at mga kagat ng bubuyog ay mas pangkaraniwang nagdurulot ng anapilaksis sa mas matandang nasa wasto nang gulang. Ang anapilaksis na sanhi ng ehersisyo ay kadalasan ring iniuugnay sa pagsubo ng ilang mga pagkain. Sa 32-50% ng mga kaso, ang sanhi ay hindi alam (nagmumula sa hindi malamang sanhi na anapilaksis).

### Pagkain 
Maraming mga pagkain ang maaaring nagdudulot ng anapilaksis, kahit na ang pagkain na kinain sa unang pagkakataon. Kung ang isang tao ay may alerhiya sa isang NSAID, karaniwan silang maaaring gumamit ng iba na hindi nagdurulot ng anapilaksis. Ang anapilaksis na dahil sa mga penisilina o mga *cephalosporin* ay nangyayari lamang pagkatapos nitong sumama sa mga protina sa loob ng katawan, at ang ilan ay madaling sumasama kaysa sa iba. Kung ang isang tao ay nagkaroon ng isang reaksiyon sa kamandag sa nakaraan, at ito ay mas higit pa sa isang lokal na reaksiyon sa paligid ng bahaging kinagat, mayroon silang mas mataas na panganib ng anaphylaxis sa hinaharap. Gayunman, kalahati ng mga taong namatay dahil sa  anaphylaxis ay hindi nagkaroon ng malawakang (sistematikong) reaksiyon.

### Mga salik ng panganib 
Ang mga taong mayroong sakit sa ibabaw ng balat tulad ng hika, eksema, o allergic rhinitis (alerhiya sa loob ng ilong) ay mayroong mataas na panganib ng anaphylaxis mula sa pagkain, latex, at mga radiocontrast agent (kemikal upang luminaw ang imahe ng x-ray). Ang mga taong ito ay walang mas mataas na panganib mula sa ini-iniksiyon na mga gamot o mga kagat. Ito ay dahil sa paglabas ng mga inflammatory mediators (tisyu na nagpoprotekta sa napinsalang bahagi) at mga cytokine mula sa mast cells at basophils (puting selula ng dugo na tumutugon sa mga reaksiyong nagdudulot ng alerhiya). Ang kanilang paglabas ay karaniwang dahil sa isang reaksiyon sa sistema ng katawan na panlaban sa sakit, ngunit maaaring dulot ng pagkasira sa mga selulang ito na hindi kaugnay sa isang reaksiyon sa sistema ng katawan na panlaban sa sakit. Ang biphasic (binubuo ng dalawang yugto) na anaphylaxis ay sinusuri kapag ang mga sintomas ay bumalik sa loob ng 1–72 oras kahit na ang isang tao ay hindi nagkaroon ng bagong pagkakadikit sa allergen (nagiging sanhi ng alerhiya) na naging sanhi ng unang reaksiyon.

### Epinephrine 
thumb|Isang lumang bersiyon ng isang EpiPen auto-injector
Ang epinephrine (adrenaline) ay ang pangunahing paggamot para sa anaphylaxis. Walang dahilan kung bakit hindi ito dapat gamitin (walang kumpletong pagbabawal upang gamitin). Ang mga maliliit na problema mula sa epinephrine ay kinabibilangan ng panginginig, pagkabalisa, sakit ng ulo, at mabilis na pagtibok ng puso. Ang mga epinephrine autoinjector, na nagpapahintulot sa mga taong mayroong anaphylaxis na mag-iniskyon ng epinephrine sa sarili nilang kalamnan, ay karaniwang magagamit sa dalawang dosis, isa para sa mga nasa tamang gulang na o mga bata na may timbang na mas mabigat sa 25&nbsp;kilo at isa para sa mga batang may timbang na 10 hanggang 25&nbsp;kilo.

### Mga Karagdagan 
Ang mga antihistamine ay karaniwang ginagamit bilang karagdagan sa epinephrine. Ang mga ito ay nasabing mabisa batay sa panteoryang pangangatwiran, ngunit mayroong napakaliit na ebidensiya na ang mga antihistamine ay talagang mabisa sa paggamot ng anaphylaxis. Ang isang 2007 na pagsusuri ng Cochrane A ay hindi nakahanap ng mahusay na kalidad ng mga pag-aaral na maaaring magamit upang irekomenda ang mga ito. Ang mga antihistamine ay hindi pinaniniwalaang mayroong epekto sa pagbuo ng likido o mga paghilab sa daanan ng hangin. Ang salbutamol na ibinibigay sa pamamagitan ng kagamitan sa paghinga (nebulizer) ay maaaring mabisa kapag hindi napapaginhawa ng epinephrine ang mga sintomas ng bronchospasm (paghilab sa may baga). Ang paggamot upang gawing mas hindi masyadong sensitibo ang katawan sa bagay na nagdudulot ng reaksiyong nagbibigay daan sa alerhiya (paggamot upang maging hindi masyadong sensitibo sa allergen ang isang tao) ay magagamit para sa ilang mga nagdudulot ng alerhiya. Ang ganitong uri ng paggamot ay maaaring maiwasan ang mga insidente ng anaphylaxis sa hinaharap.  Ang isang maraming taon na panahon ng desensitization sa balat o ang pagbawas ng pagiging sensitibo sa allergen (nagiging sanhi ng alerhiya) ay napag-alamang mabisa laban sa kagat ng mga insekto, habang ang desensitization o pagbawas ng pagiging sensitibo sa allergen (nagiging sanhi ng alerhiya) na ibinibigay sa bibig ay mabisa para sa maraming mga pagkain. Kahit na hindi alam ang sanhi, kung mayroong gamot upang itigil ang reaksiyon, karaniwang gumagaling nang mabuti ang isang tao. Ang ilang mga pagkamatay ay nangyayari sa loob ng ilang minuto.

## Probabilidad 
Ang saklaw ng anaphylaxis ay 4–5 kada 100,000 tao kada taon, Lumilitaw na tumataas ang mga bilang. Ang bilang ng mga taong mayroong anaphylaxis noong 1980s ay humigit-kumulang na 20 kada 100,000 kada taon, habang noong 1990s ito ay 50 kada 100,000 kada taon. Ang pagtaas ay lumilitaw na pangunahin para sa anaphylaxis na sanhi ng pagkain. Ang panganib ay pinakamataas sa mga bata at mga babae. Sa Australya, ang pagkamatay sa anaphylaxis na sanhi ng pagkain ay pangunahing nangyayari sa mga babae habang ang mga pagkamatay na sanhi ng kagat ng insekto ay pangunahing nangyayari sa mga lalaki. Sa kalaunan siya ay binigyan ng parangal na Nobel Prize sa Medisina at Pisyolohiya para sa kanyang ginawa sa anaphylaxis noong 1913. Ang termino ay nagmula sa wikang Griyego|mga salitang Griyego na ἀνά ana, *laban*, at φύλαξις phylaxis, *proteksiyon*.

## Pagsasaliksik 
Mayroong mga kasalukuyang isinasagawang mga pagsisikap upang bumuo ng epinephrine na maaaring ilagay sa ilalim ng dila (epinephrine sa ilalim ng dila) upang gamutin ang anaphylaxis.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Alerholohiya