Baganga

Ang **Baganga** (), opisyal na **Munisipalidad  ng Baganga**, ay isang unang klaseng munisipalidad sa lalawigan ng Davao Oriental, Pilipinas. Ayon sa census noong 2020, mayroon itong populasyon na 58,714 katao, kaya ito ang pangatlo sa pinakamalaking bayan sa lalawigan.

Ito ang pinakamalaki sa mga munisipalidad at lungsod sa lalawigan sa mga tuntunin ng lawak ng lupa, at itinuturing na punong bayan ng unang lehislatibong distrito ng lalawigan.

## Etimolohiya
Ang Baganga ay nakuha ang pangalan nito mula sa isang matitinik na bush na may kaakit-akit tulad ng mga prutas na sagana sa pagdating ng mga Espanyol. Sinasabi ng iba na ito ay tinutukoy sa isang malaking bukana ng isang ilog na bumabagtas sa gitnang bahagi ng bayan.

## Kasaysayan
Ang mga tribo ng Mandaya ay nagbigay ng mga maligayang pagtanggap sa mga naunang Espanyol na mga explorer at nakatanggap ng katumbas na maliwanag na paglalarawan ng mga taong nakabalik sa Espanya. Si Garcia Descalante Alvarado, na nagsalaysay ng pagdating ng Villalobos Expedition noong Agosto 7, 1543, ay partikular na masigla sa pagpuri sa kagandahan nito kay King PhilipII. Sa ilalim ng pamumuno ng Espanyol, ang Baganga ay inorganisa bilang bahagi ng Encomienda de Bislig kasama ng Cateel, Caraga at Hina-tuan ng Surigao sa ilalim ni Sargent Mayor Juan Camacho dela Peña. Isa itong nayong Kristiyano sa ilalim ng Diocese of Cebu. Noong 1894, ang Baganga, kasama ang iba pang mga pamayanan, ay nagkaroon ng unang paring Espanyol, si Fr. Gilbert, isang Heswita. Opisyal na naging bayan ang Baganga noong Oktubre 29, 1903, sa ilalim ng Organic Act 21. Sa paglikha nito ay kasama nito ang mga barangay ng Mahan-ub, Dapnan, Lambajon, San Isidro, Mikit, Campawan, San Victor, Salingcomot, Saoquigue, Baculin, Bobonao, Batawan, Binondo, Ban-ao, Central at Kinablawan. Ang Lucod ay ang ika-18 barangay na nilikha sa ilalim ng Provincial Resolution No. 110. Ang pagkasira ng mga Hapones noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig noong 1941 ay lumikha ng kamalayan sa mga residente para sa bagong pag-unlad. Ang pagpapanumbalik ng mga lokal na opisyal noong 1949 ay nagbukas nito bilang venue para sa pag-unlad ng Agri-base. Ang niyog, Abaca, at pagtatanim ng prutas ay sagana, na sinundan ng mga pananim na ugat ng iba't ibang uri ng hayop na angkop sa lupa.

## Heograpiya
### Klima
Baganga ay merong tropical rainforest climate (Af) na may malakas hanggang napakalakas na pag-ulan sa buong taon.

### Mga Barangay
Ang Baganga ay politikal na nahahati sa 18 barangay. 

#### Salingcomot
* Carolina lake
* Pilot view beach resort
* Mangrove area sa ilalim ng rahabilation ng DENR
* Philippines army (67IB Aguila)

#### Campawan
Ang barangay na ito ay tahanan ng maraming talon, at isa sa mga pangunahing atraksyon ng "Campawan" ay ang tinatawag na "Curtain Falls".

#### Dapnan
Ang Dapnan ay tahanan ng maraming white-sand beach sa Baganga tulad ng sikat na Agawon Beach. Ang pangunahing industriya ng maliit na barangay na ito ay ang industriya ng niyog.

Mga lugar ng turista:
*Sunrise Boulevard

#### Kinablangan
Sa Oktubre 18 ipagdiwang ng Kinablanganion ang *Araw Ng Kinablangan*  o ang Niyogan Festival. Ang lakas ng ekonomiya ay agrikultura at pangingisda.

Mga Paaralan:
*Kinablangan Elementary School
*Dr. Beato C. Macayra National High School
*POO Elementary School

Mga lugar ng turista:
*Floating Cottage
*Balite Hot Spring (locally called "Mainit")
*Punta (Poo Island)
*Sandbar, Poo Kinablangan

#### Mahan-ub
Hinango ang pangalan ng Mahan-ub sa ilog na "mahan-ub". Ang Barangay na ito ay matatagpuan sa isang malayong lugar, at nahahati sa 12 purok (Olin, Catabuanan II, Banahao, Pagsingitan, Abuyuan, Coog, Mercedez, RC, Kaputian, Kasunugan, Kati-han II, Bisaya). Ang kasalukuyang Barangay Chairman ay si Roy Aguilon Nazareno. Ang kanilang lakas sa ekonomiya ay agrikultura, na gumagawa ng palay, niyog, abaka, at troso. Ipinagdiriwang nila ang taunang fiesta tuwing Hunyo 13 bilang parangal sa patron na si San Antonio de Padua. Ipinagdiriwang nila ang *Araw ng Mahan-ub* tuwing Hunyo 11 ang Carabao Festival.

Mga Paaralan:
* R. C. Macayra Elementary School
* Coog Elementary School

Mga lugar ng turista:
* Katiquipan Falls

#### San Victor
Ang San Victor ay isang maliit na barangay na matatagpuan sa San Victor Island. Ang pangunahing pinagmumulan ng kita ay ang pagsasaka at pangingisda. Ang kapitan ng barangay ay si Ike Fontillas.

Mga Paaralanl:
* San Victor Elementary School

#### Saoquigue
Ang Saoquigue ay isang liblib na barangay, na nahahati sa 8 purok o purok. Ang kasalukuyang Tagapangulo ng Barangay ay si G. Balug. Ang pangunahing pinagmumulan ng kita ay ang agrikultura (niyog) at pangingisda, kung saan ang ilang mga tindahan at negosyo sa marketing ay bumibili ng copra at uling mula sa bao ng niyog.

Mga Paaralan:
*Saoquigue Elementary School

## Demographics
### Wika
Baganga, bilang bahagi ng Davao Oriental, ay gumagamit ng Southern Kamayo dialect. Ang Southern Kamayo ay medyo iba sa Wika ng Kamayo ng Bislig, Surigao Del Sur. Ang Southern Kamayo ay sinasalita din sa Southern Lingig, Surigao del Sur, sa Cateel, Caraga at ilang bahagi ng Davao Oriental. May kaugnayan din ito sa Suriganonon at Butuanon.

Ang mga pagkakaiba-iba ng diyalekto ay sanhi ng magkahalong diyalektong komunikasyon sa pagitan ng Mandaya, Cebuano at iba pang mga imigrante na naninirahan ngayon sa lugar. Ang isang suffix ay idinagdag sa karamihan ng mga adjectives. Halimbawa: Ang salitang *gamay* sa Cebuano (Ingles: "small") ay *gamayay* sa Baganga. Ngunit hindi mo magagamit ang "*ay*" na suffix na laging may mga adjectives. Halimbawa, ang salitang *dako* (Ingles; "big") ay sinasalita bilang "*bagas-AY*" o "*bagasay*" sa halip na sabihing "*dako-ay*". dutayayay (Ingles: "very small")

## See also
* Baganga Protected Landscape

## References
## External links
* Baganga Profile at the DTI Cities and Municipalities Competitive Index
* Official Website
* [ Philippine Standard Geographic Code]
*Philippine Census Information
*Local Governance Performance Management System