open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Indones

Ang mga **Indones** ang tinatayang sumunod na pangkat na nakarating sa Pilipinas sa pamamagitan ng mga bangkang inuka sa kahoy na tinatawag na *balangay*.

## Paglalarawan
### Unang pangkat
Nagmula sila sa Timog-silangang Asya. Mapuputi sila at balingkinitan ang pangangatawan, matangkad kaysa sa mga negrito, makitid ang mukha, malapad ang noo, malalim ang mga mata at matangos ang ilong. Dumating sila sa Pilipinas may 5,000 hanggang 6,000 taon na nakakalipas. Mas maganda at makabago ang kanilang kalinangan at pamumuhay. Ang kanilang mga pabilog na bahay ay yari sa kahoy at may bubong na yari sa damo o talahib. Ang mga bahay nila ay nakatayo sa lupa o di kaya'y nakahukay sa lupa na may isang metro ang lalim. Ang iba naman ay nasa tuktok na punungkahoy ang bahay. Namuhay sila sa pamamagitan ng pamamana, pangingisda at pagkakaingin. Binubungkal nila ang lupa at nagtatanim ng tugi at milet. Niluluto nila ang kanilang mga pagkain. Ang kanilang kagamitan tulad ng pinggan ay yari sa dahon. Sila ang mga **unang pangkat ng mga Indones**. Pinaniniwalaang ninuno sila ng mga Ilongot ng Sierra Madre at ng Caraballo.

### Ikalawang pangkat
Ang **pangalawang pangkat ng mga Indones** na dumagsa sa Pilipinas ay maitim, malapad ang mukha, makapal ang labi, malaki ang panga, malaki ang ilong, bilugan ang mga mata at malaki ang pangangatawan. Sila ay galing sa tangway ng Indo-Tsina at naninirahan sa mga baybayin ng Luzon. Higit na mas maunlad ang kanilang pamumuhay kaysa sa mga naunang dumating sa pilipinas.

Ang sumunod na pangkat na nakarating sa Pilipinas ay ang mga taong nangngaling sa Gitnang Asya, may kulang-kulang isang libong taon na ang nakalilipas. Yari sa tanso ang kanilang mga kagamitan at pinaniniwalaang marunong din silang gumamit ng patubig sa kanilang pagsasaka. Natatanim sila ng palay, gabi, ube at iba't ibang uri ng halamang makakain.

## Terminolohiya
Sa kasaysayan ng Pilipinas, Indones ang katawagan sa mga mamamayan ng Sinaunang Indonesia na nakarating sa kapuluan ng Pilipinas.  Ngunit sa makabagong panahon, tumuturing ang *Indon* (sa Ingles) o Indones sa literal na salin, sa pinaikling *Indonesian*, tawag sa mamamayan o sa wika ng kasalukuyang Indonesia, o Indonesia (ang bansa).  Mas minamarapat ng mga makabagong mamamayan at ng pamahalaan ng Indonesia na tawagin silang Indonesiano o *Indonesian*, sa halip na *Indon* o Indones, isang sinaunang katawagan na itinuturing ngayon, kung hindi gagamiting pangkasaysayan, na nakakainsulto sa kanila, katulad ng ginawa nilang reklamo sa Malaysia noong Mayo 2007.  Ngunit ayon sa talahulugang *Tagalog-English Dictionary* ni Leo James English, **Indones** (lalaki) at **Indonesa** ang katawagan ng mga Indonesiano sa wikang Tagalog.,

## Sanggunian
## Tingnan din
*Kasaysayan ng Pilipinas
*Wikang Indones
*Indonesia

## Panlabas na kawing
*  Sebab istilah `Indon' tidak digemari. (Utusan Malaysia.) 
*  WEB Indonesia berkenaan bantahan penggunaan perkataan tersebut. 
*  WEB Indonesia berkenaan bantahan penggunaan perkataan tersebut. 

Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas
Kategorya:Kasaysayan ng Indonesia
Kategorya:Indonesia
Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas (900–1565)
Mr. Bean (animadong serye sa telebisyon)

Ang **Mr. Bean** ay isang animadong seryeng ibinase mula sa seryeng pantelebisyon sa Britanyang *Mr. Bean*.  Kabilang sa mga tauhan sina Mr. Bean, Irma Gobb, ang osong laruan ni Mr. Bean, ang hindi-nakikilalang tsuper ng Reliant Supervan, si Mrs. Wicket na may-ari ng tirahan ni Bean, at si Scrapper, ang masamang pusang alaga ni Mrs. Wicket.  Naglalaman ang serye ng 52 episodyo (2 episodyo kada palabas sa TV).

## Mga karakter 
* **Mr. Bean** - Si Mr. Bean ay isang pangunahing bida ng serye. Siya ay nakatira sa isang apartment na matatagpuan sa isang kalye ng London at madalas siyang sumuot ng jacket, relo at maliit na pulang kurbata. Ang kanyang unang pangalan ay hindi malinaw.
* **Teddy** - Isang teddy bear ni Mr. Bean at buong buhay na matalik na kaibigan. Sa kabila ng isa itong bagay lamang, kinunwari ni Bean na buhay si Teddy.

## Sanggunian 
## Panlabas na kawing 
* Websayt ni *Mr. Bean* 
* 
* 

Kategorya:Telebisyon sa United Kingdom
Switik

Ang **switik** (Ingles: *loon*, sa "Hilagang Amerika" [bigkas: *lun*]; *diver* [mansusukbo o maninisid, sa UK ]) ay isang grupo ng mga pantubig na mga ibon na matatagpuan sa maraming bahagi ng Hilagang Amerika at hilagang Eurasya.  Kasinglaki ng isang malaking bibi o maliit na gansa, na kahawig ng mga nabanggit sa hugis kapag lumalangoy.

Malawakang itim-at-puti ang mga balahibo ng mga ito, na abuhin sa may ulo at leeg sa ilang mga uri, at may puting tiyan; kahugis ng tulis ng sibat ang tuka sa lahat ng mga uri.  Kabilang sa nag-iisang saring ***Gavia*** ang lahat ng mga uri ng mga switik, na nasa pamilyang ***Gaviidae***, at ordeng ***Gaviiformes***; tanging para sa mga switik lamang ang kahanayang ito.
 
Nagmula ang pangalang Europeano, ang "diver", mula sa gawi ng ibon sa paghuli ng isda sa pamamagitan ng matiwasay na paglangoy sa ibabaw ng katubigan na susundan ng kaagad na pagsisid.  Nanggaling ang pangalan nito sa Hilagang Amerika, ang "loon", mula sa nakakatakot na huni o "iyak" ng ibong ito.

## Paglalarawan 
Natatangi ang mga switik sa kanilang nakatatakot na huni at sa kakahayan nila sa pagsisid.  Mas nakasusukbo ng malalim ang mga ito at sa mas matagal na panahon kapag inihambing sa iba pang mga ibon.  Namumuhay sila sa mas malamig at hilagang rehiyon ng mundo.  May mabigat na pangangatawan, maputi ang kanilang ilalim at maitim sa ibabaw, na may mas malabnaw na mga tuldok o guhit.  Nasa mas hulihang bahagi ng katawan ang kanilang mga paa, kung kaya'y halos hindi sila makakilos ng maigi kapag tumuntong sa lupa.  Matatag sila kapag lumilipad subalit kailangang sumahimpapawid agad mula sa tubig sa pamamagitan ng pagtakbo ng mabilis habang nasa ibabaw ng tubig.  Pangunahing pagkain nila ang mga isda, na nahahabol nila kahit abutin man ng malayong distansiya, sa tulong ng kanilang mga sumisikad na mga paa at mga gumagabay na mga pakpak nagagamit para sa paninimbang at pagliko.

Ito ang ibong pang-estado ng Minnesota sa Estados Unidos.

## Sanggunian 
Kategorya:Gaviiformes
Hendrik Lorentz

Si **Hendrik Antoon Lorentz** (ipinanganak 18 Hulyo 1853 sa Arnhem, Netherlands; namatay 4 Pebrero 1928 sa Haarlem, Netherlands) ay isang pisikong Dutch na nagwagi ng 1902 Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1902, kasama at kahati ni Pieter Zeeman para sa pagkakatuklas at teoretikal na pagpapaliwanag ng epektong Zeeman.  Siya rin ang humango ng mga ekwasyon ng transpormasyon (o transpormasyong Lorentz) na ginamit ni Albert Einstein sa kalaunan para ilarawan ang espasyo at panahon.

## Talambuhay 
Marami siyang naging ambag sa larangan ng pisika, kung saan ang teoriya ng liwanag ang siyang pinakanatatangi.  Ginantimpalaan siya, kasama ng isang dating estudyanteng si Pieter Zeeman, ng Gantimpalang Nobel sa pisika noong 1902 dahil sa kaniyang pag-aaral sa kung paano naaapektuhan ng daloy na magnetiko (*magnetic field*) ang kahabaan ng alon (*wavelength*) o daloy ng liwanag.  Higit siyang kilala dahil sa teoriyang tinatawag na kontraksiyon o galaw na Lorentz-Fitzegarld (*Lorentz-Fitzgerald contraction*), na nagsasabing "ang gumagalaw na bagay ay gumagalaw alinsunod (o patungo) sa direksiyon (o patutunguhan) ng mosyon (o kilos)."

## Sanggunian 
Kategorya:Mga pisiko mula sa Netherlands
Kategorya:Mga Nobel laureate sa pisika
Johor

Ang **Johor** ay isa sa mga estado ng bansang Malaysia. Ito ay matatagpuan sa bahaging timog Peninsula ng Malay; pinapalibutan ito ng Pahang sa hilaga, Melaka at Negeri Sembilan sa hilagang-kanluran, at Singapore sa timog (ang nagpapahiwalay sa pagitan ng Johor at Singapore ay ang *Straits of Johor*). Ang Johor ay isa sa pinakamaunlad na estado sa Malaysia. Ang kabisera ng Johor ay ang Johor Bahru.

Dito nagmula si Mohammed Kabungsuwan, ang nagdala ng Islam sa Pilipinas.

* Laman web rasmi Lapangan Terbang Antarabangsa Senai

Kategorya:Estado ng Malaysia
Instinto

Ang **instinto** o **likas na udyok** ay ang pangalang ginagamit ng sikolohista sa isang pag-uugaling natututunan, na ikinasasanhi ng mga pangyayari sa loob o labas ng katawan ng isang hayop at nagpapatuloy bagaman natapos o nawala na ang orihinal na estimulo.  Tinatawag din itong "pakiramdam" o "pang-amoy", sa malawak na kahulugan.  Karaniwan itong kinauugnayan ng masalimuot na mga serye o magkakasunod na mga gawain.

## Sa tao 
Sa mga tao, halos imposibleng makatagpo ng mga halimbawa ng ugaling batay lamang sa pakiramdam o instinto.  Bagaman may mga mamamayang nagsasabi na "may instinto at lapitin sa basag-ulo o pakikipag-away ang mga babatang lalaki; samantalang may instinto at pakiramdam ang mga batang babae sa pagpapanggap bilang ina ng isang manika."  Pinaniniwalaang natututunan ang mga ito ng mga batang lalaki at babae mula sa pagmamasid sa ibang tao.   

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sikolohiya
Kategorya:Tao
Kategorya:Ugali
Instinct (paglilinaw)

Ang ***instinct*** ay isang salitang Ingles na maaaring tumukoy sa:

*instinto, pag-uugali; may kaugnayan sa sikolohiya.
*udyok
**Instinct*, pangalang ng banda ng musika sa Pilipinas.
Richelieu

Ang **Richelieu** ay maaaring tumukoy sa:

* Kardinal Richelieu, isang maharlikang pari ng Pransiya.
* Saint-Jean-sur-Richelieu, Québec, isang pook sa Canada.
Panahong Bato

thumb|right|300px|Isang paglalarawan ng mga taong namumuhay noong *Panahon ng Bato*. 
thumb|right|88px|Halimbawa ng isang kagamitang panghiwa na yari sa isang bato.

Ang **Panahon ng Bato** o ***Stone Age*** [ Ingles ] ay isang malawak na kapanahunang prehestoriko (bago sumapit ang nasusulat na kasaysayan) kung kailan at saan gumagamit ang mga tao ng mga bato para sa paggawa ng mga kagamitan o kasangkapan. Karamihan sa mga dalubhasa sa paksang ito ang naghahati sa Panahon ng Bato sa tatlong peryodo: Matandang Panahong Bato (Paleolitiko), Gitnang Panahon ng Bato (Mesolitiko), at Bagong Panahon ng Bato (Neolitiko).  Nagmula ang *lithic* o litiko mula sa salitang Griyego na nangangahulugang "ng bato" at tumutukoy sa mga materyales na ginagamit sa paggawa ng mga kasangkapan at pagbubuo ng mga sandata.  Kahit magpahanggang-ngayon mayroon pa ring mga mamamayang namumuhay sa loob ng kanilang kultura na may antas masasabing pagkakaroon pa rin ng "panahon ng bato".  Ilan sa mga halimbawa ang mga aborihines (*aborigene*) ng Australya at ang mga Taong-Palumpong (*Bushmen*, mga "tao ng palumpong") ng Timog Aprika.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Heolohiya
*
Planetaryo

thumbnail|right|Isang gusaling planetaryo.

thumbnail|right|Halimbawa ng isang maliit na planetaryo.
Ang **planetaryo** o **planetaryum** (Ingles: *planetarium*) ay isang tanghalan o gusali kung saan makakatanaw ang isang tao ng mga gumagalaw na mga larawan ng kalangitan o kalawakan kabilang ang mga bituin at mga planeta. 

## Paglalarawan 
Kahugis ng itinaob na mangkok ang bubungan ng isang makabagong planetaryo. Makikita na ang loob ng simboryong ito ang isang bilog na panoorang pampelikula. Dito ipinapalabas ang mga tala at mga planeta habang gumagalaw. Mayroong mga palabas o panoorin ang planetaryo na nagpapakita ng kung paano natatanaw ng mga sinaunang mga tao ang kalangitan, sapagkat naglalagay ang mga naghanda ng palabas ng mga larawang-guhit ng mga hayop, tao, o diyos na kumakatawan sa mga konstelasyon o kapisanan ng mga bituin at mga tala.

## Terminolohiya 
Hindi palagiang tumutukoy ang salitang planetaryo o *planetarium* sa isang pook na nagpapalabas ng kalangitan, kalawakan, mga bituin at mga planeta. Sa payak na kahulugan nito, maaari ring tawaging "planetaryo" ang isang modelo ng Daigdig na siya namang ini-inugan ng isang modelo ng Buwan; o kaya mga maliliit na modelo ng iba pang mga planeta, isa man o maramihan, na nagsisi-inog sa palibot ng Araw.

## Mga sanggunian 
## panlabas na mga link
* WPD (Worldwide Planetariums Database) Planetariums buong mundo listahan

Kaurian:Astronomiya
Kaurian:Arkitektura
Pasipismo

thumb|right|Isang sagisag ng kapayapaan, na kalimitang kaugnay ng *pasipismo*.
thumb|400px|

Ang **pasipismo** o **pagpapatahimik** ay ang pagtanggi sa pagkakaroon at paggamit ng digmaan o karahasan bilang kasangkapan sa pagsasaayos ng hindi pagkakaunawaan o pagkakamit ng kapangyarihan o pansariling kabutihan at kalamangan.  Tinatawag na **pasipista** o **tagapagpatiwasay** ang isang taong naniniwala sa pasipismo, umaawat, at nakikipag-ugnayan sa pagitan ng mga bansa o nasyon tungo sa kapayapaan.

## Mga impluwensiya 
### Mula sa Asya 
May mahalagang gampanin ang pananampalataya sa pagtataguyod ng pasipismo o ng "katiwasayan at kapayapaan."  Pangkaraniwang katangian ng mga relihiyon sa Asya ang paniniwala sa kawalan-ng-kaguluhan, kawalan-ng-karahasan, at di-paglaban.  Makikita ito sa mga relihiyong Budismo, Taoismo, at Hinduismo., Morabyano (*Moravian*), Menonito (*Mennonite*), at Doukhobor.  Laban sa anumang uri ng militarismo ang mga sektang ito, kung kaya't tumatanggi ang mga kasapi nito sa pagsali at pagsanib sa mga hukbong pang-sandatahang lakas, at ayaw nilang humawak man ng anumang sandata.

## Sanggunian 
Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika
Lumbaca-Unayan

Ang **Bayan ng Lumbaca-Unayan** ay isang bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Lumbaca-Unayan ay nahahati sa 9 na mga barangay.

* Bangon
* Beta
* Calalon
* Calipapa
* Dilausan
* Dimapaok
* Lumbaca-Dilausan
* Oriental Beta
* Tringun

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Ulilang Dalagita na nasa Sementeryo

Ang ***Ulilang Dalagita na nasa Sementeryo*** o ***Ulilang Batang Babae na nasa Loob ng Libingan*** (Ingles: *Orphan Girl at the Cemetery* o *Young Orphan Girl in the Cemetery*, c. 1823 o 1824) ay isang dibuhong ipininta ni Eugène Delacroix, isang Pranses na pintor, noong 1823.
   
## Paglalarawan
Bilang isa sa mga unang akda ni Delacroix, pinaniniwalaan na isa itong paghahanda lamang para sa *Masaker sa Chios* (*Massacre at Chios* sa Ingles, o *Pagpapatayan sa Chios*)  Mapagmamasdan at mararamdaman mula sa larawan ang kalungkutan, bago pa man mabasa ang ibinigay na pamagat para rito.  Ayon sa Museo ng Louvre, may "mga luhang namumutawi at nangingilid sa mga ng dalagita," isang tanda ng pagdadalamhati.  Nagbabadya rin ng pighati ang payak na tanawing nasa likuran ng batang babae: ang anyo ng kalangitan at ang pinabayaang libingan.  Naglilikom din ng paksang kalungkutan ang kalagayan ng pangangatawan at pananamit ng dalagita: ang pagkakabagsak ng bahagi ng blusa sa may balikat, ang kamay na nakahimlay sa hita, ang paglalaro ng mga anino sa ibabaw ng kaniyang batok at leeg, ang kadiliman sa gawing kanan ng taong ito, at ang malamig at mapanglaw na mga kulay sa damit.  Mapapansin sa mga ito ang katayuan ng kawalan ng pag-asa at ang kaulilahan at kawalan ng maaaring dumamay sa batang babae, mayroon siyang tinatanaw ngunit hindi nakikita ng taong tumitingin sa larawang ito. na mga tema o paksa para sa kaniyang mga larawan, na nangingintab sa liwanag at puno ng pagkilos.

## Pinaglalagakan
Kasalukuyan itong taglay at pinangangalagaan ng Museo ng Louvre (*Musée du Louvre*) sa Louvre, Pransiya.     
 
## Mga sanggunian
## Panlabas na mga kawing
*Malaking anyo ng *Orphan Girl at the Cemetery*  mula sa *Web Museum of Fine Art*, WMOFA.com

Kategorya:Mga dibuho
Kategorya:Mga dibuho ni Eugène Delacroix
Londinium

thumb|right|Natitirang labi ng pader ng Londinium, ang Romanong Londres.

Ang **Londinium** o **Romanong Londres** ay isang lungsod o bayan na itinatag ng mga Romano noong mga 47 T.P., ang kapanahunan ng Romanong Britanya.  Ayon sa kasaysayan ng Londres, dumating ang pagpapabaya at pag-iwan sa Londinium ng mga Sinaunang Romano noong ika-5 dantaon.  Sa kasalukuyan, ito ang Lungsod ng Londres, Inglatera.

Hindi itinatag ang Londinium ayon sa isang plano sapagkat lumaki ito mula sa mga magkakalapit na mga bayan.  Sa pagtatayo ng mga kabahayan ng mga mamamayan sa pagitan ng mga hangganan ng mga bayang ito, naging isang malaking lungsod ang Londinium.  Nang dumating ang mga Romano sa Britanya noong 43 T.P., nagtatag sila ng isang bayan sa pilapilan o baybayin ng Ilog Tamesis.  Nagtayo sila ng pader sa paligid ng ilog at gumawa ng mga unang tulay sa kahabaan ng Thames.  Maraming mga mangangalakal at manggagawa ang nanirahan sa Londinium.  Sa pagsapit ng ika-3 dantaon AD, nagkaroon ng may 15,000 katao ang namumuhay sa loob ng pader ng Romanong Londres.

Makaraang lumikas ang mga Romano mula sa Britanya noong ika-5 dantaon, nawala rin ang mga naninirahan dito.  Subalit napakahalaga ng London para iwan na lamang, kaya't noong ika-9 dantaon, muling itinatag ni Haring Alfredo ang Dakila (*Alfred the Great*) ang bayan, isinaayos muli ang pader na itinayo ng mga Romano, at naglagay ng mga bagong pananggalang.  Nang sumapit ang paglusob ni Guillermo ang Mananakop (*William the Conqueror*) noong 1066, isang matatag na bayan ang London na nasanay sa pagpapatakbo ng sariling mga gawain.  Tinanggap ng mga taga-Londres (mga taga-Londinium) si Guillermo bilang hari, sapagkat binigyan sila ni Haring Guillermo ng karta o nasusulat na kapahintulutan at pangakong masayang makapagpapatuloy ang mga mamamayan ng Londres sa kanilang mga pribilehiyo at mga karapatang natatamo, bago pa man sila sakupin ni Haring Guillermo.

## Mga sanggunian
### Talababa
### Bibliyograpiya
* Billings, Malcolm (1994), *London: a companion to its history and archaeology*, ISBN 1-85626-153-0
* Inwood, Stephen. *A History of London* (1998) ISBN 0333671538
* John Wacher: *The Towns of Roman Britain*, London/New York 1997, p.&nbsp;88-111. ISBN 0-415-17041-9
* Gordon Home: *Roman London: A D 43 - 457* May mga ilustrayon, artipakto, diyagrama at plano. Nilimbag ng Eyre at Spottiswoode (London), 1948, (walang ISBN)

Kategorya:Sinaunang Roma
Kategorya:Kasaysayan ng Londres
Kategorya:London
Seks

Ang **seks**, o ***sex*** sa Ingles, ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Pagtatalik, ang *sex* (seks) bilang daglat ng katagang Ingles na *sexual intercourse* (pakikipagtatalik)
*Biyolohikal na kasarian ng lalaki at babae
*Seksuwalidad
James Polk

Si **James K. Polk** (1795-1849) ay isang dating pangulo ng Estados Unidos.

Ang **James Polk** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*James G. Polk, isang kongresista mula sa Ohio, Estados Unidos.
**USS James K. Polk*, pangalan ng isang submarino, sasakyang pang-dagat.
*James K. Polk (awit), awitin ng They Might Be Giants.
Jessica Lynch

Si **Jessica Dawn Lynch** (Ipinanganak noong Abril 26, 1983 sa Palestine, Kanlurang Virginia, Estados Unidos) ay isang babaeng sundalong Amerikano ng dating Hukbo ng Pag-Apating Bahagi ng Maunawaang Mabuti ng Unang Pribadong Kawal (UPK) sa Hukbong Katihan ng Estados Unidos ay patungo sa Iraq, na siya ang dating nabihag ng isang babaeng sundalo ay bilang bilanggo ng digmaan sa kamay ng puwersa ng mga Iraqi.

Kaurian:Mga Babae sa Hukbong Katihan ng Estados Unidos
Mikropono

thumb|right|Isang uri ng mikropono.
[thumb|right|Mikroponong pang-[kompyuter.]]
Ang ***mikropono** o **microphone*** [bigkas: *maykrofown*], na tinatawag ding **mike** [bigkas: *mayk*], **maik** (mga pinaikling bersyon ng *microphone*) ay isang akostiko-hanggang-elektrikong transduktor o sensor na may kakayahing palitan o baguhin ang tunog para maging hudyat na elektriko.  Ginagamit ang mga ito sa maraming mga bagay katulad ng telepono, grabador o rekorder (*tape recorder*), aparatong pantulong-sa-pandinig, produksiyon ng pelikula, buhay at nakarekord na inheriyang awdyo, sa pagbobrodkast sa radyo at telebisyon, at mga kompyuter para masagap ang tinig, VoIP, at maging sa mga di-akostikong paggamit tulad ng pagsusuring ultrasoniko.

## Mga bahagi ng mikropono 
Kabilang sa mga payak na bahagi ng mikropono ang **dayapram** (*diaphragm*) at ang **kapsula**.  Isang manipis at matalon na piraso ng metal, papel, o plastik ang nagsisilbing dayapram.  Samantalang naglalaman naman ang kapsula o kapsul ng mga maliliit na butil ng karbon.

Kapag tumama sa dayapram ang mga alon ng tunog, itinutulak at pinipiga nito ang mga butil ng karbon para magkadikit-dikit.  Kapag malakas ang presyon o lakas ng pagtulak o pagpiga, malakas din ang daloy ng kuryente; kapag mahina ang presyon, mahina rin ang daloy ng kuryente.  Laging nakaayon o depende ang daloy ng kuryente sa natatanggap na bilang o kantidad ng lakas o presyon.  Nakaayon naman o depende ang bilang o timbang ng presyon mula sa dami ng tunog na natatanggap nito.  Kapag tumigil ang tunog o pagpapatugtog, sa kaso ng musika, magbabalik ang dayapram sa orihinal nitong posisyon, at titigil din ang daloy ng kuryente.

## Sanggunian 
Kategorya:Teknolohiya
Kategorya:Komunikasyon
Kardinal Richelieu

thumb|Eskudo ng armas ni Kardinal Richelieu.

Si **Armand Jean du Plessis de Richelieu, Cardinal-Duc de Richelieu** (10 Setyembre 1585&nbsp;– 4 Disyembre 1642),  ay isang paring Pranses, maharlika, at politiko.

Naging obispo noong 1607, pumasok siya sa politika sa kalaunan, para maging Sekretaryo ng Estado noong 1616.  Tumaas sa kahanayan ng ma tao ng simbahan at estado, naging kardinal siya noong 1622, at punong-ministro ni Haring Louis XIII noong 1624.  Nanatili siya sa tanggapang ito hanggang sa kaniyang kamatayan noong 1642; napalitan siya ni Jules Kardinal Mazarin.

Kadalasang kilala si Kardinal ng Richelieu sa pamagat na "Hepeng Ministro" ng Hari o "Unang Ministro".  Dahil dito, paminsan-minsan siyang itinuturing bilang pinakaunang Punong ministro sa mundo, ayon sa makabagong diwa ng salita. 

Kategorya:Mga Pranses
Kategorya:Mga pari mula sa Pransiya
Kategorya:Mga politiko ng Pransiya‏
Kategorya:Mga maharlika mula sa Pransiya
Kodigong Morse

right|thumb|250px|Talaan ng mga sagisag panghudyat na ginagamit sa Kodigong Morse, at ang mga katumbas na titik at bilang.
thumb|right|Mga hudyat na ginagamit kapag nangangailangan ng tulong o "S.O.S."
thumb|right|Isang aparatong ginagamit sa pakikipag-ugnayan sa pamamagitan ng Kodigong Morse.
thumb|right|Isang mandaragat na gumagamit ng Kodigong Morse sa pamamagitan ng ilaw.

Ang ***Morse code*** o **kodigong Morse** [bigkas: *Mors*] ay isang kalipunan ng mga hudyat na may mga gitling at tuldok na ginagamit sa pakikipag-ugnayan.  Dahil dito, nakapaghahatid ang isang tao ng impormasyong telegrapiko, ayon sa pamantayan ng pagkakasunud-sunod ng mga hudyat na tunog at pulso na sumasagisag sa mga titik at numero.  Mayroon ding mga natatanging karakter at puntuwasyong ginagamit para rito.  Maririnig ang mga hudyat na tunog mula sa isang aparatong pang-kodigong Morse.

Ginagamit din ang kodigong ito - partikular na ang **pansandaigdigang kodigong Morse** o ***International Morse Code*** - sa mga estasyon ng radyo, maging pang-komersiyalismo man o pang-baguhan o di-dalubhasa (amatyur).  Natututong gumamit ng kodigong Morse ang isang pangkaraniwang tao kung magsasanay at kapag nakagamayan niyang pansinin ang kalipunan ng mga hudyat na tunog sa halip na mga tig-iisang tuldok at gitling. *(Tingnan ang larawan ng talaan ng mga sagisag at katumbas na mga titik at bilang.)*

## Iba pang mga sagisag 
Naririto ang ilan pang mga sagisag na wala sa larawang naglalaman ng talaang pansandaigdigang kodigong Morse:

## Sanggunian 
Kategorya:Komunikasyon
Kategorya:Teknolohiya
Kategorya:Kasaysayan ng radyo
Adolfo López Mateos

Si **Adolfo López Mateos** (26 Mayo 1909 – 22 Setyembre 1969) ay isang 
Mehikanong politiko na kaugnay sa Partidong Rebolusyonaryo Institusyonal (*Institutional Revolutionary Party*, PRI) na naglingkod bilang Pangulo ng Mehiko mula 1958 hanggang 1964. Bilang presidente, isinabansa niya ang mga kompanya ng kuryente, nilikha niya ang Komisyong Pambansa para sa mga Libreng Araling-Aklat (1959) at itinaguyod ang paglikha ng mga mahahalagang museo, katulad ng Museo ng Kasaysayang Likas at Museo ng Antropolohiya sa Lungsod ng Mehiko. Isa siyang propesor at direktor sa Pang-agham at Pampanitikang Panimulaan ng Toluca. Pinamunuan niya ang Partidong Rebolusyonaryo Institusyonal. Nagsilbi din siya bilang isang senador-pederal mula 1946 hanggang 1952, at ministro ng Gawain at Kabutihang Panglipunan mula 1952 hanggang 1958.

## Buhay 
Isinilang si López Mateos sa Atizapán de Zaragoza, isang maliit na bayan sa estado ng Mehiko, bagaman sa murang edad lumipat ang kaniyang mag-anak sa lungsod ng Mehiko dahil sa pagkamatay ng kaniyang ama. Noong 1929, nagtapos siya mula sa Pang-agham at Pampanitikang Panimulaan ng Toluca, kung saan isa siyang delegado at pinunong mag-aaral ng Partidong Manggagawang Sosyalista (*Socialist Labor Party*). Noong taong iyon, sinuportahan niya ang pangangampanya sa pagka-pangulo ni José Vasconcelos, isang kandidato ng oposisyon; gumanap siya bilang isang tagapagtalumpati para sa kampanyang pampangulo ni Pascual Ortiz Rubio; at naglingkod sa ilang bilang ng mga posisyong burokratiko mula noon hanggang 1941, kung kailan nakapanayam niya si Isidro Fabela. Tinulungan siya ni Fabela na makamit ang isang posisyon bilang direktor ng Panimulaang Pampanitikan ng Toluca (*Literary Institute of Toluca*), sapagkat nagbitiw sa tungkuling iyon si Fabula upang sumali sa Pandaigdigang Hukuman ng Katarungan (*International Court of Justice*). Nanilbihan siya hanggang 1952, kung kailan siya naging Sekretaryo ng Gawain (*Secretary of Labor*) sa ilalim ni pangulong Adolfo Ruiz Cortines. Noong 1958, nahalal siya bilang pangulo ng Mehiko, at naglingkod hanggang 1964. Sa buong buhay niya bilang isang taong nasa wastong edad, palagian siyang dinadalaw ng mga pananakit ng ulo, at napag-alamang mayroon siyang mga ilang anyurismong serebral. Makalipas ang ilang taong nahimlay na walang-malay (o nasa katayuang may koma), sumakabilang-buhay siya noong 1969.

Si López Mateos ang unang naging tagapangasiwa ng Organisasyong Komite ng pang-tag-init na Olimpiks ng 1968 at tumawag ng isang pagtitipon na naging sanhi ng pagkakalikha ng Konsehong Pandaigdig ng Boksing.

## Sanggunian 
### Talababa 
### Bibliyograpiya 
* Talambuhay mula sa *Mexico Connect* 
* Talambuhay mula sa *Historical Text Archive*
*  Talambuhay mula sa Lycos.es 
* Camp, Roderic A. *Mexican Political Biographies*. Tucson, Arizona: Pamantasan ng Arizona, 1982.

Kategorya:Mga pangulo ng Mehiko
Kategorya:Kasaysayan ng Mehiko
Leo Echegaray

Si **Leo Echegaray y Pilo** (11 Hulyo 1960 - 5 Pebrero 1999) ay ang unang Pilipinong nabilanggo na nahatulan ng parusang kamatayan sa pamamagitan ng lethal injection noong 1999 makalipas ang 23 taon. Sa 23 taong iyon ay tinanggal sa batas ng Pilipinas ang death penalty. Ang kanyang kamatayan ay nagpasiklab ng isyu ukol sa parusang kamatayan sa Pilipinas.

Naakusahan ng panggagahasa si Echegaray sa kaniyang anak na babae na si Rodessa Echegaray (pinalayawang "Baby Echegaray") noong Abril 1994. Sumailalim siya sa paglilitis ng Regional Trial Court sa Lungsod ng Quezon noong 7 Setyembre 1994. Hinatulan siyang mamatay sa pamamagitan ng lethal injection ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas na nagpatibay ng hatol noong 25 Hunyo 1996. Humingi ng apila sa kaso si Echegaray ngunit hindi na ito tinanggap pa ng korte noong 19 Enero 1999.

Hindi pa nakalilipas ang isang buwan, dinala si Echegaray sa kanyang kamatayan noong 5 Pebrero 1999 mula sa New Bilibid Prison patungo sa *lethal injection chamber* sa Lungsod ng Muntinlupa. Ang mga sumaksi sa panahon ng pagbitay ay nagsabing ang kanyang mga huling salita ay: "Sambayanang Pilipino, patarawin ninyo ako sa aking kasalanan; Pilipino, pumatay ng kapwa Pilipino."

## Tingnan din 
*Parusang kamatayan
*Pablito Andan

## Sanggunian 
Kategorya:Mga Pilipinong nabilanggo
Kategorya:Mga Pilipinong nahatulan ng kamatayan
Persentahe

thumb|right|upright|Ang karaniwang sagisag ng bahagdan.

Sa aritmetika, ang **persentahe**, **porsiyento**, o **bahagdan** (Wikang Ingles:*Percentage*) ay isang paraan ng pagpapahayag ng isang bilang bilang isang bahaging-hati (hating-bilang, praksiyon o pingki) ng 100 (ang per sent o *per cent* [Ingles], na nangangahulugang "sa bawa't sandaan", "kada isandaan", o "sang-ayon sa bawa't sangdaan").  Karaniwang itong kinakatawanan ng sagisag ng porsiyento, ang "%".  Halimbawa, 45% (binabasa bilang "apatnapu't limang bahagdan" o "apatnapu't limang porsiyento") na katumbas ng 45 / 100, o 0.45.

Ginagamit ang persentahe sa pagpapaliwanag kung gaano kalaki ang halaga ng isang bilang kaugnay ng isa pang bilang.  Kalimitang kumakatawan ang unang bilang sa *isang bahagi ng* o *isang pagbabago sa* ikalawang bilang, na nararapat na mas mataas kaysa wala o sero (0).  Halimbawa, ang pagdagdag ng P&nbsp;0.15 sa halaga o presyon ng P&nbsp;2.50 ay isang pagtaas ng isang bahaging-hati ng 0.15 / 2.50 = 0.06.  Kung ipapahayag bilang isang persentahe, kung gayon isa itong pagtaas ng may 6%.

Bagaman kadalasang ginagamit ang mga persentahe o kabahagdanan sa pagpapahayag ng mga numero o bilang na nasa pagitan ng sero at isa, maaari ring ipaliwanag ang anumang proporsyonalidad na walang dimensiyon bilang isang persentahe.  Bilang halimbawa, ang 111% ay 1.11 at ang −0.35% ay −0.0035.

## Terminolohiya
Kung minsan, binabaybay din ang *porsiyento* bilang **prosiyento**.  Tumutukoy din ang porsiyento sa kahating-halaga o komisyon na natatanggap ng isang tao mula sa pakikipagkasunduang pangkalakal o mula sa paglalaro ng sugal.  Maaari din itong tumukoy sa **tong** o suhol na ibinibigay sa isang taong may-katungkulan; at maging sa halaga ng interes, patong o tubong halaga na idinadagdag sa orihinal na halaga ng salaping hiniram o inutang.

Makikita sa mga larawang ito ang ebolusyon ng "%":

Image:Percent symbol in 1425.svg|"%" Noong ika-15 dantaon, daglat para sa *per cento*.
Image:Percent symbol in 1650.svg|"%" Noong ika-17 dantaon, na natira nalamang ang *o* mula sa *cento*.
Image:Unicode 0x0025.svg|"%" noong ika-18 dantaon; suriin ang nakapatihilig na guhit.

Naglalahad rin ang isa pang sanggunian ng kahalintulad na salaysayin.  Mayroong ilang iba't ibang mga daglat ang pariralang "per cento" (iyan ang "per 100", "p 100", "p cento", atbp).  Sa isang punto o pagkakataon, may isang tagasulat o tagatitik ang gumamit na lamang ng "pc" na may maliit na silo o ikot (ginagamit sa numerasyon o pagsusulat ng bilang para sa *primo* [pang-una], *secondo* [ikalawa], atbp.).  Sa kalaunan, nagkaroon ng pahabang guhit na pang-pingki (*fraction*) ang  "pc" na may silo, at nawala ang "per".  Sa makabagong panahon, ginagamit natin ang solidus sa halip na isang pahabang-nakahigang guhit na bara o linyang pangharang.

## Sanggunian
Kategorya:Mga tagway
Marogong

Ang **Bayan ng Marogong** ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Marogong ay nahahati sa 24 na mga barangay.

* Balut
* Bagumbayan
* Bitayan
* Bolawan
* Bonga
* Cabasaran
* Cahera
* Cairantana
* Canibongan
* Diragun
* Mantailoco
* Mapantao

* Marogong East
* Marogong Proper (Pob.)
* Mayaman
* Pabrica
* Paigoay Coda
* Pasayanan
* Piangologan
* Puracan
* Romagondong
* Sarang
* Cadayonan
* Calumbog

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Marantao

Ang **Bayan ng Marantao** ay isang ika-3 klaseng bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Marantao ay nahahati sa 34 na mga barangay.

* Bacayawan
* Cawayan Bacolod
* Bacong
* Camalig Bandara Ingud
* Camalig Bubong
* Camalig (Pob.)
* Inudaran Campong
* Cawayan
* Daanaingud
* Cawayan Kalaw
* Kialdan
* Lumbac Kialdan

* Cawayan Linuk
* Lubo
* Inudaran Lumbac
* Mantapoli
* Matampay
* Maul
* Nataron
* Pagalongan Bacayawan
* Pataimas
* Poona Marantao
* Punud Proper

* Tacub
* Maul Ilian
* Palao
* Banga-Pantar
* Batal-Punud
* Bubong Madanding (Bubong)
* Ilian
* Inudaran Loway
* Maul Lumbaca Ingud
* Poblacion
* Tuca Kialdan

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Masiu

Ang **Bayan ng Masiu** ay isang bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Masiu ay nahahati sa 35 na mga barangay.

* Abdullah Buisan
* Alim Raya Caramian
* Alip Lalabuan
* Alumpang Paino Mimbalay
* Amai Ditimbang Balindong
* Amai Sindaolan Dansalan
* Lakadun
* Buntalis Maranat
* Dalog Balut
* Gindolongan Alabat
* Gondarangin Asa Adigao

* Labay Moriatao-Bai
* Laila Lumbac Bangon
* Langco Dimapatoy
* Langi Talub
* Lomigis Sugod
* Macabangun Imbaba
* Macadaag Talaguian
* Macalupang Lumbac Caramian
* Magayo Bagoaingud
* Magompara Apa Mimbalay
* Manalocon Talub
* Marandacan Putad

* Matao Araza
* Mimbantas Sawer
* Mohammad Tangul
* Pangandaman Pantao
* Sambowang Atawa
* Tamboro Cormatan
* Towano Arangca
* Tomambiling Lumbacaingud
* Unda Dayawan
* Buadiamaloy
* Mangondato Kalilangan
* Casim Lumbacaingud

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Mulondo

Ang **Bayan ng Mulondo** ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Mulondo ay nahahati sa 26 na mga barangay.

* Bangon
* Bubonga Guilopa
* Buadi-Abala
* Buadi-Bayawa
* Buadi-Insuba
* Bubong
* Cabasaran
* Cairatan
* Cormatan
* Poblacion (Dado)
* Dalama
* Dansalan
* Dimarao

* Guilopa
* Ilian
* Kitambugun
* Lama (Bagoaingud)
* Lilod
* Lilod Raybalai
* Lumbaca Ingud
* Lumbac (Lumbac Bubong)
* Madaya
* Pindolonan
* Salipongan
* Sugan

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Pagayawan

Ang **Bayan ng Pagayawan** ay isang ika-5 klaseng bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Pagayawan ay nahahati sa 18 na mga barangay.

* Ayong
* Bandara Ingud
* Bangon (Pob.)
* Biala-an
* Diampaca
* Guiarong
* Ilian
* Madang
* Mapantao

* Ngingir (Kabasaran)
* Padas
* Paigoay
* Pinalangca
* Poblacion (Lumbac)
* Rangiran
* Rubokun
* Linindingan
* Kalaludan

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Picong

Ang **Bayan ng Picong** (dating pangalan: Sultan Gumander) ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Picong ay nahahati sa 19 na mga barangay.

* Bara-as
* Biasong
* Bulangos
* Durian
* Ilian
* Liangan (Pob.)
* Maganding
* Maladi
* Mapantao
* Micalubo

* Pindolonan
* Punong
* Ramitan
* Torogan
* Tual
* Tuca
* Ubanoban
* Anas
* Mimbalawag

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Piagapo

Ang **Bayan ng Piagapo** ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Piagapo ay nahahati sa 37 na mga barangay.

* Aposong
* Bagoaingud
* Bangco (Pob.)
* Bansayan
* Basak
* Bobo
* Bubong Tawa-an
* Bubonga Mamaanun
* Bualan
* Bubong Ilian
* Gacap
* Katumbacan
* Ilian Poblacion

* Kalanganan
* Lininding
* Lumbaca Mamaan
* Mamaanun
* Mentring
* Olango
* Palacat
* Palao
* Paling
* Pantaon
* Pantar
* Paridi

* Pindolonan
* Radapan
* Radapan Poblacion
* Sapingit
* Talao
* Tambo
* Tapocan
* Taporug
* Tawaan
* Udalo
* Rantian
* Ilian

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Pualas

Ang **Bayan ng Pualas** ay isang ika-5 klaseng bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Pualas ay nahahati sa 23 na mga barangay.

* Badak
* Bantayan
* Basagad
* Bolinsong
* Boring
* Bualan
* Danugan
* Dapao
* Diamla
* Gadongan
* Ingud
* Linuk

* Lumbac
* Maligo
* Masao
* Notong
* Porug
* Romagondong
* Tambo (Pob.)
* Tamlang
* Tuka
* Tomarompong
* Yaran

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 
*Pualas on Facebook

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Saguiaran

Ang **Bayan ng Saguiaran** ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Saguiaran ay nahahati sa 30 na mga barangay.

* Alinun
* Bagoaingud
* Batangan
* Cadayon
* Cadingilan
* Lumbac Toros
* Comonal
* Dilausan
* Gadongan
* Linao
* Limogao
* Lumbayanague
* Basak Maito
* Maliwanag
* Mapantao

* Mipaga
* Natangcopan
* Pagalamatan
* Pamacotan
* Panggao
* Pantao Raya
* Pantaon
* Patpangkat
* Pawak
* Dilimbayan
* Pindolonan
* Poblacion
* Salocad
* Sungcod
* Bubong

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Malabang

Ang **Bayan ng Malabang** ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Malabang ay nahahati sa 37 na mga barangay.

* Bacayawan
* Badak Lumao
* Bagoaingud
* Bunkhouse
* Boniga
* BPS Village
* Betayan
* Campo Muslim
* China Town (Pob.)
* Corahab
* Diamaro
* Inandayan
* Cabasaran (South)
* Calumbog

* Lamin
* Mable
* Mananayo
* Manggahan
* Masao
* Montay
* Pasir
* Rebocun
* Sarang
* Tacub
* Tambara
* Tiongcop

* Tuboc
* Matampay
* Calibagat
* Jose Abad Santos
* Macuranding
* Matalin
* Matling
* Pialot
* Sumbagarogong
* Banday
* Bunk House
* Madaya

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Tamparan

Ang **Bayan ng Tamparan** ay isang ika-5 klaseng bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Tamparan ay nahahati sa 44 na mga barangay.

* Bocalan
* Bangon
* Cabasaran
* Dilausan
* Lalabuan
* Lilod Tamparan
* Lindongan
* Linuk
* Occidental Linuk 2023 Chairman Fahad M. Sambarani
* Linuk Oriental
* Lumbaca Ingud
* Lumbacaingud South
* Lumbaca Lilod
* Balt madiar
* Mala-abangon
2023 Chairman Hon. Abdulrakim M. Camama

* Maliwanag
* Maidan Linuk
* Miondas
* New Lumbacaingud
* Pimbago-Pagalongan
* Pagayawan
* Picarabawan
* Poblacion I
* Poblacion II
* Poblacion III
* Poblacion IV
* Raya Miondas
* Raya Buadibarao
* Raya Tamparan
* Salongabanding

* Suminunggay
* Talub
* Tatayawan North
* Tatayawan South
* Tubok
* Beruar
* Dasomalong
* Ginaopan
* Lumbac
* Minanga
* Lilod Tubok
* Moriatao Datu
* Pagalamatan Linuk
* Pindolonan Moriatao Sarip

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*OFFICIAL WEBSITE of TAMPARAN, Lanao del Sur 
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Tubaran

Ang **Tubaran** (/tu•ba•rán/) ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Tubaran ay nahahati sa 21 na mga barangay.

* Alog
* Beta
* Poblacion (Buribid)
* Campo
* Datumanong
* Dinaigan
* Guiarong
* Mindamudag
* Paigoay-Pimbataan
* Polo
* Riantaran

* Tangcal
* Tubaran Proper
* Wago
* Bagiangun
* Gadongan
* Gaput
* Madaya
* Malaganding
* Metadicop
* Pagalamatan

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Tugaya

Ang **Bayan ng Tugaya** ay isang bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Tugaya ay nahahati sa 23 na mga barangay.

* Bagoaingud
* Bubong
* Buadi Alawang
* Buadi Dico
* Campong Talao
* Cayagan
* Dandanun
* Dilimbayan
* Gurain
* Poblacion (Ingud)
* Lumbac
* Maidan

* Mapantao
* Pagalamatan
* Pandiaranao
* Pindolonan I
* Pindolonan II
* Putad
* Raya
* Sugod I
* Sugod Mawatan
* Sumbaga Rogong
* Tangcal

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Taraka

Ang **Bayan ng Taraka** ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Taraka ay nahahati sa 43 na mga barangay.

* Bandera Buisan
* Boriongan
* Borowa
* Buadi Dingun
* Buadi Amao
* Buadi Amunta
* Buadi Arorao
* Buadi Atopa
* Buadi Dayomangga
* Buadi Ongcalo
* Bucalan
* Cadayonan Bagumbayan
* Caramat
* Carandangan Calopaan
* Datu Ma-as

* Dilabayan
* Dimayon
* Gapao Balindong
* Ilian
* Lumasa
* Lumbac Bagoaingud
* Lumbac Bubong Maindang
* Lumbac Pitakus
* Malungun
* Maruhom
* Masolun
* Moriatao Loks a Datu
* Pagalamatan
* Pindolonan

* Pitakus
* Ririk
* Salipongan
* Lumasa Proper (Salvador Concha)
* Sambolawan
* Samporna Salamatollah
* Somiorang Bandingun
* Sigayan
* Sunggod
* Sunding
* Supangan
* Tupa-an Buadiatupa
* Buadi Amunud
* Mangayao

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Official Website of Taraka,Lanao del Sur 
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Poona Bayabao

Ang **Bayan ng Poona Bayabao** ay isang ika-5 klaseng bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Poona Bayabao ay nahahati sa 25 na mga barangay.

* Ataragadong  	  	
* Bangon 	 	
* Bansayan 	 	
* Bubong-Dimunda 	 	
* Bugaran 	 	
* Bualan 	 	
* Cadayonan 	 	
* Calilangan Dicala 	 	
* Calupaan 	 	
* Dimayon 	 	
* Dilausan 	 	
* Dongcoan 	 	
* Gadongan 	 	

* Poblacion (Gata Proper) 	 	
* Liangan 	 	
* Lumbac 	 	
* Lumbaca Ingud 	 	
* Madanding 	 	
* Pantao 	 	
* Punud 	 	
* Ragayan 	 	
* Rogan Cairan 	 	
* Talaguian 	 	
* Rogan Tandiong Dimayon 	 	
* Taporog

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Lagikway

Ang **lagikway** o ***Abelmoschus manihot*** (Linnaeus) ay isang gulay na di gaanong alam sa Pilipinas.  Isa itong halaman na ang talbos ang iniluluto katulad ng sa kamoteng baging.  Isang mapapansing epekto nito sa tao ang pagpapalawig ng buhay sa mga matatanda, kapag malimit isinasama sa pang araw araw na lutuin.  Madulas tulad ng saluyot subalit neyutral ang lasa kaya angkop sa maraming lutuin maging sa isda man o sa karne o ginataan.Dahil sa nyutral nyang lasa maari siyang gamitin sa halos lahat ng lutuin lalu na sa mga sinabawan at masasabing isa sa pinakamahalagang sangkap sa mga lutung pagkain sa Asya!  Naitatanim sa pamamagitan ng tangkay o sanga nito at nabubuhay ng mainam sa maitim at buhaghag na lupain ng kaitaasan.  Marami nito sa Kabikulan, Samar, Leyte, Mindanaw, Quezon at ilang liblib na bayan sa Pilipinas.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Malvaceae
Kaurian:Bulaklak
Pako

thumb|Isang klase ng lutuin mula sa pako.
Ang **pako**, **tagabas**, **eletso**, o **kaliskis-ahas** (*fern* sa Ingles) ay isang uri ng halaman na nabubuhay sa tabi ng ilog at sapa na may iba't ibang kaurian (sari-sari).  Ginagamit sa ngayon ang pangkaraniwang tagabas para sa pag-aayos ng mga bulaklak para sa kasalan at iba pang pagdiriwang.  May isang uri ng tagabas na nakakain at kilala rin ito katawagang **paku** na karaniwang ginagawang ensalada o talbos sa ginataang isada, suso o kuhol sa Pilipinas.

Tumutukoy din ang pangalang **pako** o **tagabas** sa mga sumusunod na halaman:

**Pako (Athyrium esculentum)*
**Pakong-alagdan (Blechnum orientale)*
**Pakong-anuanag (Onychium siliculosum)*, tinatawag ding buhok-birhen, dila-dila
**Pakong-gubat (Pityrogramma calomelanos)*, o pakong-kalabaw
**Pakong-parang (Pteris mutilata)*
**Pakong-roman (Ceratopteris thalictroides)*
**Pakong-tulog (Selaginella tamariscina)*, o pakong-sipres
**Pakong-buwaya (Cyathea contaminans)*

Maaari ding tumukoy ang ngalang **tagabas** sa isang hindi-kauri ng mga tunay na pako; ito ang mala-yerbang halamang *Kaempferia galanga*
## Sanggunian
Kategorya:Halaman
Pako (paglilinaw)

Ang **pako** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*pako (pangkabit), mga maliliit o malalaking matutulis na metal na may ulo at ginagamit pampirmi ng tablang kahoy; gamit ng karpintero.
*ispaik, malaking pako.
*pako, pangkalahatang tawag sa mga uri ng halamang eletso.
*pako (biyolohiya), isa sa mga halamang napapaloob sa dibisyong Pteridophyta.
*Maaari ding tumukoy sa Paco, Maynila.
Tagabas (paglilinaw)

Ang **tagabas** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*pako, pangkalahatang tawag sa ilang uri ng mga halaman, katulad ng:
***Pako (Athyrium esculentum)* 
***Pakong-alagdan (Blechnum orientale)*  
***Pakong-anuanag (Onychium siliculosum)*, buhok-birhen, o dila-dila     
***Pakong-gubat (Pityrogramma calomelanos)*, o pakong-kalabaw 
***Pakong-parang (Pteris mutilata)* 
***Pakong-roman (Ceratopteris thalictroides)*  
***Pakong-tulog (Selaginella tamariscina)*, o pakong-sipres 
***Pakong-buwaya (Cyathea contaminans)*
**Kaempferia galanga*, isang uri ng mala-yerbang halaman
Pagbabakuna

[thumb|right|Isang bata sa [India na binabakunahan ng baksin na panlaban sa sakit na polio.]]

Ang **bakuna** o **pagbabakuna** ay ang pagbibigay sa isang tao ng isang sustansiyang nakasasanhi ng tugon mula sistemang imyuno.  Isang paraan ang sistemang imyuno ng paglaban ng katawan sa mga impeksiyon.  Dahil sa tugon ng sistemang imyuno, mas mababa ang pagkakataon na magkaroon ng impeksiyon ang isang tao.  Kapag nabantad ang isang tao sa birus o bakteryang nakapagdurulot ng sakit, mapaglalaban ito ng tao at hindi siya magkakaroon ng karamdaman.

Katawagan din sa bakuna ang isang preparasyon o inihandang sustansiyang gawa mula sa isang bakterya o birus na nakapagsasanhi ng sakit.  Kapag ibinigay ito sa isang tao, nakapagdurulot ito ng napakahinang impeksiyon mula sa bakterya o birus na pinaggawaan ng bakuna.  Nakasasanhi rin ang bakunang ito ng paglikha ng katawan ng mga panlaban (mga *antibody* sa Ingles) na lumalaban sa mga mikrobyong nagbibigay ng sakit.  Ibinibigay ang mga bakuna upang magsilbing proteksiyon o pananggalang laban sa mga karamdamang katulad ng polio at bulutong.

Isa pang katawagan para sa **bakuna** o **pagbabakuna** ang **imunisasyon**, bagaman mayroon silang bahagyang pagkakaiba.  Sa bakuna o pagbabakuna, binibigyan ang isang tao ng isang bagay - ang gamot na **baksin** - na makapagtuturo sa sistemang imyuno para labanan ang isang nakahahawang sakit; samantalang maaaring maganap ang imyunisasyon o imunisasyon mula sa pagkakatanggap ng baksin o mula sa isinagawang pagbabakuna.  Subalit maaari ring mangyari ang imunisasyon kapat nagkaroon ng impeksiyon (paglusob ng bakterya at birus sa katawan).  Halimbawa, matapos na magkaroon ang isang tao ng hepatitis B at gumaling siya mula sa sakit na ito, hindi na siya muling tatablan ng karamdamang ito (*imunisado* na ang tao).  Maaari ring maging imunisado ang tao kapag nabigyan o tumanggap ang taong ito ng bakuna laban sa hepatitis B.

Kaya may kaunting pagkakaiba ang baksinasyon at imunisasyon, ngunit kapag ginamit ng mga tao ang salitang ito karaniwang iisa lamang ang kanilang pakahulugan: ang imunisasyon ay baksinasyon o bakuna.

## Etimolohiya 
Unang ginamit ni Louis Pasteur ang terminong *"vaccine"* (baksin), na hinango naman mula sa  Latin para sa baka, ang *vacca*.  Sa isang demonstrasyong maka-agham na may kaugnayan sa birus na nagsasanhi ng bulutong sa baka (*cowpox*), naipakita na makatutulong sa pagsasanggalang (pagbibigay ng proteksiyon) mula sa mas nakamamatay o kaugnay na birus ang paraan ng pagbibigay sa isang taong ng isang birus (pinahina na o patay nang birus).

## Mga sanggunian 
Kategorya:Panggagamot
Kategorya:Kalusugan
Kategorya:Sakit
Kategorya:Mga bakuna
Maguing

Ang **Bayan ng Maguing** ay isang ika-3 klaseng bayan sa lalawigan ng Lanao del Sur, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Maguing ay nahahati sa 34 na mga barangay.

* Agagan
* Balagunun
* Bolao
* Balawag
* Balintao
* Borocot
* Bato-bato
* Borrowa
* Buadiangkay
* Bubong Bayabao
* Botud
* Camalig

* Cambong
* Dilausan (Pob.)
* Dilimbayan
* Ilalag
* Kianodan
* Lumbac
* Madanding
* Madaya
* Maguing Proper
* Malungun
* Pagalongan

* Panayangan
* Pilimoknan
* Ragayan (Rungayan)
* Lilod Maguing
* Bubong
* Lilod Borocot
* Malungun Borocot
* Malungun Pagalongan
* Sabala Dilausan
* Lumbac-Dimarao
* Pindolonan

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas