Pambansang Makasasayang Pook ng Canada

Ang mga **Pambansang Makasaysayang Pook ng Canada** (Ingles: *National Historic Sites of Canada* ) ay mga lugar na itinalaga ng pederal na Ministro ng Kapaligiran sa payo ng Lupon ng Makasaysayang Pook at Monumento ng Canada o *Historic Sites and Monuments Board of Canada* (HSMBC) sa Ingles, bilang isang pook na may pambansang makasaysayang kabuluhan. Ang Parks Canada, isang ahensyang pederal, ang namamahala sa programa ng Pambansang Makasaysayang Pook. Hanggang Agosto 2019, mayroong 996 Pambansang Makasaysayang Pook, 172 na pinangangasiwaan ng Parks Canada; ang natitira ay pinamamahalaan o pinag-aarian ng iba pang mga antas ng gobyerno o mga pribadong entidad. Matatagpuan ang mga pook sa lahat ng sampung lalawigan at tatlong teritoryo, na may dalawang pook na matatagpuan sa Pransya (ang *Mémorial terre-neuvien de Beaumont-Hamel* at *Mémorial national du Canada à Vimy*).

Mayroong mga kaugnay na pagtatalagag pederal para sa **Pambansang Makasaysayang Kaganapan** at **Pambansang Makasaysayang Tao**. Bawat Pook, Kaganapan at Tauhan ay karaniwang minarkahan ng isang plakang pederal ng parehong estilo, ngunit hindi ipinapahiwatig ng mga marka kung aling pagtatalaga ang ibinigay rito. Ang Kanal Rideau ay isang Pambansang Makasaysayang Pook, habang ang Kanal Welland ay isang Pambansang Makasaysayang Kaganapan.

## Kasaysayan 
### Maagang pagbubuo 
[right|thumb| Naging katalista ang mga pagdiriwang ng trisentenaryo ng [Lungsod ng Québec|Lunsod ng Quebec noong 1908 para sa mga pagpupunyaging pederal na italaga at preserbahin ang mga makasaysayang pook. ]]
[right|thumb| Ang [Prinsipe ng Wales Fort|Kutang Prinsipe ng Gales sa Churchill, Manitoba ay isa sa unang dalawang pook na itinalaga sa Kanlurang Canada. ]]
Humantong ang umusbong na Kanadyenseng damdaming nasyonalista sa huling bahagi ng ika-19 na siglo at unang bahagi ng ika-20 siglo sa pagtaas ng interes sa pagpapanatili ng mga makasaysayang pook ng Canada. Nagkaroon ng mga naggalbanisang kasumundan sa mga ibang bansa. Sa suporta ng mga taong litaw tulad ni Victor Hugo at Eugène Viollet-le-Duc, nilikha ang *Commission des monuments historique* sa Pransya noong 1837; inilathala nito ang unang talaan ng mga itinalagang pook na naglalaman ng 934 tala noong 1840. Sa Reyno Unido, nilikha ang Pambansang Pundasyon para sa Mga Pook ng Makasaysayang Kapakanan o Likas na Kagandahan noong 1894 upang maprotektahan ang makasaysayang at likas na pamana ng bansa. Habang walang Pambansang Serbisyong Liwasan sa Estados Unidos hanggang 1916, hinirang at pinamamahalaan ang mga larangan ng digmaang sibil ng Kagawaran ng Digmaan: Chickamauga at Chattanooga (nilikha noong 1890), Antietam (1890), Shiloh (1894), Gettysburg (1895), Vicksburg (1899), at Chalmette (1907).

Sa loob ng bansa, nagpasimula si Lord Dufferin, ang Gobernador Heneral mula 1872 hanggang 1878, ng ilan sa pinakamaagang, pinakasikat na mga pagtatangka na preserbahin ang mga makasaysayang pook ng Canada. Nakasangkapan siya sa paghinto ng demolisyon ng mga kuta ng Lungsod ng Quebec, at siya ang unang pampublikong opisyal na naghimok para sa pagtayo ng isang liwasan sa mga lupain na katabi ng Talon ng Niagara.

Ang trisentenaryo ng pagtatatag ng Lungsod ng Quebec noong 1908, at ang pagtatatag sa parehong taon ng Pambansang Komisyon ng mga Larangan ng Digmaan upang mapanatili ang Kapatagan of Abraham, ay naging katalista sa mga pagpupunyaging pederal upang italaga at preserbahin ang mga makasaysayang pook sa buong Canada. Kasabay nito, naghanap ang pamahalaang pederal ng mga paraan upang mapalawak ang sistema ng Pambansang Liwasan sa Silangang Canada.

Noong 1919, nag-aalala si William James Roche, ang Ministro ng Panloob, ay tungkol sa kapalaran ng mga lumang kalakalan ng balahibo sa Kanlurang Canada, at ipinakampanya rin siya ng mga makasaysayang asosasyon sa buong Canada para sa pederal na pondo upang makatulong sa pangangalaga at paggunita ng lokal mga muhon. Sa parehong oras, nabalisa ang Kagawaran ng Militia at Depensa na ilipat ang mga lumang kuta, at ang mga kaugnay na gastos, sa Parks Branch. Hiniling ni Roche kay James B. Harkin, ang unang Komisyonado ng Dominion Parks na bumuo ng patakaran sa pamana sa departamento. Naniwala si Harkin na kulang ang kadalubhasaan ng Parks Branch upang pamahalaan ang makasaysayang yaman; nabagabag siya sa medyo kakaunting makasaysayang halaga ng Kutang Howe, ang unang makasaysayang liwasan ng bansa, at natakot na hindi katugma ang mga pagpapabuti ng liwasan ng Branch sa mga katangian ng pamana ng Kutang Anne, ang pangalawang makasaysayang liwasan.

### Lupon ng Makasaysayang Pook at Monumento ng Canada 
[left|thumb| Ang unang pokus ng programa ay sa paggunita lamang sa halip na pangangalaga o pagpapanumbalik. Itinalaga ang mga bunlag ng [Fortress ng Louisbourg|kuta ng Louisbourg noong 1920, ngunit hindi nagsimula ang mga tangkaing maisabalik ang kuta hanggang 1961. ]]
Sa rekomendasyon ni Harkin, binuo ng gobyerno ang Kasanggunian ng Pangangalaga ng Makasaysayang Pook (kalaunan ay tinawag na Lupon ng Makasaysayang Pook at Monumento ng Canada o *Historic Sites and Monuments Board of Canada*) noong 1919 upang payuhan ang Ministro sa mga bagong programa ng Pambansang Makasaysayang Pook. Ang unang lugar na itinalaga at ipinlaka sa ilalim ng bagong programa ay ang *"Cliff Site"* sa Port Dover, Ontario, kung saan inangkin ng dalawang pari ang soberanya sa rehiyon ng Lawa ng Erie para kay Louis XIV ng Pransya noong 1670.

Dahil sa kakulangan sa kayamanan, nilimita ng HSMBC ang sarili sa pagrerekomenda ng mga pook para sa pagtatalaga, at ang pokus ng programa ay sa paggunita sa halip na sa pangangalaga. Noong 1919, nagsulat kay Harkin si Benjamin Sulte, isang miyembro ng HSMBC, tungkol sa mga makabuluhang bunlag sa Forges du Saint-Maurice, na nagpapakita sa kanyang kagustuhan para sa pagtatag ng plaka sa halip ng  pagpapanumbalik: "Lahat ng maaaring gawin sa aming panahon ay alisin ang santambak ng mga bato, upang maabot ang mga pagkakapundar at magtatag ng isang palatandaan sa gitna ng plasang nabunyag."

Sa mga unang taon ng programa, pinili ang mga Pambansang Makasaysayang Pook upang gunitain ang mga labanan, mahahalagang kaginoohan, kalakal ng balahibo at mga kaganapan sa politika; ang pokus ay sa "mga magagaling na kaginoohan at mga kaganapan" na ipinalagay bilang mga nagtatag ng bansa. Sa 285 Pambansang Makasaysayang Pook na itinalaga noong 1943 at nakaraang taon, 105 ang kumakatawan sa kasaysayang militar, 52 ang kumakatawan sa kalakalan ng balahibo at pagsusugasog, at 43 ang kumakatawan sa mga sikat na indibidwal (halos lahat lalaki). Nagkaroon din ng malakas na pagkiling sa paggunita ng mga pook sa Ontario kumpara sa iba pang mga bahagi ng bansa. Sa isang punto, nagpasya ng ilang mga miyembro ng HSMBC na walang mga pook sa sangkapuluhan ng Prince Edward na karapat-dapat italaga. Naiugnaynan ang pagkausli sa mga pook sa Ontario noon na may kaugnayan sa Digmaan ng 1812 at ang Mga Loyalista ng Nagkakaisang Imperyo sa impluwensya ng Cruikshank na nagreresulta sa "makatotohanang tulos ng mga makasaysayang pananda kasama ang San Lawrence", at sa Niagara, na nagtataguyod ng loyalistang doktrina ng pagkakaisang imperyal sa Britanya, habang ipinapagunita ang paglaban sa "Amerikanismo". Tinanggihan ang mga panukala upang magtalaga ng mga pook na may kaugnayan sa imigrasyon ng mga Hudyo, Itim at Ukranyo sa Canada, tulad ng mga pagtatangka upang makilala ang mga patriota ng Mga Rebelyon ng 1837. Gayon ang pananaw ng Lupon sa kasaysayan ng Canada sa unang kalahati ng ika-20 siglo. Ang HSMBC sa panahong iyon ay inilarawan ni Yves Yvon Pelletier, isang mananalaysay, bilang isang "klub de-kabalyerong Victoriano" na binubuo ng mga isklor sa kasaysayan na nagturo sa kanilang sarili na ginawa ang mga pagpapasya nang walang pampublikong konsultasyon at walang pakinabang ng isang sekretarya upang higit pang siyasatin ang mga rekomendasyon ng mga miyembro ng Lupon.

Naglingkod ang mga sumusunod bilang mga miyembro ng Lupon ng Makasaysayang Pook at Monumento ng Canada: 

### Ebolusyon ng programa 
[right|thumb| Ang [Writing-on-Stone Provincial Park|Áísínai'pi, isang lokasyon ng makabuluhang kahalagahan sa kultura at relihiyon ng mga taong Blackfoot, ay itinalaga noong 2006. ]]
[right|thumb| Ang makasaysayang distrito ng [Westmount, Quebec ay itinalaga noong 2011 bilang pagkilala sa mga pagpupunyagi ng mga lokal na mamamayan na nagtrabaho nang ilang mga dekada upang maprotektahan ang makasaysayang kapaligiran ng distrito.  ]]
Habang lumipas ang oras at lumago ang sistema, bumanlangkas ang saklaw ng programa at ang likas na katangian ng mga pagtatalaga. Noong dekada 1930, bumago ang pokus ng kilusang pamana sa Canada mula sa paggunita patungo sa pagpapanatili at pag-unlad. Pinakalitaw ang pagbabago sa Ontario, kung saan nagpanumbalik ang Komisyon ng mga Liwasan ng Niagra ng Kutang George at nagpanumbalik ang Kagawaran ng Lansangan ng Kutang Henry. Kinailangan ang Matinding Depresyon para lumikha ng mga pagkakataon para sa mga makabuluhang proyekto sa pagpapanatili ng pamana sa antas-pederal. Kahit hindi gaanong interesado ang HSMBC sa mga pagsisikap na ito – kaya nilimitahan ang sarili sa papel ng paggunita – ginamit nang ginamit ng Parks Branch ang paginhawang pondo ng pamahalaan upang umupa ng mga manggagawa para sa pagpapanumbalik ng mga dating kuta.

Noong 1943, naghikayat ang pansamantalang tagapangulo ng HSMBC na si Frederic William Howay, ng kanyang mga kapwang miyembro ng Lupon na palawakin ang mga pinagaalagatang pagtatalaga, at iwasto ang diseklibriong heograpikal at tematikong sa mga pagtatalaga. Bukod-tanging hinikayat ni Howay ang HSMBC na magbigay-pansin sa kasaysayan ng ekonomiya, lipunan at kultura, at hinimok niya ang isang moratoryum sa mga karagdagang pagtatalagang may kaugnayan sa Digmaan ng 1812. Noong 1951, binigyan-diin ng Royal Commission on National Development in the Arts, Letters and Sciences ang diseklibrio ng programa ng Pambansang Makasaysayang Pook at humimok ng mas ambisyosong programa na may higit na pansin sa pagpapanatili ng arkitektura. Noong 1955, sinusugan ang *Historic Sites and Monuments Act* upang pahintulutan ang pagtatalaga ng mga gusali dahil sa kanilang kagulangan o disenyo na nagresulta sa bagong pokus sa pagtatalaga ng pamanang itinayo ng Canada. Minarkahan din ng dekada 1950 ang simula ng panahon ng "malaking proyekto" na umabot sa kasukdulan noong dekada 1960, kung kailan namuhunan ang pamahalaang pederal ng makabuluhang pondo sa pagpapanumbalik at muling pagtatayo ng mga bantog na Pambansang Makasaysayang Pook tulad ng Kutang Halifax, Kuta ng Louisbourg, ang mga kuta ng Lungsod ng Quebec at ang makasaysayang butod ng Lungsod ng Dawson.

Minarkahan ng dekada 1970 ang panimula ng pagbabago sa katangian ng mga pagtatalaga. Sa 473 Pambansang Makasaysayang Pook na itinalaga mula 1971 hanggang 1993, kumatawan lamang ang dating nangingibabaw na kategorya ng mga kaganapang pampulitika-militar sa 12 porsyento ng mga bagong pagtatalaga, kasama ang uring "Digmaan ng ..." na mga paggunita na nalampasan ng mga pook na may kaugnayan sa pulitikang pederal. Ang pinakamalaking pangkat sa mga pagtatalaga (43 porsyento) ay ukol sa mga makasaysayang gusali. Noong dekada 1990, itinukoy ang tatlong groupo bilang kulang sa representasyon sa mga Pambansang Makasaysayang Pook: ang mga Aborihen o katutubo, kababaihan, at mga pangkat-etniko maliban sa Pranses at Ingles. Pagkatapos, nagkaroon ng mga pagtatangka upang higit pang pag-iba-ibahin ang mga pagtatalaga nang alinsunod. Sa oras na iyon, tinanggal ang paggamit ng terminolohiyang "Pambansang Makasaysayang Liwasan", na ginamit pa rin noon para sa mga mas malalaking Pambansang Makasaysayang Pook na pinatatakbo ng Parks Canada at itinuturing na "katangi-tanging halaga sa kasaysayan ng Canada".

Hindi limitado ang mga pagbabago sa mga bagong pagtatalaga, dahil ang pagpapakahulugan ng maraming mga naitalagang Pambansang Makasaysayang Pook ay hindi tumimik at bumalangkas sa paglipas ng panahon. Halimbawa, ang paggunita ng Pambansang Makasaysayang Pook sa Prairies na may kaugnayan sa Paghihimagsik ng Ilog Red at ang Paghihimagsik ng Hilagang-Kanluran ay dumaan sa hindi bababa sa mga tatlong anyo sa ngayon. Noong dekada 1920, nagbando ang mga plakeng itinayo sa mga pook na ito ng pagpapalawak ng Canada at kanlurang sibilisasyon sa buong Hilagang Amerika. Dahil sa mga lokal na panggigipit, tulad ng mga pagbabago sa HSMBC at umusbong na historiograpiya, iniwasan ng mga teksto na ipinakilala noong dekada 1950 ang nakaraang mapagwaging bersyon ng mga kaganapan, ngunit iniwasan din ang anumang pagsusuri ng mga sanhi o bunga ng mga kaganapan. Nagsimula noong dekada 1970, ang pagbabago ng diskarte sa pangangalaga ng pamana sa Parks Canada, kasabay ng lumagong rehiyonalismo at isang mas mahandulong kilusan para sa karapatan ng mga Aborihen, ay humantong sa susunod na henerasyon ng mga dokumentong nagpapakahulugan na may pokus sa mga lipunang nahalinhan sa pagpapalawak ng Canada noong ika-19 na siglo.  Upang magunita, dapat hindi bababa sa isa ang matutugunan ng isang pook sa mga sumusunod na pamantayan:

* magpakita ng natatanging malikhaing tagumpay sa konsepto at disenyo, teknolohiya o pagpaplano, o isang makabuluhang yugto sa pag-unlad ng Canada; 
* maglarawan o sumimbolo, sa kabuuan o sa bahagya, sa isang tradisyong kultural, isang paraan ng pamumuhay o mga ideya na mahalaga sa pag-usbong ng Canada; 
* maging malinaw at makabuluhang nauugnay o makilala sa mga taong itinuturing na pambansang makasaysayang kabuluhan; o 
* maging malinaw at makabuluhang kaugnay o kakilala sa mga kaganapan na itinuturing na may pambansang makasaysayang kahalagahan.

Hindi nagbibigaynag pagtatalaga bilang isang Pambansang Makasaysayang Pook ng proteksyon ligal para sa mga makasaysayang elemento ng isang pook. Gayunpaman, maaaring italaga ang mga makasaysayang pook nang higit sa isang antas (pambansa, panlalawigan at pangmunisipalidad), at maaaring magkaroon ang mga pagtatalaga sa iba pang mga antas ng ilang mga proteksyong ligal.

Karamihan sa mga Pambansang Makasaysayang Pook ay nakamarka ng plakang pederal na may Iskudo ng Canada. Sa mga naunang taon, itinayo itong mga plake sa mga muhong pasadyang itinayo,

## Talaan ng mga Pambansang Makasaysayang Pook ayon sa lokasyon 
## Tingnan din 
* Kanadyenseng Rehistro ng Makasaysayang Pook 
* Talaan ng mga pangangalakalan ng Bay Company 
* Mga pambansang simbolo ng Canada 
* Mga monumentong maringal sa Canada 
* Pitong mga Kamangha-mangha ng Canada

## Mga sanggunian 
## Mga kawing panlabas 
* Mga Pambansang Makasaysayang Pook ng Canada - Parks Canada 
* Mga makasaysayang pook - Pinangangasiwaan ng Parks Canada