open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oedalechilus

Ang ***Oedalechilus*** ay isa sa labing-pitong sari ng pamilyang Mugilidae. Ang saring *Oedalechilus* ay binubuo ng dalawang uri.

## Mga Uri 
**Oedalechilus labeo*
**Oedalechilus labiosus*

## Sanggunian
*  
* 

Kaurian:Mugiliformes
Kaurian:Banak
Buenaventura S. Medina, Jr.

Si **Buenaventura S. Medina, Jr.** ay isang Pilipinong manunulat ng higit sa 25 na libro. Karamihan dito ay mga nobela at libro sa kritisismo. Isa sa mga gawa nito ang Saan Patungo ang Langay-langayan?.

## Kabataan
Si Medina ay pinanganak noong 1 Disyembre 1928. Nagtapos siya ng BA at MA sa Ingles sa Far Eastern University at Ph. D. sa Centro Escolar University. Sumulat siya ng mga dokumento na pinakita sa mga internasyonal na kumperensiya sa Japan at Thailand. Naging professor din siya sa Far Eastern University, Ateneo de Manila University, at De La Salle University.

## Mga Parangal
Kabilang sa mga nalimbag niyang gawa ay ang Pintig (1969), Gantimpala (1972), Confrontations, Past and Present in Philippine Literature (1974), The Primal Passion, Tagalog Literature in the Nineteenth (1976), Francisco Baltazar's Orosman at Zafira (1991) at Moog and Alaga (1993). Ginantimpalaan din siya kanyang mga essay at maiikling kuwento. Nagtrabaho din siya bilang editor ng mga magasin gaya ng Free Press. Siya ay napabilang sa Don Carlos Palanca Memorial Awards Hall of Fame noong 1996. Pinarangalan din siya ng South East Asia Writer Award (SEAWRITE) noong 1994. Nagkaroon din siya ng Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas Award for Literary Criticism.

## Mga sanggunian
*http://www.panitikan.com.ph/authors/m/bsmedinajr.htm

Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas
Kategorya:Mga nobelista
Amorsolo

Ang **Amorsolo** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:
*Fe Amorsolo
*Fernando Amorsolo
*Kalye Amorsolo
*Pablo Amorsolo
Agrimonya

Ang **agrimonya** (pangalang pang-agham: *Agrimonia* at *Agrimonia spp.*) ay isang sari ng mga 12 hanggang 15 uri ng perenyal at yerbang halamang namumulaklak sa pamilyang Rosaceae, na katutubo sa mga hindi-kainitang mga rehiyon sa Hilagang Hemispero, ngunit may isang uring nasa Aprika.  Tumataas ang mga uri sa pagitan ng 0.5-2 metro, na may dilaw na mga bulaklak na nagmumula sa nag-iisa at karaniwang hindi nasasangahang tulis.  Kinakain ang mga ito ng mga larba ng ilang uri ng mga Lepidoptera. Sa kasaysayan, pinaniniwalaang may kahalagahang sa panggagamot ang mga halaman, kaya't may kahulugan o pagpapahiwatig ng pasasalamat ang mga bulaklak nito sa larangan ng ploryograpiya.

## Bilang yerba 
Pangunahing may kahalagahan ang mga agrimonya bilang panglunas na mga yerba para sa mga bamban o membranong mukosa at sa pagpipigil ng pagdurugo ng mga sugat.  Ginagamit na itong pampigil ng pagdurugo noong mga panahon pa ng mga Sakson, partikular na ang *A. eupatoria*.  Noong ika-15 daantaon, isa ito sa mga pangunahing sangkap para sa isang tinimplang gamot na pampagaling ng mga sugat na sanhi ng pagkakabaril.  Sa ngayon, napag-alamang mabisa ang agrimonya sa paghihilom ng mga sugat dahil sa pagkakaroon nito ng silika.  Isa pang halimbawa ng agrimonya ginagamit sa ganitong paraan ang *A. pilosa*, na kilala rin sa Tsina bilang *xian he cao* (bigkas: /siyan-he-tsaw/).

Nagagamit ang mga bahagi ng agrimonya bilang gamot sa pagtatae, bronkitis, impeksiyong urinaryo, pamamaga, plema, ulser, at mga pagkalason (toksin).  Nagagamit din ito bilang antiparasitiko (panlaban sa mga parasito), antibakteryal (panlaban sa mga bakterya), disenterya, malarya, at maging panlaban sa *Trichomonas vaginalis* at mga bulating *Cestoda* (bulating sapad o *tapeworm* sa Ingles).

## Mga uri 
* *Agrimonia eupatoria* - Karaniwang agrimonya (Europa, Asya, Aprika)
* *Agrimonia gryposepala* - Mataas at mabuhok na agrimonya (Hilagang Amerika)
* *Agrimonia incisa* - Hiniwang agrimonya (Hilagang Amerika)
* *Agrimonia coreana* - Koreanong agrimonya (Silangang Asya)
* *Agrimonia microcarpa* - Maliit-bungang agrimonya (Hilagang Amerika)
* *Agrimonia nipponica* - Agrimonyang Hapones (Silangang Asya)
* *Agrimonia parviflora* - Aning-kutong agrimonya (Hilagang Amerika)
* *Agrimonia pilosa* - Mabuhok na agrimonya (Silangang Europa, Asya)
* *Agrimonia procera* - Mabangong agrimonya (Europa)
* *Agrimonia pubescens* - Malambot na agrimonya (Hilagang Amerika)
* *Agrimonia repens* - Maiksing agrimonya (Timog-hilagang Asya)
* *Agrimonia rostellata* - May-tukang agrimonya (Hilagang Amerika)
* *Agrimonia striata* - Tabing-daang agrimonya (Hilagang Amerika)

## Tingnan din 
* *Aremonia* (Bastardong agrimonya, isang kaugnay na sari)

## Sanggunian 
### Talababa 
### Bibliyograpiya 
* Eriksson, Torsten; Malin S. Hibbs, Anne D. Yoder, Charles F. Delwiche, Michael J. Donoghue (2003). *The Phylogeny of Rosoideae (Rosaceae) Based on Sequences of the Internal Transcribed Spacers (ITS) of Nuclear Ribosomal DNA and the TRNL/F Region of Chloroplast DNA*. *International Journal of Plant Science* 164(2):197–211. 2003. (bersiyong PDF) 

Kategorya:Yerba
Kategorya:Rosaceae
Achillea millefolium

thumbnail
Ang ***Achillea millefolium*** (pangalang pang-agham), **yaro** (mula sa Ingles na *yarrow*), **milepolyo** o **milepolyum** (mula sa *millefolium*) ay isang uri ng halamang yerba o halamang-gamot.  Nagmula ang pangalang Latin nito - ang pangalan sa agham - sa bayaning Griyegong si Achilles.  Ginamit itong gamot para sa mga sugat noong mga panahon ng mga digmaang Trojan.  Sa Ingles, isa sa mga pangkaraniwang tawag dito ang *nosebleed* o "pagdurugo ng ilong" (paglabas at pagtulo ng dugo mula sa ilong), sapagkat kaugnay ito sa katangian nitong makapigil sa pagdurugo ng sugat.  Sa kasalukuyang panahon, mahalaga ito sa paggamot ng mga sipon at sa epekto sa mga sistemang sirkulatoryo, dihestibo, at urinaryo.  Karaniwang matatagpuan itong tumutubo sa mga damuhan.

## Bilang halamang-gamot 
Nagagamit ang mga bulaklak nito bilang panlaban sa mga alerhiya.  Ginagamit namang pang-alis ng pamamaga at pamahid sa dibdib kung may sipon ang kulay maitim-na-bughaw na langis.  Nakapagaanyaya ng pagpigil ng pagdurugo ang mga dahon, kaya't nagagamit ang mga sariwang dahon may pagdurugong tumutulo mula sa mga butas ng ilong, ngunit hindi ipinapasok sa loob ng butas ng ilong ang dahon sapagkat maaaring makasanhi rin ng pagsisimula ng pagdurugo.  Dating ginagamit din ang mga dahon bilang lunas sa mga paulit-ulit at matinding sakit ng ulo.  Mainam din ito para sa pagpapababa ng mataas na presyon ng dugo (altapresyon), sa mga suliranin sa pagreregla, at sa pagpapababa ng temperatura kung may lagnat.

## Sanggunian 
### Talababa 
### Bibliyograpiya 
* Hickman, James C., Ed. *The Jepson Manual: Higher plants of California*.  1993.  Palimbagan ng Pamantasan ng California: Berkeley, Los Angeles, at London.
* 
* 

Kategorya:Yerba
Kategorya:Gulay
Kategorya:Asteraceae
Alchemilla vulgaris

Ang **alkemilyang bulgar**, **alkemilyang bulgaro**, o **alkemilyang bulgaris** (mula sa pangalang pang-agham na: ***Alchemilla vulgaris***) ay isang uri ng halamang yerba.  Isa ito sa mga halamang tinatawag na **lambong ng babae** (''Lady's mantle* sa Ingles) na kabilang sa mga alkemilya, na mahalaga sa mga hinekolohikal na paggamit, partikular na sa labis na pagdurugo sa panahon ng pagreregla at pangangati sa puki.  Nakapipigil ito ng pagdurugo at mayaman sa mga tanin (*tannin'').  Naging isang tanyag na panghilom ng mga sugat ito noong mga panahon ng digmaan sa Kanluraning mundo noong mga ika-15 at ika-16 na daantaon.  Nagagamit ang mga bahagi nito (pinatuyo o sariwa) bilang mga pamahid at tintura, na mainam sa paglulunas ng pagtatae, gastroentiris, malakas na pagreregla, pananakit sa pagreregla, at pangkontrol o pagpapanatili sa regular na siklo ng pagreregla.  Dahil malamig sa pandama, nagagamit din itong pang-alis ng mga pamamaga at mga impeksiyon.

## Sanggunian
Kategorya:Yerba
Kategorya:Alkemilya
Kategorya:Rosaceae
Sabila

thumb|Hinating dahon ng sabila.
Ang **sabila**, o ***Aloe***, sinusulat ding ***Aloë***, ay isang saring naglalaman ng may apatnaraang mga uring halamang namumulaklak, malalambot, at nakapagiipon ng tubig (sukulento) na mga halaman.  Likas sa Aprika ang sari at karaniwan sa Lalawigang Kabo ng Hilagang Aprika at sa mga bulubundukin ng Aprikang tropikal, at maging sa mga kanugnog na mga pook sa Madagaskar, Arabyanong tangway, at mga kapuluang malapit sa Aprika.

## Mga uri 
Mayroon mga 400 uri sa saring *Aloe*. Para sa buong tala, tingnan ang talaan ng mga uri ng saring Aloe (Sabila).  Kabilang sa mga uri ang:

* *Aloe arborescens* - Aloe Arborescens Miller, ginagamit sa pangangalagang pangkalusugan
* *Aloe aristata* - Halamang sulo, sabilang puntas
* *Aloe dichotoma* - *quiver tree* o *kokerboom*
* *Aloe nyeriensis*
* *Aloe variegata* - *Partridge-breasted Aloe*, Tigreng sabila
* *Aloe vera* - Sabila ng Barbados, karaniwang sabila, sabilang dilaw, sabilang medisinal; malawakang gamit sa panggagamot.
* *Aloe wildii*

## Sanggunian 

Kaurian:Aloe
Aloe (paglilinaw)

Ang **Aloe** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:
**Aloe*, o sabila, isang sari ng ma halamang kinabibilangan ng mga sumusunod na uri:
**Aloe arborescens
**Aloe aristata
**Aloe camperi
**Aloe dichotoma
**Aloe ngobitensis
**Aloe vera
**Aloe wildii
**Aloe Ridge Game Reserve*, sa Gauteng, Hilagang Aprika.
**Agarwood*, na kilala rin sa Ingles bilang "aloeswood", "eaglewood", "gharuwood", "agallochum", "lign-aloes".

## Tingnan din
*Basahin din ang kaugnay na *Sabila (paglilinaw)* at ang talaan ng mga uri ng sabila.
Sabila (paglilinaw)

Ang ***sabila*** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:
*Sabila, o *Aloe*, isang sari ng mga halamang kinabibilangan ng mga sumusunod na uri:
**Aloe arborescens
**Aloe aristata
**Aloe camperi
**Aloe dichotoma
**Aloe ngobitensis
**Aloe vera
**Aloe wildii

## Tingnan din
*Talaan ng mga uri ng sabila at ang kaugnay na *Aloe (paglilinaw)*
Marsmalow

thumb|right|Isang piraso ng puting marsmalong nakatuhog sa isang patpat at iniihaw ng bahagya.
:*Tungkol it sa pagkain, para sa halaman tingnan ang* *Althaea officinalis.*
Ang **marsmalow** o **marsmalo** (mula sa Ingles na *marshmallow*) ay isang uri ng kakaning malambot at matamis.

Ang isang marikit tradisyonal at popular sa Estados Unidos ay ang mga inihaw na marshmalows, luto sa isang sunog o iba pang mapagkukunan ng apoy. Halaman ng masmelow A ay nakalagay sa dulo ng isang stick o tuhog at nainitan mabilis. Lumilikha ito ng isang caramelized na tinapay na may isang likido layer, tunawin sa ilalim. Alinsunod sa mga indibidwal na kagustuhan, ang init inilapat maaaring mag-iba mula sa isang bahagyang Browning sa pagkasunog ng mga panlabas na layer at maaaring kinakain halaman ng masmelow purong kabuuan o lamang ang "talukab", at ang mga natitirang purong muli. Ang isa pang pagkakaiba-iba ay upang ubusin ang marshmalows na may biskwit tsokolate sa pagitan ng mga uri ng krema-kraker.

## Sanggunian
Kaurian:Pagkain
Anghelika (paglilinaw)

Ang **Anghelika** o ***Angelica*** [Ingles] ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Anghelika, mga sari ng yerba.
*Angelica Panganiban, isang artistang Pilipino. 
*Angelica Jones, isang artistang Pilipino.
*Angelica Pedersen, isang artistang Pilipino.

### Tingnan din
*Basahin din ang kaugnay na *Anghel (paglilinaw)*.
Althaea officinalis

:*Para sa pagkaing matamis, tingnan ang marsmalow.*

Ang ***Althaea officinalis***, halamang **marsmalo** (mula sa Ingles na *marshmallow*) o **karaniwang marsmalo** ay isang uri ng yerba, na katutubo sa Aprika.  Ginagamit din itong pandekorasyon.  Nagmula ang pangalang botanikal nito sa Griyegong *altho* na may ibig sabihing "panlunas" o "pagaling".  Ginagamit na ito noon pang kapanahunan ng sinaunang Ehipto.  Malambot ang mga ugat itong mahusay para sa mga tisyu ng katawan.  Malambot din, ngunit hindi kasinglambot ng mga ugat, ang mga dahong nagagamit bilang pampalabas ng plema at napagbibigay-ginhawa sa sistemang urinaryo o pang-ihi.  Kapwa naisasangkap din sa pagluluto ang mga ugat at dahon nito.  Magkakapareho sa katangian ang lahat ng nasa pamilyang malow, at may mga kakayanan sa panggagamot.

## Bilang halamang-gamot
Nagagamit ang mga bulaklak bilang mga sirup na pampaalis ng plema.  Mainam din ito sa mga sakit ng baga ang mga dahon, partikular na para sa bronkitis at sistitis.  Samantalang nakapagpapaalis naman ng mga pamamaga o implamasyon ang mga ugat kung iniinom o kinakain sapagkat mainam para sa membranong mukosa.  Mahusay din ang mga ugat para sa mga karamdamang gastritis, esopahitis, enteritis, ulser sa tiyan at bituka (peptik ulser), hiatus hernia, at mga pamamagang urinaryo.  Kung gagamitin para sa panlabas na bahagi ng katawan o sa balat, pinapahid ito sa mga sugat, paso, beke, at iba pang hiwa o gasgas.     

## Sanggunian
Kaurian:Yerba
Kaurian:Malvaceae
Alkemilya

:*Tungkol ito sa isang halaman.  Huwag itong ikalito sa alkimiya.*
Ang **alkemilya** o ***Alchemilla*** ay isang sari ng mga yerba halamang perenyal na nasa Rosaceae, at isang bantog na halamang-damong may karaniwang tawag na '''''Lady's mantle*** sa Ingles, ang **lambong ng babae*' ("kapa ng binibini" o "mantilya ng ginang").  Mayroon itong mga 300 na uri, katutubo ang karamihan sa mga malalamig at sub-artikong rehiyon ng Europa at Asya, ngunit may ilang uri ring likas sa mga bulubundukin ng Aprika, Hilagang Amerika, at Timog Amerika.  Karamihan sa mga uri nito ang bumubuo ng mga kumpol na may mga dahong sumisibol sa mga makakahoy na bahagi.  May ilang uring may mga dahong may lobo na yumayabong mula sa isang pook o tuldok na pinagmumulan.  May ilan namang mga uring nagkakaroon ng mga tila pamaypay na mga dahong may mga maliliit na ngipin sa mga dulo.  Kalimitan nababalutan ng mga malalambot na mga buhok ang mga dahong abuhing-lunti o lunti lamang na humahawak ng mga patak ng tubig sa ibabaw at sa kahabaan ng mga tagiliran.  Maliliit ang mga bulaklak nitong walang talulot at nagkukumpul-kumpol tuwing tag-sibol at tag-init.

## Mga uri 
Ilan lamang ito sa mga uri ng alkemilya:

## Sanggunian 
thumb|250px|Larawan ng *Alchemilla vulgaris* mula 1917–1926

## Mga kawing panlabas 
*

Kategorya:Rosaceae
Kategorya:Alkemilya
Kategorya:Yerba
Halamang-singaw

Ang **funggus** o **halamang-singaw** na binabaybay ding **halamang singaw**, (Latin, Ingles: *fungus* [isahan], *fungi* [maramihan], Kastila: hongos, Pranses: fonges, Aleman: Pilze, Portuges: fungos) ay isang uri ng organismong nabubuhay na *hindi* halaman o hayop; hindi rin ito protista, hindi eubakterya, at hindi rin arkebakterya.  Dating iniisip ng mga tao na halaman ang mga ito kaya't pinangalanan itong *halamang singaw*.  Tinutunaw ng mga halamang-singaw ang mga patay na materya sa paligid nito para magsilbing pagkain nila. Hindi lunti ang kulay ng mga ito.  Hindi sila namumulaklak at wala ring mga dahon.  Kabilang dito ang mga kabuti.  Sa larangan ng panggagamot, isa itong malaking pangkat ng mga "halaman" na walang materya o bagay na pangkulay ng lunti na kinabibilangan ng mga kabuti, tagulamin, at amag.  Sa isang karamdamang dulot ng halamang-singaw, kinakailangang gamitan ng mikroskopyo ang pagsusuri ng halamang-singaw sapagkat napakaliit ng mga ito upang makita ng mga mata.

## Mga sanggunian
Kategorya:Fungi
Canis

Ang ***Canis*** ay isang saring naglalaman ng 7 hanggang 10 buhay pang mga uri at maraming mga wala nang mga uri, kabilang ang mga lobo, koyote, at tsakal.

## Mga lobo at aso 
Mga sub-uri ng *Canis lupus* ang mga lobo at mga aso.  Labis na kaiba ang itsura ng Amerikanong abong lobo mula sa mga lobong *C. l. pallipes*, *C. l. *, o *C. l. chanco*, na maaaring mas kahalintulad ng lobong ninuno ng pangkasalukuyang aso.

May ilan pang ibang mga nasa taksang *Canis* na, sa isang panahon, ay dating tinuring na nakahiwalay na mga uri na itinuturing na ngayong sub-uri ng *Canis lupus*.  Kasama rito ang dinggo (*C. l. dingo*) mual sa Australya at pulang lobo (*C. l. rufus*) mula sa Hilagang Amerika.

## Etimolohiya 
Ang *Canis* ay salitang Latin para sa *aso*.

## Mga species 
{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item (concat("*", ?taxonname, "*") as ?taxonLink) 
  (concat("?msw, " Mammal Species of the World") as ?mswLink)
WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q16521 ;
        wdt:P105 wd:Q7432 ;
        wdt:P171* wd:Q149892 ;
        wdt:P225 ?taxonname .
  
  optional { ?item wdt:P959 ?msw . }   
}
|columns=P18:Larawan,?taxonLink:Species,P1843:Ibang tawag,?mswLink:MSW
|section=
|min_section=3
|sort=P225
|links=text
|thumb=128
|autolist=fallback
}}

## Mga sanggunian 
Kategorya:Caninae
Wolf

Ang ***wolf*** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*lobo, isang mamalyang wangis-aso.
*Timber Wolf, isang kathang-isip na karakter ng DC Comics. 
*Fenris Wolf, isang kathang-isip na karakter ng Marvel Comics.
Zoro

Ang **zoro** ay maaaring tumutukoy o kaugnay ng mga sumusunod:

*Zorro, isang kathang-isip na tauhan sa komiks.
*Oj, svijetla majska zoro, pambansang awit ng Montenegro.
Tsakal

:*Huwag itong ikalito sa sakal.*

Ang  **tsakal** (mula sa Ingles na *jackal* at Kastilang *chacal*; na nagbuhat talaga sa Turkong *çakal*, sa pamamagitan ng Persang *shaghal*, na hango rin naman sa Sanskrit *sṛgālaḥ*) ay isang miyembro ng anuman sa tatlong (minsang apat na) maliit hanggang di-kalakihang uri sa pamilyang Canidae, na matatagpuan sa Aprika, Asya at Timog-silangang Europa.

## Sanggunian 
Kategorya:Caninae
Kategorya:Tsakal
Sigarilyo

thumb|250px|right|Mga sigarilyo na hindi pa sinisindihan

Ang "sigarilyo" na sa wikang Pranses ay "cigarette" o "maliit na sigar" ay isang produktong ginagamit sa pamamagitan ng pagpapausok nito o paninigarilyo, at gawa mula sa pinong hiwang dahon ng tabako. Ang sigarilyo ay sinisindihan sa kabilang dulo na bahagi nito at sa kabila naman ay kung saan maaaring hithitin ang usok, kadalasang may pilter).

Ang nikotina, ang pangunahing kemikal na sikoaktibo sa tobako, ay isang aditibo. Ang sigarilyo din ay pinapakita ring bilang dahilan ng maraming uri ng kanser, sakit sa puso, sakit sa baga, sakit sa paghinga, sakit sa sistemang sirkulatoryo ng katawan, at mga depekto sa bagong silang (tulad ng depekto sa pag-iisip at sa pisikal na kaanyuan).

Ang bilang ng mga gumagamit ng sigarilyo ay malawak at magkakaiba. Samantalang ang bilang ng mga naninigarilyo sa mga mauunlad na bansa ay bumaba, patuloy naman ang pagtaas nito sa mga mahihirap na mga bansa.  

Ang sigarilyo ay naiiba sa cigar dahil sa mas maliit ito, gumagamit ng mga naprosesong dahon, at puting papel na balot. Ang cigar ay kadalasang buong dahon ng tabako.

## Mga sanggunian 
### Talababa 

### Bibliyograpiya 
* Bogden JD, Kemp FW, Buse M, Thind IS, Louria DB, Forgacs J, Llanos G, Moncoya Terrones I. (1981) Composition of tobaccos from countries with high and low incidences of lung cancer. I. Selenium, polonium-210, Alternaria, tar, and nicotine. *Journal of the National Cancer Institute*. **66**: 27-31.
* Hecht SS (1999) Tobacco Smoke Carcinogens and Lung Cancer. *Journal of the National Cancer Institute*
* *Smoke: A Global History of Smoking* (2004) edited by Sander L. Gilman and Zhou Xun ISBN 1-86189-200-4

## Mga kawing panlabas 
* Mortality in relation to smoking: 50 years' observations on male British doctors
* US Center for Disease Control - Smoking and Health Database
* GLOBALink
* INGCAT - International Non Governmental Coalition Against Tobacco 
* National Clearinghouse on Tobacco and Health - Canada 
* Society for Research on Nicotine and Tobacco
* Bibliography on History of Cigarette Smoking 
* Inquirer.net, Herbal ‘cigarette’ may help smokers quit 

Kategorya:Paninigarilyo
Koyote

Ang **koyote** (mula sa wikang Ingles na *coyote*, ganito rin sa wikang Kastila; ; ***Canis latrans***), kilala rin bilang **lobo ng parang** (*prairie gray wolf* o *prairie wolf* sa Ingles), ay isang mamalyang sa ordeng *Carnivora*.  Matatagpuan ang mga uri sa kabuoan ng Hilaga at Gitnang Amerika (Sentral Amerika), mula Panama sa timog, hilagang tumatawid ng Mehiko, sa Estados Unidos, at Canada.  Lumilitaw ito hanggang sa malayong hilaga ng Alaska at lahat maliba sa pinakahilagang bahagi ng Canada.  Sa kasalukuyan, mayroong mga kinikilalang mga 19 sub-uri, na 16 ang nasa Canada, Mehiko, at Estados Unidos; at 3 sa Gitnang Amerika. Hindi tulad ng pinsan nitong abong lobo, na nagmula sa Eurasya, nagmula ang koyote sa Hilagang Amerika kasabayan ng lobong Dire.  Iniisip ng ilang mga eksperto na ang pinagmulang Hilagang Amerika ng koyote ang dahilan kung bakit mas adaptibo kesa mga lobo; dahil sa mga presyong prehistoriko na kinasasangkutan ng mas malawak o mas malakas na predasyon (paninila ng ibang hayop para kainin).

## Pangalan 
Hinango ang pangalang "coyote" o *koyote* mula sa Mehikanong Kastila, na higit namang nagbuhat sa wikang Nahuatl na may salitang *coyotl* (bigkas: ko-liyo-telh).  Nangangahulugang "asong kumakahol" ang pangalang agham nitong *Canis latrans*.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Caninae
Kategorya:Koyote
Zorro (paglilinaw)

Ang **zorro** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*soro, wangis-asong mamalya.
*Zorro (*Señor Zorro*), isang kathang-isip na tauhan sa telebisyon, aklat, komiks, at pelikula.
***Zorro* (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)
Dinggo

|- style = "text-align:center"
|style="background: pink;" |**Breed standards** (external link)
|- style = "text-align:center"
|ANKC 
|}

Ang **dinggo**, **warigal**, o ***Canis lupus dingo*** (Ingles: *dingo*, *warrigal*) ay isang uri ng wangis-asong (Canidae, *Canid*) hayop mula sa Australya, na pinaniniwalaang nagmula sa mga Lobong Iranyano (*Canis lupus pallipes*). 

## Sanggunian 
Kategorya:Caninae
Kategorya:Dinggo
Francisco ng Asisi

Si **San Francisco de Asis**, (isinilang bilang **Giovanni Francesco Bernardone** noong Hulyo 5, 1182 – Oktubre 3, 1226) ay isang santo ng Romano Katoliko. Isa siyang prayle at tagapagtatag ng Orden ng mga Prayleng Menor, na mas pangkaraniwang kilala bilang Mga Pransiskano. Siya ang pintakasing santo ng mga hayop, ng kapaligiran, at ng Italya. Tradisyonal na ipinagdiriwang ng mga simbahang Katoliko ang kanyang kapistahan tuwing Oktubre 4 na may mga pagdiriwang na nagpaparangal sa mga hayop.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga santo
Kategorya:Mga Santong Pransiskano
Kategorya:Katolisismo
Policarpio

Si **San Polycarpio** (69 – 155 AD) () ay isang obispo ng Smyrna sa probinsiya ng Asya noong ikalawang siglo. Ayon sa *Pagkamartir ni Policarpio*, siya ay namatay bilang isang martir, nakatali at isinunog, bago sinaksak noong hindi siya naapektuhan ng sunog. Siya ay binibigyang dangal bilang isang santo sa Simbahang Katoliko, Ortodoksiyang Oriental,Anglicanismo, at Luteranismo.

Ayon kay Irenaeus, na siyang nakarinig sa mga sermon ni Policarpio, at kay Tertullian, na si Policarpio ay isang taga-sunod ni San Juan Ebanghelista.

Kasama sina Clemento Romano at Ignatio de Antioch, si Policarpio ay tinuturing isa sa tatlong pinaka-importanteng ama ng Kristiyanismo. Isa na lang ang nalalabing dokumento na pinaniniwalaang sulat niya, at ito ay ang *Liham ni Polycarpio sa mga Taga-Filipos* na unang ini-ulat ni Irenaeus ng Lyons.

## Buhay
Dalawang dokumento ang panimulang pinakukunan ng impormasyon ukol sa buhay ni Policarpio: ang sulat ng mga taga-Smyrna na naglalaman ng mga detalye tungkol sa pagka-martir ni Policarpio at ang mga pagsusulat ni Irrenaeus.

May mga impormasyon din na mula sa mga sulat ni Ignatio, kasama rito ay ang kaniyang liham kay Policarpio. Ang ibang mga bukal, kasama ang *Buhay ni Policarpio* at mga kasulatan ni Tertullian at Eusebius are tinuturing hindi makasaysayan, o base lamang sa ibang materyal.

## Kamatayan
Sa *Pagka-martir*, inilalagay ang pagkamatay ni Policarpio noong siya ay walumpu't limang taong gulang. Bago siya tuluyang mamatay, sinabi niyang, "Paano ko malulumapastangan ang aking Hari at Tagapagligtas? Ihain ninyo ang gusto ninyo." Siya ay nasentensiyahang mamatay nang sinusunog dahil hindi siya sang-ayon sa pagsamba ng Emperor.

## Importansiya
Malaki ang nagawa ni Policarpio sa paglago ng Simbahang Kristiyano. Kasama ang mga kasulatan niya sa mga pinakalumang tekstong Kristiyano.

Maaring kilala niya si San Juan Ebanghelista. Siya rin ay naging pinuno ng isang importanteng kongregasyon sa isang lugar malapit sa pinagtrabahuan ng mga Apostoles.

## Mga Sanggunian
## Mga Kawing
**Letter to the Philippians* from the Ante-Nicene Fathers
*Early Christian Writings: Polycarp; text and introductions
*Polycarp: The Apostolic Legacy 
*Paul N. Tobin, "The Apostolic Succession: Polycarp and Clement" : A skeptical assessment of inconsistencies in the tradition
**The Martyrdom of Polycarp: The contemporary account of his death in the letter to the Smyrnaeans.*
*
*Saint Polycarp of Smyrna  at Patron Saints Index
*The Golden Legend: Polycarp of Smyrna 

Kategorya:Mga ama ng simbahan
San Pantaleon

Si ** San Pantaleon** ay isang manggagamot sa palasyo ni Emperador Galerio Maximiano sa Nicomedia, anak ni Eustorgio at ni Eubula. Sa buhay sa palasyo, si Pantaleon (Gr. *mahabagin*)ay tumiwalag sa Kristiyanismo. Subalit nagsumikap ang isang matapat na Kristiyano na si Hermolaos upang manumbalik ang manggagamot. Nagsisising inialay niya ang buhay sa pagpapatotoo sa katotohanan ni Kristo nang usigin ng Emperador Diocleciano ang mga Kristiyano noong 303. Siya'y ipinatapon sa dagat, binuhusan ng kumukulong tingga at pinugutan ng ulo. Ang punungkahoy na kinamatayan niya ay nagbunga at may lumabas na gatas sa kanyang leeg! Sinasabing ang kanyang dugo sa Ravello ay nabubuhay hanggang ngayon (tulad ni San Jenaro) kung dumarating ang kanyang pista. Siya ay pintakasi ng mga manggagamot tulad nina San Lucas, San Cosme at San Damian. Sumalangit ang santo noong 305.

Kaurian:Mga santo
Ambrosio

Si **Aurelius Ambrosius**, na mas nakikilala bilang **San Ambrosio** (Ingles: *Saint Ambrose*) (c. 3304 Abril 397), ay isang arsobispo ng Milan na naging isa sa pinaka maimpluwensiyang mga pigurang eklesyastikal noong ika-4 na daantaon. Isa siya sa apat na orihinal na mga duktor ng Simbahan. Siya ang santong patron ng Milan.

Kaurian:Mga santo
San Bonifacio

Si **San Bonifacio ** (; c. 680 – Hunyo 5, 754), ang **Apostol ng mga Aleman**, ay isang santo ng Romano Katoliko.

Sang-ayon kay Norman F. Cantor na may tatlong ginampanan si Bonifacio na ginawa siyang "isa sa mga natatanging tagapaglikha ng unang Europa, bilang apostol ng Germanya, repormador ng simbahang Prangko, at ang punong tagahupa ng alyansa sa pagitan ng papasiya at ang pamilyang Carolingian."

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga santo
San Emiliano

Ang **San Emiliano** ay maaring tumukoy sa mga sumusunod:

## Pook 
* San Emiliano (León), munisipalidad ng lalawigan ng León, Espanya.
* San Emiliano (Allande), parokay ng Allande sa Prinsipado ng Asturias, Espanya.

## Santo ng Simbahang Katolika 
* San Emiliano de Cícico, pista Agosto 8.
* San Emiliano de la Cogolla, pista Nobyembre 12.
* San Emiliano de Doróstoro, pista Hulyo 18.
* San Emiliano de Valence, pista Setyembre 13.
* San Emiliano de Vercelli, pista Mayo 17.
* San Emiliano doctor, pista Disyembre 6.
Soro

:*Tungkol ito sa isang hayop, para sa kathang-isip na tauhan, tingnan ang Zorro (komiks).*

Ang ***soro*** o ***tumanggong*** (Ingles: *fox*, Kastila: *zorro* [pinagmulan ng *soro*]) ay isang hayop na kabilang sa kahit anumang isa sa 27 mga uri (labindalawa lamang sa mga ito ang tunay na kabilang sa saring *Vulpes*, o "mga totoong soro") ng maliliit hanggang hindi kalakihang mga *canid*, na karaniwang may mahahaba ngunit may makikitid na mga nguso, at mapalumpong na mga buntot.  Sa ngayon, pinakakaraniwan at pinakalaganap ang mga uri ng sorong tinatawag na pulang soro (*Vulpes vulpes*), bagaman may iba't ibang mga uring matatagpuan sa halos lahat ng mga kontinente.  Nagbunga ang pagkakaroon ng mga wangis-sorong mga karniboro sa kabuoan ng globo sa paglitaw nila sa mga tanyag na kalinangan at mga kuwentong-bayan ng maraming mga nasyon, tribo, at ibang pangkat pangkalingan.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Caninae
Kategorya:Soro
Santo Niño

Si **Santo Niño ** ay isang katawagan para sa Batang Hesus.  Maaari rin itong tumukoy sa mga sumusunod:

*Mga pook sa Pilipinas:
:*Santo Niño, Timog Cotabato
:*Santo Niño, Samar
:*Santo Niño, Cagayan

*Mga paaralan sa Pilipinas:
:*Santo Niño de Novaliches
:*Colegio de Santo Niño de Jasaan

## Tingnan din
*Kabataan ni Hesus

Kategorya:Mga pamagat para kay Hesus
Kategorya:Hesus
San Silvestre

Ang **San Silvestre** ay maaaring tumukoy sa :

*San Silvestre de Guzmán, Espanya
*San Silvestre School, Lima, Peru
*San Silvestre Vallecana
*A frazione ng Silvi

## Tignan din
*San Silvestro in Capite
Butano

Ang **butano** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*isang taong taga-Bhutan
*butano, isang uri ng gas o hangin na ginagamit sa paggawa ng apoy.
Piyo

[right|thumb|200gpx|Ginuhit ni [James Gillray ang larawang ito noong 1799: isang masining na dibuhong tinawag na *The Gout* o *Ang Piyo* (*Ang Gawt*) na naglalarawan kung gaano talaga kahapdi at namamaga ang paa ng isang lalaki dahil sa karamdamang ito. Isang maliit at nangangagat na dimonyo ang kumakatawan sa sakit na piyo.]]

Ang **piyo** o **gawt**

## Mga sanggunian 
Kategorya:Artritis
Kategorya:Reumatolohiya
Kategorya:Rayuma
Kategorya:Sakit
Rayuma

thumb|right|Mga kamay na may artritis o pagkasira ng mga kasu-kasuan sa ihhh ng kamay.
thumb|right|Ginuhit na larawan para mapaghambing ang mga kasu-kasuang normal at may artritis. Nasa ibaba ang may pamamaga at pagkasirang dulot ng *rayumatikong artritis*. 
Ang **reuma**, **rayuma** o **artritis**  

Samantalang isang malawak na kapangalanan o katawagan ang *rayuma*, na tinatawag ding **kapansanang rayumatiko** (kilala sa Ingles bilang *rheumatic disorder*), sa mga malawakang o di-mapantukoy (hindi-espesipiko) na suliraning pangkalusugan at gamutang nakakaapekto hindi lamang sa mga kasu-kasuan, kundi pati na rin sa puso, buto, bato, balat, at baga.  Bilang sangay ng agham ng panggagamot, tinatawag na **rayumatolohiya** ang pag-aaral at pagbibigay lunas sa ganitong mga kapansanan.

## Tingnan din
*Sinobitis
*Tenosinobitis

## Mga sanggunian
Kategorya:Sakit
Kategorya:Reumatolohiya
Kategorya:Artritis
Kategorya:Rayuma
Kategorya:Pamamaga
Artritis

Ang **artritis** ay maaaring tumukoy sa:

*artritis, ang mismong pamamaga ng mga lamuymoy ng kasu-kasuoan.
*Karaniwang tawag ng mga matatanda para sa sakit na rayuma.
Saying

Ang **saying** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*saying-saying, isa sa mga karaniwang tawag sa isdang *Lutjanus*.
*salawikain, mga kasabihan o kawikaan (*saying* sa Ingles, bigkas: /se-ying/)
*Saying, isang barangay sa Tayasan, Negros Oriental
Lungsod ng Londres

thumb|250px|right|Ang Bahay Parlamento sa London

Ang **Lungsod ng Londres** ay isang maliit na lungsod sa loob ng London sa Inglatera. Ito ang makasaysayang kalibuturan ng London mula kung saan, kasama ng Westminster, ay lumago ang modernong rehiyon.

Ang Lungsod ng London sa kasalukuyan ay isang pangunahing sentrong pangnegosyo at pangkalakalan, hinahanay kasabay ng New York bilang ang namumunong sentro ng pandaigdigang pinansiyal.

Ang sawikaing Latin ng Lungsod ng London ay *Domine dirige nos* na nangangahulugang “Panginoon, gabayan mo kami.”

## Tingnan din 
* Londinium

#### Kilalang tao
* Harris Dickinson
* Jake Watkins

## Mga sanggunian
## Mga kawing na panlabas
Kategorya:Mga lungsod ng United Kingdom‎
Kategorya:Inglatera
Kategorya:London
Wikain

Ang **wikain** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Diyalekto, Ang terminong diyalekto o wikain ay ginagamit sa dalawang natatanging paraan upang sumangguni sa dalawang magkakaibang uri ng pangyayari sa wika.
*Salawikain, ay mga maiiksing pangungusap na lubhang makahulugan at naglalayong magbigay patnubay sa ating pang-araw-araw na pamumuhay.
Kasunduan sa Biak-na-Bato

at Emilio Aguinaldo at ang kanilang limang mga kasama.]]

Ang **Kasunduan ng Biak-na-Bato** ay kasunduan sa gitna ng mga Magdiwang at mga Magdalo upang matigil ang Himagsikang Pilipino noong 1897.  Sa pamamagitan ni Pedro Paterno, nilagdaan ni Gobernador-Heneral Primo de Rivera ang Kasunduan sa Barangay Biak-na-Bato, San Miguel, Bulacan.

## Nilalaman 
alt=Biak Na Bato|thumb|296x296px|Liwasang Biak Na Bato
alt=Hong Kong noong ika-19 na dantaon.|thumb|294x294px|Hong Kong noong ika-19 na dantaon.
* Tutungo sina Emilio Aguinaldo sa Hong Kong
* Magbabayad ng halagang P800,000 ang mga Rebulusyonaryong Espanol sa tatlong bigayan: 
# P400,000 pagkaalis nila Aguinaldo
# P200,000 kapag naisuko na ng mga rebelde ang higit na 700 sandata
# P200,000 kapag ipinahayag ang pangkalahatang amnestiya
* Magbabayad ng halagang P900,000 sa mga pamilya ng mga Pilipinong hindi sumama sa labanan ngunit napinsala.

## Bunga 
Iilan lamang ang nagawa ng mga Espanyol ngunit tinapon pa rin si Aguinaldo. Babalik siya sa pamamagitan ng mga Amerikano. Kabilang na dito ang Amerikanong konsul.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Kasaysayan
Kaurian:Pilipinas
Kategorya:Kasunduan
Platino

:*Huwag itong ikalito sa platina at plutonyum.*

Ang **platino** o **platinum** (, Ingles: *platinum*,daglat o sagisag = **Pt**) ay isang uri ng mala-pilak na elementong may mga katangiang maaaring mabatak, mapukpok, at hindi kinakalawang.  Kalimitan itong ginagamit para sa paggawa ng mga kasangkapang elektroniko, mga alahas, at mga pampasta para sa mga ngiping may sira o bukbok.  Natuklasan ito ni Antonio de Ulloa, kasama si Jorge Juan y Santacilia noong 1735.  Kabilang sa mga katangian nito ang pagkakaroon ng atomikong bilang na 78, ng pamantayang atomikong timbang na 195.09, antas o degri ng pagkatunaw na 1,769oC, antas o degri ng pagkulo 3,827oC, at tiyak na kalubhaan (tiyak na dagsin o espesipikong grabedad) na 21.45.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga elementong kimikal
Platina (sa paglilimbag)

Ang **platina** (Ingles: *platen* o *platten*) ay isang rolyo o balumbong bahagi ng makinarya o ng printer o aparatong panlimbag na nakakabit sa kompyuter na pinagsasakyan ng papel.  Isa rin itong bahagi ng imprenta o makinang panlimbag na nag nagsasaayos ng posisyon o puwesto ng papel para matapat sa platong may tinta.

## Sanggunian
Kaurian:Paglilimbag
Platina

:*Huwag itong ikalito sa platino at plutonyum.*

Ang **platina** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*platina, tinatawag na *platen* (bigkas: /pley-ten/) sa Ingles.  
*platina, ang higaang-plato na ginagamit sa paglilimbag.
*platinang ginagamit katambal ng mikroskopyo, ang salaming nilalagyan ng espesimen para masilip sa ilalim ng mga lente ng mikroskopyo.
Mga Dalubhasaang Oxfordiano

:*Huwag itong ikalito sa Unibersidad ng Oxford ng Oxford, Inglatera.*

Ang **Mga Dalubhasaang Oxfordiano** o **Mga Kolehiyong Oxfordiano** (Ingles: *Oxfordian Colleges*) ay isang pribadong kolehiyong paaralan na hindi sektaryano na matatagpuan sa Dasmariñas, Cavite, Pilipinas.

Ito ay itinatag noong 2005 at kasalukuyang pinamumunuan ni Dr. Rey Balibago.  Ito ang kauna-unhang kolehiyo sa syudad ng Dasmarinas na nagbukas ng lahat ng antas ng edukasyon magmula sa  pre-skul elemenatrya, hayskul at tersarya.  Sa loob ng isang taon, ito ay nabigyan ng rekognisyon o pagkilala bilang isang legal na paaralan ng Departamento ng Edukasyon ng Pilipinas.  Sumunod and pagbibigay ng rekognisyon ang TESDA at ang CHED.

Ang mga kurso sa kolehiyo ng Oxfordian Colleges ay ang mga sumusuniod:  Bchelor of Science in Hotel and Restaurant Management, Bachelor of Science in Business Management, Bachelor of Science in Accountancy, Bachelor of Science in Informastion Technology, Bachelor in Elementary Education, Bachelor in Secondary Education, 2-year Certificate in HRM, 2-year certificate in Computer Technology, Commercial Cooking, Bartending Services, Food and Beverage Services, Housekeeping, Computer Hardware Servicing, English Proficiency, Basic and Advanced Nihongo, Basic and Advanced Mandarin, Basic and Advanced French, Basic and Advanced Spanish, Basic and Advanced Arabic.

Ang ilan sa mga nagtuturo sa Kolehiyo ay ang mga sumusunod:  Dr. Rey A. Balibago, Ed.D., Dr. Abner V. Pineda, Ed.D., Ph.D., Dr,. Rose Nwokie, DBA.,Dr. Zenaida Mencias, LlB., Ed.D., Dr. Ferdinand Tating, DPA., Dr. Luz Dasmarinas, Ed.D., Ph.D., Dr. Lydia Paransat, CPA, DBM, Dr. Leonardo Espero, Ed.D., Dr. Reynaldo Roca, Ed.D., Prof. Edmund Hilario, CPA, MBA, Prof. Leandro Cabantog, Ll.B., MPA.,Prof. Lolita Cunanan, MAEd.  Prof. Eduardo Vela, MAEd. Dr. Eufemia M. Tobias, MS.,DMD. Prof. Aurora Rodriguez, MA Comm. Arts.

Kaurian: Unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas
Unibersidad ng Pilipinas, Los Baños

thumb|Ang dating pasukan (gate) sa Unibersidad ng Pilipinas sa Los Banos
Ang **Unibersidad ng Pilipinas Los Baños** (U.P. Los Baños, U.P.L.B. o mas kilala sa tawag na *Elbi*) ay isang yunit ng Unibersidad ng Pilipinas na matatagpuan sa may paanan ng Bundok Makiling sa Los Baños, Laguna. Itinalaga ito ng Amerikanong botanista at agrikulturistang si Edwin Copeland noong 6 Marso 1909 bilang Kolehiyo ng Agrikultura, isa sa unang dalawang yunit ng Unibersidad ng Pilipinas.

Naging maka-impluwensiya ang Unibersidad sa Asia sa larangan ng Agrikultura at *Biotechnology*, ito'y dahil sa pagsisikap nilang mapabuti ang *plant breeding* at *bioengineering*, lalo na sa pagpalaganap ng *high-yielding* at *pest-resistant* na tanim. Noong 1977 pinarangalan ang Unibersidad ng Gawad Ramon Magsaysay para sa Sabansaang Pag-uunawa bilang pagkilala sa kanilang mga ambag sa larangang Agrikultura. Ang UPLB ang tumatanaw sa iba't ibang lokal at pandaigdigang sentrong pananaliksik, kabilang na ang *International Rice Research Institute* (IRRI), *ASEAN Center for Biodiversity*, *World Agroforestry Center*, at ang *Southeast Asian Regional Center for Graduate Study and Research in Agriculture* (SEARCA).

Ang UPLB ay nag-aalok ng mahigit 100 mga degree programs sa iba't ibang larangan sa ilalim ng kanilang siyam na kolehiyo at dalawang paaralan. Ang unibersidad ay binigyan ng walong *Centers of Excellence* para sa walong akademikong yunit at dalawang *Centers of Development*.

Kilala ang alumni ng UPLB sa iba't ibang larangan, nabibilang dito ang 13 Pambansang Dalub-agham ng Pilipinas, miyembro ng *United Nations Intergovernmental Panel on Climate Change* (IPCC), isang nagwagi ng 2007 Nobel Peace Prize, mga nagwagi sa Gawad Palanca at iba't ibang mga politiko at negosyante.

## Kasaysayan
Unang itinatag ang UPLB bilang Unibersidad ng Pilipinas Kolehiyo ng Agrikultura (o sa Ingles bilang *University of the Philippines College of Agriculture*, UPCA) noong 6 Marso 1909&nbsp;ng UP *Board of Regents*. Isang Amerikanong botanist at Tomasayt - si Edwin Copeland, na mula Normal na Pamantasan ng Maynila ay naging unang dekano nito. Nagsimula ang klase noong Hunyo 1909 na may limang propesor at 12 na mag-aaral lamang. Ang Paaralang Palagubatan (*Forestry School*) ay itinatag sa sumunod na taon.

Ang UPCA ay nagsira nang nagsimula ang Pananakop ng mga Hapon sa Pilipinas, at ang paaralan ginawang punong tanggapan ng mga Hapon. Sa mahigit ng tatlong taon, ang unibersidad ay naging tahanan ng mahigit 2,000 sibilyan, karamihan ay Amerikano, na dinakip ng mga Hapon.

## Akademiko
Ang UPLB ay nag-aalok ng 27 undergraduweyt at 82 graduweyt na mga *degree program* sa ilalim ng siyam ng kolehiyo at dalawang paaralan. Karamihan ng mga progamang kolehiyo ay ginagawad sa mga *degree* ng agham. Ginagawaran din ng unibersidad ng mga hayskul diploma ang mga graduweyt ng Unibersidad ng Pilipinas Rural Hayskul, na isang sub-yunit sa ilalim ng Kolehiyo ng *College of Arts and Sciences*.

## Kawing Panlabas
*UPLB Web Site 

Kategorya:Unibersidad ng Pilipinas
Burdock

Ang ***burdock*** [Ingles] ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*mores, mga halamang may tinik.
*Burdock (*Dragon Ball*) o Bardock, isang kathang-isip na tauhan sa palabas at midyang *Dragon Ball*.
*Fred Burdock, isang tauhan sa mundo ng *E/R*.
*Jack Burdock (1852–1931), Amerikanong manlalaro ng beisbol.

## Tingnan din
*Burdick (paglilinaw)
*Burdak
Plutonyo

:*Huwag itong ikalito sa platina at sa platinum.*

Ang **plutonyo**, **plutonyum**, o **plutonium** (, Ingles: *plutonium*,daglat o sagisag = **Pu**) ay isang uri ng mala-pilak na elementong kimikal na may mga katangiang metaliko, at pagka-trans-uranikong elemento.  Nalilikha ito sa pamamagitan ng pagpapatama ng mga partikulo sa mga atomo ng uranyo.  Mayroon itong 15 isotopo na may masang magula sa 232 magpahanggang 246, at may kalahating-buhay mula magmula 20 minuto magpahanggang 76 milyong taon.  Delikadong tumama ito sa utak ng buto ng katawan ng tao sapagkat itinuturing itong isang lasong radyolohiko.  Ginagamit ito bilang isang panggatong ng reaktor na nukleyar at maging isang sangkap para sa mga sandatang nukleyar.  Magkakapanahong natuklasan ang elementong ito nina G.T. Seaborg, A.C. Wahl, at J.W. Kennedy; ng pangkat nina Edwin M. McMillan at Philip Abelson ng Laboratoryo ng Radyasyon ng Berkeley sa Pamantasan ng California; at ng pangkat nina Egon Bretscher at Norman Feather sa Laboratoryong Cavendish ng Pamantasan ng Cambridge para sa proyetong Tube Alloys, noong 1940.  Kabilang sa mga katangian nito ang pagkakaroon ng atomikong bilang na 94, antas o degri ng pagkatunaw na 639oC, antas o degri ng pagkulo 3,235oC, at tiyak na kalubhaan (tiyak na dagsin o espesipikong grabedad) na 19.8.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga elementong kimikal
Halamang-gamot

ng mga puno ng sause na naglalaman ng asido salisiliko, ang aktibong metabolito ng aspirin, at ginagamit na sa mga milenya na nakaraan para pawiin ang kirot o sakit at lagnat.]]

Ang **halamang-gamot**,  tinatawag din na **yerbang pangmedisina**, ay natuklasan at ginagamit sa pagsasanay sa tradisyunal na medisina simula pa noong panahon bago ang kasaysayan. Pinagsama-sama ng mga halaman ang daan-daang mga kompuwestong kimikal para sa mga paggana kabilang ang sanggalang laban sa mga kulisap, halamang singaw, mga sakit, at mga mamalyang herbiboro. Maraming natukoy na pitokimikal na may potensyal o naitakda ang aktibidad pambiyolohiya. Bagaman, yayamang naglalaman ang nag-iisang halaman ng malawak na magkakaibang mga pitokimikal, hindi tiyak ang epekto ng paggamit ng buong halamang bilang panggamot. Dagdag pa dito, ang laman ng pitokimikal at ang mga aksyong parmakolohikal, kung mayroon man, ng maraming halaman na may potensyal na gawing panggamot ay nanatiling hindi nasusuri ng mahigpit na siyentipikong pananaliksik upang mabigyan kahulugan ang bisa at kaligtasan nito.

## Mga sanggunian
Kategorya:Halamang-gamot
Mores

Ang **mores** (Ingles: *burdock*) ay anuman sa isang pangkat ng mga halamang-tinik (mga *thistle* sa Ingles) na nasa saring ***Arctium***, pamilyang *Asteraceae*.  Katutubo sa Matandang Daigdig, may ilang mga uring malawakang naipakilala sa buong mundo.  May maiitim na kaluntian ang mga dahon ng mga halamang nasa saring *Arctium*, mga dahong lumalaki magpahanggang 18" (45 sentimetro) ang haba.  Sa pangkalahatan, malalaki ang mga dahong ito na bilohabain at magagaspang, na hugis-puso ang mga nasa bandang ibaba ng katawan ng halaman.  Mabalahibo ang mga dahon sa pang-ilalim na bahagi.  Pangkaraniwang walang laman ang mga tangkay ng mga dahong ito.  Kalimitang namumulaklak ang mga uring *Arctium* tuwing Hulyo hanggang Oktubre.     

## Mga tulis
Natatangi ang mga matitinik na ulo ng mga halamang ito sa kadaliang ng pagsabit sa mga damit, kaya't isa itong katangian, mekanismo at kaparaanang nakatutulong sa pagpapakalat ng sariling mga butong maaaring umusbong pa bilang mga bagong halamang mores.  Nakapagdurulot ang mga bungang himulmol (mga bungang salubsob o tinga, tinatawag na *burr* sa Ingles) nito ng iritasyon at maaaring makapagsanhi ng bolang-buhok sa bituka ng mga alagang hayop.  Subalit, karamihan sa mga hayop ang umiiwas sa pagkain at paglunok ng mga halamang ito.

Malaking bilang ng mga uri ang inilagay sa saring *Arctium* sa isang panahon o iba pa, ngunit kabilang na sa kaugnay na saring *Cousinia* ang karamihan sa kanila.  Mahirap tiyakin ang tumpak na mga hangganan ng sakop sa pagitan ng *Arctium* at *Cousinia*; mayroong ekstaktong pagkakaugnayan sa pagitan ng kanilang piloheniyang molekular.  Paminsan-minsang ikinalilito o ikinamamali ang mga mores sa mga saring *Xanthium* at saring *Rheum*.

Kasama ng ibang mga halaman, kadalasang kinakain ng mga larba ng *Hepialus humuli* ang mga ugat ng mores.  Ginagamit na pagkain ng ibang ulyabid (*Lepidoptera*) ang mga ito kabilang ang *Euproctis chrysorrhoea*, *Coleophora paripennella*, *Coleophora peribenanderi*, *Naenia typica*, *Eupithecia centaureata* at *Odontopera bidentata*.

Maaaring makasanhi ng pangangating sanhi ng pagkakadikit o pagkakadampi sa halamang mores sa mga tao, partikular na ang mga lunting bahaging nasa itaas ng lupa, dahil sa mga lakton na nililikha ng halaman.

## Sanggunian
Kaurian:Halamang-tinik
Kategorya:Asteraceae
Kulambo

right|thumb|Isang higaan na natatakluban ng kulambo.
Ang **Kulambo** ay ginagamit upang harangin ang mga lamok, langaw, at iba pang kulisap. Dahil dito ay tumutulong ito sa pagpigil ng paglaganap ng mga sakit tulad ng malaria. Dahil dito, mahalaga ang mga kulambo sa mga lugar kung saan laganap ang mga sakit na dala ng mga kulisap na tulad ng langaw. Meron itong maninipis at maliliit na mga mata (*mesh*) na pumipigil sa mga kulisap na kagatin at guluhin ang mga tao na nasa loob ng kulambo. Hindi nito pinipigilan ang pagdaloy ng hangin at maaaninag mo ang tao na nasa loob ng kulambo. Pinapayuhan din na dapat walang malalaking butas sa kulambo dahil makakapasok ang kulisap at makakagat ang taong nasaloob ng kulambo. Dapat hindi nakadikit ang balat sa kulambo.

Mayroon ding mga kulambo na nilagyan ng pangpatay ng kulisap o insektisayd. Tinatawag itong *insecticide treated nets* (ITNs) at binuo ito noong dekada ng 1980 upang labanan ang sakit na malaria. Ang mga kulambong ito ay may insektisayd na pyrethroid gaya ng deltamethrin at permethrin na pumapatay o tumataboy ng mga lamok. Subalit, ang mga kulambo na ito ay dapat palitan o lagyan muli ng insektisayd pagkatapos labhan.

Tinatawag ding **muskitero** o **moskitero** ang kulambo.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Kulisap
Artemisia absinthium

Ang ***Artemisia absinthium*** o **artemisyang absinta** (Ingles: *absinthium*, *absinthe wormwood* o "absintang damóng-María", *wormwood*, *absinthe*

## Bilang mga gamot 
Kasama ang *Artemisia vulgaris*, isa pang damong-maria, pinahahalagahan ang *Artemisia absinthium* sa Silanganin at Kanluraning bahagi ng mundo.  Kapwa mapait ang lasa ng mga *A. vulgaris* at *A. absinthium* ngunit mainam para sa mga karamdamang pangdaanan ng pagkain (tiyan at bituka), at maging sa pagpapapainam ng pagdumi., magkasama sa isang pahina ngunit magkahiwalay ang paglalarawan sa bawat uring ito ng mga *Artemisia*.  Tinatawag itong *wormwood* sa Ingle, o "uod-kahoy", sapagkat mainam itong pampurga o pangtanggal ng mga parasitikong bulati sa katawan ng tao.  Ginagamit din itong sangkap sa mga mapapait ngunit pampaganang mga alak, na iniinom bago kumain (tinatawag na mga *aperitif* sa Ingles (aperitip) at *vermouth* o bermut ang isang halimbawa ng alak na ito).

Bukod sa pagiging isang pampaganang inumin bago kumain, nakapagpapasigla rin ito sa atay at ng sinapupunan, partikular na sa panahon ng panganganak.  Naglalaman sila ng maaaring makaadik (hindi mapigilan ang pagkonsumo) na *thujone*.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Artemisia
Kaurian:Damong-maria
Kaurian:Halamang-gamot
Kaurian:Yerba
Kategorya:Asteraceae
Absinta

Ang **absinta** (Ingles: *absinthe*) ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*absinta, isang uri ng alak.
*absinta, isang uri ng halaman, kilala sa agham bilang *artemisia absinthium*, isang uri ng damong-maria.
Danes

Ang katagang **Danes** ay isang pang-uring may-kinalaman sa bansang Dinamarka. Maaari itong tumukoy sa:
***Mamamayang Danes**; mga mamamayan ng Kaharian ng Dinamarka.
***Wikang Danes**, isang wikang Hilagang Alemaniko o Eskandinabo na pambansang wika ng Dinamarka.
Kamaria

Ang **kamaria** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

**Ka Maria*, pangalan o palayaw ng isang babaeng tao, may paggalang sapagkat may nauunang pamagat o salitang *Ka* ang pangalang Maria.
*Kamaria, isang tawag para sa halamang *Artemisia vulgaris* na isang uri ng mga damong-maria.
St. John's wort

Ang '''''St. John's wort'''* [Ingles] ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*maling katawagan para sa *Artemisia vulgaris*, na may mas tamang katawagang *St. John's plant* (halaman ni San Juan) sa Ingles.
*tamang pangkaraniwang katawagan sa Ingles na ukol sa *Hypericum perforatum''.
A. vulgaris

Ang ***A. vulgaris*** (pinaiksing pangalang pang-agham) ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

**Acne vulgaris*, ang sakit sa balat na akne.
**Alchemilla vulgaris*, mga halamang alkemilya o lambong ng babae. 
**Artemisia vulgaris*, mga halamang artemisya o damong-maria.