Bagyong Emong (2009)

Si **Bagyong Emong (Typhoon Chan-hom)** ay ang pang-anim na *tropical depression*, pangalawang *tropical storm* na nabuo sa Panahon ng bagyo sa hilagang-kanlurang Pasipiko ng 2009. Si Bagyong Emong ay nabuo mula sa sama ng panahon na sinamahan pa ng labi ni Bagyong Crising sa timog-silangan ng *Nha Trang*, *Vietman* noong ika-2&nbsp;ng Mayo. Habang kumikilos pahilagang-kanluran, ito ay mabagal ng nabuo ayon sa *Joint Typhoon Warning Center* (JTWC) na naglabas ng *Tropical Cyclone Formation Alert* (TCFA), at ito ay tinawag na **Chan-hom** na isa pa lamang mahinang bagyo (*tropical depression*) ng *Japan Meteorological Agency* (JMA) kinahapunan ng araw na iyon. Sumunod na araw, ang JTWC at JMA ay itinaas ang antas nito mula sa *tropical depression* patungo sa *tropical storm* at tinawag itong **Chan-hom**. Ika-6&nbsp;ng Mayo, ito ay lumakas ang nasa unang kategorya bilang bagyo (*Typhoon*),at noong ika-7&nbsp;ng Mayo, si Bagyong Emong (Chan-hom) ay nasa ikalawang kategorya bilang bagyo. Ngunit, si Emong ay humina bilang isang *severe tropical storm* pagkatapos nitong tawirin ang hilagang Luzon. Ika-14&nbsp;ng Mayo, si Emong ay lumakas bilang isang *tropical depression*  at naglaho noong kinahapunan ng ika-15&nbsp;ng Mayo. Ang pangalan na *Chan-hom* ay mula sa Laos na ang ibig sabihin ay isang uri ng puno.

## Pangmeteorolohiyang kasaysayan
Ika-1&nbsp;ng Mayo, isang mahinang sama ng panahon ang nabuo sa timog-silangan ng *Nha Trang*, *Vietnam* sa Timog Karagatang Tsina, kasama ang labi ni Bagyong Crising. Umaga ng sumunod na araw, ang *Joint Typhoon Warning Center* (JTWC) na ang pahaba nitong *low level circulation center* ay nakalabas. Ang malalim na *convection* ay nakita sa hilagang-kanluran at nag-uumpisa nang umikot sa silangan nito. Ang *circulation* nito ay nasa lugar kung saan may mahinang *windshear* at ang *upper level anticyclone* ay nasa silangan ng *low level circulation center*. kinagabihan, ang JTWC ay naglabas ng *Tropical Cyclone Formation Alert* (TCFA) na ayon dito na ang na ang *low level circulation center* nito ay kapansin-pansin na habang ito ay lumalaki at nagiging mas-*organize*.

Noong hapon ng ika-3&nbsp;ng Mayo, ayon sa JMA, ang *depression* ay isa nang *tropical storm* at binigyan ng pangalan na **Chan-hom**. Habang ang JTWC ay pinangalanan si Chan-hom bilang **Tropical Depression 02W**. Ayon sa JTWC nang mga oras na ito, ang *depression* ay nabuo mula sa *monsoon trough* at halos hindi umaalis sa lugar nito mula sa huling TCFA na inilabas na ngayon ay nasa lugar na may katamtamang *windshear* at nasa ilalim ng impluwensa ng *ridge of high pressure* na matatagpuan sa timog-silangan nito.
 bago maging *Typhoon*]]

### Pilipinas
Ang PAGASA ay nagbabala sa mga nakatira sa mabababang lugar at malapit sa mga bundok ng mag-ingat sa posibleng pagbaha at pagguho ng lupa. Si Presidente Arroyo ay nag-utos sa *National Disaster Coordinating Council* (NDCC) na mag-bigay ng mga *updates* tungkot kay Bagyong Emong oras-oras. Ang *Pangasinan Disaster Coordinating Coucil* ay naglabas ng babala sa probinsiya ng Pangasinan na maghanda sapagkat si Bagyong Emong ay patungo sa kanilang probinsiya. Ang PAGASA ay nagbabala sa mga lugar na nasa babala ng bagyo bilang dalawa at tatlo na maging alerto sa posibleng pagguho ng lupa, pagbaha at malalakas na hangin. Ang mga babala ng bagyo nanatiling nakataas sa Hilaga at Gitnang Luzon, kung saan sinabi ng PAGASA na si Bagyong Emong ay direktang tatama.

## Epekto
### Vietnam
Ika-7&nbsp;ng Mayo, walang pinsalang naidulot si Chan-hom sa Vietnam. Isang *fishing boat* mula sa *Ly Son Island*, *Quang Ngai* ang tumaob malapit sa *Paracel Island*, lahat ng 11 mangingisda ay nasagip ng *Chinese Navy*.

### Pilipinas
Apat na pu't walong oras na walang tigil sa pag-uulan mula ika-6 hanggang ika-8&nbsp;ng Mayo sa Luzon. Ang hangin na may lakas na aabot sa 85-140 kph na sinamahan pa ng malakas na pag-uulan ang sumira sa mga probinsiya ng Abra, Quirino, Cagayan, Apayao, Ilocos Norte, Aurora (na nakapagtala ng ulan na aabot sa 200&nbsp;mm sa loob ng 24 oras) at Zambales (na nakapagtala ng ulan na aabot sa 135&nbsp;mm sa loob ng 24 oras). Malaks na pag-uulan ang naranasan din sa Pampanga (na nakapagtala naman ng ulan na aabot sa 145&nbsp;mm), Nueva Ecija, Tarlac, Bulacan, Bataan, Kalahang Maynila at ilang lugar sa katimugang Luzon. Katamtamang lakas ng ulan ang naranasan sa Probinsiya ng Quezon at Rehiyon ng Bikol. (Cagayan at Isabela na hindi naman kasama ngunit binaha ay nangangahulugan na ang mga lugar na ito ay nakaranas ng ulan na aabot sa 50&nbsp;mm. Sa karagdagan, ang Ilog ng Cagayan ay umapaw.) Ika-10&nbsp;ng Mayo, nasa 65,000 katao ang nawalan ng bahay sa Rehiyon ng Ilocos at Cordillera.

Sa Bataan, abot hanggang baywang ang pagbaha. Karamihan sa mga residente ay nagsilikas na. Ika-8&nbsp;ng Mayo, umabot sa 25 na katao ang nakumpirmang namatay dahil sa pagbaha at pagragasa ng putik dahil kay Emong. Umabot pa sa 4,000 na katao ang naapektuhan, nagdulot ng 11 pagguho ng lupa, mga nasira na aabot sa Php 863,528 na pananim na may lawak na 55 hektarya sa Zambales at Php 4.4 milyon na *transmission lines* sa Pangasinan dahil kay Chan-hom (Emong).

Ika-9&nbsp;ng Mayo, ang mga namatay ay umabot na sa 26. Ang kanlurang Pangasinan ay isinailalim sa *State of Calamity*, kung saan ang buong probinsiya ang nagtala ng 16 na namatay. Kasama sa mga namatay ang mga nalunod, nalibing sa pagguho ng lupa kani-kanilang bahay at mga nabagsakan ng mga bato. Sa bayan ng Anda sa Pangasinan, 90 porsyento nang mga bubong ng bahay ay nilipad, mga puno ng mangga na nabuwal at mga alagang isda na natangay patungong dagat. Sa Ifugao, 10 ang namatay dahil sa pagguho ng lupa, habang ang tulay na nagdudugtong sa bayan ng Lamut at Babang, Nueva Ecija ang gumuho. Sa Isabela, ang mga alagang hayop ay nalunod sa San Mateo dahil sa pag-apaw ng ilog.

Inulat ng National Disaster Coordinating Center noong ika-19&nbsp;ng Mayo 6:00 PM PST na umabot sa 60 ang namatay, 53 ang nasugatan at 13 ang nawawala na may kabuuang pinsala na aabot sa Php 1,280,897,383 kung saan ang Php 750,403,562 ay sa agrikultura at ang nalalabi ay sa inprastraktura. Naapektuhan din ng bagyong ang 385,833 na katao na nakatira sa 615 na baranggay sa 59 na munisipalidad at 7 lungsod sa 12 probinsiya sa Region I (La Union at Pangasinan), Region II (Nueva Vizcaya, Isabela, Quirino at Cagayan), Region III (Zambales at Pampanga) at Cordillera Administrative Region (Ifugao, Kalinga, Mountain Province at Benguet). Umabot sa 56,160 na kabahayan ang naapektuhan kung saan ang 23,444 ay nawasak habang ang natitira ay nasira, at nagdulot ng 11 landslide sa Zambales at Ifugao.

Si Emong ay direktang dumaan sa mga probinsiya ng Pangasinan, La Union, Ilocos Sur, Benguet, Nueva Vizcaya, Ifugao, Mountain Province, Kalinga at Isabela.

## Typhoon Storm Warning Signal
## Resulta
### Pilipinas
Ika-10&nbsp;ng Mayo, tinatayang aabot sa Php 2.3 milyon na tulong para sa mga nasalanta ang nagamit. Ang National Disaster Coordinating Center (NDCC) ay namahagi ng 1,250 na sako ng bigas sa mga apektadong lugar. Iniulat ng Kagawaran ng Kagalingang Panlipunan at Pagpapaunlad na Php 2.7 milyon na halaga ng tulong ang nakahanda nang ipamigay. Nilabas ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas (AFP) ang isang pangkat para tumulong sa pagpupunyagi sa pag-ahon at pagtanggal ng mga labi. Ika-8&nbsp;ng Mayo, kumilos ang dalawang UH-1 Iroquois na helikoptero para magsiyasat sa himpapawid sa mga napinsalang lugar sa Isabela, Ifugao at mga probinsiya ng Aurora.

; Landfall ni #EmongPH
* Alaminos, Pangasinan - Kategorya 1

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga bagyo
Kategorya:Bagyo sa Pasipiko
Kategorya:Bagyo sa Pilipinas
Kategorya:2009 sa Pilipinas
Kategorya:Bagyo sa Pilipinas ng 2009