open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sangkalan

[thumb|right|Isang sangkalan na may [kutsilyong nakapatong.]]

Ang **sangkalan** o **tadtaran** (Ingles: *chopping block* o *chopping board*) ay isang kasangkapang ginagamit para hiwain o tadtarin ang mga sahog sa anumang lutuin.

## Mga sanggunian
Kaurian:Gamit
Labanos

Ang **labanos** o **rabanos** (Ingles: *radish*, *icicle* o *white radish*

## Mga sanggunian
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Halamang-gamot
Kategorya:Gulay na ugat
Kategorya:Halamang-ugat
Kategorya:Brassicaceae
Makopa

thumb|samalapitan na Makopa
Ang **makopa** o *Malay rose apple tree* sa Ingles ay isang uri ng punong nagbubunga ng mga prutas na kahugis ng maliit na kampana na may kulay rosas o mapula ang balat ngunit puti ang loob.  Sa Kastila, ang bunga ay *manzana de agua* o *pomarrosa* o *yambo*. 

Ang puno ay may taas na 15 metro  at may diyametro na mula 25 hanggang 50 sentimetro. Ang prutas ay matamis kung hinog at nagtataglay ng tubig, protina at bitamina A at C. Ginagamit ang ilang parte ng puno sa tradisyunal na medisina.

thumb|left|280px|Bungang makopa
thumb|left|280px|Ang loob ng bungang makopa

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Myrtaceae
Kaurian:Prutas
Kaurian:Punungkahoy
Kalamay

Ang **kalamay** ay isang matamis na pagkaing Pilipino na gawa mula sa gatas ng bunga ng punong buko, asukal, pinulbos na mais, at galapong o harinang kasaba. Marami itong mga baryante sa iba't ibang lugar sa Pilipinas. Mayroong Antipolo Kalamay, Bohol Kalamay at Candon Kalamay.  Ang Baguio Kalamay ay kilala rin bilang sundot kulangot. kabilang ang suman at bukayo. Partikular na ginagawa itong pampatamis sa Carigara, Leyte.

## Mga sanggunian
## Tingnan din
*Kalamay-hati

Kaurian:Kanin
Kaurian:Lutuing Pilipino
Siopao

Ang **siopao** o **siyopaw** (; ), literal na mainit na bonete, ay Pilipinong uri ng Kantones na pinasingaw na bonete na tinatawag na *cha siu bao* (Jyutping:  *caa1 siu1 baau1*).

## Paglalarawan 
Ito ay sikat na meryenda na ibinebenta ng mga panaderya at manininda at sa mararaming Tsinong restawran at kainan sa Pilipinas. Mayroong iba't ibang uri ayon sa laman: asadong baboy o bola-bola (kumbinasyon ng baboy, manok, baka, hipon or inasnan na itlog ng pato). Mayroon ding inihurnong baryante.

Isang natatanging baryasyon mula sa Pulo ng Siargao ang ***paowaw***, isang panghimagas na bonete na may palamang bukayo.

May lumang katha o maling balita na diumano'y gawa sa karne ng pusa ang siopao, dahil sa kamurahan nito at pagtatangi laban sa mga Tsino.

## Sa mga ibang bansa 
Mayroong magkatulad na deribatibo sa lutuing Thai na tinatawag na ***salapao*** (). Paminsan-minsan, pinapalamanan ang salapao ng matatamas na laman bilang panghimagas. Paborito rin ito sa Hawaii kung saan tinatawag ito bilang ***manapua***.

## Tingnan din 
* Cha siu bao
* *Bāozi*, ang Tsinong uri ng pinasingaw na bonete.
* Ma Mon Luk
* Talaan ng mga bonete
* Talaan ng mga pinasingaw na pagkain
* 

## Mga sanggunian
Kategorya:Lutuing Pilipino
Kategorya:Lutuing Tsino
Kastanyetas

thumb|right|Ang kastanyetas.
thumb|right|Paglalarawan kung paano ginagamit ang kastanyetas.

Ang **kastanyetas** o **kastanyitas** (Kastila: *castañuelas*; Ingles: *castanets*) ay isang uri ng kasangkapang pang-musika.

## Mga sanggunian
Kaurian:Instrumentong pangtugtugin
Kategorya:Nagmamartsa pinapalo
Kastanyas (paglilinaw)

Ang salitang **kastanyas** o **kastanyo** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*kastanyas, isang uri ng bunga
*kastanyas, isang uri ng puno
*kastanyas o kastanyo, mga kulay
*kastanyo (*hazel*), isa pang uri ng halaman
*abelyana (*Corylus avellana*) at ang bunga nito ay tinatawag din na kastanyas

Mga kahawig na salita:

*kastanyetas o kastanyitas, kasangkapang pang-musika
Babylon 5

Ang ***Babylon 5*** ay isang Amerikanong epikong pantelebisyon na kathan-isip pang-agham.  Nilikha, pinamahalaan at isinulat ito ni J. Michael Straczynski.  Unang lumabas ang punong pelikula noong 22 Pebrero 1993, subalit ang seryeng pantelebisyon ay nagsimula noong 26 Enero 1994 at tumagal ng limang panahong pantelebisyon..  Sinundan ito ng anim pang pelikulang pantelebisyon at ng karugtong ngunit hiwalay na seryeng *Crusade*, na lumabas noong 1999 at tumakbo ng may labintatlong episodo.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga Amerikanong serye sa telebisyon
Battlestar Galactica

Ang ***Battlestar Galactica*** o ***BSG*** ay isang kathang-isip na pang-agham at pag-aaring intelekwal sa Estados Unidos na binubuo ng mga pelikula at mga seryeng pangtelebisyon.  Unang ipinalabas ang seryeng pantelebisyon noong 1978, nasundan ng mga bersiyong pang-aklat, mga nobela, at mga larong pang-kompyuter.  Noong 2003, sumahimpapawid ang isang bagong maikling seryeng *Battlestar Galactica*, na nasundan ng seryeng pantelebisyon noong 2004.

## Mga sanggunian
*Battlestar Wiki
*Battlestar Wiki:Translation Project

Kategorya:Pelikula
Kategorya:Telebisyon sa Estados Unidos
Pikadilyo

thumbnail|Pikadilyo nagsilbi sa bigas
Ang **pikadilyo** (Kastila: *picadillo*; Ingles: *minced meat dish*) ay isang lutuing Pilipino na may sabaw at sinahugan ng giniling na karne ng baboy, baka o manok at ng mga hiniwa-hiwang maliliit na parisukat na patatas, sayote o upo.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Lutuing Pilipino
Kategorya:Lutuing Mehikano
Wikang Kawi

Ang **Kawi** (mula sa Sanskrit: *kavi*, "makata") ay isang pampanitikan at tuluyan na wika sa mga pulo ng Java, Bali, at Lombok, batay sa Lumang Habanes, isang wika na may isang malaking bokabularyo ng Sanskrit na mga hiram na salita. Ang Kawi ay ang ninunong wika ng modernong Habanes. Ang pangalan na "kawi" ay nagmula sa salitang-ugat na ku, na sa Sanskrit ay nangangahulugang "makata", at, sa pinagmulang mga anyo, ay isang "marunong, edukadong tao". Ang papantig na metro ng Kawing tula ay *sekar kawi*, na nangangahulugang "mga bulaklak ng wika", ang sekar mismo ay nanggagaling mula sa Sanskrit na "sekhara" ("girlanda"). Ang lahat ng mga wikang Habanes ay mapangherarkiya at naka-estratipika, na may mahigpit na panlipunan na balarila para sa naaangkop na mga kubtangkas ng wika na ginagamit para sa mga nakakataas ng isang tao o panlipunan at kultural na katungkulan.

## Sistema ng pagsulat 
Gumagamit ang Kawi ng isang natatanging iskrip para sa pagsulat na karaniwang tinatawag na hanacaraka; ang mas tamang termino ay "*Dentawiyanjana*". Ito ay isang papantig na alpabeto na binubuo ng 20 titik at sampung mga numero at isang bilang ng patinig at katinig na mga panuring. Ang iskrip ng pulo ng Bali, malaking naimpluwensyahan ng kalapit na Java, ay may isang natatanging *sub-form* na tinatawag na Tulisan Bali. Si Prinsipe Aji Caka (isang Indiyangong migrante) ay itinuturing ang nagtatag ng unang kilalang kaharian ng Java, na tinatawag na Java Dvipa (Swarna Dvipa) at pagpapakilala ng wikang Kawi at ng dalawampung titik ng papantig na iskrip ng hanacaraka. Pinupuri rin ng mga Habanes si Aji Saka para sa wika, isang maalamat na bayani ng Kaharian ng Medang Kamulan. Ang pinakamaagang inskripsyon ng Kawi ay matatagpuan sa Templo ng Gunung Wukir sa Magelang, Gitnang Java, Indonesia.

## Paggamit 
Ang Kawi ay hindi tunay na patay bilang isang pasalitang wika. Ito ay karaniwang ginagamit sa wayang golek, wayang wong at wayang kulit, karagdagan sa mataas na mga gawain tulad ng isang Habanes na kasal, lalo na para sa mga pangkinaugalian na pagtatagpong ritwal ng mga magulang ng nobya sa mga magulang ng nobyo sa mga seremonya ng Peningsetan at Panggih. Dati o para sa ilang maharlikang husto sa tradisyon, ito ay ginagamit para sa Midodareni, Siraman at Sungkeman na mga seremonya ng Habanes na kasal.

Ang pulo ng Lombok ay umampon sa Kawi bilang rehiyonal na wika nito, na sumasalamin sa napakalakas na impluwensiya ng karatig na Silangang Java.

## Mga sanggunian 
Kawi
Inasal

:*Para sa ibang gamit ng asada, tingnang ang asada (paglilinaw).*
 at longganisa]]
]]
Ang **inasal** (Kastila: *asado*; Ingles: *roast*; Portuges: *churrasco*) ay isang uri ng paglulutong tanyag sa Kabisayaan kung saan binusa sa tapahan (Ingles: *oven*) ang putahe.  Kasingkahulugan nito ang pag-ihaw, pagbusa, pagbanggi o paglitson. Sa paglulutong Pilipino, mabagal ang pagpapakulo, may kaanghangan, at masidhi ang pagkakatimpla.

## Mga sanggunian
Kaurian:Lutuing Arhentino
Kaurian:Lutuing Brasilenyo
Kaurian:Lutuing Pilipino
Kaurian:Lutuing Tsileno
Kaurian:Lutuing Urugwayo
Kaurian:Pagluluto
Putsero

Ang **putsero** (Kastila: *puchero*; Ingles: *stew*) ay isang uri ng lutuin kung saan pinakukuluan ang mga karne at mga gulay.  Sinasahugan ito ng laman ng baka, baboy, o manok na may kahalong longganisang Kastila at inihahain na may kasamang sarsang gawa sa mga talong.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Pagluluto
Bananaque

thumb|Pagkaing babanacue
Ang **bananaque** /ba·ná·na·kyu/  o **sinulbot** ay luto ng pritong saging na saba at nababalutan ng asukal na pula na tinutuhog sa isang patpat.

Kategorya:Lutuing Pilipino
Star Trek

Ang **Star Trek** ay prangkisa ng ilang siyensiyang piksiyong teleserye, pelikula, at iba pang media mula sa Estados Unidos. Nilikha ni Gene Roddenberry ang pinakaunang Star Trek noong 1966.

## *Star Trek* sa telebisyon 
* *Star Trek: The Original Series*
* *Star Trek: The Animated Series*
* *Star Trek: The Next Generation*
* *Star Trek: Deep Space Nine*
* *Star Trek: Voyager*
* *Star Trek: Enterprise*
* *Star Trek: Discovery*
* *Star Trek: Short Treks*
* *Star Trek: Picard*
* *Star Trek: Lower Decks*
* *Star Trek: Prodigy*
* *Star Trek: Strange New Worlds*

## Mga sanggunian 
Kategorya:Telebisyon
Kategorya:Pelikula
Kategorya:Estados Unidos
Kategorya:Star Trek
Matamis (paglilinaw)

Ang **matamis** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*Ibang katawagan sa asukal o repenado
*Minatamis o matamis (pagkain), mga pagkaing pang-himagas o pangmeryenda tulad ng leche flan, gorbansos, kaong at iba pa
*Matamis (lasa), pakiramdam ng dila
Menudo (paglilinaw)

Ang **menudo** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*menudo o minudo, isang lutuing Pilipino
*Menudo, pangalan ng isang grupo ng mga manganganta sa wikang Kastila
*menudo o minudo, mga laman-loob, bituka, kalyos ng mga hayop
*menudo, isang sabaw na lutong Mehikano

Kaurian:Paglilinaw
Menudo (pagkain)

:*Para sa ibang gamit ng menudo, tingnan ang menudo (paglilinaw).*
Ang **menudo** o **minudo** ay isang uri ng lutuing Pilipino na may maliliit at parisukat na hiwa ng mga karne at atay ng baboy, patatas, kamatis, at pinasarap ng mga panimpla.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Lutuing Pilipino
Morkon

Ang **morkon** o **morkonitos** (Ingles: *stuffed rolled steak*, *stuffed meat roll*, *stuffed beef meat roll*) ay isang uri ng pinalamanang lutuing Pilipino.  Karaniwang lutuing-bahay ang malaking longganisang ito.  Karaniwang palaman ng mga morkon ang itlog, hamon, atsara, at iba pang mga longganisa katulad ng hotdog.

## Mga sanggunian
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Lutuing Pilipino
Hamonado

Ang **hamonado** ay isang uri ng lutuing Pilipino na kaparis ng hulmadong morkon at embutido subalit mayroon itong matamis na sarsa at pinya.

## Tingnan din
*hamon

## Mga sanggunian
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Lutuing Pilipino
Kalabasa

:*Tungkol ang artikulong ito sa kalabasa na isang uri ng Cucurbita. Para sa kukurbita na tinatawag ding kalabasa, tingnan ang kukurbita.*

]]
Ang **kalabasa** () ay isang uri ng malaking gulay na tumutubo sa isang baging; o isang malaking bunga ng gumagapang na halamang baging na may kulay na pinaghalong narangha at dilaw. Nasa saring *Cucurbita* ito at nasa pamilyang *Cucurbitaceae* .  Maaaring tumukoy  ito sa mga uri na *Cucurbita pepo* o *Cucurbita mixta*, o posible sa isang partikular na uri ng *Cucurbita maxima* o *Cucurbita moschata*.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Cucurbitaceae
Kategorya:Gulay
Kasoy

Ang **kasoy**, **kasuy** o **balubad** (Ingles: *cashew tree*, *cashew nut*) ay isang uri ng puno o mismong bungang mani nito.  Kahugis ng peras ang bunga nito na kulay naranghang-dilaw kung mahinog.  Tumutubo sa labas ng prutas na ito ang kaniyang mga buto, na napagkukunan naman ng mga makakaing mani.

## Larawan

A_closeup_of_cashew_nut.JPG|Buto ng kasoy sa malapitan
Cashew Trees, San Raymundo , Ramos Tarlac.jpg|Puno ng kasuy sa Tarlac

## Mga sanggunian 
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Prutas
Kategorya:Anacardiaceae
Kategorya:Punungkahoy
Kundiman

Ang Kundiman ay awit sa pag-ibig. Noong unang panahon nanliligaw ang mga binata sa pamamagitan ng harana, umaawit sila ng punung-puno ng pag-ibig at pangarap.Una
itong pinasikat ng mga kompositor na sila Francisco Santiago at Nicanor Abelardo mula 1893 hanggang 1934.Ang mga mang -awit sa ganitong klase ng genre ay sila Ruben Tagalog,na tinaguriang "Hari ng Kundiman",Ric Manrique Jr, Danilo Santos,Diomedes Maturan, at Cenon Lagman.Sa mga babae, ang umaawit sa ganitong genre ay sila Sylvia La Torre,na tinagurian namang "Reyna ng Kundiman",Conching Rosal,Cely Bautista,Carmen Camacho,Dely Magpayo at Pining Santiago.Sa ngayon, ang umaawit na Lang nito ay ang Mabuhay Singers.

Kategorya:Mga awit
Goto (paglilinaw)

Ang **goto** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*goto (anatomiya), laman-loob ng isang hayop
*goto (lugaw), nilugaw na may kalyos o tripa
*Gotō, Nagasaki, isang lugar sa bansang Hapon
Kastanyas

Ang **kastanyas** o **kastanyo** (Kastila: *castañas* o *castaño*; Ingles: *chestnut*) ay isang uri ng puno o bunga nito.  Kakulay ng kayumanggi o moreno ang mga biluging bunga ng puno ng kastanyas. Nakakain ang bungang mani nito. Katutubo ang punong ito sa mga rehiyon na may katamtamang klima sa Hilagang Hemisperyo. Kabilang ang kastanyas sa pamilyang Fagaceae, na kinabibilangan ng mga roble at haya. Karaniwang kilala ang apat na pangunahing espesye bilang Amerikano, Europeo, Tsino, at Hapones na mga kastanyas. 

Kilala ang isang katutubong uri ng espesye na ito sa Pilipinas bilang **talakatak** o Pilipinong kastanyas (*Castanopsis philippinensis*). Hindi komersyal na nililinang ang mga ito at inaani ito mula sa ilang (o *wild*) at lokal na kinukunsumo. Inaangkat naman ng Pilipinas ang mga hindi katutubong kastanyas upang ibenta bilang pagkaing kalye tuwing kapaskuhan. Niluluto ang mga binebentang kastanyas sa paghalo nito sa maliliit na bato upang matamo ang tamang init at maging pantay ang pagkaluto.

Tinatawag din ito sa Tagalog bilang **takatak**, **tulakatak**, **lobian**, at **paun-ngagan**, **bating** at **bayoktuan**. Partikular sa Rizal ang tawag na bating at bayoktuan habang sa Camarines at Quezon naman ang takatak at talakatak. Sa Waray, partikular sa Samar at Leyte, tinatawag itong ulayan habang sa Tagbanua naman ay bayante nueve.

## Produksyon
Noong 2020, umaabot ang produksyon ng nalinang na kastanyas sa buong mundo sa 2,322 tonelada, na pinangunahan ng Tsina na may 75% sa kabuuan (tingnan ang tala sa ibaba). Mahahalagang mga prodyuser naman ang Espanya at Bolivia.

## Popular na kultura
Naging bahagi na ang pagkain ng kastanyas sa panahon ng Pasko. Kung kaya, nabanggit sa ilang awiting pampasko ang bungang ito tulad ng "Sa Paskong Darating" na inawit ni Celeste Legaspi at ang "The Christmas Song" ni Nat King Cole.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Prutas
Kaurian:Fagaceae
Kaurian:Punungkahoy
Kaurian:Kastanyo
Goto (anatomiya)

:::*Para sa ibang gamit, tingnan ang goto (paglilinaw) at kalyos (paglilinaw).*

thumb|300px|Goto sa isang pamilihang Italyano|alt=

Ang **goto**, **tripa**, **kalyos**, **menudo** o **tripakalyos** (Ingles: *tripe*) ay bahaging laman-loob sa katawan ng isang hayop, katulad ng baka.

## Sanggunian 
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Lutuing Pilipino
Kalyos (paglilinaw)

Ang **kalyos** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*kalyos (anatomiya), laman-loob ng isang hayop
*kalyos (halaman), isang uri ng puno
*kalyos (pagkain), isang lutuing may sahog na kalyos

Kahawig na salita:
*kalyo, isang matigas na tubo sa balat
Kalyos (halaman)

Ang **kalyos** ay isang uri ng puno na may magaspang na mga dahon na ginagamit sa paglilinis ng mga kasangkapan sa pagluluto.

## Mga sanggunian
Kategorya:Halaman
Kategorya:Punungkahoy
Calculator (Windows)

Ang **Windows Calculator** ay isang accessory ng Microsoft Windows sa lahat ng mga bersiyon nito. Ang calculator ng Microsoft Windows ay pwedeng arithmetic o siyentipiko.

250px|thumb|Ang calculator sa Windows Vista

Kategorya:Microsoft Windows
Windows Boot Manager

Ang Windows Boot Manager o (WBM) ay ang nag-papaboot ng mga Microsoft Windows operating systems.

## Mga Talaksan
*HAL.DLL
*Svchost.exe
*NTLDR
*NTDETECT.COM
*USER32.dll
*winload.exe
**Ang mga file sa itaas ang kailangan na file nang Windows NT versions at mas mataas para mag-boot.

## Logon Phase
Pagkatapos makapag log-in ang user sa machine, ginagawa ng Winlogon (*Winlogon.exe*) ang mga sumusunod:

* Ina-update ang Control Sets; the LastKnownGood control set is updated to reflect the current control set.
* User and Computer Group Policy settings are applied.
* Startup programs are run from the following locations:
*#`HKLM\SOFTWARE\Microsoft\Windows\CurrentVersion\RunOnce`
*#`HKLM\SOFTWARE\Microsoft\Windows\CurrentVersion\policies\Explorer\Run `
*#`HKLM\SOFTWARE\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Run `
*#`HKCU\Software\Microsoft\Windows NT\CurrentVersion\Windows\Run `
*#`HKCU\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Run `
*#`HKCU\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\RunOnce `
*#`*All Users ProfilePath*\Start Menu\Programs\Startup\ ` (please note that this path is localized on non-English versions of Windows)
*#`*Current User ProfilePath*\Start Menu\Programs\Startup\ ` (please note that this path is localized on non-English versions of Windows)

## Winload.exe
**winload.exe** ay ang boot loader ng Windows Vista operating system. Ito ay tinatawag nang **Windows Boot Manager** para ma-karga ang operating system kernel (ntoskrnl.exe) at (boot-class) device drivers,)

## Mga sanggunian
Kategorya:Microsoft Windows
Kalyos (pagkain)

thumb|Kalios, Espanya
Ang **goto** o **kalyos** (Kastila: *callos*, Ingles: *stewed tripe*) ay isang uri ng putaheng Pilipino na may sahog na kalyos. Maaari ring sahugan ito ng paa ng baka.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Lutuing Pilipino
Kaldereta (paglilinaw)

Ang **kaldereta** ay tumutukoy sa o kahawig ng mga sumusunod:

*kaldereta (pagkain), isang lutuing Pilipino
*kaldera, bahagi ng makinang pinasisingawan (Ingles: *steam engine*)
*kaldereta (lutuan) (Ingles: *kettle*), pakuluan na mas maliit kaysa kaldero
*kaldero (Ingles: *cauldron* o *caldron*), isang uri ng lutuan
*kalderon, isang kawa o isang malaking kaldero o pakuluan
*Calderon, isang apelyido
*kaldo, sabaw
Kaldereta (pagkain)

:::*Para sa ibang gamit, tingnan ang kaldereta (paglilinaw)*

thumb|Kaldereta
Ang **kaldereta** (Kastila: *caldereta*, Ingles: *spicy meat stew*, *goat-meat stew*) ay isang uri ng maanghang na putaheng Pilipino na niluto sa isang kaldero.  Sinasahugan ito ng karne ng kambing, tupa, baka, manok o baboy. Ang kaldereta ay isang lutuin sa Pilipinas na kilala sa mga handaan sa pistahan. Ito ay laman ng baboy, o baka o kambing na pinalambot muna at saka iginisa kasama pa ang iba pang sangkap. Ang pagkakaroon ng pulang kulay nito ay dahilan ng ketsap o tomato sauce o atsuwete na inilalagay kapag malapit na itong maluto.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Lutuing Pilipino
Inihaw

:thumb|Barbecue"Ang barbekyu ay tawag sa mga putol ng karne tulad ng baboy, manok, baka na ilalagay sa tuhog, tingnan ang Kebab at ang Pagiihaw."

thumb|right|Ang pag-iihaw ng mga mais at mga karne ng baka.

Ang **inihaw** (Ingles: *roast*, *broil* o *grill*) ay isang uri ng lutuin kung saan tinatapa, nililitson, binabanggi, hinuhurno, binabarbikyu, binubusa o isinasangag ang karne, prutas, isda o gulay sa parilya.

## Tingnan din
*Kebab
*Pang-ihaw na hiwa ng karne
*Sinugbang karneng baka
*Inihaw na pabo

## Mga sanggunian
Kaurian:Lutuing Amerikano
Kaurian:Lutuing Arhentino
Kaurian:Lutuing Brasilenyo
Kaurian:Lutuing Pilipino
Kaurian:Lutuing Urugwayo
Kaurian:Pagluluto
Bitsuwelas

Ang **bitsuwelas**, **abitsuwelas**, **habitsuwelas**, **sibatse** o **bataw** (Kastila: *habichuela*, Ingles: *hyacinth bean*, *snap bean*, *kidney bean*) ay isang maliit na uri ng balatong na kahugis ng bato ng tao, at kahawig ng isang uri ng munggong nagmula sa Lima, Peru o patani.

## Mga sanggunian
Kaurian:Gulay
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Fabaceae
Kahel (kulay)

thumb|right|Ang kulay na kahel.:*Para sa ibang gamit, tingnan ang narangha (paglilinaw).*
Ang **kahel** ay ang kulay sa pagitan ng dilaw at pula sa spectrum ng nakikitang liwanag. Ang mga mata ng tao ay nakikita ang kulay kahel kapag nagmasid sa liwanag na may isang nangingibabaw na haba ng daluyong sa pagitan ng halos 585 at 620 nanometro.  Sa pagpipinta at tradisyonal na teorya ng kulay, ito ay isang pangalawang kulay ng mga kulay, na nilikha sa pamamagitan ng paghahalo dilaw at pula. Ito ay pinangalanang bunga ng parehong pangalan.
## Sanggunian
## Tingnan din 
* Talaan ng mga kulay

Kategorya:Kulay
Dilaw

thumb|right|Ang kulay na dilaw.

Ang **dilaw** ay isang uri ng kulay sa pagitan ng orange at berde sa spectrum ng nakikitang liwanag. Ito ay pinalaki ng liwanag na may isang nangingibabaw na haba ng daluyong na halos 570-590 nm . Ito ay isang pangunahing kulay sa subtractive na mga sistema ng kulay , na ginagamit sa pagpinta o pag-print ng kulay. Sa modelo ng kulay RGB , ginagamit upang lumikha ng mga kulay sa telebisyon at mga screen ng computer, dilaw ay isang pangalawang kulay na ginawa sa pamamagitan ng pagsasama ng pula at berde sa pantay na intensity. Ang mga karotenoids ay nagbibigay ng kulay na dilaw na kulay sa mga dahon ng taglagas , mais , canary , daffodil , at lemon , pati na rin ang mga yolks ng itlog , buttercup , at saging . Sila ay sumipsip ng liwanag na enerhiya at pinoprotektahan ang mga halaman mula sa photodamage. liwanag ng araw ay may bahagyang madilaw na kulay, dahil sa ibabaw ng temperatura ng araw.

## Tingnan din
* Talaan ng mga kulay

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kulay
Lunti

Ang **lunti** o **berde** (mula sa kastila *verde*) ay isang uri ng kulay sa pagitan ng asul at dilaw sa nakikita spectrum . Ito ay pinalaki ng liwanag na may isang nangingibabaw na wavelength ng humigit-kumulang na 495-570 nm. Sa subtraktibo na mgasistema ng kulay, ginagamit sa pagpinta at pag-print ng kulay, ito ay nilikha sa pamamagitan ng isang kumbinasyon ng dilaw at asul, o dilaw at siyano; sa modelo ng kulay ng RGB, na ginagamit sa telebisyon at mga screen ng kompyuter, ito ay isa sa mga pangunahing kulay na magkakasama , kasama ang pula at bughaw, na halo-halong sa iba't ibang mga kumbinasyon upang lumikha ng lahat ng iba pang mga kulay. Sa pamamagitan ng malayo ang pinakamalaking kontribyutor sa berdeng likas na katangian ay chlorophyll, ang kemikal kung saan ang mga halaman ay nagpapalaki at nagpapalitan ng sikat ng araw sa enerhiya ng kemikal. Maraming mga nilalang ang inangkop sa kanilang mga berdeng kapaligiran sa pamamagitan ng pagkuha sa isang berdeng kulay ang kanilang sarili bilang kamangha-manghang. Ang ilang mga mineryal ay may berdeng kulay, kabilang ang esmeralda, na kulay berde sa pamamagitan ng nilalaman ng cromyo nito.

## Klase ng Lunti
### Lunting tingkad
 
Lunting tingkad (Bright green) #66FF00/102,255,0

### Harlekino
 
Harlekino/Arlekino (Harlequin) #3FFF00/63,255,0

### Lunting kelly
 
Lunting kelly (Kelly green) #4CBB17/76,187,23

### Batong tsino
 
Batong tsino (Jade) (Jade green) #00A86B/0,168,107

### Lunting irlanda
 
Lunting irlanda (Shamrock green) (Irish green) #009E60/0,158,96

### Lunting gubat
 
Lunting gubat (Forest green (X11 web)) #228B22/34,139,34

### Lunting pantanggapan (Lunti (HTML))
 
Lunting pantanggapan (Office green) (Green (HTML web)) #008000/0,128,0

thumb|right|Ang kulay na lunti.

## Tingnan din
* Talaan ng mga kulay

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kulay
Pula

**Ang pula** ay isang uri ng kulay sa dulo ng nakikitang spectrum ng liwanag , sa tabi ng orange at sa tapat na bayolet . Ito ay may isang nangingibabaw na wavelength ng humigit-kumulang na 625-740 nanometers .  Ito ay isang pangunahing kulay sa modelo ng kulay RGB at ang kulay ng CMYK modelo , at ang komplimentaryong kulay ng cyan . Ang mga Red ay mula sa makikinang na kulay-dilaw na kulay at iskarlata hanggang sa mala-bughaw-pula na pulang- pula , at nag-iiba sa lilim mula sa maputlang pulang kulay - rosas hanggang sa madilim na pulang burgundy .  Ang pulang kalangitan sa paglubog ng araw ay nagreresulta mula sa scattering ng Rayleigh , habang ang pulang kulay ng Grand Canyon at iba pang mga tampok na geological ay sanhi ng hematite o pulang okre , parehong anyo ng iron oxide . Ang iron oxide ay nagbibigay din ng pulang kulay sa planeta Mars . Ang pulang kulay ng dugo ay nagmumula sa protina na hemoglobin , habang hinog na mga strawberry , pulang mansanas at mapula ang mga dahon ng taglagas ay kulay ng mga anthocyanin . 

thumb|right|Ang kulay na pula.

## Klase ng pula
### Iskarlata
 
Iskarlata (Scarlet) #FF2000/255,32,0

### Pulang Persa *(Persian)*
 
Pulang Persa *(Persian)* (Persian red)  #CC3333/204,51,51

## Tingnan din
* Talaan ng mga kulay

## Mga sanggunian
Kategorya:Kulay
Bughaw

**Ang Bughaw** ay isang pangunahing kulay ng kulay sa pagpipinta at tradisyonal na teoriya ng kulay, gayundin sa modelo ng kulay ng RGB. Ito ay namamalagi sa pagitan ng lila at berde sa spectrum ng nakikitang liwanag . Ang mata ay nakakakita ng asul kapag pinapanood ang liwanag na may isang nangingibabaw na haba ng daluyong sa pagitan ng humigit-kumulang na 450 at 495 nanometers. Karamihan sa blues ay naglalaman ng isang bahagyang halo ng iba pang mga kulay; Ang azure ay naglalaman ng berde, habang ang ultramarine ay naglalaman ng ilang mga lila. Ang malinaw na araw ng kalangitan at ang malalim na dagat ay lumilitaw asul dahil sa isang optical effect na kilala bilang scattering Rayleigh. Isang optical effect na tinatawag na scattering ng Tyndall ay nagpapaliwanag ng asul na mga mata. Ang mga malalawak na bagay ay lumilitaw nang higit na asul dahil sa isa pang optical effect na tinatawag na pananaw ng atmospheric.

## Tingnan din
* Talaan ng mga kulay
* Asul
* Bughaw-alisya

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kulay
Amarilyo

Ang **amarilyo** ay maaaring tumukoy sa:

*Ibang tawag para sa kulay na dilaw.
*Ibang pangalan para sa milong balat ng karag.
*Amarilyo ng paso, isang halamang namumulaklak.
*Amarilyo, Teksas, isang lungsod sa Estados Unidos.
Indigo (kulay)

Ang **indigo**, **anyil** o **nila** (Ingles: *indigo*) ay isang uri ng kulay.

## Klase ng indigo
### Indigong de kuryente
 
Indigo (De-kuryenteng indigo o *Electric indigo*)(Indigo (spectrum)) #6F00FF/111,0,255

### Lilang Bughawin
 
Lilang Bughawin (Blue-Violet (web)) #8A2BE2/138, 43, 226   

### Indigo (web)
 
Indigo (X11 web)) #4B0082/75,0,130   

thumb|right|Ang kulay na indigo.

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang Indigo (paglilinaw).*

## Tingnan din
* Talaan ng mga kulay

## Mga sanggunian
Kaurian:Kulay
Ginto (kulay)

:::*Para sa ibang gamit, tingnan ang Ginto (paglilinaw).*
 

Ang **ginto** (Ingles: *gold* o *golden*) ay isang uri ng kulay na ginagamit kapag ang tinutukoy ay ang metal na ginto. Sa pagtukoy ng kulay sa hayop o iba pang bagay na may ganitong kulay, ang salitang bulaw ang ginagamit.

## Mga sanggunian
Kaurian:Kulay
Narangha (paglilinaw)

Ang **narangha** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*narangha (prutas)
*naranghita (prutas)
*narangha (kulay)
Rosas

Ang **rosas** o **kalimbahin** (mula sa kastila *rosas*) ay isang maputlang pulang kulay na ipinangalan sa isang bulalaklak ng parehong pangalan. Ito ay unang ginamit bilang isang pangalan ng kulay sa huling bahagi ng ika-17 siglo. Ayon sa mga survey sa Europa at Estados Unidos, kulay rosas ang kulay na kadalasang nauugnay sa kagandahan, kagandahang asal, sensitivity, tenderness, tamis, pagkabata, pagkababae at romantiko. Ito ay nauugnay sa kalinisang-puri at kawalang-kasalanan kapag pinagsama sa puti, ngunit nauugnay sa sekswalismo at pang-aakit kapag pinagsama sa kulay ube o itim. 

## Tingnan din 
* Rosas na matingkad
* Talaan ng mga kulay

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kulay
Abo (kulay)

Abo (Gray (HTML)) #808080/128,128,128

thumb|right|Ang kulay na abo.

::*Para sa ibang gamit, tingnan ang abo (paglilinaw).*

Ang **abo** o **abuhin** (Ingles: *gray* o *grey*) ay isang uri ng kulay.

## Tingnan din
* Talaan ng mga kulay

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kulay
Abrilata

thumb|Isang abrilata
Ang **abrilata** o **abrelata** ay isang uri ng pambukas ng delata o lata.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Tahanan
Kaurian:Gamit
Hopya

Ang **hopya** (Lán-nâng: 好饼 *hó-piáⁿ*; Malay: *hopia* o *bakpia*) ay isang uri ng mamon o keyk na pinasikat ng mga Intsik at Hapon na may palamang mga pinatamis at pinisang mga munggo.  Nilalagyan din ito ng hiniwang mga laman ng baboy.

Talaksan:HopiaInASaucer.jpg|Hopya
Talaksan:Hopiajf.JPG|Maynilang Hopyaan
Talaksan:7032Poblacion Baliuag Bulacan 48.jpg|Hopya

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kategorya:Lutuing Indones
Kategorya:Lutuing Pilipino
Akwaryum

thumb|right|Isang akwaryum.
Ang **akwaryum** o **akwaryo** ay isang uri ng lalagyan ng tubig at alagang isda o anumang hayop na pantubig at mga halaman. Ginagamit din itong kulungan ng mga alagang daga. Iniingatan ng mga tao ang isang akwaryum na maaaring isang maliit na tangke, o isang malaking gusali na may isa o higit pang malalaking tangke.

Ang pag-iingat ng akwaryo ay isang sikat na libangan sa buong mundo. Tinitiyak ng mga maingat na akwarista (mga taong nag-iingat ng mga akwaryo) na nabubuhay ang kanilang mga isda sa isang kapaligiran na katulad ng kanilang mga natural na tirahan. Nangangahulugan ito ng pangangalaga sa kalidad ng tubig, ilaw, at pagkain.

Ang mga maliliit na akwaryo ay inilalagay sa bahay ng *hobbyist* o mga nahuhumaling sa libangan habang ang malalaking pampublikong akwaryum ay madalas na sikat sa mga turista. Ipinakikita nila ang mga isda at iba pang hayop na iniingatan nila sa malalaking tangke, at madalas ding pinoprotektahan ang mga espesye na malapit nang maubos. Ang isang malaking aquarium ay maaaring may mga nutriya, lumba-lumba, pating, penguino, karnerong-dagat, at balyena. Mayroon ding mga halaman ang maraming mga tangke ng akwaryum. Matatagpuan ang malalaking pampublikong akwaryum sa maraming lungsod. Isang halimbawa ng pampublikong akwaryum ay ang Akwaryum ng Sydney sa Sydney, Bagong Timog Wales, Australya.

## Kasaysayan 
Ang tirahan ng artipisyal na isda ay mayroon na noong unang panahon. Nag-iingat ang mga taga-Sumerya ng mga isda sa mga lawa bago ito lutuin. Nilikha ang katawagang *aquarium* (Ingles ng akwaryo) ng naturalistang Ingles na si Philip Henry Gosse, na pinagsasama ang Latin na ugat na , ibig sabihin ay 'tubig', na may hulaping , ibig sabihin ay 'isang lugar para sa may kaugnayan sa'. Ang salitang Tagalog na akwaryum ay hango sa Ingles na salita habang ang akwaryo ay hango sa salitang Kastila na *acuario*.  

Ganap na binuo ang prinsipyo ng akwaryum noong 1850 ng kimiko na si Robert Warington, na ipinaliwanag na ang mga halaman na idinagdag sa tubig sa isang lalagyan ay magbibigay ng sapat na oksihino upang suportahan ang mga hayop, hangga't hindi dumami ang bilang ng mga hayop nang masyadong malaki. Nailunsad ang pagkahumaling sa akwaryum noong unang bahagi panahong Victoriyanong Inglatera ni Gosse, na lumikha at nagreserba ng unang pampublikong akwaryo sa Zoo ng Londres noong 1853, at naglathala ng unang manwal, *The Aquarium: An Unveiling of the Wonders of the Deep Sea* noong 1854. 

## Mga sanggunian 
Kategorya:Pag-aalaga ng isda
Adbiyento

Ang **Adbiyento** o **Pagdating** ay ang apat na linggo ng paghahanda bago dumating ang araw ng Pasko sa pananampalatayang Kristiyano. Pasimula ito ng taon ng liturhiya sa Kristiyanismong Kanluranin.

Nagmula ang pangalang Adbiyento sa salitang , "pagdating" sa wikang Latin, na isinalin mula sa salitang *parousia* sa wikang Griyego. Sa Bagong Tipan, ginamit ang salitang ito para sa Ikalawang Pagbabalik ni Kristo. Kaya, inaasam sa panahon ng Adbiyento sa kalendaryong Kristiyano ang "pagdating ni Kristo" mula sa tatlong magkakaibang pananaw: ang pisikal na kapanganakan sa  Belen, ang pagtanggap kay Kristo sa puso ng mananampalataya, at ang eskatolohikong Ikalawang Pagdating.

Kabilang sa mga kaugaliang nauugnay sa Adbiyento ang mga kalendaryo ng Adbiyento, pagsindi ng korona ng Adbiyento, pagdarasal ng pang-Adbiyentong debosyon araw-araw, pati na rin ang mga ibang paraan ng paghahanda para sa Pasko, kagaya ng pag-aayos ng mga palamuting pamasko, isang kaugalian na ginagawa minsan sa liturhikal na paraan sa seremonya ng pagbitin ng mga halaman. 

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga pista
Kategorya:Kristiyanismo
Kategorya:Kultura at sining
Kategorya:Adbiyento
Adobe (arkitektura)

[thumb|Adobeng pader sa Dolores Hidalgo, [Mehiko]]

Ang **adobe** ay isang uri ng mabigat na putik na ginagamit sa paggawa ng mga blokeng pang-gusali.

## Distribusyon
Karaniwan sa buong mundo ang mga gusaling gawa sa lupang pinatuyo sa araw, kabilang ang Gitnang Silangan, Kanlurang Asya, Hilagang Aprika, Kanlurang Aprika, Timog Amerika, Timog-kanlurang Hilagang Amerika, at Timog-kanluran at Silangang Europa. Matagal nang ginagamit ang adobe ng mga katutubong mamamayan ng Amerika sa Timog-kanlurang Estados Unidos, Mesoamerika, at Andes sa loob ng ilang libong taon. Itinayo ng mga taong Puweblo ang kanilang mga estrukturang adobe gamit ang mga dakot-dakot ng adobe o mga basket na puno nito, hanggang sa ipakilala ng mga Kastila sa kanila ang paggawa ng mga ladrilyo. Ginamit ang mga ladrilyong adobe sa Espanya mula pa noong Huling Panahon ng Tanso at Panahon ng Bakal (mula ika-8 siglo BK pataas). Maiuugnay ang malawakang paggamit nito sa pagiging simple ng disenyo at paggawa, at sa pagiging matipid nito.

## Komposisyon
]]
Ang ladrilyong adobe ay isang kompositong materyal na gawa sa lupa na hinaluan ng tubig at isang organikong sangkap tulad ng dayami o dumi ng hayop. Ang komposisyon ng lupa ay karaniwang naglalaman ng buhangin, banlik, at luwad. Kapaki-pakinabang ang dayami sa pagbibigkis ng materyal at sa pagpapahintulot dito na matuyo nang pantay, kaya napipigilan ang pagbibitak na dulot ng hindi pantay na bilis ng pag-urong; nagbibigay rin ng parehong pakinabang ang dumi ng hayop. Ang pinakakanais-nais na tekstura ng lupa para sa paggawa ng putik para sa adobe ay binubuo ng 15% luwad, 10–30% banlik, at 55–75% pinong buhangin.

## Mga sanggunian
Kaurian:Arkitektura
Lila

**Ang lila** o **ube** ay isang uri ng kulay sa dulo ng nakikitang ispektrum ng liwanag sa pagitan ng asul at ng divisible na ultrabiyoleta . Ang kulay ng lila ay may nangingibabaw na wavelength ng humigit-kumulang sa 380-450 nanometer.  liwanag na may mas maikling wavelength kaysa sa lila ngunit mas mahaba kaysa sa X-ray at gamma ray ay tinatawag na ultraviolet . Sa kulay ng gulong na kasaysayan na ginamit ng mga pintor, ito ay matatagpuan sa pagitan ng asul at lila . Sa mga screen ng mga monitor ng computer at mga set ng telebisyon, isang kulay na mukhang katulad ng kulay-lila ay ginawa, na may modelo ng RGB na kulay , sa pamamagitan ng paghahalo ng pula at asul na liwanag, na may asul na dalawang beses na maliwanag na pula. Ito ay hindi tunay na bayolet, yamang ito ay binubuo ng maraming mas mahabang wavelength kaysa sa isang solong haba ng daluyong na mas maikli kaysa sa asul na liwanag.

## Klase ng lila
### Lilak
 
Lilak (Lilac) #C8A2C8/200,162,200

### Malba
 
Malba (Mauve (Mallow)) #E0B0FF/224,176,255   

### Mahentang labanda (Lila (web))
 
Mahentang labanda ("Lila" (X11 web)) (Lavender Magenta) ("Violet" (X11 web) #EE82EE/238,30,238   

### Labandang pambulaklak
 
Labandang pambulaklak (Lavender (floral)) #B57EDC/181,126,220

### Lila (Gulong ng kulay)
 
Lila (gulong ng kulay) (Violet (color wheel)) #7F00FF/127,0,255

Ito ang kulay na nasa pagitan ng mahenta at bughaw sa gulong ng kulay ng RGB o *red, green, and blue* (PLB, "pula, lunti at bughaw"):]). 

### Matingkad na lila
 
Matingkad na lila (Vivid violet) #9F00FF/159,0,255   

### Dilimang lila
 
Dilimang lila (Dark violet (X11 web)) #9400D3/148,0,211

## Tingnan din
* Talaan ng mga kulay

## Mga sanggunian
Kaurian:Kulay
Alagaw

Ang **alagaw** o **sauko** (*Premna odorata* Blanco) ay isang uri ng katutubong halaman sa Pilipinas na pinaniniwalaang may katangiang pang-kalusugan na nakatutulong sa pagpapainam ng pag-ihi.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kalusugan
Kategorya:Lamiaceae
Lawin

Ang **lawin** ay ano mang ibong mandaragit at maninila ng ibang hayop upang kainin. Sa makatuwid, kasama sa mga lawin ang mga tinatawag na agila.

Sa pagpapangalan ng bawa't nilalang sa kaalamang Latin, ang uri ng ibon na matatawag na lawin ay kabilang sa mga hanay (o *ordo* sa Latin) na tinatawag na *Accipitriformes* at *Falconiformes* na pawang nangangahulugang "mga hugis lawin". 

Malamang na ang salitang "lawin" ay nanggaling sa isang wikang Intsik kung saan ang pinanggalingang salita ay isinusulat na 老鷹 (binibigkas na /law-ing/ sa wika ng pamahalaang Intsik at /law-eng/ naman sa wikang Intsik sa Hokkien). Nangangahulugan itong "matandang lawin" at ang karaniwang katawagan sa lawin.

## Tingnan din
*Agila
*Palkon

## Mga sanggunian
Kaurian:Falconiformes
Kaurian:Lawin
Alawihaw

Ang **alawihaw** ay isang uri ng puno na may balat na katulad ng sa dao.

## Tingnan din
* Lamiyo, tinatawag na *alawihaw* sa Bikol at Waray

## Mga sanggunian
Kategorya:Halaman
Kategorya:Punungkahoy
Itim

thumb|right|Ang kulay na itim.

Ang **itim** (Ingles: *black*) ay isang uri ng kulay na nakikita ng mga mata, bagaman sinasabi rin na "hindi" ito isang tunay na kulay sapagkat ang itim o kadiliman ay ang "kawalan ng liwanag". Kung walang liwanag, walang kulay na makikita ang mga mata. Kung walang kulay, itim ang lumalabas. Ngunit para sa artikulong ito, tatawagin nating *kulay* ang itim. Puti ang kabaligtaran ng kulay na itim.  Tinatawag din itong **negro** o **uruburu**.  Isang salitang balbal ang huli.

## Tingnan din
* Talaan ng mga kulay

## Mga sanggunian 
Kaurian:Kulay
Puti

thumb|right|Ang kulay na puti.

Ang **puti** (Ingles: *white*) ay isang uri ng kulay.  Sa katunayan, ito ang kulay na bunga ng pagkakasama-sama ng lahat ng iba pang mga kulay, sapagkat - sa kalikasan - ang puti ang siyang *pagkakaroon* ng liwanag.  Itim ang kabaligtaran ng puti. 

## Tingnan din
* Talaan ng mga kulay

## Mga sanggunian
Kaurian:Kulay
Alibangbang (puno)

Ang **alibangbang** o **alibambang** (*Piliostigma malabaricum*, na may synonym na *Bauhinia malabarica*) ay isang uri ng maliit na puno na may mga dahong ginagamit sa pagpapalasa ng karne at isda.

## Mga sanggunian
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Punungkahoy
Kategorya:Fabaceae
Camellia sinensis

Ang **tsa**, **tsaa** o **saa** (Ingles: *tea plant* o *tea shrub*; pangalan sa agham: ***Camellia sinensis***) ay isang palumpong o maliit na puno.

## Mga uri 
Mayroong tatlong uri ng tsa: ang **lunting tsa**, **itim na tsa**, at ***oolong*** **na tsa** (bigkas: /u-long/).

### Tsaang lunti 
Ginagawa ang lunting tsa sa pamamagitan ng pagpiprito ng bata pa at sariwang mga dahon at mga usbong ng dahon ng tsa.  Ibinibilot o pinatutuyo ang mga ito pagkaraang iprito.

### Tsaang itim 
Ginagawa ang itim na tsa sa pamamagitan ng paglalanta ng sariwang mga dahon sa ilalim ng sinag ng araw.  Ginagasgas ng bahagya ang mga dahon, at pinapaasim o isinasailalim ng kaunti sa proseso ng permentasyon.

### Tsaang *oolong* 
Ginagawa ang tsaang *oolong* sa pamamagitan ng lubos na pagsasagawa ng pagpapaasim o permentasyon.  Malawakang iniinom ito sa Europa, Indiya, at Hilagang Amerika.

## Bilang yerba 
Bilang yerba o halamang-gamot, iniinom na ito ng mga Intsik magmula pa noong 3,000 BK.  Itinuturing nila itong pampasigla o estimulante, astringhente para sa pagpapalabas o pagtatanggal ng plema, at gamot sa panunaw o dihestiyon.

### Tsaang lunti 
May pananaliksik mula sa silangang bahagi ng mundo na nagpapakitang nakababawas ang lunting tsa sa pagkakaroon ng kanser sa sikmura o tiyan.  Mayaman ito sa plorina, kaya't nakababawas sa pagkasira ng mga ngipin.  Nagagamit itong panggamot para sa mga kagat ng mga kulisap, at pagpigil ng pagdurugo ng mga sugat.  Panlaban din ito sa mga kanser sa balat at sikmura.  Nakapagpapasigla rin ito ng sistemang imyuno.

### Tsaang itim 
Mainam ang uri ng itim na tsaang *Pu erh* para sa pagpapababa ng antas ng kolesterol, partikular na pagkaraang kumain ng matataba o mamamantikang mga pagkain.  Batay sa pananaliksik ng mga Hapones, nakababawas ito ng mataas na presyon ng dugo, at nakapagpapababa rin ng panganib ng pagkakaroon ng karamdamang arteryal.

### Tsaang *oolong* 
Mayaman ito sa mga tannin.  Malakas na astringhente ito, kaya't nagagamit bilang mabuting lunas laban sa pagtatae.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Halaman
Kategorya:Punungkahoy
Kategorya:Tsaa
Tsaa

Ang **tsaa** ay isang masamyong inumin na inihahanda sa pagbuhos ng mainit o kumukulong tubig sa preserbado o sariwang dahon ng *Camellia sinensis*, isang laging-lunting palumpong na katutubo sa Silangang Asya na marahil nagmula sa may hanggahan ng timog-kanlurang Tsina at hilagang Myanmar. Nagagawa rin ang tsaa, ngunit bihira, mula sa mga dahon ng *Camellia taliensis*. Kasunod ng purong tubig, ang tsaa ay ang pinakainiinom sa buong mundo. Maraming mga uri ng tsaa; nakakaginhawa, medyo mapait, at matapang ang lasa ng ilan, habang matamis, malanuwes, mabulaklak, o maladamo ang lasa ng iba. Nakakapagpasigla ang tsaa sa mga tao dahil sa nilalaman nitong kapeina.

Pinetsahan ang isang maagang kapani-paniwalang talaan ng pag-inom ng tsaa sa ikatalong siglo PK, sa tekstong medikal na isinulat ni Hua Tuo, isang Tsinong mediko. Pinasikat ito bilang inumin sa libangan noong dinastiyang Tang sa Tsina, at mula noon, kumalat ang pag-iinom ng tsaa sa mga ibang bansa sa Silangang Asya. Ipinakilala ito ng mga pari at mangangalakal na Portuges sa Europa noong ika-16 na siglo. Noong ika-17 siglo, umuso ang pag-iinom ng tsaa sa mga Ingles, na nagsimulang magtanim ng tsaa nang malawakan sa Indiyang Britaniko.

## Epekto sa kalusugan 
Kahit inakala na marami ang mga benepisyo sa kalusugan ng *Camellia sinensis* sa buong kasaysayan ng pagkonsumo nito, walang de-kalidad na ebidensya na nagpapakita na may malalaking kapakinabangan ang pag-inom ng tsaa maliban sa posibleng pagtaas ng pagkaalisto, isang epekto na dulot ng kapeina sa mga dahon ng tsaa. Sa klinikal na pananaliksik na isinagawa noong unang bahagi ng ika-21 siglo, natuklasan na walang siyentipikong ebidensya na nagpapahiwatig na ang pag-inom ng tsaa ay may epekto sa anumang sakit o nagpapabuti sa kalusugan. May plurayd minsan sa tsaa; ang may pinakamarami nito ay ilang uri ng "tsaang laryo", gawa sa lumang dahon at tangkay, sapat upang makasama sa kalusugan kung maraming nainom na tsaa, na ipinapalagay na galing sa mataas na halaga ng plurayd sa lupa, asidong lupa, at matagal na pagpapakulo.

## Tingnan din
* Tisana

## Mga sanggunian 
*
Estopado

Ang **estopado** o **estupado** (Ingles: *stew*; *tangy braised beef*) ay isang uri ng putaheng Pilipino na may minantikaan o pinag-kulay kayumangging karne ng baboy, na hinaluan din ng mga gulay.  Niluluto ang mga karne sa suka, sarsa ng kamatis, at mga panimpla at paminta.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Lutuing Pilipino
Kilaw (paglilinaw)

Ang **kilaw** at **kilawin** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*kinilaw, uri ng pagluluto ng karne o isda, at iba pa
*kilaw, may kaugnayan sa edad
*kilaw, sakit na pag-asim ng sikmura

Kaurian:Paglilinaw
Bata

thumb|Bata
Ang **kilaw** (Ingles: *child*) ay isang taong nasa kaniyang kabataan (o kakilawan), **bata** ang gulang, **baguhan** pa lamang, o nasa **menor na edad**.  May kaugnayan ito sa pariralang **medyo bata-bata**.

## Tingnan din
* Adolesente

## Mga sanggunian
Kategorya:Kabataan
Kategorya:Mga bata
Kategorya:Tao
Abukado

thumb|Hiniwang prutas ng puno ng abokado
Ang **abukado** o **abokado** (Kastila: *avocado*; Ingles: *avocado* o *alligator pear*) ay isang uri ng prutas at puno.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Prutas
Kaurian:Lauraceae
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Punungkahoy
Sarsiyadong isda

Ang **sarsiyadong isda** ay isang putaheng Pilipino kung saan ang isda ay hinaluan ng sarsa ng kamatis.  Isang baryasyon nito ang kinardilyong isda na may sarsa ng itlog.

## Mga sanggunian
Abaniko

200px|right|thumb|Isang abanikong nadadala ng kamay.

Ang **abaniko** (Ingles: *folding fan*) ay isang uri ng pamaypay na natitiklop. Karaniwan itong yari sa manipis na kahoy at mayroong nakadikit na manipis na tela na nagsisilbing panghawi ng hangin patungo sa direksiyon na pinag-uukulan.

## Mga sanggunian
Kategorya:Gamit
Bato (paglilinaw)

Ang **bato** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*bato, isang masang buo na naglalaman ng mineral o malamineral
*bato, bahagi ng katawan ng isang organismo
*bato, o Bato ng Pilosopo (alkimiya)
*batong-hiyas, mga mamahaling batong ginagamit bilang alahas.
*batong-gilingan
*batong-tampok, bato ng singsing; pabato (batong-hiyas) ng singsing
*bato, salitang balbal para sa droga

Mga tao o personalidad:
* San Pedro, "Ang Bato", ang unang Santo Papa at isa sa mga apostol ni Hesus
* Ronald "Bato" dela Rosa, politiko at dating hepe ng kapulisan mula sa Pilipinas na may palayaw na "Bato"

Mga pook sa Pilipinas:
*Bato, Catanduanes
*Bato, Camarines Sur

Mga kaugnay na salita:
*batubalani, isang uri ng batong may katangian ng magnetismo.
*batubato, isang ibon; kalapating-ligaw

Kaurian:Paglilinaw
Suam

Ang **suam** o **sinuam** ay isang putaheng Pilipino na may impluwensiya ng mga Tsino, kung saan ginigisa ang isda, karne o itlog sa bawang, luya, kumukulong tubig, at katas ng bigas.

## Mga sanggunian
Espasol

Ang **espasol** ay isang uri ng manipis at mahaba o tubo ng mamon o matamis mula sa Pansol, Laguna, Pilipinas.  Gawa ito mula sa galapong, gatas ng buko, minatamisang ginadgad na laman ng buko, at binubudran ng tinustang galapong.  Ang matamis na mamon o kakaning (*rice pudding*) ito ay tinatawag ding **baybaye** sa Pilipinas.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Lutuing Pilipino
Kaurian:Kakanin
Kategorya:Panghimagas ng Pilipinas
Pesa

Ang **pesa** ay isang putahe o paglulutong Pilipinong may sabaw kung saan ang isda o manok ay niluluto na may luya, repolyo, petsay, sibuyas at iba pang gulay, na ang sawsawan ay sarsa ng miso.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Lutuing Pilipino
Tosino

235px|thumbnail|right|*Tocino*
Ang **tusino** o **tosino** (Ingles: *rasher*, *bacon*, *ham* o *Philippine bacon*

## Sa Pilipinas 
thumb|*Tosilog*, ang tipikal na lutuin ng Pilipinas, pinaghalong tosino*, pritong itlog, sinangág, at sinamahan ng atchara at iba pa
Popular ang tosino na gawa sa karneng baboy, at hinalo ito sa mga sangkap na alak na anis, annatto, tubig, asukal, at asin, pinagsama ito sa isang lalagyan at hinalo ito sa tamang timpla. Sinasama rin ito sa pagkaing Pilipino. Napapabilang ito sa mga pagkaing "silog": tulad ng tapsilog at longsilog, mayroon din ang tosilog (tosino, sinangag at itlog). Hinahain ito sa mga restawran, karinderya at ibang kainan, Tanyag ang tosino sa lalawigan ng Pampanga na tinutukoy bilang Kapampangang tosino, na ginagawa sa maayos na pamamaraan at umaabot ang pagluto mula apat hanggang anim na oras, Ang tosinong *young pork'' o biik ay malambot at sariwa na gawa rin sa mga Lungsod ng Valenzuela maging sa iba pang parte nang Luzon sa Pilipinas.

## Mga sanggunian
## Mga panlabas na link
Kategorya:Baboy
Kategorya:Lutuing Pilipino
Tsampoy

:::*Para sa ibang gamit, tingnan ang Tsampoy (paglilinaw).*
thumb

Ang **tsampoy**, **sampoy** o **sampuy** (Ingles: *Chinese strawberry* o *bay berry*) ay isang uri ng prutas o pinatuyong prutas na ginagawang kendi pagkatapos haluan ng asin o asukal.

## Mga sanggunian
Kategorya:Prutas
Kategorya:Lutuing Tsino
Tsampoy (paglilinaw)

Ang **tsampoy** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*tsampoy, isang uri ng kendi o prutas
*Champoy (telebisyon), isang palabas sa telebisyon sa Pilipinas na kinabibidahan ni Gary Lising
Metsado

Ang **metsado** o **mitsado** (Ingles: *larded beef pot roast*) ay isang uri ng putaheng Pilipino na sinahugan ng inasadong laman ng baboy.  Wala itong halong buto at inihahain na may kasamang sarsang gawa sa kamatis.

## Mga sanggunian
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Lutuing Pilipino
Esparago

Ang **esparago** o **asparagus** (Ingles: *asparagus*, Kastila: *espárrago*) ay isang uri ng gulay.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Gulay
Adobe (paglilinaw)

Ang **adobe** ay tumutukoy sa mga sumusunod:
*adobe (arkitektura), isang uri ng blokeng gamit sa pagtatayo ng gusali
*Adobe Inc., isang kompanyang *software* sa Estados Unidos
Tokneneng

Ang **tokneneng** ay isang uri ng piniritong itlog ng pugo na binalot sa basa at kulay naranghang harina.

## Mga sanggunian
Kategorya:Pagkain
Kategorya:Lutuing Pilipino
Silong

Ang **silong** (Ingles: *basement*) ay bahagi ng isang bahay o gusali. Ito ay isa o marami pang mga palapag ng isang gusali na maaaring buo o bahaging nasa ilalim ng una o panlupang palapag.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga bahagi ng bahay