Antonio de Morga

Si **Antonio de Morga Sánchez Garay** (29 Nobyembre 1559 - 21 Hulyo 1636) ay isang abogadong Espanyol at isang may mataas na ranggo ng kolonyal na opisyal sa loob ng 43 taon, sa Pilipinas (1594 hanggang 1604), New Spain at Peru, kung saan naging pangulo siya ng Audiencia sa loob ng 20 taon.

Isa rin siyang mananalaysay. Matapos siyang muling maitalaga sa Mexico, inilathala niya ang aklat na *Sucesos de las islas Filipinas* noong 1609, na itinuturing na isa sa pinakamahalagang gawa sa unang kasaysayan ng kolonisasyong Espanyol ng Pilipinas. Bilang Deputadong Gobernador sa Pilipinas, ibinalik niya ang *audencia.* Kinuha niya ang tungkulin bilang hukom o *oidor* . Kinuha rin niya ang tungkuling bilang komandante ng mga barkong Espanyol noong 1600 na labanan ng hukbo laban sa mga piratang ng Olandes, ngunit nakaranas ng pagkatalo at siya ay bahagyang nakaligtas.

Ang kanyang kasaysayan ay unang nai-lathala sa Ingles noong 1868; maraming mga edisyon na nai-limbag sa Ingles, kabilang ang isang edisyon ng 1907 na nasa *online* sa Gutenberg Project . Na-limbag din ito sa Espanyol at iba pang mga wika.

## Edukasyon at serbisyo sa Pilipinas 
Si Antonio de Morga Sánchez Garay ay ipinanganak sa Seville . Nagtapos siya sa Unibersidad ng Salamanca noong 1574 at noong 1578 ay nakatanggap ng isang titulo ng batas sa kanon. Nagturo siya saglit sa Osuna, at pagkatapos ay bumalik sa Salamanca upang pag-aralan ang batas sibil. Noong 1580 sumali siya sa serbisyo ng gobyerno bilang isang abogado. Kabilang sa iba pang mga posisyon sa Espanya, siya ang may hawak ng tagasuring heneral ng mga pangdigmaang bangka. Noong 1582 siya ay naglingkod bilang alkalde ng Baracaldo sa Vizcaya noong una siyang ikinasal, kay Juana de Briviesca de Munotones.

Noong Agosto 1593 ay binigyan siya ng notipikasyon na siya ay napili bilang Tenyente sa Gobernador-Heneral ng Pilipinas, na nagsimula kung ano ang magiging 43 taon niyang paglilingkod sa kolonyal. Naglakbay siya kasama ng kanyang pamilya, 14 tagapaglingkod, tatlong itim na alipin at kanyang koleksyon ng mga libro.  Kasunod ng ruta ng panahon na iyon, siya ay naglayag mula sa Cadiz noong Pebrero 1594, at dumating sa Mexico noong Mayo. Nang susunod na panahon ng kanyang paghahanda para sa paglalakbay sa Pasipiko, narinig niya ang dalawang mahahalagang kaso, at pinangasiwaan ang pagbibigay ng dalawang barko na gagamitin. Nangalap din siya ng 200 sundalo para sa garison sa Maynila . Lumisan sila sa Acapulco noong 22 Marso 1595, at nakarating sa Maynila noong 11 Hunyo 1595. Siya ay may hawak ng pangalawang pinakamakapangyarihang posisyon sa kolonya. Mula sa kanyang pagmamasid sa mga tela sa imbentaryo ng Maynila, ang mga Espanyol ay bumili:  ... bagong sutla sa mga bigkis ... pinong hindi nakabuhol na sutla, puti at ng lahat ng mga kulay ... dami ng mga balbula, ilang payak at ilang mga burdado sa lahat ng uri ng mga pigura, kulay, at moda, na may katawan ng ginto at nakaburda ng ginto ; pinagtagping mga bagay at brocades, ng ginto at pilak sa sutla ng iba't ibang kulay at disenyo ... telang Damasco, satin, tapete. . .  Ang iba pang mga kalakal na binanggit ni de Morga bilang na-iluluwas sa kalakal ng galyon ay:  ... *musk*, *benzoin* at garing ; maraming mga burloloy ng kama, mga pabitin, pangtakip at tapiserya ng mga burdadong mga tela ... mga mantel, unan, at mga karpet; mga gayak ng kabayo ng magkaparehong bagay, at may burda na may mga kuwintas na salamin at mga binhing perlas; mayroon ding mga perlas at *ruby*, sapiro at kristal; mga palangganang metal, mga takure na tanso at iba pang mga tanso at kalderong bakal ... maging harina, mga gawang kahel, milokoton, pares, moskada at luya, at iba pang mga prutas ng Tsina; asin baboy at iba pang karneng may asin; buhay na mga manok na may mabuting lahi at maraming magagarang mga tandang ... mga kastanyas, nogales ... maliit na kahon at mga kahon ng pagsulat; kama, lamesa, upuan, at mga tubog na bangko, pinintahan ng maraming mga pigura at disenyo. Nagdadala sila ng mga alagaing kalabaw; mga gansa na kahawig ng swan; kabayo, ilang mga mola at asno; maging ang mga nakahawlang ibon, ang ilan ay nagsasalita, habang ang iba ay umaawit, at nagagawa nila silang maglaro ng hindi mabilang na mga kahusayan ... paminta at iba pang pampalasa.  Tinapos ni De Morga ang kanyang listahan ng imbentaryo sa pamamagitan ng pagsasabi na mayroong mga "pambihira na, tinukoy ko ba silang lahat, hindi ko ito matatapos, o magkaroon ng sapat na papel para dito." 

## Laban sa mga piratang Olandes 
Noong 1600 ang mga piratang Olandes sa ilalim ni Olivier van Noort ay nag-aabang sa mga barkong pangkalakal papasok sa daungang ng Maynila. Ayon sa ala-ala ni Morga, inatasan ni Gobernador Francisco de Tello de Guzmán at ang Audiencia si Morga na pumunta sa Cavite at magtipon, magbigay ng mga kasangkapan at magbigay ng isang armada upang atakehin ang mga Olandes (31 Oktubre 1600). Ang mga barko na magagamit ay ang *San Diego*, ang *San Bartolomé* at ilang mas maliit na mga sasakyang-dagat. May kaunting pagsasa-ayos na kinakailangan, dahil kapwa ang *San Diego* at ang *San Bartolomé* ay mga barko ng kargamento. Ayon kay Morga, ito ay ginawa nang walang pagguhit sa kabang-yaman ng kolonyal (ibig sabihin, sa kanyang sariling gastos, marahil sa iba pang mga pribadong kontribusyon).

Si Morga ay nagkaroon ng karanasan sa militar, naging heneral ng isang armada ng Espanya ilang panahon dati at tenyente ng kapitan heneral ng Pilipinas sa loob ng ilang taon, ngunit hindi pa siya nakaranas ng labanan. 
thumb|250x250px| Paglalarawan ng 1603 na kumakatawan sa labanan ng *San Diego* ng Morga laban sa *Mauritius* ni Van Noort
Noong 1 Disyembre 1600, inatasan ni Gobernador Tello na maging kapitan heneral si Morga ng armada, na may mga utos na salakayin ang dalawang barkong Olandes. Ang dalawang puwersa ay nagtagpo noong 14 Disyembre 1600. Ang mga Espanyol ay mayroon ding dalawang mga barko, at ang isa ay naglayag upang habulin ang isa sa mga barkong Olandes. Hindi makapagpaputok - sarado ang mga bukana ng kanyon dahil nasa ilalim sila ng tubig, dahil pinahintulutan niya na ang barko ay may labis na karga- Inutusan ni Morga ang *San Diego*  salpukin ang *Mauritius* at makipagbuno dito. Tatlumpung sundalo at ilang mga mandaragat ang sumakay sa *Mauritius*, na nakuha ang unahan ng barko at kabin at nakuha ang barkong Olandes. Ang pangunahing palo ng bapor ay inalisan ng mga layag at palubid. Umatras sa harap nga bapor ang mga Olandes, kung saan sa umpisa ay tila malapit na silang sumuko. Gayunpaman, sa lalong madaling panahon ay nabago nila ang laban gamit ang mga baril na musket at artilerya.

Isang matindi, anim na oras na mano manong laban ang nagpatuloy, at marami ang napatay sa bawat panig. Ang mga Olandes ay sinasabi na kakaunti ang mga kalalakihan na naiwan, at pagkatapos ay nasunog ang *Mauritius* . Natatakot sa apoy, ipinatawag ng *San Diego* ang mga kalalakihan nito at pinaalis. Gayunpaman, ang barko ng Espanya ay napupuno ng tubig at papalubog, alinman sa galing sa pagbunggo o mula sa artilerya ng *Mauritius* . (Ang mga kadahilanan ay naiiba. )

Kinuha ng mga Olandes ang pagkakataong ito upang puksain ang apoy at maglayag gamit ang panglayag, ang tanging bangka na natitira, at may isang balangkas ng kawan. Kalaunan ay nakarating sila sa Borneo. Ang ibang barkong Olandes, gayunpaman, ay nakuha ng *San Bartolome* . Dinala ito sa Maynila, kung saan ang kapitan at ang nalalabi na mga mandaragat ay ginarote sa mga utos ng gobernador.

Mabilis na lumubog ang *San Diego* na ang mga kalalakihan para sa pinakamaraming bahagi ay hindi nagawang madisarmahan o iwanan ang barko. Marahil ang 350 mga lalaki ay nawala. Si Morga ay lumangoy sa loob ng apat na oras, humawak sa bapor ng Olandes, at nakarating ito sa isang maliit na isla, kung saan dumating ang ilang iba pang kumpanya ng barko.

Ito ay batay sa pagkakatanda ni Morga, tulad ng nai-lathala sa kanyang 1609 *Sucesos de las Islas Filipinas.* Sinisi niya ang kapitan ng *San Bartolome* dahil sa pagkawala ng *San Diego*, dahil hinabol niya ang iba pang barko ng Olandes kaysa pag-atake sa *Mauritius* . Ang pagkaka-ala-ala ng mga Olandes ng mga kaganapang ito ay ibang-iba, na inaakusahan si Morga ng kawalan ng kakayahan at duwag.

Noong 1992, ang mga mananaliksik ng Pranses na pinamumunuan ni Franck Goddio ay hinukay ang lumubog na *San Diego* sa kayamanan nito. Dahil sa maraming bilang ng mga artifact na natagpuan kasama nito (higit sa 34,000), ito ay pinangalanang bilang isang mahusay na pagtuklas ng arkeolohiko . Kasama sa mga artifact ang porselanang Tsino, celadon, katana ng Hapon,  salakot ng Kastila, kanyon ng Portuges at Mehikanong barya. Isang sasakyang pandigma ng  *San Diego* ay itinayo sa Fortune Island upang maipakita at mabigyang kahulugan ang marami sa mga artifact. Ito ang isla na naabot ni Morga at ang iba pang nakaligtas sa *San Diego* .

## Sa Bagong Espanya at Peru 
Noong 10 Hulyo 1603 si Morga ay muling itinalaga sa Mehiko, bilang komandante ng mga barko na naglayag sa taong iyon para sa Bagong Espanya. Naging *alcalde siya* ng mga kriminal na layunin sa Royal Audiencia ng Lungsod ng Mehiko. Tagapayo din siya sa viceroy tungkol sa mga bagay sa militar at payo para sa Banal na Tanggapan ng Pagsisiyasat . Naglingkod siya sa Mehiko hanggang 1615, inilathala ang kanyang kasaysayan ng Pilipinas noong 1609, na napansin para sa lathala nito noong mga unang taon ng kolonyal at isinalin sa maraming wika at nai-limbag sa maraming mga edisyon.

Noong 1615 siya ay pinangalanan bilang pangulo ng Audiencia ni Quito, sa loob ng Viceroyalty ng Peru . Nakarating siya sa Guayaquil noong 8 Setyembre 1615, nang pahirapan siyang makatakas at mahulog sa mga kamay ng mga piratang Olandes sa isla ng Santa Clara. Naupo siya sa kanyang tanggapan sa Quito noong 30 Setyembre 1615. Sa panahon ng kanyang pamamahala, ang industriya ng paghahabi ay sumulong at ang Unibersidad ng San Gregorio Magno ay itinatag. Ito ay isang panahon ng paghaharap sa pagitan ng mga kapangyarihang sibil at simbahan, pati na rin ang mga pagtatalo sa pagitan ng mga monghe ng Creole at Peninsular para sa kontrol ng mga order ng relihiyon. Bagaman malawak na kilala si Morga na madalas magsugal, nagkaroon ng mga babae, at nagsasagawa ng iba pang mga kaduda-dudang aktibidad, nakamit niya pa rin ang mga repormang burukrata, pati na rin ang liturhiya, at tumulong mapagbuti ang pakikitungo sa mga katutubong tao.  Ang unang pagsasalin ng Ingles ay nai-lathala sa London noong 1868. Ang isa pang salin sa Ingles ni Blair at Robertson ay na -ilimbag sa Cleveland noong 1907, (magagamit ito online sa Gutenberg Project ) at isang edisyon na na-edit ni JS Cummins ay nai-lathala ng Hakluyt Society noong 1971 ( ISBN &nbsp; 0-521-01035-7 ).

## Mga gawa 
* 

## Sanggunian 
* Brook, Timothy . (1998). *Ang Pagkalito ng kasiyahan: Komersyo at Kultura sa Ming Tsina* . Berkeley: University of California Press.  ISBN &nbsp; 0-520-22154-0 (Paperback).

## Mga panlabas na link 
* Works by Antonio de Morga   
* Works by or about Antonio de Morga   
* de Morga, Dr. Antonio. *Kasaysayan ng mga Isla ng Pilipinas*, Vols. 1 at 2 (1609/1907), (Isinalin at Hindi Natutukoy sa Ingles), Ed. EH Blair at JA Robertson, JA (mga editor). Cleveland, Ohio: Ang Kumpanya ng Arthur H. Clark 
* Ang ilang mga detalye ng biograpiya 
* * Ang isa pang account ng labanan  
* Ilang tala sa kanyang mga responsibilidad sa Maynila, Zamboanga 
* Federico González Suárez, Chap: 11, "El president don Antonio de Morga," *Historia general de la República del Ecuador* 

Kategorya:Pages with unreviewed translations
Kategorya:Mga manunulat mula sa Espanya