Bolgatanga

Ang **Bolgatanga** ay isang bayan at kabisera rin ng Bolgatanga Municipal at ng Upper East Region ng Ghana. Nasa hangganan ito sa hilaga ng Burkina Faso. Ang Bolgatanga ay 161 km (100 mi) sa hilaga ng Tamale. Ang bayan ay nasa Red Volta Valley (na nagsisilbing pangunahing ruta ng migrasyon ng mga elepante), kasama ang White Volta at ang mga bangin ng Gambaga escarpment sa timog ng bayan na bumubuo sa katimugang hangganan ng Upper East Region. Noong 2021, ang bayan ay may populasyon na humigit-kumulang 142,509 katao na bumubuo ng mga babae (74,659), na kumakatawan sa 52.4% kaysa sa mga lalaki (67,850) na bumubuo ng 47.6%. Ang Munisipalidad ay may lawak na 334 Km2 na may densidad ng populasyon na 418.7 katao bawat kilometro kuwadrado.

## Kasaysayan
### Etimolohiya
Ang pangalang Bolgatanga (Bolbatanga) ay nagmula sa salitang Gurene na "'Bolba" Migrant at "tanga" gathering rock - Pyramid/Obelisk. Si Asamsoo na kilala rin bilang Abolba (Migrant ng Nile) ay nagtatag ng Bolbatanga ayon sa hinihingi ng kanyang Ama - Atandaagure (Tagapangalaga ng tatlong piramide para sa proteksyon ng nagbibigay-buhay na tubig ng Nile). Ang Atandaagure ay kilala ng mga "Solemisi" (Griyego) at ng "Nasara" (Mga Romano) bilang Ramses III).

### Pormasyon
Ayon sa kasaysayan, ang bayan ay matatagpuan malapit sa ruta ng kalakalan ng Trans-Saharan. Isinulat ni Siddharth Kara na ang mga pamilihan ng alipin sa hangganan ng kasalukuyang Ghana at Burkina Faso ay kinabibilangan ng Bolgatanga, na nagsilbing sangandaan kung saan ang mga bihag na dinala mula sa Sahel ay ipinagpapalit sa mga mangangalakal na Hausa para sa transportasyon patimog sakay ng mga caravan (coffle) patungo sa Gold Coast. Dahil maraming ruta ng kalakalan ang tumatawid sa rehiyon ng Gurensi, sa pagtatapos ng ika-19 na siglo, ang lugar ay lumago at naging isang mahalagang sentro ng kalakalan, na may mga pamilihan (*Ayia Daa*) na itinatag sa paligid ng bayan. Noong 1910, ang Bolgatanga ay konektado sa natitirang bahagi ng Ghana sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang kalsada.

## Administrasyon
Ang bayan ay mayroong anyo ng pamahalaan na alkalde-konseho. Ang alkalde (pinuno ng ehekutibo) ay hinirang ng pangulo ng Ghana at inaprubahan ng konseho ng bayan, ang Bolgatanga Municipal Assembly. Ang kasalukuyang alkalde ng Bolgatanga ay si Rex Asanga. Para sa transportasyon ng mga kalakal, isang walang takip na tricycle na kilala bilang "motor king" ang ginagamit. Bagama't ang paggamit ng mga Donkey Cart para sa pagdadala ng mga kalakal ay bahagi na ng buhay ng mga tao ng Bolgatanga, ito ay bibihira dahil sa mabilis na pag-unlad.

Noong 2016, isang $141 milyong proyekto ang isinasagawa upang makatulong na mapataas ang kalidad ng transportasyon ng Bolgatanga-Bawku-Pulmakom Road. Orihinal na dapat ay makumpleto sa 2018, ngunit dahil sa ilang mga isyu na hindi pa nareresolba, ito ay itinulak pabalik sa huling bahagi ng 2024.

## Kultura
Kilala ang Bolgatanga bilang sentro ng mga gawang-kamay sa Rehiyon ng Upper East, na may malaking sentral na pamilihan. Bukod sa mga bagay na matatagpuan sa ibang lugar sa Rehiyon ng Upper East, ang tinatawag na "mga sumbrero ng Bolga" ay ginagawa at ibinebenta sa Bolgatanga. Ang Bolgatanga at ang mga nakapalibot na lugar nito ay naglalaman din ng pinakamalaking prodyuser ng mga produktong gawa sa katad, mga basket ng dayami, at mga smock. Ibinebenta ng mga artista ang kanilang mga gawa sa Pamilihan ng Bolgatanga, na bukas tuwing ikatlong araw. Mayroon ding museo sa bayan, na naglalaman ng mga bagay na may kahalagahang pangkasaysayan ng Rehiyon ng Upper East.

## Heograpiya
Ang Bolgatanga ay matatagpuan sa Munisipalidad ng Bolgatanga na may lawak na 729 km2 (281 sq mi). Ang distrito ay nasa hangganan ng Distrito ng Bongo sa hilaga, ng distrito ng Talensi at ng Nabdam sa timog at silangan, at ng Distrito ng Munisipalidad ng Kassena-Nankana sa kanluran. Ang tanawin ng bayan ay inilalarawan ng mga banayad na dalisdis na hinaluan ng mga nakausling bato at kabundukan.

Bukod sa Bolgatanga Regional Hospital, ang munisipalidad ay may ilang mga klinika at pribadong pasilidad ng ospital na nag-aalok ng pangangalagang pangkalusugan sa mga residente.

### Edukasyon
Ang Bolgatanga ay may pinaghalong institusyong pang-edukasyon ng gobyerno at pribado mula sa elementarya hanggang sa elementarya.

]]

#### Aklatan ng Bolgatanga
Ang Aklatan ng Bolgatanga ay isang kilalang disenyo ng premyadong Amerikanong arkitekto na si J. Max Bond Jr., na naimpluwensyahan ni Le Corbusier. Nanirahan si Bond sa Ghana sa loob ng apat na taon noong dekada 1960. Ang aklatan ng Bolgatanga ang kanyang unang malaking proyekto habang nagtatrabaho para sa pambansang kumpanya ng konstruksyon. Ang disenyo ay nagtatampok ng mga butas-butas na dingding at isang bubong na hugis "payong", kaya ang istraktura ay nananatiling malamig at maayos ang bentilasyon.

Ang sumusunod ay isang listahan ng mga paaralan sa Bolgatanga:

;Senior high schools
* Bolgatanga Senior High School (Mixed)
* Bolgatanga Girls' Senior High School (Girls)
* Zamse Senior High/Technical School (Mixed)
* Bolgatanga Technical Institute-BOTECH (Mixed) 
* Bolgatanga Central Technical Institute [Formerly women’s training Institute] (Mixed)
* Bolga Sherigu Community Senior High School (Mixed)
;
;Colleges/Universities
* Bolgatanga Nursing Training College (Mixed)
* Bolgatanga Midwifery College
* Bolgatanga Technical University

## Mga sanggunian
Kategorya:Ghana