Unibersidad ng Pilipinas, Mindanao

Ang **Unibersidad ng Philippines, Mindanao** (**UP Mindanao, UPMin**; Cebuano: *Unibersidad sa Pilipinas Mindanao*) ay ang ika-anim at pinakahuling yunit ng Unibersidad ng Pilipinas. Itinalaga noong 20 Pebrero 1995 sa pamamagitan ng Republic Act 7889. Pagkaraan, ang mga Lupon ng mga Rehente ng Sistema ng Unibersidad ng Pilipinas ay pormal na nilikha ang UP Mindanao noong 23 Marso 1995. Ito lamang ang natatangging *constituent university* ng Unibersidad ng Pilipinas na naitatag sa pamamagitan ng isang batas na inihain sa Kongreso. Pagkaraan, ang mga Lupon ng mga Rehente ng Sistema ng Unibersidad ng Pilipinas ay pormal na nilikha ang U.P. Mindanao noong 23 Marso 1995. Layunin ng UP Mindanao na maibahagi at mabigyang pagkakataon ang mga mag-aaral ng Mindanao, lalung-lalo na ang mga mag-aaral na Muslim at Lumad, na maging mga *Iskolar ng Bayan*, kasali na ang mga naghihikaos ngunit magagaling na estudyante. Dahil dito, ang mga programang pang-akademiko at pagsasaliksik ay nakatuon sa pag-aaral sa Mindanao (Mindanao Studies) sa larangan ng sangkalikhaan, arkitektura, *food science*, biolohiya, *computer science*, at *supply chain management*.

Ang UP Mindanao ay matatagpuan sa Bago Oshiro, Mintal, Lungsod ng Dabaw, Pilipinas.

Ang UP Mindanao ay binubuo ng tatlong kolehiyo, ang Kolehiyo ng Sangkalikhaan at Agham Panlipunan, ang Kolehiyo ng Agham at Matematika, at ang Paaralan ng Pangangasiwa. Siyam na baccalaureate degree programs at isang graduate degree program ang inaalok ng UP Mindanao para sa mga nagnanais mag-aral sa unibersidad. Natatangi sa UP Mindanao ang *Bachelor of Science in Agribusiness Economics* (BSABE), dahil dito lamang ito inaalok sa buong bansa, at isa ang unibersidad sa mga tatlong pamantasan sa buong mundo na nagbibigay ng edukasyon sa larangang ito.

Ang unibersidad ay itinalagang *Pambansang Sentro ng Kahusayan* ng Komisyon sa Lalong Mataas na Edukasyon (CHED) sa larangan ng Information Technology (IT) at Computer Science. Kasalukuyan ay gumagawa ng mga hakbang ang unibersidad bilang isang *Sentro ng Sining at Wika* sa pag-aaral ng mga katutubong wika at kultura ng Mindanao.

## Kaysaysayan
### Ang mithiing maitatag ang “UP sa Mindanao"
Simula't sapul sa huling bahagi ng dekada '50 hanggang sa unang bahagi ng dekada '60 ay nagkaroon na ng panawagang gumawa ng isang *UP sa Mindanao*. Pinamunuan ng UP Alumni Association - Davao Chapter, na naitatag noong 3 Disyembre 1949, ang panawagang ito. Noong 1961, nag-alok ang UP Summer School ng mga kurso sa Law, Business Administration, at Education sa kanilang campus sa Davao Central Elementary School, na siyang sinundan ng UP Extension Division Davao noong 1970. Ngunit sa isang pag-aaral na ginawa nina Hannah et al, binale-wala ang ideya ng pagtatatag ng UP sa Mindanao sa kadahilanang pinansyal.

Naganap ang ika-12 UP Alumni Institue sa UPAA-Davao noong Nobyembre 24-25, 1989, at naging panauhing pandangal ang Senador Vicente Paterno. Nandoon rin ang Pangulo ng UP ng kapanuhang iyon na si Jose Abueva. Siya ay humarap sa nagkaisang panawagan ng 630 alumni at kasapi ng midya at negosyo na ipagpatuloy ang kanilang mithiing magkaroon na ng isang "UP sa Davao" o "UP sa Mindanao." Ginawan ito ng panukala na siyang sinangayunan ng lahat ng naroon at pinagtibay ng Institue noong 25 Nobyembre 1989. Isinumite ito kaagad sa pambansang sangay ng UP Alumni Association at inindorso ng Lupon ng mga Rehente.

Nagkatoo na ang mithiing ito nang ipinanukala sa Pambansang Kongreso ng Congressman ng Unang Distrito ng Lungsod ng Davao Prospero Nograles ang House Bill 13382, na pinamagatang "Act to Establish the University of the Philippines in Mindanao". Isang pagdinig ang pinamunuan ng Senador Edgardo Angara (na siyang Pangulo ng Senate Committee on Education noong panahon na iyon) noong 12 Oktubre 1990 sa Davao Chamber of Commerce. Sinuportahan naman ito ng Congressman Rodolfo del Rosario ng Davao del Norte.

Habang ginagawa sa Kongreso ang batas na siyang magtatatag sa UP Mindanao, itinatag ni Abueva ang UP Consortium System, katulad ng UP Bukas na Unibersidad. Nang nagtapos ang katungkulan ni Abueva, itinalaga ng Pangulong Fidel V. Ramos si Emil Q. Javier bilang kapalit niya sa pagkapangulo sa UP. Ipinag-utos ni Ramos si Javier na gumawa ng isang *fact-finding commitee* na kinabibilangan ng mga Rehenteng Oscar Alfonso, (Bise-Presidente para sa Pagpaplano) Fortunato dela Paña, Atty. Carmelita Yadao-Guno, at Dr. Rogelio V. Cuyno upang gumawa ng isang pagsusuring nauukol sa panukala ng pagtatatag ng UP Mindanao.

Nagkaroon ng isang inspeksyon sa Unibersidad ng Timog-Silangang Pilipinas (USeP) at sa Bago Oshiro, Mintal, ang komite. Nang natanggap ni Javier ang kanilang pag-aaral, hindi itinuloy ni Javier ang panukalang gawing UP Mindanao ang USeP dahil sa mga protesta mula sa kanilang mga guro at staff. Sa halip, inatasan niya si Congressman Elias B. Lopez na siyang mamuno sa pagsuporta sa panukala ni Congressman Nograles, dahil siya lamang ang natatanging alumnus ng UP sa mga kinatawan ng Lungsod ng Dabaw sa Kongreso. Sa kapanahunan din iyon, nag-usap ang komite at ang direktor ng Bureau of Plant Industry (BPI) na si Nerios Roperos na gawing kampus ng UP Mindanao ang nakatiwangwang na 204 hectares na lupain ng BPI sa Bago Oshiro, Mintal.

### Pagkakatatag
Ang batas Republic Act 7889, o ang "An Act Creating the University of the Philippines Mindanao," ay naisabatas noong 20 Pebrero 1995&nbsp;ng Pangulong Fidel V. Ramos. Pormal namang nilikha ng Lupon ng mga Rehente ang UP Mindanao bilang *constituent university* ng UP System noong Marso 22&nbsp;ng taong iyon. Upang mabigyang-diin ang kahalagan ng batas na iyon sa mga taga-Mindanao, nagkaroon ng *re-enactment* ng pagsasabatas sa Bangko Sentral ng Pilipinas. Naroon sa kaganapang iyon ang Pangulong Ramos. Naging unang dekano ng UP Mindanao si Dr. Rogelio V. Cuyno nang taon ding iyon.

Ang mga unang opisina at silid-aralan ng UP Mindanao ay matatagpuan sa Lee Business Center sa kanto ng Daang Juan Luna at Daang J. de la Cruz (na tinawag na UP Mindanao Ladislawa Campus), at sa Casa Mercado Buidling sa Matina mula Marso hanggang Septyembre 1995 at mula Septyembre 1995 hanggang Enero 1996. Sa kalaunan ay ang Ladislawa Campus ang naging unang permanenteng tahanan ng UP Mindanao. Nagsimula ang kanyang panungkulan noong 1 Marso 2013, at magpapatuloy ito hanggang 28 Pebrero 2016. Ginawa ang *turn-over ceremony* at *testimonial ceremony* para kay Kansilyer Rivero noong 22 Pebrero 2013), at ang kanyang *Investiture Ceremony* ay isinagawa noong 19 Abril 2013, kasabay ng ika-16 Seremonya ng Pagtatapos ng mga nagsipagtapos na mag-aaral ng taong iyon. Nagsimula ang kanyang panungkulang sa Pagpupulong ng Lupon noong Hunyo 20.

The construction of the University Main Library began on August 2013, after a prolonged dispute between the university and settler associations living within the university on land ownership issues hampered efforts to immediately construct the building earlier that year. The Main Library was finished in the late quarter of 2014.

Iginawad sa UP Mindanao ang "Best Implementing Agency Award" noong 2013, sa ika-25 anibersaryo ng Southern Mindanao Regional Research and Development Consortium (SMARRDEC). Naganap rin ang unang pandaigdigang konperensya ng unibersidad na pinamagatang International Conference on Agribusiness Economics and Management (ICAEM).

Sa buong buwan ng Pebrero ng taong 2015 ginanap ang ika-20 anibersaryo ng UP Mindanao, sa ilalim ng temang "*Ika-baynte saulugon, UPMin padayon*!" (Ipagdiwang ang ikadalawampu, UPMin Padayon!). Isa sa mga pinakamahalagang kaganapan nangyari ay ang bayanihan ng mga alumni sa pagtayo ng Oblation Plaza noong Pebrero 28 na pinamagatang "*Isang Libong Alumni Para Kay Oble*". Ito ay pinangunahan ng UP Alumni Association-Davao Chapter at sinalihan ng maraming alumni mula sa lahat ng unibersidad ng UP kasama ang mga kasapi ng pamahalaan ng UPMin, staff, guro, and mga mag-aaral. Naganap din dito ang pag-iilaw ng UP Mindanao Oblation (na kinuha sa *Torch Night* ng UP Mindanao), na sinalihan ng mga alumni mula sa UP Manila, UP Diliman, UP Los Baños, UP Visayas, UP Cebu, UP Open University, UP Baguio, at UP Mindanao bilang *torchbearers* bago sinindihan ang kawa sa harap ng bantayog ng Pahinungod.

Ipinakita sa kabuuan ng Pebrero sa Administration Building ang *Milestones* exhibit. Dito ipinakita ang kasuotan ng mga nagsipagdaang kansilyer sa kanilang pagtatalaga, isang *photo exhibit* ng mga mahahalagang pangyayari, at listahan ng mga nagawa ng unibersidad. Ang pangunahing symposium na pinamagatang *Science for Society* ay naganap noong Pebrero 16, at si DOST Undersecretary Amelia Guevara ang inimbitahang panauhing pandangal. Nagdiwang ang bawat yunit-akademiko ng unibersidad, ang CHSS ang siyang nagdiwang sa unang linggo, tapos ang CSM, at ang SOM ay sa huling linggo. Naganap din ang ''Students' Week* at *Dorm Week* sa pangatlong linggo, bantog ang mga kaganapang pinangunahan ng mga student organizations. Nagtapos ang ito sa *Tatak UPMin* noong Pebrero 27. Bukas ang lahat ng mga kaganapang ito at inanyayahan ang publiko sa pagpunta sa mga ito.

### Pangangasiwa
Pinamamahalaan ang UP Mindanao ng Lupon ng mga Rehente na kinabibilangan ng Pangulo ng UP System, ang tagapangulo ng Komisyon sa Lalong Mataas na Edukasyon (CHED), ang mga pangulo ng Committee of Higher Education ng Senado at Kongreso, apat na rehente na kumakatawan sa mga mag-aaral, guro, alumni, at staff, at tatlong rehente na itinalaga ng Pangulo ng Pilipinas.

Ang kansilyer ang siyang diretsong namumuno sa unibersidad, sa tulong ng mga bise-kansilyer para sa pang-akademikong gawain (Vice Chancellor for Academic Affairs) at pangangasiwa (Vice Chancellor for Administration

Ang *University Council'' o Konseho ng Unibersidad ay kinabibilangan ng kansilyer at mga propesor ng iba't ibang yunit-akademiko ng unibersidad. Ang kansilyer ang siyang namumuno bilang Pangulo ng Konseho at ang Tagapagtala ng Unibersidad (University Registrar) ang siyang kalihim. May kapangyarihang mag-atas at gumawa ng mga kurso ng pag-aaral at panuntunan sa disiplina ang Konseho, ngunit ito ay kailangan pang aprubahan ng Lupon ng mga Rehente upang maisabatas. Nakaatas din sa Konseho ang gumawa ng alituntunin para sa pagpapapasok at pagtatapos ng mga mag-aaral sa mga yunit-akademiko ng unibersidad; dahil dito, may kapangyarihang magrekomenda ang Konseho sa Lupon ng listahan ng mga magsisipagtapos na mag-aaral na siyang makakatanggap ng kanilang mga titulo at patunay. May kapangyarihan ang Konseho na magdisiplina sa mga mag-aaral na naaayon sa mga alituntunin ng Lupon sa pamamagitan ng Executive Committee o sa kansilyer. Ang Executive Committee ay kinabibilangan ng mga dekano ng mga yunit-akademiko ng unibersidad.

Ang Pangulo ng UP System ay magiging *ex officio member* ng Konseho ng bawat yunit ng UP System at siyang mamumuno sa mga pagpupulong kapag siya ay naroroon.

## Mga Yunit-Akademiko 
Ang UP Mindanao ay binubuo ng dalawang kolehiyo at isang paaralan: ang Kolehiyo ng Sangkalikhaan at Agham Panlipunan, na siyang nakatuon sa pag-aaral ng kultura at sining ng Mindanao sa larangan ng literatura, arkitektura, antropolohiya, at komunikasyon;  ang Kolehiyo ng Agham at Matematika, na gumagawa ng mga pagsasaliksik sa katutubong halaman at hayop ng Mindanao at nangunguna sa siyentipikong pag-unlad sa larangan ng biolohiya, *food science*, *applied mathematics*, at *computer science*; at ang Paaralan ng Pangangasiwa, na siyang naatasan na gumawa ng mga programa sa pananaliksik sa *supply chain management* at *agribusiness economics*.

### Kolehiyo ng Sangkalikhaan at Agham Panlipunan 
Dekano: Prof. Ma. Stella R. Salazar
* Departmento ng Arkitektura
** Arkitektura
* Departmento ng Sangkalikhaan
** Sining ng Komunikasyon
*** Audio-visual Communication
*** Media Arts
*** Speech and Corporate Communication
** Malikhaing Pagsusulat
* Departmento of Kinetikang Pantao
** Edukasyon sa Pangangatawan
*** Mga koponan ng UP Mindanao sa isports
**** Football
**** Basketball
**** Volleyball
**** Chess
*** UP Mindanao Dance Ensemble
** National Service Training Program
* Departmento ng Agham Panlipunan
** Agham Panlipunan
** Antropolohiya
** Sikolohiya

### Kolehiyo ng Agham at Matematika 
Dekano: Prof. Annabelle U. Novero
* Departmento ng Siyensyang Biolohiko at Pangkalikasang Pag-aaral
** Animal Science
** Biology
** Crop Science
** Ecology
** Microbiology
** Wildlife
** Zoology
* Departmento ng Food Science at Kimika
** Kimika
** Food Science and Technology
* Departmento ng Matematika, Pisika at Computer Science
** Applied Mathematics
** Computer Science

### Paaralan ng Pangangasiwa 
Dekano: Prof. Adela G. Elison
* Agribusiness Economics
* Pangangasiwa

## Programang Pang-akademiko 
### Kolehiyo ng Sangkalikhaan at Agham Panlipunan 
* Batsilyer sa Sining ng Antropolohiya / Bachelor of Arts in Anthropology
* Batsilyer sa Agham ng Arkitektura / Bachelor of Science in Architecture
* Batsilyer sa Sining ng Komunikasyon / Bachelor of Arts in Communication Arts
** Major in Media Arts
** Major in Speech Communication
* Batsilyer sa Sining sa Ingles (Malikhaing Pagsusulat) / Bachelor of Arts in English (Creative Writing)

### Kolehiyo ng Agham at Matematika 
* Batsilyer sa Agham ng Sinalapat Sipnayan/ Bachelor of Science in Applied Mathematics
* Batsilyer sa Agham ng Biolohiya / Bachelor of Science in Biology
** Major in Cell Biology
** Major in Ecology
* Batsilyer sa Agham ng Computer Science / Bachelor of Science in Computer Science
* Batsilyer sa Agham ng Food Technology / Bachelor of Science in Food Technology
** Major in Food Business
** Major in Food Processing
** Major in Food Science

### Paaralan ng Pangangasiwa 
* Batsilyer sa Agham ng Agribusiness Economics / Bachelor of Science in Agribusiness Economics
* Master in Management

## Campus
alt=|thumb|300x300px|*Admin* at *Oblation Circle*

thumb|300x300px|*Main Lib*|alt=
thumb|300x300px|DC-UP Sports Complex|alt=
Ang UP Mindanao ay matatagpuan sa isang 204-hektaryang lupain sa Mintal, Tugbok, Lungsod ng Dabaw. Sa kasalukuyang ay iilang gusali lamang ang nakatayo o tinatayo ngunit sa loob ng sampung taon ay gagawing isang *green university town* ang UP Mindanao sa tulong ng UP Mindanao Land Use and Master Development Plan na may themang "garden" campus at mga gusaling hango sa iba't ibang katutubong pangkat ng Mindanao
***Mindanao Research and Development Center**
** Center For Advanced Research in Mindanao (CARIM)
***Davao City-UP Sports Complex**

### Ginagawa
* **Academic Core**
** College of Science and Mathematics Complex
** School of Management Complex
*** SOM Building Phase 2
* **Student Housing Facilities**
* **UP Mindanao Road Network**
* **Pedestrian network**
* **Executive Housing facilities**
*thumb|300x300px|Himnasyo ng *DC-UP Sports Complex*|alt=**Commercial facilities**
* **UP Mindanao Botanical Garden**
* **Davao City-UP Sports Complex**

### Sinauna
* **UP Mindanao Ladislawa Campus**
* **Casa Mercado Building**
* **Philippine Coconut Authority (PCA), Mintal**
* **Old SOM Building **(*UP Mindanao City Campus*,* UP Anda*)
* **Old Main Library Building **(*Main Lib*)

## Tingnan din
*Unibersidad ng Pilipinas
*U.P. Naming Mahal

## Mga sanggunian 
## Mga kawing panlabas 
*UPMin website

Kategorya:Unibersidad ng Pilipinas
Kategorya:Mindanao