Hominidae

Ang **hominid** ang taksonomikong pamilya ng mga primado na kinabibilangan ng mga tao, mga chimpanzee, mga bonobo, mga gorilya, at mga oranggutan.
Ang pinakamaagang mga fossil ng mga primado ay mula 55 milyong taong nakakalipas. 

Ang mga maagang primado ay lumitaw sa Eurasya. Ang angkan ng primado na pinaglitawan ng mga ape na Aprikano at mga tao kabilang ang *Dryopithecus* ay lumipat patimog mula sa Europa o Kanluraning Asya tungo sa Aprika. Ang mga populasyong tropikal ng mga primadong natuklasan sa mga fossil bed ng panahong Eocene at Oligocene sa depresyong Faiyum ng timog kanlurang Ehipto ay nagsanga sa iba't ibang kasalukuyang nabubuhay na species na lemur ng Madagascar, mga loris ng Timog Silangang Asya, mga galago ng Aprika, at mga anthropoid: platyrrhine (*mga Bagong Daigdig na unggoy*), at mga catarrhine na kinabibilangan ng mga *Lumang Daigdig na unggoy* at mga *dakilang bakulaw*(great apes) na kinabibilangan ng mga tao.

Noong mga 40 milyong taong nakakalipas, ang impraorden na Simiiformes ay nagsanga tungo sa mga pangkat na *Platyrrhini* (*mga Bagong Daigdig na unggoy*) at Catarrhini (*Hominoidea* at mga *Lumang Daigdig na unggoy*).   Ang mga hominoid(bakulaw) ay humiwalay mula sa mga *Lumang Daigdig na unggoy* sa pagitan ng 29 milyon at 34.5 milyong taong nakakalipas. Ang Hylobatidae(*mga gibbon*) ay humiwalay mula sa Hominidae(*mga dakilang bakulaw*) noong mga 15-20 milyong taong nakakalipas. Ang Ponginae(*mga orangutan*) ay humiwalay mula sa Hominidae noong mga 12-15 milyong taong nakakalipas. Ang mga ninuno ng mga orangutan o mga malapit na nauugnay rito ay maaaring kinakatawan ng mga fossil gaya ng Sivapithecus at Ramapithecus na natuklasan sa mga burol na Siwalik ng Pakistan. Ang mga gorilya ay humiwalay sa linya na tumutungo sa Pan(*chimpanzee at bonobo*) at tao noong mga 10 milyong taong nakakalipas. Ang species na malapit sa huling karaniwang ninuno ng mga gorilya, mga chimpanzee, mga bonobo at mga tao ay maaaring kinakatawan ng mga fossil na Nakalipithecus na natagpuan sa Kenya at Ouranopithecus na natagpuan sa Gresya. Ang linyang *Pan*(chimpanzee at bonobo) ay humiwalay sa linya na tumutungo sa tao noong mga 6 hanggang 7 milyong taong nakakalipas. Pagkatapos nito, ang chimpanzee at bonobo ay naghiwalay noong kaunti sa 1 milyong taong nakakalipas. Pagkatapos ng paghihiwalay ng mga chimpanzee at tao, ang linyang tumutungo sa tao ay nag-ebolb tungo sa henus na Australopithecus noong mga 4 milyong taong nakakalipas. Ito ay nagpalitaw sa iba't ibang species gaya ng Australopithecus afarensis, A. africanus, A. anamensis, A. bahrelghazali, A. garhi at A. sediba. Noong mga 2 milyong taong nakakalipas, ang Australopithecus ay nag-ebolb tungo sa henus na Homo na nagpalitaw naman sa iba't ibang mga species gaya ng mga *neanderthal* at mga *tao*.
## Taksonomiya 
 at gorilya]]
 at chimpanzee, ipinapakita sa *Histoire naturelle des mammifères* ni Gervais]]

* Pamilyang **Hominidae**: Dakilang mga bakulaw
** Subpamilyang Ponginae
*** Saring *Pongo* - oranggutan
** Subpamilyang Homininae
*** Saring *Gorilla* - mga gorilya
*** Saring *Pan* - mga chimpanzee
*** Saring *Homo* - mga tao
### Mga kasalukuyang nabubuhay na species ng Hominidae
** Subfamily Ponginae
*** Genus *Pongo*
**** Bornean orangutan, *Pongo pygmaeus*
***** *Pongo pygmaeus pygmaeus*
***** *Pongo pygmaeus morio*
***** *Pongo pygmaeus wurmbii*
**** Sumatran orangutan, *Pongo abelii*
** Subfamily Homininae
*** Genus *Gorilla*
**** Western gorilla, *Gorilla gorilla*
***** Western lowland gorilla, *Gorilla gorilla gorilla*
***** Cross River gorilla, *Gorilla gorilla diehli*
**** Eastern gorilla, *Gorilla beringei*
***** Mountain gorilla, *Gorilla beringei beringei*
***** Eastern lowland gorilla, *Gorilla beringei graueri*
*** Genus *Pan*
**** Chimpanzee (common chimpanzee), *Pan troglodytes*
***** Central chimpanzee, *Pan troglodytes troglodytes*
***** Western chimpanzee, *Pan troglodytes verus*
***** Nigeria-Cameroon chimpanzee, *Pan troglodytes ellioti*
***** Eastern chimpanzee, *Pan troglodytes schweinfurthii*
**** Bonobo (pygmy chimpanzee), *Pan paniscus*
*** Genus *Homo*
**** Tao, *Homo sapiens*
### Mga natuklasang fossil ng mga hindi na umiiral na species ng Hominidae
Ang sumusunod ang mga natuklasang fossil ng mga hindi na umiiral na species ng Hominidae.  

**Family Hominidae**
* *Graecopithecus* (?=*Ouranopithecus)*† (Pinagtatalunan pa rin ng mga siyentipiko ang kinalalagyan)
** *Graecopithecus freybergi* (?=*Ouranopithecus macedoniensis*)
* *Otavipithecus*†
** *Otavipithecus namibiensis*
* *Morotopithecus*†
** *Morotopithecus bishopi*
* Subfamily Ponginae
** Tribe Lufengpithecini†
*** *Lufengpithecus*
**** *Lufengpithecus lufengensis*
**** *Lufengpithecus keiyuanensis*
**** *Lufengpithecus hudienensis*
** Tribe Sivapithecini†
*** *Ankarapithecus*
**** *Ankarapithecus meteai*
*** *Sivapithecus*
**** *Sivapithecus brevirostris*
**** *Sivapithecus punjabicus*
**** *Sivapithecus parvada*
**** *Sivapithecus sivalensis*
**** *Sivapithecus indicus*
*** *Gigantopithecus*
**** *Gigantopithecus bilaspurensis*
**** *Gigantopithecus blacki*
**** *Gigantopithecus giganteus*
** Tribe Pongini
*** *Khoratpithecus*†
**** *Khoratpithecus ayeyarwadyensis*
**** *Khoratpithecus piriyai*
**** *Khoratpithecus chiangmuanensis*
*** *Pongo* (orangutans)
**** *Pongo hooijer*†
* Subfamily Homininae
** *Pierolapithecus*†
*** *Pierolapithecus catalaunicus*
** *Udabnopithecus*†
*** *Udabnopithecus garedziensis*
** Tribe Dryopithecini†
*** *Oreopithecus* (Pinagtatalunan pa rin ng mga siyentipiko ang kinalalagyan)
**** *Oreopithecus bambolii*
*** *Nakalipithecus*
**** *Nakalipithecus nakayamai*
*** *Anoiapithecus*
**** *Anoiapithecus brevirostris*
*** *Dryopithecus*
**** *Dryopithecus wuduensis*
**** *Dryopithecus fontani*
**** *Dryopithecus brancoi*
**** *Dryopithecus laietanus*
**** *Dryopithecus crusafonti*
** *Rudapithecus*†
*** *Rudapithecus hungaricus*
** *Samburupithecus*†
*** *Samburupithecus kiptalami*
** Tribe Gorillini
*** *Chororapithecus* † (Pinagtatalunan pa rin ng mga siyentipiko ang kinalalagyan)
**** *Chororapithecus abyssinicus*
** Tribe Hominini
*** Subtribe Hominina
**** *Sahelanthropus*† (Ang katayuang hominin ay malaking problematiko)
***** *Sahelanthropus tchadensis*
*****Orrorin*†
***** *Orrorin tugenensis*
**** *Ardipithecus*†
***** *Ardipithecus ramidus*
***** *Ardipithecus kadabba*
**** *Kenyanthropus*† (Pinagtatalunan pa rin ng mga siyentipiko ang kinalalagyan)
***** *Kenyanthropus platyops*
**** *Praeanthropus*†
***** *Praeanthropus bahrelghazali*
***** *Praeanthropus anamensis*  
***** *Praeanthropus afarensis*
**** *Australopithecus*†
***** *Australopithecus africanus*
***** *Australopithecus garhi*
***** *Australopithecus sediba*
**** *Paranthropus*†
***** *Paranthropus aethiopicus*
***** *Paranthropus robustus*
***** *Paranthropus boisei*
**** *Homo* – Mga agarang ninuno ng mga modernong tao
***** *Homo gautengensis*†
***** *Homo rudolfensis*†
***** *Homo habilis*†
***** *Homo floresiensis*†
***** *Homo erectus*†
***** *Homo ergaster*†
***** *Homo antecessor*†
***** *Homo heidelbergensis*†
***** *Homo cepranensis*†
***** Denisovans (Ang pangalang siyentipiko ay hindi pa naitatakda)† 
***** *Homo neanderthalensis*†
***** *Homo rhodesiensis*†
***** *Homo sapiens*
****** *Homo sapiens idaltu*†
****** *Archaic Homo sapiens* (Cro-magnon)†
****** Red Deer Cave people† (Hindi pa naitatakda ang pangalang siyentipiko; marahil ay isang lahi ng mga modernong tao o isang hybrid ng mga modernong tao at mga Denisovan.)

thumb|500px|left

## Mga sanggunian 
Kategorya:Hominoidea