open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Independencia

Ang **La Independencia** ay isa sa mga pahayagang rebolusyonaryo na lumaganap upang pukawin ang damdaming Pilipino sa paghihimagsik laban sa mga Espanyol. Ito ay inilathala at ipinamigay noong 3 Setyembre 1898 at nagpatuloy hanggang 11 Nobyembre 1900. Ito ang naging pinakatanyag at mahalagang pahayagan ng rebolusyon. Karamihan ng artikulo ay sumasalamin sa damdaming nasyonalismo at pagmamahal sa bayan.

Noong 4 Hulyo 1898 ay naglabas ng decree si Emilio Aguinaldo: *while abnormal circumstances due to the war still prevail, all publications without permission from the government are strictly prohibited* 

Nang malaman ito ni Heneral Antonio Luna ay agad siyang kumuha ng lisensiya upang makapagpalathala ng sarili niyang pahayahan. Kasama ng kanyang kapatid na si Joaquin at ilang mga kaibigan ay nagpasya silang maglathala ng pahayagang sumasang-ayon sa damdaming makabayan na umiiral sa Pilipinas noon.* La Patria* ang unang pangalan ng pahayagan, ngunit ito'y ginawang *La Independencia* upang hindi magkaroon ng tensiyon sa pagitan ng mga Pilipino at Espanyol.

Ang mga tauhang editoryal ay binuo ng mga ilustrado at aral sa lipunan. Si Antonio Luna ang nagsilbing direktor, habang si Salvador Vivencio del Rosario ay ang editor. Sina Jose C. Abreu, Cecilio Apostol, Fernando Ma. Guerrero, Mariano V. del Rosario, Epifanio de los Santos at Clemente J. Zulueta ang mga manunulat. Si Felipe G. Calderon ang naging proofreader.

Naging kontributor ang ilan sa mga tanyag na personalidad ng kasaysayang Pilipino, tulad nina: T. H. Pardo de Tavera, Jose Palma, Rosa R. Sevilla, Florentina Arellano, Apolinario Mabini.

## Mga sanggunian 
http://filipinokastila.tripod.com/revpres.html

Kategorya:Politika
Pepe Diokno

Si **Pepe Diokno**, ipinanganak bilang **Jose Lorenzo Diokno** noong 13 Agosto 1987, ay isang direktor ng mga pelikula, produsyer, manunulat, at isang estudyente ng kursong film sa Unibersidad ng Pilipinas. Kilala siya sa pagkakapanalo ng *Orizzonti Prize* at *Luigi de Laurentiis* (Lion of the Future Award) sa Venice Film Festival nitong 2009 gamit ang kanyang pelikulang pinamagatang *Engkwentro*, at lahat ng ito ay kanyang naatim sa murang edad na 22. Siya ang tinaguriang pinakabatang nanalo sa Venice Biennale, ang pinakalumang film festival sa mundo.

Ang pinakaunang gawa ni Pepe Diokno, pinamagatang *No Passport Needed* na isang maikling pelikulang tumatalakay sa pagpatay sa mga kriminal na gustong makaalpas sa hudikatura ng bansa, ay nainomina bilang Best Short Film sa Cinemalaya Film Festival noong 2006. Ito ay sinundan ng kanyang sunod na gawa, *Dancing for Disciple*, isang dokyumentaryong tumatalakay sa mga sumasayaw na inmates sa prisinto sa Cebu noong 2007.

Noong 2008&nbsp;ng Disyempre, nakatanggap si Pepe Diokno ng mahigit PHP 500, 000 (USD 10,000) na isponsorsyip mula sa Cinemalaya na siyang ginamit para sa pagbuo kanyang pelikulang pinamagatang *Engkwentro* na siyang nagtamo ng maraming awards mula pa sa mga banyagang bansa. Ang nasabing pelikula ay plano rin ni Diokno i-sumite bilang thesis sa kanyang undergraduate study sa Unibersidad ng Pilipinas, subalit hindi ito tinanggap sapagkat nauna ito iskreen sa ibang lugar kesa sa CineAdarna kung saan sa bawat simestre ng kolehiyo ay nagpapalabas ng mga thesis ng mga undergraduates.

Pinabulaanan siya ng UK Phaidon Press bilang isa sa mga pinakamagaling na baguhang direktor na nakasaad sa librong *Take 100: The Future of Film* ng parehong kompanya.

Si Pepe Diokno rin ay nagsusulat para sa *The Philippine Star*, isang lokal na pahayagan.

Kategorya:Mga direktor ng pelikula mula sa Pilipinas
Kategorya:Ipinanganak noong 1987
Arithmetic logic unit

Ang **arithmetic logic unit** (ALU) (o **yunit na lohika at pang-aritmetika**) ay isang digital circuit na nagsasagawa ng mga operasyong pang-aritmetika at lohika. Ito ay isang combinational logic block, kung saan ang palalabas ng resulta ay hindi nakadepende sa clock. Ang ALU ay isang mahalagang bahagi ng central processing unit (CPU) ng mga kompyuter, gayundin ng mga microprocessors.

Upang makakuha ng tamang resulta sa pagsasagawa ng mga operasyong lohika ang pang-aritmetika, ang ALU block ay mayroong adder, mga logic gate gaya ng AND gate, OR gate, XOR gate at inverter at multiplexer.

Ang adder ay siyang namamahala sa pagsasagawa ng pang-aritmetikang operasyon tulad ng pagdagdag at pagbabawas. Mayroong iba't ibang uri ng adder na maaaring gamitin, tulad ng full-adder, carry-lookahead adder, at iba pa.  Ang mga ito ay nagkakaiba sa bilis ng pagsasagawa ng pagdagdag at sa dami ng bahagi na nakapaloob dito. Samantala, ang mga operasyong pang-lohika naman gaya ng AND, OR, XOR at INVERT ay isinasagawa ng mga nabanggit na mga logic gate.  Ang sukat ng mga nasabing block ay batay sa sukat o dami ng bits na pumapasok sa ALU. Halimbawa, kung gagawa ng isang 32-bit ALU, kailangang ang adder at mga logic gate ay 32-bit din.

Ang mga operando na pumapasok sa ALU ay nanggagaling sa isang input register, samantalang, ang resulta naman ay inilalagay sa isang output register. Mayroon ding control unit na siya namang naglalabas ng mga hudyat na nagsasabi kung ano ang operasyon na dapat gawin ng ALU. Bukod sa resulta ng opearasyon, ang ALU ay maari ding maglabas ng mga hudyat na 1-bit gaya ng N-negative, Z-zero, O-overflow, at C-carry. Ang mga hudyat na ito ay mga flagbits na karaniwang ipinapasok sa Current Program Status Register (CPSR).

Kategorya:Agham pangkompyuter
Solar cell

solar cell.]]
Ang **solar cell** o **photovoltaic cell** (literal sa Tagalog: **selyulang pang-araw**) ay isang aparatong semikonduktor na dinisenyo upang kumolekta ng enerhiya mula sa araw at gawin itong kuryente.  Ang kaisipan ukol sa teknolohiyang ito ay nagsimula pa noong 1839 sa isang pananaliksik ng isang Pranses na pisiko na nagngangalang Antoine-César Becquerel. Napagtanto ni Becquerel ang epektong tinatawag na *photovoltaic* habang nag-eeksperimento sa isang *electrode* na nasa isang *electrolyte* na solusyon, sinasabing nakita niyang nagkaroon ng boltahe ng tamaan ng ilaw ang *electrode*. Noong 1905, nagbigay ng malalim na pagsisiyasat si Albert Einstein tungkol sa mga katangian ng ilaw at ang pag-uugali nito. Inilarawan niya din ang epektong potoelektrikko na kung saan nakabatay ang teknolohiya ng *photovoltaic cell*.

Ang solar cell ay gawa sa isang materyal na semikonduktor, halimbawa na lamang ay ang silikon. Kapag pinatamaan ng ilaw na may sapat na enerhiya ang aparato napapakawalan ang ilang elektron mula sa mga atomo ng materyal na ginamit kung kaya't malaya na itong makakagalaw sa materyal. Sa pamamagitan ng paglalagay ng *electric field* na positibo sa isang dulo at negatibo naman sa kabilang dulo, napapaagos ang mga elektron sa isang direksiyon na nagdudulot ng kuryente. Sa tulong mga metal na pang-kabit, maaring mapalabas ang kuryenteng ito para magamit sa iba pang aparato tulad ng kalkulador, ilaw, at iba pa.

Sa kasalukuyan, malaking interes ang inilalaan ng solar cell bilang susi sa malinis enerhiya. Ngunit marami pang limitasyon ang teknolohiyang ito na humahadlang sa pag-unlad at paglaganap nito. Ilan sa mga limitasyon nito ay ang mga sumusunod:
* Bagaman walang bayad ang sikat ng araw na siyang pangunahing pinagkukunan ng enerhiya para sa teknolohiyang ito, may kamahalan ang paggawa ng mismong aparato.
* Ang enerhiyang nailalabas maging ng mga pinakabagong disenyo ng solar cell ay higit na mababa kumpara enerhiyang kayang ibigay ng araw.
* Kakulangan ng magandang teknolohiya para sa pag-iimbak ng enerhiyang mula sa solar cell.

Patuloy naman ang mga mananaliksik sa pag-aaral upang malagpasan ang mga limitasyon na ito. Patuloy sila sa paghahanap ng bagong mga materyal at pamamaraan upang mas mapaunlad pa ang teknolohiyang ito.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kimikang pisikal
Kategorya:Enerhiya
Kategorya:Gamit
Pagdidisenyo ng Trabaho

**Disenyo ng Trabaho** o **job design** - ito ay pagbibigay linaw sa kung paano magagawa ang isang trabaho at ano-ano ang mga gawang dapat matapos.

May apat na paraan kung papaano bubuo ng magandang trabaho: 1. disenyong pang-kahusayan [efficiency]; 2. disenyong pang-ganyak [motivational]; 3. Ergonomics; at 4. disenyong pang-kaiisipang kapasidad [mental capacity].

Disenyong pang-kahusayan, ito ay paghahanap ng proseso kung saan magagawa ang trabaho sa pinakamatipid na paraan. Ang layon ay makapagbigay ng pinakamalaking resulta sa pinakamaliit na puhunan. Ang puhunan ay hindi laging pinansiyal, maaring ito ay oras, gamit, atbp. Ito ang nagpausbong sa larangan ng industrial engineering, kung saan ang pinatutunguhan ay paghahanap ng pinakasimpleng paraan ng paggawa para mapalabas ang pinakamagandang resulta.

Ang disenyong pang-ganyak naman ay naniniwala na ang pagiging epektibo nang trabahador ay nasa pagkagusto nitong magtrabaho. Ayon sa Job Characteristics Model ni Richard Hackman at Greg Oldham, may 5 bagay na kinakailangang isaalang-alang para makagawa ng nakakaganyak na trabaho:
1. Skill Varayti - lawak ng mga kasanayang gagamitin para sa isang trabaho. Maaring pagsama samahin ang mga magkakalapit na gawain para maging mas kaenggaengganyo ang pagtatrabaho.
2. Task identiti - antas kung saan makikita ang kontribusyon sa "kabuuang" trabaho. 
3. Task significance - antas kung saan makikita ang importansiya ng trabaho sa pag-abot ng layunin ng organisasyon. 
4. Autonomi - layo kung saan hinahayaan ang trabahador na magdesisyon para sa kanyang sarili. Tulad ng pagdedesisyon kung paano gagawin ang isang bagay at kung paano masasabing maganda o maayos ang pagkakagawa dito.
5. Feedback - antas ng bilis ng pagtanggap ng katugunan kung ang trabaho ay naging maganda o pangit, o kung ano mang komento ang nasabi dito.

Job Enlargement - pagpapalawak ng trabahong dapat magawa.
Job Extension - pagdadagdag ng gawain na magkakatulad.
Job Rotation - pagpapalitan ng trabaho para lumawak ang kasanayang ginagamit.
Job Enrichment - pagbibigay ng dagdag na kapangyariha para sa pagddedesisyon sa trabaho.

Ergonomics, pag-aaral ng relasyon ng pangangatawan ng trabahador at kalagayan ng lugay ng gawaan. Dito isinasaayos ang trabaho para maging mas hindi nakapapagod sa mga nagtatrabaho.

Disenyong pang-kaiisipang kapasidad, ito naman ay ang  pagpapadali ng trabaho para mabawasan na nang pag-iisip ang trabahador. Halimbawa nito ang paglalagay ng kompyuter sa mga kahera para hindi na nila kakailanganin pang magkompyut tuwing may magbabayad sa kanila.

Batayan:
Noe, Raymond A., Hollenbeck, J., Gerhart, B., Wright, P., (2010). Fundamentals of Human Resource Management 3rd Ed.. McGraw-Hill International Edition

Kategorya:Disenyo
Turismong pangkalinangan

[thumb| Mga turistang kumukuha ng litrato sa [Imperyong Khmer|khmer Pre Rup temple ruins, isang halimbawa ng cultural turismo.]]
Ang **turismong pangkultura** ay isang uri ng aktibidad sa turismo kung saan ang mahalagang motibasyon ng mga turista sa kanilang pagbisita sa isang destinasyon ay matuto, tumuklas, maranasan at ikonsumo ang “tangible” at “intangible” o nahahawakan at hindi nahahawakan na atraksyong o produktong pangkultural sa isang destinasyon ng turismo. Ang mga atraksyon o produktong ito ay nauugnay sa isang hanay ng mga natatanging materyal, intelektwal, espirituwal at emosyonal na mga katangian ng isang lipunan na sumasaklaw sa sining at arkitektura, heritage pangkasaysayan at kultura, heritage sa pagluluto, panitikan, musika, malikhaing industriya at mga kulturang nabubuhay o nananatili pa sa kasalukuyang panahon kasama ang kanilang mga paraan ng pamumuhay, sistema ng tamang pag-uugali, paniniwala at tradisyon.

Kategorya:Turismo
Pagmomodelo ng Input

Ang **pagmomodelo ng input** o ***input modelling*** sa Ingles ay ang pagkuha ng datos at pagkarakterisa sa mga ito. Ito ay ginagamit upang maibuod ang mga katangian ng mga nakuhang datos at maipakita ang pagkilos ng mga ito. Ito ay maaaring maging kapanipakinabang sa iba pang mga teknik ng pag-analisa katulad ng simulasyon.

## Mga hakbang sa pagmomodelo ng input 
:*1. **Kumuha ng datos galing sa inoobserbahang systema** – Ito ang mga datos na ikakarakterisa at ang magiging pangunahing kailangan sa input modelling. Sa pagkuha ng datos, tandaan na i-analisa ang mga ito sa tuwing may bagong datos. Ito ay isang pamamaraan na paniniguradong ang kinakalap na datos ay kailanang.

:*2.	**Alamin ang distribusyon ng nakalap na datos galing sa obserbasyon** – Ang distribusyon ang nagbibigay ng pagkakabuklod sa mga datos na nakuha. Ito ay ginagawa sa pamamagitan ng pagguhit o pag-plot ng mga datos sa isang histograma o “time series plot”. Ang hugis o pattern ng isang histogram o time series plot ay pambihira lamang sa isang karaniwang distribusion. Kaya naman sa pamamagitan ng plots, and distribusyon ng isang set ng datos ay madaling makukuha.

:*3.	**Alamin ang mga parameter na magbibigay ng depinisyon sa distribusyon** – Ang distribusyon na walang parameter ay walang kahulugan at karakter. Ang parameter ang nagbibigay ng identidad sa isang distribution. Ang hakbang na ito ay magagawa gamit ang mga napag-alaman nang mga pang-estima ng parameter sa bawat distribusyon.

:*4.	**Isailalim ang datos sa testing** – Ito ay ginagawa upang matiyak na tama ang napiling distribusyon at parameter para irepresinta ang mga datos. Ito ay ginagawa sa pamamagitan ng paggamit ng mga “Goodness of Fit Tests” na mga standard teknik sa statistical na pagaanalisa. Ang “Chi-Square Test” at “Kolmogorov-Smirnov Test” ay mga halimbawa ng Goodness of Fit Tests.

Kategorya:Ekonomiya
Kategorya:Agham
Wong Kar-wai

Si **Wong Kar-wai** ay isang batikang direktor na nagmula pang Hong Kong na mas kinikilala bilang isang *film auteur* dahil sa istilong makikita sa kanyang mga pelikula. Si Wong ay pangatlo sa listahan ng *Sight and Sound Top Ten Directors* ng makabagong panahon.

Nagsimula ang karir ni Wong Kar-wai bilang isang script writer at commercial director, at ito ay nabago ng siya ay nagkaroon ng pagkakataon mag-direk ng isang full length feature na pinamagatang *As Tears Go By* (1988) sa tulong na rin ng produsyer na si Alan Tang. Ito ay bumenta sa takilya, at dito rin unang maaninag ang istilo ni Wong na siyang naglagay sa kanya ngayon sa posisyon niya bilang isang *auteur* sa larangan ng pelikula. Sinundan ito ng *Days of Being Wild* (1990), isang pelikula ni Wong Kar-wai na ginawa at shinoot sa Pilipinas, subalit kumpara sa kung paano bumenta ang *As Tears Go By* sa tao, ang *Days of Being Wild* ay medyo naging problemado.

Umalis si Wong Kar-wai mula sa studio system at nagsimula ito gumawa ng mga pelikula independiyente. Isa na rito ang epikong *Ashes of Time* (1994) na mahigit kumulang na sampung taon din ang kanyang ginugol para magawa. Sa pagitan nito, gumawa siya ng pelikulang pinamagatang *Chungking Express* (1994) na siyang nagpakilala sa kanya sa mundo. Nagustuhan ni direktor Quentin Tarantino ang naturing pelikula na siyang nagendorso kay Wong sa Amerika at sa iba't ibang bansa gamit ang impluwensyang meron si Tarantino sa media.

Sunod na ginawa ni Wong Kar-wai ang pelikulang *Fallen Angels* (1995) na sinasabi ng marami na parang karugtong o *sequel* ng *Chungking*. Sinundan pa ito ng isang pelikulang LGBT na pinamagatang *Happy Together* (1997) dahil sa impluwensya ng isang kaibigan ni Wong na di umano ay bakla.

Ang kanyang pelikulang *In the Mood For Love* (2000) ay sinasabi ng marami na pinakamagandang gawa ni Wong Kar-wai, at isa sa pinakamagandang pelikula na biswal.

Kategorya:Ipinanganak noong 1958
Kategorya:Mga direktor ng pelikula mula sa Hong Kong
Kategorya:Mga Tsino
DLX

Ang **DLX** (bigkas: *Deluxe*) ay isang Reduced Instruction Set Computer (RISC) processor na nilikha nina John L. Henessy at David A. Patterson. Ito ay nakabatay at may pagkakahawig sa MIPS processor. Ang pangunahing layunin sa paggawa nito ay para sa pagtuturo at pagpapalawak ng kaalaman tungkol sa pagsasakatuparan ng disenyo ng isang processor kaya naman mas simple ito kumpara sa MIPS. Ito ay batay at sumusunod sa disenyo at panuntunan ng RISC. Ito rin ay may *32-bit load/store architecture* at mayroong 32-bit general purpose registers. Ang mga instraksyon na ginagawa nito ay mayroong pinagbabatayang permanenteng ayos (*fixed instruction format*). Ang mga instruksyon na ito ay maaring nakaayos gamit ang R-type, I-type, o J-type na *format*. Ang R-type ay karaniwang ginagamit para sa mga instruksyon na gumagamit ng mga halaga (*value*) o operando na kinukuha sa rehistro. Ang I-type naman ay sinusunod sa mga instruksyon na nangangailangan ng halaga mula sa rehistro at isang kagyat na halaga (*immediate value*). Samantalang ang J-type ay ginagamit kapag nagsasagawa ng mga instruksyon ukol sa *jump*. Dahil sa sumusunod ito sa pamantayang simple, ang 32-bit na instraksyon ay naglalaan ng unang anim na bit mula sa kaliwa (*most significant bit*) para sa kodigong operasyon o pagkikilanlan ng kung anong instraksyon ang nais gawin. Ito ay sinusunod sa tatlong uri ng *format* na nabanggit. Samantalang ang mga natitirang mga bit ay hinahati depende sa format ng instruksyon.

Ang DLX ay gumagamit ng konsepto ng pipelining na isang paraan ng pagpapaganda ng pagganap ng isang processor sa pamamagitan ng mas madaming natatapos na instruksyon (*throughput*) sa parehong oras na ginugugol kumpara sa *single-cycle datapath implementation*. Ito ay nahahati sa limang bahagi at gumagamit ng *pipeline registers*; ang IF, ID, EXE, MEM, at WB *stage*. Sa bahagi ng IF nagaganap ang pagkuha ng 32-bit na instruksyon mula sa lagayan ng instruksyon (*instruction memory*) na siyang pinoproseso sa bahagi ng ID. Sa ID, nalalaman kung anong instruksyon ang kinakailangang gawin gayundin ang pagkuha ng mga halaga para sa mga operando mula sa *register file*. Nandito rin ang *control unit* na naglalabas ng mga hudyat para sa iba't ibang bloke na bumubuo sa processor. Samantala, sa EXE naman matatagpuan ang ALU. Dito isinasagawa ang mga operasyong aritmetika at lohika. Sa bahagi naman ng MEM ginagawa ang pagkuha at paglalagay ng mga halaga sa memorya depende sa hinihingi ng instruksyon. At panghuli, sa WB (*write-back*) naman ginagawa ang pagsusulat sa rehistro ng halaga na maaring mula sa memorya o kaya ay sa ALU.

Kaurian:Agham pangkompyuter
Queue (istraktura ng data)

Sa agham pangkompyuter, ang **queue** ay isang istraktura ng data kung saan ang mga elemento ay nakaayos ng sunod sunod at sumusunod sa konsepto ng *First in, First out* (FIFO). Isa itong halimbawa ng isang *linyar na istraktura ng data(linear data structure)*. Kagaya ng sa Stack, dalawang operasyon ang naglalarawan sa data structure na ito, ang enqueue at dequeue. Ang enqueue ay ang pag dadagdag ng data sa likod(o huli) ng queue samantalang ang dequeue naman ay ang pagtanggal ng data sa harap(o una) ng queue. Tandaan na ang mga operasyon na ito ay sumusunod sa konsepto ng FIFO. Ang ilan pang mga operasyon na maaaring gawin sa isang Queue ang sumusunod:
* pagbibigay ng simulang halaga(initialize) ng queue
* pagsubok kung walang laman ang queue
* pagsubok kung puno na ang queue

## Implementasyon
Kagaya ng sa stack, merong dalawang paraan upang maimplementa ang istraktura ng data na sa mga wikang pamprograma. Ito ay ang:
* implementasyong sekwensiyal(sequential)
* implementasyong pinadugtong(linked)
### Sekwensiyal(Sequential)
Ito ay ang paggamit ng array upang ikatawan ang queue. Dito, sa hulihahan ng array nagdadagdag ng data at ang pinaka-unang elemento sa array ang tinatanggal. Medyo limitado ang ganitong klase ng implementasyon sapagkat kinakailangang subaybayan ang laki ng array.
### Pinagdugtong(Linked)
Kagaya ng sa stack, maaaring ikatawan ang queue sa pamamagitan ng linked list(pinagdugtong na listahan). Ang pagkakaiba lang ng dalawa ay ang operasyon na ginagawa sa listahan (kung saan naglalagay at nagtatanggal ng mga elemento sa listahan). Mas maganda ang ganitong implementasyon ng queue sapagkat maaari kang magdagdag ng magdagdag ng elemento hanggang sa kaya ng memorya dahil itinatago din ang address ng susunod na node kasabay ng data.

Kategorya:Estruktura ng datos
5S

.]]
Ang **5S** ay isang pamaraan ng isang organisasyon sa lugar ng trabaho na ginagamit ang limang salitang Hapon: , , , , and . Sa wikang Ingles, sinasalin ito bilang "*sort*", "*set in order*", "*shine*", "*standardize*", at "*sustain*". Sinasalin naman ito sa wikang Tagalog (o wikang Filipino) bilang "suriin", "sinupin", "simutin", "siguruhin ang kalinisan" at "sariling kusa". Sinasalarawan ng mga salita kung papaano iorganisa o ayusin ang espasyo ng pinagtratrabahuan para sa kahusayan at pagiging epektibo sa pamamagitan ng pagtukoy at pag-imbak ng mga gamit na ginamait, pagpapanatili ng lugar at mga gamit, at pagpapanatili ng bagong sistemang pang-organisasyon. Kadalasang nanggagaling ang paggawa ng pasya mula sa pag-uusap tungkol sa pagsasapamantayan, na bumubuo ng pagkaunawa ng mga trabahador sa kung papaano sila dapat magtrabaho.

Sa ilang mga kuwadra, nagiging **6S** ang 5s, na ang ikaanim na elemento ay *safety* (o siguradong ligtas).

Maliban sa isang partikular na metolohiyang nakapag-iisa, madalas na nakikita ang 5S bilang isang elemento ng isang mas malawak na kayarian na tinatawag na *biswal na kontrol*, *biswal na lugar ng trabaho*, o *biswal na pagawaan*. Sa ilalim nito (at katulad) na mga terminolohiya, nilalapat ng mga Kanluraning kompanya ang mga saligang konsepto ng 5S bago ang paglalathala, sa Ingles, ng pormal na kapamaraanang 5S. Halimbawa, lumabas sa isang aklat tungkol sa pagmamanapaktura at pamamahala noong 1986 ang isang litrato ng isang organisasyon sa lugar ng trabaho mula sa Tennant Company (isang taga-manapaktura sa Minneapolis).

## Mga pinagmulan 
Nabuo ang 5S sa bansang Hapon at natukoy bilang isa sa mga paraan na pinapagana ang *Just in Time* (Nasa Tamang Oras) na pagmamanapaktura.

Umusbong ang dalawang pangunahing balangkas para sa pagkakaunawa at paglalapat ng 5S para sa mga situwasyon sa negosyo: ang isa ay minungkahi ni Takashi Osada, ang ang isa pa ay kay Hiroyuki Hirano. Naibigay ni Hirano ang isang istraktura upang pagbutihin ang mga programa sa isang serye ng natutukoy na mga hakbang, na binubuo ang bawat isa sa hinalinhan nito.

Bago binuo ang paraan sa pamamahala na ito ng mga Hapon, namungkahi ang isang katulad na "pamamahalang siyentipiko" ni Alexey Gastev sa Gitnang Instituto ng Paggawa ng Unyong Sobyet ( o CIT) sa Moscow.

## Mga sanggunian
Kategorya:Metodolohiya
Lipido

[250px|thumb|Mga dalawang patong na lipido sa mga [birus]]
Ang mga **lipido** ay kasama sa grupong organikong molecule na hindi sumasama sa polar solvents tulad ng tubig, nonpolar na molecule. Ang halimbawa ng mga lipido ay mga asidong mataba, oils, waxes, phospholipids, sphingolipids, glycolipids, at cholesterol. 1 Ang tawag sa lipidong matigas sa temperature ng kwarto ay taba habang ang lipidong likido sa temperature ng kwarto ay oil.
Ang ibang mga lipido ay minsan linear aliphatic molecules. Ang iba naman ay may ring na estruktura. May iba naman na matibay at ang iba naman ay nababaluktot. 
Ang mga lipido ay may hydrophobic na buntot at hydrophilic na ulo. Ang hydrophobic ay **“water fearing”** habang ang hydrophilic ay **“water loving”**.

Ang mga lipido ay may napakahalagang papel sa ating pang araw-araw na buhay. Ginagamit ito sa ating katawan bilang imbakan ng enerhiya. Ginagamit din ito bilang estrukturang sangkap sa cell. Ginagamit din ito sa pharmaceutical  bilang drug carriers.

## Mga sanggunian
[1] http://biology.clc.uc.edu/courses/bio104/lipids.htm 

Kategorya:Mga biyomolekula ayon sa klasipikasyong kimikal
Kategorya:Mga kompuwestong organiko
Pagplano ng kapasidad

Ang **pagplano ng kapasidad** (sa Ingles: *capacity planning*) ay pagpaplano ng panustos ng produkto (o serbisyo) at paraan ng pangangasiwa ng panustus ayon sa kasalukuyang pangangailangan at pagtataya ng pangangailangan sa hinaharap. Kasama rito ang pag-alam sa dami ng manggagawa at makinaryang dapat gamitin para sa bawat proseso na napapaloob sa paggawa ng produkto o paghatid ng serbisyo. Ang pagplano ng kapasidad ay karaniwang ginagawa para sa tagal ng isa o higit pang mga taon.

## Proseso ng pagplano ng kapasidad
# Tantiyahin ang kinakailangang kapasidad sa hinaharap &mdash; Kalakip sa hakbang na ito ang paghanap sa tayang pangangailangan sa loob ng tagal ng pag-aaral. Ang mga karaniwang pinag-uukulang pansin sa mga tayang pangangailangan ng tumatagal ng higit sa isang taon ay ang takbo ng pangangailangan, kung ito ba ay bumababa o tumataas, at ang mga siklo. Matapos kunin ang tayang demand ay kinukuha naman ang kinakailangang kapasidad ayon sa tayang pangangailangan. Maaari itong maipakita sa pamamagitan ng dami ng makina o ng manggagawa na kakailanganin upang makagawa ng produkto o makapaghatid ng serbisyo ayon sa tayang demand.
# Suriin ang kasalukuyang kapasidad at kunin ang pagkukulang ng kasalukuyang kapasidad sa kinakailangang kapasidad &mdash; Maaaring makuha ang kasalukuyuang kapasidad sa pamamagitan ng pagsuri sa kasalukuyang dami ng manggagawa at/o pag-aaring makina. Ang puwang sa kapasidad ay ang pagkakaiba ng kasalukuyang kapasidad at kinakailangan kapasided. Maaari itong makuha sa pamamagitan ng pagbawas ng kasalukuyang kapasidad sa kinakailangang kapasidad.
# Magpanukala ng mga solusyon at suriin ang mga ito ayon sa mga importanteng isyu. &mdash; :Ang panukalang solusyon ay maaaring, (1) bumili ng bagong makina at magdagdag ng manggagawa upang makagawa ng produktong sasapat sa puwang ng kapasidad, (2) bumili ng bagong makina at magdagdag ng manggagawa upang makagawa ng ilan sa mga produktong kailangan at bilhin ang iba pang produktong kulang, o kaya ay (3) bilhin mula sa ibang tagagawa ang produktong kulang upang sumapat sa puwang sa kapasidad. Ang pangunahing isinasaalang-alang sa pagsuri sa mga ito ay ang magiging gastos sa pagsagawa ng solusyon.
# Pumili ng pinakaangkop na solusyon &mdash; Pinipili ito ayon sa mga pamantayang ginamit sa ikatlong hakbang. Karaniwan ang solusyon na may pinakamababang gastos ang pinipili kung ang gagastusin lamang ang pamantayan.
# Isagawa ang napiling solusyon
# Subaybayan ang mga resulta &mdash; Kinakailangan ito upang masuri kung tama pa rin ang ginawang plano ng kapasidad kung nagkaroon ng pagbabago sa pangangailangan at/o pagbabago sa paggawa ng produkto o serbisyo.

Kaurian:Produksiyon
Monopolyo

Ang **monopolyo** ay isang klase ng sistemang pangangalakal kung saan tanging nag-iisang korporasyon ang nagtitinda ng isang produkto. Sa kabilang banda, marami namang mga mamimili ang nagnanais sa produktong iyon. Ang produktong tinutukoy ay may kakaibang katangian: (1) walang kagaya sa merkado, (2) isang pangangailangan, (3) at walang diretsong kapalit. Sa makatuwid, may kontrol ang mga *monopolista*, negosyante na nagmamay-ari ng isang monopolyo, sa malaking porsyento ng kalakalan, at maaari nilang taasan ang presyo ng kanilang binibenta upang makakuha ng mas mataas na kita. Kadalasan, may *patent* o *copyright* ang isang monopolyo upang maprotektahan sila at hindi magaya ng iba ang kanilang produkto.

## Mga Sanggunian 
Kategorya:Mga problemang pang-ekonomiya
Kategorya:Monopolyo
Gas chromatography

Ang **gas chromatography** ay ang pamamaraan para sa paghihiwalay at pagsusuri ng mga kompuwesto na madaling matuyo (*volatile*). Ang paghihiwalay ay batay sa pagkakahawig ng polaridad ng *gaseous mobile phase* sa solido o likidong *stationary phase* na dinadaanan nito. Ang mga kompuwesto na may pagkakahawig sa likidong *stationary phase* ay dumidikit sa ibabaw nito.

Ang kahigitan ng gas chromatography sa iba pang mga pamamaraan ay ang mabilis na pagsusuri, mataas na resolusyon at eksaktong impormasyon. Bukod pa dito, kaunting *sample* lamang ang kinakailangan, maaasahan at simpleng gamitin ang gas chromatograph. Ang mga limitasyon naman ng gas chromatography ay kinakailangang madaling matuyo ang sample at ito'y dapat nalulusaw at hindi nakakaapekto sa *column*.

## Gas chromatograph
Ang gas chromatography ay isinasagawa gamit ang gas chromatograph. Ito ay binubuo ng mga sumusunod na bahagi:

* *Carrier gas tank* – Ang bahagi ng gas chromatograph na ipunan ng mga gagamiting *carrier gas*. Ang mga karaniwang ginagamit na gas ay He, N2, Ar at CO2.
* *Flow regulators* – Ito ang nagkokontrol sa bilis ng pagagos ng *carrier gas* galing *carrier gas tank* papuntang *column*.
* *Injection chamber* – Bahagi ng Gas Chromatograph kung saan papapasukin ang sample.
* *Column* – Ito ang pinakaimportanteng bahagi ng gas chromatograph. Ito ay tubo na gawa sa salamin o metal na naglalaman ng *stationary phase*.
* *Detector* – Bahagi na sumasagap at kumikilala sa mga dumadaang *eluate*.
* *Thermostats* – Aparato na nagkokontrol sa temperatura sa *injection chamber*, *column* at ng *detector*.
* *Data recorder* – Nagkakalap ng impormasyon na nasagap ng *detector* at isinasalin ang mga ito upang maging elektronikong senyas na mababasa ng kompyuter.

## Mga aplikasyon
Maaring gamitin ang gas chromatography sa pagsusuri ng polusyon sa hangin at tubig. Ginagamit din ito sa pagkilala ng mga pestisidyo na maaring naiwan sa mga gulay at palay at sa pagkumpirma ng lason at bawal na gamot.

## Mga sanggunian
* McNair, H.M. And Bonelli, E.J., Basic Gas Chromatography. USA, Agosto ,1968.
* Skoog, D. A., et. al. Principles of Instrumental Analysis. Sixth Edition. Thomson Brooks/Cole. 2007.

Kaurian:Kimika
Mga batas ng termodinamika

Ang apat na mga **batas ng termodinamika** ay binibigyan kahulugan ang pundamental na pisikal na kabuuan (temperatura, enerhiya, at entropiya) na binibigyan katangian ang mga sistemang termodinamika.  Nilalarawan ng mga batas kung paano kumilos ang mga kabuuang ito sa ilalim ng iba't ibang katayuan, at ipagbawal ang ilang mga di-pangkaraniwang bagay (katulad ng walang-hanggang mosyon).

Ang apat na mga batas ng termodinamika ay:

* '*Ika-0 (*zeroth law*) ng termodinamika:*'  Kung ang dalawang mga sistema ay nasa termal na balanse na malaya sa isa't isa kasama ang ikatlong sistema, kailangan nasa termal na balanse sila sa isa't isa.  Tumutulong ang batas na ito upang bigyan kahulugan ang pagkaunawa sa temperatura.
* **Unang batas ng termodinamika:** Kapag dumaan ang enerhiya, bilang gawa, bilang init, o kasama ang materya, sa loob o sa labas mula sa isang sistema, nagbabago ang kanyang panloob na enerhiya na may kasunduan sa batas ng pagtitipid ng enerhiya.  Sa kapantay na paraan, imposible ang mga makinang may walang-hanggang na mosyon ng unang uri.
* **Ikalawang batas ng termodinamika:** Sa isang likas na prosesong termodinamika, dumaragdag ang kabuuang ng mga entropiya ng mga sistemang termodinamikang may interaksyon. Sa kapantay na paraan, imposible ang mga makinang may walang-hanggang na mosyon ng ikalawang uri.
* **Ikatlong batas ng termodinamika:** Lumalapit sa isang halagang hindi nagbabago ang entropiya ng isang sistema habang lumalapit ang temperatura sa lubusang wala (o sero).  Maliban sa mga hindi mala-kristal ng mga solido (mga salamin), tipikal na malapit sa sero ang entropiya ng sistemang lubusang sero, at katumbas sa logaritmo ng multiplisidad ng mga pundamental na estadong *quantum*.

## Mga sanggunian
Kategorya:Termodinamika
Moving Average

Sa estadistika, ang **moving average**, na tinatawag ding **rolling average**, **rolling mean** or **running average** ay isang uri ng padron na ginamit upang pag-aralan ng isang grupo ng mga datos sa pamamagitan ng paglikha ng isang serye ng mga average ng iba't ibang mga subset ng mga datos.

Gamit ang isang serye ng mga numero na may takdang sukat, ang moving average ay maaaring makuha sa pamamagitan ng pagkuha ng average sa unang subset. Makakalikha ng mga bagong datos na nabuo mula sa subsets ng mga orihinal na numero. Ang prosesong ito ay uulit-ulitin sa loob ng buong serye ng datos. Ang linya na kumokonekta sa lahat ng averages ay ang moving average. Kaya, ang isang moving average ay hindi iisang numero, ngunit ito ay isang set ng mga numero na ang bawat isa ay ang average ng kaukulang subset ng isang mas malaking hanay ng mga puntos ng datos. Ang moving average na maaari ring gumamit ng hindi pantay na bigat para sa bawat halaga ng datos sa subset upang bigyang-diin ang mga partikular na halaga sa mga subset.

Ang moving average ay karaniwang ginagamit sa datos na time series upang maayos ang mga short-term na pagbabago-bago sa padron at ipakita naman ang mga long-term na galaw ng datos. Pagkakaiba sa pagitan ng short-term at long-term ay depende sa aplikasyon, at sa mga parameter ng moving average na itatakda nang naaayon. Halimbawa, ito ay madalas na ginagamit sa mga teknikal na pagtatasa ng pinansiyal na data, tulad ng mga presyo ng stock o trading volume. Ito rin ay ginagamit sa economics upang suriin ang gross domestic product, trabaho o iba pang mga macroeconomic time series. Ang isang moving average ay isang uri ng kahukutan kung kaya ito ay katulad din ng mga filter na ginamit sa signal processing. Kapag ginamit sa hindi tamang oras ang datos ng serye, isang moving average ay parang isang generic smoothing na operasyon na wala mang anumang tiyak na koneksiyon sa oras, bagaman ilang mga uri ng pagkakasunod ang ipinahihiwatig.

## Sanggunian
* http://en.wikipedia.org/wiki/Moving_average
* http://www.businessdictionary.com/definition/moving-average.html 
* http://www.teenanalyst.com/glossary/m/movingaverage.html
Desentralisasyon

Ang **Desentralisasyon** ay isang paraan ng pagsasalin ng kapangyarihan at awtoridad mula sa pambansang pamahalaan patungo sa lokal na pamahalaan. Napatupad at sinimulang gamitin ito sa Pilipinas noong panahon ni Pangulong Corazon Aquino.

Naipasa noong panahon ni Pangulong Corazon Aquino ang RA 7160 o mas kilala bilang " The Local Government Code of 1991". Ito ang naging daan upang maaprubahan ang paglilipat ng kapangyarihan at awtoridad sa mga lokal na unit ng pamahalaaan. Sa ganitong sistema ng pamamahala, ang lokal na pamahalaan na ang siyang nagbubuo at gumagalaw para sa mga proyekto ng kanilang lugar. Sila na rin ang namamahala ng mga gawain na nooy nasa responsibilidad ng pambansang lebel. Kasama na rin sa kanila ng jurisdiksiyon ang pangangalap ng sapat na pondo upang maitaguyod ang mga proyekto. Sa paraang ito, nabibigyan ng kalayaan ang ating mga lokal na pamahalaan na tumayo sa sarili nilang mga paa.

Sa kabilang banda, hindi pa din nawawala ang pamamahala ng pambansang lebel. Nariyan pa rin sila upang gabayan ang pangkalahatang pamamahala sa mga ito. Nakakaapekto pa rin sila sa mga desisyon na ginagawa ng lokal na pamahalaan. Ito rin ay isang paraan ng ating pambansang pamahalaan upang mapalapit ang gobyerno sa ating mga mamamayan. Bilang nariyan ang ating pamahalaan para pagsilbihan ang bayan, nararapat lamang na accessible ito sa atin.

Mayroong dalawang klase ng desentralisasyon. Ito ay ang pampolitika na desentralisasyon at administratibong desentralisasyon. Sa Pampolitika na desentralisasyon, mas binibigyan nito ng kapangyarihan ang ating mga mamammayanupang makapili kung sino ang nais nilang maglingkod sa sambayanan. Nagaganap ito sa pamamagitan ng eleksiyon at botohan.Nilalayon nito na isama ang mga mamamayan at makibahagi para sa pambublikong pagdedesisyon. Samantala, ang administratibong desentralisasyon naman ay ang paglilipat ng responsibilidad at awtoridad sa lokal na pamahalaan. Ilan sa mga gawain na inilipat rito ay ang pagpaplano ng mga polisiya at proyekto at saka pangangalap ng pondo. Mayroong iba't ibang klase din ng administratibong desentralisasyon. Ito ay ang dekonsentrasyon, delegasyon at debolusyon.

Kategorya:Araling pang-organisasyon
Kategorya:Patakaran
Pagpaplano ng mga kailangang materyal

Ang ***material requirements planning (MRP)*** o **pagpaplano ng mga kailangang materyal** ay isang sistema ng impormasyon na nangangasiwa ng pag-order at pag-schedule ng mga dependent na imbentaryo (hal. hilaw na materyales, subassemblies, spare parts). Ang layunin ng *material requirements planning* ay makontrol ang dami ng imbentaryo. Malaki ang naitututlong nito sa pagpapadali ng pag-sschedule ng pagbili, paggawa, at pagbilang ng imbentaryo.

'*Proseso ng *material requirements planning***
1. Paggawa ng Master Schedule para sa huling produkto
:Makikita sa master schedule o master production schedule kung anong produkto ang dapat gawin, kung kailan ito dapat gawin, at kung ilan ang dapat gawin. Ang master schedule ay maaaring makuha sa pamamagitan ng paggamit ng Aggregate Planning.
2. Kalkulahin ang dami ng total na kinakailangang parte o bahagi ng produkto
:Ito ay maaaring makuha sa pamamagitan ng paggamit ng Bill of Materials at/o Product Structure Tree.
:**Bill of Materials** - makikita rito ang listahan ng lahat ng parte, bahagi, at hilaw na materyales na kakailanganin sa paggawa ng isang yunit ng produkto. Ang pagkakamali sa isang bahagi nito ay maaaring magdulot ng marami sa ninanais na imbentaryo para sa isang parte, bahagi, o hilaw na materyales ng isang produkto.
:**Product Structure Tree*' - isang visual na representasyon ng Bill of Materials.
3. Kalkulahin ang dami ng karagdagang produktong dapat gawin.
:Ito ay maaaaring makuha sa pamamagitan ng pagbawas ng inaasahang karadagang imbentaryo at ng kasalukuyang imbentaryo sa total na kinakailangang parte o bahagi.
:Sa puntong ito, importante na tama ang mga nakatala sa Material Requirement Planning system ukol sa dami ng inaasahang karagdagang imbentaryo, kung kailan ito darating, ang kasalukuyang imbentaryo, at ang total na kailangang materyales.
4. Tantiyahin ang inaasahang darating na order
:Dapat mas malaki ang inaasahang darating na imbentaryo kayasa sa kinakailangan karagdagang imbentaryo. 
:Maaari itong kalkulahin gamit ang iba't ibang teknik at heuristic kagaya ng on lot sizing, Economic Order Quantity (EOQ) Model, at Part-Period Balancing. 
5. I-proseso ang MRP: pagtaya kung kailan matatapos ang order ng produkto.
:Naaapektuhan ito ng pagdating ng mga kailangang bahagi, parte, at materyales pati na rin ng lead time ang order.
6. I-tsek at subaybayan ang mga susunod na panahon.

Kategorya:Pamamahala sa teknolohiya ng impormasyon
FPGA

FPGA from Altera]]
]]
Ang **FPGA** ay kilalarin bilang **Field Programmable Gate Array**. Ito ay isang kagamitan sa teknolohiya na kung saan ginagamit ito upang makapag download at makapag disenyo ng mga IC o kilala bilang integrated circuits. Ito ay ginagamit ng mga estudyante sa kolehiyo at pati narin ng mga guro at propesor sa kolehiyo. Pati narin ang mga sayentipiko ang mga inhinyero ay ginagamit ito. Kilala rin ito bilang ang prototyping board o breadboard ng mga IC. Maramit itong kasangkapan na nilalaman tulad ng mga LED, memory, processor, analog to digital converters at iba pa.

Ang FPGA ay malaking bagay sa mga estudyante lalo na sa mga kumukuha ng kursong may relasyon sa mga komputer at mga electronic na mga kasangkapan. dahil dito ay napapadali ang mga paggagawa ng mga circuits.

Ito ay maraming nilalaman na mga gates na kung saan nagiimplement ito ng mga lohika.

Ang mga ehemplo ng mga gates ay AND, OR, NOT, NOR, XOR at iba pa. may nilalaman rin itong mga encoders at decoders pati na rin mga registers, multiplexers. maari ring mag implement dito ng mga iba't ibang IC at mga circuits na digital.

Iba pang mga bagay na kayang gawin nito ay magpatakbo ng mga designs tulad ng mga IP core at mga processors. Kaya rin nitong mag implement ng mga simpleng mga circuits tulad ng mga adder, subtractor, multiplier, divider, comparator at iba pa.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Agham pangkompyuter
Pilote

Ang **pilote** ay isang malalim na pundasyon. Karaniwan ginagamit ang pilote kapag ang lupang pagtatayuan ng gusali o istruktura ay mahina o hindi angkop para sa mababang uri ng pundasyon. Ginagamit din ito kung ang lupa ng pagtatayuan ng istruktura ay maaaring matangay ng erosyon.

Mayroong dalawang uri ng pilote. Maaaring ito ay ibinabaon o hinuhulma/hinuhukay. Ang pilote na ibinabaon ay inihahanda na bago pa man ito gamitin. Maaaring ito ay gawa sa konkreto o kaya naman ay sa bakal. Ang piloteng ito ay ibinabaon sa lupa gamit ang makinang *pile driver*. Sa kabilang banda, ang piloteng hinuhulma naman ay ginagawa lamang mismo sa lugar kung saan ito ilalagay. Binubuo ito sa pamamagitan ng paghuhukay muna sa lupa kung saan ito kailangan ilagay. Ang laki ng hukay ay batay na rin sa kung ano ang kailangan. Pagkatapos nito ay lalagyan ito ng bakal na suporta at saka ibubuhos ang konkreto.

May kani-kaniyang mga kalakasan at kahinaan ang dalawang uri ng piloteng ito. Ang piloteng ibinabaon ay mas maliit kaysa sa piloteng hinuhulma. Subalit dahil din dito, mas malaki ang kapasidad ng piloteng hinuhulma kumpara sa piloteng ibinabaon. Kung presyo naman ang titingnan, mas mahal ang paggamit ng piloteng ibinabaon kung ikukumpara sa paggamit ng piloteng ibinabaon. Lubhang napakaingay ng paggawa ng pundasyon kung piloteng ibinabaon ang gagamitin kaya mahirap itong gamitin kung madami nang mga taong nakatira sa paligid ng istrukturang itinatayo.

Ang pagpili ng kung anong uri ng pilote ang gagamitin ay batay na rin sa kung ano ang sitwasyon sa lugar at pati ang badyet na nakalaan dito. Nagkakaroon din ng papel sa pagpili ng uri ng piloteng gagamitin ang mismong istruktura na gagawin. Para sa mga mas maliliit ng gusali, kadalasang mas mainam ang mga piloteng ibinabaon at para naman sa mas malalaking istruktura ang piloteng hinuhulma.

Nagagawang dalahin ng pilote ang bigat ng isang istruktura sa pamamagitan ng paggamit ng lakas o kakayahan ng lupa kung saan ito nakapatong at gayundin ang kiskisan sa pagitan ng lupa at kahabaan ng pilote.

## Mga sanggunian
* Das, B. M., 1982. Introduction to Soil Mechanics. The Iowa State University Press.  (sa Ingles)
* Das, B. M., 1990. Principles of Foundation Engineering. 2nd ed. United States of America. PWS-KENT Publishing Company. (sa Ingles)

Kaurian:Mga gusali at estruktura‎
Dam

[thumb|300x300px|Ang Prinsa ng Edersee sa [Hesse, Alemanya]]
Ang **dam** o **prinsa** ay isang istrukturang naglalayong harangan ang daloy ng tubig at iniipon ito sa isang lugar upang magamit sa iba’t ibang aplikasyon. Kadalasan, ang dam ay mayroong pambihirang laki. Ang unang dam na naitala sa kasaysayan ay ginawa noong 2900 B.C. na inilagay sa ilog Nile. Binuo ito upang maprotektahan ang siyudad ng Memphis mula sa pagbaha.

Mayroong iba’t ibang dahilan para magtayo ng isang dam. Maaari itong gamitin bilang imbakan ng tubig para magamit ng mga tao. Maaari rin itong magamit upang makapaggawa ng kuryente gamit ang enerhiya ng umaagos na tubig mula sa itaas ng dam. Ang tubig na naimbak ay maaari ring gamitin na pangrasyon sa patubig ng mga pananim. Magagamit din ang dam sa pagkontrol ng baha at pagprotekta sa mga lugar na maaaring maapektuhan nito. Sa ibang aplikasyon, maaari ring magtayo ng dam upang ipunin ang mga dumi na nagagawa dahil sa pagmimina. Mayroon ding ibang dam na ginagawa upang makatulong sa nabigasyon sa tubig.

Mahalaga sa isang dam na hindi ito pinapasukan ng tubig. Ito ay upang maiwasan ang pagtagas ng iniipong tubig papunta sa kabilang bahagi. Bukod dito, napakahalaga din na matatag ang dam at hindi ito masisira ng basta basta. Kailangan din na kaya nitong tumayo sa kabila ng tulak o presyon ng tubig. Dapat ay mayroon din itong sapat na lakas at tibay upang manatiling nakatayo kung magkakaroon man ng mga di inaasahang kalamidad katulad ng lindol. Hindi rin ito dapat kayang itulak pasulong ng tubig. Dapat ay mayroon ding sistema ng paglabas ng tubig sa dam maging ito ay para sa pamamahagi sa mga komunidad o bilang isang aksiyong pangproteksiyon laban sa pag-apaw ng tubig sa dam.

Ang dam ay maaaring mahati sa dalawa batay sa kung saan ito gawa. Maaaring gawa sa konkreto ang isang dam o maaari namang gawa ito sa lupa. Ang dam na gawa sa konkreto ay karaniwang malalaki at buo na siyang humaharang sa pwersa ng tubig. Ang mga konkretong dam ay maaari pang iklasipika bilang ‘gravity dam’, ‘arch dam’ o ‘butress dam’. Samantala, ang mga dam naman na gawa sa ibinunton na lupa ay mayroong parte sa gitna na gawa sa putik at hindi tinatagasan ng tubig. Ang labas na parte naman nito ay gawa sa bato o lupa na may mas malalaking butil upang mabigyan ng lakas at suporta ang dam.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga saplad
Kategorya:Inhenyeriya
Pampublikong pangangasiwa

Ang **pampublikong pangangasiwa** ay isang disiplina sa ilalim ng mga agham panlipunan kung saan umiinog ito sa mga pampublikong aspekto ng pamamahala.  Bilang akademikong disiplina, pinag-aaralan dito ang pagpapatupad ng patakaran ng pamahalaan at paghahanda para sa mga lingkod-bayan upang magbigay serbisyo sa publiko.  Isa itong "larangan na may malawak na saklaw" na ang pangunahing layunin ay ang "isulong ang pamamahala at mga patakaran para sa epektibong pamahalaan.  Ang ilan sa mga iba't ibang kahulugan ng kataga ay: "ang pangangasiwa ng mga pampublikong programa"; ang "pagsasalin ng pulitika sa realidad na makikita ng mga mamamayan araw-araw"; at "pag-aaral ng paggawa ng desisyon ng pamahalaan, pagsuri ng mga patakaran, ang iba't ibang mga bagay na gumawa sa kanila, at ang mga bagay na kailangan upang makabuo ng alternatibong patakaran."

Ang pampublikong pangangasiwa ay "tungkol sa mga organisasyon ng mga patakaran at programa ng pamahalaan pati na rin ang pag-uugali ng mga opisyal (kadalasang hindi inihalal) na pormal na responsable sa kanilang pag-uugali."  Marami sa mga hindi naihalal na pampublikong tagapaglingkod ay maaaring isaalang-alang bilang mga lingkod-bayan, kabilang ang mga pinuno ng mga kagawaran ng lungsod, kondehan, rehiyon, estado at pederal tulad ng mga direktor ng badyet ng munisipyo, tagapangasiwa ng yamang tao, mga tagapamahala ng lungsod, mga tagapamahala ng sensus, mga direktor ng kalusugang pang-isipan ng estado, at mga kalihim ng gabinete.  Ang mga pampublikong tagapangasiwa ay mga lingkod-bayan na nagtatrabaho sa mga pampublikong kagawaran at ahensya, sa lahat ng antas ng pamahalaan.

Sa Estados Unidos, ang mga lingkod bayan at mga nasa akademya tulad ni Woodrow Wilson ay nagpapaunlad ng reporma sa serbisyo sibil noong dekada 1880, na naglagay sa pampublikong pangangasiwa sa akademya. Ngunit "hanggang sa kalagitnaan ng ika-20 siglo at ang pagpapalaganap ng teorya ng burukrasya ng sosyolohistang Aleman na si Max Weber" ay walang masyadong "interes sa teorya ng pampublikong pangangasiwa."  Ang paksa ay maramihang disiplina; isa sa mga iba't ibang panukala para sa mga nasa ilalim ng larangan ng pampublikong administrasyon ay nagtatakda ng anim na haligi, kabilang ang mga yaman tao, teorya ng organisasyon, pagsusuri ng patakaran, estadistika, pagbabadyet, at etika.

## Mga sanggunian

Kategorya:Patakarang publiko
Kategorya:Mga larangan sa ilalim ng agham pampulitika
Kakapusan (ekonomiya)

Ang salitang **Kakapusan** ay isang problema hinggil sa ekonomiya at sa salapi ng pagkakaroon ng walang hangganang pangangailangan sa bansa o mundong mayroong limitadong likas na yaman. Sinasabi nito na ang lipunan ay mayroong kapos na sanay ito kayamanan o kagamitan upang  matupad ang mga pangangailangan ng mamamayan. Bilang resulta, hindi rin maaaring matupad ang lahat ng hangarin ng lipunan sa magkasabay na panahon. Dahil dito, may konseptong trade-off, kung saan tinitimbang ang kagandahan nang supply ng isa sa iba.

## Kakulangan sa larangan ng Ekonomiya
Ang merkansya o kalakal (o serbisyo) na madalang o kakaunti ang pinagkukunang yaman.  Ang ibang merkansya o goods ay tinatawag na free goods kung sila ay ninanais kahit sila ay sagana tulad nang hangin at nang tubig-dagat.  Ang pagiging sobra-sobra sa iisang bagay na libre at medaling kunin ay matatatawag na isang bad, ngunit ang kanyang kakulangan o ang pagkawala ay maitatawag na good.

Ang mga ekonomista ay pinagaaralan kung papaano gumagalaw ang lipunan upang ilaan ang mga kayamanan at kagamitan na ito—kasama na kung papaano nabibigo ang mga lipunan sa pagkamit nang tamang inepisiya.

Halimbawa, ang prutas tulad nang chico ay napapanahon lamang ang kanilang pagusbong sa merkado pagkat sila ay tumutubo at namumunga sa iilang buwan sa bawat taon.  Kapag ang dami nang chico sa merkado ay mababa, sila ay maaaring kakaunti lamang at bibihira,  at hindi laging pwedeng mapakinabangan o gamitin. Kung may sapat na dami nang tao ang may gusto nang chico kapag walang supply ng strawberry sa merkado, doon ay tataas ang demanda kaysa sa nasupply na dami, saka nagkakaroon nang isang shortage o kakulangan.

Iilang merkansya ang laging may kakulangan sa merkado, isang halimbawa ay ang lupain.  Ang mga bagay na ito ay sinasabing nagtataas ang halaga dahil sa kakulangan nila sa merkado.  Kahit sa isang theoretical na post scarcity society o isang lipunan matapos ang isang malawakang kakulangan, iilang merkansya, tulad nang magagandang lupain at mga orihinal na piraso nang sining ang mananatiling may kakulangan.  Eto ay isang halimbawa nang artipisyal na kakulangan, na isang repleksiyon ng instituting lipunan.

Kategorya:Ekonomiya