Griyegong Koine

Ang **Koine** (mula sa  "karaniwan", at sa modernong Griyego: Ελληνιστική Κοινή) na kilala rin bilang **diyalektong Alehandriyano**, **karaniwang Atiko** o **Griyegong Helenistiko** ang karaniwang supra-rehiyonal na anyo ng wikang Griyego na sinalita at isinulat noong panahong Helenistiko at panahong Romano. Ito ay umunlad sa pamamagitan ng pagkalat ng Griego kasunod ng mga pananakop ni Dakilang Alejandro noong ika-4 siglo BCE at nagsilbing karaniwang lingua franca ng karamihan ng rehiyong Mediteraneo at Gitnang Silangan nang sumunod na mga siglo. Ito ay pangunahing nakabase sa Griyegong Atiko at mga kaugnay na anyong pagsasalitang Griyegong Ioniko kasama ng mga iba't ibang mga admixture na dulot ng dialektikong paglelebel sa ibang mga anyo. Ang Griyegong Koiné ay nagpapakita ng isang malawak na spektrum ng mga iba't ibang mga istilo mula sa mas konserbatibong mga anyong pampanitikan hanggang sa mga sinalitang bernakular ng panahong ito. Bilang pangunahing wika ng Imperyong Bisantino, karagdagan na iniunlad sa Griyegong Mediebal, ang pangunahing ninuno ng Modernong Griyego.

Ang pampanitikang Koiné ang medium ng karamihan ng pagkatapos ng klasikong pagsusulat na pampanitikan at pang-iskolar gaya ng mga akda nina Plutarko at Polybius.  Patuloy na ginagamit bilang wikang liturhiko ng mga serbisyo sa Simbahang Griyegong Ortodokso at sa ilang mga Simbahang Katolikong Griyego.

Ang Romanong Emperador Marco Aurelio, maski nag-Latin sa kaniyang mga tao, ay sumulat niyang pansariling pag-iisip sa Griyegong Koine, sa isang aklat na ngayong tinatawag na *Mga Meditasyon*.

## Pinagmulan at kasaysayan 
 (323–31 BK)
]]

Lumitaw ang Griyegong Koine bilang karaniwang diyalekto sa loob ng mga hukbo ni Alejandrong Dakila. Sa ilalim ng pamumuno ng Macedonia, ang kanilang diyalekto, na kapapagbuo lang, ay sinabi mula sa Kahariang Ptolemaiko ng Ehipto hanggang sa Imperyong Seleucid ng Mesopotamia. Pinalitan ang mga diyalektong Sinaunang Griyego ng payak na forma na nakaintindi ang mga tao kahit saan. Lumitaw ang mga elemento ng Griyegong Koine habang Klasikong Gresya, ngunit ang simula ng panahong post-Klasiko ng Griyego ay ipinapaliwanag bilang pagkamatay ng Alejandrong Dakila noong 323 BK, kung kailan ang mga kultura na inimpluwensyahan ng Gresya ay nagsimula naman impluwensyahan ang wikang Griyego.

Ang paglipas sa kasunod na panahon, kilala bilang Griyegong Mediebal, minsan na inilalagay sa pundasyon ng Constantinople ni Dakilang Constantino noong 330 AD, pero madalas na lang mula sa wakas ng huli na ang antiguwedad). Kaya tinutukloy ng panahong post-Klasiko ng Griyego ang lalang at ebolusyon ng Griyegong Koine sa buong mga panahong Helenistiko at Romano ng kasaysayan hanggang sa simula ng Gitnang Kapanahunan.

Mula sa antiguwedad ang lingguwistikong mga ugat ng Karaniwang Griyegong diyalekto ay di-tiyak. Habang ang panahong Helenistiko, ang karamihan ng mga iskolar ay ipinalagay na ang Koine ay bunga ng halo ng apat na pangunahing diyalektong Sinaunang Griyego, "ang komposisyon ng Apat" (). Sinuportahan ang itong tingin noong unang bahagi ng ika-20 na siglo ni Paul Kretschmer sa kaniyang aklat *Die Entstehung der Koine* (1901), habang nina Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff at Antoine Meillet, batay sa madiin na elementong Ioniko ng Koine — σσ imbes na ττ at ρσ imbes na ρρ (θάλασσα – θάλαττα, "dagat"; ἀρσενικός – ἀρρενικός, "makapangyarihan, barako, panlalaki") — ay ipinalagay ang Koine isang porma na sinimplehan ng Ioniko.

Ibinigay ng Griyegong lingguiwista ni Georgios Hatzidakis ang tingin na natatanggap ng karamihan ng mga iskolar ngayon. Ipinakita niya na sa kabila ng "komposisyon ng Apat", ang "matibay na nukleyo" ng Griyegong Koine ay Atiko. Sa madaling salita, ang Griyegong Koine ay naaaninag bilang Atiko na may halo ng mga elemento lalos na mula sa Ioniko, pero rin mula sa ibang mga diyalekto. Ang antas ng kahalagahan ng mga lingguwistikong elemento di-Atiko sa Koine ay maaari ibahin ayon sa rehiyon ng Helenistikong mundo.

Sa bagay na iyan, ang mga diyalekto ng Koine na sinalita sa mga kolonya ng Ionia sa Anatolia (e.g. Pontus, cf. Griyegong Pontiko) ay mayroon mas madiin na Ionikong katangian kaysa sa mga iba, yamang ang mga diyalekto ng Lakonia at Tsipre ay pinanatili ang mas katangiang Griyegong Doriko at Griyegong Arkadocypriot, ayon sa pagkakabanggit. Ang Koineng pampanitikan ng panahong Helenistiko ay kaya katulad na Atiko na madalas na tinutukoy bilang Karaniwang Atiko.

## Mga pinagkukunan 
Ang mga unang iskolar na nag-aral ng Koine, parehong sa panahong Alehandriyano ag Maagang Moderno, ay mga klasisista kung kaninong prototipo ay pampanitikang Griyegong Atiko ng panahong Klasiko, at na sumimangot sa anumang ibang diyalekto ng Sinaunang Griyego. Ang Griyegong Koine ay kaya ipinalagay bilang isang porma na nabulok ng wikang Griyego at kaya hindi dapat na bigyang pansin.

Ang bagong tingan ng kahalagang pangkasaysayan at pampanitikan ng Griyegong Koine nag-umpisa lang noong unang bahagi ng ika-19 na siglo, kung saan gumawa ang mga tanyag na iskolar ng serye ng mga pag-aaral tungkol sa ebolusyon ng Koine sa bunog panahong Helenistiko at Imperyong Romano. Ang mga pinagkukunan na ginagamit para sa mga pag-aaral ng Koine ay napakarami at hindi lahat maaasahan. Ang pinakamahahalaga ay mga inskripsiyon ng mga panahong post-Klasiko at mga papiro, dalawang uri ng teksto na may kapani-paniwalang nilalaman at na deretso na nasuri.

Ang ibang mga mahahalagang pinagkukunan ay Septuagint, ang Griyegong pagsasalin ng Tanakh, at Griyegong Bagong Tipan. Ang pagtuturo ng itong mga teksto ay nakadirekta sa pinakakaraniwang mga tao, at kaya ginamit ang popular na wika ng panahon.

Ang ibang mga pinagkukunan ay batay sa nagkataong mga pagtuklas tulad ng mga inskripsiyon sa mga gusi na sinulat ng bantog na mga pintor, mga pagkakamali ng mga mag-aaral ng Atiko dahil sa imperpektong kaalaman ng Griyegong Atiko, at kahit ilang mga talahuluganan ng Griyego–Latin mula sa panahong Romano, e.g.:

Sa wakas, napakahalagang pinagkukunan ng impormasyon tungkol sa sinaunang Koine ay wikang modernong Griyego na may iba't ibang diyalekto at sarili nitong pormang Koine. Pinananatili ng mga itong diyalekto ang ilan sa mga pasalita lingguwistikong detalye, ng sinaunang wika, na iniwala ng tradisyong pampanitikan. Halimbawa, pinananatili ng Griyegong Pontiko at Cappadociano ang sinaunang pagbigkas ng  bilang  ( para sa ulirang Modernong Griyego  atbp.), yamang pinananatili ang wikang Tsakoniyo (, ) ang mahabang  imbes na  ( atbp.) at ibang mga lokal na katangian ng Griyegong Doriko.

Pinananatili ng mga diyalekto ng katimugang bahagi ng mga rehiyon na nag-Griyego (Dodekaneso, Tsipre, atbp.) ang dobleng mga katinig () yamang bumigkas ang ibang mga tao sa maraming salita ng  bilang  o pinananatili ang mga sinaunang dobleng porma ( atbp.). Ayon sa mga lingguwistika, ipinapahiwatig ng naturang mga penomeno na ang itong mga katangian ay nabubuhay mula sa Koine, na nagkaroon naman ng hindi mabilang diyalekto sa mundo Grekopono.

## Mga kaibahan ng Griyegong Atiko sa Koine 
Nagkakaiba ang Koine sa Sinaunang Griyego sa maraming paraan: ang balarila, pagkabuong pansalita, bokabularyo, at ponolohiya (sistema ng mga tunog).

### Mga kaibahan sa balarila 
### Ponolohiya 
#### Ponolohiya ng Griyego sa Bagong Tipan 
## Ilang mga teksto sa Koine 
Ipinapakita ng susunod na mga teksto ang mga pagbabago sa Griyegong Atiko sa lahat ng mga aspekto — ang balarila, morpolohiya, at bokabularyo — at maaaring tayong hinuhain ang mga pagbabago sa ponolohiya.

Inilalarawan ng mga susunod na komentaryo ang kaunlarang ponolohiko sa loob ng panahon ng Koine. Hipotetiko ang mga transkripsiyong ponetiko at ang layon ay ilarawan ang dalawang yugto sa kaunlaran na muling niyayari: ang isang maagang konserbatibong uri na malapit pa sa Klasikong Atiko, at ang isang medyo mas huling, mas progresibong uri na sa ilang mga aspekto ay nilalapitan ang Modernong Griyego.

### Isang Romanong kautusan 
Ang susunod na halaw, mula sa isang kautusan ng Senado ng Roma sa bayan ng Tisbe () sa Beosya () noong 170 BK, ay ipinapakita sa isang pagbigkas na muling niyayari na kinakatawan ang isang hipotetikong konserbatibong uri ng Grigeyong Koine (sa pangunahing lupain) sa maagang panahong Romano. Ipinapakita ng transkripsiyon ang pagtaas ng η sa /eː/, ang parsyal pagtaas ng ῃ at ει sa /iː/, ang pagpapanatili ng diin, at ang pagpapanatili ng /h/ sa simula ng mga salita.

### Ang Griyegong Bagong Tipan 
Ang susunod na halaw, ang simula ng Ebanghelyo ni Juan, ay ipinapakita sa isang pagbigkas na muling niyayari na kinakatawan ang isang progresibong popular na uri ng Koine noong muling panahong Kristiyano. Ang mga bagong katangian ay sumasaklaw: ng kawalan ng haba ng patinig, ng monoptongisasyon (), ng transisyon sa iaang asento ayon sa diin, at pagtaas ng η sa /i/.

## Mga sanggunian 
## Mga tala 
Kategorya:Wikang Sinaunang Griyego