Marcelo H. del Pilar

Si **Marcelo Hilario del Pilar y Gatmaitan** (30 Agosto 1850 – 4 Hulyo 1896) na kilala rin bilang ang "Dakilang Propagandista", ay isang *ilustrado* noong panahon ng Espanyol. Ang kanyang pangalan sa dyaryo ay **Plaridel**. Pinalitan nya si Graciano López Jaena bilang patnugot ng *La Solidaridad*.

## Talambuhay
### Kabataan at mag-anak
#### Mag-anak
Mayaman ang mga magulang ni Marcelo. Marami silang palaisdaan at sakahan. Si Julian Hilario del Pilar, ang kanyang ama, ay tatlong ulit na naging *gobernadorcillo*. Naglingkod din si Julian bilang *oficial de mesa* ng *alkalde mayor*. Ang ina ni Marcelo ay si Blasa Gatmaitan. Kilala si Blasa sa bansag na *Blasica*. Fernando (ama ni heneral Gregorio del Pilar), Andrea, Dorotea, Estanislao, Juan, Hilaria (maybahay ni Deodato Arellano), Valentin at Maria.

Ang tunay na apelido ng mag-anak ay "Hilario". Ginamit nila ang apelidong "del Pilar" alinsunod sa kautusan ni Gobernador Heneral Narciso Claveria  noong 1849.

Noong Pebrero 1878, pinakasalan ni Marcelo ang pinsang nyang si Marciana (kilala sa bansag na Tsanay/Chanay). Sila ay may pitong anak, dalawang lalaki at limang babae: Sofía, José, María Rosario, María Consolación, María Concepción, José Mariano Leon, at Ana (Anita). Si Sofia at Anita lamang ang lumaki (ang lima ay namatay noong sanggol pa lang sila).

#### Kabataan
Tumutugtog na si del Pilar ng biyulin, piyano, at plawta sa murang gulang pa lamang. Mahusay din sya sa larong arnis. Tuwing panahon ng Flores de Mayo ay tumutugtog sya ng biyulin. Umaawit din sya sa mga harana.

### Pag-aaral
Ang amaing si Alejo ang nanging unang guro ni Marcelo. Kumuha sya ng kursong Latin sa kolehiyong paaralan ni Ginoong José Flores. Lumipat sya sa Colegio de San Jose at doon ay tinamo ang *Bachiller en Artes* (Bachelor of Arts).

Ipinagpatuloy ni Marcelo ang pag-aaral sa Unibersidad ng Santo Tomas. Kumuha sya ng Pilosopiya at kursong abogasya. Nasuspinde siya sa pamantasan nang makipagtalo sya sa kura ng San Miguel ukol sa bayad sa binyag noong 1869.

### Kampanya laban sa mga prayle sa Pilipinas: 1880-1888
thumb|right|135px|Si Benigno Quiroga y López Ballesteros
Noong 1 Hulyo 1882, itinatag nya ang *Diariong Tagalog* (ayon kay Wenceslao Retana, isang Kastilang manunulat, ang unang labas ay inilathala noong 1 Hunyo 1882) kung saan binatikos nya ang pang-aabuso ng mga prayle at kalupitan ng pamahalaan.

### Pagtakas: 1888
Dahil sa talas ng mga pagbatikos sa naghaharing uri at relihiyon, inatas na hulihin siya. Noong Oktubre 28, 1888, nakatakas si del Pilar, pumuntang Espanya at sumali sa mga Pilipinong propagandista na lumalaban para sa reporma sa Pilipinas. Kinagabihan bago umalis ay isinulat ni del Pilar ang *Dasalan at Tocsohan* (*Dasalan at Tuksuhan* sa kasalukuyang baybay) at *Pasióng Dapat Ipag-alab nang Puso nang Tauong Babasa sa Calupitán nang Fraile*. Kasama niya sa pagsulat ng mga akdang ito ay sina Pedro Serrano Laktaw at Rafael Enriquez.

Bago umalis ay itinatag din ni del Pilar ang *Caja de Jesús, María y José*. Layunin nito na ipagpatuloy ang propaganda at magbigay ng edukasyon sa mga batang walang kakayahan sa buhay. Pinamahalaan niya ito sa tulong ng mga kapwa kababayan na sina Mariano Ponce, Gregorio Santillán, Mariano Crisóstomo, Pedro Serrano Laktaw, at José Gatmaitán. Ang Caja de Jesús, María y José ay nahinto at pinalitan ng Comité de Propaganda sa Maynila.

### Kilusang Propaganda sa Espanya
[thumb|right|160px|Mga kasapi sa Kilusang Propaganda. Mula kaliwa hanggang kanan: [José Rizal|Rizal, del Pilar, Ponce.]]
Noong 12 Enero 1889, pinanguluhan ni del Pilar ang pangkat pampolitika ng *Asociación Hispano-Filipina* (Ang Samahang Kastila-Pilipino), isang samahang pambayan na binubuo ng mga Pilipinong propagandista at mga kaibigang Kastila sa Madrid upang manawagan sa pagkakaroon ng pagbabago sa Pilipinas. Noong Pebrero 17, 1889, sumulat si del Pilar kay Rizal at pinuri niya ang mga kababaihan ng Malolos sa kanilang katapangan. Ang 20 kababaihang ito ay humingi ng pahintulot kay Gobernador-Heneral Valeriano Weyler na payagan silang magbukas ng eskuwelahang pang-gabi na kung saan ay matututo silang magbasa at sumulat ng wikang Espanyol. Sa pag-apruba ni Weyler at sa pagtutol ng kura-paroko ng Malolos na si Padre Felipe García, nagbukas ang eskwelahan noong unang bahagi ng 1889. Itinuring ni del Pilar ang insidente na ito bilang isang tagumpay sa kilusang kontra-prayle. Sa kanyang kahilingan, isinulat ni Rizal ang kanyang tanyag na liham sa mga kababaihan ng Malolos, na pinagamatang *Sa Mga Kababayang Dalaga Sa Malolos* (To the Young Women of Malolos), noong Pebrero 22, 1889.

Noong Disyembre 15, 1889, pinalitan ni del Pilar si Graciano López Jaena bilang patnugot ng *La Solidaridad*. Noong 1895 ay tinamaan siya ng sakit na tuberkulosis. Siya ay nagpasya nang bumalik sa Pilipinas upang tumulong kay Andres Bonifacio at sa Katipunan. Noong Enero, 1896, nagtungo sila del Pilar at Mariano Ponce sa Barcelona, Espanya. Sila ay nakatakdang bumiyahe patungong Hong Kong noong Pebrero, 1896 ngunit nasuspinde ito dahil naging malubha ang karamdaman ni del Pilar. Siya ay ipinasok ni Ponce sa Hospital de la Sta Cruz sa Barcelona noong Hunyo 20, 1896. Magmula sa surgical seksyon ay inilipat si del Pilar sa medical seksyon ng ospital. Noong Hulyo 4, 1896, namatay si del Pilar sa sakit na tuberkulosis sa gulang na 45. Kinabukasan ay inilibing siya sa isang hiram na libingan na pagmamay-ari ni Da. Teresa Casas de Battle sa Cementerio del Sub-Oeste sa Barcelona. Ang kanyang kamatayan ay nakatala sa Civil registry sa Distrito del Hospital of the City of Barcelona.

Ang mga labi ni del Pilar ay naibalik sa Pilipinas noong Disyembre 3, 1920.

## Mga isinulat
* *Caiigat Cayó* (1888)
* *Dasalan at Tocsohan* (1888) - ginamit ni del Pilar ang sagisag-panulat na *Dolores Manaksak* sa pagsulat nito.
* *Ang Cadaquilaan nang Dios* (1888)
* *La Soberanía Monacal en Filipinas* (1888) 
* *Pasióng Dapat Ipag-alab nang Puso nang Tauong Babasa* (1888)
* *La Frailocracía Filipina* (1889)
* *Sagót ng España sa Hibíc ng Filipinas* (1889)
* *Dupluhan... Dalit... Mga Bugtong* (1907)
* *Sa Bumabasang Kababayan*

## Sa popular na kultura
*Si Marcelo H. del Pilar ay nakaharap noon sa baryang Pilipinas ng 50 sentimo, mula 1967-1974 at 1983-1994.
* Ginampanan ni Dennis Marasigan sa Pilipinong pelikula na *José Rizal* (1998).

## Mga sanggunihan
## Bibliograpiya
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Maaring bisitahin 
* Mga Dakilang Pilipino, ni Jose N. Sevilla sa *Project Gutenberg*

Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas
Kategorya:Mga Tagalog
Kategorya:Himagsikang Pilipino