Batas ni Boyle

thumb|Isang animasyon na nagpapakita ng kaugnayan sa pagitan ng presyon at volyum kapag ang masa at temperatura ay pinananatiling konstante
 
Ang **batas ni Boyle**, na tinatawag din bilang **Batas nina Boyle–Mariotte** o **Batas ni Mariotte** (higit na sa Pransya), ay isang empirikal na batas ng gas na naglalarawan ng ugnayan sa pagitan ng presyon at volyum ng isang nakakulong na gas. Ang batas ni Boyle ay nakasaad bilang:Ang ganap na presyon na ipinataw ng ibinigay na masa ng ideyal na gas ay kabaligtarang proporsyonal sa volyum na sinasakop nito kung ang temperatura at dami ng gas ay hindi nagbabago sa loob ng saradong sistema.Sa matematika, ang batas ni Boyle ay maaaring isaad bilang:

o

na kung saan ang  ay ang presyon ng gas,  ay ang volyum ng gas, at  ay isang konstante para sa partikular na temperatura at dami ng gas.

Ang batas ni Boyle ay nagsasaad na kapag ang temperatura binigay na masa ng isang nakakulong na gas ay konstante, ang produkto ng presyon at dami nito konstante rin. Kapag inihambing ang parehong sangkap sa ilalim ng dalawang magkaibang hanay ng mga kundisyon, ang batas ay maaaring ipahayag bilang:

P_1 V_1 = P_2 V_2.

na nagpapakita na habang lumalaki ang volyum, bumababa nang proporsyonal ang presyon ng isang gas, at kabaliktaran.

Ang batas ni Boyle ay ipinangalan kay Robert Boyle, na naglathala ng orihinal na batas noong 1662.  Ang isang katumbas na batas ay ang batas ni Mariotte, na ipinangalan sa Pranses na pisiko na si Edme Mariotte.

## Kasaysayan 
thumb|Isang grap ng orihinal na data ni Boyle  na nagpapakita ng hiperbolikong kurba ng relasyon sa pagitan ng presyon (  ) at volyum (  ) ng anyong
Ang relasyon sa pagitan ng presyon at volyum ay unang napansin ni Richard Towneley at Henry Power noong ika-17 siglo. Kinumpirma ni Robert Boyle ang kanilang pagtuklas sa pamamagitan ng mga eksperimento at inilathala ang mga resulta.  Ayon kay Robert Gunther at iba pang mga awtoridad, ang katulong ni Boyle na si Robert Hooke, ang nagtayo ng eksperimental na apparatus. Batay ang batas ni Boyle sa mga eksperimento sa hangin, na itinuturing niyang pluwido ng mga partikulo na nakapahinga sa pagitan ng maliliit na hindi nakikitang spring. Maaaring nagsimulang mag-eksperimento si Boyle sa mga gas dahil sa interes sa hangin bilang mahalagang elemento ng buhay; halimbawa, naglathala siya ng mga gawa sa paglaki ng mga halaman na walang hangin. Gumamit si Boyle ng saradong tubo na hugis-J at pagkatapos magbuhos ng asoge mula sa isang gilid ay pinilit niyang kurutin ang hangin sa kabilang panig sa ilalim ng presyon ng asoge. Matapos ulitin ang eksperimento nang maraming beses at gumamit ng iba't ibang dami ng asoge, nalaman niya na sa ilalim ng kontroladong mga kondisyon, ang presyon ng isang gas ay kabaligtaran proporsyonal sa volyum na sinasakop nito. 

Natuklasan ng pisikong Pranses na si Edme Mariotte (1620–1684) ang parehong batas nang malaya kay Boyle noong 1679, matapos itong ilathala ni Boyle noong 1662. Kaya kung minsan ang batas na ito ay tinutukoy bilang batas ni Mariotte o batas nina Boyle–Mariotte. Nang maglaon, noong 1687 sa , si Newton ay nagpakita sa matematika na sa isang elastikong pluwido na binubuo ng mga partikulo sa pahinga, sa pagitan ng kung saan ay salungat na mga puwersa na kabaligtarang proporsyonal sa kanilang distansya, ang densidad ay direktang proporsyonal sa presyon, ngunit ito ay hindi nagsasangkot ng anumang Mariott temperature dependance at hindi ito ang wastong pisikal na paliwanag para sa namasdang relasyon. Sa halip na isang statikong teorya, isang kinetikong teorya ang kailangan, na binuo sa susunod na dalawang siglo ni Daniel Bernoulli (1738) at mas ganap ni Rudolf Clausius (1857), Maxwell at Boltzmann.

Ang batas na ito ay ang unang batas na pisikal na ipinahayag sa anyo ng isang ekwasyon na naglalarawan sa pag-asa ng dalawang baryable.  Ang paglihis ay ipinahayag bilang ang compressibility factor.

Hinango ni Boyle (at Mariotte) ang batas sa pamamagitan lamang ng eksperimento. Ang batas ay maaari ding makuha ayon sa teorya batay sa ipinapalagay na pagkakaroon ng mga atomo at molekula at mga pagpapalagay tungkol sa paggalaw at elastikong perpekto na banggaan (tingnan ang kinetikong teorya ng mga gas). Ang mga pagpapalagay na ito ay natugunan ng napakalaking pagtutol sa positibistang siyentipikong komunidad noong panahong iyon, gayunpaman, dahil ang mga ito ay nakikita bilang puro teoretikal na mga konstruksyon kung saan walang kahit katiting na ebidensya sa pagmamasid.

Hinango ni Daniel Bernoulli (noong 1737–1738) ang batas ni Boyle sa pamamagitan ng paglalapat ng mga batas ng mosyon ni Newton sa antas ng molekular. Ito ay nanatiling hindi pinansin hanggang sa mga 1845, nang si John Waterston ay naglathala ng isang papel sa pagbuo ng mga pangunahing tuntunin ng teoryang kinetiko; ito ay tinanggihan ng Royal Society of England. Nang maglaon, ang mga gawa nina James Prescott Joule, Rudolf Clausius at sa partikular na Ludwig Boltzmann ay matatag na itinatag ang teoryang kinetiko ng mga gas at dinala ang pansin sa parehong mga teorya ni Bernoulli at Waterston.

Ang pagtatalo sa pagitan ng mga tagapagtaguyod ng enerhetiko at atomismo ay humantong kay Boltzmann na magsulat ng isang libro noong 1898, na nagtiis ng kritisismo hanggang sa kanyang pagpapakamatay noong 1906.  Ipinakita ni Albert Einstein noong 1905 kung paano nalalapat ang teoryang kinetiko sa Galaw Brownian ng isang partikulong nakasuspinde sa pluwido, na kinumpirma noong 1908 ni Jean Perrin.

## Mga sanggunian 
## Mga panlabas na kawing 
* 

Kategorya:Presyon
Kategorya:Volume
Kategorya:Siyentipikong batas
Kategorya:Batas ng gas
Kategorya:Pages with unreviewed translations