Ehekutibong sangay

Ang **ehekutibong sangay**,  **tagapagpaganap** o **sangay na tagapagpatupad** (Ingles: *executive branch*) ng isang pamahalaan ang bahagi ng pamahalaan na may nag-iisang kapangyarihan o responsibilidad sa pang-araw araw na pangangasiwa ng burokrasya ng estado. Ang paghahati o dibisyon ng kapangyarihan sa magkakahiwalay na mga sangay ng pamahalaan ang sentral na ideya sa separasyon ng mga kapangyarihan.

Ang sistema ng separasyon ng mga kapangyarihan ay nilikha upang ipamahagi ang kapangyarihan mula sa ehekutibong sangay na isang pagtatangka upang maingatan ang indibidwal na kalayaan bilang tugon sa isang pamumunong malupit sa buong kasaysayan. Ang opiser na ehekutibo ay hindi nararapat gumawa ng batas na isang tungkulin ng lehislatura o pakahulugan ang mga batas na tungkulin ng hudikatura. Ang tungkulin ng ehekutibo ay ipatupad ang batas gaya ng isinulat ng lehislatura at pinakahulugan ng hudikatura.

Ang mga tungkulin ng pinakamataas na pinuno ng ehekutibong sangay ay kinabibilangan ng:
*pagiging pinuno ng pamahalaan na nagpapalakad ng katungkulan ng estado, pangangasiwa ng burokrasya at pagpapasya kung paano ipatutupad ang batas.
*Kalihim pandayuhan na nangangasiwa sa mga embahador ng estado, pangangasiwa at pagtukoy ng mga patakarang pandayuhan
*Hepeng komander(commander in chief) na nangangasiwa sa pwersang sandatahan ng estado at pagtukoy ng mga patakarang pangmilitar.

Sa sistemang pampanguluhan *(presidential)*, ang pinuno(pangulo) ng ehekutibong sangay ang sabay na pinuno ng estado at pinuno ng pamahalaan. Sa mga sistemang parliamentaryo, ang punong ministro na pinuno ng gabinete ang siya ring pinuno ng pamahalaan samantalang ang isang seremonyal na monarko(hari o reyna) o sa isang pangulo ang pinuno ng estado.

## Batas konstitusyonal
Sa agham pampolitika at batas konstitusyonal, ang **sangay tagpagpaganap** o **sangay ehekutibo** ay ang sangay ng pamahalaan na may pananagutan para sa araw-araw na pangangasiwa. Sa maraming bansa, ito na lamang ang tinatawag na "pamahalaan", ngunit ang paggamit na ito ay maaaring nakalilito sa isang kontekstong pandaigdig. Ang sangay tagapagpaganap na naglalaman ng mga pinuno ng pamahalaan, na ang pinuno ng sangay na ito. Sa ilalim ng doktrina ng paghihiwalay ng mga kapangyarihan, ang sangay tagapagpaganap ay hindi inilikha para gumawa ng mga batas (tungkulin ng batasan), ni sa pagbigay-kahulugan sa ito (tungkulin ng hukuman), kundi sa pagpapatupad ng mga ito. Sa pagsasanay gayunman, ang paghihiwalay ay bihirang tiyak.

Ang tagapagpaganap ay kinilala sa pamamagitan ng pinuno ng pamahalaan. Sa isang sistemang pampanguluhan, ang taong ito (ang pangulo) ay maaari ring maging pinuno ng estado, kung saan sa sistemang parlamentaryo, siya ay karaniwan ang lider ng pinakamalaking partido sa lehislatura at ay karaniwang kilala bilang punong ministro (Taoiseach sa Republika ng Irlanda, kansilyer sa Alemanya at Austria). Sa Pransiya, naibahagi ang kapangyarihang tagapagpaganap sa pagitan ng Pangulo at ang Punong Ministro, at mga sistemang ito ay ikinopya ng mga dating kolonyang Pranses, habang sa Suwisa at Bosnia at Herzegovina, mayroon silang maka-kolehiyo na ginagampanan ng pinuno ng estado at ng pamahalaan. Ang pinuno ng pamahalaan ay tinutulungan ng iilang mga ministro, na kadalasan ay may pananagutan para sa mga partikular na larangan (gaya ng kalusugan, edukasyon, mga ugnayang panlabas), at ng malaking bilang ng mga empleyado ng pamahalaan o ng mga sibil na tagapaglingkod.

## Nauukol sa lehislatura 
(Upang ipatupad ito, kapansin-pansin sa mga tuntunin ng mga empleyado at iba pang imprastraktura.) Ang pangangailangan upang ipatupad ang batas kung ito ay para maging epektibo ng isang antas ng kooperasyon sa pagitan ng mga lehislatura at ang executive sangay: ang lehislatura ay maaaring bumoto sa "libreng beer para sa lahat" , ngunit ang executive ay sa kanyang papel na ginagampanan upang magtanong "na nagbabayad ng Brewer?" Sa maraming mga bansa ang executive ay ang kapangyarihan na pagbeto ilan o lahat ng uri ng mga batas, at sa iba pang mga parlyamentaryo sistema s ang executive ay karaniwang ulo sa pamamagitan ng partido o mga partido  kung saan ang kontrol ng mayorya sa kongreso. Ito ay nagbibigay ng ilang mga executive na kontrol sa batas na kung saan ay lumipas, ngunit ito ay bihira ganap na kontrol sa isang demokrasya. Sa pampanguluhan sistema s, ang executive at ang kongreso ay maaaring maging kontrolado ng iba't-ibang partidong pampolitika, ang isang sitwasyon na kilala bilang patong: magkabilang panig ay dapat na dumating sa isang kompromiso upang payagan ng gobyerno upang magpatuloy na function, bagama't kumpleto pagbara ay bukod-tangi.

Sa pangkalahatan, ang kongreso ay may papel na namamahala sa mga aksiyon ng ehekutibo, at maaaring palitan ang Head ng Gobyerno at / o mga indibidwal na ministro ng isang boto ng (walang) confidence o ng isang pamamaraan ng pagsasakdal. Sa kabilang dako, ang isang kongreso na tumangging makipagtulungan sa ehekutibo, halimbawa, sa pamamagitan ng ayaw na bumoto ng isang badyet o iba pang gutom ang ehekutibo ng pondo, ay maaaring dissolved ng Head of State, humahantong sa bagong halalan s.

Regulasyon s o executive order s kung saan kumpleto na ang isang piraso ng batas sa mga teknikal na detalye o points na maaring baguhin ang madalas (hal. bayad para sa mga serbisyo ng gobyerno). Ang ehekutibo ay maaari ding magkaroon ng kapangyarihan sa mga isyu na mga batas sa panahon ng estado ng kagipitan.

## Nauukol sa panghukuman 
Ang Executive Branch at sa pamamagitan ng mga gawang nasasalungat sa mga payo at pahintulot ng mga batas na ginawa ng Lehislatura at kaya ay napapailalim sa Pambatasan Branch. Ang panghukuman gawang bilang isang administrator kakayahan upang masiguro ang pagsunod sa mga batas sa pamamagitan ng crafted ang Pambatasan Branch.

Ang mga batas na kung saan mag-apply mismo sa executive ay kilala bilang administrative batas, kahit na ito ay hindi dapat na kinuha sa magpahiwatig na ang mga executive ay malaya mula sa iba pang mga batas tulad ng karapatang pantao o tuntunin ng digmaan. Ang Executive Branch ay maaaring hinamon sa korte para sa mga kabiguan upang sumunod sa mga desisyon ng Pambatasan Branch. Ang ideya ng panghukuman repasuhin ay na ang mga kakayahan ng administrator sa panghukuman ay may pananagutan upang repasuhin ang pagsunod sa batas kung saan may isang partido sa pagtubos ng pinsala. Ang Sangay ng Lehislatura ay may pananagutan na mangasiwa ng pagpapatupad ng kanyang mga batas at ang pagsunod ng mga puwersa ng hukuman at sa mga sangay ng Tagapagpaganap sa kanila.

Ang Lehislatura gumagawa ng mga desisyon at ang puwersa ng hukuman at sa Executive Branch ipatupad ang kanyang mga desisyon sa tulong ng mga pwersang pinondohan ng Lehislatura upang ipatupad ang kanyang mga batas (hal. pulis lakas, bilangguan na serbisyo). Ang sangay Pambatasan ay responsable sa pagbibigay ng pondo para sa courthouses, pagtataguyod at nagbabayad ang salaries ng mga hukom: Ang Executive Branch ay responsable para sa pagkuha ng mga ito na binuo at staffed bilang instructed. Ang kakayahan sa pangangasiwa ng sistema panghukuman ay ang responsibilidad ng katarungan ministro, din-refer sa bilang ng mga abogado pangkalahatang.

Ang sangay Pambatasan ay gumagawa ng mga batas at ng mga sangay ng Tagapagpaganap executes mga ito bilang mga instructed. Sa Department of Justice ang Attorney General nangangasiwa ng mga kawani na may pananagutan para sa pagkuha ng legal action sa pampublikong interes, halimbawa enforcing Civil Rights, Kaligtasan ng Publiko, policing korporasyon, prosecuting ang mga ito sa anumang ibang kriminal at pagprotekta ng mga interes ng mga taong hindi maaaring ipagtanggol ang kanilang sarili (eg mga bata o ang mga may kapansanan sa itak). Ang awtoridad upang maisagawa ang mga ito ay mga pag-andar delegated ng lehislatura na maging pareho ang executive Branch at ang puwersa ng hukuman na kinakailangan. Ang ehekutibo ay responsable para sa araw-araw na pangangasiwa ng matapos ang Lehislatura ay nagpasiya na magbigay ng kinakailangang mga infrastructure at bayaran ang kinakailangang mga salaries.

Karamihan sa bansa na may mga pananggalang upang maprotektahan ang mga pagsasarili ng mga puwersa ng hukuman mula sa mga executive, tulad ng ikapangyayari ng ehekutibo upang bale-walain ang isang hukom. Katulad na pananggalang ay maaaring mag-aplay sa ibang mga kategorya ng mga pamahalaan empleyado s, upang payagan ang mga ito sa pagsasagawa ng kanilang mga pag-andar nang sobra-sobra pampolitika presyon. Sa pagbabalik, mga hukom at mga empleyado ng gobyerno ay maaaring hindi inaasahan na makilahok sa mga aktibong politika ang kanilang sarili. Sa Estados Unidos ang Kongreso ay ang lahat ng kapangyarihan at nag-iisang responsibilidad ng pagtanggal sa pamamagitan ng pagtataluwalag.

## Lokal na pamahalaan 
Indibidwal na estado o lalawigan sa pederal na sistema ay may kanilang sariling mga Taga-ganap, legislatures at judiciaries sa karagdagan sa mga nararapat na katawan sa mga pederal na antas. Kahit na sa mga di-pederal na sistema, ang lahat ngunit ang Pinakamaliit na ng mga bansa ay may ilang uri ng lokal na pamahalaan, bagaman pambatasan at (lalo na) panghukuman kapangyarihan ay madalas tunay limitado. Ang pamamahagi ng mga executive kapangyarihan sa pagitan ng sentral at lokal na pamahalaan malawak na nag-iiba-iba sa pagitan ng iba't-ibang bansa: halimbawa, policing at edukasyon ang mga lokal na mga responsibilidad sa United Kingdom ngunit central responsibilidad sa France. Isang matinding halimbawa ay ang Switzerland, na kung saan ang nasyonalidad, isang sentral na pamahalaan ang responsibilidad sa halos lahat ng iba pang mga bansa, ay isang bagay na para sa mga indibidwal na munisipyo (albeit sa mga pederal na minimum na mga pamantayan).

Lokal na pamahalaan ay maaaring pinondohan sa pamamagitan ng mga lokal na buwis (madalas buwis sa ari-arian es), sa pamamagitan ng isang bigyan mula sa sentral na pamahalaan o sa pamamagitan ng isang kumbinasyon ng dalawa. Ang mga pinuno ng mga lokal na ehekutibo ng isang munisipalidad ay karaniwang kilala bilang alkalde; iba't-ibang mga terms para sa mga pinuno ng ehekutibo at ng ibang mga antas ng lokal na pamahalaan. Ang mga lokal na ehekutibo ay karaniwang supervised ng isang halal na konseho, na kung saan ay may pananagutan para sa pagtatakda ng halaga ng mga lokal na buwis (kung saan umiiral ang mga ito, at madalas na lamang sa isang limitadong lawak) at para sa mga pumapayag na ang badyet ng mga lokal na ehekutibo. Ang sentral na pamahalaan ay maaari ding magkaroon ng isang namamahala papel, na maaaring pumunta makasapit ang kapangyarihan na maglaho ang mga lokal na pamahalaan sa ganap na kaso.

Tulad ng nabanggit sa itaas, ito ay napakahalaga upang isaalang-alang ang mga iba't-ibang mga ginagampanan ng mga lokal (o Estado) pamahalaan kapag paghahambing ang ginagampanan ng mga Taga-ganap sa iba't-ibang mga bansa: ang pagbibigay ng pampublikong edukasyon ay isang executive function kung ito ay ibinigay sa pamamagitan ng sentral na pamahalaan (France), mga pamahalaan ng estado (Alemanya), pag-aaral ng lokal na awtoridad (England at Wales) o school board s (Estados Unidos ).
## Tingnan din 
* Sangay tagapagpabatas
* Sangay na panghukuman
* Pamahalaan

Kategorya:Pamahalaang institusyon
Kategorya:Batas publiko
Kategorya:Pamahalaan
Kategorya:Politika