open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pagkukusa

Ang **pagkukusa** (Ingles: automism) ay ang kataga para sa kalagayan o katayuan ng isang maysakit na nagsasagawa ng sari-saring mga kilos o galaw na hindi sadya ng kaniyang isip o labag sa kaniyang nasa. Nagaganap ito kung minsan sa mga mayroong histerya, epilepsiya, at ilang mga uri ng karamdaman sa pag-iisip. Itinuturing na isang halimbawa ng pagkukusa ang paglalakad habang tulog.

## Mga sanggunian
Kategorya:Sakit
Kategorya:Kalagayan
Kategorya:Kalusugan
Awtopsiya

.]]
Ang **autopsiya**, **autopsi**, o **awtopsiya** (Ingles: *autopsy*, *post-mortem examination*, *necropsy*, *autopsia cadaverum*, o *obduction*) ay ang pagsasaliksik at paglilitis sa isang katawan ng bangkay upang malaman kung ano ang naging sanhi o dahilan ng ikinamatay ng isang tao.  Tinatawag din itong **nekropsiya**.

## Sanggunian
Kaurian:Agham
Bael

Ang **Bael** (*Aegle marmelos*) বাংলাঃ বেল ay isang namumungang punong katutubo sa tuyong mga kagubatang nasa ibabaw ng mga burol at kapatagan ng gitna at katimugang Indiya, katimugang Nepal, Sri Lanka, Myanmar, Pakistan, Bangladesh, Biyetnam, Laos, Cambodia at Thailand.  Itinatanim at inaalagaan ito sa kabuoan ng Indiya, maging sa Sri Lanka, hilagang Tangway ng Malay, Java at sa Pilipinas.  Kilala rin ito sa mga katawagang bungang Bael (*Bael fruit*),  *Bilva*, *Bilwa*, *Bel*, *Kuvalam*, *Koovalam*, *Madtoum*, o bungang Beli (*Beli fruit*), *Bengal quince*, batong mansanas (*stone apple*), at mansanas na kahoy (*wood apple*). Ito lamang ang uri ng punong kabilang sa saring ***Aegle***.

## Paglalarawan 
Tumataas ang puno ng Bael magpahanggang 18 mga metro at nagbubunga ng mga tinik at mababangong mga bulaklak.  Mayroon itong bungang may makahoy na balat at umaabot sa 5 hanggang 15 sentimetro ang diyametro.  May ilang mga uri ng bunga na napakatigas ng balat kaya't dapat na pukpukin ng martilyo upang mabuksan.  Marami itong mga butong natatakipan ng makakapal na mga mahihiblang mga buhok na nakabaon sa makapal, madikit, at mabangong pulpo o laman ng bunga.  Mayroon itong matindi o "astrinhente" ngunit kaaya-ayang lasa.

## Bilang gamot 
Sa Indiya, ginagamit ang laman ng prutas ng Bael sa paggamot sa pagtataeng lusaw (diyareya), disenterya (pagtataeng may dugo), at pagtataeng may pamumutla o may anemya(*sprue*).  Tinutuyo ang bunga nito at napaghahanguan ng likidong katas.  Kinikilala ang pakinabang ng bunga ng Bael sa Britanya, subalit hindi sa Estados Unidos.  Hindi tiyak ang reputasyon nito sa pagbibigay ng lunas.

## Sanggunian 
Kategorya:Punungkahoy
Kategorya:Rutaceae
Prinsesa Sophie Hélène Béatrix ng Pransiya

Si **Sophie Hélène Béatrix de France** (9 Hulyo 1786 – 19 Hunyo 1787) o mas kilala sa Ingles bilang si **Marie Sophie Beatrix Elene**, ay ang bunso at ikaapat na anak nina Louis XVI ng Pransiya at Marie Antoinette ng Austria. Ang sanggol ay ipinangalan sa kanyang tiyahin na namatay lamang ilang taon bago ang kanyang kapanganakan.

## Ninuno 
Kategorya:Mga Pranses
Kategorya:Mga prinsesa ng Pransiya
Louis XVII ng Pransiya

Si **Louis XVII ng Pransiya** o kilala rin bilang **Louis VI ng Navarre** (21 Marso 1793~8 Hunyo 1795), ay ang ikalawang Dauphin ng Pransiya, ikatlong anak at ikalawang lalaki sa pamilya ni Louis XVI ng Pransiya at Marie Antoinette ng Austria. Siya ay kilala rin bilang **Louis–Charles, Duke ng Normandy** at *Fils de France* o anak ng Pransiya. Noong nahatulan ng kamatayan ang kanyang ama noong 21 Enero 1793, upang maipagpatuloy ang dinastiya ng mga Bourbon sa France, siya ay itinanghal na hari ng Pransiya at Navarre. Dahil siya ay nakabilanggo buhat nang sumiklab ang rebolusyong Pranses noong 1792, siya ay naging tituladong hari na lamang, at hindi namuno hanggang sa namatay siya sa piitan noong 1795.

__TOC__

## Ninuno 

## Kabahayang Bourbon
## Talaan ng mga Monarko ng Pransiya
## Sanggunian
Kategorya:Pransiya
Kategorya:Mga Monarko ng Pransiya
Kategorya:Kabahayang Bourbon
Kaarawan

[Isang [keyk para sa may kaarawan|thumb]]

Ang **kaarawan** ay araw ng anibersaryo ng kapanganakan ng isang tao.  Dinadaos ang isang kaarawan sa pamamagitan ng mga pagdiriwang na kabilang ang isang pagtitipong pang-kaarawaan o, sa ilang partikular na kaso, isang seremonya ng pagbabago.

Kaurian:Tao
Kaurian:Pansariling buhay
Es

Ang **es** ay tumutukoy sa:

*Pangalan at bigkas sa titik na S.
*Ginagamit sa:
:**Es ist ein Ros entsprungen*, isang awiting Pamasko.
Ar

Ang **ar** ay tumutukoy sa:

*Pangalan at bigkas para sa titik na R.
*Ginagamit sa:
:*Ar Rayyan, isang lungsod sa Qatar.
:*Ar Rass, isang lungsod sa Arabyang Saudi.
:*Ar Ru'ays, isang lungsod sa Qatar.
Yu

Ang **yu** ay tumutukoy sa:

*Pangalan at bigkas ng titik na U.
*Ginagamit sa:
:*Yu-Gi-Oh!
:*Yu-Gi-Oh! (pelikula) 
:*Yu-Gi-Oh! Duel Monsters GX
:*Yu-Gi-Oh! Capsule Monsters 
:*Yu-Gi-Oh! The Movie: Pyramid of Light 
*Apelyido ng tao:
:*Victor Yu, isang politiko sa Pilipinas.
Way

Ang **way** ay tumutukoy sa:

*Pangalan at bigkas para sa titik na Y.
*Salitang Ingles na katumbas ng daan at daanan.
Birthday

Ang ***birthday*** (bigkas: /bert-dey/) ay ang salitang Ingles para sa kaarawan.  Maaari itong tumukoy sa mga sumusunod:

**Birthday of A King*
**70th Birthday Concert*

### Tingnan din
**Kaarawan (paglilinaw)*
Balneolohiya

Ang **balneolohiya** o **balneoterapiya** (Ingles: *balneology*, *balneotherapy*) ay ang panggagamot sa  pamamagitan ng pagpapaligo ng pasyente sa tubig na may mineral.  Ito ang teknikal na katawagan para sa pag-aaral ng lahat ng uri mga paliguan, ang epekto ng mga ito sa katawan sa ilalim ng iba't ibang mga kalagayan o katayuan, at pati ng paggamit sa kanila sa kalusugan at sa karamdaman.  Hinango ang salitang ito mula sa Lating *balneum* na may ibig sabihing "paliguan" o "babaran". 

## Sanggunian
Kategorya:Panggagamot
Karamdaman ni Barlow

Ang **Karamdaman ni Barlow** o **Sakit ni Barlow** (Ingles: ''Barlow's disease*) ay maaaring tumukoy sa:

*eskorbuto, sakit na ipinangalanan mula kay Gat Thomas Barlow, 1845–1945.  
*pag-usos ng balbulang mitral (*mitral valve prolapse'', paglihis ng balbulang mitral, paglinsad ng balbulang mitral), pagkawala sa puwesto ng balbulang mitral.
Bi

Ang **bi** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*Pangalan at bigkas ng titik na B (bigkas /bi/).
*Bi-Beast (bigkas /bay-bist/, isang kathang-isip na karakter ng Marvel Comics.
*Simbolo ng elementong kimikal na Bismut.
Key

Ang **key** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Pangalan at bigkas sa titik na K ng makabagong alpabetong Tagalog.
*Ang Ingles na salita para sa susi.
*Alt key, isang pangalan ng pindutang nasa ibabaw ng tipahan ng kompyuter.
*Key (kriptograpiya), isang piraso ng impormasyon na kumokontrol ng operasyon ng algoritmong kriptograpiya
Keyk (paglilinaw)

Ang **keyk**, mula sa Ingles na *cake*, ay maaaring tumukoy sa:

*Keyk
*Bibingka
*Puto
*Mamon
*Kakanin
*Pamumuo
En

Ang **en** ay maaaring tumukoy sa:

*Pangalan at bigkas para sa titik na N.
*Ginagamit sa:
:*En Éxtasis, album ng Mehikanang si Thalía.
:*Kalabog en Bosyo
Kaarawan (paglilinaw)

Maaaring tumukoy ang katawagang **kaarawan** sa:

* Kaarawan, isang anibersaryo ng kapanganakan ng isang tao
* Anibersaryo, isang taunang pagdiriwang o pagpapaalala ng isang nakaraang kaganapan
* Hubileo, isang natatanging anibersaryo, lalo na ang ika-50 anibersaryo (tingnan din Hubileo (paglilinaw)).
* Pista, isang araw na binukod ng isang bansa para sa pagdiriwang
* Piging, isang malakihang pampublikong pagtitipon
Gro Harlem Brundtland

Si  () (ipinanganak **Gro Harlem**, Abril 20, 1939) ay isang Norwegong politiko, diplomatiko, at manggagamot, at isang internsyunal na pinuno ng napapanatiling pagsulong at pampublikong kalusugan. Dati siyang Punong Ministro ng Norway at nagsilbi bilang Direktor Heneral ng World Health Organization. Nagsisilbi siya ngayon bilang isang Natatanging Legado sa Pagbabago ng Klima para sa Sekretaryo-Heneral ng Mga Nagkakaisang Bansa na si Ban Ki-moon.   Noong 2008, tinanggap niya ang Medalya ng Pundasyon ng Thomas Jefferson sa Arkitektura. 

## Mga sanggunian
Kaurian:Punong Ministro ng Norway
Kaurian:Ipinanganak noong 1939
Eksoptalmikong bosyo

Ang **eksoptalmikong bosyo**, **eksoptalmikong buklaw**, o **eksoptalmikong goiter** (Ingles: *exophthalmic goiter*) dahil kay Karl Adolph von Basedow, ang unang manggagamot na nakapaglarawan sa sakit na ito.  Tinatawag din itong **karamdaman ni Parry** (''Parry's disease*), **karamdaman ni Graves** (*Graves' disease*), **karamdaman ni Begbie** (*Begbie's disease*), **karamdaman ni Flajani** (*Flajani's disease*), **sindrom na Flajani-Basedow** (*Flajani-Basedow syndrome*), at **karamdaman ni Marsh** (*Marsh's disease'').  Nagbuhat ang mga kapangalanan nitong karamdaman ni Graves at karamdaman ni Parry mula sa mga tagapanimulang manunuri ng sakit na ito, na sina Robert James Graves at Caleb Hillier Parry.  Batay naman ang iba pang mga katawagan para sa sakit mula kina James Begbie, Giuseppe Flajani, at Henry Marsh.  Hinango naman ang teknikal na katawagan para ritong eksoptalmikong bosyo dahil sa pagkakaroon ng  pangkaraniwang mga abnormal na kundisyong kaugnay ng sakit nito: ang eksoptalmos o "pagluwa ng mga mata" at ang buklaw o bosyo, ang paglaki o pamamaga ng glandulang tayroyd.

## Sanggunian 
Kategorya:Sakit
Bosyo (paglilinaw)

Ang **bosyo** ay maaaring tumukoy sa:

*Ibang pangalan para sa buklaw o goiter.
*Kay Bosyo ng *Kalabog en Bosyo*.
Pamahid

Ang **pamahid** ay maaaring tumukoy sa:

*Mga uri ng pamahid:
:*linimento
:*ungguwento
:*sebo de matso
:*demulsente
:*langis
:*losyon
 
*Mga napagkukunan ng ginagawang pamahid:
:*pagkit
:*bawang
:**Aloe vera*
:**Alchemilla vulgaris
:**Achillea millefolium*
:**Mentha pulegium''

## Tingnan din
*pagpapahid ng abo
*pagpapahid ng langis
Pamamahinga sa higaan

Ang **pamamahinga sa higaan** ay ang pagpapahinga sa anumang maginhawang higaan na maaaring gawin sa ospital, ngunit mas pangkaraniwang nasa tahanan o bahay ng pasyente.  Sa larangan ng panggagamot, isa itong reseta o preskripsyon ng manggagamot sa isang pasyente upang maglaan ng sapat na panahon ng pahinga habang nasa ibabaw ng isang himlayan, araw man o gabi.  Isa itong pagbibigay-lunas sa isang karamdaman o kalagayang pang-panggagamot.  Partikular itong pinipili bilang pampagaling mula sa sakit o isang katayuang medikal sa halip na nagbubuhat mula sa isang masidhing pagkakaratay o sa pagkakaroon ng nagbabadyang kamatayan ng isang tao.  Sa pamamahingang ito, maaari ring nakadapa ang pasyente, alinsunod sa pangangailangang pangkalusugan.

Karaniwang kinakailangan ang pagkakaroon ng kasangkapan, kagamitan, o aparato sa higaan upang maiangat ng nakasandal ang pang-itaas na bahagi ng katawan ng pasyenteng imbalido at namamahinga sa higaan, katulad ng sa mga may sakit sa puso.  Sa pagkakataon ng emerhensiya, pansamantalang ginagamit ang isang upuang ibinalintuwad na ipinatong sa kama at nilagyan ng malalambot na mga unan ang panlikurang bahagi.  Para sa mas matagalang paggamit, mas minamainam ang pagkakaroon o pagbili ng isang aparatong naaangkop para sa ganitong kalagayan o situwasyon.

## Tingnan din
*Tulog

## Mga sanggunian
Kaurian:Panggagamot
Ungguwento

Ang **ungguwento** (Kastila: *ungüento*, Ingles: *ointment*, *unguent*) ay isang uri ng gamot o medikamenteng pamahid sa at panghimas ng balat.  Hindi katulad ng krema, naglalaman lamang ang ungguwento ng mga taba o mga langis, at wala itong tubig.  Hindi rin ito sumasanib sa balat ng tao, sa halip lumilikha ito ng nakahiwalay na sapin sa ibabaw ng balat.

## Kahalagahan
Nagagamit na pamahid ang ungguwento para sa mga mahihina na o malalambot na bahagi ng balat.  Ginagamit din itong pananggalang mula sa dagdag na pamamasa (katulad ng pagkairita ng balat ng sanggol sa lamping nabasa ng ihi).

## Tingnan din
*linimento
*sebo de matso
*demulsente

## Sanggunian
Kaurian:Gamot sa balat
Higaan

Ang **higaan** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Anumang bagay na maaaring latagan o paghimlayan ng katawan upang matulugan o pagpahingahan, katulad ng
:*kama 
:*katre
:*papag
:*tiheras (*cotbed*)
:*banig
:*upuang nailalatag na sopa

## Tingnan din
**Himlayan (paglilinaw)*
Himlayan (paglilinaw)

Ang **himlayan** ay maaaring tumukoy sa:

*Mga uri ng higaan.
*Libingan ng mga patay.

## Tingnan din
*Idlip
Parali

Ang **parali** ay maaaring tumukoy sa:

*tsismis, isang gawain may kasamang paninirang-puri o sirang-puri.
*sumbong, katumbas ng denunsiya, sakdal, habla, akusasyon.
*pakahulugan

## Tingnan din
*paralis
*paralisis
Pamamanhid ni Bell

Ang **Pamamanhid ni Bell** o **Pasma ni Bell** (Ingles: ''Bell's palsy'') ay isang uri ng pamamanhid, paralisis o "pagkalumpo" ng mukha.  Kung minsan ito na ang mismo ang karaniwang tawag sa pamamanhid ng mukha na, sa katanuyan, ay marami pang ibang uri.  Ipinangalan ang karamdamang ito mula kay Charles Bell, isang pisyologong Eskoses na unang nakapaglarawan sa kalagayang ito. 

## Tingnan din
*Ugat-pandama ng mukha

## Sanggunian
Kategorya:Sakit
Kategorya:Neurolohiya
Kategorya:Otorinolaringolohiya
Charles Bell

Si Gat o Ginoong **Charles Bell** (ipinanganak noong Nobyembre, 1774, sa Doun ng Monteath, Edinburgh - namatay noong 28 Abril 1842

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga manggagamot
Kategorya:Mga teologo
Kategorya:Mga manunulat mula sa United Kingdom
Kategorya:Mga anatomista
Kategorya:Mga Eskoses
Kortesiya

thumb
Ang **kortesiya** o **kundangan** (Ingles: *Courtesy*) ay magalang na pag-uugali, bilang ideyal o uliran, o sa kasanayan. Ito ay mga gawi na minarkahan ng pulidong asal o paggalang sa iba. Ang kortesiya ay kagalangan, galang, at konsiderasyon sa iba. Noong Gitnang Kapanahunan sa Europa, ang pag-uugali na inaasahan ng aristokrata ay pinagsama-sama sa mga *aklat ng kortesiya*.

## Kasaysayan 
Ang tuktok ng kagalangang kulturang Europeyo ay naabot sa Late Middle Ages at sa panahon ng Baroque (ibig sabihin, humigit-kumulang sa apat na siglo na sumasaklaw sa 1300–1700). Ang mga pinakalumang aklat ng kortesiya ay nagmula noong ika-13 siglo, ngunit naging isang maimpluwensyang *genre* o kategorya ang mga ito noong ika-16 na siglo, ang pinaka-maimpluwensya sa mga ito ay ang *Il Cortegiano* (1508), na hindi lamang sumasaklaw sa pangunahing tuntunin ng etiketa at dekorum ngunit nagbigay din ng mga modelo ng sopistikadong pag-uusap at intelektwal na kasanayan.

Ang mga aristokrasyang korte ng Europa ay nagpatuloy hanggang sa ika-18 siglo (at sa ilang limitadong lawak hanggang sa kasalukuyan), ngunit noong ika-18 siglo, ang paniwala ng *kortesiya* ay napalitan ng *gallantry*, na tumutukoy sa isang ideyal na nagbibigay-diin sa pagpapakita ng apektadong sensitibidad sa direktang kaibahan sa mga mithiin ng pagtanggi sa sarili at marangal na kaseryosohan na siyang pamantayang Baroque. Noong huling bahagi ng medyebal at maagang modernong panahon, ang burges na uri ay may kaugaliang tularan ang magalang na kagandahang-asal ng kanilang mga mas nakakataas. Nagbago ito noong ika-19 na siglo, pagkatapos ng pagtatapos ng Digmaang Napoleoniko, sa paglitaw ng isang gitnang uri na may sariling hanay ng etiketang burges, na siya namang kinutya sa teoryang klasista ng Marxismo bilang *petite bourgeoisie*.

Ang analogue na konsepto sa court culture ng medieval India ay kilala sa salitang Sanskrit na , literal na nangangahulugang *"right-handedness"*, ngunit tulad ng sa Ingles na *dexterity* na may matalinghagang kahulugan ng *"apt, clever, appropriate"*, pinaliwanag na "kabutihan at konsiderasyong ipinahayag sa isang sopistikado at eleganteng paraan". 

## Tingnan din 
*Etiketa
*Pagkamagalang
*Respeto
* Lapastangang Pananalita sa Tagalog
* Lapastangang Pananalita

## Mga sanggunian 
## Mga panlabas na link 
*  

Kategorya:Etiketa
Kategorya:Mga ugali ng tao
Henry Marsh

Si **Henry Marsh** (1790 - Disyembre 1, 1860), may pamagat na Unang Baronete, ay isang Britanikong manggagamot at maninistis.  Ipinanganak siya sa Loughrea, County Galway sa Irlanda.  Isa siya sa mga duktor ng medisinang kaugnay ng sindroma ni Basedow, na kilala rin bilang sakit ni Marsh, at pangkasalukuyang tinatawag na eksoptalmikong buklaw.

## Talambuhay
Unang ninais ni Marsh na maging isang magsasaka o kaya maging isang tao ng simbahan, bago maging isang siruhano.  Pagkaraang hindi sinasadyang maputulan siya ng kanang hintuturo sa kamay dahil sa isang operasyon o paghihiwang kanyang ginagawa, nilisan niya ang larangan ng maninistis.  Tinanggap niya ang kanyang duktorado sa panggagamot mula sa Dublin noong 1818.  Pagkaraan magsagawa ng mga paglalakbay na makaagham, naghanapbuhay siya bilang isang katulong na manggagamot para sa Ospital ni Stephen sa Dublin, Irlanda.

Itinatag niya ang Paaralan ng Panggagamot sa Kalye Park noong 1822, sa tulong ng kanyang mga kasamahan sa larangan ng medisinang sina Robert James Graves, James William Cusack, Samuel Wilmot, at Arthur Jacob, at iba pa.  Nagturo siya ng paksang patolohiya sa paaralang ito hanggang 1927.

Noong 1927, nagturo siya sa Royal na Dalubhasaan ng mga Maninistis ng Irlanda (*Royal College of Surgeons of Ireland*).  Nang lumaon, naging manggagamot siya para sa reyna ng Inglatera.  Noong 1839, naging isang kabalyerong baronete (mas mababa kaysa isang baron).  Noong 1840, naging pangulo siya ng Dalubhasaan ng mga Manggagamot ng Hari at Reyna.

## Sanggunian
Kaurian:Mga manggagamot
Kaurian:Mga Irlandes
Bait

Ang **bait** ay maaaring tumukoy sa: 

*Bait (bigkas: /ba-it/) o grasya.
**Bait* (salitang Ingles na binibigkas na /beyt/) o panghalina, ang pamain.
**Bait*, ibang tawag sa alindog.
Benigno

Ang **benigno** (mula sa Kastilang *benigno*; *benign* sa Ingles) ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Katumbas ng kagandahang-loob, maamong-loob, pagiging maawain o mahabagin, mabait, nakabubuti, mayumi, maamo, at kaaya-aya.
*Sa larangan ng panggamot, tumutukoy ito sa pagiging hindi malala o hindi malignante ng isang karamdaman, sugat, o bukol.
*Mga pangalan ng tao:
:*Benigno Aquino, Jr., isang Pilipinong politiko at senador.
:*Benigno Aquino, Sr., isang Pilipinong senador at kongresistang kinatawan ng Tarlac.
:*Benigno Simeon Aquino III, isang politiko sa Pilipinas na anak ni Benigno Aquino, Jr. at Corazon Aquino. 
:*San Benigno, isang santo ng Romano Katoliko. 

## Tingnan din
**Benigno Aquino (paglilinaw)*
Biyaya

Ang **biyaya** ay maaaring tumukoy sa:

*Grasya ng Diyos.
**Biyaya ni Bathala*, isang pelikula sa Pilipinas.
Mabait

Ang **mabait** ay maaaring tumukoy sa:

*ibang tawag o palayaw para sa bubwit o bata o maliit na daga.
*kabaitan
*kaugnay ng salitang grasya
Awa

Ang **awa** ay maaaring tumukoy sa:

*Katumbas ng grasya.
*Awa, Tokushima, isang lungsod sa Prepektura ng Tokushima
*Banal na Awa (larawan), isang wangis na sumasagisag sa awa, pagpapatawad, at pag-ibig ng Diyos.
**Ina ng Awa* isang pelikula sa Pilipinas.
*Kolehiyo ng Banal na Awa, isang dalubhasaan sa Pilipinas.
Hindi malala

Ang pagiging **hindi malala** o **benigno** ay isang paglalarawan hinggil sa kalagayan o katayuan ng isang karamdaman.  Katulad ng pagtukoy sa mga tumor na **hindi malignante**.  Kabaligtaran ito ng malala o malignante na.  Sa mga hindi pa malalang mga tumor, namiminsala lamang ang mga ito sa mga kanugnog o kalapit na mga lamuymoy o tisyu sa pamamagitan ng pagdiin sa mga ito, na tila hindi naman o walang gawi na kumalat sa buong katawan.  Bilang halimbawa, itinuturing na hindi pa malignante ang mga tumor na mataba o kaya yaong mga mahibla.  Isa pang halimbawa ng benignong sakit ang banayad o bahagyang mga anyo ng lagnat na dulot ng malarya.  Bilang paghahambing, tinataguriang malala o malignante ang karsinoma at sarkoma.

## Sanggunian
Kategorya:Sakit
Kategorya:Panggagamot
Cold

Ang ***cold*** ay isang salitang Ingles para sa lamig o malamig, pati na ginaw o maginaw, at maaaring tumukoy sa:

*Karaniwang sipon
**Cold War*, katawagang Ingles para sa Digmaang Malamig 
**Captain Cold*, isang kathang-isip na karakter ng DC Comics 
**Cold War (komiks)*, isang kathang-isip na karakter ng Marvel Comics
*''Baby It's Cold Outside'', pamagat ng isang awitin
Aya

Ang **aya** ay maaaring tumukoy sa:

*Kaugnay ng kaaya-aya.
*Kaugnay ng ayain o hikayatin.
*Aya Medel, isang artista sa Pilipinas.
Malarya

Ang **malarya** (Ingles at Kastila: *malaria*) o **kaligkig** ay isang uri ng sakit na nakakahawa at napapasalin sa pamamagitan ng kagat ng isang lamok. Ang World Malaria Day ay ipinagdiriwang taon-taon tuwing Abril 25. Tinatawag din itong ague.

## Ague cake 
Ang ***ague cake*** (kung saan ang "ague" ay ibang pangalan para sa malaria), "bibingkang ague" o "mamong ague", ay ang katawagan sa Ingles para sa kalagayan kung saan ang pali (*spleen*) ay madalas na malubhang malaki at maaaring umabot ang kalakihan hanggang sa ibaba ng puwang na pampuson. Karaniwan ito sa mga bansang mayroong sakit na malaria, katulad ng Tsina. Sa Tsina, ang pagkakaroon ng "keyk na ague" ng isang tao ay sinasamantala ng mga lalaki na nakikipagsuntukan, sapagkat kapag natamaan ng gilid ng kamay ang namamagang pali, maaaring pumutok ang pali ng sinuntok na tao at makakapagdulot ng isang nakamamatay na pinsala sa kalaban.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Nakakahawang sakit
Kategorya:Sakit
Kaligkig (paglilinaw)

Ang **kaligkig** ay maaaring tumukoy sa:

*Sakit na kaligkig, ibang tawag para sa malarya.
*Panginginig, pangangatog, o pangangatal ng katawan dahil sa labis na panlalamig o ginaw.
Panghihilab sa apdo

Ang **panghihilab sa apdo**, **koliko ng apdo**, o **koliko sa apdo** ay ang pagkakaroon ng hilab o paghihilab sa apdo.  Nagaganap ito dahil sa pasila-silakbo, panaka-naka, o pabigla-biglang pagliit, paghila, at pag-urong ng mga daluyan sa loob ng apdo upang matanggal nila ang mga bato sa apdo.    

## Sanggunian
Kategorya:Sakit
Kategorya:Sistemang panunaw
Apdo

Ang **apdo** o **abdo** (Ingles: *gallbladder*, *gall-bladder*, *gall bladder*

## Sa pananampalataya 
Kaugnay ng Bibliya, batay sa paliwanag ni Jose Abriol, isang sagisag ng buhay ang apdo para sa mga Hebreo, sapagkat bukal ito ng dugo.  Ito rin ang tanda ng matinding paghihirap.  Gayundin, batay sa nakasulat sa Ebanghelyo ni Mateo (*Mateo 27:34*), binibigyan ng mga kabataang babae ng inuming alak na may kahalong apdo ang mga pinahihirapan o pinarurusahan upang mabawasan ang antas o pagkadama ng paghihirap.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Kategorya:Sistemang panunaw
Kategorya:Organo
Kontrasepsiyon

Ang **kontrasepsiyon** (sa Ingles: *birth control*, *contraception*) ay ang kusang pagtaban at pagtitimpi ng tao sa kanyang kakayahang magkaroon ng anak. Tumutukoy din ito sa sinasadyang paglalagay ng agwat sa pagkakaroon ng mga supling, sa pamamagitan ng mga pamamaraang mekanikal o may kemikal. Isang halimbawa ang paggamit ng mga gamot, o iba pang bagay, na panglaban sa pagdadalantao. Naging kasingkahulugan din ang pagpigil sa pagkakaroon ng anak ang kontrasepsiyon na nangangahulugang "pangontra sa pagbubuntis". May mga bansa ay may batas tungkol dito, isa rito ang Republikang Popular ng Tsina.

Ang kontrasepsiyon ay gumagamit ng mga pamamaraan at mga aparato para maiwasan ang pagbubuntis. Pagpaplano ng pamilya ang tawag sa paghahanda at paggamit ng kontrasepsiyon. Makakatulong ang ligtas na pagtatalik, kagaya ng paggamit ng kondom, para maiwasan ang mga impeksyong naililipat sa sekswal na paraan. Ang mga pamamaraan sa pagkontrol sa panganganak ay ginagamit na, maging sa sinaunang panahon, ngunit ang pag-usbong ng mga mabisa at ligtas na paraan ay ginamit lamang sa ika-dalawangpung siglo. Linilimitahan o pinagbabawalan ang paggamit ng kontrasepyon sa ibang kultura o grupo ng tao dahil itinuturing nila itong masama o hindi kanais nais.

Ilan sa mga paraan ng pagpigil sa pag-aanak ay isterilisasyon sa pamamagitan ng *vasectomy* sa lalaki at tubal ligation sa babae, paggamit ng mga aparato na pumipigil sa pertilisasyon at mga kontraseptibong bagay. Ang paggamit ng pamatay binhi (*spermicide*) at pagtanggal ng ari ng lalaki bago pa man labasan ay hindi masyadong epektibo. Hindi tulad ng ibang paraan ng kontrasepsiyon, ang isterilisasyon, kadalasan, ay hindi na naibabalik sa dati o nananatiling permanente ang lahat. Ang pagkabuntis dulot ng pagtatalik nang walang proteksyon ay maaaring maiwasan sa pamamagitan ng paggamit ng mga kontraseptibong pang-emerhensiya tulad ng mga pildoras. Ang pag-iwas sa sekswal na gawain ay itinuturing na isang paraan ng kontrasepsyon ngunit ang pagpapalaganap ng kaalamang sekswal na walang konsepto ng kontrasepsyon ay maaaring magdulot ng pagtaas sa bahagdan ng maagang pagbubuntis.

## Tingnan din 
*Hindi pinlanong pagbubuntis
* Pagpapalaglag
* Pagkanakunan

## Mga sanggunian
Kategorya:Populasyon
Kategorya:Panggagamot
Kategorya:Teknolohiya
Kategorya:Pagdadalantao
Kategorya:Kontrasepsiyon
Diodo

thumb|right|270px|Isang diodo, na pinapakita ang isang hugis parisukat na semikondaktor na krystal.

Ang **duhandas**, **diodo**, o **diyodo** (Ingles: *diode*, Kastila: *diodo*) ay isang elektronikong sangkap na may dalawang elektrodo na dumadaloy ang isang hudyat sa pagitan nito (ngunit maaaring may dalawa o higit pa na elektrodo ang ang termiyonikang diodo). Isa sa mga karaniwang gamit ng diodo ang pahintulutan ang isang daloy ng kuryente na dumaloy sa isang patutunguhan at upang harangin ito sa salungat na daan. Sa ngayon, karaniwang gawa ang mga diodo mula sa materyales na semikondaktor katulad ng silisio o hermanio.

## Tingnan din 
* Duhandas na nagsasaboy ng liwanag

Kaurian:Elektronika
Maria Odulio de Guzman

:*Tungkol ito sa isang Pilipinong leksikograpo. Para sa Pilipinang artista, tingnan ang Malou de Guzman.*

Si **Maria Odulio de Guzman** ay isang guro, edukadora, punong-guro, manunulat, at may-akda.  Siya ang unang babaeng prinsipal ng isang mataas o sekundaryang paaralan sa Pilipinas.  Naging guro siya sa Mataas na Paaralan ng Nueva Ecija sa Pilipinas mula 1918 hanggang 1928.  Nakapag-aral siya mula sa Dalubhasaan ng Guro ng Estado ng Radford sa Virgina, Estados Unidos.  Dati rin siyang isang propesora sa Dalubhasaang Normal ng Pilipinas.  Sumulat din siya ng mga talahuluganan ng magkakatambal na mga wikang Tagalog, Pilipino, Filipino, Ingles, at Kastila.  Isa rin siyang tagapagsalinwika ng *Noli me Tangere* ni Jose Rizal, at kasamang tagapagsalinwika rin ng *El filibusterismo*, isa pang nobela ni Rizal.

## Mga akda
Kabilang sa mga inakdang disyunaryo ni M.O. de Guzman ang mga sumusunod:
**English-Tagalog-Spanish and Tagalog-English Vocabulary*, (kasama si Domingo de Guzman, Lungsod ng Quezon, Pressman, 1963, 228 mga pahina)
**An English-Tagalog and Tagalog-English Dictionary* (1966)
**New Tagalog-English English-Tagalog* (1966)
**New English-Filipino Filipino-English Dictionary* (1968)
**English-Tagalog and Tagalog-English Dictionary* (1966)
**New English-Tagalog and Tagalog-English Dictionary* (1968)
**The New Filipino-English/English-Filipino Dictionary* (January 1, 1968)
**Bagong Diksiyonaryo: Pilipino-Ingles, Ingles-Pilipino* (1968)
**Diksiyunaryo Pilipino-Ingles Pilipino (Pilipino-English-Pilipino Dictionary)* (1970)
**An English-Tagalog and Tagalog-English Dictionary* (1979)
**English-Tagalog and Tagalog-English Dictionary* (1982)
**An English-Tagalog and Tagalog-English Dictionary* (January 1, 1988)
**English-Tagalog and Tagalog-English Dictionary* (January 1, 1993)
**English-Tagalog and Tagalog-English* (2000)
**New Tagalog-English Dictionary* (2006)
**Bagong Talatinigan: Pilipino-Ingles Ingles-Pilipino* ISBN 9710817450

## Sanggunian
Kategorya:Mga guro
Kategorya:Mga tagapagsalin
Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas
M. de Guzman

Ang **M. de Guzman** at **M. de Guzmán** ay maaaring tumukoy sa:

*Maria Odulio de Guzman, isang Pilipinong leksikograpo.
*Juan M. de Guzmán Arellano o "Juan M. Arellano", isang Pilipinong artkitekto.
*Malou de Guzman, isang Pilipinong aktres.
Shammuramat

Si **Shammuramat** o **Sammur-amat** ay Emperatris ng Asiria noong 811 BK&ndash;808 BK. Siya ang biyuda ni Haring Shamshi-Adad V na namuno ng tatlong taon sa trono ng Asiria. May mga ibang kronolohiya na nagmumungkahi na namuna siya mula 809 hanggang 792 BK.

## Mga sanggunian
Kaurian:Asirya
Sandatang pumuputok

Ang **sandatang pumuputok** (Ingles: *firearm*) ay isang kagamitan, kadalasang dinisenyo upang gamitin bilang armas, na tumutudla sa isahan o maramihang pantudla sa isang mataas na belosidad sa pamamagitan na pinigil na pagpuputok.

Kabilang sa mga halimbawa ng mga sandatang pumuputok ay ang baril at ang kanyon (katulad ng lantaka, na isang uri ng kanyon na ginagamit na sa Timog-Silangang Asya bago pa man ang panahon ng pagdating ng mga Europeo

## Tingnan din 
* Pampasabog
* Improbisadong sandatang pumuputok

## Mga sanggunian 
Kaurian:Sandata
Paglilimbag

Ang **paglilimbag** o **pag-imprenta ng dyaryo** ay isang proseso para sa muling pagsasagawa ng mga teksto at larawan, karaniwang sa tinta sa papel na ginagamit ang isang palimbagan. Gumagamit ang proseso ng pangunahing huwaran o porma para makagawa ng imprenta. Kadalasang ginagawa ito sa isang malawakang prosesong pang-industriya, at isa sa mga mahahalagang bahagi ng paglilimbag at transaksyong paglilimbag.

Ang pinakaunang hindi papel na mga produkto na kinakasangkutan ng paglilimbag ay kinabibilangan ng mga selyong silindro (o *cylinder seal*) at bagay tulad ng Silindrong Ciro at Silindrong Nabonido. Ang pinakaunang kilalang anyo ng pag-imprenta na nilalapat sa papel ay ang pag-imprenta sa bloke ng kahoy, na lumitaw sa Tsina bago ang 220 AD para sa pag-imprenta ng tela. Bagaman, hindi pa ito nailalapat sa papel hanggang noong ikapitong dantaon. Kabilang sa mga sumunod ng pagsulong sa teknolohiya ng pag-imprenta ang tipong lumilipat (o *movable type*) na inimbento ni Bi Sheng noong mga 1040 AD at ang palimbagan na inimbento ni Johannes Gutenberg noong ikalabing-limang dantaon. Gumanap ng susing papel; ang teknolohiya ng pag-imprenta sa pag-unlad ng Renasimyento at Rebolusyong Siyentipiko at inilatag ang batayang materyal para sa makabagong ekonomiyang nakabatay sa kaalaman at ang pagkalat ng pag-aaral sa masa.

Noong 2005, ang pag-imprentang dihital (tulad ng *thermal printer*) ay tinatayang nasa 9% ng 45&nbsp;trilyong pahina na nailimbag kada taon sa buong mundo.

## Mga sanggunian
Kaurian:Paglilimbag
Akson

Ang **akson**(Ingles: *axon*) ay ang parte ng neuron o selula ng utak na tumutubo mula sa soma o katawan ng selula. Ang kahabaan nito ay nakasalalay sa lugar kung saan ito matatagpuan. Ang mga neuron na may mahabang akson ay kalimitang sumasakop sa iba't ibang parte ng katawan tulad ng utak. Ang iba naman na may maiikling akson ay matatagpuang kadalasan sa utak o sa pinakaloob ng espinal na kordo bilang mga interneuron na may tungkuling mamagitan sa dalawang nagpapahayagang mga neuron. Mahalaga ito para sa pag-uugnay at pagpapahayag ng mga neuron na nagaganap sa sinapse. Naglalaman ang akson ng membrano ng selula na tinatadtaran ng mga maliliit na butas na siyang nagpapadaloy sa mga ions na kailangan ng mga selula upang mabuhay. Sa komplikadong paraan ng mga pagdaloy na ito ay nagagawa ng neuron na magkaroon ng tinatawag na aksiyon potensiyal, isang elektrokemikal na pulso na siyang dumadaloy sa kahabaan ng akson. Ang pulso na dumadaloy sa akson ay nanggagaling mula sa akson at may adhikang makipag-usap sa kaugnay na neuron, na siya namang tatanggap ng pulso hindi sa akson kundi sa soma lalong lalo na sa mga sanga nito.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sistemang nerbiyos
Kwame Nkrumah

Si **Kwame Nkrumah** (21 Setyembre 1909 - 27 Abril 1972) ay isang maimpluwensiyang tagataguyod ng Pan-Aprikanismo noong ika-20 siglo.  Siya ang pinuno ng Ghana at ang nakaraang estado nito, ang Gold Coast, mula 1952 hanggang 1966.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Ghana
Pekas

Ang **pekas**, **bukas na komedo**, o **bukas na komedon** (Ingles: blackhead*, *open comedo* [isahan], *open comedones'' [maramihan]) ay isang maitim na bara sa mukha na parang butlig at nagiging taghiyawat kung naiimpeksyon. Nilalarawan din ito bilang tagihiyawat na may maitim na butas.  Kapag lumilitaw, matatagpuan ang maitim na pasak na ito sa loob ng mga masesebong glandula ng balat.    

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sakit
Glandulang malangis

Ang **masesebong mga glandula**, **mamantikang mga glandula**, **matatabang mga glandula**, o **malalangis na mga glandula** (Ingles: mga *sebaceous gland*) ay mga glandula ng balat na nagdurulot ng langis, mantika, o sebong para sa buhok at balat.

## Sanggunian
Kaurian:Balat
Don Quixote

Ang '''''*** o ***Don Quijote*** (, ), buong pamagat ***''''' ("Ang Mahusay na Ginoong si Don Quixote ng La Mancha") ay isang nobelang sinulat ng Kastilang may-akda na si Miguel de Cervantes Saavedra.  Nilikha ni Cervantes ang gawa-gawang pinagmulan ng kuwentong ito na nakabatay sa manuskrito ng isang inimbento o kathang-isip na Morong dalubhasa sa kasaysayang nagngangalang Cide Hamete Benengeli.

Nalathala ang aklat sa dalawang tomo o bahagi, isa noong 1605 at isa pa noong 1615).  Itinuturing ito bilang ang unang makabago o modernong nobela.  Tungkol ito kay Don Quixote, ang Lalaki ng o nagmula sa La Mancha.  Naniniwala si Don Quixote na isa siyang kabalyero at nagsagawa ng "makabayaning" mga pagliligtas o pagsasagip, kabilang ang pagpaslang ng mga mulino.  Una itong nasulat sa Kastila, at lumaong naisalinwika sa Ingles ni Thomas Shelton.

Ang nobelang ito ay isinalin din sa Tagalog mula sa Kastila ng manunulat na si Teodoro Gener noong huling bahagi ng dekada 1930.

Ang kantang The Impossible Dream  na sinulat para sa 1965 Broadway musical at sumunod ay sa 1972 pelikulang Man of La Mancha ay sumikat sa buong mundo pati sa Pilipinas. Ito ay kilalang paboritong awitin ni Benigno Aquino Jr. at Evelio Javier, mga tinuturing na bayani sa paglalaban sa rehimen Ferdinand Marcos.

Kategorya:Nobela
Kategorya:Aklat
Kategorya:Mga tauhan mula sa nakasulat na panitikang kathang-isip
Kategorya:Tauhan (panitikan)
Kategorya:Panitikan sa wikang Kastila
Kategorya:Mga tauhang kathang-isip sa nobela
Rin-Ne

Ang **Kyōkai no Rinne** (境界のRINNE ?, literal, Ang Hangganan ng Rinne) ay isang seryeng manga ng Hapon na sinulat at ginuhit ni Rumiko Takahashi. Magsisimula ito sa magasin na manga na Shogakukan's Weekly Shōnen Sunday sa 22 Abril 2009. Tungkol ang serye kay Sakura Mamiya, ang isang batang babae na nagkamit ng kapangyarihan upang makita ang mga multo pagkatapos ng isang pangyayari bilang isang anak. Ang manga ay lisensiyado sa pamamagitan ng Viz Media, at ang unang Ingles na bolyum ay inulat na magagamit bago ang katapusan ng 2009.

## Kuwento 
Ang kuwento ay sentro sa Sakura Mamiya, ang isang batang babae na makita ang mga multo matapos ang isang tiyak na pangyayari kapag siya ay bata. Isang araw, siya ang makakakuha ng isang mahiwaga pagbibisita.
## Panlabas na ugnay 
* Opisiyal na websayt
* Kumpletong Kyokai no Rinne
Losyon

Ang **losyon** ay isang uri ng mabangong pamahid para sa balat o kutis.

## Losyon ng asoge
Ang maitim na **losyon ng asoge** o **losyon ng merkuryo** ay isang maitim na losyon ng merkuryo o asoge.  Dahil sa kulay nito, tinatawag din itong **itim na panghugas** o **panghugas na itim** (*black wash* sa Ingles).  Ginagamit itong panghugas at panglinis ng mga sugat na dulot ng sakit na sipilis.  Kabilang sa mga sangkap nito ang 30 mga grano ng kalomelo, 4 na drakma ng gliserina, 10 drakma ng dagta ng adragante (o tragakante), at sapat na tubig ng apog upang makagawa ng 10 mga onsa.

## Sanggunian
Kaurian:Gamot sa balat
Manga (paglilinaw)

Maaaring tumukoy ang **manga** sa:

* **Manga** o karaniwang pinaikli bilang **mga**, sa balarila, ipinapahiwatig na maramihan o higit sa isa ang tinutukoy
* Tinataya, malapit sa tinutukoy
* Mangmang, walang alam o hindi naturuan
* Manga (komiks), isang uri ng guhit-larawan na pinagbuti sa bansang Hapon

Maaari din na hinahanap mo ang prutas na mangga.
Apugan

Ang **apugan** ay tumutukoy sa:

*Apugan, ang pagawaan o pabrika ng apog; o ang tawag sa galaw ng paglalagay ng apog.
*Apugan-Loakan, isang barangay sa Lungsod ng Baguio, Pilipinas.
Bakal (paglilinaw)

Ang **bakal** ay maaaring tumukoy sa:

*Ibang tawag para sa:
:*Elementong bakal.
:*Suplementong uwit.
:*Asero
James Begbie

Si **James Begbie** (ipinanganak noong 1798 - namatay noong Agosto 26, 1869) ay isang Britanikong manggagamot na may kaugnayan sa pag-aaral ng sindroma ni Basedow, na kilala rin bilang sakit ni Begbie, at pangkasalukuyang tinatawag na eksoptalmikong bosyo.  Kaugnay din siya ng pag-aaral hinggil sa Karamdaman ni Dubini, dating pangalan para sa miyoklonikong anyo ng epidemikong ensepalitis.

## Talambuhay
Ipinanganak si Begbie sa Edinburgo, ang kabiserang lungsod ng Eskosya.  Naging guro niya si John Abercrombie (1780-1844).  Sa paglaon, naging katu-katulong din siya ni Abercrombie para sa mga gawain nito.   

Noong 1821, tinanggap ni Begbie ang kanyang duktorado sa panggagamot mula sa Pamantasan ng Edinburgh.  Noong 1822, naging katoto siya ng Dalubhasaang Royal ng mga Maninistis (*Royal College of Surgeons*).  Noong 1847, naging katoto rin siya ng Dalubhasaang Royal ng mga Manggagamot (*Royal College of Physicians*), at naging pangulo ng samahang ito mula 1854 magpahanggang 1856.  Bago mangyari ito, naging pangulo muna siya ng Samahang Royal ng Manggagamot-Maninistis (*Royal Medico-Chirurgical Society*) ng Londres mula 1850 magpahanggang 1852.  Sa loob ng apatnapung taon, gumanap siya bilang manggagamot para sa Samahan ng Pondo ng Balong Eskoses at Katiyakang Pambuhay (*Scottish Widow’s Fund and Life Assurance Society*).

Namatay siya sa Edinburgo.

## Mga akda
Nagsulat si Begbie ukol sa mahahalagang mga estadistika, paggamit ng arseniko para sa kronikong rayumatismo, paggamit ng asidong nitritiko-hidrokloriko para sa oksalurya, at paggamit ng potasyong bromido para sa karamdamang nerbyos. 

## Sanggunian
Kaurian:Mga Britaniko
Kaurian:Mga manggagamot
P. Blaud

Si **P. Blaud ng Beaucaire** (1831) (Ingles: *P. Blaud of Beaucaire*) ay isang Pranses na manggagamot na nagpakilala at nagpanimula ng paggamit ng mga pildoras ng uwit bilang gamot para sa anemya, kaya't karaniwang tinatawag din ang mga gamot na ito bilang mga **pildoras ni Blaud**.  Si Blaud ng Beaucaire ang isa sa mga naging pangunahing duktor ng medisina sa Ospital ng Beaucaire (''l'Hospital de Beaucaire'') ng Pransiya.

## Sanggunian
Kategorya:Mga Pranses
Kategorya:Mga manggagamot
Pananalapi (yunit ng palitan)

Ang **pananalapi** ay isang yunit ng palitan, na pinapagaan ang paglipat ng kalakal at/o serbisyo. Ginagamit bilang salapi ang mga barya at salaping papel. Isang anyo ito ng salapi, kung saan ang salapi ang ginagamit sa palitan, taguan ng halaga, at batayan ng halaga. Ang barya at perang papel ay parehong uri ng salapi.
## Mga sanggunian 
Kategorya:Pananalapi
Kategorya:Pamilihan ng dayuhang pagpapalit
Kategorya:Salapi
Labanan sa Hilagang Cotabato

Ang **Labanan sa Hilagang Cotabato** ay nag-umpisa ilang dekada na ang nakalilipas. Nag-iwan ito ng malubhang pinsala sa bansa at pati ang politika ng bansa ay naapektohan. Halos 160,000 na ang napaslang sa sagupaang ito at gumulo sa lampasang dalawang milyong buhay. Ang mga Sandatahang Lakas din ay - hindi sinasadya - na nakapatay ng ilang sibilyan naipit sa gitna ng sagupaan. Nagkaroon ng maraming sagupaan at nakilala ito bilang "Himagsikang Moro" o "Rebelyon ng mga Moro".

## Talababa
Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas
Kategorya:Pilipinas
Catalina II ng Rusya

Catalina II ng Rusya|thumb

Si **Catalina II**, tinatawag din **Catalina ang Dakila** (, *Yekaterina II Velikaya*;  namuno bilang Emperatris ng Rusya mula  hanggang ) ay isang Emperatris ng Rusya.  Sa ilalim ng kanyang tuwirang tangkilik, lumawak ang Imperyong Ruso, pinabuti ang pamamahala nito, at lalo pang sumailalim sa patakaran ng pagiging Maka-Kanluran.  Pinatibay ng kanyang pamumuno ang Rusya na lumaki na mas malakas at naging isa sa mga malalaking kapangyarihan ng Europa.  Ang kanyang kahanga-hangang kakayahan sa larangan ng masalimuot na patakarang banyaga at minsa'y malupit na ganti sa magaan na himagsikan ang pumuno sa kanyang pribadong buhay na nakakapagod.

Kategorya:Rusya
Karl Adolph von Basedow

Si **Karl Adolph von Basedow** o **Carl von Basedow** (Marso 28, 1799 – Abril 11, 1854) ay isang Alemang manggagamot na kilala dahil sa pag-uulat ng mga tanda o sintomas na tinawag bilang karamdamang Graves-Basedow, na pangkasalukuyang teknikal na kinikilala bilang eksoptalmikong buklaw.

## Talambuhay
Ipinanganak si Basedow sa Dessau, Alemanya.  Nagtapos siya mula Pamantasan ng Halle.  Nagsimula siya bilang isang manggagamot na panlahat noong 1822.  Maaga siyang nag-asawa at naging punong opisyal na manggagamot ng bayan, isang katungkulang ginampanan niya sa kabuoan ng kanyang buhay.  Noong 1840, iniulat niya ang mga kalagayang kilala ngayon bilang karamdamang Graves-Basedow.  Namatay siya sa Merseburg noong 1854 makaraang mahawa ng lagnat na may batik mula sa isang bangkay na kanyang hinihiwa at pinag-aaralan.

## Gawaing medikal
Mayroon tatlong eponimong mga kundisyong pangpanggagamot: ang koma ni Basedow, isang tayreotoksikong koma; ang unilateral na retraksyon ng pang-itaas na talukap ng mata sa sindroma ni Basedow; at ang karamdamang Graves-Basedow, isang sakit na may katangiang tinatawag na "santatlo ni Merseburger" (*Merseburger triad*): ang hipertiroydismo, bosyo, at eksoptalmos.  Iminungkahi ni George Hirsh ang katawagang "Karamdamang Basedow" sa loob ng kanyang sulating *Klinische Fragmente*.

## Sanggunian
Kaurian:Mga manggagamot
Kaurian:Mga Aleman
Talon ng Niagara

thumb|Talon ng Niagara

Ang **Talon ng Niagara** ay napakalaking mga talon sa Ilog Niagara, na sumasaklang sa pandaigdigang hangganan sa pagitan ng lalawigan ng Canada na Ontario at estado ng Estados Unidos na New York. Nasa 17 milya (27&nbsp;km) ang talon sa hilaga-hilaga-kanluran ng Buffalo, New York at 75&nbsp;milya (120&nbsp;km) timog-timog-silangan ng Toronto, Ontario, sa pagitan ng kambal na lungsod ng Niagara Falls, Ontario, at Niagara Falls, New York. 

## Talababa 
## Tingnan din 
* Talon ng Iguazu

Kategorya:Talon
Dakilang Paghahati

Maaaring tumukoy ang katawagang **Dakilang Paghahati** (Ingles: **Great Schism**) sa ilang mga pangyayari sa Kristiyanismo:

* Ang Paghahati ng Silangan-Kanluran (pormal noong 1054), sa pagitan ng Kanluraning Romano Katoliko at Silangang Ortodoksong Kristiyanismo.
* Ang Paghahating Kanluranin (1378 hanggang 1417) sa loob ng Simbahang Romano Katoliko, kaugnay sa mga papa sa Avignon laban sa mga nasa Roma.
* Ang paghahati ng Mga Lumang Naniniwala (1666–1667) sa Simbahang Ortodokso ng Rusya.

Kaurian:Paghahati sa Kristiyanismo
Menes

Si **Menes**, **Mena**, **Meni**, **Min**, o **Narmer** ay isang pinuno ng pang-itaas na bahagi ng Sinaunang Ehipto.  Naghari siya sa buong Ehipto sa loob ng 62 mga taon.  Asawa niya si Neith-hetep.

## Ukol sa pangalan
Isang pansarili o personal na pangalan ang *Menes*.  Bilang pinuno, gumamit si Menes ng ibang pangalan.  Kabilang dito ang **Narmer, Panginoon ng Dalawang mga Lupain**.

## Pananakop at paghahari
Sinakop niya ang delta ng ilog ng Nilo ng Pang-ibabang Ehipto noong mga 2850 BK o 2925 BKE.  Sa pamumuno niya ng Pang-itaas na Ehipto, nagsuot si Menes ng isang puting koronang kahugis ng koniko o binaligtad na apa ng sorbetes.  Bilang paghahambing, kulay pula ang putong na korona sa ulo ng mga namahala ng Pang-ibabang Ehipto.  Pagkaraang masakop ni Menes ang Pang-ibabang Ehipto, dalawa ang sinuot niyang korona: nakapaloob ang puting korona sa loob ng kulay pulang korona.  Siya ang unang hari sa kasaysayan ng Ehipto na nakapag-isa ng Ehipto.

## Mga ginawa bilang hari
Bilang hari ng buong Ehipto, nagtatag siya ng isang kabiserang lungsod para sa kanyang dalawang kaharian.  Itinatag niya ito sa Memphis na nasa timog-kanluran ng Cairo.  Napapaligiran ang sitadela o pook-tanggulan (kuta o moog) nito ng puting pader.

## Kamatayan
Namatay siya dahil sa pagkakapaslang sa kanya ng isang hipopotamus.  Pagkaraang sumakabilang buhay ni Menes, itinuring siya bilang isang diyos.

## Tingnan din
*Narmer

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga Ehipsiyo
Kategorya:Kasaysayan ng Ehipto
Kategorya:Mitolohiyang Ehipsiyo
Kategorya:Paraon
Mentohotep

Ang **Mentohotep** o **Mentuhotep** ay ang pangalan para sa ilang mga paraon ng Ehipto:

* Mentohotep I
* Mentohotep II
* Mentohotep III
* Mentohotep IV
* Mentohotep V
* Mentohotep VI
Narmer

{{Infobox pharaoh
| name           = Narmer
| alt_name       = Menes
| image          = NarmerPalette-CloseUpOfNarmer-ROM.png
| image_alt      = 
| caption        = Malapitang pagtanaw kay Narmer, na nasa Paletang Narmer 
| role           =
| reign          = c. 3150 BCE
| dynasty        = Unang Dinastiya
| coregency      =
| predecessor    = Ka (pinaka malamang) o Alakdan II
| successor      = Hor-Aha

| notes          =
| prenomen       =
| prenomen_hiero =
| nomen          =
| nomen_hiero    =
| horus          = Hor-Narmer''**Mabangis na hito ni Horus*{{Infobox pharaoh/Serekh|Horus={}||prefix=G5}}Pangalawang pangalang maka-Horus: Hor-Narmer-Tjai***Lalaking-lalaking hito ni Horus''{{Infobox pharaoh/Serekh|Horus={}||prefix=G5}}
| horus_hiero    =
| horus_prefix   = 
| nebty          =
| nebty_hiero    =
| golden         =
| golden_hiero   =

| spouse         = Neithhotep
| children       = Hor-Aha ?
| father         =
| mother         =
| birth_date     =
| death_date     =
| burial         = Silid bilang B17 at B18, Umm el-Qa'ab
| monuments      =
}}
Si **Narmer** ay isang paraon ng Panahon ng simulaing pangdinastiya ng Ehipto (ca. ika-31 siglo BCE). Siya ay pinaniniwalaan na kahalili ng mga paraon ng Panahong protodinastiko ng Ehipto na si Haring Alakdan (o Selk) at/o Ka. Siya ay itinuturing na tagapag-isa ng Ehipto at tagapagtatag ng Unang dinastiya ng Ehipto at kaya ang unang paraon ng nagkaisang Ehipto. Ang kaniyang pagkakakilanlan ay paksa ng patuloy na debate bagaman sa nananaig na Ehiptolohiya siya ay kinikilala bilang si paraon Menes. Siya ay binibigyan rin ng kredito sa pag-iisa ng Sinaunang Ehipto bilang unang paraon. Ito ay batay sa Paletang Narmer na nagpapakita at naglalarawan kay Narmer bilang tagapag-isa ng Ehipto at ang dalawang mga selyo ng nekropolis mula sa Abydos na nagpapakita sa kaniya bilang unang hari ng Unang dinastiya ng Ehipto.

## Mga sanggunian
## Mga panlabas na kawing
* *The Narmer Catalog*

Kategorya:Unang dinastiya ng Ehipto
Lupain ng Punt

:*Basahin din ang Puntland.*

Ang **Lupain ng Punt**, o **Pwenet** at **Pwene** para sa sinaunang mga Ehipto, na minsan ding nagiging katumbas ng *Ta netjer*, ang "lupain ng diyos" ay isang maalamat na pook sa Sungay ng Aprika. Kilala ito sa paggawa at pagluluwas ng ginto Natagpuan sa mga talaan ng sinaunang Ehipto ang kabatiran hinggil sa mga misyon ng pangangalakal sa rehiyong ito. Kabilang sa mga ito ang dalawang ekspedisyong pandagat, sa halip na sa pamamagitan ng paglalakbay sa lupa, na ipinadala ng mga sinaunang pinuno ng Ehiptong sina Mentohotep III at Reyna Hatshepsut. Sa ngayon, ito ang kinalalagyan ng pangkasalukuyang Etiyopiya, Djibouti, at Somalya.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Sinaunang Ehipto
Kaurian:Kasaysayan ng Ehipto
Kaurian:Heograpiya
Mentuhotep III

Si **Mentohotep III** o **Mentuhotep III** ay isang hari ng Ehiptong naging isa sa dalawang pinakatanyag na mga pinuno ng Ehiptong nagpadala ng ekspedisyong pangkalakalan sa Lupain ng Punt na nasa baybayin ng Dagat na Pula. Si Reyna Hatshepsut ang isa pa.

## Ang ekspedisyon 
Noong mga 2000 BK, nagpadala ang ikatlong haring Mentohotep ng ekspedisyong pangkalakalan sa Lupain ng Punt (kasaluyang kinalalagyan ng Etiyopya, Djibouti, at hilagang Somalya), isang lupaing mayaman sa ginto, garing, at mga panimpla.  Isinagawa niya ito sa pamamagitan ng pagdaan o paglalayag sa dagat, sa halip na ang paglalakbay sa lupa lamang, ang dating gawi sa pakikipagkalalan sa pagitan ng Ehipto at ng Lupain ng Punt.  Nagpadala siya ng isang barko para sa layuning ito.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga Ehipsiyo
Kategorya:Kasaysayan ng Ehipto
Kategorya:Paraon
Tiya

Ang **tiya**, **tiyahin**, o **ali** ay tawag ng isang pamangkin para sa isang babaeng taong maaring kapatid na babae ng isang magulang, o ang asawa ng isang kapatid na lalaki ng isang magulang. Ayon sa Talahulugang Ingles ng Oxford, ito ang kapatid na babae ng isang ama o ina, o kaya ang asawang babae ng isang tiyong tinatawag na **tiya sa batas** o **tiyahin sa batas** ayon sa mahigpit na kahulugan ng salita. Tiyo ang katumbas na katawagan para sa lalaki. Maari ring tumukoy ang tiya sa isang parangal na katawagan para sa sinumang babaeng tao o indibiduwal.  Katumbas ito ng **tiyang**, **ale** at **kaka**  Ginagamit ding panawag ang *tiya* para sa isang inang panguman.

## Tingnan din 
* kaka (paglilinaw)
* pinsan

## Mga sanggunian 
Kategorya:Tao
Kategorya:Pamilya
Kategorya:Kamag-anak
Aunt

Ang ***aunt*** ay isang salitang Ingles na tumutukoy sa:

*Katumbas ng salitang Ingles na *auntie* na nangangahulugang tiyahin.
*Aunt May, isang tauhang pangkomiks ng Marvel Comics.

## Tingnan din
**Auntie (paglilinaw)*