Maginoo

Ang mga Tagalog na **maginoo**, ang mga Kapampangang **ginu**, at ang mga Bisayang **tumao**, ay ang mga dugong bughaw o naghaharing uri sa lipunan sa Pilipinas bago ang pananakop ng mga Espanyol.

## Lipunang Tagalog
[thumb|Mag-asawang **Maginoo** sa pamayanang Tagalog mula sa [Kodiseng Boxer]]

Ang mga sinaunang pamayanang Tagalog ay may tatlong uri na istrukturang panlipunan na binubuo ng **maginoo** (dugong bughaw o naghaharing uri), ang **maharlika** (mga malalaya; mandirigma), at ang mga **alipin** (manggagawa o mga karaniwang tao). Ang mga maaari lamang mag-angkin ng namamanang aristokrasya ay ang mga kabilang sa antas ng *maginoo*. Ang kanilang katanyagan ay nakasalalay sa katanyagan ng kanilang mga ninuno (*bansag*) o sa kanilang kayamanan at katapangan sa labanan (*lingas*). Sa pangkalahatan, kapag mas malapit ang isang angkan ng maginoo sa *puno* (*royal founder*) ng isang lipi (*lalad*), mas mataas ang kanilang katayuan.

Ang mga kabilang sa antas ng *maginoo* ay tinawag na **Ginoo**. Ang mga wastong pangalan sa mga  marangal na *maginoo* ay pinasisimulan gamit ang **Gat** (pinaikli para sa "pamagat" o "pamegat", na orihinal na kahulugan ay  "panginoon", bagaman nangangahulugang "titulo" sa modernong Tagalog) para sa mga lalaki at **Dayang** (babae) naman para sa mga babae, na nagsasaad ng *Panginoon* at *Ginang*. Ang titulong **Panginoon** ay nakalaan para sa partikular na makapangyarihang *maginoo* na namuno sa malaking bilang ng mga nasasakupang tao at alipin, nagmamay-ari ng malawak na ari-arian, at ang lahi o angkang pinagmulan ay may kantanyagan. Ang mga *maginoo* na may mababang katayuan na naging prominente sa pamamagitan ng bagong nakuhang kayamanan ay nanunuya na kilala bilang *maygintawo* (literal na "taong may maraming ginto"; *nouveau riche*). Sa *Vocabulario de lengua Tagala* (1613), inihambing ng misyonerong Pransiskanong Espanyol na si Pedro de San Buenaventura ang *maygintawo* sa mga "dark knights" na nakakuha ng kanilang katayuan sa pamamagitan ng ginto at hindi sa pamagigitan ng kamag-anakang o angkang pinamulan.  

Ang mga *datu* ng Tagalog ay mga *maginoo* na namuno sa isang pamayanan (isang dulohan o barangay, literal na "sulok" at "bangka ng balangay") o ​​may sapat na maraming tagasunod. Ang mga *datu* na ito ay maaaring namuno sa isang pamayanan (isang pook) o naging bahagi ng isang mas malaking pamayanan (isang bayan, "estado-lungsod"). Bumuo sila ng isang konseho (*lipon*, *lupon*, o *pulong*) at tumugon sa isang soberanong pinuno, na tinutukoy bilang *lakan* (o ang Sanskrit na titulong *raha*, "hari"). Pagkatapos ng pananakop ng mga Kastila, ang mga *datu* na ito ay binigyan ng titulong Don ng Espanyol at itinuring bilang mga pinuno ng lokalidad.

## Lipunan sa Kabisayaan
Sa Visayas, ginamit ng mga Bisaya ang tatlong uri na istrukturang panlipunan na binubuo ng **oripun** (mga karaniwang tao, serf, at alipin), ang **timawa** (mandirigma), at sa tuktok, ang **tumao** (dugong bughaw). Ang tumao ay binubuo ng mga kadugong kamag-anak ng *datu* (pinuno ng komunidad) na walang bahid ng pang-aalipin, pagkaalipin, o pangkukulam. Karaniwan silang mga inapo ng mga anak ng isang datu at ng pangalawang asawa na kilala bilang *sandil*. Ang iba't ibang *tumao* na tagasuporta ng datu ay pangkalahatang tinutukoy bilang *sandig sa datu* ("sa tabi ng datu"). Ang *tumao* ay karaniwang ginagamit din sa hukuman ng mga datu sa iba't ibang posisyon (bagaman ang mga ito ay minsan ay napupuno rin ng timawa). Ang punong ministro (privy counselor) ng datu ay kilala bilang *atubang sa datu* (literal na "nakaharap sa datu"). Ang tagapangasiwa na nangongolekta at nagtala ng mga tributo at buwis at nagbigay ng mga ito sa sambahayan at mga umaasa sa datu ay kilala bilang *paragahin*. Ang *paragahin* ay responsable din sa pag-aayos ng mga pampublikong kapistahan at gawaing pangkomunidad. Ang *bilanggo* ang responsable sa pagpapanatili ng batas at kaayusan at ang sariling bahay ay nagsilbing pangkomunidad na kulungan (*bilanggowan*). Ang *tumao* at *timawa* ay parehas na obligadong magsilbi bilang pwersang militar ng datu sa panahon ng digmaan, sa kanilang sariling gastos.

Ang naghaharing malapit na kaanak ng datu ng Bisaya ay naitatangi sa iba pang tumao bilang *kadatoan*, na kapuwa isang katungkulan pangpulitika at isang antas panglipunan. Ang kadalisayan ng angkan ng kadatoan ay lubhang mahalaga sa pag-angkin ng karapatang mamuno, kaya ang kadatoan ay kadalasang nag-aasawa lamang ng mga miyembro ng ibang naghaharing angkan. Ang mga anak na lalaki at babae ng datu ng kanyang unang asawa ay masigasig na binantayan mula sa iba pang komunidad. Ang mga prinsesa ay kilala bilang *binokot* o *binukot* (literal na "mga nakatalukbong" o "mga nakabalot"), dahil sa katotohanang sila ay kadalasang dinadala ng mga alipin gamit ang nababalot na palanquin. Ang mga kababaihang nasa kadatoang uri ay makapangyarihan at iginagalang. Ang unang asawa ng *datu* at *binokot* ay maaaring mag-utos sa parehong bilang ng mga alipin at nasasakupan.

]]

Ang isang datu na nakakuha ng kanyang katayuan sa pamamagitan ng pagpapakasal sa isang prinsesa ay kilala bilang isang *sabali*. Ang isang datu na may purong dugong bughaw na angkan ay kilala bilang *potli* o *lubus nga datu*, habang ang isang datu na ang apat na lolo't lola ay pawang may purong lahing pagkahari ay kilala bilang *kalibutan*.

Ang mga datu ay nagsilbing pinuno at hukom. Ang kanilang mga proklamasyon (*mantala*) ay inihatid sa pangkalahatang mamamayan ng isang oripun na nagsisilbing tagapagbalita ng bayan (ang *paratawag*). Nakatanggap sila ng mga parangal, buwis, at mga regalo mula sa kanilang mga nasasakupan, kabilang sa mga ito ang *himuka* (mga regalo mula sa timawa para sa pahintulot na mag-asawa), *bawbaw* (mga regalo mula sa mga nanalong partido sa isang hindi pagkakaunawaan na inayos sa paghuhukom ng datu), at *hikin* (ang mas malaking bahagi ng ari-arian na muling ipinamamahagi). May kontrol sila sa kalakalan sa pamamagitan ng *honos* (bayad para sa pag-angkla ng barko sa daungan ng komunidad), *bihit* (taripa), at *lopig* (mga diskwento sa mga lokal na pagbili). Mayroon din silang kapangyarihan na higpitan ang paggamit sa pamayanang pag-aari sa pamamagitan ng mga batas (*balwang*) at ang kanilang mga ani at hayop ay ipinamahagi sa kanyang mga nasasakupan upang alagaan sa isang kasanayan na kilala bilang *takay*. Ang datu, gayunpaman, ay malayo sa pagiging isang mapaglilibang na aristokrasya. Kadalasan sila ay mga bihasang manggagawa, mangangaso, panday, mangingisda, at mandirigma sa kanilang sariling karapatan, at ang kanilang sambahayan ay gumawa ng pinakamahusay na mga kalakal para sa kalakalan.

Maluwag ang ugnayan sa isa't isa ng mga datung Bisaya sa isang pederasyon (isang chiefdom). Ang mga miyembro ng isang chiefdom ay may namumunong datu na may awtoridad sa ibang datu, kadalasang tinatawag lamang bilang *pangulo* , *kaponoan* ("pinaka-soberano", mula sa salitang Bisaya para sa "ugat" o "pinagmulan ", puno), or *makaporos nga datu* (unifying chief). Ang pangulo ng mga daungan na may madalas na dayuhang trapiko ay minsan ay maaaring kumuha ng mga titulong Malay o Sanskrit tulad ng *Rajah* ("pinuno"), *Batara* ("panginoon"), *Sarripada* (mula sa Sanskrit Sri Paduka, "Kanyang Kataastaasan"; kabilang sa mga baryante o ibang anyo ang *Salip*, *Sipad*, *Paduka*, at *Salipada*). Gayunpaman, hindi sila mga hari sa pananaw ng Europa. Ang kanilang awtoridad ay kadalasang nagmumula sa paborableng mga posisyon sa kalakalan, lakas ng militar, lahi, at kayamanan (*bahandi*) sa halip na makaharing pamamahala. Habang sila ay may limitadong kapangyarihan sa iba pang miyembrong datu ng chiefdom batay sa kanilang kabantugan, wala silang direktang kontrol sa mga sakop o lupain ng ibang datu.

Ang mananalaysay na si William Henry Scott ay nagteorya na maaaring ito ang nakamamatay na pagkakamali ni Ferdinand Magellan. Ipinagpalagay ni Magellan na si Rajah Humabon ang hari ng lupain at gayundin ng Mactan. Ngunit ang isla ng Mactan na nasasakupan ni Lapu-Lapu at ng isa pang datu na nagngangalang Zula, ay nasa isang lokasyon na nagbigay-daan sa kanila upang harangin ang mga barkong pangkalakal na papasok sa daungan ng Cebu, na nasasakupan ni Humabon. Kaya mas malamang na mas makapangyarihan si Lapu-Lapu kaysa kay Humabon. Si Humabon mismo ay ikinasal sa pamangkin ni Lapu-Lapu. Nang hilingin ni Magellan na magpasakop si Lapu-Lapu kagaya ng ginawa ng kanyang "hari" na si Humabon, sumagot umano si Lapu-Lapu ng "hindi niya gustong lumapit at magbigay-galang sa isa na matagal na niyang inuutusan"

## Sultanatong Moro
Sa  Sultanato ng Sulu at Sultanato ng Maguindanao, ang pinakamataas na pinuno ay ang *sultan*. Ang kapangyarihan ng sultan ay tinitimbang ng isang konseho ng datu. Ang mga babaeng dugong bughaw sa mga hanay na ito ay tinawag na *dayang* ("prinsesa"), kung saan ang mga anak na babae ng sultan ay kilala bilang *dayang-dayang* ("prinsesa ng unang antas"). Ang lahat ng mga titulong ito ay mahigpit na namamana.

Sa ibaba ng mga may pagkaharing uri ay ang mga gobernador ng probinsiya (*panglima*) gayundin ang mayayamang tao (*orang kaya*). Kung minsan ang mga karaniwang tao ay maaaring itaas ang katayuan sa pagkaharing uri, na kilala bilang *datu sadja*. Karaniwan para sa mga natatanging tagumpay o serbisyo sa linya ng tungkulin sa pamamagitan ng pagpapakita ng katapangan, kabayanihan, at iba pa. Hindi tulad ng tunay na datu, ang ranggo ng tatanggap ay sa panghabang-buhay lamang at hindi namamana.

## Sultanatong Maranao
Ang mga Maranao sa rehiyon ng Lanao ay naiiba sa ibang mga Sultanatong Moro dahil hindi ito sentralisado. Sa halip ito ay isang kompederasyon ng ilang independiyenteng estado ng Maranao na binubuo ng maraming angkan. Ang namamanang pagkaharing uri ng lipunang Maranao ay pangkalahatang kilala bilang *pidtaylan*, at natutunton ang kanilang pinagmulan mula sa unang *Sultan*. Ang mga sultan na ito ay namamahala sa mga independiyenteng estado (*pengampong*), na higit na nahahati sa mas maliliit na pamayanan (*pulok*) na pinamumunuan ng mga namamanang datu ng *uring kadatuan*. Ang mga yunit ng lokal na pamahalaan ay pinangangasiwaan ng mga *panglima* (gobernador) at *maharajah*.

Ang pinakamataas na posisyon sa babaeng aristokrasya ay ang *bai-a-labi* (pinakamataas na reyna). Sinundan ito ng *potri maamor* (prinsesa), *solotan a bai* (kind queen), at *bai a dalomangcob* (reyna). Ang mga dugong bughaw na babae ay tinutukoy *bilang bayi* ("babae"), habang ang mga babaeng hindi dugong bughaw ay kilala bilang *bayi a gaos* (mayamang babae).

## Kalituhan sa *maharlika*
Noong panahon ng dating pangulo ng Pilipinas na si Ferdinand Marcos, ang terminong "*Maharlika*" ay maling iniugnay sa "*royalty*" o dugong bughaw ng sinaunang lipunan ng Pilipino. Ito'y bahagi ng kanyang layon sa pagtataguyod ng Bagong Lipunan (New Society) upang makapagtatag ng pananaw ng Nasyonalismong Pilipino sa ilalim ng Martial Law. Bukod sa pagrekomenda ng pagpapalit ng pangalan ng Pilipinas sa "Maharlika", naimpluwensyahan ni Marcos ang paggamit ng Maharlika bilang usong pangalan para sa mga lansangan, gusali, banquet hall, nayon at mga organisasyong pangkultura. Ginamit din mismo ni Marcos ang salita upang ipangalan sa isang highway, isang broadcasting corporation, at isang reception area sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang propagandistic na paggamit ni Marcos ng salita ay nagsimula noong World War 2. Sinabi rin ni Marcos na pinamunuan niya ang isang grupo ng mga gerilya na kilala bilang Maharlika Unit, bago mapatunayang hindi totoo ito. Ginamit din ni Marcos si Maharlika bilang kanyang personal na *nom de guerre*, na naglalarawan sa kanyang sarili bilang Filipinong gerilyang sundalo na may pinakamadaming medalyang parangal sa paglaban sa Hapon noong World War II. Noong panahon ng batas militar sa Pilipinas, sinubukan ni Marcos na gumawa ng pelikulang pinamagatang Maharlika upang ipakita ang kanyang "mga pagsasamantala sa digmaan".

Isa sa mga resulta ng kalakaran na ito ay ang pagbaluktot ng orihinal na kahulugan ng maharlika. Hindi aktuwal na tinutukoy ng salitang Maharlika ang klase ng "*royalty*" gaya ng sinasabi niya, ngunit tumutukoy ito sa klase ng *vassal warrior*. Ang maharlika ay higit pa o hindi gaanong natatangi sa sistema ng kasta ng Tagalog at ng mga kalapit na tribo nito.

## Sanggunian
Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas (900–1565)