open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anna Wang

Si **Santa Anna Wang** (ipinanganak sa Tsina noong 1886 - namatay noong 22 Hulyo 1900) ay isang santang Intsik ng Simbahang Katoliko. Kabilang siya sa 120 mga santong martir (kasama nina Santa Lucia Wang-Wang at San Adrew Wang Tianqing at iba pa) na sumailalim sa beatipikasyong isinakatuparan ni Papa Pio XII noong 17 Abril 1955, at sa kanonisasyon na isinagawa ni Papa Juan Pablo II noong 1 Disyembre 2000. Namatay siya dahil sa pagpugot ng ulo, na hindi itinatakwil ang kaniyang pagiging Katoliko, habang nasa nayon ng Da Ning sa Lalawigan ng Hebei.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga santo ng Simbahang Romano Katoliko
Kategorya:Mga Tsino
Arthur Quiller-Couch

Si **Sir Arthur Thomas Quiller-Couch** (; 21 Nobyembre 1863 – 12 Mayo 1944) ay isang Britanikong manunulat na naglathala sa ilalim ng sagisag-panulat na **Q**. Pangunahing siyang naaalala dahil sa mahalagang akdang *Oxford Book Of English Verse 1250–1900* (na sa pagdaka ay dinugtungan na hanggang 1918), and para sa kaniyang panunuring pampanitikan. Ginabayan niya ang panlasa ng maraming mga hindi naman niya nakasalamuha o nakatagpo, kabilang na ang Amerikanong manunulat na si Helene Hanff, may-akda ng *84, Charing Cross Road* at ng kasunod nitong ''Q's Legacy*; at ang kathang-isip na Horace Rumpole sa pamamagitan ni John Mortimer, ang kaniyang *amanuensis'' na pampanitikan.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga manunulat mula sa United Kingdom
Kagat ng aso

Ang **kagat ng aso** (Ingles: *dog bite*, *dog attack*) ay ang kagat na dulot ng asong kalye o asong pagala-gala (askal). Ang kagat ng aso ay maaaring makasanhi ng rabies sa taong nakagat nito. Bukod sa aso, maaaring ring makapanghawa ng rabies ang mga pusa, mga paniki, at iba pang mga hayop.

## Mga dapat gawin
Kabilang sa mga dapat gawin kapag nakagat ng aso ang mga sumusunod.  Ang pangunahing gawain ay ang mabuting paglilinis ng sugat sa pamamagitan ng paghuhugas na gumagamit ng tubig at sabon. Pagdaka, dapat na bantayan at pagmatyagan ang asong kumagat sa tao, at isinasagawa ang pag-alam kung saan nagmula ang asong ito, at pati na ang pag-alam kung ang asong ito ay nagkaroon na dati ng bakuna laban sa rabies. Bukod sa paglilinis at paghuhugas ng sugat, ang taong nakagat ng aso ay dapat na patingnan sa manggagamot upang masuri ang sugat o kagat. Kapag ang asong nakakagat sa tao ay mayroong rabies, mayroon ito nang ganitong mga katangian o sintomas: ang aso ay wala sa sarili o parang nababaliw, na karaniwang napupuna sa loob ng 5 hanggang 10 mga araw.

## Mga lunas
Kapag nakagat ng aso, karaniwang iniiniksiyunan ng bakunang panlaban sa tetano (antitetano) ang taong nakagat. Maaari ring bigyan ng bakuna sa rabies ang taong ito nang 3 hanggang 4 na mga ulit (isa sa araw ng pagkakagat, isa sa ikapitong araw matapos makagat, at sa ika-10 araw, at panghuli sa ika-14 na araw matapos na makagat) kapag ang asong nakakagat ay hindi nabigyan dati ng bakuna sa rabies (antirabies). Iminumungkahi ang pagpapabukang ito kahit na napakabihira ang pagkakaroon ng rabies matapos na makagat ng aso; subalit kung magkaroon ay tinatandaan ang estadistika na isa hanggang dalawa pa lamang ang gumagaling magmula sa rabies sa loob ng libu-libong mga nagkakarabies na tao.

## Pag-iwas
Kabilang sa pag-iwas sa pagiging biktima ng rabies ang pagpapabakuna ng asong alaga, pag-uulat sa pulis o opisyal ng barangay (kung sa Pilipinas) o sa tanggapang kumokontrol ng mga asong paggala-gala at nalalamang nangangagat ng tao (kapag nasa ibang bansa).

## Tingnan din
*Rabies
*Birus ng rabies

## Mga sanggunian
Kategorya:Pag-uugali at pagsasanay ng aso
Little Busters!

Ang  ay isang Hapon na nobelang biswal na likha ng kompanyang Key. Inilabas ito noong Hulyo 27, 2007 para sa mga Windows na PC. Ang *Little Busters!* ay ang pang-anim na laro ng Key, kasama ng mga larong *Kanon*, *Air* at *Clannad*. Ang *Ecstacy* ay inilabas din sa PlayStation 2, PlayStation 3 at PlayStation Vita. Ang *Little Busters!* ay tungkol kay Riki Naoe, isang mag-aaral sa isang mataas na paaralan sa Hapon na kabilang sa isang grupong tinatawag na Little Busters simula pagkabata. Naghahahap ang Little Busters ng marami pang miyembro para makalaro sila ng beisbol.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga nobelang biswal
Edward FitzGerald

Si **Edward FitzGerald** (31 Marso 1809 – 14 Hunyo 1883) ay isang makata at manunulat na Ingles, na higit na nakikilala bilang makata ng una at pinakabantog na salinwikang nasa wikang Ingles ng *Ang Rubaiyat ni Omar Khayyam*. Ang baybay na kaniyang apelyido ay nakikitang kapwa nasa anyong FitzGerald at Fitzgerald. Ang paggamit sa artikulong ito ng anyong FitzGerald ay alinsunod sa anyong nasa sarili niyang mga lathalain, mga antolohiyang katulad ng *Oxford Book of English Verse* ("Aklat ng Taludtod na Ingles ng Oxford") ni Quiller-Couch, at karamihan ng mga aklat na sanggunian magpahanggang sa humigit-kumulang sa dekada ng 1960.

Kategorya:Mga makata mula sa Inglatera
Kategorya:Mga manunulat mula sa Inglatera
Kategorya:Mga tagapagsalinwika mula sa Inglatera
Alexander von Humboldt

noong 1843.]]
Si **Alexander von Humboldt** (ipinanganak sa Berlin noong 14 Setyembre 1769 – namatay sa Berlin noong 6 Mayo 1859) ay isang naturalista at eksplorador na Prusyano. Ang gawain ni Humboldt hinggil sa heograpiyang pambotanika ay naging napaka mahalaga sa larangan ng biyoheograpiya.

## Talambuhay 
Ipinanganak si Humboldt sa Berlin. Ang kaniyang amang si Alexander Georg von Humboldt ay naging isang mayor (*major*, komandante) sa Hukbong Panlupa ng Prusya. Pinakasalan ni Humboldt, Sr. (si Alexander Georg von Humboldt) si Maria Elizabeth von Colomb noong 1766. Sila ay nagkaroon ng dalawang mga anak na lalaki, na ang mas nakababata ay si Alexander von Humboldt, Jr. Ang mas nakatatandang kapatid na lalaki ni Alexander na Wilhelm von Humboldt ay naging isang ministro, pilosopo, at lingguwista ng Prusya.

Noong kaniyang kabataan, naging mahilig na si Humboldt sa pangungulekta ng mga halaman, mga kabibe, at mga kulisap. Namatay ang ama ni Humboldt nang maaga, noong 1779. Magmula noon, ang kaniyang ina na ang nangasiwa sa kaniyang edukasyon.

Sa pagitan ng 1799 at ng 1804, naglakbay si Humboldt sa Amerikang Latino at naging unang siyentipiko na nakapagsulat patungkol dito. Isa siya sa naging unang nagsabi na ang Timog Amerika at ang Aprika ay dating isang lupalop (kontinente).

Sa bandang huli ng kaniyang buhay, tinangka niyang pagsama-samahin ang iba't ibang mga larangan ng agham sa kaniyang akdang *Kosmos*.

## Mga sanggunian 
*

Kategorya:Ipinanganak noong 1769
Kategorya:Namatay noong 1859
Kategorya:Mga tao mula sa Berlin
Kategorya:Mga eksplorador
Kategorya:Mga heograpo
Kategorya:Mga naturalista
Kategorya:Mga Prusyano
Kategorya:Mga soologo mula sa Alemanya
Pigsa

Ang **pigsa** (Ingles: *boil* kapag isahan, *boils* kapag maramihan, *furuncle*, *sty*) ay isang uri ng impeksiyon sa balat na nagsisimula sa ugat ng isang piraso ng buhok o ugat ng piraso ng balahibo (polikula ng isang buhok). Karaniwang lumilitaw ang pigsa sa mukha, leeg, bisig, balakang, at sa talukap ng mata. Kapag ang pigsa ay nasa talukap ng mata, ito ay tinatawag na guliti (kuliti).

## Mga sintomas
Sa una, nagkakaroon muna ng pamumula ang pook ng impeksiyon. Pagkatapos ay magkakaroon ng pamamaga, umbok, o bukol. Ang bukol na ito ang mismong nabuo at namuong "pigsa". Pagkalipas ng tatlo hanggang pitong mga araw, ang bukol na pigsa ay namumuti o naninilaw, na ang sanhi ay ang pagkakaroon ng nana sa loob ng bukol.

## Mga sanhi
Kabilang sa mga karaniwang nagdudulot ng pagtubo ng pigsa ay ang mga mikrobyo (mga *germ*), katulad ng bakteryang Staphylococcus. Nakakapasok sa katawan ang bakterya sa pamamagitan ng pagsuot sa napakaliliit na mga hiwa o mga butas ng balat, partikular na kapag nasugatan ang balat. Maaari ring maging dahilan ng pagkakaroon ng pigsa ang sumusunod na mga karamdaman o kalagayan: ang diyabetes, kakulangan sa pagkain (malnutrisyon), pagiging madumihin o hindi malinis sa katawan, at kahinaan ng sistemang imyuno ng katawan.

## Mga sanggunian
Kategorya:Sakit
Karaniwang sipon

Ang **sipon** o **karaniwang sipon** (Ingles: *common cold*, *colds*) ay ang karaniwang dulot ng iba't ibang mga uri ng birus, alerhiya, pagbabago ng panahon, at pagiging malamig ng panahon.

## Mga lunas 
Kabilang sa mga panlunas at paggamot sa karaniwang sipon ang pag-inom ng maraming tubig, katas ng kalamansi o iba pang uri ng narangha, mga sabaw na mainit at salabat. Nakakabawas ng konhestiyon o pagbabara ng ilong at ng lalamunan ang pag-inom ng ganitong mga uri ng pluwido. Hindi iminumungkahi ang pag-inom ng alak, kape, at softdrinks dahil sa nakapagpapalala ang mga ito ng kakulangan sa tubig ng katawan. Nakakatulong din sa pagtanggal ng sipon ang pagmumumog ng tubig na may asin, na nakakatulong sa pagbawas o pag-alis ng pamamaga ng lalamunan. Ang taong may sipon (maliban na lamang ang mga bata na may edad na 4 pababa) ay karaniwang pinaiinom ng mga gamot sa sipon, na bagaman hindi nakapagpapagaling ng sipon ay nakapagpapaginhawa sa taong may sipon, katulad ng mga *decongestant* (pantanggal ng pagbabara sa ilong) na Neozep, Decolgen at Medicol, na maaaring nasa anyo ng tableta o sirup. Kailangan ang pagpapatingin sa manggagamot kapag hindi nawala ang sipon sa loob ng isa hanggang dalawang mga linggo.

## Tingnan din 
* Trangkaso
* Sipon

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sakit
Kohabitasyon

Ang **pakikiagulo**,  **paninirahang magkasama**, o **kohabitasyon** (Ingles: *cohabitation*) ay isang uri ng kasunduan kung kailan ang dalawang mga tao na hindi kasal ay naninirahang magkasama at naninirahang parang mag-asawa o namumuhay na magkasama na ang ugnayan ay matalik, lalo na ang pagkakaroon ng ugnayan o relasyong pandamdamin at/o matalik na seksuwal, na nagtatagal sa mahabang panahon o pamalagian o permanente na. Sa mas malawak na kahulugan, ang katagang pakikiagulo ay maaaring kasangkutan ng anumang bilang ng mga tao na namumuhay na magkakasama. Sa dalawang mga tao, ang bawat isang taong ito ay tinatawag o mailalarawan bilang ang taong **kinakasama**, **kaagulo**, **katira**, o **kinakaagulo**.

## Tingnan din
*Kasama

## Mga sanggunian
Kategorya:Pansariling buhay
Kategorya:Pagsasama
Kategorya:Pag-ibig
Kategorya:Seksuwalidad
Kategorya:Pamilya
Palasyo ng Kultura at Agham

Ang **Palasyo ng Kultura at Agham** (, dinadaglat bilang *PKiN*) ay isang gusaling tukudlangit sa Warsaw, Polonya, na dinisenyo ni Lev Rudnev, isang arkitektong Ruso.  Ito ang pinakamataas na gusali sa buong bansa, ang pang-anim sa mga pinakamataas na gusali sa buong Unyong Europeo, at pang-187 sa buong mundo.

Isang "handog" mula sa Unyong Sobyet dahil sa pagkakaibigan nito sa mga Polako, orihinal na ipinangalan ito bilang **Palasyong Joseph Stalin ng Kultura at Agham** (*Pałac Kultury i Nauki imienia Józefa Stalina*), ngunit sa simula ng destalinisasyon, ipinawalang-bisa ang pagaala-ala kay Stalin, kung saan itinanggal ang kaniyang pangalan mula sa bestibulo ng gusali at isa sa mga rebulto nito.

## Kasaysayan
Makatapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig at ang pagpapataguyod ng maka-Komunistang Republikang Popular ng Polonya, ninais ni Joseph Stalin, ang pinuno ng Unyong Sobyet, na magpagawa ng "handog sa sambayanang Polako mula sa sambayanang Sobyet" sa kabisera ng bansa.  Tinanong ni Stalin si Bolesław Bierut, na noo'y Pangulo ng Republikang Popular ng Polonya, na mamili kung nais niyang magpatayo sa Warsaw ng isang metro, mga sityong pabahay, o ng Palasyo ng Kultura at Agham.  Dahil hindi posible ang pagggawa ng metro, at makakapagpatayo naman ng mga bagong sityo nang sarili nito ang Polonya, pinili na lang ni Bierut ang pagpapatayo ng Palasyo ng Kultura at Agham. Opisyal na sinang-ayunan ito sa Kasunduang Polako-Sobyet noong 5 Abril 1952, kung saan nakasaad na "may obligasyon ang Pamahalaan ng Unyong Sobyet na magpatayo, sa tulong ng lakas at kakayahan ng bansang Sobyet, isang Palasyo ng Kultura at Agham na may taas na 28-30 palapag...at sasagutin ng Pamahalaan ng Unyong Sobyet ang lahat ng gastusin ukol sa pagpapatayo ng gusali".  Gayunpaman, taong 1951 pa unang pinagplanuhan ang pagpapatayo ng gusali.

Sa pagdidisenyo ng gusali, ginamit ng mga arkitektong may kinalaman sa proyektong ito (Polako man o Sobyet) ang mga planong Sobyet para sa pinal na disenyo nito.  Magkalapit ang disenyo ng Palasyo ng Kultura at Agham sa ilang mga gusaling tukudlangit na itinayo sa Unyong Sobyet, lalo na ang gusali ng Pamantasang Pang-estado ng Moscow.   Gayunpaman, isinama ni Rudnev ang ilang mga elemento ng disenyong Polako sa pinal na anyo ng Palasyo, na bunga ng paglalakbay ng koponan ng mga arkitektong Ruso sa iba't-ibang lungsod sa Polonya, tulad ng Kraków, Zamość at iba pa, kung saan natuklasan nila ang mga bantayog at ibang yamang arkitektural ng bansa.  Sinagot naman ng Polonya ang pabahay ng mga manggagawang ito.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga gusaling tukudlangit
Kategorya:Poland
Henry Hudson

thumb|right|Si Henry Hudson.
Si **Henry Hudson** (ipinanganak noong dekada ng 1560 o dekada ng 1570) ay isang Ingles na eksplorador ng dagat at nabigador noong kaagahan ng ika-17 daantaon.

Nagsagawa si Hudson ng dalawang pagtatangka para sa pangalan ng mga mangangalakal na Ingles upang makahanap ng isang maaaring maging Lagusang Hilaga-kanluran papunta sa Cathay (Catai, kasalukuyang Tsina) sa pamamagitan ng isang ruta na nasa ibabaw ng Bilog ng Arktiko. Ginalugad ni Hudson ang rehiyon sa paligid ng modernong pook na metropolitano ng New York habang naghahanap ng isang kanlurang ruta papunta sa Asya sa ilalim ng pagtangkilik ng Dutch East India Company.  Ginalugad niya ang ilog na sa lumaon ay ipinangalan para sa kaniya, at nagbunsod kung gayon ng pundasyon para sa kolonisasyong Olandes ng rehiyon.

Natuklasan ni Hudson ang kipot at malawak na look noong kaniyang panghuling ekspedisyon habang hinahanap ang Lagusang Hilaga-kanluran. Noong 1611, pagkaraan ng pagpapalipas ng panahon ng taglamig sa baybayin ng Look James, ninais ni Hudson na magpatuloy pa papunta sa kanluran, subalit ang karamihan sa kaniyang mga tauhan ay nanghimagsik. Iniwanang inaanod ng tubig ng mga mutinero (manghihimagsik) sina Hudson, ang kaniyang anak na lalaki at 7 iba pa; ang mga Hudson, at ang mga itinapon at pinabayaan ay hindi na muling nakita pa.

## Mga sanggunian
Kategorya:Ipinanganak noong 1560
Kategorya:Ipinanganak noong 1570
Kategorya:Mga eksplorador mula sa Inglatera
Kategorya:Mga manlalayag
Pagkirot ng bayag

Ang **pananakit ng supot ng bayag** (Ingles: scrotal pain) at ang **pananakit ng itlog ng tamud** (Ingles: testicular pain) ay ang pamamaga, pananakit, at pagkirot ng supot at itlog ng bayag ng isang lalaking tao. Ang nadadamay ng pananakit na ito ay ang kanan o kaliwang bahagi ng bayag. Bakasakaling ito ay isang banta ng iba pang kalagayan. Maari itong ipatingin sa manggagamot upang maagapan.

## Mga sanhi
Ang pananakit ng supot o itlog ng bayag ay sakaling dahil sa pagsakop ng mikrobyo tulad ng pagsakop sa lagusan ng ihi, at sakit na naipapasa sa pakikipagtalik (halimbawa ang gonorrhea at sa chlamydia). Nagiging sanhi rin ng pananakit ng supot o itlog ng bayag ang pagkaipit o pagkapulupot ng ugat na nasa bayag, na tinatawag sa Ingles na "testicular torsion" at "varicocoele." Nagdudulot din ng ganitong pananakit ang luslos. Maaring maging sanhi ng pagkirot ng supot at itlog ng bayag ang pananakit, at pagkaipit ng mga kalamnan na malapit dito. Maari ring sumakit ng panandalian ang itlog ng bayag matapos ang matagal na pagtigil sa pagsisiping, at pagsasalsal. Ang ganitong pananakit ng itlog ng bayag ay tinatawag na blue balls sa Ingles, na may tuwirang kahulugan na "bughaw na mga itlog."

## Mga sanggunian
Kategorya:Sakit
Labis na katabaan ng kabataan

thumb|right|Isang lalaking nasa kaniyang kabataan at labis ang timbang para sa kaniyang edad.
Ang **labis na katabaan ng kabataan** (Ingles: *childhood obesity*) ay isang katayuang kung kailan ang labis na taba ng katawan ay mayroong negatibo o masamang epekto sa kalusugan o kapakanan ng isang bata. Sapagkat mahirap tukuyin nang tuwiran ang mga paraan upang maantasan ang taba sa katawan, ang diyagnosis ng katabaan o ng pagiging mataba ay madalas na nakabatay sa *Body Mass Index* o BMI (talatuntunan ng masa ng katawan). Dahil sa tumataas na paglaganap ng katabaan sa kabataan at ang maraming masasamang mga epekto sa kalusugan nito, kinikilala ito bilang isang seryosong alalahanin at pananagutan na may kaugnayan sa kalusugan ng madla.

Ang katagang sobra sa timbang o *overweight* sa Ingles sa halip na *obese* o napakataba (matabang-mataba) ay madalas na ginagamit para sa mga bata dahil sa hindi ito gaanong nakakadungis ng karangalan. Upang maiwasan o mabaliktad ang katabaan sa kabataan, kailangang magsagawa ng isang muling pagsusuri ng isang populasyon na may kaugnayan sa pagkonsumo ng kaloriya, pati na ng mga mungkahing gawain dahil sa estilo o gawi ng sedentaryong pamumuhay (ang pagiging "palaupo" o walang ginagawang gawaing ginagamit ang buong katawan) sa kasalukuyang kapanahunan.

Ang katabaan sa kabataan ay "natatanging" mapanganib sa kalusugan ng tao dahil marami sa mga kabataan na labis ang timbang o bigat para sa kanilang edad ay maaaring maging mga adultong sobra ang katabaan para sa kanilang gulang. Kabilang, subalit hindi limitado, sa mga suliraning pangkalusugan na may kaugnayan sa mga batang matabang-mataba ang pangalawang uri ng diyabetes sa panahon ng adolesensiya at sa maagang yugto ng pagiging adulto, sakit sa puso, atakeng serebral, at altapresyon; ang mga karamdamang ito, hanggang sa kamakailan lamang, ay dating hindi pangkaraniwan sa mga bata at mga kabataan. Kung kaya, ang katayuan ng pagiging mapintog, ng pagkakaroon ng mabilog na pangangatawan, at pagiging matambok ng pisngi ay hindi masasabing "malusog", sapagkat hindi ito nangangahulugan na wasto ang timbang ng bata o kabataan para sa kanilang edad, at maaaring hindi sapat o hindi tama ang uri ng nutrisyong tinatanggap nila. Kaya mahalaga ang edukasyong pangkalusugan, wastong pagkain, at ehersisyo upang magkaroon ng angkop na pangangatawan at maiwasan o mabawasan ang tiyansang maging masasakitin ng kabataan hanggang sa paglaki at pagtanda bilang adulto.

## Mga sanggunian
## Mga panlabas na link
*Philippine Association for the Study of Overweight and Obesity 
*Nutritionist-Dietitians' Association of the Philippines 

Kategorya:Kabataan
Kategorya:Nutrisyon
Kategorya:Obesidad
Pablo Neruda

**Pablo Neruda** (12 Hulyo 1904  – 23 Setyembre 1973) ang sagisag-panulat at siya na ring naging legal na pangalan ng Chilenong makata, diplomat at politikong si **Neftali Ricardo Reyes Basoalto**. Hinango niya ang kanyang sagisag-panulat mula sa makatang Czech na si Jan Neruda. Noong 1971, nagwagi si Neruda ng Nobel Prize for Literature.

Noong pa lang kabataan ni Neruda nang makilala na siya sa pagiging makatà. Sumulat siya sa iba't-ibang estilo – surealismong tula, epikong pangkasaysayan, tuluyang sariling talambuhay, hayagang manipestong politikal, at maerotikong tulang pag-ibig gaya ng isa sa kaniyang koleksiyon noong 1924, ang *Twenty Love Poems and a Song of Despair*. Malimit sumulat gamit ang lunting tinta, na kaniyang personal na simbolo sa pagnanais at pag-asa.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga laureado ng Gantimpalang Nobel
Kategorya:Mga manunulat mula sa Chile
NBA 2K (serye)

Ang serye ng **NBA 2K** ay isang serye ng larong video ng basketbola na binuo at pinalaya taun-taon. Simula noong 1999 hanggang 2001, ang serye ng NBA 2K ay isang eksklusibo sa Sega Dreamcast. Ang serye ay orihinal na binuo ng Sega, sa ilalim ng pangalang Sega Sports at ngayo'y binuo ng 2K Sports. Lahat ng mga laro sa franchise ay binuo ng Visual Concepts. Ang serye ng NBA Live galing sa EA Sports ay ang pangunahing kakompetensiya sa palengke.

## Historya
Ang unang apat na laro ng serye ay nagtatampok ng komentaryo galing sa mga tagapagbalitang kathang-isip na si Bob Steele at Rod West (binoses ng personalidad ng radyo ng laro ng Bay Area na si Bob Fitzgerald - pagkatapos ng maraming taon).

Ang NBA 2K11 ay ang unang installment na merong suporta sa mga screen na 3D na stereoscopic, ngunit ang bagay na 'to ay p'wede lang sa pamamagitan ng isang pagbabago sa PS3 at Xbox 360. Ang NBA 2K12 ay naging unang laro sa serye na merong suporta ng 3D sa PS3 at Xbox 360, at unang laro na magkaroon ng mga kontrol ng galaw gamit ang PS Move.

## Mga Installment
*NBA 2K
*NBA 2K1
*NBA 2K2
*ESPN NBA 2K3
*ESPN NBA Basketball 2K4
*ESPN NBA 2K5 (pinakamagandang NBA 2K sa PS2)
*NBA 2K6
*NBA 2K7 (pinakamagandang NBA 2K sa PS3)
*NBA 2K8
*NBA 2K9 (pinakamagandang NBA 2K)
*NBA 2K10
*NBA 2K11
*NBA 2K12
*NBA 2K13

Kategorya:Mga serye ng video game
Michel Djotodia

Si **Michel Am-Nondokro Djotodia** ay isang politiko at pinunong militar na Gitnang Aprikano na nagpahayag ng sarili bilang Pangulo ng Republika ng Gitnang Aprika magmula noong 24 Marso 2013, kasunod ng paggupo kay at paglisan ni Pangulong François Bozizé. Siya ang naging pinuno ng koalisyong rebelde na Séléka noong Rebelyon noong Disyembre 2012; kasunod ng isang kasunduang pangkapayapaan, naitalaga siya sa pamahalaan bilang Unang Deputadong Punong Ministro para sa Pambansang Pagtatanggol noong Pebrero 2013.
 
## Talambuhay
Ipinanganak si Djotodia sa bayan ng Vakaga. Naglingkod siya bilang Konsul sa Nyala. na nasa lungsod ng Sudan. Naging pangulo siya ng Unyon ng Demokratikong mga Puwersa para sa Kaisahan at ng Patriyotikong Grupo ng Aksiyon para sa Liberasyon ng Republika ng Gitnang Aprika noong panahon ng *Bush War*.

Nanirahan si Djotodia na malayo sa Gitnang Aprika roon sa Cotonou, Benin habang nagaganap ang digmaan. Pagdaka ay nadakip siya at ang kaniyang tagapagsalitang Abakar Sabon ng mga puwersang Benineso noong Nobyembre 20, 2007 na walang paglilitis ayon sa utos ng pamahalaang Bozizé. Pinakawalan sila noong Pebrero 2008 pagkatapos na sumang-ayon na makilahok sa mga usapang pangkapayapaan ng pamahalaan ng Republika ng Gitnang Aprika.

Noong Disyembre 2012, si Djotodia ang naging susing pinuno sa koalisyong rebelde na Séléka nang magtagumpay ito sa mabilis na pagkuha ng kontrol ng isang malaking bahagi ng bansa. Habang nagaganap ang usapang pangkapayapaan noong Enero 2013, pumayag si Pangulong Bozizé na magtalaga ng isang punong ministro na nagmula sa oposisyon at sa pagsasanib ng mga rebelde sa loob ng pamahalaan. Kasunod ng mga negosasyon, isang pambansang pamahalaang nagkakaisa, na pinamunuan ni Pinong Ministro Nicolas Tiangaye, ang naitalaga noong 3 Pebrero; na binubuo ng mga tagapagtangkilik ni Bozizé, ng oposisyon, at ng mga rebelde. Natanggap ni Djotodia ang susing posisyon o pangunahing puwesto bilang Unang Deputadong Punong Ministro para sa Pambansang Pagtatanggol.

Natastas ang kasunduang pangkapayapaan noong Marso 2013, nang muling magpatuloy ang Séléka sa pagsakop ng mga bayan, na pinararatangan si Bozizé bilang hindi nakakatupad sa kaniyang mga pangako. Pinigilian ng mga rebelde ang kanilang limang mga ministro, kabilang sina Djotodia, na magpunta sa Bangui. Ayon kay Djotodia hindi siya ang gumawa ng kapasyahang ito, bagkus ay ang mga sundalong rebelde ang gumawa ng pagpapasya.

## Mga talababa
## Mga sanggunian
*
*
*
*
*

Kategorya:Mga pinuno ng estado ng Republika ng Gitnang Aprika
Kategorya:Mga diplomata mula sa Republika ng Gitnang Aprika
Kategorya:Mga nabilanggo sa Benin
Pasmadong leeg

Ang **pasmadong leeg** o **tortikolis** (Ingles: *torticollis*; *wry neck* na ang *wry* ay may kahulugang 
"ngiwi, pangiwi, tabingi, pilipit, nakangiwi, bangibi, hiwi"; o *loxia* ay isang sintomas na nilalarawang mayroong isang abnormal na asimetrikal o hindi pantay na posisyon ng ulo o puwesto ng leeg dahil sa sari-saring mga dahilan. Ang katagang *tortikolis* ay hango magmula sa mga salitang Latin na *tortus* para sa "nakapilipit" at sa *collum* para sa "leeg".

## Paglalarawan
Ang tortikolis o *torticollis* ay isang nakapirmi (hindi natitinag) o masiglang (dinamiko) pagtagilid, pag-ikot o pagbaluktot ng ulo at/o leeg. Ang uri ng tortikolis ay maaaring ilarawan ayon sa mga posisyon ng ulo at ng leeg bilang ang mga sumusunod:

* **laterokolis** (*laterocollis*) : kung saan ang ulo ay nakatikwas o nakatagilid na papunta sa balikat
* **rotasyunal na tortikolis** o **paikot na tortikolis** (*rotational torticollis*) : kung saan ang ulo ay umiikot habang nasa aksis na longhitudinal
* **anterokolis** (*anterocollis*) : kung saan ang ulo at leeg ay nakatungo o mayroong paharap na pagbaluktot
* **retrokolis** (*retrocollis*) : kung saan labis ang paghaba o pagsudlong (mayroong *hyperextension*) ang ulo at leeg na papunta sa likuran

Madalas na mapagmasdan ang pagkakaroon ng isang kumbinasyon o pagsasama-sama ng ganitong mga paggalaw.

## Mga sanggunian
Kategorya:Sakit
Araw ng Kagitingan

Ang **Araw ng Kagitingan** o kilala rin bilang **Araw ng Bataan** o **Araw ng Bataan at Corregidor**, ay isang pagtalima sa Pilipinas kung saan ginugunita ang pagbagsak ng Bataan noong ika-9&nbsp;ng Abril 1942 sa kasagsagan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Ayon sa Proclamation 727 ni Pangulong Ferdinand R. Marcos, Jr. na natapos noong ika-30 ng Oktubre 2024, itinatag na ang ika-9 ng Abril ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga manggagawang papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.
 Capitolio]]

## Kasaysayan
Nang bukang-liwayway ng ika-9&nbsp;ng Abril taong 1942, taliwas sa utos nina Heneral Douglas MacArthur at Jonathan Wainwright, ay isinuko ni Komandante Heneral Edward P. King, Jr., pinuno ng puwersa ng Luzon sa Bataan, ang mahigit 76,000 nagugutom at nagkakasakit na mga sundalo (67,000 Pilipino, 1,000 Pilipinong Intsik, at 11,796 Amerikano), sa tropang Hapones.

Sinamsam ang mga pag-aari ng karamihan sa mga bilanggo ng digmaan bago sapilitang pinagmartsa sa 140 kilometro (90 milya) na tinawag na Martsa ng Kamatayan sa Bataan patungo sa Kampo ng O'Donnell sa Capas, Tarlac. Libo-libo ang namatay sa martsa dahil sa pagkauhaw, matinding init, mga tinamong sugat at pagpatay ng mga Hapon sa mga mahihina na habang naglalakad at pilit na isiniksik sa isang tren patungo sa kulungan.

Ang ibang pinalad na maisakay sa mga trak patungo sa San Fernando, Pampanga ay kinailangan ding maglakad ng karagdagang 25 na milya. Walang awang pinapalo ang mga bilanggo at kadalasan ay hindi binibigyan ng inumin at pagkain. Ang mga naiiwan ay pinapatay o iniiwan na lamang hanggang mamatay.

Ang 54,000&nbsp;ng 76,000 lamang ng mga bilanggo ang nakaabot sa kanilang patutunguhan; mahirap tukuyin ang tiyak na bilang ng mga namatay sapagkat maraming mga nahuli ang nakatakas mula sa mga bantay na mga Hapon. Tinatayang may 5,000–10,000 Pilipino at 600–650 Amerikanong bilanggo ng digmaan ang namatay bago pa nila marating ang Kampo ng O'Donnell.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kultura ng Pilipinas
Kategorya:Pambansang pista opisyal sa Pilipinas
Joe Weider

Si **Josef Edwin "Joe" Weider** (29 Nobyembre 1919&nbsp;– 23 Marso 2013) ay isang Canadiano-Amerikanong manghuhubog ng katawan, mangsasanay, negosyante, at personalidad sa telebisyon. Siya ang tagapagtatag ng Mr. Olympia.

## Talambuhay
Ipinanganak siya sa Montreal, Quebec, Canada noong 1919 sa isang mag-anak na Hudyong Polako. Pinalaki siya sa  Los Angeles, California. Kapatid niyang lalaki si Ben Weider. Kasal si Weider kay Betty Brosmer mula 1961 hanggang sa kaniyang kamatayan noong 2013. Hindi sila nagkaroon ng anak. Namatay si Weider noong Marso 2013 sa edad na 93 dahil sa pagpalya ng puso habang nasa Los Angeles, California.

## Mga sanggunian
## Mga kawing na panlabas
*Joe Weider: His Fitness Legacy  Article on Weider at Homegymsonline.com
*"Joe Weider True Story" by bodybuilding champion Leroy Colbert
*Weider biographical sketch at IFBB website 

Kategorya:Mga negosyante mula sa Estados Unidos
Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon mula sa Estados Unidos
Kategorya:Mga manghuhubog ng katawan
Kategorya:Mga Amerikanong Canadiano
Kategorya:Mga mamamayang naturalisado ng Estados Unidos
Kategorya:Mga tao mula sa Los Angeles, California
Kategorya:Mga tao mula sa Montreal
Bakuna sa trangkaso

thumb|right|Halimbawa ng mga bakuna sa trangkaso.
Ang **Bakuna sa trangkaso**, **bakuna laban sa trangkaso**  o **bakunang pangtrangkaso** (Ingles: *Influenza vaccine*, *Flu vaccine*) ay isang uri ng bakuna na panlaban sa pagkakaroon ng sakit na trangkaso. Nagbabago ang laman ng bakunang ito sa bawat taon dahil nakabatay ito sa karaniwang uri ng birus na nakapagdurulot ng trangkaso. Bagaman hindi nakakapigil sa lahat ng uri ng trangkaso ang bakunang ito, napatunayan na ito ay nakakabawas sa pagkakaroon ng trangkaso.  Dahil nga pabagu-bago ang laman ng bakuna, taunan din ang pangangailangan na magpabakuna ng ganitong uri ng bakuna. Ang bakuna na panlaban sa trangkaso ay hindi panlaban sa sakit na nakukuha mula sa iba pang mga birus, at kasama sa mga hindi nahahadlangan nito ay ang mga birus ng trangkaso na hindi nakalagay sa bakunang tinanggap na taong binakunahan. Ang proteksiyon mula sa bakuna ay nagiging mabisa pagkaraan ng dalawang mga linggo pagkatapos na mabakunahan, at ang katalaban ay tumatagal nang isang taon.

Mayroong dalawang uri ng bakuna na panlaban sa trangkaso: ang **bakunang mayroong pinatay na birus** ng trangkaso at ang **bakunang may buhay at pinahinang birus** ng trangkaso.

### Bakunang may pinatay na birus
Ang bakunang may pinatay na birus ng trangkaso, na tinatawag ding **iniksiyon sa trangkaso** ay ang bakuna sa trangkaso na mayroong birus na ginawang hindi masigla o hindi masigla. Ibinibigay ito sa isang tao sa pamamagitan ng pag-iiniksiyon. Mayroong ganitong uri ng bakuna na nagtataglay ng preserbatibong thimerosal.

### Bakunang may buhay at pinahinang birus
Ang bakunang may buhay ngunit pinahinang birus ng trangkaso ay ang bakuna sa trangkaso na mayroong birus na binawasan ang lakas. Ang isang mataas na dosis nito ay karaniwang ibinibigay sa mga taong may edad na 65 mga taon pataas.

## Mga dapat magpabakuna
Kabilang sa mga dapat magpabakuna ng bakunang laban sa trangkaso ang mga taong may edad na buwan ang gulang at mas nakatatanda. Mahalaga ang bakuna sa trangkaso para sa mga taong nasa loob ng kategorya na may mataas na panganib na matrangkaso, pati na ang kanilang mga kamag-anakan o malapit na kaugnayan; kasama sa mga ito ang mga tauhan na nangangalaga sa kalusugan ng ibang mga tao, at ang mga malapit na nakakasalamuha ng mga taong may edad na mababa kaysa sa 6 na mga buwan.

### Pangalang trades
* Afluria
* Fluarix
* Fluzone

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga bakuna
Park Jung-yang

Si **Park Jung-yang**(hangul:박중양 ; hanja:朴重陽, 3 Mayo 1872&nbsp;– 23 Abril 1959) ay Koreanong politiko, bureaucrats at pilosopo, liberalismo ideologist. Alkalde ng Daegu(1906), Gobernador ng Gyungsanbuk-do lalawigan(1906), Jeollanam-do lalawigan(1907), Pyungannam-do lalawigan(1907 - 1908), Gyungsanbuk-do lalawigan(1908 - 1910), Chungcheongnam-do lalawigan(1910 - 1915), Hwanghae-do lalawigan(1921 - 1923), Chungcheongbuk-do lalawigan(1923 - 1925), Hwanghae-do lalawigan(1928).

## External links 
* Park Jung-yang  (Koreanong)
* Park Jung-yang  (Koreanong)
* Park Jung-yang  (Koreanong)
* Park Jung-yang:Korea historical person information  (Koreanong)
* 大邱の近代化-朴重陽  (Japanese)

Kategorya:Timog Korea
Kategorya:Politika ng Timog Korea
Felipe VI ng Espanya

Si **Felipe VI ng Espanya** (, na bininyagan bilang **Felipe Juan Pablo Alfonso de Todos los Santos [et omnes sancti] de Borbón y de Grecia, **Ingles: *Philip John Paul Alphonse of All Saints of Bourbon and Greece* na nangangahulugang Felipe Juan Pablo Alfonso ng Lahat ng mga Santo ng Bourbon at Gresya; ipinanganak noong 30 Enero 1968), ay ang kasalukuyang Hari ng Espanya.  Siya ang pangatlong anak at nag-iisang anak na lalaki ni Haring Juan Carlos at ni Reyna Sofía ng Espanya.  Naging Hari siya ng Espanya pagkatapos magbitiw sa tungkulin bilang Hari ang kanyang ama at nagsimula siya naging Hari noong Hunyo 19, 2014.

Noon siya'y Prinsipe pa lamang, dinadala niya ang opisyal na mga pamagat na Prinsipe ng Asturias, Prinsipe ng Girona, Prinsipe ng Viana, Duke ng Montblanc, Konde ng Cervera, at Panginoon ng Balaguer dahil  siya'y maliwanag na tagapagmana ng trono ng Espanya.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga tao mula sa Madrid
Kategorya:Mga prinsipe ng Espanya
Kategorya:Mga prinsipe ng Asturias
Kategorya:Mga prinsipe ng Viana
Kategorya:Mga prinsipe ng Girona
Kategorya:Mga duke ng Montblanc
Kategorya:Mga panginoon ng Balaguer
Kategorya:Kabahayan ng Bourbon (Espanya)
Kategorya:Mga Kastila na mayroong lahing Griyego
Kategorya:Mga Kastila na mayroong lahing Ruso
Kategorya:Mga Kastila na mayroong lahing Aleman
Kategorya:Mga Kastila na mayroong lahing Danes
Kategorya:Mga Katoliko
Kategorya:Mga Kastilang Kristiyano
Kategorya:Mga Kastila
Taong pagala-gala

Ang **mga taong pagalagala** o **mga taong lagalag** (Ingles: mga *nomad*, *nomadic people*, *itinerant*) ay mga **taong walang pamalagiang tahanan** o **mga taong walang pirmihang tahanan** ay maaaring tumukoy, sa makitid na kahulugan, sa mga taong nagpapagala-gala upang makahanap ng pastulan. Maaari rin itong mangahulugan bilang "tribong namamastol". Sa diwa ng paggamit sa pangkasalukuyang kapanahunan, maaari itong tumukoy sa  **mga taong palibut-libot** o **mga taong mapaglakbay**, na mga taong kasapi sa isang pamayanan ng mga tao na nagpapalipat-lipat mula sa isang lugar papunta sa iba pang pook, sa halip na manatili o mamirmihan nang palagian sa isang lokasyon. Mayroong tinatayang 30 milyon hanggang 40 milyong **mga taong nomadiko** sa buong mundo.  

Maraming mga kulturang tradisyunal na pagala-gala, subalit ang nakaugaliang ugaling nomadiko ay lalong nagiging bihira na sa mga bansang industriyalisado.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga tao
Kategorya:Kultura
Kategorya:Paglalakbay
Meritaten

thumb|right|Si Meritaten.
Si **Meritaten**, na binabaybay din bilang **Merytaten**, **Meryetaten**, o **Meritaton** (ipinanganak noong ika-14 na daantaon BK) ay naging isang reyna ng sinaunang Ehipto ng ika-18 dinastiya, na humawak ng puwesto bilang Dakilang Maharlikang Asawa ni Paraon Smenkhkare, na maaaring isang kapatid na lalaki ni o anak na lalaki ni Akhenaten. Ang kaniyang pangalan ay may kahulugang "Siya na minamahal ni Aten"; na si Aten ay ang diyos na araw na sinasamba ng kaniyang ama. Maaaring naglingkod din si Meritaten bilang isang paraon sa sarili niyang karapatan, sa ilalim ng pangalang Ankhkheperure Neferneferuaten.

## Mag-anak
Si Meritaten ay ang una sa anim na mga anak na babae ni Paraon Akhenaten at ng kaniyang Dakilang Maharlikang Asawa na si Nefertiti. Mga kapatid na babae niya sina Meketaten, Ankhesenpaaten, Neferneferuaten Tasherit, Neferneferure at Setepenre. Nalalaman na nagpakasal siya pagdaka kay Paraon Smenkhare. Wala nalalaman na naging anak nila, subalit ang mga batang babaeng pinangalanan bilang Meritaten-tasherit at Ankhesenpaaten-tasherit ay paminsan-minsang ipinapalagay bilang mga anak na babae nina Meritaten at Smenkhare.

## Mga sanggunian
### Mga talababa
### Talaaklatan
* Joyce Tyldesley: ''Nefertiti – Egypt's Sun Queen''

## Mga kawing na panlabas 
*"Head Case", Galeriya ng mga Larawan ni Haring Tut, National Geographic Magazine 

Kategorya:Sinaunang mga konsorteng reyna ng sinaunang Ehipto
Kategorya:Kapanahunang Amarna
Kategorya:Kababaihan noong ika-14 na daantaon BK
Salamin (tanawan)

[right|thumb|Isang salaming nakakuwadro na nagpapakita ng isang [banga.]]
Ang isang **salamin**, **salaming tinginan**, **salaming tanawan**, o **tagapaglarawan** (Ingles: *mirror*, *looking-glass*) ay isang bagay na nagpapaaninag ng liwanag. Ang isang karaniwang "tapyas ng salamin" ay ang isang piraso ng natatanging sapad na salamin na maaaring tanawin ng isang tao upang makita ang kaniyang sariling anyo o kung ano ang nasa likod ng taong ito. Sa kung minsan, ang isang sapat na piraso ng metal o ang ibabaw ng tubig ay maaaring gumanap bilang parang salamin.

Ang dahilan kung bakit nakikita ng isang tao ang kaniyang sarili sa salamin ay dahil sa pumapasok sa salamin ang liwanag at naipapaaninag o "tumatalon pabalik" ang liwanag. Ang mga salamin na mayroong ibabaw na pabalantok o mayroong kurba ay maaaring makagawa na ang bagay ay tila mas malaki o mas maliit ang anyo, katulad ng nagagawa ng isang lente.

Kategorya:Gamit
Paglapag sa buwan

Ang isang **paglapag sa buwan** ay ang pagdating ng isang sasakyang pangkalawakan sa ibabaw ng Buwan. Kabilang dito ang mga misyong pangkalawakan na mayroong lulang tao at iyong mga walang sakay na tao o robotiko (mayroong sakay na robot). Ang unang bagay na gawa ng tao na nakarating sa ibabaw ng Buwan ay ang misyong Luna 2 ng Unyong Sobyet noong Setyembre 13, 1959.

Ang Apollo 11 ng Estados Unidos ay ang unang misyon na lumapag sa Buwan noong Hulyo 20, 1969. Nagkaroon na ng anim na mga paglapag sa buwan na mayroong kasamang tao ang Estados Unidos (sa pagitan ng 1969 at ng 1972) at maraming mga paglapag na walang lulang mga tao, bagaman walang mga banayad na mga paglapag na naganap magmula noong 1976.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Astronomiya
Kategorya:Mga misyong pangkalawakan
Kategorya:Mga misyong pangkalawakan na mayroong nakasakay na tao
Livio

Si **Tito Livio** o **Titus Livius Patavinus** (59 BCE&nbsp;– 17 CE) — na nakikilala rin bilang **Livy** o **Livio** — isang Romanong manunulat ng kasaysayan na sumulat ng isang mahalagang kasaysayan ng Roma at ng mga taong Romano, na pinamagatang *Ab Urbe Condita Libri*, "Mga Aklat mula sa Pagkakatatag ng Lungsod," na sumasaklaw sa kapanahunan magmua sa pinakamaagang mga alamat ng Roma bago pa man ang pangtradisyong pagtatag noong 753 BCE magpahanggang sa pamumuno ni Augustus noong sariling kapanahunan ni Livy. Naging malapit ang kalooban sa kaniya ng mag-anak na Julio-Claudiano, katulad ng pagbibigay niya ng payo sa apo sa pamangkin ni Augustus at magiging emperador sa hinaharap na si Claudius noong bata pa itong lalaki, bago sumapit ang 14 CE sa loob ng isang liham na patungkol sa paggawa ng pagsusulat ng kasaysayan. Si at ang asawa ni Augustus na si Livia ay nagmula sa magkaparehong *gens* o angkan, bagaman hindi sila magkamag-anak sa dugo.

## Mga sanggunian
Kategorya:Ipinanganak noong 59 BCE
Kategorya:Namatay noong 17
Kategorya:Mga sinaunang Romano
Kategorya:Mga historyador
Kategorya:Mga manunulat
Monoplano

[thumb|right|Ang panggitnang mga pakpak ng isang [de Havilland Vampire T11.]]
.]]
.]]
.]]
Ang isang **monoplano** (Ingles: *monoplane*) ay isang sasakyang panghimpapawid na mayroong nakapirming mga pakpak na mayroong isang pangunahing pangkat ng mga ibabaw ng mga pakpak, na kaiba sa isang biplano o isang triplano. Magmula noong kahulihan ng dekada ng 1930, ito ang naging pinaka pangkaraniwang anyo para sa isang sasakyang panghimpapawid o eruplano na mayroong mga pakpak na nakapirmi o hindi gumagalaw.

## Mga uri ng mga monoplano
Ang pangunahing pagkakaiba sa pagitan ng mga uri ng monoplano ay ang kung saan nakakabit ang mga pakpak kaugnay ng pusilahe (katawan ng eruplano):
* ang **may mababang mga pakpak** (*low-wing*), na ang mas mababang ibabaw ng mga pakpak ay kapantay o kaantas (o nasa ibaba) ng ilalim ng pusilahe
* ang **may nakagitnang mga pakpak** (*mid-wing*), na ang mga pakpak ay nakakabit na nasa gitna ng pusilahe
* ang **may mga pakpak na nasa balikat** (*shoulder wing*), na ang mga pakpak ay nakakabit sa ibabaw ng gitna ng pusilahe 
* ang **may mga pakpak na matataas** (*high-wing*), na ang ibabaw ng mga pakpak ay kapantay ng o nasa itaas ng ibabaw ng pusilahe
* ang **may mga pakpak na parasol** o **may mga pakpak na pamayong** (*parasol wing*, *parasol-wing*), na ang mga pakpak ay nasa itaas ng pusilahe at hindi tuwirang nakaugnay dito, na ang suportang pangkayarian ay karaniwang ibinibigay ng isang sistema ng mga pampagiri (panggiri), at ng suhay na alambre (dupil ng alambre), partikular na sa kaso ng isang mas lumang sasakyang panghimpapawid.

Kategorya:Eroplano
Obserbatoryo

[thumb|upright=1.15|Ang [Sphinx Observatory sa tuktok ng bundok sa Alpes ng Suwisa sa taas na ]]
Ang isang **obserbatoryo** (Ingles: *observatory*) ay isang gusali na mayroong isa o maraming napaka malalaking mga teleskopyo. Ang mga obserbatoryo ay ginagamit ng mga astronomo upang tanawin at pagmasdan ang kalangitan o himpapawid. Ang mga obserbatoryo ay karaniwang nasa napaka matataas na mga kabundukan o mga burol, dahil kailangan nila ng malinis at dalisay o walang sagabal na hangin upang makakita nang tumpak at tama. Kapag mas mataas ang lugar, mas dalisay at mas malinis ang hangin. Kailangang malayo din ang mga obserbatoryo mula sa mga pook na mayroong maraming mga liwanag, katulad ng mga lungsod. Ang labis na liwanag ay nakakapagdulot na hindi mabuti ang pagtanaw sa mga bagay mula sa teleskopyo na isinasagawa ng mga astronomo.

Bilang isang lokasyon, ginagamit din ang isang obserbatoryo sa pagmamatyag ng mga kaganapang pangmundo (mga kaganapan sa lupa) o mga kaganapang pangkalawakan. Kabilang sa mga halimbawa ng mga disiplinang ginagamitan ng mga obserbatoryo ang astronomiya, klimatolohiya o meteorolohiya, heolohiya, oseanograpiya, at bulkanolohiya. Batay sa kasaysayan, ang mga obserbatoryo ay dating kasimpayak na naglalaman ng isang sekstante na pang-astronomiya (para sa pagsukat ng layo sa pagitan ng mga bituin, o ng mayroong Stonehenge (na mayroong ilang pagkakaayos na nakaguhit o nakalinya sa kababalaghan o pangyayaring pang-astronomiya).

Kategorya:Mga obserbatoryo
Kategorya:Teleskopyo
Kategorya:Teleskopyong Pangkalawakan
Kategorya:Mga obserbatoryong pang-astronomiya
Ercole Antonio Mattioli

[thumb|right|Si Ercole Antonio Mattioli ay maaaring ang ibinilanggong [Lalaking nakasuot ng Maskarang Bakal.]]
Si **Ercole Antonio Mattioli** (1 Disyembre 1640 – 1694), na nakikilala rin bilang **Konde Matthioli**, ay isang Italyanong politiko, na naging ministro ni Duke Charles IV ng Mantua. Pinadukot siya at ibinilanggo ni Louis XIV ng Pransiya. Iniuugnay siya sa ang Lalaking nasa loob ng Maskarang Bakal.

## Talambuhay
Ipinanganak si Mattioli sa Valenza, sa lugar na nakikilala na sa ngayon bilang lalawigan ng Alessandria. Naghanapbuhay siya bilang isang ministro ni Charles IV, Duke ng Mantua, na, bilang Marquess ng Montferrat, ay nagmamay-ari ng pang-estratehiyang kuta ng Casale Monferrato. Ninais ni Louis XIV ang kuta at umibig na bilhin iyon sa halagang 100,000 mga korona. Dahil sa magiging hindi popular ng isang pananakop na Pranses, kailangan ang paglilihim hanggang sa magwakas at makumpleto na ang kasunduan at bilihan.

Naging matagumpay sa negosasyong ito si Mattioli at bilang utang na loob, ginantimpalaan siya nang labis-labis ni Louis XIV . Subalit, nang sasakupin na ng Pranses ang kastilyo, ibinunyag ni Mattioli ang lihim na kasunduan sa mga pamahalaang Austria, Savoy, Espanya at Venice, na maaaring upang makatanggap ng karagdagan pang mga gantimpala. Kinailangang huwag ituloy ni Louis XIV ang kasunduan at umurong bagaman sa pagdaka ay natabanan din niya ang Casale (kastilyo) pagkalipas ng dalawang mga taon.

Noong 1679, ipinadukot ni Louis XIV sa kaniyang sugo (legado) si Mattioli. Dinala si Mattioli sa Pransiya. Sa Pransiya, ikinulong si Mattioli sa kuta ng Pinerolo kung saan sa paglaon ay inilagay siya sa katayuang nakapiit na nag-iisa. Sa pagsapit ng 1680, nilarawan siya bilang halos nababaliw na. Ipinadukot din ang kaniyang katulong na ikinulong na kasama niya. Namatay si Mattioli noong 1694 habang nakabilanggo sa Pulo ng Sainte-Marguerite.

## Ang lalaking nasa loob ng maskarang bakal
Mayroong isa pang bilanggo sa Pignerol, na ang pangalan ay Eustache Dauger, ang tinatawag na Lalaking nasa likod ng Maskarang Bakal, na mayroong mga taong nagsasabing talagang yari sa itim na telang pelus (belbeto). Si Dauger ay nasa pangangalaga ng isang lalaking may pangalang Bénigne Dauvergne de Saint-Mars, at nakapiit sa mga bilangguan kung saan si Saint-Mars ay isang gobernador.

Naimungkahi na si Mattioli talaga ang bilanggong nakamaskara, at ito ang naging tanyag na teoriya o panukala noong malaking bahagi ng ika-19 na daantaon. Dahil sa ang bilanggong ito ay nalalamang nailibing sa ilalim ng pangalang "Marchioly", maraming mga tao ang naniniwala na ito ay sapat na katibayan na siya ang lalaking nasa loob ng maskara. Subalit ang mga liham na ipinadala ni Saint-Mars ay nagpapahiwatig na si Mattioli ay ipiniit lamang sa Pignero at sa Sainte-Marguerite. At hindi kailanman nasa Bastille si Mattioli, at kung sa gayon ay maaaring hindi siya ang lalaking bilanggo na nakamaskara.

## Mga sanggunian
Kategorya:Ipinanganak noong 1640
Kategorya:Namatay noong 1694
Kategorya:Mga politiko ng Italya
Kategorya:Mga Italyano
Kategorya:Mga bilanggo mula sa Italya
Morpolohiya

Ang **morpolohiya** (Ingles: *morphology*) ay maaring tumukoy sa mga sumusunod:
* Morpolohiya (lingguwistika)
* Morpolohiya (biyolohiya)
Leo IV ang Khazar

Si **Leo IV** o **Leon IV** *ang Khazar* (Wikang Griyego: Λέων Δ΄, *Leōn IV*) (25 Enero 750 – 8 Setyembre 780) ang Emperador na Bisantino mula 775 hanggang 780 CE. Siya ay anak ng Emperador Constantino V sa kanyang unang asawa na si Irena ng Khazaria (Tzitzak),  na isang Khagan ng mga Khazar (na pinaniniwalaang ang Bihar). Siya ay kinoronahang kapwa-emperador ng kanyang ama noong 751 at kanyang pinakasalan si Irene na isang Ateniano mula sa isang maharlikang pamilya noong Disyembre 769.  Noong 775, si Constantino V ay namatay na nag-iiwan sa kanyang ang tanging emperador. Noong 24 Abril 776, hinirang  ni Leo ang kanyang anak na si Constantino VI bilang kapwa emperador. Ito ay humantong sa pag-aaklas ng limang mga kalahating kapatid na lalake ni Leo kabilang si *Caesar* Nikephoros na umasang kanilang makuha ang trono. Ang pag-aaklas ay mabilis na sinupil at ang mga kasabwat ay ginulpi, tinonsura at ipinatapon sa Cherson sa ilalim ng isang bantay.

Si Leo IV ay pinalakaing isang iconoclast sa ilalim ng kanyang ama ngunit ikinasal kay Irene na isang iconodule. Sa pagkatanto ng paghahati sa kanyang nasasakupan, kanyang pinursigi ang isang landas ng pakikipagkasundo sa mga iconodule na nakaraang idineklarang erehe sa ilalim ng patakarang imperyal. Pinayagan ni Leo ang mga monghe na inusig at ipinatapon sa ilalim ng kanyang ama upang bumalik sa kanilang mga monasteryo. Siya ay pinahiran ng ilan sa ortodokso bilang "Kaibigan ng Ina ng Diyos" sa pagpayag sa mga monghe na panatilihin ang mga imahen ng Theotokos. Hinirang rin ni Leo ang nakikisimpatiyang iconophile na si Pablo ng Cyprus sa posisyon ng Patriarka ng Constantinople sa kamatayan ng kanyang hinalinhan. Sa wakas ng kanyang paghahari, kanyang binaliktad ang kanyang pagpayag sa mga ito.

Ang paghahari ni Leo ay kasabay ng paghahari ng ikatlong Kalipang Abbasid na si Al-Mahdi na sumakop sa mga lupaing Bisantino sa mga sunod sunod na okasyon mula 777–780 bago paurungin ng mga hukbo ni Leo na pinangunahan ng mga heneral gaya ni Michael Lachanodrakon.  Mismong si Leo ay nakidigma sa mga Bulgar ngunit namatay sa trangkaso habang nasa kampanya.

Ang kamatayan ni Leo noong 8 Setyembre 780 CE ay humantong sa pag-akyat sa trono ng kanyang asawang si Irene. Itinala ni Theophanes na tagakumpisal na si Leo IV ay namatay dahil sa trangkasong dulot ng mga mahalagang bato sa isang koronang kinuha mula sa Hagia Sophia; some scholars have indicated that upon his accession to the throne Leo was already sick, bagaman ang ilan ay naniniwalang si Leo ay pinaslang ng mga hindi kilalang tao bagaman si Irene ang pinagsususpetsahan. Si Constantino VI ang tanging anak na lalake ni Leo IV at humalili sa kanya bilang emperor na kapwa naghari ng kanyang inang si Irene.
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga emperador ng Imperyong Bisantino