Phylum

Sa taksonomiya ng larangan ng biyolohiya,  **phylum** [isahan] o *phyla* [maramihan]; Griyego: ), o ang **lapi**, o **kalapian**, ay isang kahanayang ng pagkakapangkat-pangkat na nasa antas sa ilalim ng kaharian at nasa ibabaw ng biyolohiya.  Kinuha ang salitang "phylum" mula sa *phylai* () ng wikang Griyego, mga grupo ng mga angkan na naninirahan sa mga lungsod ng isinaunang Gresya; may kakayahan at karapatan sa paghalal ng pinunong-kaangkan ang mga *phylai*. Sa larangan ng taksonomiya, kinakatawan ng mga phylum ang pinakamalaki at pinakakaraniwang kinikilalang pagbubuklod-buklod ng mga hayop at iba pang mga nilalang na may-buhay, at may tiyak na mga katangiang pang-ebolusyonaryo, bagaman kung minsan maaaring ihanay ang mga mismong phylum  sa mga *superphyla* (katulad ng Ecdysozoa na may walong phylum, kabilang ang mga arthropod at bulating-bilog; at ang Deuterostomia na kabilang ang mga echinoderm, chordate, hemichordate at bulating-pana) (*arrow worm*).

Sa impormal na paraan, maaaring isipin na ang mga phylum isang paglilipon ng mga hayop batay sa isang panlahatang kayarian ng katawan;  Tinatawag itong pagpapangkat-pangkat na pang morpolohiya (ayon sa pagkakahawig ng mga anatomiya).  Samakatuwid, sa kabila ng tila pagkakaiba ng mga *panlabas* na mga kaanyuhan ng mga nilalang, inihanay sila sa mga phylum ayon sa kanilang mga *panloob* na kayarian. Halimbawa, bagaman tila magkahiwalay at magkaiba, kapwa kabilang ang mga gagamba at mga alimango sa mga Arthropoda, samantalang ang mga bulating-lupa at bulating-payat, bagaman magkahugis, ay mula sa dalawang kahanayan.  Kabilang ang mga bulating-lupa sa mga Annelida, samantalang ang mga bulating-payat ay mula sa mga Platyhelminthes.  Datapwa pinapayagan ng Kodigong Pansandaigdigan ng Pagpapangalang Pang-botaniko ang paggamit ng salitang "*phylum* ilang panukoy sa mga halaman, higit na mas ginagamit ng mga botanista ang salitang "kahatian".

Ang pinakakilalang mga phylum ng hayop ay ang Mollusca, Porifera, Cnidaria, Platyhelminthes, Nematoda, Annelida, Arthropoda, Echinodermata, at Chordata.  Sa huli nabibilang mga ang mga tao.  Bagaman may 35 - humigit-kumulang - na mga phylum, kabilang sa siyam na nabanggit ang karamihan sa mga sari.  Marami sa mga phylum ang nabubuhay sa tubig, at nag-iisa lamang ang wala sa mga karagatan ng mundo: ito ang Onychophora o bulating-pelus (bulating-tersiyupelo).

Ang pinakabagong natuklasang sari ay ang Cycliophora, na natuklasan noong 1993; tatlong bagong sari lamang ang natuklasan sa loob ng huling dantaon.

Ang pagsabog na Kambriyano ay isang malakihang pamumulaklak ng mga nilalang na may-buhay na naganap sa pagitan, humigit-kumulang, ng 530 at 520 milyong taon na ang nakalipas; noong mga panahong ito mayroon nang mga nilalang na kahawig ng makabagong sari, bagaman hindi naman kabilang sa mga ito; habang ang ilan naman ay parang mga kinatawan na nasa loob ng Ediacaran biota, nananatili itong isang usapin na kung ang lahat ba ng mga sari ay namumuhay na bago man dumating ang pagsabog.  Sa loob ng maraming panahon, nagpabagu-bago ang mga gawain ng iba't ibang mga sari.  Halimbawa, noong panahong Kambriyano, ang nakalalamang na mga *megafauna* (megahayop), o malalaking mga hayop, ay ang mga artropoda, ngunit sa ngayon ang mga megahayop ay nalalamangan ng mga vertebrata (kordata)  Magpahanggang sa ngayon, ang pinaka-nakalalamang na sari ay ang mga artropoda.
## Mga phyla
### Mga hayop
### Mga halaman
### Fungi 
### Protista 
The Catalogue of Life includes Rhodophyta and Glaucophyta in kingdom Plantae,

### Bacteria 
Currently there are bacterial 40 phyla (not including "Cyanobacteria") that have been validly published according to the Bacteriological Code
# Acidobacteriota, phenotypically diverse and mostly uncultured
# Actinomycetota, High-G+C Gram positive species
# Aquificota, deep-branching
# Armatimonadota
# Atribacterota
# Bacillota, Low-G+C Gram positive species, such as the spore-formers Bacilli (aerobic) and Clostridia (anaerobic)
# Bacteroidota
# Balneolota
# Bdellovibrionota
# Caldisericota, formerly candidate division OP5, *Caldisericum exile* is the sole representative
# Calditrichota
# Campylobacterota
# Chlamydiota
# Chlorobiota, green sulphur bacteria
# Chloroflexota, green non-sulphur bacteria
# Chrysiogenota, only 3 genera (*Chrysiogenes arsenatis*, *Desulfurispira natronophila*, *Desulfurispirillum alkaliphilum*)
# Coprothermobacterota
# Deferribacterota
# Deinococcota, *Deinococcus radiodurans* and *Thermus aquaticus* are "commonly known" species of this phyla
# Dictyoglomota
# Elusimicrobiota, formerly candidate division Thermite Group 1
# Fibrobacterota
# Fusobacteriota
# Gemmatimonadota
# Ignavibacteriota
# Kiritimatiellota
# Lentisphaerota, formerly clade VadinBE97
# Mycoplasmatota, notable genus: *Mycoplasma*
# Myxococcota
# Nitrospinota
# Nitrospirota
# Planctomycetota
# Pseudomonadota, the most well-known phylum, containing species such as *Escherichia coli* or *Pseudomonas aeruginosa*
# Rhodothermota
# Spirochaetota, species include *Borrelia burgdorferi*, which causes Lyme disease
# Synergistota
# Thermodesulfobacteriota
# Thermomicrobiota
# Thermotogota, deep-branching
# Verrucomicrobiota

### Archaea 
Currently there are 2 phyla that have been validly published according to the Bacteriological Code
# Nitrososphaerota
# Thermoproteota, second most common archaeal phylum
Other phyla that have been proposed, but not validly named, include:
# "Euryarchaeota", most common archaeal phylum
# "Korarchaeota"
# "Nanoarchaeota", ultra-small symbiotes, single known species

## Tingnan din
*Kladistiko
*Pilohenetiko
*Sistematiko
*Taksonomiya

## Mga sanggunian
## Mga ugnayang panlabas
*Mga Pangunahin Sangahay ng mga Hayop 

Etimolohiya:
*American Heritage Dictionary (Diksiyunaryo ng Pamanang Amerikano) : *Phylum*, bagong salitang Latin, mula sa Griyegong *phūlon* (klase).
*Diksiyunaryong pang-Etimolohiya sa internet: mula sa Griyegong *phylon* (lahi, lipi, kasapi, pinagmulan); na kaugnay ng *phyle* (tribo, angkan), at *phylein* (dalhin dito) ng *physikos* (tumutukoy sa kalikasan); mula sa *physis* (kalikasan)

Kategorya:Pagtitipun-tipong pang-agham
Kategorya:Pagpapangalang pang-botanika
Kategorya:Taksonomiya ng halaman
Kategorya:Lapi