open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Romanus Pontifex

Ang ***Romanus Pontifex***, Latin para sa "Mula sa Obispong Romano" ay isang bula ng papa na isinulat noong Enero 8, 1455 ni Papa Nicolas V para kay Haring Alfonso V ng Portugal. Bilang kasunod ng bull ng papa na *Dum Diversas*, kinumpirma nito sa Korona ng Portugal ang pananaig sa lahat ng mga lupaing natuklasan o nasakop sa Panahon ng Pagtuklas. Kasama ng paghikayat sa pagsunggab ng mga lupain ng mga Turkong Saracen at mga pagano, inulit nito ang pagpayag ng mas maagang bull para sa pang-aalipin ng mga tao. Ang pangunahing layunin ng bull na ito ay pagbawalan ang ibang mga bansang Kristiyano sa paglabag sa mga karapatan ng hari ng Portugal ng pangangalakal at kolonisasyon ng mga rehiyong ito.
 
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga bula ng papang Romano Katoliko
Kategorya:Pang-aalipin
Mary Read

Si **Mary Read** (ipinanganak noong 1690 - namatay noong 1721) ay isang piratang Inglesa. Pangunahing siyang naaalala bilang isa sa dalawang mga piratang babae (bilang kasamahan ni Anne Bonny) na nalalaman bilang naparusahang salarin dahil sa gawain ng pamimirata noong kaagahan ng ika-18 daantaon, habang nasa karurukan ng Gintong Panahon ng Pamimirata. Sa isang pagkakataon, kasama siya ni Anne Bonny na tumakas sa paglalayag sa piling ng lalaking piratang si John Rackham. Nadakip si Mary Read at namatay sa isang bilangguan sa Jamaica dahil sa lagnat.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga pirata
Kategorya:Mga tao mula sa London
Kategorya:Mga pirata mula sa Inglatera
Capadocia

Ang **Cappadocia** o **Capadocia** (; Turko: *Kapadokya*, mula sa Griyego:  / Kappadokía,   *Kāpādōkiyeh*) ay isang makasaysayang rehiyon sa Gitnang Anatolia, na malakihang nasa Lalawigan ng Nevşehir sa Turkiya.

Noong kapanahunan ni Herodotus, ang mga **Capadociano** o **Cappadociano** ay naiulat na sumasaklaw sa buong rehiyon na magmula sa Bundok ng Taurus hanggang sa pook ng Euxine (Dagat na Itim). Sa ganitong diwa, ang Capadocia ay nahahangganan sa timog ng tanika ng Kabundukan ng Taurus na naghihiwalay dito mula sa Cilicia; nahahangganan ito sa timog ng pang-itaas na Euphrates at nga Mataas na Lupang Armenyo; nahahangganan ito sa hilaga ng Pontus; at nahahangganan ito sa kanluran ng Lycaonia at ng silangang Galatia.

Ang pangalan ay nakaugaliang ginagamit sa mga sangguniang Kristiyano sa kabuoan ng larangan ng kasaysayan at malawakan pa ring ginagamit bilang isang diwang pandaigdigan na may kaugnayan sa turismo upang ilarawan ang isang rehiyon na may katangi-tanging mga tanawing likas at kahanga-hanga, na partikular na kinatatangian ng mga tsimneyang bibit at ng isang namumukod-tanging pamanang pangkasaysayan at pangkultura.

## Mga sanggunian
Kategorya:Heograpiya ng Turkey
Phenol

Ang **phenol**, na nakikilala rin bilang **asidong karboliko** o **aksidong karboliko** (Ingles: *carbolic acid*), ay isang langkapang organiko na mayroong pormulang pangkimika na C6H5OH. Isa itong solidong kristalinang puti ang kulay at sumisingaw. Ang molekula ay binubuo ng isang pangkat na phenyl (-C6H5) na nakagapos sa isang pangkat na hydroxyl (-OH). Bahagya itong asidiko (maasim), subalit nangangailangan ng maingat na paghawak dahil sa kalamangan na makapagsanhi ito ng mga pagkapaso.

Ang phenol ay unang nahugot magmula sa alkitran ng uling, ngunit sa ngayon ito ay nalilikha nang maramihan (humigit-kumulang sa 7 mga bilyong kilogramo bawat taon) magmula sa petrolyo. Isa itong mahalagang kalakal na pang-industriya na isang prekursor (nauuna) bago malikha ang maraming iba pang magagamit na mga materyal at mga langkapan (kompawnd).  Ang pangunahing gamit nito ay kinasasangkutan ng pagpapalit ng anyo nito upang maging mga plastik o kaugnay na mga materyal. Ang phenol at ang mga paghangong kemikal  (mga deribatibong kemikal  o mga hinlog na kemikal l) mula rito ay nagsisilbing susi para sa pagbuo ng mga polikarbonado, mga epoksi, *Bakelite*, nilon, deterhente, herbisidyo na katulad ng herbisidyong phenoxy, at maraming mga gamot na parmasyutikal.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga kompuwestong organiko
Kategorya:Mga kompuwestong kimikal
Boonesboro, Missouri

Ang **Boonesboro**, Howard County, Missouri, Estados Unidos ay nasa Route 87 na nasa gitna ng Boonville at Glasgow na nasa makasaysayang nayon ng Lick ni Boone (''Boone's Lick country''). Ang pamayanan ay itinatag noong 1840 at pinangalanan para sa mag-anak ng pronterong si Daniel Boone. Malapit dito ang Pook na Makasaysayan ng Estado ng Lick ni Boone. Kabilang sa mga kinikilalang mga establisamyento ay ang Christian Church (Simbahang Kristiyano) at ang Boonesboro Country Store (Tindahan sa Nayong Boonesboro). Ang populasyon ng bayang ito ay tinatayang nasa 150 katao.

Kategorya:Howard County, Missouri
Kategorya:Columbia, Missouri
Platonismo

Ang **Platonismo** ang pilosopiya ni Plato o pangalan ng ibang mga sistemang pilosopikal na itinuturing na malapit na hinango mula rito. Sa mababang letrang "p", ang "platonismo" ay tumutukoy sa pilosopiyang nagpapatibay ng pag-iral ng mga bagay na abstrakto na isinaad na umiiral sa ikatlong sakop na natatangi mula sa parehong sensibleng panlabas na daigdig at mula sa panloob na daigdig ng kamalayan at kasalungat ng nominalismo(na may maliit na n). Ang mababang letrang "platonista" ay hindi nangangailangang tumanggap sa anumang mga doktrina ni Plato. at naging mga pundasyon naman para sa buong kaisipang Kristiyano sa Kanluranin. 
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga kilusang pilosopiko
Kategorya:Platonismo
Creta

Ang **Creta** o **Crete** ( ''''; ) ang pinakamalaki at pinakamatao sa mga Islang Griyego. Ito ang ikalimang pinakamalaking isla at isa sa mga 13 administratibong rehiyon ng Gresya. Ito ay bumubuo ng isang mahalagang pamanang pang-ekonomiya at pangkultura ng Gresya habang nagpapanatili ng sarili nitong mga katangiang kultural na lokal gaya ng tula at musika. Ang Creta ay minsang sentro ng Kabihasnang Minoan() na kasalukuyang itinuturing na pinakamaagang naitalang kabihasnan sa Europa.
## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga pulo ng Gresya
Henry Halasan

Si **Henry Halasan** (1924–2013) ay isang tagapamahayag na pantelebisyon sa Pilipinas.

## Sanggunian 
Kategorya:Mga Pilipino
Kategorya:Mga tagapagbalita mula sa Pilipinas
Kontradiksiyon

sa kwadrado ng oposisyon ng lohikang Aristoteliano.]]
Sa klasikong lohika, ang isang **kontradiksiyon** o **salungatan** ay binubuo ng isang inkompatibilidad na lohikal sa pagitan ng dalawa o higit pang mga proposisyon. Ito ay nangyayari kapag ang mga proposiyon na pinagsama ay nagbibigay ng dalawang mga konklusyon na bumubuo ng lohikal na karaniwan ay magkabaliktad na pagbabaliktad ng bawat isa. Ayon sa batas ng kawalang kontradiksiyon ni Aristotle, "ang isa ay hindi makapagsasabi ng isang bagay na ito ay at ito ay hindi sa parehong respeto at parehong panahon". Sa ektensiyon sa labas ng klasikong lohika, ang isa ay makapagsasalita ng mga kontradiksiyon sa pagitan ng mga aksiyon kapag ang isa ay nagpapalagay na ang kanilang mga motibo ay sumasalungat sa bawat isa.
## Kontradiksiyon sa pormal na lohika
:Paliwanag: Ang simbolong \bot (falsum) ay kumakatawan sa arbitraryong kontradiksiyon. Ang dual na simbolong \top ay tumutukoy sa arbitraryong tautolohiya. Ang kontradiksiyon ay minsang sinisimbolo ng "O*pq*", at ang tautolohiya ng "V*pq*".  Ang simbolong turnstile, \vdash ay kadalasang binabasa bilang "nagbibigay" o "nagpapatunay".

Sa klasikong lohika, partikular na sa lohikang proposisyonal at lohikang unang order, ang proposisyong \varphi ay isang kontradiksiyon kung at tanging kun ang \varphi\vdash\bot. Dahil para sa kontradiktoryong  \varphi totoo na ang  \vdash\varphi\rightarrow\psi para sa lahat ng \psi (dahil ang \varphi\rightarrow\bot\rightarrow\psi), mapapatunayan ng isa ang anumang proposisyon mula sa isang hanay ng mga aksiyom na naglalaman ng mga kontradiksiyon. Ito ay tinatawag na prinsipyo ng pagsabog o "ex falso quodlibet" ("mula sa pagiging hindi totoo, anuman ang nais mo").

Sa lohikang kakumpletuhan, ang isang pormula ay kontradiktoryo kung at tanging kung ito ay hindi masasapatan.

### Patunay sa pamamagitan ng kontradiksiyon
Para sa isang proposisyong \varphi totoo na ang \vdash\varphi, i. e. na ang \varphi ay isang tautolohiya i. e. na ito ay palaging totoo kung at tanging kung ang \neg\varphi \vdash \bot, i. e. kung ang negasyon ng   \varphi ay isang kontradiksiyon. Kaya, ang isang patunay na ang \neg\varphi \vdash \bot ay nagpapatunay rin na ang \varphi ay too. Ang paggamit ng katotohanang ito ay bumubuo ng pamamaraan ng patunay sa pamamagitan ng kontradiksiyon na malawak na ginagamit ng mga matematiko. Ito ay lumalapat lamang sa isang lohikang gumagamit ng hindi isinamang gitnang  A\vee\neg A bilang isang aksiyom. Ang patunay sa pamamagitan ng kontradiksiyon ay ginagamit sa matematika upang lumikha ng mga patunay.

Kategorya:Kalkulus na proposisyonal
Kategorya:Lohika
Aladdin

thumb|right|Ang pagkakatagpo ni Aladdin sa mahiwagang lampara sa loob ng isang yungib.
Si **Aladdin** (, '**, ; meaning, "glory of religion") o **Aladino'* ay isang tauhan at pamagat ng kuwentong bayan mula sa Gitnang Silangan. Bilang kuwento, isa itong bahagi ng *Ang Aklat ng Isang Libo't Isang Gabi (*Mga Gabing Arabo*)*, at isa sa pinakatanyag, bagaman idinagdag lamang ito sa kalipunang ito ni Antoine Galland. Ang kuwento hinggil kay Aladdin ay pinamagatang ***Si Aladino at ang Mahiwagang Lampara**''.

## Kuwento
Ang lalaking si Aladdin na nasa kaniyang kabataan ay sinabihan ng isang salamangkero (madyikero) na kuhanin ang isang lampara ng langis magmula sa isang yungib. Nakuha ni Aladdin ang lampara, subalit tinangka ng salamangkero na linlangin si Aladdin. Kung kaya't itinabi ni Aladdin ang lampara para sa kaniyang sarili. Nalaman ni Aladdin na mayroong isang djinn (*Genie*) sa loob ng lampara. Matutupad ng djinn ang bawat isang kahilingan ng may-ari ng lampara. Sa pamamagitan ng tulong ng djinn, yumaman at naging makapangyarihan si Aladdin, at napakasalan niya ang isang prinsesa. Nagbalik ang salamangkero at nalinlang nito ang asawa ni Aladdin upang maibigay sa kaniya ang lampara. Nalaman ni Aladdin na mayroon ding isang djinn sa loob ng isang singsing na pag-aari niya. Ang djinn ng singsing ang tumulong kay Aladdin upang magapi ang salamangkero, upang maibalik ang mahiwagang lampara, at upang masagip ang kaniyang asawa.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kuwentong-bayan
Kategorya:Tauhan (panitikan)
Kategorya:Panitikan ng Gitnang Silangan
Brno

Ang **Brno** ay pangalawa sa pinakamalaking lungsod ng Republikang Tseko. Ito ang pangunahing lungsod ng rehiyon ng Morabya, na isa sa tatlong pangunahing rehiyon ng Republikang Tseko. Ang Brno ay sikat sa pangangalakal at eksibisyon at gayundin ang karera ng motorsiklo.  Noong 1887, ang lungsod ay binisita ni José Rizal.

Kategorya:Republikang Tseko
Ezo

Ang  (binabaybay din bilang  o ) ay isang lumang katawagan sa Hapones na tumutukoy sa mga lupaing nasa hilagang bahagi ng  isla ng Honshu sa bansang Hapon. Kabilang dito ang hilagang isla ng , na nagpalit ng pangalan mula  bilang  noong 1869, at minsan ay tinatawag pang Sakhalin at ang mga Isla ng Kuril. 

Ang parehong kanji na ginamit bilang isulat ang salitang  , na literal na nangangahulugang " mga  barbarong hipon " sa Tsino, ay maaari ring mabasa sa wikang Hapon bilang  , isang pangalang ibinigay sa mga katutubo ng mga lupaing ito, na kadalasang maituturing bilang mga desendiyente ng mga taong Ainu . 

## Etimolohiya 
Ang  ay isang salitang Hapones na nangangahulugang "dayuhan" na tumutukoy sa mga Isla ng Ainu sa hilaga, na pinangalanan ng mga Hapones bilang . Ang baybay na  ay sumasalamin sa pagbigkas nito noong mga 1600, kung kailan nakipag-ugnayan ang mga Europeo sa kanila. Ang makasaysayang pagbabaybay na ito ay sumasalamin sa terminong Latin na *yezoensis*, tulad ng *Fragaria yezoensis* at *Porphyra yezoensis*. Gayunpaman, may ilan na gumagamit ng kasalukuyang baybay nito tulad ng kabibeng Hapones na kilala bilang : *Mizuhopecten yessoensis*.

## Kasaysayan 
Ang unang nailathalang paglalarawan ng  sa Kanluran ay dinala sa Europa ni Isaac Titsingh noong 1796. Kasama sa kanyang maliit na silid-aklatan ng mga librong Hapon kasama ang   ni  .  Ang librong ito, na nailathala sa Hapon noong 1785, ay naglarawan sa rehiyong  at ang mga tao. 

Noong 1832, suportado ng Oriental Translation Fund ng Great Britain at Ireland ang posthumous na pinaikling paglalathala ng Tankingh's French translation of  .  Si Julius Klaproth ang patnugot, kinumpleto ang gawain na naiwang hindi kumpleto sa pagkamatay ng paunang editor ng libro na si Jean-Pierre Abel-Rémusat .

## Mga Paghahati 
Ang  o  (lit., "Isla ng ") ay nahahati sa ilang mga distrito. Ang una ay ang  , o mga lupaing Hapones, na sakop ang ilang mga paninirahang Hapones sa Tangway ng Oshima. Ang natitira naman sa mga  ay kilala bilang  (lit., "-lupa" o "lupang Ezo"), o mga Lupaing Ainu. Ang  naman ay nahahati sa tatlong bahagi: ang Hilagang  na sakop ang timog ng Sakhalin; Kanlurang  na sakop ang kalahati ng hilagang ; at Silangang  na sakop ang mataong katimugang  at Kapuluang Kuril.

## Tingnan din 
* Taong Ainu
* 
* Republika ng Ezo
* Jeddo, Hapon, isang dating Romanisasyon ng pangalang Edo, ngayon ay Tokyo .

## Mga tala 
## Mga sanggunian 
* Cullen, Louis M. (2003). *Isang Kasaysayan ng Japan, 1582-1941: Panloob at Panlabas na Mga Daigdig.* Cambridge: Cambridge University Press .ISBN&nbsp;9780521821551 ; ; OCLC 50694793
* Hayashi, Shihei . (1786).   . Edo: Manuscript. OCLC 44014900
* Klaproth, Julius . (1832). *Ang San kokf tsou ay tumakbo sa mga set, ou Aperçu général des trois royaume.* Paris: Pondo ng Pagsasalin ng Silangan ng Great Britain at Ireland . OCLC 2563166 ; *pati na rin ang* OCLC 561284561

## Mga kawingang panlabas 
* Waseda University &#x2014; Hayashi Shihei . (1785).三国 通 覧 図説 ( *Sangoku Tsuran Zusetsu* )
* Mga Mapa ng mga Islang Ezo, Sakhalin, at Kuril  mula 1854
Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones
Kategorya:Hokkaidō
Kategorya:Kasaysayan ng Hapon
Agamemnon

thumb|right|Si Agamemnon.
Sa mitolohiyang Griyego, si ***Agamemnon*** (; Sinaunang Griyego: ''''''; Modernong Griyego: , "napakatatag" o "napakatibay") ay ang anak na lalaki ni Haring Atreus ng Mycenae at ni Aerope. Siya ang kapatid na lalaki ni Menelaos. Ang kaniyang asawa ay si Klytaimnestra. Naging anak niya kay Klytaimnestra sina Iphigeneia, Elektra, Orestes at Chrysothemis. Sa Digmaan ng Troya, kinuha niya sa Kassandra bilang isang alipin. Binigyan siya ng babala ni Kassandra na papatayin siya ng kaniyang asawang si Klytaimnestra, subalit hindi siya naniwala. Sa paglaon, pinatay nga siya ni Klytaimnestra at ng mangingibig nitong si Aegisthos, habang nasa kanilang tahanan.

Kategorya:Mga tauhan sa mitolohiyang Griyego
Kategorya:Digmaang Troya
Boonesborough

Ang **Boonesborough** o **Boonesboro** ay maaaring tumutukoy sa isang lugar na nasa Estados Unidos:

*Boonesborough, Kentucky
*Boonesboro, Missouri
Boonesborough, Kentucky

Ang ***Boonesborough*** ay isang hindi inkorporadong pamayanan na nasa Madison County, Kentucky, Estados Unidos. Nakahimlay ito sa gitnang bahagi ng estado na nasa kahabaan ng Ilog ng Kentucky. Kabahagi ang Boonesborough ng Richmond–Berea Pook na Pang-estadistikang Mikropolitano

Ang Boonesborough ay itinatag ng maalamat na pronterong si Daniel Boone noong nagtatrabaho siya para kay Richard Henderson ng Kompanyang Transylvania. Pinamunuan ni Boone ang isang pangkat ng mga taong nananahanan sa paglagos sa mga bundok magmula sa Fort Watauga (na nasa pangkasalukuyang Elizabethton, Tennessee), na umuka sa Wilderness Road na patagos sa Cumberland Gap, at itinatag ang Fort Boonesborough. Namuhay doon si Boone magmula 1775 hanggang 1779. Ang Boonesborough ang unang naimapang bayan sa Kentucky, at isa sa unang mga pamayanang nagsasalita ng wikang Ingles na namayani sa kanluran ng Kabundukang Appalachiano. Matagumpay na napamunuan ni Boone ang kaniyang mga kasamahan noong panahon ng paglusob sa Boonesborough noong 1778.

Ang Boonesborough ay ang pook na kinalalagyan ng Liwasang Pang-estado ng Kutang Boonesborough, na kinabibilangan ng Museo ng Ilog ng Kentucky. Muli itong itinayo upang magmukhang isang gumaganang kuta na katulad ng sa mga araw noong naninirahan pa rito si Boone. Ang mga lingguhan (pang-Sabado't Linggo) mga palatuntunan ng "kasaysayang buhay" ay isinasakatuparan sa buong taon.

## Mga mababasa pa
*Ranck, George W. *Boonesborough: Its Founding, Pioneer Struggles, Indian Experiences, Transylvania Days, and Revolutionary Annals*. Louisville, 1901. Muling inilimbag ng Arno Press, 1971.

Kategorya:Madison County, Kentucky
Kategorya:Kasaysayan ng Hilagang Amerika
Sinismo

mula sa Museong Capitolino sa Roma. Ito ay isang kopya sa panahong Romano ng isang mas maagang estatwang Griyego noong ika-3 siglo BCE. Ang balumbon na nasa kaniyang kanang kamay ay isang restorasyon na pang-ika-18 daantaon.]]

Ang **sinismo** (; ; Espanyol: *cinismo*, *escuela cinica*) sa orihinal na anyo nito ay tumutukoy sa mga paniniwala ng sinaunang eskwela ng mga pilosopong Griyego na kilala bilang mga Siniko (, ). Ang kanilang pilosopiya ang kahulugan ng buhay ay mamuhay sa isang pamumuhay ng birtud na umaayon sa kalikasan. Ito ay nangangahulugang pagtakwil sa lahat ng mga konbensiyonal na pagnanasa para sa kayamanan, kapangyarihan, pakikipagtalik at kasikatan at sa pamamagitan ng pamumuhay isang simpleng buhay na malaya mula sa anumang mga pag-aari. Bilang mga nangangatwirang nilalang, ang mga tao ay makapagkakamit ng kaligayahan sa pamamagitan ng isang striktong pagsasanay at sa pamamagitan ng pamumuhay sa paraang natural para sa mga tao. Ang unang pilosopong bumalangkas ng mga temang ito ay si Antisthenes na naging estudyante ni Socrates noong huli nang ika-5 siglo BCE. Siya ay sinundan ni Diogenes ng Sinope sa isang tub sa mga kalye ng Athens. Dinala ni Diogenes ang Sinismo sa mga kasukdulang lohikal nito at siya ay nakita bilang arketipal na pilosopong Cynikal. Siya ay sinundan ni Crates ng Thebes na nagpamigay ng kanyang malaking kayamanan upang siya ay mamuhay ng buhay ng kahirapan sa Athens. Ang Sinismo ay kumalat sa pag-akyat sa kapangyarihan ng Imperyong Romano noong unang siglo CE. Ang mga Siniko sa panahong ito ay natagpuang namamalimos at nangangaral sa buong mga siyudad ng Imperyo Romano. Ito ay naglaho noong huli nang ika-5 siglo CE bagaman ang ilan ay nag-angkin na kinuha ng Sinaunang Kristiyanismo ang marami sa mga ideyang asetiko at retorikal nito. Noong ika-19 siglo, ang pagbibigay diin sa mga negatibong aspeto ng pilosopiyang Siniko ay humantong sa modernong pagkaunawa ng sinismo upang mangahulugang isang disposisyon ng kawalang pananampalataya sa sinseridad o kabutihan ng mga motibo at aksiyong pantao.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga kilusang pilosopiko
Kategorya:Sinismo
Kategorya:Mga teoriyang epistemolohiko
Seguro

:*Nakaturo papunta rito ang mga salitang "siguro" at "sigurado" o ibang pang katulad at kahalintulad ng mga salitang ito. Para sa may kahulugang may kaugnayan sa paniniyak o pagtitiyak, tingnan ang Katiyakan.*
Ang **seguro** (Ingles: *insurance*) ay isang kataga sa batas at sa ekonomika. Isa itong bagay na binibili ng mga tao upang maprutektahan ang kanilang mga sarili magmula sa pagkawala ng pera. Ang mga tao na bumibili ng seguro ay nagbabagay ng tinatawag na isang *premium* o prima (may literal na kahulugang ganti, ganting pala, pabuya) at nangangakong mag-iingat (ang tinatawag na *duty of care* o "tungkulin ng pag-iingat"). Bilang kapalit nito, kapag mayroong nangyaring masama sa isang tao o bagay na nakaseguro, ang kompanyang nagbenta ng seguro ay pabalik na magbabayad ng salapi. (Subalit, mayroong ilang mga pagkakataon na ang kompanya ay hindi kinakailangang magbayad na pabalik, katulad nang kung ang tao ay hindi naging maingat.)

## Mga uri ng seguro
Maraming iba't ibang mga uri ng seguro. Ang isang uri ang tinatawag na **seguro sa sunog** (*fire insurace*). Binabayaran nito ang mga tao kapag ang kanilang ari-arian ay nasunog at natupok ng apoy. Ang isa pang uri ng seguro ay ang **seguro sa buhay** (*life insurace*), na nagbabayad ng pera sa ibang tao (tinatawag na *beneficiary*, ang "benepisyaro" o ang "makikinabang", "ang pinag-uukulan ng pakinabang") kapag ang tao na mayroong seguro sa buhay ay namatay o nagkaroon ng malubhang karamdaman.

## Mga aktuwaryo
Ang aktuwaryo (mga *actuary* sa Ingles, na nagiging *actuaries* kapag maramihan) ay ang mga tao na umaalam kung magkano ang halaga ng prima o *premium* na babayaran ng nagpapaseguro. Binabalanse o tinitimbang nila kung magkano ang maaaring dapat bayaran ng nagpapaseguro laban sa mga pagkakataon o mga tiyansa ng pagiging dapat nilang bayaran (laban sa kung magkano ang maaari nilang ilabas na pera bilang kabayaran). Kapag inisip ng aktuwaryo na mayroong isang malaking pagkakataon na ang kompanya ay maaaring magbayad o maglabas ng pera bilang bayad, gagawin niyang mas mataas ang halaga ng prima.

## Mga sanggunian
Kategorya:Negosyo
Kategorya:Ekonomika
Kategorya:Seguro
Amyntas II

Si **Amyntas II** o **Amintas II** (Griyego: *Ἀμύντας Βʹ*; ang pangalang "Amyntas" ay ang pangalan ng ilang tanyag na mga lalaking Griyego at Helenistiko, na hinango magmula sa Griyegong "amyntor" na may kahulugang "tagapagtanggol") o si **Amyntas na Maliit** ay ang hari ng Macedon na lalaking anak ni Philip o Menelaus, na kapatid na lalaki ni Perdiccas II. (Thuc. ii. 95.) Humalili siya sa kaniyang ama sa kaniyang puwesto at lupain na nasa Pang-itaas na Masedonya, na tila ipinagkait ni Perdicass II sa kaniya, dahil sa dating nagsikap siya na bunuin ang pagkuha nito magmula kay Philip, subalit nahadlangan ng mga Atenyano.

Noong 429 BC, sa tulong ni Sitalces na hari ng mga Tracianong Odrysiano, tinangka ni Amyntas II na kuhanin ang trono ng Masedonya magmula kay Perdiccas II; subalit nakipagkasundo si Perdiccas II, sa pamamagitan ng pamamagitan ni Seuthes na pamangking ng haring Traciano (Thuc. ii. 101), upang makamit ang kapayapaan; kung kaya't si Amyntas II ay napilitang makuntento sa kaniyang namanang prinsipalidad.

## Mga sanggunian
*

Kategorya:Mga Masedonyo noong ika-5 daantaon BK
Kategorya:Mga pinuno noong ika-5 daantaon BK
Kategorya:Mga monarka ng Masedonya
Kategorya:Dinastiya ng Argead
Gapong

Ang **paggapong** (mula sa salitang ugat na **gapong**) o **amputasyon** ay ang paghihiwalay ng anumang bahagi o sangkap ng katawan mula sa katawan. Sa mas tiyak na kahulugan, ito ay ang pagtatanggal ng isang sanga ng katawan (katulad ng kamay, paa, binti, hita, o bisig) mula sa katawan sa pamamagitan ng traumang pangkatawan, pinatagal na pag-ipit (konstriksiyon), o pagtitistis (siruhiya). Bilang isang lunas na pangpagtitistis, ginagamit ito upang kontrolin ang hapdi o isang proseso ng karamdaman na nasa apektadong sanga, katulad ng kanser (malignansiya) o kanggrena. Sa ilang mga pagkakataon, isinasagawa ito sa mga indibidwal bilang isang siruhiyang pang-iwas (prebentatibo ) para sa ganitong mga suliranin. Ang isang natatanging kaso ay ang amputasyong konhenital, isang diperensiyang konhenital, kung saan ng mga sanga ng namumuong sanggol ay ginugupit sa pamamagitan ng mga pang-ipit. Sa ilang mga bansa, ang pagputol ng mga kamay, mga paa, o iba pang mga bahagi ng katawan ay ginagamit o dating ginagamit bilang isang uri ng parusa para sa mga taong nakagawa ng krimen. Ang pagtitistis ay ginagamit din bilang isang taktika ng digmaan at mga gawain ng terorismo; maaari rin itong mangyari bilang isang pinsalang dulot ng digmaan. Sa ilang mga kalinangan at mga relihiyon, ang mga paggapong na hindi malakihan o mga mutilasyon ay itinuturing bilang isang pagkakamit na pangritwal. Hindi katulad ng ilang mga hayop na hindi mamalya (katulad ng mga butiki na naghuhulas ng kanilang mga buntot, ang mga salamandro ay muling nakapagpapatubo ng maraming nawawalang mga bahagi ng katawan; pati na mga *hydra*, mga bulating sapad (flatworm), at mga isdambituin na muling nakapagpapatubo ng buong katawan magmula sa maliliit na mga pragmento o mga piraso), ang mga sanga ng katawan ng tao, kapag natanggal na, ay hindi na muling tumutubo, hindi katulad ng ilang porsiyon o bahagi ng piraso ng ilang mga organo, katulad ng atay. Ang transplantasyon ng organo o isang prostisis lamang ang natitirang opsiyon upang mapalitan ang nawalang sanga ng katawan.

Ang **amputasyong traumatiko** o **paggapong dahil sa trauma** ay isang bahagi o buong pagkatanggal o pagkaputol ng isang bahagi katawan na dulot ng isang seryosong sakuna o sakuna, katulad ng may kaugnayan sa trapiko, gawain o trabaho, o pakikipagdigma.,.Ang traumatiko pagkaputol ng isang sanga ng katawan ng tao, bahagi man o buo, ay nakakalikha ng dagliang panganib na mamatay ang naputulan dahil sa pagkawala ng dugo.

## Tingnan din
*Pugot

## Mga sanggunian
Kategorya:Amputasyon
Kategorya:Siruhiya
Kategorya:Aksidente
Mga estadong Baltiko

Tumutukoy ang **mga estadong Baltiko** (kilala rin bilang **mga bansang Baltiko** o **Kabaltikuhan**) sa mga bansang pinapaligiran ng Dagat Baltiko sa hilaga-silangang Europa, na naging malaya mula sa Imperyong Ruso sa wakas ng Unang Digmaang Pandaigdig.  Kasama dito ang mga kasalukuyang bansa ng Estonya, Latbiya at Litwaniya, ngunit sa pagitan ng Una at Ikalawang Digmaang Pandaigdig, sinama rin dito ang Pinlandiya.

## Mga sanggunian
Kategorya:Europa
Barbarossa

Ang **Barbarossa**, na may kahulugang "balbas na pula", ay maaaring tumukoy kina:

*Hayreddin Barbarossa
*Federico Barbarossa, Banal na Emperador ng Roma
Gottlob Frege

Si **Friedrich Ludwig Gottlob Frege** (; 8 Nobyembre 1848 – 26 Hulyo 1925) ang isang Alemang matematiko, lohiko at pilosopo. Siya ay itinuturing na isa sa mga tagapagtatag ng modernong lohika at nakagawa ng mga pangunahing ambag sa mga pundasyon ng matematika. Siya ay pangakalahatang itinuturing na ama ng pilosopiyang analitiko dahil sa kanyang mga kasulatan tungkol sa pilosopiya ng wika at matematika. Bagaman siya ay pangunahing hindi pinansin sa daigdig na intelektuwal nang kanyang ilimbag ang kanyang mga kasulatan, pinakilala nina Giuseppe Peano (1858–1932) at Bertrand Russell (1872–1970) ang kanyang mga akda sa mga kalaunang henerasyon ng mga lohiko at pilosopo. 
## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga pilosopong Aleman
Kategorya:Mga lohikong Aleman
Kategorya:Mga matematikong Aleman
Kategorya:Gottlob Frege
Hayreddin Barbarossa

Si **Hayreddin Barbarossa**, o **Barbarossa Hayreddin Pasha** ( o *Hızır Hayreddin (Hayrettin) Paşa*; na nakikilala rin bilang **Hızır Reis** bago iangat sa ranggong Pasha at naging Kapudan-ı Derya. Ipinanganak siya bilang **Khizr** o **Khidr**, Turko: *Hızır*; c. 1478&nbsp;– 4 Hulyo 1546), ay isang almirante ng pulutong ng Imperyong Ottomano na ipinanganak sa pulo ng Lesbos at namatay sa Constantinople, ang kabiserang Ottomano. Ang mga tagumpay na panghukbong-dagat ni Barbarossa ang nakapagtiyak ng pangingibabaw ng mga Ottomano sa Mediteraneo noong kalagitnaan ng ika-16 daantaon, mula sa Labanan ng Preveza noong 1538 hanggang sa Labanan ng Lepanto noong 1571.

Ang "Hayreddin" (Arabe: **Khair ad-Din** خير الدين, na may literal na kahulugang "kabutihan" o "pinakamahusay ng relihiyon" ng Islam) ay isang pangalang pamparangal na ibinigay sa kaniya ni Sultan Suleiman ang Magnipiko. Nakilala siya bilang "Barbarossa" ("Pulang Balbas" sa Italyano) sa Europa, isang pangalang namana niya mula sa nakatatanda niyang kapatid na lalaking si Baba Oruç (Amang Aruj) pagkaraang mapatay si Aruj sa isang pakikipaglaban sa mga Kastila sa Alheriya. Ang pangalang ito ay parang katunog ng "Barbarossa" ("Pulang Balbas") para sa mga Europeo, at si Aruj ay mayroong ngang isang balbas na kulay pula. Nadikit din ang bansag na ito sa pangalang Turko ni Hayreddin, na nasa anyong *Barbaros*.

Kategorya:Mga tao mula sa Lesbos
Kategorya:Mga pirata ng Berberya
Kategorya:Mga almirante ng Imperyong Ottomano
Kategorya:Mga pinuno ng estado ng Algeria
Kategorya:Mga pirata
Kategorya:Mga taong Ottomano noong ika-15 daantaon
Kategorya:Mga taong Ottomano noong ika-16 na daantaon
Kategorya:Mga Ottomano na mayroong lahing Griyego
Kategorya:Mga Turko
Begriffsschrift

Ang ***Begriffsschrift*** (Salitang Aleman na may tinatayang kahulugang "konsepto-eskripto", "diwa-panitik", o "konsepto-eskritura") ay isang aklat tungkol sa lohika ni Gottlob Frege na inilimbag noong 1879, at ang sistemang pormal na inilatag sa aklat na ito. Ito ay pangakalahatang itinuturing na akda na nagmamarka sa kapanganakan ng modernong lohika. Ang buong pamagat ng aklat na ito ay "Begriffsschrift, eine der arithmetischen nachgebildete"(isang pormal na wika na minodelo ng sa aritmetika, ng purong pag-iisip). Ito ay itinturing na pinakamahalagang publikasyon sa lohika simula nang itatag ni Aristotle ang paksang ito.  

## Mga sanggunian
Kategorya:Gottlob Frege
Kategorya:Pilosopiya ng wika
Kategorya:Mga aklat ng lohika
Enrique IV, Banal na Emperador ng Roma

Si **Enrique IV** (Aleman: **Heinrich IV**) 11 Nobyembre 1050&nbsp;– 7 Agosto 1106, ay naging Hari ng mga Aleman noong siya ay anim na taong gulang pa lamang. Magmula 1084 hanggang sa sapilitang abdikasyon (pagbibitiw sa tungkulin) noong 1105, siya ay tinutukoy din bilang ang Hari ng mga Romano at bilang Banal na Emperador ng Roma (Emperador ng Hermanikong Banal na Imperyong Romano). Siya ang ikatlong emperador ng Dinastiyang Saliano at isa sa pinakamakapangyarihan at pinakamahalagang mga tao noong ika-11 daantaon. Ang kaniyang pamumuno ay napanandaan ng Kontrobersiya ng Imbestitura na may kaugnayan sa Kapapahan (Papasya) at ilang mga digmaang sibil hinggil sa kaniyang trono kapwa sa Italya at sa Alemanya. Kaagad na namatay siya dahil sa karamdaman, pagkaraang magapi niya ang hukbo ng kaniyang anak na lalaki, habang nasa malapit sa Visé sa Lorraine.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga Banal na Emperador ng Roma
Kategorya:Mga hari ng Alemanya
Kategorya:Mga hari ng Burgundy
Kategorya:Mga hari ng Bavaria
Kategorya:Dinastiyang Saliano
Kategorya:Napalaya sa eksomunyon
Kategorya:Mga taong sumailalim sa ekskomunikasyon ng Simbahang Katoliko Romano
Kategorya:Kontrobersiya ng Imbestitura
Kategorya:Mga batang pinuno noong panahong midyebal
Kategorya:Mga monarkang nagbitiw sa tungkulin
Kategorya:Mga tao mula sa Goslar
Kategorya:Mga inilibing sa Katedral ng Speyer
Henry IV

Ang **Henry IV**, na katumbas ng **Enrique IV** at **Henri IV**, ay maaaring tumukoy kina:

*Henry IV ng Pransiya
*Henry IV, Banal na Emperador ng Roma
1 SGM

**1 SGM** ay isang senso bayan sa Ganganagar distrito sa estado ng Rajasthan, Indiya.

## Demograpiko
 India senso, 1 SGM ay may populasyong ng 2493. Lalaki ay bumubuo ng 53% ng populasyon at babae 47%. 1 SGM ay may isang average na rate ng literacy ng 43%, mas mababa kaysa sa pambansang average ng 59.5%, na may 64% ng mga lalaki at 36% ng mga babae edukado. 19% ng populasyon ay sa ilalim ng 6 na taong gulang.

## Mga Sanggunian
Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sri Ganganagar distrito
Klasikong lohika

Ang **klasikong lohika** ay tumutukoy sa isang klase ng mga lohikang pormal na pinakaintensibong pinag-aralan at pinakamalawakang ginagamit. Ang klase ay minsan ring tinatawag na **pamantayang lohika**.  Ang mga ito ay inilalarawan ng isang bilang ng mga katangian:
# Batas ng hindi isinamang gitna at dobleng negatibong eliminasyon
# Batas ng kawalang kontradiksiyon at prinsipyo ng pagsabog
# Monotonisidad ng kalalabasan at idempotensiya ng kalalabasan
# Komutatibidad ng konhunksiyon
# Dualidad na de Morgan: ang bawat operador na lohika ay dula sa isa pa 
## Mga halimbawa ng mga klasikong lohika
*Ang Organon ni Aristotle ay nagpapakilala ng kanyang teoriya ng mga silogismo na isang lohikang nakalimita sa anyo ng mga hatol: ang mga asersiyon ay kumukuha ng isa sa mga apat na anyong, "Ang lahat ng mga P ay Q", "Ang ilang mga P ay Q", "Walang mga P ang Q" at "Ang ilang mga P ay hindi Q". Ang mga hatol na ito ay nakakahanap sa kanilang mga sarili kung ang dalawang mga pares ng dalawang mga dula na operator at ang bawat opetrador ay negasyon ng isa pa na mga relasyong binuod ni Aristotle sa kanyang Kwadrado ng oposisyon. Hayagang pinormula ni Aristotle ang batas ng hindi isinamang gitna at batas ng kawalang kontradiksiyon sa pangangatwiran ng kanyang sistema bagaman ang mga batas na ito ay hindi maihahayag bilang mga hatol sa loob ng balangkas na silohistiko. 
*Ang alhebraikong muling pormulasyo ng lohika ni George Boole na kanyang sistema ng  Lohikang Boolean;
*Ang lohikang unang order na matatagpuan sa Begriffsschrift ni  Gottlob Frege.
## Mga sanggunian
Kategorya:Klasikong lohika
Achery

**Achery** ay isang pakikipagniig sa Aisne departamento sa silangang Pransiya.

## Tingnan din
*Communes ng Aisne

## Mga sanggunian
Kategorya:Communes ng Aisne
Leos Janacek

thumb|150px|Janáček's autograph score
Si **Leos Janacek**, Tseko: *Leoš Janáček* (3 Hulyo 1854 – 12 Agosto 1928) ay isang kilalang kompositor ng mga musikang klasikal mula sa Czechoslovakia.  Ang kanyang mga komposisyon ay pangunahing nakabatay sa sining ng mga kulturang Tsek. Siya ay hindi lamang kompositor, siya rin ay teoriko ng musika, folklorist, tagapaghayag at guro. Ang kanyang pinakasikat na obra ay ang Jenufa (wikang Tseko: Její pastorkyňa, wikang Inglés: Her stepdaughter) na unang pinalabas noong 1904 sa Brno.

Kategorya:Mga kompositor
Kategorya:Ipinanganak noong 1854
Kategorya:Namatay noong 1928
Antonín Dvořák

Si **Antonin Dvorak**, Tseko: *Antonín Dvořák*  (8 Setyembre 1841 – 1 Mayo 1904) ay isang kompositor mula sa Czechoslovakia. Siya ay isa sa pinaka mahusay na kompositor sa buong mundo. Nakatira at sumulat siya sa Tsek (Czech), at nagtrabaho sa Britanya, Russia at Estados Unidos ng Amerika.

At noong 1892 nakatanggap siya ng imbitasyon mula kay Jeannette Thurber. Si Thurber ay ang nagtatag ng Pambansang Konserbatoryo ng Musika sa New York sa USA. Si Antonin Dvorak ay naging Direktor ng Konserbatoryong ito mula 1892 hanggang 1895. Ang kanyang pinaka sikat na komposisyon na Mula sa Bagong Mundo (wikang Inglés: From The New World, wikang Tseko: Novosvětská), ay ginawa niya sa panahon ng tag-sibol at tag-araw noong 1893, at ang unang pagtatanghal nito ay ginawang napaka ganda sa Bulwagan ng Carnegie (Carnegie Hall) noong Disyembre 1893.

Ngunit siya ay nangulila sa kanyang bansa kaya siya bumalik sa Praga (Prague) sa panahon ng tagsibol noong 1895. Siya ay naging direktor ng Praga (Prague) Konserbatoryo ng Musika noong 1901 hanggang sa kanyang kamatayan noong ika 1 ng Mayo 1904. Namatay siya sa edad na 62 taong gulang.

Kategorya:Mga kompositor
Kategorya:Ipinanganak noong 1841
Kategorya:Namatay noong 1904
Bedrich Smetana

thumb|150px|Bedrich Smetana
**Bedrich Smetana**, Tseko: *Bedřich Smetana* (2 Marso 1824 – 12 Mayo 1884) ay isang bantog sa buong mundo. Siya din ay kilala bilang sikat na kompositor sa Tsek (Czech) ng mga klasikal na musika. Siya ay nabuhay noong  ika-19 siglo. Sa edad na 50 ang pandinig ni Smetana ay tuluyan ng nawala ngunit nagawa parin niyang pagsamahin ang mga bilang ng kanyang obra. Siya ay kahanga-hangang pyanista at kompositor.

Ang kanyang pinaka kilalang gawang opera ay ang Ang Binentang Asawa (wikang Inglés: The Bartered Bride, wikang Tseko: Prodaná nevěsta), para sa simponikong tula na Ang Aking Lupang Tinubuan (wikang Inglés: My Fatherland, wikang Tseko: Má vlast) at ang seksiyon na tinawag na *Moldava*, isang musikal na paglalarawan ng ilog na umaagos sa Prague.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga kompositor
Kategorya:Ipinanganak noong 1824
Kategorya:Namatay noong 1884
Myrtis

**Myrtis** ang pangalang ibinigay ng mga arkeologo sa isang batang babaeng 11 taon ang gulang na nagmula sa Sinaunang Atenas, na ang mga labi ay natuklasan mula 1994 hanggang 1995 sa loob ng isang libingang pangmaramihan habang nagsasagawa ng pagtatayo ng estasyong pangtren sa Kerameikos, Gresya. Pinili ang pangalan mula sa karaniwang mga pangalang Griyego. Nagpakita ang pag-uuri na si Myrtis at dalawa pang ibang mga katawan sa libingang pangmaramihan ay namatay dahil sa tipos noong ng panahon ng Plaga sa Atenas noong 430 BCE.

## Rekonstruksiyon
Ang ebidensiya ng kalansay na pantao mula sa Gresyang Klasikal ay bihira, dahil sa ang lahat ng mga paglilibing noong mga panahong iyon ay nauunahan ng kremasyon. Bago ang paglitaw ng bangkay ni Myrtis, walang natala na pagtatangka na muling buuin ang isang mukha ng karaniwang tao na nagmula sa Sinaunang Gresya. Ang iba pang mga suliraning pangngipin ay ang ektopikong labial na pagputok ng maksilaryang matutulis na mga ngipin (mga ngiping *canine*) na pagitna (*mesially*) sa nananatiling mga naunang mga ngiping desiduwoso (*deciduous*, nalalagas, nangungulag), na ang ektopikong pagputok na palayo ng isang pang-ibabang unang premolar at isang unilateral na nawawalang pang-ibabang pangatlong molar.

## Mga sanggunian
:**Ang artikulong ito ay mayroong mga bahagi na isinalinwika magmula sa Ingles na Wikipedia.*

## Mga kawing na panlabas
*Balita hinggil sa muling pagbubuo ng mukha ni Myrtis
*Ulat ukol sa katayuan ng ngipin ni Myrtis

Kategorya:Mga Griyego noong ika-5 daantaon BK
Kategorya:Arkeolohiya ng Gresya
Kategorya:Mga batang Griyego
Kategorya:Mga bangkay (pang-arkeolohiya)
Kategorya:Kababaihan ng ika-5 daantaon BC
Trupo

Ang **trupo** o **trupelo** (Ingles: *truffle*, ) ay ang katawang namumunga ng isang kabuting pang-ilalim ng lupa; ang mga putaki o mga "bugso" ay isinasaboy ng mga punggibora, mga hayop na kumakain ng mga halamang-singaw. Halos lahat ng mga trupo ay natatagpuan na malalapit sa mga puno.

Mayroong daan-daang mga espesye ng mga trupo na malalaki, subalit ang katawang nagbubunga ng ilan (karamihang nasa sari ng 'Tuber') ay malaki ang kahalagahan bilang pagkain. Noong ika-18 daantaon, tinawag ang mga trupong ito ng gastronomong Pranses na si Brillat-Savarin bilang "ang diyamante ng kusina". Ang mga trupong nakakain ay pinahahalagahan sa mga lutuing Pranses, Kastila, Panghilagang Italya, at Griyego, pati na sa internasyunal na .

Kabilang sa mga trupo ang mga tinatawag na trupong puti at trupong itim.

## Mga sanggunian 
* 
*  Salinwikang Ingles 

Kategorya:Pagkain
Kategorya:Fungi
Thalia (Nereid)

:*Para sa ibang paggamit, tingnan ang Thalia (paglilinaw).*
Sa mitolohiyang Griyego, si **Thalia** ay isa sa limampung nakikilalang mga Nereid, na mga anak na babae nina Nereus at Doris. Binanggit siya bilang isa sa 32 mga Nereid na nagtitipun-tipon sa dalampasigan ng Troy magmula sa mga kailaliman ng dagat upang makipagluksa sa piling ni Thetis para sa hinaharap na kamatayan ng kaniyang anak na lalaking si Achilles sa *Iliad* ni Homer (aklat I, taludtod 39).

## Mga sanggunian
* Grimal, Pierre, *The Dictionary of Classical Mythology*, Wiley-Blackwell, 1996, ISBN 978-0-631-20102-1. "Thalia" 3. p. 442.
* Smith, William; *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*, London (1873). "Thaleia" 2.

Kategorya:Mga Nereid
Kategorya:Mga diyos sa Iliad
Kategorya:Iliada
Roderick

Ang **Roderick** (mula sa Proto-Hermanikong **Hrōþirīk(i)az*, literal na "[ang lalaking] mayaman sa kaluwalhatian"), na maaaring ring **Roderik** o **Roderic**, ay isang  pangalang Hermaniko, na mayroong iba't ibang kaanyuan ng paghango at lumilitaw bilang pangalan ng ilang mga tauhang maalamat at pangkasaysayan.

Ang pangalan ay lumilitaw sa Matandang Aleman bilang *Hrodric*, sa Matandang wikang Ingles bilang *Hrēðrīc* at *Hroðricus*, sa Matandang Nordiko ng Silangan bilang *Rørik* at Matandang Nordiko ng Kanluran bilang *Hrœrekr*. Sa *Pangunahing kronikulo*, lumilitaw ito bilang  na nangangahulugang *Rurik*. Sa Kastila at Portuges, isinusulat ito bilang *Rodrigo*, o sa may maiksing anyo nitong *Ruy/Rui*, at sa Galisyano, ang pangalang katumbas nito ay ang *Roi*. Sa Arabe, lumilitaw ito bilang *Ludhriq* (لذريق), na ginagamit bilang pantukoy sa huling hari ng mga Visigoth.

Ang *Roderick* ay isa ring Anglisisasyon ng ilang mga pangalang hindi magkakaugnay sa isa't isa. Bilang isang apelyido at isang ibinigay na pangalan, ito ang Anglisadong anyo ng Welsh na *Rhydderch*. Ang ibinigay na pangalang *Roderick* ay ang Anglisado ring anyo ng personal na pangalang Gaelico na *Ruaidhrí*/*Ruairí*/*Ruairi*/*Ruairidh*/*Ruaraidh*.

## Tingnan din
*Rodrigo

Kategorya:Mga pangalang panlalaki sa wikang Ingles
Kategorya:Mga apelyido
Kategorya:Mga ibinigay na pangalan
Ehersisyong anaerobiko

Ang **ehersisyong anaerobiko** (Ingles: *anaerobic exercise*) ay ang ehersisyong sapat lamang upang makapag-udyok ng metabolismong anaerobiko (permentasyon ng asidong laktiko). Ginagamit ito ng mga atleta sa mga isports o palarong hindi pangpatagalan ng kakayahan upang makapagpaunlad ng lakas, tulin, at kapangyarihan; at pati na ng mga naghuhubog ng katawan upang makabuo ng tipak ng mga masel. Ang mga sistema ng enerhiya na pangmasel na sinanay sa pamamagitan ng ehersisyong anaerobiko ay kaiba ang pag-unlad kapag inihambing sa ehersisyong aerobiko, na humahantong sa mas mahusay na pagganap ng mga gawaing mataas ang antas ng katindihan sa loob ng maikling panahon, na tumatagal lamang ng mga segundo o magpahanggang sa 2 mga minuto. Ang anumang mga gawain na nagtatagal na mas mahaba kaysa sa dalawang mga minuto ay mayroong malaking bahaging metaboliko na aerobiko.

## Mga sanggunian
Kategorya:Ehersisyo
Ehersisyong aerobiko

Ang **ehersisyong aerobiko**, **ehersisyong kardiyobaskular** o **kardiyo** (Ingles: *aerobic exercise*, tinatawag ding *cardiovascular* o *cardio*, na may diwang "pampuso" o "para sa puso") ay isang ehersisyong pisikal na may ukol na mababang katindihan na pangunahing nakabatay sa prosesong aerobiko na lumilikha ng enerhiya. Ang "aerobiko" ay literal na nangangahulugang "nabubuhay sa hangin", at tumutukoy sa paggamit ng oksiheno upang may kasapatang maabot ang mga pangangailangan ng enerhiysa sa pamamagitan ng metabolismong aerobiko. Sa pangkalahatan, ang mga gawaing may kasidhiang magaan hanggang bahagya lamang na sapat na nasusuportahan ng metabolismong aerobiko ay maaaring gawin sa loob ng nadurugtungang mga kahabaan ng oras.

## Mga sanggunian
Kategorya:Ehersisyo
Papabile

Ang ***papabile*** (, maramihan: *papabili*) ay isang hindi opisyal na katagang Italyano na nilikha at unang ginamit ng mga Batikanologo (Batikanolohista) at ginagamit na sa ngayon sa maraming mga wika sa buong mundo upang ilarawan ang isang tao o lalaking Katoliko, na kadalasang isang kardinal, na iniisip bilang isang maaari o malamang na kandidato upang maging mahalal bilang papa. Ang literal na salinwika ay "isang tao [o lalaki] na maaaring maging papa".

Sa ilang mga pagkakataon, ang mga Kardinal ay pipili ng isang kandidatong papabile. Kabilang sa mga kardinal na "papabili" na nahalal bilang papa ay sina Eugenio Pacelli (Pio XII), Giovanni Battista Montini (Pablo VI), at Joseph Ratzinger (Benedicto XVI). Subalit, sa kung minsan, naghahalal ang Kolehiyon ng mga Kardinal ng isang lalaki o tao na hindi itinuring bilang papabile ng karamihan sa mga tagapagmatyag ng Batikano. Sa kamakailang mga taon, ang mga nahalal na papa, bagaman hindi isinaalang-alang bilang "papabili" ay kinabibilangan nina Juan XXIII, Juan Pablo I, at Juan Pablo II. Mayroong isang kasabihan ang mga Batikanologo na "ang isang lalaki [o taong] pumasok sa konklabe bilang Papa ay lumalabas mula rito bilang isang kardinal."

Ang tala ng "papabili" ay nagbabago habang tumatanda ang mga kardinal. Halimbawa na, inisip na si Carlo Maria Martini ay isang "papabile" hanggang sa magretiro siya mula sa kaniyang sede sa pagsapit niya ng 75 gulang. Ang tala ng "papabili" sa konklabeng pampapa noong 2005 ay nagpakita ng kung sino ang itinuturing bilang "papabile" nang mamatay si Juan Pablo II. Dahil sa si Papa Benedicto XVI ay isa sa pinakamatatandang mga lalaki na nasa listahan, karamihan sa mga lalaking nasa talaan ay nananatili bilang mga maaaring maging kapalit niya.

Sa wikang Italyano, ang salitang *papabile* ay ginagamit din sa ibang mga sitwasyon na kinasasangkutan ng paghalal o pagtatalaga sa isang mahalagang posisyon. Halimbawa na, si Mario Draghi ay naging nasa lista ng papabili upang maging gobernador ng Bangko ng Italya.

## Mga sanggunian
Kategorya:Katolisismo
Kategorya:Simbahang Katolika Romana
Tapay

Ang **tapay** (Ingles: *dough*) o **masa**, na maaaring isadiwa bilang uri ng "bunton", "salansan", o "tumpok", ay isang makapal at  malambot na kumpol na parang pandikit na yari mula sa anumang mga sereal (mga butil) o mga pananim na lehuminoso (gulay na buto) sa pamamagitan ng paghahalo ng harina sa maliit na dami ng tubig at/o ibang likido. Ang prosesong ito ay ang pauna sa paggawa ng isang malawak na samu't saring mga pagkain, partikular na ng mga tinapay at mga bagay na makatinapay (katulad ng mga pastelerya, mga bola-bola, mga tinapay na sapad, mga luglog, mga balat ng tinapay, mga pizza, mga binalumbong tinapay, mga biskuwit, mga otap (mga *cookie*), at kahalintulad na mga bagay. Kabilang sa mga ito ang lahat ng uri o kahalintulad na mga resipi na gawa magmula sa mais, bigas, sorgo (batad) , trigo, at iba pang mga angkak o kaugnay na mga pananim na ginagamit sa buong mundo.

Sa maraming mga bahagi ng gitnang India, ginagamit ng mga tao ang mabilis na paraan ng paggawa ng kaagad na naaasadong bola ng tapay o baati. Sa mga bansang nasa rehiyon ng Sahel ng Aprika, ang giniling at pinakuluang mga bola ng tapay (gawa mula sa sorgum o dawa) ay tinatawag na aiysh o biya, subalit hindi hinuhurno. Ang mga tinapay na sapad na katulad ng pita, lafa, lavash, matzah o matzo, naan, roti, sangak, tortilla, o yufka ay gawa mula sa tapay at kinakain sa maraming mga bahagi ng mundo. Ang ilang mga tinapay na sapad, katulad ng naan at roti, ay gumagamit ng mga lebadura; ang iba naman na katulad ng matzo ay walang pampaalsa.

Ang tapay na nilebadurahan o sumailalim sa permentasyon, na yari mula sa tuyong giniling na mga angkak o mga uri ng munggo na hinaluan ng tubig at pampaalsa ng magtatapay, ay ginagamit sa buong mundo. Ang asin, mga mantika o mga taba, mga asukal o pulut-pukyutan at kung minsan mga gatas o mga itlog ay mga karaniwang sangkap din sa tapay.

Ang piniritong mga pagkaing may tapay ay karaniwan din sa maraming mga kultura.

## Tingnan din
* Galapong, ang semi-likidong halo ng mga harina at mga likido
* Pagtatapay (pagmamasa, masahin, "masahihin" ang tapay/masa, isang proseso ng paggamit ng tapay upang mahikayat ang pagbuo ng gluten, na karaniwang gawain sa pagtitinapay (paggawa ng tinapay)
* Pasta
* Kakaning may buto/butil
* *Waffle*

## Mga sanggunian
Kategorya:Pagluluto

Kategorya:Paghuhurno

Kategorya:Tapay
Tigdas

:*Huwag itong ikalito sa rubella, ang german measles.*
Ang **tigdas** (Ingles: *measles*, *rubeola*, *morbilli*, o *English measles*) ay isang uri ng sakit na dahil sa birus ng tigdas, na maaaring maging isang malubhang karamdaman. Ang pagkakaroon ng tigdas ay maaaring magdulot ng singaw sa balat, pamamantal, ubo, tumutulong sipon mula sa ilong, iritasyon o pangangati ng mga mata, at lagnat. Ang tigdas ay maaaring kahantungan ng pagkakaroon ng impeksiyon sa tainga, iba pang mga impeksiyon, pulmunya, mga uri ng atake (o ataki, na kinasasamahan ng pangingisay at pamumulagat), pinsala sa utak, at kamatayan.

## Bakuna 
Maiiwasan ang tigdas pamamagitan ng pagpapabakuna na ginagamit ang bakuna laban sa tigdas, beke, tigdas na Aleman, at bulutong-tubig. Maaaring ibigay ang bakuna sa mga bata at sa mga taong nasa hustong gulang rin. Nang wala pang mga bakuna, ang tigdas ay napaka karaniwan, lalo na sa mga bata. Kung ihihinto ang programa ng pagbabakuna laban sa tigdas at ang iba pang mga sakit na nabanggit, magbabalik ang paglaganap ng mga sakit na ito.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sakit
Kategorya:Nakakahawang sakit