Rehiyon ng Sagaing

Ang **Rehiyon ng Sagaing** ( Birmano:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး, ; dating **Dibisyon ng Sagaing** ) ay isang administratibong rehiyon ng Myanmar. Ito ay napapaligiran ng mga estado ng Nagaland, Manipur, at Arunachal Pradesh ng Indiya sa hilaga, Estado ng Kachin, Estado ng Shan, at Rehiyon ng Mandalay sa silangan, Rehiyon ng Mandalay at Rehiyon ng Magway sa timog, kasama ang Ilog Ayeyarwady na bumubuo ng mas malaking bahagi ng silangan at patimog na hangganan nito, at Estado ng Chin at Indiya sa kanluran. Ang rehiyon ay may lawak na  . Noong 1996, mayroon ito na populasyon na mahigit 5,300,000 katao habang ang populasyon nito noong 2012 ay 6,600,000. Ang urbanong populasyon noong 2012 ay 1,230,000 at ang rural populasyon sa ay 5,360,000.  Ang kabisera ng lungsod ng Rehiyon ng Sagaing ay Sagaing at ang administratibong kabisera at pinakamalaking lungsod ay Monywa .

## Kasaysayan 
### 0 - 1200 AD 
thumb|294x294px| Lungsod ng Pyu na nakakulay-pula
Ang Pyu ang una sa naitalang kasaysayan na nanirahan sa Rehiyon ng Sagaing noong unang siglo CE. Ang mga Burmano ay unang lumipat sa  Itaas ng Myanmar noong ikasiyam na siglo CE. Ang lugar ay nasa ilalim ng Kaharian ng Pagan na tiyak noong kalagitnaan ng ika-11 siglo nang itinatag ni Haring Anawrahta (r.1044–1077) ang Imperyong Pagan, na sumasaklaw sa kasalukuyang Myanmar.
thumb|398x398px| Imperyong Pagan
left|thumb| Ang estado ng Sagaing ay nasa ilalim ng teritoryo ni Mong Mao noong kasagsagan ng panahon ni Si Kefa (1360)

### 1287 - 1900 
thumb| Mapa ng Imperyong Taungoo noong 1580 na umaabot mula Manipur sa kanluran hanggang Kambodya sa silangan
Matapos ang pagbagsak ng Pagan noong 1287, ang hilagang-kanlurang bahagi ng Itaas na Myanmar ay nasa ilalim ng Kaharian ng Sagaing (1315–1364) na pinamumunuan ng mga Burmanisadong haring Shan. Ang lugar ay pinamumunuan ng mga hari ng Ava mula 1364 hanggang 1555 at ang mga hari ng Taungoo mula 1555 hanggang 1752. Ang Dinastiyang Konbaung (1752–1885), na itinatag ni haring Alaungpaya sa Shwebo, ang naging huling dinastiya ng Burmese bago ang pananakop ng Britanya sa Upper Burma noong 1885. Ang lugar ay naging Sagaing Division pagkatapos ng kalayaan ng Burmese noong Enero 1948.
thumb|198x198px| Imperyong Konbaung noong 1824
Sa resulta ng kudeta sa Myanmar ng 2021, ang Rehiyon ng Sagaing, na bahagi ng lupang tahanan ng Bamar, ay lumitaw bilang isang kuta ng paglaban laban sa pamumuno ng militar. Nakibahagi ang Sandatahang Lakas ng Myanmar sa mga makabuluhang opensiba ng militar sa buong rehiyon upang sugpuin ang paglaban at takutin ang mga lokal na taganayon. Ang Rehiyon ng Sagaing ay naging lugar ng ilang kilalangmasaker ng mga pwersang militar, kabilang ang Masaker ng Let Yet Kone ng 2022 at ang Masaker ng Tar Taing ng 2023.  

## Mga dibisyong administratibo 
Noong 2022, ang Rehiyon ng Sagaing ay binubuo ng 13 distrito at 1 Sona ng Sariling Pangangas na nahahati sa 34 na kabayanan  na may 198 ward atnayon. Ang mga pangunahing lungsod ay Sagaing, Shwebo, Monywa, Ye U, Katha, Kale, Tamu, Mawlaik at Hkamti . Matatagpuan ang Mingun kasama ang sikat na kampana nito malapit sa Sagaing ngunit mapupuntahan sa kabila ng Ayeyarwady mula sa Mandalay .

Noong Agosto 2010,  tatlong dating kabayanan ng Distrito ng Hkamti ang inilipat, alinsunod sa konstitusyon ng 2008,  sa isang bagong administratibong yunit, ang Sona ng Sariling Pangangasiwa ng Naga.  Kabilang sa mga minoryang relihiyosong komunidad ang mga Kristiyano (6.6%), Muslim (1.1%), at Hindu (0.1%) na sama-samang bumubuo sa natitirang populasyon ng Rehiyon ng Sagaing.  Ang karamihan ng mga monghe ay nabibilang sa Thudhamma Nikaya (83.8%), na sinusundan ng Shwegyin Nikaya (16.1%), kasama ang natitirang mga monghe na kabilang sa iba pang maliliit na orden ng monastiko.  Mahamyaing Wildlife Sanctuary,   at Htamanthi Wildlife Sanctuary sa Kabayanan ng Homalin. 

## Transportasyon 
thumb| Sagaing
Pinapalibutan ng dalawang malalaking ilog ng Myanmar, ang Irrawaddy at ang Chindwin, ang transportasyon sa ilog ay isang karaniwang paraan upang ilipat ang mga tao at kargamento. Karamihan sa panloob na Rehiyon ng Sagaing ay umaasa sa mga kalsada at riles na nasa hindi magandang kondisyon.

## Ekonomiya 
Agrikultura ang pangunahing hanapbuhay. Ang nangungunang pananim ay palay, na sumasakop sa halos lahat ng taniman. Kasama sa iba pang mga pananim ang trigo, linga, mani, pulso, bulak, at tabako . Ang rehiyon na nasa tabi ng Indiya, ay nakasalalay sa negosyo sa pag-export ng pag-import mula sa Indiya. Ito ang daanan sa India para sa Myanmar. Ang Sagaing ay ang nangungunang producer ng trigo ng Myanmar, na nag-aambag ng higit sa 80% ng kabuuang produksyon ng bansa. Kabilang sa mahahalagang mineral ang ginto, karbon, asin at maliit na halaga ng petrolyo . Kasama sa industriya ang mga tela, pagpino ng tanso, pagtunaw ng ginto, at planta ng makinang diesel . Ang Rehiyon ay may maraming rice mill, edible oil mill, saw mill, cotton mill, at mechanized weaving factory. Kasama sa lokal na industriya ang mga kalderong lupa, mga kagamitang pilak, mga paninda ng tanso, mga kagamitang bakal at mga kagamitan sa lacquer .

Mahalaga ang paggugubat sa mas basa sa itaas na mga rehiyon sa kahabaan ng Ilog Chinwin, na may nakuhang teak at iba pang hardwood. Tulad ng sa ibang bahagi ng bansa, ang reforestation ay hindi sapat na epektibo upang mapanatili ang napapanatiling kagubatan . Mula noong 2021 Myanmar coup d'état, dumami ang ilegal na pagtotroso ng mga puno ng teak at tamalan sa Rehiyon ng Sagaing, pangunahin sa mga pangunahing pinagtatalunang larangan ng digmaan, kabilang ang mga bayan ng Kani, Yinmabin, Kantbalu, Indaw at Banmauk .  Parehong nakinabang ang militar at mga grupong panlaban ng Burmese sa kalakalang iligal na pagtotroso. 

## Edukasyon 
Ang mga pagkakataong pang-edukasyon sa Myanmar ay lubhang limitado sa labas ng mga pangunahing lungsod ng Yangon at Mandalay. Ayon sa opisyal na estadistika, wala pang 10% ng mga mag-aaral sa elementarya sa Rehiyon ng Sagaing ang nakakaabot ng mataas na paaralan. 

Ang Sagaing Region ay may tatlong pambansang "propesyonal" na unibersidad sa Monywa University of Economics, Sagaing University of Education at Sagaing Institute of Education . Ang Monywa University ay ang pangunahing liberal arts university sa rehiyon. Ang Sagaing Institute of Education na kilala rin sa Sagaing University of Education ay isa sa dalawang matataas na unibersidad ng edukasyon sa Myanmar .

## Pangangalaga sa kalusugan 
Ang pangkalahatang kalagayan ng pangangalagang pangkalusugan sa Myanmar ay mahirap. Ang pamahalaang militar ay gumagastos kahit saan mula 0.5% hanggang 3% ng GDP ng bansa sa pangangalagang pangkalusugan, na patuloy na nagraranggo sa pinakamababa sa mundo.   Bagama't ang pangangalagang pangkalusugan ay nominally libre, sa katotohanan, ang mga pasyente ay kailangang magbayad para sa gamot at paggamot, kahit na sa mga pampublikong klinika at ospital. Ang mga pampublikong ospital ay kulang sa marami sa mga pangunahing pasilidad at kagamitan. Bukod dito, ang imprastraktura ng pangangalagang pangkalusugan sa labas ng Yangon at Mandalay ay lubhang mahirap. Noong 2003, ang Rehiyon ng Sagaing ay may mas mababa sa isang-kapat ng bilang ng mga kama sa ospital na binibilang sa Rehiyon ng Yangon, na may katulad na laki ng populasyon. 

## Mga sanggunian 
## Mga panlabas na kawing 
Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata
Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Birmano
Kategorya:Pages with unreviewed translations
Kategorya:Heograpiya ng Myanmar