open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pandarambong sa Pilipinas

Ang **pandarambong** (Ingles: *plunder*) ay isang krimen na inilalarawan sa **Akto ng Republika Bilang 7080** (Ingles: Republic Act No. 7080) ng Pilipinas at inamiyendahan sa **Akto ng Republika Bilang 7659** na:

## Mga gawain ng pagkakamit ng nakuha sa masamang kayamanan
Ang nakuha sa masamang kayamanan (*ill-gotten wealth*) ay nangangahulugang anumang ari-arian, pag-aari, negosyo o materyal na pinanghahawakan ng sinumang tao sa saklaw ng seksiyon 2 (tingnan sa taas) na nakamit nito ng direkta o hindi direkta sa pamamagitan ng mga *dummy* (ahensiya o taong sikretong nagsisilbi sa isa pang tao), mga nominado, ahente, mga nasasakupan at/o mga ka-negosyo sa pamamagitan ng anumang kombinasyon o sunod sunod ng mga sumusunod na paraan o mga katulad na pakana:
*Sa pamamagitan ng paglustay, paglipat, maling paggamit, maling pag-aasal ng mga pondong pampubliko o mga pagsalakay sa kabangyaman ng publiko;
*Sa pamamagitan ng pagtanggap ng direkta o hindi direkta, anumang paggawa, regalo, bahagi, persentahe, kickbacks o ano pa mang mga anyo ng pangsalaping pakinabang mula sa anumang tao at/o mga entidad na may kaugnayan sa anumang kontrata o proyekto ng pamahalaan o sa dahilan ng opisina o posisyon ng pinatutungkulang opiser ng publiko;
*Sa pamamagitan ng ilegal o pandarayang pagpapadala o pagbibigay ng mga ari-arian na pag-aari ng pambansang pamahalaan o anumang mga subdibisyon nito, ahensiya o mga instrumentalidad o mga pag-aari ng pamahalaan o kinokontrol ng pamahalaan na mga korporasyon at mga subsidiyario nito;
*Sa pamamagitan ng pagkakamit, pagtanggap ng direkta o hindi direkta ng anumang mga bahagi ng stock, ekwidad o ano pa mang anyo ng interes o pakikilahok kabilang ang pangako ng pang hinaharap na trabaho sa anumang negosyo o isinasagawa;
*Sa pamamagitan ng paglikha ng agrikultural, industriyal o pangkalakalan *(commercial)* na mga monopolyo o iba pang kombinasyon at/o pagpapatupad ng mga atas at kautusan na ang layunin ay makinabang ang mga partikular na tao o mga espesyal na interes; o
*Sa pamamagitan ng higit sa nararapat na kalamangan ng opisyal na posisyon, kapangyarihan, ugnayan, koneksiyon o impluwensiya upang hindi makatarungang payamanin ang/mga sarili nito sa panganib o kapinsalaan  ng madlang Pilipino at Republika ng Pilipinas.

## Tingnan din
*Korupsiyon

## Mga kawing panlabas 
*Republic Act 7080
*Republic Act 7659 

Kategorya:Korupsiyon sa Pilipinas
Kategorya:Batas sa Pilipinas
Kategorya:Korupsiyon
Kartel

Ang **kartel** (Ingles: **cartel**) ay isang pormal (hayagang) kasunduan sa mga magkakatunggaling kompanya (firm). Ito ay isang pormal na organisasyon ng mga prodyuser at manupakturer na nagkakasundong manipulahin ang mga presyo, pagtitinda at produksiyon. Ang mga kartel ay karaniwang nangyayari sa mga oligopolistikong mga industriya kung saan may isang maliit na bilang mga tagatinda at  karaniwan ay sumasangkot sa isang parehong mga produkto. Ang mga kasapi ng kartel ay maaaring magkasundo sa mga bagay gaya ng pagmamanipula ng presyo, kabuuang output ng industriya, bahagi ng pamilihan, alokasyon ng mga kustomer, alokasyon ng mga teritoryo, pagmamanipula ng alok, pagtatatag ng isang karaniwang mga ahensiya ng benta at paghaharti ng mga tubo (profits) o kombinasyon ng mga ito. Ang layunin ng gayong kolusyon (na tinatawag ring kasunduang kartel) ay dagdagan ang tubo ng mga indibidwal na kasapi nito sa pamamagitan ng pagpapaliit ng kompetisyon.

Kategorya:Korupsiyon
Kategorya:Anti-kompetetibong pag-aasal
Pagnanakaw

, langis sa panel, 50 x 39,5, 1845]]
Sa karaniwang gamit, ang **pagnanakaw** (sa Ingles: *theft*) ay ang pagkuha ng pagmamay-ari ng ibang tao nang walang pahintulot o pagpayag nito na may tangkang agawan ang talagang may-ari nito. Ginagamit din ang salita sa impormal na mabilisang katawagan sa ilang mga krimen laban sa ari-arian, tulad ng panloloob, paglustay, *larceny* (pagnanakaw ng ari-arian), pagdambong, puwersahang pagnanakaw (*robbery*), pagnanakaw na tindahan (*shoplifting*), pagnanakaw ng aklat sa aklatan (*library theft*), at pandaraya (*i.e.*, ang pagkuha ng salapi sa pagkukunwari). Hilagang Ireland, Ireland, at Victoria (Australia).

## Mga sanggunian
Kategorya:Korupsiyon
Kategorya:Krimen
Amiyenda

Ang isang **amiyenda**(Ingles: **amendment**) ay maaaring tumukoy sa:
*Isang pagbabagong ginawa sa isang nakabinbing mosyon o panukalang batas sa isang mosyon upang amiyendahan
*Ang isang pinabuting pagbabagong ginawa sa nakaraang isinabatas na batas o mosyon
*Isang pagbabagong ginawa sa isang kontrata
*Konstitusyonal na amiyenda na isang pagbabagong ginawa sa isang isinulat na konstitusyon
*Kondisyoner ng lupa(soil) o soil amendment na mga materyal na dinagdag sa lupa
Kategorya:Batas
Perineum

Sa anatomiyang pangtao, ang **perineum** o **perinium**) ay isang rehiyon sa katawan na kasama ang katawang perineal at nakapaligid na mga estruktura.  Mayroong ilang baryabilidad o pagkakaiba-iba sa kung paanong ang mga hangganan ay tinutukoy, subalit ang termino ay pangkalahatang nagsasama ng mga henitalya at anus.

Ayon sa ''Gabby's Dictionary'' ang perineum ay isang bahagi sa loob ng katawan ng tao, na nasa may puson nasa may pelbis o buto sa balakang, nasa may itaas ng dalawang singit, parteng nasa pagitan ng bayag at puwit ng lalaki, at parteng nasa pagitan ng kiki at puwit kung sa babae.

## Mga sanggunian
Kategorya:Anatomiya ng tao
Mons pubis

Sa anatomiya ng tao o sa mga mamalya sa pangkalahatan, ang ***mons pubis*** (Latin para sa "ulbok na pubiko" o "puklong pubiko", ulbok o puklo na nasa ibaba ng puson at pagitan ng mga singit), na kilala rin bilang **mons veneris** (Latin, *ulbok ni Benus*) o payak na **mons** (ulbok o puklo) lang, ay ang tisyung adiposa (tisyung may taglay na taba o tabang-hayop) na nakahimlay sa itaas ng butong pubiko ng adultong mga kababaihan, sa harap ng pubic symphysis. Ang mons pubis ang bumubuo sa pangharap na bahagi ng bulba.

Nagkakaiba-iba ang sukat ng *mons pubis* ayon sa pangkalahatang antas ng hormona at taba ng katawan.  Pagkaraan ng pagdadalaga (pubertad), natatakpan ito ng bulbol at lumalaki.  Sa mga taong babae, ang umbok na ito ay yari sa taba at dapat na mas malaki.  Nagbibigay ito ng proteksiyon sa butong pubiko habang nagaganap ang interkursong seksuwal.

Sa mga tao, ang *mons pubis* ay nahahati upang maging labia majora (literal na "mas malaking mga labi") na nasa magkabilang gilid ng "kulubot" o tudling na kilala bilang hating pangpudendum, na nakapaligid sa labia minora, tinggil, awang na pampuki, at iba mga kayarian ng bestibulong pambulba.  Ang matabang tisyu ng *mons pubis* ay sensitibo sa estroheno, na nagsasanhi ng isang namumukod na umbok na mabubuo sa pagdatal (pagsisimula) ng pagdadalaga.  Itinutulak nito ang pangharapang bahagi ng *labia majora* papalabas at palayo mula sa butong pubiko.

## Karagdagang mga imahe

 Talaksan:Vulva anatomy.jpg|Anatomiya ng bulba.
 Talaksan:Illu repdt female.jpg|Mga organo ng pambabaeng sistemang reproduktibo.

## Tingnan din 
* Hinlalaking pampaa ng kamelyo
* Pribadong bahagi

## Mga sanggunian
*Ethel Sloane: *Biology of Women*. Cengage Learning 2002, ISBN 9780766811423, p.&nbsp;31 ()
*Henry Gray: *Anatomy of the Human Body*. LEA & FEBIGER, 1918 (kopya sa Internet)
*"mons pubis." Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 05 Agosto 2010.

## Mga kawing panlabas
* - "The Female Perineum: The Vulva"
*

Kategorya:Balakang
Kabaguntauhan

[thumb|right|Mga [adolesente, mga lalaking nagbibinata at mga babaeng nagdadalaga.]]

Ang **kabaguntauhan** (Ingles: *puberty*, Kastila: *pubertad*) ay ang kung ano ang nagaganap sa mga katawan ng mga bata na nagpapabago sa kanila upang maging mga adulto.  Tinatawag din itong **pagbibinata** o **kadalagahan** kung tumutukoy sa nagbabagong batang babae.  Pagkaraan ng kabaguntauhan, ang mga tao ay nagiging may kakayahang makagawa ng mga anak, sapagkat nagkakaroon ng sapat na gulang ang lalaki upang makabuntis at sapat na edad naman ang babae upang mabuntis.  Ang babaeng nagdaan na sa kabaguntauhan ay maaaring mabuntis at magkaroon ng sanggol.  Sa kabaguntauhan, ang katawan ng lalaki ay nagsisimulang gumawa ng esperma at nagsisimula siyang magkaroon ng kakayahan na ehakulasyon, na semen na lumalabas mula sa kanyang titi kapag seksuwal siyang napukaw.  Kapag nakipagtalik siya sa isang babae, maaari niya itong mabuntis.  Sinisimulan ang kagungtauhan ng mga hormona, na mga kemikal na nagsasabi sa mga bahagi ng katawan upang gumawa ng mga bagay-bagay.  Sa pangkaraniwan, nagsisimulang magdalaga ang mga batang babae sa pagitan ng gulang na 7 hanggang 15 mga taon, at ang mga batang lalaki sa pagitan ng 9 hanggang 16 na mga taon. Subalit ang mga tao sa buong mundo ay nagsisimula ng kabaguntauhan sa iba't ibang mga edad.  Kabilang sa mga pagbabagong nangyayari sa mga lalaki at babaeng nagbabaguntao ang paglaki ng mga organong pangpagtatalik, paglitaw ng mga buhok sa katawan, pagtangkad, at pagiging malakas.  Madalas na mapapansin ang paglalim ng tunog ng mga tinig ng mga lalaki, at ang paglaki ng mga suso ng mga babae at ang pagsisimula ng pagreregla ng mga ito ("buwanang dalaw").

Dahil ang kagungtauhan ay isang panahon sa buhay ng isang batang lalaki o babae kung kailan nagkakaroon siya ng kakayahang magkaanak, tinatanaw ito bilang napaka mahalaga.  Kung gayon, ang mga tao sa maraming mga bansa sa paligid ng daigdig ay mayroon iba't ibang mga paraan ng pagmamarka sa kaganapang ito.

## Tingnan din
*Kabataan

## Mga sanggunian
Kategorya:Pisyolohiya
Kategorya:Seksuwalidad ng tao
United Nationalist Democratic Organization

Ang **United Nationalist Democratic Organization** o **UNIDO** ang pangunahing partidong pampolitika sa paning ng oposisyon sa mga huling taon ng pamumuno ni Ferdinand Marcos noong mga kalagitnaan ng 1980. Ito ay binuo noong Enero 1980 at orihinal na kilala bilang United Democratic Opposition mula 1980 hanggang 1982. Sa simula ay isa itong unyon ng walong malalaki(major) at maliliit(minor) na mga partidong pampolitika at mga organisasyon(samahan) na ang pangunahing layunin ay patalsikin si Marcos sa pamamagitan ng isang legal na prosesong pampolitika. Noong Abril 1982, binago ng koalisyon ang pangalan nito sa United Nationalist Democratic Organization at dumagdag ang mga kasapi nito sa 12 mga partido. Sa maikling panahon pagkatapos nang pagkakapaslang sa kilalang oposisyonistang si Benigno Aquino, Jr., ang partidong ito ay pinamunaan ng senador sa panahong itong si Salvador Laurel.

Kategorya:Ferdinand Marcos
Kategorya:Politika ng Pilipinas
Kategorya:Mga partidong pampolitika sa Pilipinas
Bayag

Ang mga **ibayag** (Ingles: *testicle*; mula sa Latin na *testiculus*, diminutibo ng *testis*, na nangangahulugang "saksi" ng birilidad,; ang *testis* ay pang-isahan, na nagiging *testes* kung maramihan) ay ang panlalaking gonad sa mga hayop.  Katulad ng mga obaryo (katumbas ang obaryo ng babae ng itlog ng bayag ng lalaki), ang mga itlog ng bayag ay komponente ng sistemang reproduktibo at ng sistemang endokrino.  Ang pangunahing mga tungkulin ng itlog ng bayag ay ang gumawa ng mga esperma (espermatohenesis) at gumawa ng mga androheno, pangunahin na ang testosteron. Ang mga tungkuling ito ay may kaugnayan sa pagkagustong makipagtalik.

thumb|right|300px|Itlog ng bayag.
thumb|297x297px|baya
Ang mga tungkulin ng itlog ng bayag ay naiimpluwensiyahan ng mga hormonang gonadotropiko na nililikha ng pituitaryong anteryor.  Nagreresulta sa pagpapakawal ng testosteron ang mga *luteinizing hormone* (LH).  Ang pagkakaroon ng testosteron at ng hormonang nakapag-eestimula ng polikula (*follicle-stimulating hormone*, FSH) ay kailangan upang masuportahan ang espermatohenesis.

## Paglalarawan
Ang mga itlog na pambayag ay mga bahaging natatagpuan sa mga katawan ng mga nilalang na lalaki.  Ang mga lalaking mamalya, kasama ang mga lalaking tao, ay may dalawang mga itlog sa loob ng bayag, na sinusuportahan sa loob ng supot ng balat sa ilalim ng titi at tinatawag ang supot bilang eskroto o eskrotum.  Kasama ng titi, ang mga testikulo ay tinatawag na mga organong pangreproduksiyon (mga organong pangseks).  Mga lalaki lamang ang may mga itlog sa bayag; ang mga babae ay maroong mga obaryo.

Ang itlog ng bayag ay mga uri ng organong tinatawag na mga glandula. Katulad ng ibang mga glandula, ang mga tesktikulo ay gumagawa ng mga *sustansiyang kimikal* na tinatawag na mga hormona, na nakapagpapanatili sa pagpapaandar ng katawan.  Gumagawa rin ang itlog ng bayag ng esperma na sumasama sa oba upang lumikha ng bagong buhay.  Karamihan sa mga glandula, katulad ng mga obaryo ng kababaihan, ay nasa loob ng katawan, subalit ang mga testikulo ay nasa labas ng pangunahing bahagi ng katawan.  Ito ay dahil sa ang mga itlog ng bayag ay higit na umaandar o nakapagtatrabaho ng mas mainam kapag hindi naiinitan kaysa sa loob ng katawan.  Sa malamig na klima o panahon, pumapaitaas ang mga testikulo papalapit sa katawan upang mapanatili ang init.

## Tingnan din
* Artipisyal na itlog ng bayag

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga glandula
Kategorya:Sistemang endokrina
Kategorya:Sistemang reproduktibo ng lalaking mamalya
Labia majora

thumb|200px|right|Mga kayarian ng bulba na may mga pangalan.

Ang **labia majora** (isahan: **labium majus**, literal na "malaking labi") ay ang dalawang kitang-kitang longhitudinal na mga luping kutanyo (lupi ng balat o lupi ng kutis) na umaabot pababa at palikod magmula sa mons pubis papunta sa perineum at bumubuo ng panggilid na mga hangganan ng hating pampudendum, na naglalaman ng labia minora, ukang interlabial (ukang papasok sa labi), pindong na pantinggil, dulo ng tinggil (*clitoral glans*), *frenulum clitoridis*, ang guhit ni Hart, at ang bestibulong bulbal, na naglalaman ng panlabas na mga awang ng uretra at ng bahina.

Bawat isang labium majus ay mayroong dalawang mga kalatagan, isang panlabas, na may pigmento at natatakpan ng matigas at malutong na mga buhok; at ang panloob, makinis at lipos ng malalaking mga polikulang sebasyo (may taba).  Sa pagitan ng dalawa ay mayroong isang marami-raming bilang ng mga tisyung areolar, taba, at isang tisyung kahawig ng *dartos tunic* ng eskroto, bukod pa sa mga sisidlan (mga *vessel*), mga nerb, at mga glandula.  Mas makakapal ang labia majora sa harap, kung saan nabubuo sila sa pamamagitan ng pagsalubong sa anteryor na komisyur ng labia majora.  Sa likuran, hindi talaga sila magkahugpong, subalit lumilitaw na parang nawala sa kanunugnog na integumento, na nagtatapos na malapit sa - at halos na pantay sa isa't isa.  Kasama ng mga nagkukunektang mga balat sa pagitan nila, binubuo nila ang posteryor na komisyur ng labia majora o panlikod na hangganan ng pudendum. Ang puwang sa pagitan ng posteryor na komisyur ng labia majora at ng butas ng puwit, mula 2.5 hanggang 3&nbsp;sentimetro ang haba, ang bumubuo sa perineum.

Tumutumbas ang labia majora ng katawang pambabae sa eskroto ng katawang panlalaki.  Nasa gitna ng labia majora at ng panloob ng mga hita ang mga luping labiokrural.  Nasa pagitan ng labia majora at ng labia minora ang mga *interlabial sulci*.

## Tingnan din
* Labium
* Labia minora
* Hiwa ni Benus

## Mga kawing panlabas
* Kahulugang pangmedisina ng Labia Majora 

Kategorya:Sistemang reproduktibo ng babae
Biyak na pudendal

Ang **Gatlang pudendal**, **hating pudendal**, **biyak na pudendal**, **bitak na pangpudendum**, o **hiwang pangpudendum** (Ingles: *pudendal cleft*, *cleft of Venus* [gatla ni Benus], *pudendal fissure*, *pudendal cleavage*, *pudendal slit*, *urogenital cleft*, *vulvar slit*, *rima vulvae*, o *rima pudendi*) ay isang bahagi ng bulba  (pudendum), ang tudling sa ibaba ng *mons pubis* kung saan nahahati ito upang buuin ang *labia majora*. Ang henitalyang pambabae ay pinaka pangkaraniwang naiintindihan bilang ang gatlang pudendal na may kolokyal na mga salitang kasingkahulugan na pasalitang pangkanto na katulad ng *biyak*, *hiwa*, at  *butas*. Ang pangalang "hiwa ni Benus" (gatla ni Benus o hati ni Benus) ay isang pagtukoy kay Benus, ang diyosa ng pag-ibig sa mitolohiyang Romano. 

Sa ilang mga babaeng tao, ang pindong ng tinggil at labia minora ay nakaungos palagos sa gatlang pudendal; sa iba ay hindi.

## Tingnan din
* Pribadong bahagi

## Mga sanggunian
Kategorya:Balakang
Kategorya:Sistemang reproduktibo ng babae
Erotisismo

Ang **Erotisismo** (mula sa Griyegong ἔρως, *eros*—"pagnanais" o "pagnanasa") ay pangakalahatang nauunawaan bilang isang kalagayan ng pagkaantig na seksuwal o pag-asam nito - isang mapilit na bugso o impulso, kagustuhan, o nakagawiang mga kaisipan, pati na bilang isang pagmumuni-muning pampilosopiya na nakatuon sa estetika ng kanaisang pangpagtatalik at maromansang pagmamahal.  Sa kanyang pagpapakilala sa kanyang aklat na *Totally Heterotica*, ang alagad ng sining na pang-erotisismo at teoristang lesbiyana na si Susie Bright ay nagsaad ng ganito: 'ang pinaka salitang *erotic* ay nagpapahiwatig ng nakatataas na halaga, pinong sining, isang estetiko na nagpapataas sa isipan at nagkataong kinahahantungan ng pag-antig ng katawan'. Bilang pagdiriin ng nobelistang Pranses na si Honore de Balzac, ang erotisismo ay nakadepende hindi lamang sa moralidad na pangseks ng isang indibiduwal, subalit pati na rin sa kultura at kapanahunan na kinapapalooban o kinapapamahayan ng indibiduwal na iyon.

## Mga sanggunian
Kategorya:Erotisismo
Nubilidad

Ang pagiging **nubil**, **nubilo** o **nubila** ay ang **nubilidad**, **kanubiluhan**, o **kanubilahan** (Ingles: *nubile*, *nubility*; Kastila: *lolita*) ay ang katayuan ng isang babaeng nasa kanyang kabataan na handa na o angkop nang mag-asawa dahil sa kanyang pagiging nasa tamang gulang upang maikasal, o dahil sa kanyang seksuwal na maturidad (kahinugang seksuwal). Sa kamakailang kapanahunan, ginamit na rin ang salita upang tukuyin ang isang seksuwal na kaakit-akit na babaeng nasa kanyang kabataan.

## Mga sanggunian
Kategorya:Babae
Kategorya:Kabighaniang seksuwal
Erotikong sining

Ang **erotikong sining**, **mahalay na sining**, o **nakapagpapalibog na sining** ay sumasakop sa anumang mga gawa ng sining na may layuning makaudyok ng erotikong pagkaantig o kaya ay naglalarawan ng mga eksena ng pagtatalik.  Kasama rito ang mga dibuho, inukit na mga larawan, iginuhit na mga larawan, mga  litrato, tugtugin, at sulatin.

## Tingnan din
*Sining Romano

Kategorya:Sining
Kategorya:Erotisismo
Romanong sining

Ang **Romanong sining** ay ang mga sining biswal na ginawa sa Sinaunang Roma, at sa mga teritoryo ng Imperyong Romano.  Pangunahing mga anyo ng **sining Romano** ang arkitektura, pagpipinta, eskultura, at akdang mosaiko.  Paminsan-minsang itinuturing na, sa makabagong pagtitipun-tipon, hindi pangunahing mga anyo ng Romanong sining ang gawain sa metal, paggawa ng barya, pag-ukit sa hiyas, babasaging pigurina, pagpapalayok, at minyaturang mga ilustrasyong pang-aklat, bagaman hindi ito ang talagang  kaso para sa mga kapanahon o kasabayan.

## Mga sanggunian
Kategorya:Sining biswal
Kategorya:Sinaunang Roma
L'Origine du monde

Ang ***L’Origine du monde*** (*Ang Pinagmulan ng Mundo* o *Ang Pinagsimulaan ng Daigdig*) ay isang dibuhong ipininta sa pamamagitan ng langis sa kambas ng artista ng sining na si Gustave Courbet noong 1866. Isa itong malapitang tanaw sa mga henitalya at abdomen ng isang babaeng hubo't hubad, habang nakahimlay sa isang kama at nakabuka ang mga hita at binti.  Ang pagbabalangkas ng hubad na katawan, na ang ulo, mga bisig, at pang-ibabang mga binti ay hindi nakikita o nakalabas sa paningin, ay nagbibigay ng diin sa erotisismo ng akda.

## Kasaysayan 
thumb|left|*La belle Irlandaise (Larawan ni Jo)* ni Courbet, isang dibuho ng paglalarawan kay Joanna Hiffernan, ang maaaring naging modelo para sa ''L'Origine du monde''.

Kategorya:Mga dibuho
Kategorya:Erotikong sining
Panitikang mahalay

Ang **panitikang mahalay** o **literaturang erotiko** ay binubuo ng kathang-isip at makatotohanang mga kuwento at mga paglalahad ng mga ugnayang seksuwal na may kapangyarihan na o nilalayong seksuwal na makaantig sa bumabasa. Ang ganyang erotika ay nasa anyo ng mga nobela, maiikling mga kuwento, mga gunamgunam na batay sa totoong buhay, at mga manwal na pangseks.  Isang karaniwang tampok ng henero ang transgresibong pantasyang seksuwal na nasa mga temang katulad ng prostitusyon, mga *orgy*, homoseksuwalidad, sado-matsismo, *cross-dressing* (pagsusuot ng damit ng kabaligtad na kasarian), pakikiapid sa kamag-anak (*incest*), at maraming iba pang mga bawal na paksa at mga petis, na maaari o hindi maaaring ipadama sa wika nang lantaran. Iba pang pangkaraniwang elemento ng panitikang ito ang pagtuya o pag-uyam (*satire*) at kritisismong panglipunan.  Sa kabila ng mga tabu na pangkultura hinggil sa ganyang mga materyal, bago pa man ang imbensiyon ng nakaimprentang pagpapakalat ng panitikang erotiko ay matanaw bilang isang pangunahing suliranin, dahil sa ang mga halaga ng gugulin sa paggawa ng bawat isang mga manuskrito ay nakapaglimita sa pagpapamudmod papunta sa isang napakaliit na pangkat ng mga mambabasa.  Ang imbensiyon ng paglilimbag, noong ika-15 daantan, ang nagdala ng isang mas malaking bilang ng mga tagapamili (merkado) at tumataas na mga pagbabawal, na naging nasa anyo ng pagsesensor o *censorship* at mga limitasyong legal sa paglalathala dahil sa obsenidad.  Dahil rito, karamihan sa produksiyon ng ganitong uri ng materyal ay naging palihim.  Karamihan sa mga mahahalay na panitikan ang nagtatampok ng mahalay na sining bilang paglalarawan sa tekstong nilalaman.

## Mga sanggunian
Kategorya:Panitikan
Kategorya:Erotisismo
Ang Mangingibig ni Ginang Chatterley

Ang ***Mangingibig ni Ginang Chatterley*** (Ingles: ''Lady Chatterley's Lover*) ay isang nobela ni D. H. Lawrence, na unang nalathala noong 1928.  Ang unang edisyon ay pribadong nalimbag sa Plorensiya, Italya na may pagtulong ni Pino Orioli; hindi ito lantarang mailathala sa Nagkakaisang Kaharian hanggang sa pagsapit ng 1960.  Isang pribadong edisyon ang inilabas ni Inky Stephensen sa pamamagitan ng kanyang Mandrake Press noong 1929. Sa paglaon, ang aklat ay naging palasak dahil sa kuwentong nakapaloob dito ng ugnayang pangkatawan sa pagitan ng isang lalaking nasa antas ng mga manggagawa at ng isang babaeng kasapi sa aristokrasya, dahil sa lantarang paglalarawan ng pagtatalik, at ang paggamit nito (sa panahong iyon) ng mga "salitang hindi maililimbag".

Sinasabing ang kuwento ay nagmula sa mga kaganapan sa hindi masayang buhay sa kanyang tahanan ni Lawrence, at kumukuha siya ng inspirasyon para sa mga tagpuan ng aklat mula sa Eastwood, Nottinghamshire, kung saan siya lumaki. Ayon sa ilang mga manunuri, ang pahapyaw na ugnayan ni Ginang Ottoline Morrell kay "Tiger" (Tigre), isang masong-bato na nasa kanyang kabataan at dumating upang umukit ng mga platapormang tuntungan ng mga estatuwa para sa halamanan ni Ginang Morrell, ay nakaimpluwensiya rin sa kuwento. Sa isang pagkakataon, isinaalang-alang na pamagatan ni Lawrence ang nobela bilang *Tenderness* ("Kalambingan") at nagsagawa ng mahahalagang mga pagbabago sa teksto at kuwento sa loob ng proseso ng kumposisyon nito.  Nailathala ito sa tatlong magkakaibang mga bersiyon.

## Pagpapakilala sa banghay ng kuwento 
Nakatuon ang kuwento sa isang kasal na babaeng nasa kanyang kabataan, si Constance (ang *Lady Chatterley''), na ang asawang nasa pang-itaas na antas ng lipunan, ay naging paralisado at naging impotente (walang kakayahang makipagtalik).  Ang kanyang kasayangan na pangpagtatalik ay humantong sa kanyang pakikiapid kay Oliver Mellors, isang tagapamahala ng lupaing pinangangsuhan ng hayop.  Ang nobelang ito ay tungkol sa pagkatuklas ni Constance na hindi siya maaaring mamuhay sa pamamagitan ng isipan lamang; dapat na maging masigla rin ang kanyang katawan.

## Mga sanggunian
Kategorya:Nobela
Titi ng tao

Ang **titi ng tao** ay isang panlabas na organong seksuwal ng mga lalaking tao. Isa itong organong reproduktibo at organong ipinapaloob na nagsisilbi rin bilang daluyan ng ihi. Binigyang kahulugan nina Morton G. Harmatz at Melinda A. Novak ang titi sa kanilang aklat na *Human Sexuality* bilang parang palawit o lawit at parang pamalo na organong panlalaki na ginagamit sa siping at sa pagtatanggal ng ihi.

## Paglalarawan
Ang titi na hindi matigas at hindi nakatayo ay may karaniwang haba na 2.4 na mga pulgada hanggang 3.5 mga pulgada na walang kinalaman sa kahabaan kapag tumigas at tumayo. Ang titi ay humahaba na umaabot sa karaniwang haba na 5.1 mga pulgada (karaniwang nagkakaiba-iba mula 4 5/8 hanggang 6 1/4 na mga pulgada) at lumalapad na may diyametro (kabilugan) na humigit-kumulang sa 1.6 mga pulgada.

thumb|348x348px

### Lagusan ng ihi
Sa pag-ihi, ang mga kalamnang *pubococcygeal* (dinadaglat na kalmanang "PC") ay ang kalamnan na tumutulong sa lalaki na tabanan ang pag-ihi upang hindi niya maihian ang sarili, at ito rin ang mga kalamnan na pumipiga upang mailabas ang mga huling patak ng ihi na tila na nakabinbin sa bukanang uretral (meatus).

### Pagtigas at pagtayo
Sa pagtigas at pagtayo, kapag napukaw nang sekswal ang titi, ang mga selulang pangnerbyos na nasa loob ng titi ay nagpapalabas ng mga oksidong nitriko (*nitric oxide*) na nakapagpapahinga o nakapagpapatahan ng mga daluyan ng dugo ng *corpora cavernosa* (literal na "katawang malungga") at ng *corpus spongiosum* (literal na "katawan ng titi na parang espongha") upang mapuno ng dugo ang mga puwang na "may mga lungga". Lumalapad ang titi - tumatayo at tumitigas - kung kaya't ang dugo ay "nabibitag" sa loob ng mga "lunggang" ito upang mapanatili roon.

### Paglabas ng tamod
Sa paglakas o pag-taas ng pagkaantig na seksuwal, umuurong ang tinatawag na *vas deferentia* upang makapagpiga ng tamud patungo sa ilalim o "pundasyon" ng titi; habang nagaganap ito, nagpapakawala ang prostata at ang mga besikulong seminal ng bantu upang mabuo ang tinatawag na tamud. Kapag lubos na ang pagkatayo, kung minsan ay nagkakaroon ng isang malinaw na sekresyon sa dulo ng glans. Ang sekresyong ito ay hindi tamud, bagkus ay bantung nanggaling sa tinatawag na mga glandula ni Cowper, na naka pag papawalang-bisa sa likas na "Gatas" o (*acidity*) ng urethra upang masanggan ang dumaraang sperma; at nakakatulong din ang sekresyong ito na nanggaling sa mga glandula ni Cowper sa pagbibigay ng dulas sa puke.

## Mga sanggunian
Kategorya:Sistemang reproduktibo ng lalake
Prometasina

Ang **Prometasina** (Ingles: *Promethazine*, Kastila: *Prometazina*) ay isang unang-salinlahing antihistamina ng pamilyang penotiyasina (*phenothiazine*). Ang gamot na ito ay mga epektong panlaban sa kinetosis (karamdaman sa pagbibiyahe o paggalaw), gamot din itong antiemetiko (gamat laban sa pagsusuka), at antikolinerhiko, pati na pagiging isang malakas na epektong sedatibo at sa ilang mga bansa ay nirereseta para sa insomniya kapag kontraindikado o hindi puwedeng ibigay ang bensodiyasepina.  Mabibili itong walang reseta sa Nagkakaisang Kaharian, Australya, Suwitserland, at marami pang ibang mga bansa, subalit kailangan ng reseta o preskripsiyon sa Estados Unidos. Kabilang sa mga pangalang tatak nito ang **Phenergan**, **Promethegan**, **Romergan**, **Fargan**, **Farganesse**, **Prothiazine**, **Avomine**, **Atosil**, **Receptozine**, **Lergigan**, at **Sominex** sa Nagkakaisang Kaharian.

## Mga sanggunian
Kategorya:Gamot laban sa pagsusuka
Kategorya:Hipnotiko
Kategorya:Mga kompuwestong kimikal
Britanikong Kapuluang Birhenes

Ang **Kapuluang Birheng Britaniko** o **Kapuluang Birhen ng Britanya** (Sa Ingles ay ***British Virgin Islands***) ay bahagi ng tanikala ng mga pulo ng Kapuluang Birhen na pinagsasaluhan ng Estados Unidos at ng Nagkakaisang Kaharian. Mayroon itong labing-anim na may naninirahan at mahigit sa dalawampung walang naninirahang mga pulo, at kabilang dito ang pulo ng Anegada. Mayroon itong sukat ng area na 153&nbsp;km². Maliit ang populasyon nito na lampas sa 22,000, kung ihahambing sa Kapuluang Birhen ng Estados Unidos. Ang kabiserang lungsod na Road Town ay nasa Tortola, isa sa mga pulo ng pangkat.

## Pamahalaan 
Noong 1666, kinuha ng Inglatera ang pulo. Ang unang tenyente-gobernador ay naitalaga noong 1701, subalit ang Kapuluang Birhen ng Britanya ay pangkaraniwang pinamamahalaan bilang isang bahagi iba pang mga pangkat ng mga pulo sa Karibe hanggang 1960 noong buwagin ang huling mga ugnayang legal sa Kapuluang Leeward.

Isang bagong konstitusyon ang ibinigay noong 2007.  Nagbibigay ito ng mas malawak na pagtaban sa pang-araw-araw na buhay ng mga naninirahan sa pulo, at nagtatala ng pruteksiyong maaasahan ng isang tao mula sa pamahalaan.  Ang Hepeng Ministro (*Chief Minister*) ay magiging Punong Ministro (*Prime Minister*), at ang Konsehong Lehislatibo ay tatawaging *House of Assembly* ("Kabahayan ng Kapulungan").  Ang mga pagbabagong ganito ay karaniwang nangyayari kapag ang isang kolonya ay malapit nang magsarili.

## Mga sanggunian 

Kategorya:Britanikong Teritoryo sa Ibayong-dagat
Kapuluan ng Åland

Ang **Kapuluan ng Åland** o **Alandiya** (, ) ay ang bumubuo ng isang kapuluan sa Dagat Baltiko.  Nakalagak sila sa bukana ng Golpo ng Bothnia at bumubuo ng isang pederasya o awtonomong demilitarisado at monolingguwal na rehiyong nagsasalita ng Wikang Suweko sa Pinlandiya.  Bilang kapuluan, binubuo ang Alandia ng pinakamaliit na mga rehiyon ng Pinlandiya, na mayroon lamang 0.49% ng kanyang areang panglupain, at 0.50% ng kanyang populasyon.

Binubuo ang Åland ng *Fasta Åland* (ang "Pangunahing Pulo," na may 90% ng populasyon), na may isang kapuluan sa silangan na binubuo ng mahigit sa 6,500 mga eskolyo at mga pulo.  Nakahiwalay ang *Fasta Åland* mula sa dalampasigan ng Suwesya sa pamamagitan ng  ng lantad na tubigan sa kanluran.  Sa silangan, ang arkipelagong Åland ay kalapit at katabi ng Dagat Arkipelago ng Pinlandiya.  Ang tanging hangganang lupain ng Åland ay nasa sa hindi pinaninirahang eskolyo (*skerry*) ng Märket, na pinagsasaluhan nila ng Sweden.

Dahil sa katayuang awtonomo ng Kapuluang Åland, ang mga kapangyarihang naisasakatuparan sa kaantasang panglalawigan ng mga kinatawan ng panggitnang administrasyon ng estado sa natitirang bahagi ng Pinlandiya ay malawakang naisasagawa ng Pamahalaan ng Åland sa Åland.

## Mga sanggunian
Kategorya:Åland
Anguila

Ang **Anguilla** ( ) ay isang teritoryo sa ibayong dagat ng Britanya at teritoryong pang-ibayong dagat ng Unyong Europeo sa Karibe.  Isa ito sa pinaka nasa hilaga ng Kapuluang Leeward sa Maliit na Antilles, na nakahimlay sa silangan ng Portoriko at ng Kapuluang Birhen at tuwirang nasa hilaga ng San Martin.  Ang teritoryo ay binubuo ng pangunahing pulo ng Anguilla mismo, na tinatayang  ang haba at  ang lapad sa kanyang pinaka malapad na punto, kasama ang isang bilang ng mas maliliit na mga pulo at mga kayo na walang pampamalagiang populasyon.  Ang kabisera ng pulo ay ang Ang Lambak.  Ang kabuuang area ng lupain ng teritoryo ay , na may populasyong tinataya na nasa 13,500 (pagtaya noong 2006).

Ang Anguilla ay isang pangkat ng limang mga pulo sa Dagat Karibe, na pinamamahalaan ng Gran Britanya.  Dating bahagi ang Anguilla ng nakikilala na sa kasalukuyan bilang San Kitts at Nevis, subalit humiwalay noong 1980.  Nais ng Anguilla na maging bahagi pa rin ng Dakilang Britanya, habang ang San Kitts at Nevis ay nais maging nagsasarili.  Pinangalanan ang Anguilla mula sa salitang Kastila para sa "igat", dahil sa pagiging magkahugis nito.

## Politika
Ang reyna ng Nagkakaisang Kaharian ang pinuno ng Anguilla, subalit namamahala siya sa pamamagitan ng isang gobernador.  Siya ang nagpapangalan, o *nagtatalaga* ng gobernador, at namamahala ang gobernador sa Anguilla bilang kinatawan niya.  Ang lehislatura ay inihahalal ng mga tao, na may 11 mga kasapi, at tinatawag na *House of Assembly* o "Kabahayan ng Asemblea".

## Ekonomiya
Ang kabuhayan ng Anguilla ay halos nakukuha mula sa pangingisda at sa turismo.

## Kultura
Karamihan sa mga tao sa Anguill ay mga Protestante, at nagsasalita ng Ingles.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga bansa sa Hilagang Amerika
Kategorya:Kapuluang Karibe
Kategorya:Britanikong Teritoryo sa Ibayong-dagat
Seksersisyo

Ang mga **Seksersisyo** (Ingles: *sexercise*) ay mga ehersisyong ginagawa habang nakikipagtalik, habang naglalaro bago makipagtalik, mga ehersisyo bilang paghahanda sa gawaing seksuwal na dinisenyo upang maitono, bumuo, at magpalakas ng mga masel.  Kadalasang ginagawa ang mga seksersisyo bilang bahagi ng isang diyetang pangpagtatalik o diyetang pangseks, isang estilo ng pamumuhay na nagpapaigting ng mga benepisyong pangkalusugan ng regular na pagtatalik na hindi kinasasangkutan ng rehimeng nakabatay sa pagkain. Habang ito ay isang normal na ehersisyong kailangan ng tulong ng isang kapareha, ang masturbasyon ay maaari ring ituring na isang uri ng seksersisyo, kung isinasagawang atletiko na ang kaisipan ay para sa kalusugan at kaangkupan ng katawan.

## Mga rutina
Sinasaklawan ng seksersisyo ang mula sa ehersisyong Kegel hanggang sa ehersisyong aerobiko at mga rutinang kardyobaskular.  Ang pleksibilidad para sa pagsasagawa ng mga kontorsiyon na talagang para sa mga posisyong seksuwal o posisyong erotiko ay maaari ring isagawa.  Ang pinaka madalas ay ang pagbubuka ng mga binti at hita kapag nasa posisyong misyonaryo, at ang pagbaluktot o pag-arko ng likod para sa estilong parang aso.  Ang maigting na pangpaharapang pagbaluktot ay maaaring gawin bilang pag-abot sa naisagawa nang *autofellatio* at ang inaasahang magagawa na, at iginuguhit, at nasa imahinasyong *autocunnilingus*.  Ang Rutinang Faye Rice ay isang mabibigyang-pansing serye ng mga seksersisyong napaunlad noong kalagitnaan at hulihan ng dekada 1980.

## Mga sanggunian
**Sexercises, isometric and isotonic.* ni Edward O'Relly : New York, Crown Publishers [1967]. Nailathala rin sa Aleman, Olandes, Pinlandes, at Biyetnames. OCLC: 1109229
*"Sexercise-induced asthma." Falliers CJ. Lancet. 1976 Nobyembre 13;2(7994):1078-9. PMID 62914
* Tatlo pang mga seksersisyo. Daily Mail: Diet and Fitness. 31 Hulyo 2003.
* '' 'Sexercise' yourself into shape*. BBC News. 11 Pebrero 2006.
* *The Dieter's Guide to Weight Loss During Sex'' ni Richard Smith; Workman Publishing, 1978 (ISBN 089480023X). 

## Mga kawing panlabas
Kategorya:Ehersisyo
Kategorya:Seksuwalidad ng tao
Talatuntunang gonadosomatiko

Ang **talatuntunang gonadosomatiko** o **gonadosomatikong indeks** (Ingles: *gonadosomatic index*, pinapaiksi bilang **GSI**) ay ang kalkulasyon ng masa (lagunlon, bulto, o kapal) ng gonad bilang isang proporsyon (kaugnayan ng isang bahagi sa kabuuan) ng kabuuan ng masa ng katawan.  Kinakatawan ito ng pormulang: GSI = [Timbang ng Gonad / Kabuuang Timbang ng Tisyu] x 100 (Barber & Blake 2006). Isa itong kasangkapan para sa pagsukat ng maturidad na pangpagtatalik (kagulangang seksuwal o katandaang seksuwal) ng mga hayop na may kaugnayan (korelasyon) sa pag-unlad ng bahay-itlog at pag-unlad ng itlog ng bayag.

## Mga sanggunian
Kategorya:Sukat
Kategorya:Soolohiya
Gonad

Ang **gonad** ay ang organong gumagawa ng mga gameto. Ang mga gonad sa kalalakihan ay ang mga itlog ng bayag at ang mga gonad sa kababaihan ay ang mga bahay-itlog.  Ang produktong gameto ay mga selulang lithayop o binhi (*germ cell*) na haploid.  Halimbawa, ang ispermatosoon at obum (itlog) ay mga gameto.  Bagamang sa agham, ang katawagang "gonad" ay maaaring tumukoy sa panlalaking gonad (testis) o kaya sa pambabaeng gonad (mga obaryo), ang gonad sa bernakular o salitang-kanto ay tumutukoy lamang sa itlog ng bayag o testis.

## Regulasyon
Ang mga gonad ay panghormonang kinukontrol ng hormonang nagpapadilaw (*luteinizing hormone* o LH) at ng hormonang pang-estimula ng polikula (FSH) na kinakatas ng anteryor na glandulang pituwitaryo. Ang sekresyon o katas na ito, sa kabilang banda, ay tinatabanan naman ng hormonang naglalabas ng gonadotropin ng hipotalamus.

## Pag-unlad
Nagsisimulang umunlad ang mga gonad bilang isang pangkaraniwang anlage, sa anyo ng mga talungtong na panggonad, at sa paglaon lamang na maipagkakaiba sa panlalaki o kaya pambabaeng mga organong pangkasarian.  Ang pagkakaroon ng heneng SRY, na nasa kromosomang Y at pagsasakodigo ng paktorang nagtatakda ng itlog ng bayag, ang nagtatakda ng pagkakaibang pangkasarian na panglalaki.  Sa kawalan ng heneng SRY mula sa kromosomang Y, umuunlad naman ang kasariang pambabae (bahay-itlog o obaryo sa halip na itlog ng bayag o testis).

Ang pagkakaroon at pag-unlad ng mga gonad ay isang bahagi ng pag-unlad ng mga organong pang-ihi at pangreproduksiyon.

## Tingnan din
* Talatuntunang Gonadosomatiko

Kategorya:Mga glandula
Kategorya:Sistemang endokrina
Kategorya:Sistemang reproduktibo
Imperyalismo

[thumb|right|400px|Mga teritoryong bahagi pa o dating naging bahagi ng [Imperyo ng Britanya.]]

Ang **Imperyalismo** ay  batas o paraan ng pamamahala kung saan ang malalaki o makapangyarihang mga bansa ang naghahangad upang palawakin ang kanilang kapangyarihan sa pamamagitan ng pagsakop o paglulunsad ng mga pagtaban o kontrol na pangkabuhayan at pampolitika sa ibabaw ng ibang mga bansa.  Ilang malalaki o malalakas na mga bansang kumukontrol sa ibang mga rehiyon upang makalikha ng isang mas malaking imperyo.

Isang halimbawa ng imperyalismo ay ang kung kailang nilulusob at sinasakop ng mga bansa o naninirahan sa mga lupain sa pamamagitan ng pagtatatag ng mga kolonya.

## Mga anyo ng imperyalismo 
* **Kolonyalismo-** isang tuwirang pananakop sa isang bansa upang mapagsamantalahan ang yaman nito ng isang mangongolonya.
* **Kolonya** - Isang bansa o rehiyong nasakop ng isang mangongolonya.
* **Ekonomiko** - Isang nagsasarili o malaya ngunit hindi pa gaanong maunlad na bansang pinamamahalaan ng mga pribadong kumpanya na may kanaisang pangnegosyo, sa halip na ibang mga pamahalaan.
* **Sphere of Influence** - Isang panlabas na kapangyarihan ang umaangkin ng mga pribilehiyong pampamuhunan at pangangalakal.
* **Protektorado** - Isang rehiyon na may sariling pamahalaan subalit nasa ilalim ng kontrol ng isang panlabas na kapangyarihan.
* **economic imperialism**-kontrolado ng masmataas na bansa/tao ang mga pribadong companya o mga namumuhunan.
* **concesion**-pinahihintuluan ng mahihinang bansa na gamitin ang mga likas na yaman ngunit may eksklusibong karapatan para sakanilang kalayaan

## Paglalarawan
Ayon sa *Dictionary of Human Geography*, ang imperyalismo ay "ang pagawa at/o pagpapanatili ng isang hindi pantay na ugnayang pangkabuhayan, pangkalinangan, at pangteritoryo, na karaniwang nasa pagitan ng mga estado at kadalasang nasa anyo ng isang imperyo, batay sa dominasyon at subordinasyon."  Ang imperyalismo ng huling 500 mga taon, na nilalarawan ng nasa itaas na akda ay pangunahing isang pangkanluraning gawain na gumagamit ng "mga sistemang ekspansiyonista - merkantilismo at komunista sa paglaon." Ang mga dominyo o nasasakupang pangheograpiya ay kinasamahan ng Imperyong Aleman, ng Imperyong Monggol, ng Imperyong Romano, ng Imperyong Ottomano, ng Banal na Imperyong Romano, ng Imperyong Portuges, ng Imperyong Kastila, ng Imperyong Olandes, ng Imperyong Persa, ng Imperyong Kolonyal ng Pransiya, ng Imperyong Amerikano, ng Imperyong Ruso, ng Imperyong Sobyet, ng Imperyong Intsik, at ng Imperyong Britaniko, subalit ang kataga o termino ay maaaring gamitin din para sa mga dominyo o nasasaklawan ng kaalaman, mga paniniwala, mga pagpapahalaga, at kadalubhasaan o kahusayan, katulad ng mga imperyo ng Kristiyanismo (tingnan ang sangka-Kristiyanuhan) o Islam (tingnan ang Kalipado). Ang imperyalismo ay pangkaraniwang awtokratiko, at minsan ding monolitiko (iyong may malaki at hindi nagbabagong kayarian na hindi nagpapahintulot ng pagkakaiba-iba ng mga indibiduwal) bilang katangian.  Maaari itong parang kaaya-aya katulad ng sa Canada, o talamak ng karahasan katulad ng sa Malayang Estado ng Konggo.

## Mga sanggunian
Kategorya:Pilosopiya
*
Kahinugang pangkasarian

right|thumb|180px

Ang **kagulangang pangkasarian**, **kagulangang pangpagtatalik**, **kahinugang pangkasarian**, **kahinugang pangpagtatalik**, **kagulangang seksuwal**, **kahinugang seksuwal**, o **seksuwal na maturidad** ay ang edad o gulang o kaya kalagayan o katayuan kung kailan ang isang organismo ay maaari nang magparami (reproduksiyon). Kung minsan, itinuturing itong kasingkahulugan ng kagulangan (*adulthood*), bagaman magkaiba ang dalawang ito. Sa mga tao, ang proseso ng paggulang na pangpagtatalik ay tinatawag na kabagongtauhan o pubertad.

Karamihan sa mga organismong multiselular (may maraming mga selula) ay hindi nagkakaroon ng kakayahang makapagparami sa panahon ng pagsilang (ang tinatawag na herminasyon), at nakabatay sa mga uri o espesye, maaaring umabot ng maraming mga araw, mga linggo, o mga taon hanggang sa ang kanilang mga katawan ay magkaroon ng ganoong kakayahan. Gayundin, may ilang mga pahiwatig na maaaring magsanhi sa isang organismo upang magkaroon ng kahinugang seksuwal. Maaaring panlabas, katulad ng tagtuyot, o panloob, katulad ng bahagdan ng taba sa katawan (ang ganyang mga pahiwatig na panloob ay hindi dapat ikalito mula sa mga hormonang tuwirang gumagawa ng kahinugang seksuwal).

Ang kagulang seksuwal ay dulot ng isang paghinog o paggulang ng mga organong pangreproduksiyon at ng produksiyon ng mga gameto. Ito rin ay maaaring kasamahan ng isang biglaang paglaki o iba pang mga pagbabagong kakakakitaan ng pagkakaiba mula sa isang organismong hindi pa hinog o hindi pa magulang (bata pa o mura pa) mula sa anyong adulto na. Tinatawag itong pangalawang mga katangiang pangkasarian, at kadalawang kumakatawan sa pagtaas ng dipormismong seksuwal. Halimbawa, bago sumapit ang kabagungtauhan o pubertad, ang mga batang tao ay may patag na mga dibdib, subalit ang mga adultong babae ay mayroon mga suso habang ang mga lalaking adulto ay pangkalahatang wala. Subalit, mayroong mga taliwas o maibubukod mula rito, katulad ng obesidad (masyadong mataba) at mga hindi pagpapantay ng antas ng hormona (katulad ng hinekomastiya [*gynecomastia*]).

Pagkaraang makamit ang kagulangang seksuwal, ang ibang mga organismo ay maaaring maging baog, o kaya ay makapagbago ng kanilang kasarian. May ilang mga organismo na hermaprodita at maaari o maaaring hindi magkaroon ng kakayahang makagawa ng mabubuhay na supling. Gayundin, habang ang kagulangang seksuwal sa maraming mga organismo ay matibay na may kaugnayan sa edad, maraming iba pang mga bagay-bagay ang nasasangkot, at posible para sa ilan ang magpakita ng halos lahat o talagang lahat ng mga katangian ng anyong adulto na hindi naman nararating pa ang kahinugang seksuwal. Sa kabaligtaran, *maaari* rin maging posible para sa organismong *hindi pa magulang* o *hindi pa hinog* na makapagparami (tingnan ang prohenesis).

## Tingnan din 
* Talatuntunang gonadosomatiko

## Mga kawing na panlabas 
* Paano nag-iiba-iba sa mga uri ang rasyon ng edad ng kahinugang seksuwal / tagal ng buhay?
* Mga Kagusutan sa Pagkakaiba ng Kasarian (sa tao)
* Hermaproditismo sa ibang mga uri
* Bakit nagpapalit ng kasarian ang mga uri? 
* Pagbabago ng kasarian ng salmon 

Kategorya:Reproduksiyon
Ligtas na pagtatalik

thumb|"Magpakabait ka. At kung hindi mo magagawang magpakabait, mag-ingat ka."

Ang **Ligtas na pakikipagtalik** o **tiwasay na pakikipagtalik** ay isang gawaing seksuwal na nilalahukan ng mga tao na nagsasagawa ng mga pag-iingat laban sa mga sakit na nakukuha sa pakikipagtalik (*sexually transmitted disease*, mga STD) katulad ng AIDS. Tinatawag din ito bilang **mas ligtas na pakikipagtalik** o **seks na may proteksiyon**, habang ang **hindi ligtas**, **mapanganib** o **pagtatalik na walang pananggalang** o **proteksiyon** ay isang gawaing seksuwal na kinalalahukan ng mga taong hindi nag-iingat. May ilang mga mapagkukunang mga babasahin na mas nais gamitin ang katagang katulad ng *mas ligtas na pakikipagtatalik* upang mas tumpak na maiharap o maisalamin ang katotohanang mas nababawasan ng mga gawaing ito, subalit hindi natatanggal ng lubusan, ang panganib ng pagkahawa sa sakit o karamdaman. Sa kamakailang mga taon, ang katawagang "impeksiyong nakukuha sa pakikipagtalik" (*sexually transmitted infections*, mga STI) ay mas ninanais sa halip na katagang "sakit na nakukuha sa pakikipagtalik", dahil mayroon ang STI ng mas malawak na nasasakupang kahulugan; ang isang tao ay maaaring nahawa, at maaaring makahawa ng iba pa, na hindi nagpapakita ng mga tanda ng pagkakaroon ng karamdaman.

Naging mas tanyag ang mga gawaing pangligtas na pagtatalik noong hulihan ng dekada 1980 bilang resulta ng epidemya ng AIDS. Ang pagtataguyod ng ligtas na pagtatalik ay isa na ngayon sa mga layunin ng edukasyong pangpagtatalik. Itinuturing ang ligtas na pakikipagtalik bilang isang estratehiyang pambawas ng perhuwisyo (*harm reduction*) na nakatuon sa pagbabawas ng mga panganib.

Hindi lubos ang pagbawas ng panganib ng ligtas na pagtatalik; halimbawa, ang nabawas na panganib sa tumatanggap na kapareha na mahawa ng HIV mula sa mga seropositibong mga katalik (mga kaparehang hindi positibo ang resulta sa pagsusuring pang-HIV) na hindi nagsusuot ng mga kondom na maihahambing sa kung nagsusuot sila ay tinatayang may kaantasang nasa apat hanggang limang ulit ang pagkakaiba ng antas ng kaligtasan o kapanganiban.

Bagaman ang ilang mga gawaing pangligtas na pagtatalik ay maaaring gamitin bilang kontrasepsiyon, karamihan sa mga anyo o uri ng kontrasepsiyon ay hindi nagbibigay ng proteksiyon laban sa lahat o anumang mga impeksiyong nakukuha sa pakikipagtalik; gayun din, ilang mga gawaing pangligtas na pagtatalik, katulad ng pagpili ng katalik o kapareha at ugali o kaasalang pangseks na mababa ang panganib, ay hindi mabibisang mga uri ng kontrasepsiyon.

## Mga sanggunian
Kategorya:Seksuwalidad
Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos

Ang **US Virgin Islands** (opisyal na pangalan: *Virgin Islands of the United States*) ay isang pangkat ng mga pulo sa Dagat Carribean at pangkasalukuyang pag-aari at nasa ilalim ng kapangyarihan ng Pamahalaan ng Estados Unidos. Dati silang pag-aari ng Denmark (at tinawag na *Danish West Indies*), at ipinagbili sa Estados Unidos noong Enero 17, 1917, dahil sa pagkatakot na bihagin sila ng mga Aleman at gamitin silang isang baseng pangsubmarino noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Pinanghahawakan nilang ang pagiging kakaiba dahil sila lamang ang bahagi ng Estados Unidos na ang mga sasakyan ay minamaneho sa gawing kaliwa ng kalsada.

## Tingnan din 
* British Virgin Islands


Kategorya:Kapuluang Karibe
Kategorya:Teritoryo ng Estados Unidos
Bawas-perwisyo

Ang **bawas-perwisyo**, **pagbawas ng perhuwisyo**, o **pagbawas ng salanta** (Ingles: *harm reduction* o *harm minimisation*) ay ang isang kasaklawan ng mga patakarang pang-kalusugang pampubliko na idinisenyo upang makapagbawas ng mga nakasasalantang mga kinahihinatnan na may kaugnayan sa paggamit ng gamot na pangrekreasyon at iba pang mga gawaing mataas ang panganib. Isinulong ang bawas-perhuwisyo bilang isang nakabubuting pananaw na kasabayan ng mas nakaugalian o kumbensiyonal na mga pagharap ng pagbabawas ng pangangailangan at pagbabawas ng napagkukunan.

Maraming mga tagapagtaguyod ang nangangatwiran na ang mga batas na prohibisyunista o nagbabawal ay naglalarawan bilang mga "kriminal" ng mga tao naghihirap mula sa isang karamdaman at nakapagdurulot ng pananalanta o perwisyo.  Halimbawa na ang pagbibigay ng obligasyon sa mga taong nalulong sa ipinagbabawal na mga gamot na kumukha ng mga gamot na hindi nalalaman ang kadalisayan ng timpla mula sa mga mapagkukunang labag sa batas at may matataas na mga presyo, na nagpapataas ng panganib ng pagkasobra ng pag-inom at kamatayan. Ang mga mamumuna nito ay nangangambang ang pagpapaubaya ng mapangib at ilegal na mga kaasalan o gawain ay nagpapadala ng isang mensahe sa pamayanan na ang ganitong mga ugali ay katanggap-tanggap.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kalusugang pampubliko
Heteroseksuwalidad

thumb|right
thumb|right

Ang **Heteroseksuwalidad** (pinagsamang mga salitang *hetero* at *seksuwalidad*, na may literal na kahulugang "tuwid [o tama] ang seksuwalidad") ay ang katayuan ng pagkaakit na romantiko o seksuwal, o kaya ugaling pangpagtatalik sa pagitan ng dalawang mga kasapi ng magkaibang kasarian o organong pangkasarian. Bilang isang oryentasyong seksuwal, ang heterseksuwalidad ay tumutukoy sa "isang nagtatagal na padron ng o katayuan na makaranas ng pagkabighaning seksuwal, pangdamdamin, pangkatawan, o pangromansa sa mga tao ng kataliwas o kabaligtad na kasarian"; tumutukoy din ito sa "isang pagkadama ng personal at panlipunang pagkakakilanlan ng isang tao, mga asal ng pagpapadama ng mga ito, at kasapian sa isang pamayanan ng iba pang mga tao na gayon din ang pananaw o damdamin". Ang kataga ay pangkaraniwang nilalapat sa mga nilalang na tao, subalit matutunghayan din sa lahat ng mga mamalya.

## Mga sanggunian
Kategorya:Seksuwalidad