Aubenton

**Aubenton** ay isang pakikipagniig sa Aisne departamento sa silangang Pransiya.

## Heograpiya
Ang pangalang Aubenton ay nagmula sa lokasyon nito sa tagpuan (malapit sa komyun ng Hannappes sa silangan) ng mga ilog Aube at Thon, na binabaybay din na "Ton". Matatagpuan din ang pangalang "Aubenton-en-Thiérache", na tumutukoy sa rehiyong ito na bumubuo sa paanan ng Ardennes Massif at sumasaklaw sa bahagi ng mga departamento ng Aisne, Nord, Ardennes, at mga lalawigan ng Hainaut at Namur sa Belgium.

Ang komyun ay matatagpuan mga 70 km sa silangan ng Saint-Quentin at 40 km sa kanluran hilagang-kanluran ng Charleville-Mézières. Ang kalsadang D1043 (E44) mula Hirson hanggang Charleville-Mézières ay tumatakbo sa kahabaan ng hilagang hangganan ng komyun. Ang nayon ay maaaring ma-access mula sa kalsadang ito sa pamamagitan ng kalsadang D5 na tumatakbo patungong timog-silangan o ng kalsadang D37 na tumatakbo patungong timog-kanluran. Ang kalsadang D5 ay nagpapatuloy sa komyun at timog, lumilipat sa D977, at nagpapatuloy sa Rozoy-sur-Serre. Ang kalsadang D37 ay nagpapatuloy pakanluran mula sa nayon hanggang Besmont. Mayroon ding kalsadang D38 mula Leuze sa kanluran na dumadaan sa nayon at nagpapatuloy sa Hannappes sa silangan. Ang riles ng tren mula Hirson hanggang Charleville-Mézières ay dumadaan din sa komyun kasunod ng daloy ng ilog Thon ngunit walang istasyon sa komyun, ang pinakamalapit ay sa Liart sa silangan. Ang komyun ay humigit-kumulang 80% na lupang sakahan at ang natitirang malawak na kagubatan ay nasa timog. Mayroong ilang mga nayon maliban sa nayon. Ito ay ang mga:

* Bas Val La Caure
* Buirefontaine
* Haute Val la Caure
* Hurtebise
* La Rue Larcher
* Le Bois Carbonnet
* Ribeauville
* Saint-Nicholas

Ang Aubenton ay nasa hangganan ng 7 mga komunidad: Brunehamel, Iviers, Beaumé, Leuze, Any-Martin-Rieux, Logny-lès-Aubenton at Mont-Saint-Jean.

### Hidrograpiya
Ang komyun ay matatagpuan sa basin ng Seine-Normandie. Ito ay dinadaluyan ng Ton, Goujon, Fond Saint Hubert, daluyan ng tubig 01 sa komyun ng Beaumé, daluyan ng tubig 01 sa komyun ng Logny-les-Aubenton, daluyan ng tubig 05 sa komyun ng Brunehamel, daluyan ng tubig 05 sa komyun ng Logny-les-Aubenton, batis ng Beaume, batis ng Polliart pond, batis ng Bois Carbonnet, at Ton.

Ang Ton, na may habang 56 km, ay umaagos sa komyun ng Auvillers-les-Forges at dumadaloy patungo sa Oise (kaliwang pampang) sa Étréaupont, pagkatapos tumawid sa 15 komyun.

Ang Goujon, na may habang 13 km, ay umaagos sa komyun at dumadaloy patungo sa Ton sa Martigny, pagkatapos tumawid sa limang komyun.

## Pagpaplano ng lungsod
### Tipolohiya
Noong Enero 1, 2025, ang Aubenton ay ikinategorya bilang isang munisipalidad sa kanayunan na may nakakalat na pabahay, ayon sa bagong pitong-antas na munisipalidad na densidad na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay matatagpuan sa labas ng isang urban area. Bukod pa rito, ang munisipalidad ay bahagi ng Hirson catchment area, kung saan ito ay isang peripheral municipality.

### Paggamit ng lupa
Ang paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking dami ng lupang pang-agrikultura (68.9% noong 2018), isang proporsyon na kapareho ng noong 1990 (68.9%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: damuhan (42.2%), kagubatan (28.2%), lupang maaaring sakahin (24%), mga urbanisadong lugar (2.9%), at mga heterogeneous na lugar ng agrikultura (2.7%).

## Tiponomiya
Ang bayan ay unang nabanggit noong 1169 sa ilalim ng pangalang *Albenton* sa isang kartularyo ng Abbey of Saint-Michel. Ang pangalan ay nagbago nang maraming beses depende sa eskriba: *Feodum de Aubentonio*, *Aubentonnum*, *Beata-Maria-de-Aubentonnio*, ''Notre-Dame-d'Aubenton'', at sa wakas ang kasalukuyang pangalan, **Aubenton**, noong ika-18 siglo sa mapa ng Cassini.

Ang bayan ay tinatawid mula timog-silangan hanggang hilagang-kanluran ng Ilog Ton.

## Kasaysayan
### Isang kasaysayang minarkahan ng mga digmaan
Mula pa noong panahon ng mga Romano, ang tanawin ng Aubenton ay mayroon pa ring mga labi ng isang sinaunang pinatibay na bakuran (itinayo mula noong taong 21 pataas) na sumasaklaw sa humigit-kumulang 37 ektarya. Tulad ng iba pang bahagi ng rehiyon ng Thiérache, na ang mga pinatibay na simbahan ay nagpapatotoo sa mahirap nitong nakaraan, ang bayan ay nakaranas ng sunod-sunod na madilim na panahon sa buong kasaysayan, lalo na noong Digmaang Sandaang Taon, pagkatapos ay noong Digmaan ng Relihiyon at lahat ng mga labanan sa Hilaga (Condé, Turenne) ng Digmaang Tatlumpung Taon, at sa huli ay noong dalawang tunggalian noong ika-20 siglo.

Noong bandang 1234, sinakop ni Nicolas V ng Rumigny ang mga lupain ng Aubenton, Logny, at Buirefontaine, na ibinigay ng kanyang pinsan na si Hugues de Châtillon, at kung saan ang kanyang ina, si Mathilde d'Avesnes, ang may mga karapatan.

Noong Abril 20, 1238 nang makamit ng bayan ang kalayaan sa pamamagitan ng isang karta ng komunidad na ipinagkaloob ni Nicolas V, panginoon ng Rumigny, isang karta na partikular na nagtadhana para sa pagtatatag ng isang "alkalde" at "mga hurado" upang pangasiwaan ang bayan, pati na rin ang mga konsehal upang mangasiwa ng hustisya.
### Digmaang Daang Taon
Noong unang kalahati ng ika-14 na siglo, ang Aubenton ay isang maunlad na bayan ng paggawa ng tela na ang mga mangangalakal ay madalas na dumadalaw sa perya ng Lendit malapit sa Paris. Isa sa maraming yugto ng Digmaang Daang Taon, na isinalaysay ng mananalaysay na si Jean de Froissart, ay pinamagatang: "Kung paano ang bayan ng Aubenton ay nakuha at nasakop sa pamamagitan ng puwersa at ganap na sinamsam…". Si Froissart ay nanirahan sa Chimay (sa kasalukuyang Belgium, 30 km mula sa Aubenton). Ang bayang ito, tulad ng buong Hainaut, ay nasa panig ng korona ng Ingles: ito ay pagmamay-ari ni Konde John ng Hainaut, bayaw ni Haring Edward III ng Inglatera, na kasal kay Philippa ng Hainaut. Bilang paghihiganti sa mga naunang pangyayari, ang Chimay ay sinamsam ng mga tropa ng hari ng Pransya noong Marso 1340, na umatras sa Aubenton dala ang mga armas at samsam, na nagdulot ng isang kakila-kilabot na reaksyon mula sa mga Konde ng Hainaut:

Ce samedi au matin [15 avril] fut l'assaut moult grand et très fier à la ville d'Aubenton en Thiérasche, et se mettaient les assaillants en grand'peine et en grand péril pour conquérir la ville. Aussi les chevaliers et écuyers qui étaient dedans rendaient grand'entente de eux défendre et bien le couvenait et sachez que, si ne fussent les gentils hommes qui dedans Aubenton étaient et qui la gardaient, elle eût été tôt prise et d'assaut, car elle était fort et dur assaillie de tous côtés et de grand'foison de bonnes gens d'armes. (…) Mais finalement elle fut conquise par force d'armes et les guérites, qui n'étaient que de palis, rompues et brisées ; et entra dedans la ville, tout premièrement, messire Jean de Hainaut et sa bannière, en grand'huée et en grand'foule de gens et de chevaux ; et adonc se recueillirent en la place, devant le moutier [monastère].

Habang sina John at William II ng Hainaut ay nananalangin sa harap ng monasteryo, ang bayan ay sinalakay: na may mga bilang na walang dudang pinalaki, ang pagkamatay ng 500 mandirigma at 2,000 naninirahan ay naiulat... hindi kasama ang mga kababaihan at mga bata. Ang "Kalye ng Dugo" o "Kalye ng Sack" ay magpakailanman na magiging saksi rito. Dagdag pa rito, ipinahiwatig ni Froissart na magkakaroon ng kakila-kilabot na paghihiganti:

Quand le roi de France eut ouï recorder comment les Hainuyers *[gens du Hainaut]* avaient ars au pays de Thiérasche, pris et occis ses chevaliers et écuyers, et détruit sa bonne ville d'Aubenton, sachez qu'il ne prit mie cette chose en gré. Mais commanda à son fils le duc de Normandie, qu'il mît une grosse chevauchée sus, et s'en vint en Hainaut, et sans déport atournast tel le pays que jamais ne fut recouvré [et mettre aussitôt le pays en état qu'il ne fut jamais restauré].

Isang hindi nagpakilalang kontemporaryong mananalaysay, isang burgesya mula sa Valenciennes, ang nagsalaysay:

"[Ils] chevauchèrent parmi la Terrasse [la Thiérache !] tant qu'ils vinrent à Aubenton une bonne ville où on fait bonne draperie, en laquelle ville y avait grand planté de gens d'armes de par le roy de France pour la ville garder, et y était le sire de Vervins. Et quant le conte de Haynault et ses gens furent venus devant la ville et qu'ils eurent avisé et regardé auxquelles il ferait meilleur à assaillir, il fit crier alarme et assaillir vivement. Et lui-même son propre corps alla à l'assaut. (…) Et là eut grand assaut et merveilleuse bataille. Là furent maints hommes navrés, blessés et tués, et avait dedans la ville grand noise et grand crierie de femmes et d'enfants. (…) En la fin fut la ville prise par force et toute pillée (…) et puis boutèrent le feu par toute la ville, et moult y eut grand gain, car la ville était moult riche."

Bagama't ang lungsod ay tunay na mayaman sa industriya ng tela bago ang pandarambong na ito, wala itong mga monumento na kasingganda ng mga inilalarawan sa mga ukit na ito at sa orihinal na ilustrasyon ni Froissart (sa Pambansang Aklatan) na kanilang kinokopya. Ang matibay na mga palisade na gawa sa kahoy ay nagsilbing mga kuta. Ang mga wastong kuta, sa pagkakataong ito ay gawa sa ladrilyo, ay muling itinayo simula noong 1348. Dalawang tore ang natitira: ang Tore ng Chimay at ang Tore ng Daniel.

Nawasak ang Hainaut, ngunit hindi napakinabangan ni Philip VI ang kanyang tagumpay dahil nanalo si Edward ng isang tiyak na tagumpay at winasak ang mga maharlikang Pranses sa Labanan ng Crécy noong 1346, ilang sandali bago kinubkob at sinakop ang Calais.

### Katapusan ng Gitnang Panahon
Ang Digmaang Sandaang Taon at ang Black Death ay lubhang nagbawas sa populasyon, at ang mga pader ng bayan ay kinailangang muling idisenyo, lumiit sa ikaanim ng kanilang dating laki. Gayunpaman, noong 1413, ang Aubenton ay itinuturing pa ring isa sa mga pinakamahalagang bayan sa diyosesis ng Laon, pagkatapos ng Guise, Vervins, at Ribemont. Sa loob ng maraming siglo, ang Aubenton ay namuhay sa ilalim ng patuloy na banta ng digmaan. Ang isang network ng malawak na mga daanan sa ilalim ng lupa at mga bodega ay hindi lamang nagpapahintulot sa pag-iimbak ng alak kundi nagbigay din ng kanlungan para sa populasyon; ang mga ito ay magiging kapaki-pakinabang muli noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

Noong panahon ng digmaang sibil sa pagitan ng mga Armagnac at mga Burgundian sa simula ng ika-15 siglo, tila ang bayan ng Aubenton ay naligtas, sa halip ay nagsilbing isang ligtas na kanlungan para sa mga naninirahan sa mga kalapit na nayon. Kaya, mababasa natin sa *Kasaysayan ng Origny-en-Thiérache* at mga nakapalibot dito: "Mga pangkat ng mga partisan ang tumakbo sa lahat ng dako, na sinisira ang aming kanayunan." Ang mga bayan at nayon ng Thiérache, na sinalakay ng mga Burgundian at Armagnac, ng mga sundalo ni Henry VI at ni Charles VII, ay nagpumilit na malaman kung kaninong panig ang hustisya at kung sino ang kanilang tunay na mga amo. "Sa lahat ng dako," sabi ng isang lumang kronika, "ang makikita lamang ay pagpatay, paghihimagsik, pagnanakaw, pagkidnap, at pantubos, na pawang isinasagawa sa ilalim ng pagkukunwari ng digmaan. Ang mga naninirahan sa rehiyon ay hindi kailanman namamahinga; kapag hindi nila napapansin ang panganib, kinatatakutan nila ang mga biglaang pag-atake. Ang katahimikan ng mga gabi ay palaging nababagabag ng mga tocsin, at sa mga nayon, ang sanhi ng mga malungkot na tunog na ito ay kilalang-kilala kaya't ang mga alagang hayop, kapag narinig ang mga ito, ay kusang uurong sa kanilang mga lungga, nang walang tagapag-alaga, dahil sa pagkasanay sa kasawian."
### Francis I laban kay Charles V
Noong 1521, matapos sakupin ang Picardy, pinilit nina Franz von Sickingen at Konde Philip I ng Nassau, mga heneral ni Charles V, ang mga maharlikang tropa ni Francis I na magtago sa kinubkob na bayan ng Mézières. Sa kanilang pangunguna, ipinagtanggol ng kabalyerong si Bayard ang bayan nang hindi sumusuko, sa kabila ng mga putok ng kanyon at mga pagsalakay. Sa kagustuhang ipaghiganti ang pagkatalong ito, nagpatuloy ang mga tropang Aleman ng Konde sa pagsalakay sa Aubenton, gaya ng iniulat sa Memoirs of Sir Martin du Bellay: "Ang Konde ng Nassau, dahil sa pag-asang magutom ang bayan, at lalo pang mapipilit ito, dahil sa dagdag na puwersang pumasok dito, at sa hukbo ng Hari na handang tumulong sa mga kinubkob, at ang kanyang sariling hukbo, na nagsisimula nang masira dahil sa mahabang panahon na hawak nito ang larangan, ay nagpasyang umatras, at, para sa layuning ito, inilagay ang karamihan ng kanyang mabibigat na artilerya sa Meuse, upang pamunuan ito sa Namur, isang bayan ng pagsunod sa imperyo, upang mas madali siyang makaatras. Matapos maibigay ang utos na ito, humiwalay sila sa kampo at, upang hindi masundan o mahadlangan, ay naglakbay sa kakahuyan patungo sa Montcornet sa Ardennes, Maubert-Fontaine at Aubenton, upang dumiretso sa Vervins at Guise, at saanman nila sinunog ang lahat. (...) at, pagkatapos na sakupin ang bayan ng Aubenton, inilagay nila ang Ang espada ay walang pinipili sa lahat ng tao, ng lahat ng kasarian at edad, nang may labis-labis na kalupitan, at mula rito nagmula ang matinding kalupitan na nagawa sa mga digmaan makalipas ang tatlumpung taon. Gayundin, matapos sinunog at gibain ang nasabing bayan, tinahak nila ang daan patungong Estrée, patungo sa tulay sa ibabaw ng ilog Oise, naiwan si Vervins sa kanilang kaliwa.

### Digmaang Tatlumpung Taon
Sa ilalim ni Louis XIII (Mayo 16, 1635), nagsimula ang Digmaang Tatlumpung Taon laban sa Espanya at Austria, kung saan naganap ang mga labanan sa mga larangan ng Alemanya, Espanya, Italya, Savoy, at Hilaga (ang Netherlands ay nasa ilalim ng pamamahala ng Espanya). Sa panahon ng mga pagsalakay sa Picardy, 14 km mula sa Aubenton, sinalakay si Hirson noong Hulyo 25 at lumaban hanggang Agosto 20, sa ilalim ng pamumuno ni Christophe de Caruel, kapitan ng rehimeng Guise, laban sa isang opensiba ng 3,000 infantry at 400 kabalyero. Sa pagsuko, nakabalik siya sa Aubenton kasama ang 150 kalalakihan, mga nakaligtas sa unang garison. Nabawi ni Turenne si Hirson noong Hunyo 12, 1638. Pagkatapos ng 33-taong paghahari, namatay si Louis XIII noong Pebrero 1643. Ang kanyang asawa, si Anne ng Austria, ang pumalit sa rehiyento, dahil ang kanilang anak, ang magiging Louis XIV, ay 11 taong gulang lamang. Hinirang ng rehente ang batang Duke ng Enghien (Louis II de Condé) upang pamunuan ang mga hukbo ng Netherlands; siya ay 22 taong gulang. Mula sa Château de la Cour des Prés sa Rumigny, kung saan sinasabing pinlano niya ang kanyang pag-atake, dumaan siya sa Aubenton, kung saan niya sinigurado ang mga bagahe ng kanyang mga sundalo, at pagkatapos ay tumungo sa Rocroi, kung saan, noong Mayo 19, ganap na nagtagumpay.

Dahil sa maraming iba pang mga pagkakataon, ipinagdiwang, at ginawang prinsipe sa pagkamatay ng kanyang ama, maaaring ipinakita ng "Dakilang Condé" ang kanyang pagmamahal kay Aubenton sa pamamagitan ng pagpapatayo ng isang manor house doon para sa kanyang sariling gamit. Ngunit bago iyon, noong Oktubre 12, 1648, muling sinamsam ang bayan, sa pagkakataong ito ng mga mersenaryong tropa ni Baron d'Erlach, "nasa serbisyo" (!) ng France, na pinamumunuan ng Marquis de Saint-Maigrin.

Kalaunan, sa ilalim ni Haring Louis XIV, ang maraming pagbabago ng katapatan nina Condé at Turenne, na salitan na lumipat mula sa korona ng Pransya patungo sa korona ng Espanya at gayundin ang kabaligtaran, ay nagpapahirap na maunawaan ang kontekstong pangkasaysayan ng mga paulit-ulit na tunggalian na ito, at lalo na ang buhay ng mga naninirahan sa Aubenton at sa rehiyon ng Thiérache.
### Isang mas kalmadong ika-18 siglo, hanggang sa Rebolusyon
Isang katahimikan ang lumitaw sa unang kalahati ng ika-18 siglo, at ang bayan ay tila maayos na naibalik, gaya ng pinatunayan noong 1738 ng pagkakaloob ni Louis XV ng isang "Charter of Fairs" sa bayan ng Aubenton, na nagpapataas sa kanilang bilang mula tatlo hanggang anim, sa kahilingan ng Duke ng Guise, panginoon ng Aubenton: "''Louis, par la grâce de Dieu, roy de France et de Navarre, à tous présents et à venir, salut. Notre très cher et très aimé cousin Louis-Henri, duc de Bourbon, prince de Condé, prince de notre sang, pair et grand maître de France, gouverneur général pour nous en nos provinces de Bourgogne et Bresse, duc de Guise, seigneur d'Aubenton ; nous a représenté que la terre et seigneurie d'Aubenton, membre et partie du duché et pairie de Guise, en est une portion considérable ; que la ville d'Aubenton, où il y a un capitaine gouverneur pour notre dit cousin, est très ancienne et aujourd'hui fort peuplée d'habitants, avec une enceinte de murailles, tours, fossés et pont-levis, et que le pays étant fertile en bestiaux et en denrées et autres choses nécessaires à la vie, il s'y tient un marché tous les samedis de chacune semaine et trois foires franches pendant l'année, la première à la mi-carême, une autre au 22 juillet jour de la Magdeleine, et la troisième le jour de St-Hubert 3 novembre ; qu'audit Aubenton il y a une belle halle en la place publique pour mettre à couvert les marchandises, et plusieurs hostelleries pour y recevoir les particuliers, et marchands et les bestiaux ; que d'ailleurs en ladite ville il y a un siège de bailliage faisant partie de celui du duché, dont les appellations rassortissent directement, ainsi que celles du siège de Guise, en notre cour de parlement à Paris, un autre siège des eaux et forêts et celui des officiers municipaux et de la police, un grenier à sel d'impôts composé de 135 paroisses ou collectée différentes, tant de la Champagne que Soissonnais, ce qui procure audit Aubenton (...)''"

Ang magandang bulwagan ng pamilihan sa plasa, na binanggit ng hari, ay matatagpuan sa kinaroroonan ng kasalukuyang bantayog ng digmaan.

Hindi gaanong naapektuhan ang Aubenton ng kampanya ni Louis XV sa Flanders. Noong panahon ng paghahari ni Louis XVI, walang alinlangan na mas naapektuhan ito kaysa sa kabisera mula sa mga epekto ng malupit na taglamig at mapaminsalang ani na dulot ng mga kaguluhan sa klima bago ang Rebolusyon, na nagdulot ng taggutom sa mga mamamayang Pranses. Mula 1781 hanggang 1784, malaking gawain ang isinagawa sa bubong ng tore ng simbahan ng Notre-Dame. Ang tore, na dating parisukat ang seksyon, ay naging walong sulok, gaya ngayon.
### Ang mga epekto ng Rebolusyon sa pamana ng Aubenton
Tulad ng sa buong France, ang 1790 ay minarkahan ng pagkawasak at pagnanakaw ng mga bagay na pangrelihiyon. Apat sa anim na kampana ang kinuha upang tunawin: isang kuwento na mauulit noong Unang Digmaang Pandaigdig. Ngunit nakinabang si Aubenton nang sumunod na taon mula sa pagkawasak ng kahanga-hangang simbahan ng Premonstratensian abbey sa Bucilly sa pamamagitan ng pagbili mula sa mga "pambansang ari-arian": ang mga kuwadra ng koro, ang pulpito, ang mga muwebles ng sakristiya, ang mga ipinintang larawan, at higit sa lahat ang organ na itinayo noong 1735, na minsan ay iniuugnay kay Boizard ngunit mas malamang sa mga tagagawa ng organ na sina Thierry at Michel Kerst, na ngayon ay naibalik na. Itinago sa silong nito ng isang parokyano, si G. Legrand, noong panahon ng pagkawasak ng mga estatwa, ang "Blue Virgin" na Our Lady of Aubenton, na tila naging tampulan ng isang partikular na kulto mula pa noong ika-15 siglo, ay ibinalik sa lugar nito noong 1796.

### Ang ika-19 na siglo
Nasaksihan ng taong 1800 ang pag-angat ni Bonaparte sa kapangyarihan sa Paris (siya ay kinoronahan bilang emperador noong Disyembre 2, 1804). Ang normalisasyong ito ay partikular na kitang-kita sa Aubenton sa pagbabalik ng mga kampana ng simbahan nito. Ang bayan ay halos hindi naantig ng Digmaang Napoleoniko, maliban sa pagdaan ng mga sundalo at ang patuloy na mga kahilingan ng lahat ng uri. Ito ay umunlad, sa pagtatayo ng isang gilingan ng bulak sa kaliwang pampang ng Ilog Ton, sa mismong lugar kung saan mayroon nang malaking gilingan. Ang pabrika na ito ay tumigil sa operasyon noong 1823, para lamang bilhin at palakihin nang malaki makalipas ang dalawang taon, lumipat mula sa pagproseso ng bulak patungo sa carded wool, kasama ang pag-install ng isang 25-horsepower na steam engine upang madagdagan ang limitadong lakas ng Ilog Ton. Ang pabrika ay nag-empleyo ng hanggang 300 manggagawa. Nawasak noong 1861 dahil sa sunog, ito ay muling itinayo sa mas simpleng pundasyon at mayroon pa ring 300 manggagawa, sa ilalim ng pamamahala ng magkapatid na Collin (na ating haharapin mamaya), hanggang sa isang bagong sunog noong 1899. Ang bayan ay umunlad sa siglong ito, kasabay ng pag-alis ng mga lumang gusali: ganito kung paano tuluyang nawala ang mga lumang tarangkahan ng mga kuta: ang Old Mill Gate at ang Saint-Nicolas Gate noong 1805 (ang Jeton Gate ay nawasak noong 1793) pagkatapos, noong 1840: ang presbiteryo ng parokya ng Saint-Nicolas. Nang taon ding iyon ay nagsimula ang gawaing pagpapanumbalik sa Simbahan ng Notre-Dame, at partikular na sa kisameng may polikrom, isang regalo sa bayan mula kay Mademoiselle de Guise noong 1685.

Kaunting epekto lamang ang natamo ng rebolusyon noong 1848, maliban sa pagpapatalsik kay Dr. Célestin Landragin, ang alkalde na hinirang ng administrasyon ni Haring Louis-Philippe noong 1840. Ipinagpatuloy niya ang kanyang pwesto noong 1850 sa ilalim ni Napoleon III at hinawakan ito hanggang sa kanyang kamatayan noong 1870. Nang taon ding iyon, sinalakay ng mga hukbo ng Prussia ang France, na umabot hanggang sa Paris pagkatapos ng Sagkatalo sa Sedan. Siyempre, sinakop ang Aubenton, ngunit noong Pebrero 1871 lamang. Kinumpirma ng panahon pagkatapos ng digmaan ang paglago ng ekonomiya ng bayan: bilang karagdagan sa pag-unlad ng agrikultura, itinayo ang linya ng riles ng Hirson, na may isang istasyon na ngayon ay hindi na ginagamit. Ang pabrika, na nawasak ng sunog noong 1899, ay naging isang pabrika ng bolt, na pinapatakbo pa rin ni Collin Frères. Sa pagtatapos ng siglo, ipinagmalaki ni Aubenton ang: isang lingguhang pamilihan, anim na perya, isang patron's festival (ang huling Linggo ng Agosto), isang tanggapan ng buwis, isang mahistrado ng kapayapaan, isang notaryo at isang bailiff, isang doktor, isang parmasyutiko at isang komadrona, anim na tagapangasiwa ng bahay-tuluyan at isang may-ari ng café... at hindi bababa sa anim na brewery. Humigit-kumulang dalawampung iba't ibang tindahan at kalakalan ang itinatag din sa Aubenton: mga sastre, tindahan ng hardware, karpintero, kontratista, tagapag-ayos ng saddle, tagapaghain ng sumbrero, atbp. Isang listahan na lumilitaw sa aklat ni Dr. Alain Schlienger, at nagbibigay-inspirasyon sa mga pangarap ngayon...

Karaniwang isaalang-alang na ang ika-20 siglo ay nagsimula noong 1914. Sa panahon bago ang sunog sa Europa, kakaunti ang mga kapansin-pansing pangyayaring naganap sa buhay ni Aubenton, maliban sa kapanganakan ni Mermoz noong Disyembre 9, 1901: ngunit hindi pa rin alam na ang batang si Jean ay magiging isang pambansang bayani.

### Unang Digmaang Pandaigdig
Sa ikalimang araw pagkatapos ng deklarasyon ng digmaan, dumating ang 1st Army Corps sa Aubenton mula sa Lille upang pumasok sa Belgium noong Agosto 10, 1914. Sa panahon ng pag-atras ng hukbong Pranses, itinatag ng French 5th Army ang punong-himpilan nito sa bayan sa loob ng isang araw, noong Agosto 24, 1914. Malaking bahagi ng populasyon ang tumakas mula sa bayan noong Agosto 27, at ang mga bahay sa distrito ng Saint-Nicolas ay ninakawan... ng mga sundalo ng 33rd Line Infantry Regiment, na umano'y responsable sa pagsiguro sa likuran. Noong Agosto 29, pinasabog ang tulay sa ibabaw ng Ton River upang maantala ang pagsulong ng kaaway. Noong Agosto 30 nang tumawid ang mga unang sundalong Aleman sa Aubenton, na noon ay sinakop halos sa buong panahon ng digmaan. Ang pananakop na ito ay minarkahan ng maraming mga kahilingan at mga gawa ng panliligalig. Ang mga kalye ng Aubenton ay pinalitan ng pangalan: Friedhofsweg, Königstrasse, Kirchplatz, Kaiserstrasse, Kronprinzstrasse, Wienerstrasse, Berlinerstrasse, at Bogenstrasse. Lahat ng mga kampana ng simbahan ay tinanggal noong Disyembre 21, 1916, upang ipadala sa mga pandayan ng Krupp. Noong Hunyo 5 ng sumunod na taon, pagkakataon na ng organo na ihulma sa lata. Ang pabrika ng bolt ng Collin Frères ay ginawang... pabrika ng sauerkraut. Kailangang pakainin ang mga tropa, lalo na nang suriin sila ng Prinsipe Korona sa pangunahing plasa ng Brunehamel, 8 km mula sa Aubenton.

Umaga pa lamang ng Nobyembre 9, 1918, nang umatras ang huling mga tropang Aleman, pagkatapos ng isang kakila-kilabot na gabi ng palitan ng artilerya at pambobomba.

### Ang panahon sa pagitan ng mga digmaan
Muling bumabangon ang Aubenton at ang mga naninirahan dito mula sa pinsalang dulot ng tunggalian. Ang pansamantalang tulay sa ibabaw ng Ilog Ton ay pinalitan ng isang tulay noong 1921. Noong nakaraang taon, tulad ng sa buong France, ang alaala ng mga sundalong nasawi ay pinarangalan sa pamamagitan ng pagtatayo ng isang alaala ng digmaan, sa anyo ng isang obelisk na nasa ibabaw ng tandang Gallic: 38 residente ng Aubenton ang nakalista doon, na dapat idagdag pa si Tenyente André Bouxin noong 1922, na namatay sa labanan sa Syria. Sa isang malagim na pangyayari, isang telegrama ang dumating sa mismong araw na bininyagan ang mga bagong kampana, na ang isa ay itinaguyod ng kanyang ama, si Henri Bouxin, at ni Blanche Gréhant. Si Mayor Henri Bouxin, isang miyembro ng Aisne General Council, ay nagpatayo ng isang puting marmol na alaala bilang alaala sa kanyang nag-iisang anak na lalaki sa tuktok ng sementeryo: isang buong estatwa ni Tenyente Bouxin, na nilikha ng iskultor na si Charles Georges Cassou, isang nagwagi ng Prix de Rome. Isang busto rin ang ipinakita sa munisipyo.

Ang pinsala sa organo ay hindi naitala bilang mga reparasyon sa digmaan, at ang pagpapanumbalik nito ay hindi naganap hanggang 1978. Gayunpaman, nabawi ng Aubenton ang kasaganaan at pagiging kaakit-akit nito sa pagtatayo ng isang bagong pabrika ng tela simula noong 1924, na nag-empleyo ng hanggang 600 manggagawa. Ang pabrika na ito ay pagmamay-ari ng kumpanyang "La Soie de Compiègne," na mayroon ding pabrika sa Clairoix. Ang mga ari-ariang ito ay kalaunan ay naibenta sa kumpanyang Ingles na "Alliance Artificial Silk Ltd," at tumigil ang produksyon noong 1933.

Noong Abril 16, 1931, maraming elemento ng simbahan ang nakalista bilang mga pambansang pamana sa ilalim ng imbentaryo ng mga makasaysayang monumento. Ang "diwata ng pakpak" na si Suzanne Deutsch de la Meurthe ay lumipad sa ibabaw ng Aubenton noong Enero 14, 1937, at naghulog ng isang koronang may tatlong kulay. Nang araw na iyon, pagkatapos ng isang solemne na misa bilang parangal kay Jean Mermoz, isang plake ang idinikit sa dating Hôtel du Lion d'Or, ang kanyang lugar ng kapanganakan. Sa pagkakataong ito, ang himno ni Blanche Gréhant kay Mermoz ay nagtatapos sa dalawang linyang ito: "Pakailanman ay pahahalagahan ni Aubenton ang iyong alaala, Aubenton, O Mermoz, na iyong tinatakpan ng kaluwalhatian!"

### Ikalawang Digmaang Pandaigdig
Ang kahanga-hangang opensiba ni Heneral Guderian ng Alemanya sa Ardennes Forest ay naglagay sa rehiyon sa gitna ng matinding labanan, na nagsimula noong Mayo 10, 1940, kasabay ng sabay-sabay na pagsalakay sa Netherlands, Belgium, at Luxembourg. Noong Mayo 14, nasaksihan ng mga naninirahan sa Aubenton nang may takot ang mga natalong elemento ng Ika-9 na Hukbong Pranses habang tumatawid sa bayan, at umatras patimog. Kinabukasan, ilang gusali, kabilang ang tore ng simbahan, ang binomba ng isang Heinkel He 111, habang isang Stuka ang nagpaulan ng bala sa isang hanay ng mga refugee sa pagitan ng Ribeauville at Brunehamel. Ang mga refugee na ito, na tumatakas mula sa Belgium at sa mga combat zone, ay sinamahan ng maraming residente ng Aubenton, na, sa kanilang pagbabalik mula sa pagkatapon, ay karaniwang natagpuang ninakawan ang kanilang mga tahanan. Noong gabi ng Mayo 15, nakita ng Aubenton ang mga unang tangke ng Panzer nito: ang labanan ay mabangis ngunit maikli, kung saan ang mga tangke ay sunud-sunod na sinakop ang Brunehamel at Rozoy-sur-Serre bago pinahinto (pansamantala) ni Colonel Charles de Gaulle sa Montcornet.

Ang Aubenton, na inuri bilang isang "ipinagbabawal na sona," ay sinakop hanggang Setyembre 1, 1944. Ang pananakop na ito ay hindi gaanong nakakahiya kumpara sa nauna, ngunit gayunpaman ay nagdulot ito, tulad ng sa ibang lugar, ng mga kahanga-hangang gawa ng paglaban. Kabilang sa mga lumahok ay sina Dr. Josso, Canon Pire, Madame Van't Westeinde, na nagtago sa mga natumbang British at American airmen sa kanyang bukid (at bilang karagdagan sa Resistance Medal, nakatanggap ng Combatant's Cross, British War Cross, at American Medal for Courage and Dedication), at panghuli, si Émile Fontaine, isang pinuno ng network.

Bagama't ang departamento ng Aisne ay may 10 "Righteous Among the Nations" (mga Pranses na isinapanganib ang kanilang buhay sa isang ganap na walang pag-iimbot na paraan upang tulungan ang mga Hudyong pinag-uusig ng mga Nazi noong Holocaust), ang Aubenton ay may 3 sa mga "Righteous" na ito:

* Émile Fontaine (isang kalye ang ipinangalan sa kanya)

* Si Annette Pierron, ang kanyang katuwang noong panahong iyon

* Si Camille Pierron, ang ina ni Annette at may-ari ng isang sakahan sa nayon ng Buirefontaine.

Binaril ng Gestapo sa kalsada ng Aubenton-Besmont (departmental road D 37) noong Marso 30, 1944, si Émile Fontaine ay kinilala bilang isang kapitan sa French Forces of the Interior (FFI) pagkatapos ng Liberation. Lahat ng tatlo ay nagligtas ng sampung nakatakas mula sa Les Mazures "Judenlager" (kampo ng mga Hudyo), na ang ilan sa kanila ay itinago sa Buirefontaine.

Ang paglaya ng Aubenton ay hindi naging walang tunggalian: gaya ng madalas nilang ginagawa sa paglipas ng mga siglo, ang mga naninirahan ay gumamit ng mga silong at mga daanan sa ilalim ng lupa. Nang dumating ang isang kompanya ng papaurong dibisyon ng SS na "Adolf Hitler" noong Agosto 28, 1944, ipinaalam sa kanila na sa bawat putok, labindalawang bihag ang papatayin. Ang tulay sa ibabaw ng Ilog Ton ay muling tinarget ng mga pampasabog. Noong Setyembre 1, isang tangke ng Tiger ang nagprotekta sa mga inambus na machine gunner na nagtangkang pigilan ang pagsulong ng mga tropang Amerikano, ngunit unti-unting umatras. Matapos ang isang matinding takot noong kontra-opensiba ng Ardennes, panatag ang mga tao ng Aubenton dahil hindi na pinag-iisipan ang magiging resulta ng digmaan. Labintatlong naninirahan sa bayan ang nagbuwis ng kanilang buhay sa labanan o sa Paglaban.

### Ikalawang kalahati ng ika-20 siglo at ngayon
Ang "mga pinsala mula sa digmaan" ay tinatayang nasa 90 milyong franc: humigit-kumulang 80 bahay ang nawasak o nasira, bukod pa sa simbahan at tulay sa ibabaw ng Ilog Ton. Ang tulay ay unang pinalitan ng isang tulay para sa mga naglalakad, pagkatapos ay ng isang tulay na gawa sa kahoy na itinayo ng isang Amerikanong regiment ng inhinyero, at sa wakas ay muling itinayo sa kongkreto noong 1951. Ang tore ng simbahan ay ganap na naayos noong 1947… ngunit ang buong proseso ay kinailangang ulitin makalipas ang apatnapung taon dahil ang tore ay napabayaan at pinrotektahan ng isang lightning rod.

Noong 1949, muling bumangon ang ekonomiya sa muling pagtatayo ng pabrika (90% nawasak) at ang pagtatatag ng kilalang kumpanya ng paghabi sa Belgium na Leclerq Dupire, na ang punong tanggapan ay nasa Wattrelos. Isang aktibidad na naging Texunion noong 1970, pagkatapos ay kinuha noong 1975 ng grupo ng DMC at nagpatuloy hanggang 1983. Ang hintuan ng pasahero sa linya ng SNCF ay isinara noong 1952. Pagkalipas ng sampung taon, ang kooperatiba ng agrikultura ng Thon Valley ay nagtayo ng mga silo sa dating lokasyon ng istasyon ng tren. Nagsanib ito sa Thiérache Agricultural Cooperative (CAT) noong 1965. Isang asosasyon sa pagpapaunlad ng Aubenton ang itinatag noong 1967, ang taon kung kailan itinayo ang tore ng tubig; bago ito, wala pang umaagos na tubig ang mga residente.

Ang dekano ng parokya ng Aubenton, ang paring Dutch na si Versluys, ay kaibigan ng pintor na si Charles Eyck, na maringal na nagdekorasyon sa pinatibay na simbahan ng Jeantes at lumikha ng mga stained-glass na bintana para sa hilagang pasilyo ng Aubenton noong 1977. Sinimulan ng dekano na ito ang pagpapanumbalik ng organo noong 1735: ang asosasyon ng "Friends of the Aubenton Organ", na pinamumunuan ni Dr. Alain Schlienger, ay nagdiwang ng bahagyang pagpapanumbalik noong Mayo 26, 1978, na may isang pambihirang konsiyerto na nagtatampok sa brass quintet ng Paris Opera at sa organistang si Georges Delvallée. Isang malaking konsiyerto rin ang ginanap noong Setyembre 22, 1979, kasama ang Paul Pareille Chamber Orchestra at si Robert Camus sa organo. Ang Museo ni Jean-Mermoz ay pinasinayaan noong Hunyo 22, 1986. Ang mga pagkukumpuni sa kampana, pagpapalit ng weathervane (mula pa noong 1781), at ang paglalagay ng lightning rod ay naganap noong unang bahagi ng 1988, habang ang pabrika ay nagtangkang muling simulan sa ilalim ng pangalang "Tissages Jean Mermoz" (Jean Mermoz Weaving Mills), na may bahagyang pagmamay-ari ng mga manggagawa. Nagsampa ito ng bangkarota sa pagtatapos ng sumunod na taon. Mas mabuti na lang, natapos ang pagpapanumbalik ng organo noong 1992.

Sa kabila ng matapang na pagsisikap ng magkakasunod na pamahalaang munisipal, hindi nakatakas ang Aubenton sa pagbagsak ng industriya na sumunod sa pag-unlad pagkatapos ng digmaan, ngunit sa katunayan ay nakaapekto sa industriya ng tela mula sa pagtatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Unti-unting nabawasan ang populasyon, na naging matatag sa humigit-kumulang 700 na naninirahan. Ang maliit na bayan ay naging isang malaking nayon, na nakinabang sa atraksyon ng turista na taglay ng rehiyon ng Thiérache, lalo na para sa mga kapitbahay nitong Ingles at Olandes. Marami sa kanila ang nagtatag ng mga eleganteng pangalawang tahanan doon. Malapit sa magandang lababo sa Buirefontaine, na naibalik noong 1986, isang malaking panauhin sa Gîtes de France ang nilikha ng isang mag-asawang Dutch "na umibig sa magandang rehiyong ito." Ang tuluyang ito para sa mga turista ay kapantay ng sa Chimay Tower (1348), na binili noong 1978 ng munisipalidad at naibalik sa komportableng tuluyan sa Gîtes de France sa inisyatiba ni Dr. Alain Schlienger.

Itinatag ng propesor ng drama at koreograpo na Dutch na si Robert Ceelen ang kanyang workshop sa paglikha ng sining, ang iHTs (Hogeschool voor Theaterstudies), sa Aubenton. Ang workshop ay regular na nagho-host ng maraming artista, kapwa mga trainee at mga propesyonal, at pinapanatili ang malapit na ugnayan sa buhay ng Aubenton, lalo na sa pamamagitan ng imbitasyon na ipinaabot sa mga residente na dumalo sa mga pagtatanghal na nagtatapos sa bawat sesyon ng pagsasanay. Nasisiyahan din ang mga koro ng Dutch na magtanghal sa simbahan ng Notre-Dame. Ang simbahan, na ngayon ay isang nakalistang makasaysayang monumento sa kabuuan nito, ay sumailalim sa makabuluhang gawaing pagpapanumbalik, kabilang ang muling pagtatayo ng balangkas ng kampana at ang pagpapalit ng maraming naayos na bato, na malubhang nasira ng edad at hamog na nagyelo.

## Eskudo de armas
O, isang kastilyong gules, binalutan ng mason na sable at bukas sa parang.

## Tingnan din
*Communes ng Aisne

## Mga sanggunian
Kategorya:Communes ng Aisne
Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya