Kabisera ng Pilipinas

Ito ay isang **talaan ng kasalukuyan at dating pambansang mga lungsod kabisera ng Pilipinas**, na kinabibilangan ng panahon ng kolonisasyong Kastila, ang Unang Republika ng Pilipinas, ang Komonwelt ng Pilipinas, ang Ikalawang Republika ng Pilipinas (Republika ng sponsor na Hapon), ang Pangatlong Republika ng Pilipinas, ang Ika - apat na Republika ng Pilipinas at ang kasalukuyang Ikalimang Republika ng Pilipinas.

Ang kasalukuyang lungsod kabisera, ang  Maynila, ay ang kabisera ng bansa sa halos buong  kasaysayan nito at pinarangalan / itinalagang muli sa pamamagitan ng isang kautusan ng pangulo noong Hunyo 24, 1976.

## Kasaysayan 
Noong Abril 7, 1521 ay lumapag si Ferdinand Magellan sa Cebu. Tinanggap siya ni Rajah Humabon, na, kasama ang kanyang asawa at mga 800 katutubo, ay binautismuhan ng mga Espanyol noong Abril 14, 1521 at itinuturing na kauna-unahang Katolikong Pilipino. Gayunman, ay nabigo si Magellan na matagumpay na makuha ang Pilipinas para sa korona ng Espanya, siya ay napatay sa kalapit na isla ng Mactan ni Datu Lapulapu.

Isang ekspedisyon ng Espanya na utos ng mananakop na si Miguel Lopez de Legazpi ay humiling sa pagsakop sa Maynila. Ang kanyang pangalawang sa kanya, si Martín de Goiti  ay lumisan mula sa Cebu at dumating sa Maynila. Malugod na tinanggap ng mga Muslim na Tagalog ang mga dayuhan, ngunit may ibang plano si Goiti. Ang puwersa ng Espanya na may 300 sundalo ay nagmartsa sa Maynila at isang digmaan ang nangyari kasama ang mga armadong Espanyol na mabilis na natalo at dinurog ang mga katutubong pamayanan. Si Legazpi at ang kanyang mga tauhan ay sumunod ng sumunod na taon at nakipagbati sa tatlong rajah at gumawa ng isang konseho ng lungsod na binubuo ng dalawang alkalde, 12 konsehal, at isang sekretarya.

Ang nakabakod na lungsod na kilala bilang *Intramuros*, sa timog na tabing ilog ng Pasig ay itinayo upang protektahan ang mga kolonisador ng Espanya. Noong Hunyo 10, 1574, binigyan ni Haring Philip II ng Spain  ang Maynila ng titulo na *Insigne y Siempre Leal Ciudad* ("Kilala at Matapat ng Lungsod"). Noong 1595, ang Maynila ay inihayag bilang kabisera ng mga Isla ng Pilipinas at naging sentro ng trans-Pasifiko na kalakalan ng pilak nang higit sa tatlong siglo.

Nang makuha ng Britanya ang Maynila sa Digmaang Pitong Taon, pansamantalang inilipat nila ang kabisera sa Bacolor, Pampanga, at lumipat sa Maynila matapos ang paglagda ng Kasunduan sa Paris ng 1763.

Nang sumabog ang Rebolusyong Pilipino noong 1896, ang bayan ng Malolos sa lalawigan ng Bulacan ay naging punong-himpilan ng rebolusyonaryong hukbo at maraming iba pang mga bayan ang naging mga kabisera, sa isang mabilisan at sunod sunod upang maiwasan ang pagkahuli sa mga Amerikano sa panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano . Ang katayuan ng pambansang kabiseral ay bumalik sa Maynila matapos madakip ang Pangulong Emilio Aguinaldo noong 1901.

### 1905 Plano ni Burnham ng Maynila 
left|thumb| Plano ni Burnham ng Maynila
Nang dumating ang mga Amerikano ay napagpasyahan nila na ang Intramuros ay hindi sapat ang lak, o angkop para sa kanilang bagong kolonya. Tumawag sila sa sikat na arkitekto at tagaplano, si Daniel Burnham, isa sa mga tagataguyod ng *City Beautiful Movement*, upang idisenyo ang bagong kabisera. Ginawa niya ito gamit ang engrandeng moda ng Washington DC bilang modelo. Ang pambansang sentro ng sibiko ay inilagay sa labas ng mga lumang pader sa bakanteng luapin na tinatawag na Bagumbayan. Pinlano ni Burnham ang isang malaking gusali ng kapitolyo na napapalibutan ng  mga tanggapan ng gobyerno sa isang pormal na kaayusan na isang salamin na imahe ng Washington. Ang Pambansang Pamilihan ngayon ay ang Luneta, o Rizal Park . Tanging ang Mga Gusali ng Agrikultura at Pananalapi ang itinayo ng orihinal na pangkat ng sibiko. Ang Pambansang Aklatan ay itinayo din noong 1920s ngunit naging Lehislatura para sa kapalit ng Kapitolyo na hindi maitayo dahil sa mga pagbawas sa pondo. Ginamit ni Gobernador Heneral Francis Burton Harrison ang mga pondo na inilaan para sa Burnham Plan upang makabuo ng isang Gusaling Ehekutibo sa Palasyo ng Malacañan . Ang pagsasaayos na iminungkahi ni Burnham ay may kasamang mga liwasang tubig at iba pang mga parke; sistema ng kalye ng lungsod; pagtatayo ng mga gusali, daanan ng tubig, at mga resort sa tag-init.

Iminungkahi ni Burnham ang isang daanan sa kahabaan ng Manila bay na umaabot mula sa timog ng Luneta hanggang sa Cavite. Ito ay magiging isang 250 'malawak na lansangan- na may mga kalsada, mga daanan, mga tulay, mayaman na mga plantasyon, at malawak na mga lakaran ng tao at  magagamit sa lahat ng mga tao anuman ang estado. Inirerekumenda pa ni Burnham - may bubong na daan kasama ang Pasig hanggang sa Fort McKinley, na kilala natin ngayon bilang Fort Bonifacio, na higit pa bilang bahagi ng sistema ng liwasan at daanan. Natapos ni Burnham ang kanyang ulat sa pamamagitan ng mga sumusunod na salita: 
 - Daniel Burnham  Pagsapit ng 1928 isang pangunahing pagbabago sa plano ang isinagawa. Isang komite na pinamumunuan nina Manuel Mañosa, Sr. at Juan Arellano ay gumawa ng isang *Zoning Plan* para sa Maynila batay sa orihinal na Plano ni Burnham. Ito ay nakalimbag at ipinamahagi sa publiko para sa mga komento. Ang pangwakas na mga guhit at dokumento ay inirekomenda para sa pag-apruba noong 1933 at sa kalaunan ay naging batayan para sa mga unang ordenansa ng pag-sasaayos ng Maynila.

Ang plano sa Maynila ni Burnham ay inihanda para sa isang lungsod na may pinakamataas na populasyon ng 800,000 katao. Ang populasyon ng lungsod ng Maynila ay 285,000 lamang noong 1918, ngunit lumago ito sa 5.6 porsyento bawat taon at higit sa 600,000 noong 1939. Sa bilang na iyon, ang Maynila ay napuno ang kapasidad.

Ngunit pagkatapos noong 1930s tulad ng gobyerno ng *Commonwealth* na sa wakas ay itinayo ang daan ng baybayin ayon sa Burnham Plan - na nagngangalang Dewey Boulevard at sa wakas natapos ang Post Office Building, ang Pananalapi at Gusali ng Agrikultura, nagpasya itong alisin ang Burnham Plan at palitan ito ng isang bagong kabisera sa ibang lugar. Isa sa mga pangunahing kadahilanan na ibinigay ay ang iminungkahing Pambansang Kapitolyo na itatayo sa paligid ng kasalukuyang liwasang Rizal (Luneta) ay madaling gawan ng pambobomba mula sa dagat.

Nang umalis si Burham, si William Parsons ay naging Consulting Architect ng Komisyon ng Pilipinas. Kabilang sa mga nagawa ni Parsons sa Maynila ay ang Ospital Heneral ng Pilipinas, ang Manila Hotel, ang Manila Army at Navy Club, at ang Philippine Normal University

### 1941 Plano ni Frost-Arellano ng Lungsod Quezon 
Sa panahon ng Komonwelt, ang Maynila ay naglingkod pa rin bilang kabisera ng bansa. Sa mga oras ding ito na pinangarap ng Pangulo ng Komonwelt na si Manuel L. Quezon ang isang lungsod na maaaring maging kabisera ng hinaharap, na papalit sa Maynila. Noong tag-araw ng 1939 nakipag-ugnay si Pangulong Quezon kay William Parsons at hiniling na pumili siya ng isang bagong lugar at  magdisenyo ng isang bagong kabisera ng Pilipinas. Dumating si Parson noong Hunyo 1939 at kalaunan ay pinili ang Diliman bilang bagong lugar ng kabisera. Pinamahalaan nya ang pagbuo ng isang *master plan* para sa bagong Unibersidad ng Pilipinas . Sa kasamaang palad namatay siya noong Disyembre ng taong iyon. Harry Frost, dating kasosyo ni Parsons at sinamahan nina Juan Arellano at AD Williams sa Planning Commission. Ang isang ika-apat na miyembro ng koponan, ang *landscape architect* na si Louis P. Croft ay sumali sa kanila bilang tagapayo sa pagpaplano at disenyo ng liwasan. Inatasan silang gumawa ng *master plan* para sa Lungsod ng Quezon; ito ay naaprubahan noong 1941.

Ang *elliptical circle* ay ang tagpuan ng isang malaking espasyo na tinukoy ng mga heograpikong pinangalanan na lansangan at naabot ng isang malaking lalsada na kumokonekta  sa pinakadulo ng gitna ng dating Maynila sa pamamagitan ng Quezon Bridge . Ang bilog ay kung saan ilalagay ang bagong lehislatibong lugar, isang kamangha-manghang kalipunan ng mga gusali na may mga bulwagan ng Senado at ng Kamara. Ang *Executive Mansion* o ang palasyo ng Pangulo ay nasa kaliwa (kasalukuyang sinasakop ng Veterans Memorial Medical Center ) at ang bakuran ng  Korte Suprema naman sa kanan nito (ang kasalukuyang site ng East Avenue Medical Center ). Ang lahat ng mga lugar na ito ay inilagay sa mga naka-*landscape* na lugar at napapalibutan ng mga pampublikong liwasan at mga bakanteng lupa. Ang bagong bakuran ng National Capital City ay tinukoy sa tatlong sangay ng gobyerno na konektado at naka-balangkas sa pamamagitan ng *Diliman Qaudrangle*. Ang bahagi ng Batasan Hills ay nakalaan para sa campus ng Philippine Military Academy

Ang *elliptical circle* ay naging isang alaala kay Quezon. Ang 400 ektaryang bakuran ng Diliman  ay inilaan ng komisyon bilang gitnang liwasan ng lungsod. Ang gitnang parke na ito ay naglaman ng pambansang hardin ng botaniko, pambansang zoo, palakasan ng atleta, isang grand stadium at ng isang *golf course*. Ang liwasan ay dapat maging pangunahing bahagi ng isang komprehensibong kalakhang lungsod na liwasan at sistema ng daanan. Kasama sa sistemang ito ang isa pang 80-ektaryang parke sa hilaga, iba't ibang mga liwasan at halamanan kasama ang mga sapa at ilog, maraming palaruan at lugar ng mga atleta. Sa huli, kailangang magkaroon ng isang pangunahing halamanan sa kahabaan ng lambak ng Marikina at San Mateo - upang maglalaman ng susulpot na lungsod, mapanatili ang lupang pang-agrikultura at protektahan ang mga lugar ng tubig sa lungsod. Wala sa mga inilaang parke at sistema ng daanan ang naitayo.

Sa panahon ng gobyernong Hapon na Pangalawang Republika ng Pilipinas at sa buong World War II, ang Lungsod ng Kalakhang Maynila, ay naitatag noong 1941 na pinagsasama ang Maynila at mga katabing munisipalidad, ay nagsilbi pa ring kabisera ng bansa. Gayunman ang Baguio ay nagsisilbing pansamantalang kabisera ng pamahalaang pinaalis at ang lugar kung saan sumuko si Heneral Tomoyuki Yamashita at Bise Admiral Okochi.

Namatay si Quezon sa pagkabihag noong mga taon ng digmaan. Matapos ang digmaan, ang Lungsod ng Quezon ay naibalik bilang isang independiyenteng republika. Noong 1945, si Pangulong Sergio Osmeña, na pumalit noong namatay si Quezon, ay inayos ang *Quezon Memorial Committee* (QMC) upang makalikom ng pondo para sa pagalaala.

Noong 1946 ang bagong nahalal na Pangulong Manuel Roxas ay lumikha ng isang *Capital Site Committee* upang tumingin sa iba pang posibleng mga lugar. Ang dating lugar ng kapitolyo ay hindi itinuturing na sapat na mapagtatanggol mula sa pag-atake ng militar gayundin ay hindi  sapat para sa isang inaasahang populasyon ng milyon-milyong katao. Labing-anim pang iba pang mga site ang nasuri. Ang komite ay nabuo upang tumingin sa 16 iba pang mga pagpipilian sa Novaliches . Kabilang dito, bukod sa: Tagaytay, Cebu, Davao, San Pablo, Baguio, Los Baños, Montalban, Antipolo, at Fort McKinley . Itinuring din ng komite na ilipat ang kapital sa Isla ng Boracay ngunit ang itinaas na lugar ng Novaliches ang hulipng napili. Ang orihinal na lugar ng Diliman ay pinalaki upang maisama ang kagubatan ng Novaliches  sa Hilaga hanggang sa Wack Wack sa timog. Sa esensya, ang Frost Plan ay muling nabuhay sa ilalim ng Pambansang Komisyon sa Pagpaplano una sa pangunguna ni Croft pagkatapos ay sa pamamagitan ng nagdalubhasa sa Harvard na si Anselmo Alquinto. Ang plano ay binago noong 1947, 1949 at sa wakas noong 1956.

Ang sentro ng sibiko sa ilalim ng mga pagbabagong ito ay nailipat hilagang-silangan mula sa elliptical circle sa isang 158 ektaryang lugar na tinatawag na Constitution Hill. Ang tatlong sangay ng mga tanggapan ng gobyerno at mga sangay nito ay inilatag sa isang pormal na kaayusan na nakapagpapaalaala sa plano ng UP. Sa gitna ay magiging isang 20 ektaryang Plaza ng Republika. Ang buong bakuran ay konektado sa Maynila sa pamamagitan ng isang daan na Silangan-Kanluran  na tinatawag na Republic Avenue. Ang plano na iyon ay isinumite at inaprubahan ni Pangulong Quirino noong 1949 ngunit halos umabot ng tatlumpung taon bago matapos ang Batasan Pambansa noong 1978.

### Ang paglipat ng Kapibesara ng Bansa sa Maynila at Pagtalaga ng Kalakhang Maynila bilang Tahanan ng Pamahalaan 
Sa panahon ni President Ferdinand Marcos 'panahon ng *Bagong Lipunan* (New Society), ang pagiging kabisera ng Quezon City ay inilipat sa Maynila at Greater Manila Area (na naging, Metro Manila ) itinalaga bilang tahanan ng pamahalaan noong Hunyo 24, 1976 sa pamamagitan ng *Presidential Decree No. 940*. Itinuring din ni Pangulong Marcos ang isang alternatibong lugar para sa pambansang kabisera. Ang isang magkasanib na pag-aaral ay isinagawa ng mga tanggapan ng arkitektura at pagpaplano nina Cesar Concio at Felipe Mendoza, paghahambing sa orihinal na lugar ng Novaliches at isang bagong nakuhang muli na lupain sa timog ng bagong Cultural Center ng Pilipinas . ngunit ang  Novaliches ay napili pa rin para sa iminungkahing kabisera.

Sa panahon ng pamamahala ni Fidel V. Ramos mayroong mga mungkahi sa panahon ng kanyang termino upang ilipat ang kabisera ng bansa sa Fort Bonifacio bilang bahagi ng mga pagbabagong plano noon. Habang iminungkahi ni Gloria Macapagal Arroyo na lumipat ang kabisera ng bansa sa Lungsod ng Cebu .

Ang Maynila ay nananatiling kabisera ng Pilipinas, ngunit ang mga sentro ng administratibo at pampulitika ng pambansang pamahalaan ay kumalat sa buong Metro Manila kasama ang Executive ( Malacañan Palace ) at Judiciary ( Korte Suprema ) kapwa sa Maynila habang ang sangay ng lehislatura ay matatagpuan sa dalawang magkahiwalay. lokasyon: Ang Bahay ng mga Kinatawan sa Quezon City at ang Senado sa Pasay City . Sa kalaunan ay ililipat naman ang Senado sa Bonifacio Global City sa Taguig sa taong 2020, habang inaasahang makukumpleto ang Bagong Korte Suprema ng Korte sa taong 2019.

### Iba pang mga kabisera 
Ang Baguio ay dating itinalaga bilang " kabisera sa tag-init " ng bansa mula 1903 hanggang 1976. Ang isang mansyon ng pangulo ay nasa loob ng mga  ng lungsod, at ang Korte Suprema ay hinahawakan pa rin ang kanilang mga pagtitipon tuwing tag-araw ng Abril-Mayo sa Baguio. Ang *Presidential Decree No. 940* ng 1976 ay hindi binanggit ang Baguio na patuloy na nagsisilbing "kabisera sa tag-init", ngunit ang lungsod ay nananatiling hawak ang pagkakakilala kahit hindi opisyal.

## Kronolohiya 
## Iba pang mga dating kataastaasang kabisera 
## Mga iminungkahing kabisera 
Dahil sa labis na paglaki, kasikipan ng trapiko at mataas na kahinaan sa mga likas na sakuna ang kasalukuyang kabisera, ang Maynila, iminungkahi ng iba't ibang mambabatas na ilipat ang kabisera ng Pilipinas. Noong Mayo 2012, si Francisco Calalay, Jr., isang konseho ng lungsod ng Quezon ay hinikayat ang Kongreso na ilipat ang kapital sa Quezon City..   Noong Pebrero 2016, iminungkahi ng isang negosyanteng Australyano na si Peter Wallace ang ' Subic - Clark ' na maging susunod na kapital ng Pilipinas.. Noong Pebrero 2017, isang panel ang nabuo ng House of Representative para sa posibleng paglilipat ng kapital ng bansa.  Noong Marso 2017, sinabi ng House Speaker Pantaleon Alvarez na ang kabisera ng isang pederal na Pilipinas ay dapat na 'sa isang lugar sa isla ng Negros.. Noong Enero 2018, dalawang kongresista, sina Ron Salo at Ciriaco Calalang ay nagsampa ng panukalang batas, na iminungkahi ang paglipat ng kapital ng bansa sa Davao City, ang bayan ng kasalukuyang Pangulong Rodrigo Duterte . Gayunpaman, iminungkahi nila na ang Palasyo ng Malacañang sa Maynila ay mananatili bilang opisyal na tirahan ng Pangulo. Noong Agosto 2019, ang senador na si Sherwin Gatchalian ay nagsampa ng panukalang batas, iminungkahi na ang puwesto ng pamahalaan ay dapat ilipat sa New Clark City na matatagpuan sa Capas, Tarlac sa taong 2030.

## Sanggunian 
Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas
Kategorya:Politika ng Pilipinas
Kategorya:Pages with unreviewed translations