Amerikanong putbol

Ang **Amerikanong putbol** o ***football*** na tinutukoy lamang bilang ***football*** sa Estados Unidos at Canada at kilala rin bilang *gridiron football*, ay isang palakasang pangkoponan na nilalaro ng dalawang koponan ng labing-isang manlalaro sa isang parihabang *field* o  palaruan na may mga *goalpost* o posteng tinatarget sa bawat dulo. Ang opensa, ang pangkat na may hawak ng hugis-itlog na putbol, ay sumusubok na umabante pababa sa *field* sa pamamagitan ng pagtakbo gamit ang bola o paghagis nito, habang ang depensa, ang pangkat na walang pag-aari ng bola, ay naglalayong pigilan ang pagsulong ng opensa at kontrolin ang bola para sa kanilang sarili. Dapat isulong ng opensa ang bola sa hindi bababa sa sampung yarda sa apat na *down* o paglalaro; kung mabigo sila, ibabalik nila ang putbol sa depensa, subalit kung magtagumpay sila, bibigyan sila ng bagong *set* o pangkat ng apat na *down* upang ipagpatuloy ang *drive* o tuloy-tuloy na opensa. Ang mga puntos ay pangunahin sa pamamagitan ng pagsulong ng bola sa dulong sona o *end zone*  ng kalabang koponan para sa isang *touchdown* o pagsipa ng bola sa mga *goalpost* ng kalaban para sa isang *field goal*. Ang koponan na may pinakamaraming puntos sa pagtatapos ng laro ang mananalo.

Umunlad ang Amerikanong putbol sa Estados Unidos, na nagmula sa palakasan na soccer (na tinatawag din na putbol) at rugby. Nilaro ang unang Amerikanong putbol noong Nobyembre 6, 1869, sa pagitan ng dalawang koponan sa kolehiyo, ang Rutgers at Princeton, gamit ang mga panuntunan batay sa mga patakaran ng soccer noong panahong iyon. Isang hanay ng mga pagbabago sa panuntunan na binalangkas mula 1880 pataas ni Walter Camp, ang "Ama ng Amerikanong Putbol", ang nagtatag ng *snap*, ang *line of scrimmage*, labing-isang koponan ng manlalaro, at ang konsepto ng mga *down*. Ang mga pagbabago sa tuntunin sa kalaunan ay ginawang legal ang *forward pass*, ginawa ang sonang nyutral, at tinukoy ang laki at hugis ng putbol. Ang isport ay malapit na nauugnay sa Canadiyanong putbol, na umusbong kasabay ng larong Amerikano, bagama't ang mga patakaran nito ay binuo nang hiwalay mula sa mga nasa kay Camp. Karamihan sa mga tampok na nagpapakilala sa Amerikanong putbol mula sa rugby at soccer ay naroroon din sa Canadiyanong putbol. Ang dalawang palakasan ay itinuturing na pangunahing baryante ng *gridiron football*.

Ang Amerikanong putbol ay ang pinakasikat na palakasan sa Estados Unidos ayon sa mga nanonood ng brodkast. Ang pinakasikat na mga anyo ng laro ay propesyonal at putbol sa kolehiyo, kasama ang iba pang mga pangunahing antas ay ang hayskul at kabataang putbol. , halos 1.04&nbsp;milyong mga atletang nasa hayskul ang naglalaro ng isport sa Estados Unidos, kasama ang isa pang 81,000 atletang nasa kolehiyo sa NCAA at NAIA. Ang National Football League (NFL, literal na Pambansang Liga ng Putbol) ay may isa sa pinakamataas na katamtaman na pagdalo sa anumang propesyonal na ligang pampalakasan sa mundo . Ang larong kampeonato nito, ang Super Bowl, ay kabilang sa mga pinakapinapanood na kaganapang palakasang may klab sa buong mundo. Noong 2022, ang liga ay nagkaroon ng taunang kita na humigit-kumulang $18.6&nbsp;bilyon, na ginagawa itong pinakamahalagang liga ng palakasan sa mundo. Ang iba pang mga propesyonal at pambaguhan na liga ay umiiral sa buong mundo, subalit ang isport ay walang internasyonal na katanyagan ng iba pang mga Amerikanong isports tulad ng beysbol o basketbol; ang isport ay nagpapanatili ng lumalaking tagasunod sa iba pang bahagi ng Hilagang Amerika, Europa, Brasil, at Hapon.

Hindi tulad ng karamihan sa iba pang mga palakasang may bola, tulad ng basketbol, beysbol, at soccer, ang mga manlalaro ng Amerikanong football ay hindi inaasahang maglaro ng parehong opensa at depensa- kadalasan, ang bawat manlalaro ay nakatalaga sa alinman sa opensa o depensa, at hindi pareho. Dahil dito, ang bawat indibiduwal na manlalaro ay karaniwang naglalaro lamang para sa halos kalahati ng laro at hindi na hihigit pa dito. Sa modernong propesyonal na Amerikanong putbol, napakabihira, bagama't may nabalitaan, para sa mga manlalaro na maglaro ng parehong opensa at depensa. Ang mga manlalaro na naglalaro sa magkabilang panig ng bola ay mas karaniwan sa putbol sa hayskul at kolehiyo.

## Mga pananda 
## Mga sanggunian 
Kategorya:Palakasan na pangkoponan
Kategorya:Kultura ng Estados Unidos
Kategorya:Amerikanong putbol
Kategorya:Mga artikulong may hAudio microformats