Ngaoundéré

Ang **Ngaoundéré** o '''N'Gaoundéré'* ay ang kabisera ng Rehiyon ng Adamawa ng Cameroon. Ito ay may populasyon na 152,700 noong senso noong 2005. Ayon sa pelikulang *Les Mairuuwas – Maitre de l'eau* na ginawa ng Unibersidad ng Tromsø, ang populasyon ay mabilis na tumaas sa 1,200,000 (noong Oktubre 2023) dahil sa malawakang imigrasyon mula sa Republikang Gitnang Aprikano at sa pinaghihinalaang panganib mula sa Boko Haram sa hilagang Cameroon.

Ang lungsod ay nasa hilagang dulo ng riles ng tren patungong Yaoundé at tahanan din ng Paliparan ng Ngaoundéré. Kabilang sa mga atraksyon sa lungsod ang Palasyo ng Lamido at ang Grand Mosque ng Lamido. Ang bayan ay ipinangalan sa isang kalapit na bundok sa talampas na kapareho ng pangalan nito; ang pangalan ng bundok ay salitang Mbum para sa "bundok ng pusod". Ang "Ngaou" ay nangangahulugang bundok sa Mbum, at ang "Ndare" ay nangangahulugang pusod sa wikang Mbum. Dahil dito, tinatawag ng ilang tao ang pusod ng Adamwa. Mabatong Bundok Ngaoundéré. Sa tuktok ng bundok, may malaking batong nakapatong dito. Ang Ngaoundéré ay malapit sa Lawa ng Tison.

## Istorya
Ang kinaroroonan ng modernong Ngaoundéré ay dating sinakop ng isang kabisera ng Mbum, ngunit ang kasalukuyang lungsod ay nagmula noong bandang 1835, nang ito ay itinatag ng pinunong Fulani na si Ardo Njobdi. Patuloy na hinawakan ng mga Fula ang lugar noong ika-19 na siglo at ang Ngaoundéré ay binisita ni Robert Flegel noong 1882. Pumirma si Ardo Muhammadu Abbo ng isang kasunduan sa proteksyon kasama ang eksplorador na Aleman na si Siegfried Passarge noong 1894 at isang serye ng mga kasunduan sa pagitan ng Alemanya, Britanya, at Pransya ang naglagay sa lugar sa loob ng saklaw ng impluwensya ng Alemanya. Sinakop ng hukbong Aleman ang bayan (panahong Aleman: *Ngaundere'') sa pamamagitan ng pangunahing puwersa noong Agosto 20, 1901. Noong Hulyo 29, 1915, ang bayan ay naging lugar ng isang labanan sa pagitan ng mga tropang Aleman at Britanya noong kampanya ng Kamerun noong Unang Digmaang Pandaigdig. Kasunod ng digmaan, ang lugar ay sumailalim sa pananakop ng Pransya hanggang sa kalayaan ng Cameroon.
### Populasyon
Ang mga Mbum ang naunang populasyon ng nakapalibot na lugar bago ang pagsalakay ng mga Fulani noong ika-19 na siglo. Pinamunuan ng mga Fulani ang lugar simula nang itatag ang Ngaoundere noong humigit-kumulang 1835 kasabay ng mga Mbum, na itinuturing na isang protektadong bayan ayon sa batas Islamiko. Ang pinuno ay kinakailangang nagmula sa namumunong pamilyang Fulani sa panig ng kanyang ama, na umaabot pabalik sa unang Lamido ni Ngaoundéré Ardo Njobdi ng Boundang. Sa panig ng kanyang ina, inaasahang siya ay isang inapo ni Mbum, upang maipakita niya ang kabuuan ng populasyon. Bilang pinakamalaking lungsod sa Rehiyon ng Adamawa sa ngayon, ang Ngaoundéré ay umaakit ng maraming naninirahan mula sa mga nakapalibot na rural na lugar, kabilang ang Díi mula sa mas hilaga, Gbaya mula sa lugar ng Meiganga at Pere mula sa kanluran. Lumawak nang malaki ang populasyon pagkatapos makumpleto ang riles noong 1973, na may malaking porsyento ng karagdagang populasyon na nagmula sa labas ng Rehiyon ng Adamawa. Ito ay kitang-kita sa ironikong dikotomiya sa pagitan ng tinatawag na Grand Marché, na katabi ng Grand Mosqué at pangunahing tirahan ng mga lokal na mangangalakal, at ng mas malaking Petit Marché na matatagpuan sa hilagang-kanluran sa isang kapitbahayan na tahanan ng populasyon na karamihan ay nagmula sa mga katimugang rehiyon ng Cameroon.

## Komunikasyon
Ang lungsod ay nagsisilbing isang mahalagang sentro ng komunikasyon, na nag-uugnay sa timog ng Cameroon sa hilagang bahagi ng bansa.

### Riles
Dito nagtatapos ang riles ng Camrail mula Yaoundé, at ang Ngaoundéré Central Station ay palaging puno ng buhay. Isang pagpapalawig ng riles na ito na may habang 700 km patungong Chad ang inaprubahan noong 2015. Ayon sa isang ulat mula sa Business in Cameroon, ang gobyerno ng Cameroon at ang grupo ng African Development Bank (AfDB) ay pumirma noong Hulyo 19, 2017 sa Yaoundé, ng isang memorandum tungkol sa mga feasibility study para sa proyektong pagpapalawig ng riles ng Cameroon patungong Chad, mula sa terminal ng Cameroon Railways (Camrail) sa Ngaoundéré, ang kabisera ng rehiyon ng Adamawa, sa hilagang Cameroon.

### Kalsada
Mayroong sementadong kalsada, bagama't may ilang lubak, na umaabot mula Ngaoundéré hanggang Garoua at Maroua, at Chad. Ang mga pangunahing kalakal ay saging, prutas at mga pangkalahatang produkto mula sa timog. Ang hilaga ay nagpapadala ng bulak mula sa Hilaga at Chad, at mga baka mula sa Adamaoua patungong timog.

### Paliparan
Ang Paliparan ng Ngaoundéré ay may 1.6 km na haba, na kayang tumanggap ng Boeing 737 at mga katulad na sasakyang panghimpapawid. Noong dekada 1980 at unang bahagi ng dekada 1990, ang paliparan ay nagkaroon ng ilang mga flight kada linggo patungong Yaoundé at Douala sa timog, Garoua sa hilaga, at N'Djamena, Chad. Dahil sa pagbagsak ng ekonomiya at pagbagsak ng pambansang carrier, ang Cameroon Airlines, ang paliparan ay kasalukuyang nakakakita ng napakakaunting trapiko, kung mayroon man. Ang ICAO code ng paliparan ay FKKN habang ang IATA code ay NGE.

### Radyo
Ang Ngaoundéré ay naka-link sa Cameroonian microwave network, ngunit ang system ay hindi masyadong maaasahan. Ang Fulani radio station na Sawtu Linjiila ay matatagpuan sa lungsod.

### Internet
Maraming pribadong kompanya ang may two-way satellite communications at maraming cybercafé sa lungsod.

## Pagmimina
May mga deposito ng bauxite sa kalapit na lugar, lalo na sa Minim, Martap. 

## Mga sanggunian
Kategorya:Cameroon