Mga Medo

Ang **mga Medo**,**Medes**, **Imperyong Medes**, **Imperyong Media** o **mga Mede** () (mula sa Matandang Persa *(Persian)*: ) ang naging mga pinuno ng Iran, Armenya, gitnang Turkiya, Apganistan, at hilagang-silangang Pakistan mula 625 BK hanggang 549 BK. Sila ay mga sinaunang taong Iranyano na nanirahan sa isang pook na nakilala bilang Media at nagwiwika ng isang wikang Iranyano ng hilagang kanluran na tinutukoy bilang wikang Mediano. Ang pagdating nila sa rehiyon ay mayroong kaugnayan sa unang alon ng mga tribong Iraniko noong hulihan ng ikalawang milenyo BKE (ang pagbagsak ng Panahon ng Tansong Dilaw) hanggang sa pagsisimula ng unang milenyo BKE.

Magmula noong ika-10 daantaon BKE hanggang sa hulihan ng ika-7 daantaon BCE, ang Medes na Iraniko at ang mga Persiyano ay bumagsak at napailalim sa pangingibabaw ng Imperyong Neo-Asirya na nakahimpil sa Mesopotamya.
## Kasaysayan
Ang pagguho ng Panahong Bronse ay nag-iwan ng ilang mga munting kaharian at mga estadong-siyudad. Ang mga sentrong Hittie ay nanatili sa hilagaang Syria kasama ng mga puertong Phoenician sa Canaan na nakatakas pagkawasak at umunlad s amga dakilang kapangyarihang pangkalakal. Noong 1200 BCE, ang karamihan ng looban nito gayundin ng Babilonya ay sinunggaban ng mga Arameo samantalang ang baybayin sa ngayong Gaza Strip ay tinirhan ng mga Pilisteo. Sa panahong ito, ang ilang mga inobasyon sa teknolihiya ay kumalat na ang pinakakilala ang paggawa sa bakal at alpabetong Penisyo na pinaunlad ng mga Penisyo o mga Cananeo noong 1600 BCE. Sa pag-akyat sa kapangyarihan ni Adad-nirari II noong 911 BCE, ang Imperyong Neo-Asirya ay sumakop sa buong Sinaunang Malapit na Silangan noong ika-8 hanggang ika-7 siglo BCE na gumawa sa imperyong ito na pinakamalaking imperyo sa kasaysayan at itinturing ng mga historyan na ang **kauna-unahang imperyo ng mundo** sa kasaysayan. Ito ay namuno sa buong Mesopotamia, Levant, Ehipto, mga bahagi ng Anatolia, Iran at Armenia. Sa panahon ng pamumuno ng haring Asiryong si Sinsharishkun (622–612 BCE), ang mga basalyo ng Asirya gaya ng Medes, Babilonya, Ehipto, Lydia, at Aram ay tumigil sa pagbibigay ng tributo sa Asirya. Ang Imperyong Neo-Asirya ay bumagsak sa magkasanib na puwersa ng Medes sa pamumuno ni Cyaxares at ng Imperyong Neo-Babilonya sa pamumuno ni Nabopolassar noong 609 BCE. Noong mga 550 BCE, ang Medes sa pamumuno ni Astyages ay bumagsak sa Persiyanong si Dakilang Ciro na nagtatag ng Persiyanong Imperyong Akemenida. Ang Imperyong Neo-Babilonya ay bumagsak kay Dakilang Ciro noong 539 BCE. Sa sumunod na ilang mga dekada ay idinagdag sa mga sakop nito ang Lydia sa Anatolia, Damascus, Babilonia at Ehipto gayundin ang pag-iisa ng kontrol nito sa talampas na Iranian na halos kasing layo India. Ang malawak na kaharian ay nahati sa iba't ibang mga satrapiya at pinamahalaan ayon sa modelong Asiryo ngunit may mas magaan na kamay. Sa panahong ito, ang Zoroastrianismo ang nanaig na relihiyon sa Persiya.
## Inksripsiyong Behistun
Kabilang ang **Medes** sa sinakop ng Persiyanong Imperyong Akemenida ayon sa Inskripsiyong Behistun.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kasaysayan ng Iran
Kategorya:Kasaysayan ng Armenya
Kategorya:Kasaysayan ng Turkiya
Kategorya:Kasaysayan ng Afghanistan
Kategorya:Kasaysayan ng Pakistan
Kategorya:Medes