Kahirapan

. Sa tambakan ng basura sa Payatas, Maynila.]]

Ang **kahirapan** ay tumutukoy sa kalagayan o katayuan ng isang tao na walang isang halaga ng mga pag-aaring materyal o salapi. Ang kahirapan ay isang kalagayan kung saan ang isang tao o grupo ng mga tao ay hindi natutugunan ang kanilang pangunahing pangangailangan. Ang absolutong kahirapan ang kalagayan o katayuan ng hindi pagkakaroon ng paraan o pamamaraan upang makayanan o makapagdulot magkaroon ng payak o basikong mga pangangailangang pantao, katulad ng malinis na tubig o naiinom na tubig, nutrisyon, pangangalagang pangkalusugan, kasuotan, at tirahan.  Ang relatibong kahirapan ay ang kalagayan ng pagkakaroon ng mas kakaunting mga mapagkukunan o mas kakaunting kitang salapi kaysa ibang mga tao sa loob ng isang lipunan o bansa, o kapag inihambing sa mga karaniwang bilang sa buong mundo.  Ang suplay ng mga pagkain na pangangailangan ay maaaring malimitahan ng mga limitasyon sa mga serbisyo ng pamahalaan gaya ng korupsiyon, ilegal na paglisan ng kapital, mga kondisyonalidad sa utang at sa pagkaubos ng utak ng mga propesyonal na pang-edukasyon at pangkalusugan.

## Mga katawagan at kasingkahulugang mga salita
Tinutukoy din itong **karukhaan**, **lubos na kahirapan**, **ganap na karukhaan**, **paghihikahos**, **pagdarahop**, **kawalan**, **paghihirap**, **kakapusan**, at **destitusyon**. Kasingkahulugan din ito ng **kaliitan**, **pagsasalat**, **pagkasaid**, **pagkakapos**, **kawalan ng kabuhayan**, **kakulangan**, **kagahulan**, **kakapusan**, **kahinaan**, **kabataan**, **pagdaralita**, **dalita**, at **pamumulubi**.

Ayon sa World Bank, ito ay ang pagtanggi sa kapakanan ng tao at ito rin ay binubuo ng maraming mga dimensiyon. Kabilang dito ang mababang sahod at kawalang kakayahan na makamit ang mga basikong kalakal at mga serbisyong kailangan upang mabuhay nang may dignidad. Kabilang rin sa kahirapan ang mababang lebel ng kalusugan at edukasyon, mababang uri ng pagkamit sa malinis na tubig at sanitasyon, hindi sapat na kaseguraduhang pisikal, kawalan ng tinig, at hindi sapat na kapasidad at oportunidad na pabutihin ang sariling buhay.

Ayon sa Copenhagen Declaration, ang *absolutong kahirapan* ay ang kondisyon na inilalarawan na isang malalang pagtanggi sa mga basikong pangangailangang pantao kabilang ang pagkain, ligtas na inuming tubig, mga pasilidad ng sanitasyon, tirahan, edukasyon at impormasyon. Ang bukambibig na 'absolute poverty' ay kadalasang ginagamit na panghalinhinan sa 'extreme poverty o ang kasukdulang kahirapan. 

### Absolutong kahirapan
Ang kahirapan ay karaniwang sinusukat na absoluto o relatibo na ang huli ay aktuwal na indeks ng kawalang kapantayan sa sahod. Ang absolutong kahirapan ay tumutukoy sa isang hanay ng pamantayan na patuloy-tuloy sa paglipas ng panahon at sa pagitan ng mga bansa. Sa ilang mga taon simula noong 1990, ang absolutong linya ng kahirapan ayon sa World Bank ay 1 dolyar kada araw. Ito ay binago noong 1993 at hanggang sa 2005, ang absolutong kahirapan ay pamumuhay ng $1.08 kada araw para sa lahat ng mga bansa sa basehang purchasing power parity pagkatapos isaayos para sa implasyon sa dolyar ng Estados Unidos noong 1993. Noong 2005, pagkatapos ng isang malawak na mga pag-aaral ng gastos ng pamumuhay sa buong mundo, itinaas ng World Bank ang sukat para sa pandaigdigang linya ng kahirapan upang sumalamin sa napagmasdang mas mataas na gastos ng pamumuhay. Ngayon, inilalarawan ng World Bank ang sukdulang kahirapan bilang pamumuhay sa kakarampot na US$1.25 (PPP) kada araw at ang katamtamang kahirapan bilang kaunti sa $2 o $5 kada araw. Tinataya nito na noong 2001, ang 1.1 bilyong mga tao ay may lebel ng pagkonsumo na lalong mababa pa sa $1 kada araw at ang 2.7 bilyon ay namumuhay ng kasing-unti ng $2 kada araw." Ang *isang dolyar kada araw* sa mga bansang hindi gumagamit ng dolyar ng Estados Unidos bilang salapit ay hindi nagsasalin sa pamumuhay kada araw sa katumbas ng halaga ng lokal na kurensiya ng salapit gaya ng tinutukoy ng rate ng palitan. Sa halip, ito ay tinutukoy ang rate ng purchasing power parity na tumitingin kung gaano karaming lokal na kurensiya ang kinakailangan upang mabili ang parehong bagay na kaya ng isang dolyar sa Estados Unidos. while in India it was US$ 1.0 per day. Sa Tsina, ang absolutong linya ng kahirapan ay US$ 0.55 kada araw sa basehang PPP noong 2010. Ang ilang mga skolar ay nangangatwirang anv paraan ng World Bank ay napakataas, samantalang ang iba naman ay nangangatwirang ito ay mababa.

Ang proporsiyon ng populasyon sa umuunlad na mga bansa na namumuhay sa kasukdulang kahirapang pang-ekonomiko ay bumagsak mula 28 porsiyento noong 1990 hanggang 21 porsiyento noong 2001. Sa Silangang Asya, iniulat ng World Bank na ang "rate ng kahirapan sa lebel na $2 kada araw ay tinayang bumagsak sa mga 27 porsiyento noong 2007 at bumagsak mula 29.5 noong 2006 at 69 porsiyento noong 1990. Sa Aprikanong Sub-Saharano, ang kasukdulang kahirapan ay tumaas mula 41 porsiyento noong 1981 hanggang 46 porsiyento noong 2001 na nagsasama ng lumalagong populasyon na pinadami ng bilang ng mga tao na nabubuhay sa sukdulang kahirapan mula 231 milyon papuntang 318 milyon.

Sa mga simulang 1990, ang ilang mga transisyong ekonomiya ng Sentral at Silangang Europa at Sentral Asya ay nakaranas ng isang malalang pagbagsak sa sahod. Ang pagguho ng Unyong Sobyet ay humantong sa malalaking pagbagsak ng GDP kada capita o mga 30 hanggang 35 porsiyento sa pagitan ng 199 at hanggang sa 1998. Dahil dito, ang rate ng kahirapan ay tumaas rin. Bagaman sa mga kalaunang taon, ang mga sahod kada capita ay nakaahon. Ang rate ng kahirapan ay bumagsak rin mula  31.4% ng populasyon hanggang 19.6%

Ayon kina Chen at Ravallion ang mga 1.76 bilyong tao sa umuunlad na mga bansa ay nabubuhay ng higit sa $1.25 kada araw at ang 1.9 bilyong mga tao ay nabubuhay ng *mababa* sa $1.25 noong 1981. Ang populasyon ng mundo ay tumaas sa loob ng 25 taon. Noong 2005, ang mga 4.09 bilyong tao sa mga umuunlad na bansa ay nabubuhay ng higit sa $1.25 kada araw at ang 1.4 bilyong tao ay nabubuhay ng kaunti sa $1.25 kada araw. Ang parehong datos noong 1981 at 2005 ay nasa basehang isinaayon na implasyon. Ayon sa ilang mga skolar, ang pagbabawas ng kahirapan ay hindi pantay sa buong mundo. Ang mga bansang sumasagana sa ekonomiya gaya ng Tsina, India at Brazil ay nagkagawa ng higit sa pagsulong sa pagbabawas ng absolutong kahirapan kaysa sa mga bansa sa ibang mga rehiyon ng mundo.
Ang proporsiyon ng populasyon ng mundo na nabubuhay sa mga bansa kung saan ang kada capita ng suplay ng mga pagkain ay kakarampot hanggang sa 2,200 kaloriya (9,200 kilojoules) kada araw ay nabawasan mula 56% noong mga gitnang 1960s tungo sa kaunting 10% noong mga 1990. Ang mga katulad na pagbabawas ay napagmasdan rin sa literasiya, pagkakaroon ng malinis na tubig at elektrisidad, at mga basikong pangkonsumong-bagay.

## Mga teoriya sa sanhi ng kahirapan
### Estados Unidos
Sa Estados Unidos, ang dalawang magkatunggaling mga paliwanag ng sanhi ng kahirapan ang mga paliwanag na indibdwalistiko at istruktural. Ayon sa paliwanag na indibidwalistiko (pagsisi sa biktima) sa loob ng Estados Unidos, ang isang tao ay mahirap dahil sa mga katangian nito na kinabibilangan ng katamaran, kawalang motibasyon, mababang lebel ng edukasyon at iba pa. Ang isang bersiyon ng paliwanag na ito ang kultura ng kahirapan na nagsasaad na ang mga taong mahirap ay may ibang hanay ng pagpapahalagang kultural na nagsasanhi sa kanilang Kahirapan. Ang mga taong nasa mahirap na pamilya ay inilalarawan ng ilan na nagpapakita ng mga saloobin ng pagsuko at pagsasatadhana sa kapalaran. Ang paliwanag na istruktural (pagsisi sa sistema) na sumusunod sa teoriya ng alitan ay nagsasaad na ang kahirapan sa Estados Unidos ay nagmumula mula sa kawalan ng pantay na ekwalidad at kawalan ng mga trabaho. Kabilang sa mga problemang ito ang diskriminasyon sa lahi, etnisidad, edad, at iba pa. Ayon sa sosyologong si Fred Block at iba, "*ang karamihan sa ating mga patakaran ay hindi tamang nagpapalagay na maiiwasan ng mga tao o malalabanan ang kahirapan sa pamamagitan lamang ng pagsusumikap. Ngunit ang pagpapalagay na ito ay hindi pumapansin sa mga realidad ng ating nabibigong mga paaralang urbano, pagtaas ng kawalang-kaseguraduhan sa pagkamit ng trabaho, at kawalan ng abot-kayang pabahay, pangangalagang pangkulusugan, at pangangalagang pambata. Hindi nito pinapansin ang katotohanan na ang Pangarap na Amerikano ay mabilis na hindi na kayang matamo ng papalaking bilang ng mga Amerikano kahit pa may trabaho o wala*".

### Mga umuunlad na bansa
Sa mga mahihirap o umuunlad na bansa, ang ilang mga teoriya ng sanhi ng kahirapan ay nakatuon sa mga katangiang pangkultura ng isang bansa bilang isang hadlang sa karagdagang pag-unlad. Ayon sa ilang mga mananaliksik, ang pambansang mentalidad ay mismong gumagampan sa kakayahan ng bansa na umunlad at kaya ay mabawasan ang kahirapan nito. Ayon kina Grondona, Harrison at Lindsay, kung walang mga pagpapahalaga at mentalidad na nakatuon sa pag-unlad, matatagpuan ng mga bansa na mahirap kung hindi imposibleng umunlad nang maigi at ang isang uri ng pagbabagong-kultural ay kailangan sa mga bansang ito upang mabawasan ang kahirapan ng mga ito. Si Grondona ay nagtanghal ng dalawang mga kanais-nais na sistemang pagpapamahala o mga modelong pangkaisipan na ang isa ay may pagpapahalaga na pumapabor sa pag-unlad at ang isa ay may pagpapahalaga na sumasalungat sa pag-unlad. Ang tunay na sistemang pagpapahalaga ay nagbabago at bumabagsak sa isang lugar sa pagitan ng dalawang mga polo, ngunit ang mga maunlad na bansa ay nahihilig na kumumpol malapit sa dulo, samantalang ang mga hindi maunlad na bansa ay kumukumpol malapit sa kabilang dulo. Tinukoy ni Grondona ang dalawampung mga paktor na pangkultura kung saan ang dalawang mga sistemang pagpapahalaga ay magkasalungat. Ang mga paktor na ito ay kinabibilangan ng mga bagay gaya ng nananaig na relihiyon, ang papel ng indibidwal sa lipunan, ang pagpapahalagang inilalagay sa paggawa, mga konsepto ng kayamanan, kompetisyon at panahon, at papel ng edukasyon. Ang mga katangian ng mga sistemang pagpapahalaga ng hindi pag-unlad ang: pagsupil ng indibidwal sa pamamagitan ng pagkontrol ng impormasyon at censorship, kasalukuyan/nakaraang panahong orientasyon na may pagbibigay-diin sa kadakilaan na kadalasang hindi abot-kamay na mga layunin, paghalal ng mga pinuno na pumapayag sa mas madali at mas malaking korupsiyon, hindi pantay na pamamahagi ng batas at hustisya (ang pamilya at mga koneksiyon ang pinakamahalaga) at isang nagpapasailalim na mentalidad sa loob ng mas malaking mundo.

## Mga katangian
Ang mga epekto ng kahirapan na maaari ring maging mga sanhi, ay lumilikha ng isang "siklo ng kahirapan" na gumagana sa lalong mataas na antas na pang-indibidwal, panglokal at pambansa, at pandaigdig.

### Kalusugan
Ang isang-katlo ng mga kamatayan ng 18 milyong tao kada taon o 50,000 kada araw ay sanhi ng mga kadahilanang may kaugnay ang kahirapan. Sa kabuuan, ang 270 milyong mga tao, na karamihan ay mga babae at mga bata ay namatay bilang resulta ng kahirapan mula noong 1990. Ang mga nabubuhay sa kahirapan ay nagdurusa sa hindi pagkapantay-pantay, mula sa kagutuman o kahit sa sukdulang kagutuman at mga hindi magamot na karamdaman. Ang mga nabubuhay sa kahirapan ay dumaranas ng mabilisang pagkawala ng buhay. Ayon sa World Health Organization, ang kagutuman at malnutrisyon ang pinakamalalang mga banta sa kalusugan ng daigdig at ang malnutrisyon ang pinakamalaking taga-ambag sa kamatayan ng bata na makikita sa kalahati ng lahat ng mga kaso. Ang halos mga 90% ng kamatayang pang-ina sa panganganak ay nangyayari sa Asya at Aprikang sub-Saharano kumapara sa kaunting 1% sa mga mauunlad na bansa. Ang mga nabubuhay sa kahirapan ay naipakitang may higit na kalamangan sa pagkakaroon ng kapansanan sa kanilang buhay. Ang mga nakakahawang sakit gaya ng malaria at tuberkulosis ay maaaring magpatagal ng kahirapan sa pamamagitan ng paglilihis ng mga mapagkukunang pangkalusugan at pang-ekonomiya mula sa pamumuhunan at pagiging produktibo. Ang malaria ay nagbabawas ng paglago ng GDP ng hanggang 1.3% sa ilang mga umuunlad na bansa at ang AIDS ay nagbabawas ng paglago ng Aprika ng mga  0.3–1.5% kada taon. Ang mga makabagong solusyong pinansyal, tulad ng micro-financing, ay ipinatutupad upang tugunan ang mga hamon sa pangangalagang pangkalusugan na kinakaharap ng mga mahihirap sa mga umuunlad na bansa. Kasama sa mga pag-unlad na ito ang mga mas abot-kaya at nakakamit na paraan sa pangangalagang pangkalusugan, na iniangkop sa mga pang-ekonomikong realidad ng mga populasyon na may mababang kita.

### Kagutuman
Ang pagtaas ng mga gastos para mabuhay ay nangyayari sa mga mahihirap na lalong walang kakayahang makabili ng mga bagay. Ang mga mahihirap ay gumagastos ng malaking bahagi ng kanilang mga budget sa pagkain kaysa sa mga mayayaman. Dahil dito, ang mga mahihirap na sambahayan at ang mga malapit sa threshold ng kahirapan ay maaaring natatanging marupok sa mga pagtaas ng mga presyo ng pagkain. Halimbawa, sa huling 2006, ang pagtaas ng presyo ng mga butil ay humantong sa krisis ng presyo ng pagkain noong 2007-2008 na kalaunan ay humantong sa mga riot sa ilang mga bansa. Ang  World Bank ay nagbabala na ang 100 milyong mga tao ay nanganganib na lumubog ng mas malalim sa kahirapan. Ang mga banta sa suplay ng pagkain ay maaari ring sanhi ng tagtuyot at krisis sa tubig. Ang masidhing pagsasaka ay kadalasang humahantong sa isang malalang siklo ng pagkaubos ng katabaan ng lupa at pagbagsak ng mga pag-aaning agrikultural. Ang tinatayang 40% ng lupaing pang-agrikultura ay malalang bumababa sa kalidad. Sa Aprika, ang kasalukuyang mga trend ng pagkasira ng kalidad ng lupa ay nagpapatuloy. Ang kontinenteng Aprika ay maaaring makapagpakain lamang ng 25% ng populasyon nito sa 2025 ayon sa Institute for Natural Resources in Africa ng United Nations University. Bawat taon, ang halos 11 milyong mga bata na nabubuhay sa kahirapan ay namatay bago ang kanilang ikalimang kaarawan. Ang mga 1.02 bilyong tao ay natutulog ng gutom kada gabi.

Ayon sa Global Hunger Index, ang Sub-Saharanong Aprika ang may pinakamataas na malnutrisyon ng bata sa mga rehiyon ng daigdig sa panahong 2001-2006.

### Edukasyon
Natuklasan ng pagsasaliksik na may mataas na panganib ng mababang pagkakamit ng edukasyon para sa mga bata mula sa mga nasa sirkunstansiya ng pabahay ng mga mababang sahod. Ito ay kadalasang isang proseso na nagsisimula sa pangunahing paaralan para sa ilang mga kapus-palad na bata. Ang pagtuturo sa sistemang pang-edukasyon ng Estados Unidos gayundin sa karamihan ng mga iba pang bansa ay umaangkop sa mga estudyante mula sa may kalamangan sa kalagayan ng mga mahihirap. Dahil dito, ang mga batang nasa kahirapan ay nasa mas mataas na panganib kaysa sa mga may kalamangang estudyante sa pagpapanitili ng kanilang mga grado at kahit sa pagtatapos ng kanilang edukasyong pang-highschool. Maraming mga paliwanag kung bakit ang mga estudyante ay humihinto sa pag-aaral. Ang isa ang mga kondisyon ng kanilang pinapasukang paaralan. Ang mga paaralan sa mga naghihirap na lugar ay may mga kondisyong humahadlang sa mga bata na matuto sa isang ligtas na kapaligiran. Ang mga mananaliksik ay bumuo ng isang pangalan para sa mga lugar na tulad nito: ang urbanong sona ng digmaan ay isang mahirap na napupuno ng krimeng distrito kung saan ang mga barumbado at mababang uri at kahit tulad ng nasa digmaang mga kondisyon at hindi napopondohan na malaking mga hindi epektibong paaralan ay nagtataguyod ng mababang uri ng pagganap sa klase kabilang ang hindi panay na pagpasok at, pagiging magulo o hindi pagsunod sa silid. Para sa mga batang may mababang mapagkukunang materyal, ang mga paktor na panganib ay katulad sa iba, gaya ng mga rate ng di-pagkatuto ng mga kabataan, mas mataas na pagbubuntis ng mga dalagita at pagsalalay na ekonomiko sa kanilang magulang o mga magulang na may mababang sahod. Kaya, ligtas na maisasaad na ang mga bata na nasa o mababa sa lebel ng kahirapan ay may higit na munting tagumpay sa kanilang edukasyon kesa sa mga batang nabubuhay ng higit sa linya ng kahirapan. Ang mga mahihirap na bata ay may higit na munting pangangalaga sa kanilang kalusugan at kaya ay humahantong sa maraming mga liban sa klase sa taong akademiko. Sa karagdagan, ang mga mahihirap na bata ay lalong malamang na dumanas ng kagutuman, kapaguran, pagkamainisin, sakit sa ulo, impeksiyon sa tenga, trangkaso, at sipon. The number of homeless children reached record highs in 2011, 2012, and 2013 at about three times their number in 1983. Ang mga nakatira sa iskuwater na bumubuo ng isang-katlo ng populasyong urbano ay nabubuhay sa kahirapan na hindi mabuti kundi lalong masahol para sa mga tao sa mga malalayong lugar na pinagkukumpulan ng kahirapan sa mga umuunlad na bansa ayon sa isang ulat ng United Nations. May higit sa 100 milyong mga batang kalye sa buong mundo. Ang karamihan ng mga batang nabubuhay sa mga institusyon sa buong mundo ay may isang nabubuhay na magulang o malapit na kamag-anak at ang mga ito ay karaniwang pumapasok sa mga ampunan dahil sa kahirapan.

Dahil sa mababang uri ng pagpupuntirya sa utilidad na mga subsidiya ng tubig, ang tanging 30%, sa aberahe ng mga nagsusuplay na gastos sa mga umuunlad na bansa ang nasasaklawan.
Ang kawalan ng pabuya na panatilihin ang mga sistemang paghahatid ay humahantong sa pagkaubos mula sa mga tulo ng tubig kada taon na sapat para sa 200 milyong tao.
Ang kawalan ng pabuya upang palawigin ang mga paghahati ay nangangahulugang ang mga mahihirap ay dapat magbayad ng lima hanggang labing anim na beses ng nakametrong presyo.

Ang pinakamahirap na ikalima ay tumatanggap ng 0.1% ng kuryente ng mundo ngunit nagbabayad ng ikalim ng kanilang kabuuang paggasta sa ilaw na bumubuo ng 25 hanggang 30 porsiyento ng kanilang sahod.

### Karahasan
Ayon sa mga eksperto, maraming mga babae ang nagiging biktima ng trafficking na ang pinaka-karaniwang anyo ay ang prostitusyon bilang paraan upang mabuhay at pagkapit-patalim na pang-ekonomika. Ang pagbagsak ng mga kondisyon ng pamumuhay ay kadalasang pumipilit sa mga bata na iwanan ang pag-aaral upang mag-ambag sa sahod ng pamilya na naglalagay sa kanila sa panganib ng pananamantala ayon sa ECPAT International na isang NGO na nilikha upang wakasan ang pananamantalang seksuwal ng mga bata. Halimbawa, sa Zimbabwe ang bilang ng mga batang babae ay bumabaling sa prostitusyon para sa pagkain upang mabuhay dahil sa papataas na kahirapan.

Sa isang survey, ang 67% ng mga batang walang kalamangan sa mga panloob na siyudad ay nagsaad na kanilang nasaksihan ang isang malalang assault at ang 33% ay nag-ulat na nakasaksi ng isang pagpatay. Ang 51% ng mga nasa ikalimang baitang mula sa New Orleans (median na sahod para sa isang sambahayan: $27,133) ay natagpuang mga biktima ng karahasan kumpara sa 32% sa Washington, DC (mean na income para sa isang sambahayan: $40,127).

## Pagbabawas ng kahirapan
Sa kasalukuyan, ang pag-unlad ekonomika ay napipigilan ng kawalan ng mga kalayaang ekonomiko. Ang liberalisasyon na ekonomiko ay nangangailangan ng pagpapalawig ng mga karapatan ng pag-aari sa mga mahihirap lalo na sa mga karapatang panlupain. Financial services, notably savings, can be made accessible to the poor through technology, such as mobile banking. Ang mga hindi epektibong institusyon, korupsiyon at kawalang katatagan sa politika ay nagpipigil rin sa pamumuhunan sa isang bansa. Ang tulong at suporta ng pamahalaan sa kalusugan, edukasyon at imprastruktura ay nakakatulong sa paglago sa pamamagitan ng pagpapataas ng kapital na pantao at pisikal. Ang pagpapaginahawa ng kahirapan ay kinasasangkutan rin ng pagpapabuti ng mga kondisyon sa pamumuhay ng mga tao na mahirap na. 
### Liberalisasyong ekonomiko
Ang pagpapalawig ng mga proteksiyon ng mga karapatan sa pag-aari ng mga mahihirap ang isa sa pinakamahalagang mga stratehiya ng pagbabawas ng kahirapan na maipapatupad ng isang bansa. Ang pagkakamit ng mga karapatan ng pag-aari sa lupain na ang  pinakamalaking pag-aari para sa karamihan ng mga lipunan ay mahalaga sa kanilang kalayaang ekonomiko. Ang World Bank ay nagbigay konklusyon na ang pagpapalaki ng mga karapatan sa lupain 'ang susi sa pagbabawas ng kahirapan' na nagsasaad na ang mga karapatan sa lupain ay nagpapalaki ng kayamanan ng mga mahihirap at sa ilang mga kaso ay nagdodoble nito. Ang mga bagong negosyo at pamumuhunang pandayuhan sa isang bansa ay maitataboy ng mga resulta ng hindi epektibong mga institusyon, korupsiyon ng mga  namumunong politiko at ng mga manggagawa ng pamahalaan, mahinang paghahari ng batas at malabis na mga pabigat na burokrasya. Sa Canada, tumatagal ng 2 araw, dalawang pamamaraang burokratiko at $280 upang magbukas ng isang negosyo samantalang ang isang negosyante sa Bolivia ay dapat magbayad ng  $2,696, maghintay ng 82 araw at dumaan sa mga 20 pamamaraang burokratiko upang isagawa ito. Ang gayong mga magastos na balakid ay pumapabor sa mga malalaking negosyo sa kapinsalaan ng mga maliit na negosyo kung saan ang karamihan ng mga trabaho ay nalilikha.
Ang liberalisasyon ng kalakal ay nagpapataas ng kabuuang surplus ng mga nakikipagkalakalang mga bansa. Ang mga remittance na ipinapadala ng mga manggagawa sa mga mahihirap na bansa gaya ng India ay minsang mas malaki sa direktang pamumuhunang pandayuhan at ang mga kabuuang remittance ay higit na doble sa mga tulong na dumadaloy mula sa mga bansang OECD. Ang pamumuhunang pandayuhan at mga industriya ng pagluluwas ay nakatulong sa gatungan ang pagpapalawig sa ekonomiya ng mabilis na lumalagong mga bansang Asyano. Gayunpaman, ang mga patakaran ng kalakalan ay kadalasang hindi patas dahil hinaharangan nito ang paglapit sa mga pamilihian ng mga mayayamang bansa at nagbabawal sa mga mahihirap na bansa sa pagsuporta ng kanilang mga industriya. Ang mga pinrosesong produkto mula sa mga mahihirap na bansa salungat sa mga hilaw na materyal ay mayroon mas mataas na mga taripa sa mga puerto ng mga mayayamang bansa. Natagpuan ng isang pag-aaral na ang paghulog ng mga paniningil sa mga libo libong produkto mula sa mga bansang Aprikano dahil sa  African Growth and Opportunity Act ay direktang responsable sa isang nakakagulat na malaking pagtaas ng mga pag-aangkat mula sa Aprika. Ang mga kasunduan ay minsang isinasaayos na pumabor sa mga umuunlad na bansa gaya ng Tsina kung saan ang mga batas ay pumipilit sa mga dayuhang multinasyonal na sanayin ang kanilang mga katunggaling Tsino sa hinaharap sa mga stratehikong industriya at gumagawa sa kanilang mga sarili na hindi na kailangan sa matagal na panahon.

### Kapital, imprastruktura, teknolohiya
Ang matagalang paglagong ekonomika kada tao ay natatamo sa pamamagitan ng pagpapalaki ng kapital(mga paktor na nagpapataas ng produktibidad) na parehong pantao at pisikal at teknolohiya. Ang pagpapabuti ng kapital pantao sa anyo ng kalusugan ay kailangan para sa paglagong ekonomika. Ang mga bansa ay hindi nangangailangang mayaman upang magkamit ng kalusugan. Halimbawa, sa Sri Lanka ay may rate ng mortalidad na pang-ina na 2% noong mga 1930 na mas mataas sa anumang bansa ngayon. Ito ay lumiit sa .5-.6% noong mga 1950 at sa 0.6% ngayon.

Ang kapital na pantao sa anyo ng edukasyon ay mas mahalagang tagatukoy ng paglagong ekonomiko kesa pisikal na kapital. Ang mga ekonomista ng UN ay nangatwirang ang mabuting imprastruktura gaya ng mga lansangan at mga network ng impormasyon ay nakakatulong sa paggana ng mga reporma sa pamilihan. Ang teknolohiya ng steam engine na orihinal na nagpasimula ng mga dramatikong pagbawas sa mga lebel ng kahirapan. Ang teknolohiya ng cell phone ay naghahatid ng pamilihiyan sa mga seksiyong mahihirap at rural.. Sa kinakailangang impormasyon, ang mga malalayong magsasaka ay maaaring lumikha ng mga spesipikong panananim upang ipagbili sa mga mamimili na naghahatid ng mahusay na presyo.

Ang gayong teknolohiya ay makakatulong rin sa pagdadala ng kalayaang ekonomiko sa pamamagitan ng paggawa sa mga serbisyong pinansiyal na makukuha ng mga mahihirap. Ang mga mahihirap ay naglalagay kahalagahan sa pagkakaroon ng ligtas ng lugar sa pag-iipon ng salapi ng higit sa pagtanggap ng mga pautang. Natagpuan ng isang pag-aaral ng mga mananaliksik sa Overseas Development Institute (ODI) ng mga 24 bansa na nakaranas ng paglago na sa mga 18 kaso, ang kahirapan ay guminhawa. Ang pagpapabuti ng pangangasiwa sa katubigan ay isang epektibong paraan upang mabawasan ang kahirapan sa mga magsasaka. Halimbawa, noong Higmasikang Berde noong mga 1960 at 1970, ang irigasyon ay isang mahalagang pakto sa pagkakalag ng potensiyal na pang-agrikultura ng Asya at pagbabawas ng kahirapan. Sa pagitan ng 1961 at 2002, ang irigadong mga lugar ay halos dumoble dahil sa paghahangad ng mga pamahalaan na magkamit ng seguridad sa pagkain, pabutihin ang kapakanan ng publiko at lumikha ng paglago sa ekonomiya. Sa Timog Asya, ang produksiyon ng cereal ay tumaas ng 137% mula 1970 hanggang 2007. Ito ay nakamit ng 3% lamang higit na lupain.

Ang International Water Management Institute sa Colombo, Sri Lanka ay naglalayon na pabutihin ang pangangasiwa ng mga mapagkukunang lupain at katubigan para sa pagkain, mga kabuhayan at kapaligiran. Ang isang pag-aaral na pinondohan ng Japan Bank for International Cooperation ay simulang nagpataas at nagsagawa ng irigasyon sa sistemang irigasyon ng  Walawe Left Bank, Sri Lanka, noong 1997. Noong 2005, ang irigasyon ay pinalawig sa isang karagdagang area. Ang pagsisiyasat ng buong area ay isinagawa noong 2007 at 2008. Natagpuan ng pag-aaral na ang paglapit sa irigasyon ay nagbigay ng mga oportunidad sa mga pamilya na gawing iba iba ang kanilang mga gawaing pangkabuhayan at potensiyal na magpalaki ng kanilang mga sahod. Halimbawa, ang mga taong may lupain ay maasahang makapagpalago ng kanin at mga gulay sa halip na bilang mga manggagaw o pag-asa sa tubig ulan upang diligan ang kanilang mga pananim. Ang mga walang lupain ay makikinabang sa pamamagitan ng pagtatrabaho sa loob ng isang bagong mga palaisdaan sa loob na lupain. Sa loob ng kontrol area ng proyekto, ang 57% ng mga sambahayan ay mababa sa linya ng kahirapan noong 2002 kumpara sa 43% noong 2007.

#### Pagtatayo ng mga oportunidad para sa kasapatan sa sarili
Ang paggawa sa mga oportunidad sa trabaho na makukuha ay kasing halaga ng pagtataas ng sahod at paglapit sa mga basikong pangangailangan. Ang mga modelong ekonomiko na humahantong sa paglago na pambansa at mas malalaking mga negosyo ay hindi nangangailangang hahantong sa mas maraming mga oportunidad para sa kasapatan sa sarili. Gayunpaman, ang mga negosyong may isang layuning panlipunan sa isipan gaya ng mga bangkong mikropinansiya ay makakagawa ng pagkakaiba.

## Tulong
### Welfare
Ang tulong sa pinakasimpleng anyo nito ang isang basikong pagkakaloob ng sahod na isang anyo ng seguridad na panlipunan na peryodikong nagbibigay ng salapi sa mga mamamayan. Sa mga pilotong proyekto sa Namibia kung saan ang gayong programa ay nagbabayad lamang ng $13 kada buwan, nagawa ng mga tao na makapagbayad ng mga kabayarang tuisyon, nagpataas ng proporsiyon ng mga batang pumapasok sa eskwela ng 92%, pagbagsak ng malnutrisyon ng bata mula 42% hanggang 10% at paglago ng gawain sa ekonomiya ng 10%. Ang tulong ay maaaring ibigay batay sa paggawa ng ilang mga inaatas. Ang mga kondisyonal na paglilipat ng kwarta na malawakang binibigyang kredito bilang isang matagumpay na programang laban sa kahirapan ay batay sa mga aksiyon ng tumatanggap gaya ng pagpapaeenrolyo ng mga bata sa paaralan o pagpapabakuna. Halimbawa sa Mexico, na bansang may pinakamalaking gayong programa, ang paghinto sa pag-aaral ng mga may edad na 16–19 sa mga lugar na rural ay bumagsak ng mga 20% at ang mga bata ay tumaas ng kalahating pulgada. Ang mga simulang takot na ang programang ito ay hihikayat sa mga pamilya na manatili na lamang sa bahay sa halip na magtrabaho upang kumolekta ng mga benepisyo ay napatunayang walang saligan. Sa halip, may kaunting dahilan para sa pagpapabaya. Halimbawa, ang mga bata ay napipigilang mamalimos sa mga lansangan dahil ito ay hahantong sa paghinto mula sa programa. na karaniwang bumubuo ng hindi bababa sa 20% ng GDP na ang mga pinakamalaking estadong welfare na Scandinavian na bumubuo ng higit 40% ng  GDP. Ang mga modernong estadong welfare na ito na malaking lumitaw noong huli ng ika-19 at maagang ika-20 siglo at nakakita ng pinakamalaking pagpapalawig noong gitna ng ika-20 siglo ay nagpatunay sa kanilang mga sarili na may malaking epekto sa pagbabawas ng relatibong kahirapan gayundin ng absolutong kahirapan sa lahat ng mga matataas na sahod na bansang OECD.

## Tingnan din 
* Korupsiyon

## Mga sanggunian