Wikang Sebwano

Ang **Wikang Sebwano** () ay isang wikang Austronesyo na sinasalita sa timugang bahagi ng Pilipinas. Sa impormal na usapan, tinatawag itong **Bisaya** o **Binisaya** (bagaman hindi ito dapat ipagkamali sa ibang wikang Bisaya). Sinasalita ito ng mga Bisaya na katutubo sa mga pulo ng Cebu, Bohol, Siquijor, ang silangang bahagi ng Negros, ang kanlurang bahagi ng Leyte, mabaybaying lugar ng Hilagang Mindanao at silangang bahagi ng Zamboanga del Norte dahil sa mga pamayanang Espanyol noong ika-18 siglo. Sa modernong panahon, kumalat na rin ito sa Rehiyon ng Davao, Cotabato, Camiguin, mga bahagi ng Kapuluang Dinagat, at mga kapatagan ng Caraga, kadalasang nagpapalit sa mga katutubong wika sa mga lugar na iyon (karamihan sa mga ito ay may malaking kaugnayan sa wika).

Habang wikang Tagalog ang may pinakamalaking bilang ng mga katutubong mananalita sa mga wika ng Pilipinas ngayon, wikang Sebwano ang may pinakamalaking populasyon ng katutubong mananalita sa Pilipinas mula d. 1950 hanggang mga d. 1980. Ito ang pinakamalawak na sinasalita sa mga wikang Bisaya.

Ang Sebwano ay lingguwa prangka ng Gitnang Kabisayaan, mga kanlurang bahagi ng Silangang Bisayas, mga ilang kanlurang bahagi ng  Palawan at karamihan ng mga bahagi ng Mindanao. Nanggaling ang pangalan ng wika mula sa pulo ng Pilipinas ng Cebu na hinulapi ng Kastilang *-ano* (nangangahulugang likas, o isang lugar). Ito ang pinagmulan ng Pamantayang Sebwano.

Inilarawan ng mga lingguwistikong pag-aaral sa mga wikang Bisaya, lalo na ang gawa ni R. David Paul Zorc, na "Sebwano" ang sinasalitang wika sa Cebu, Negros Occidental, Bohol (diyalektong Boholano), Leyte, at karamihan sa bahagi ng Mindanao. Ang mga pag-aaral ni Zorc sa wikang Bisaya ay nagsisilbing bibliya ng linggwistika sa pag-aaral ng mga wikang Bisaya. Naglathala si Rodolfo Cabonce, S.J., isang Hesuwitang dalubwika at tubong Cabadbaran, ng dalawang diksiyonaryo noong nakatira siya sa Cagayan de Oro at Manolo Fortich sa Bukidnon: isang diksiyonaryong Sebwano-Ingles noong 1955, at isang diksiyonaryong Ingles-Sebwano noong 1983.

Noong panahon ng mga Kastila, *Visaya* ang pagtukoy ng mga Kastila sa mga nananalita ng Hiligaynon, Sebwano, Waray, Kinaray-a, at Aklanon at itinuring na magkapareho itong mga wika.

## Pamamahaging heograpikal 
Ayon sa estadistika na inilabas ng Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas para sa 2020 (ngunit inilabas noong 2023), halos 1.72 milyon ang kasalukuyang bilang ng mga sambahayan na nagsasalita ng Sebwano, at halos 6.5% ng populasyon ng bansa ang nagsasalita nito sa bahay. Gayunpaman, sa isang dyornal na inilathala noong 2020, tinantiyang 15.9 milyon ang bilang ng mga nagsasalita na ibinatay naman sa isang pag-aaral noong 2019.

Sinasalita ang Sebwano sa mga lalawigan ng Cebu, Bohol, Siquijor, Negros Oriental, hilaga-silangang Negros Occidental (pati na rin ang munisipalidad ng Hinoba-an at mga lungsod ng Kabankalan at Sipalay sa kalakhang bahagi, kasabay ng Ilonggo), timog Masbate, mga kanlurang bahagi ng Leyte at Biliran (sa kalakhang bahagi, kasabay ng Waray), at malaking bahagi ng Mindanao, lalo na ang mga urbanisadong lugar ng  Tangway ng Zamboanga, Hilagang Mindanao, Rehiyon ng Davao, Caraga at ilang bahagi ng Soccsksargen (kasabay ng Ilonggo, Maguindanao, mga katutubong wika sa Mindanao at sa maliit na lawak, Ilokano). 

## Balarila 
### Mga panghalip 
## Talasalitaan at hiniram na salita 
Wikang Austronesiyo ang *Sinugbuanon*, at marami itong katumbas na salita sa ibang mga wika ng Filipinas at iba pa.

Ang Sebwano ay maraming salitang hango sa wikang Kastila, tulad ng krus [cruz], swerte [suerte] at brilyante [brillante]. Marami rin itong nahiram na salita sa Ingles. Mayroon din na galing sa salitang Arabo.

## Mga salita at parirala 
### Mga bilang 
### Mga pagbati 
## Mga Sebwano na salita sa bawat lugar 
### Kabisayaan 
; Purong Sebwano (Northern Cebuano)
(*Salitang purong Sebwano (Bisaya) na mayroong salita-ng Boholano at Waray*).
* '*Gitnang Visayas (*Rehiyon ng 7*)**
** Lalawigan ng Bohol
** Lalawigan ng Cebu 
** ***Lungsod ng Cebu*** 
** Lalawigan ng Silangang Negros 
** Lalawigan ng Siquijor 

* **Kanlurang Visayas (*Rehiyon ng 6*)*'
** *Ilang bahagi ng Kanlurang Negros*

* '*Silangang Visayas (*Rehiyon ng 8*)*'
** *Lalawigan ng Leyte*
### Mindanaw
; Chavacano, Bisaya (Western Cebuano)
(*Salitang mayroong halong "Chavacano Zamboanga", na mayroong salitang (Bisaya) "Sebwanong Wika"* at kasama ang ka-Musliman).
* '*Tangway ng Zamboanga (*Rehiyon ng 9*)*'
** Lalawigan ng Kanlurang Misamis
** Lalawigan ng Hilagang Zamboanga 
** *kabilang ang Lungsod ng Zamboanga*
** Lalawigan ng Timog Zamboanga
** Lalawigan ng Zamboanga

; Bisaya, Bisdak (Central Cebuano)
(*Salitang Purong Bisaya-"Malalim na Bisaya" (Sebwano), na mayroong halong "Mababaw na Bisaya" (Bisdak)*).
* '*Hilagang Mindanao (*Rehiyon ng 10*)*'
** Lalawigan ng Bukidnon
** Lalawigan ng Camiguin
** Lalawigan ng Silangang Misamis
** *Lungsod ng Cagayan de Oro*
** Lalawigan ng Hilagang Lanao
** '*Lungsod ng Iligan*

; Bisdak, Dabawenyo, Bl'aan (Southeastern Cebuano)
(''Salitang mayroong halong "Davaoeño", na mayroong kasamang "Mababaw na Bisaya" (Bisdak) at isinama ang Bl'aan, (Sarangani)*).
* *'Rehiyon ng Davao (*Rehiyon ng 11*)**
** Lalawigan ng Davao de Oro
** Lalawigan ng Hilagang Dabaw
** Lalawigan ng Timog Dabaw
** ***Lungsod ng Dabaw*'''
** Lalawigan ng Kanlurang Dabaw
** Lalawigan ng Silangang Dabaw

; Bisdak, Bl'aan, Manobo, Muslim (Southern Cebuano)
(*Salitang "Mababaw na Bisaya" (Bisdak), na mayroong kasamang Manobo (Cotabato) at isinama ang Ka-musliman*).
* '*SOCCSKSARGEN (*Rehiyon ng 12*)*'
** *Ilang bahagi ng Cotabato*
** Lalawigan ng Sarangani
** *Ilang bahagi ng Timog Cotabato
** *Lungsod ng Heneral Santos*

; Bisdak, Kamayo, Surigaonon (Eastern Cebuano)
(*Salitang "Mababaw na Bisaya" (Bisdak), na mayroong Kamayo (Surigao), at isinama ang Surigaonon*).
* *'Caraga (*Rehiyon ng 13*)'*
** Lalawigan ng Hilagang Agusan
** *Lungsod ng Butuan*
** Lalawigan ng Timog Agusan 
** Isla ng Dinagat (halong Surigaonon)
** Lalawigan ng Hilagang Surigao (halong Surigaonon).
** Lalawigan ng Timog Surigao (halong Surigaonon)

## Talababa
## Mga sanggunian
## Mga panlabas na kawing 
### Mga kurso sa web 
* Kurso mula sa *Language Links* 
* Kurso mula sa *The Cebu Website*
* Cebuano Study Notes , ni Tom Markingt4r

### Balarila 
* Balarila sa 28 aralin

### Mga talahulugan 
* A Dictionary of Cebuano Visayan , talahulugang Sebwano–Inggles ni John U. Wolff
* Bidirectional English-Cebuano Dictionary , mula sa *Foreignword*
* Philippine Online Dictionary, mula sa *Bohol.ph*
* German-Tagalog-Cebuano-English Dictionary , ni Richard Tschumpel
* English-Cebuano Glossary , mula sa *Language Links''

### Mga tekstong pangmag-aaral 
* Visayan Folktales