Kababaihan sa Pilipinas

Ang gampanin ng mga **kababaihan sa Pilipinas** (mga *Pinay*) ay ipinaliwanag ayon sa diwa ng kalinangang Pilipino, pamantayan, pananaw at kaisipan.  Nilarawan ang Pilipinas bilang isang bansa ng mga matatatag na mga kababaihan, na tuwiran at hindi tuwirang nagpapatakbo sa mag-anak, negosyo, mga tanggapan ng pamahalaan at mga hasyenda.  Bagaman pangkalahatang pinakakahuluganan nila ang kanilang mga sarili sa isang tagpuan sa Asya na napapangibabawan ng mga kalalakihan sa isang lipunang dumaan sa kolonyalismo at Katoliko, namumuhay ang mga Pilipinong kababaihan sa isang kulturang nakatuon ang pansin sa pamayanan, na ang mag-anak ang pangunahing bahagi ng lipunan.  Dito sa balangkas na ito - na may kayariang pangkahanayan, pagkakaiba-ibang antas sa lipunan, kadahilanang makapananampalataya, at pamumuhay sa isang umuunlad na bansa ng mundo - nakikibaka ang mga kababaihang Pilipino.  Kung ihahambing sa ibang mga bahagi ng Timog-silangang Asya, palagiang nakakatamasa ng mas malaking antas ng kapantayang makabatas ang mga kababaihang nasa lipunan ng Pilipinas.

## Katayuan noong panahong klasikal
 na mayroong palamuting ginto sa katawan.]]
[170px|thumb|right|Isang babaeng [mamamayang Tagalog|Tagalog (nasa kanan) na nilalarawan sa *Boxer Codex* ng ika-16 daantaon.]]
Ang kayariang panlipunan ng Pilipinas bago maging kolonya ay nagbibigay ng pantay na pagpapahalaga sa kahanayang maka-ina at maka-ama. Dahil sa pamamaraang ito, napagkalooban ang mga kababaihang Pilipino ng higit na kapangyarihan sa loob ng isang angkan. Mayroon silang karapatang magkaroon ng ari-arian, makilahok sa kalakalan at maaaring hiwalayan o diborsiyuhin ang asawang lalaki. Maaari rin silang maging pinuno ng nayon kung walang tagapagmanang lalaki sa katungkulan. Bago dumatingng manggagamot o mataas na babaeng pari at astrologa.

## Hispanikong Pilipinas
200px|thumb|right|Mga kababaihang Ilocana.
Noong kapanahunan ng pagkakolonya ng Pilipinas, inilagak ng mga Kastila ang mga Pilipina sa isang pampangalawang katayuan sa lipunan, habang niluluwalhati at itinatakda ang Birheng Maria bilang huwaran ng mga Pilipinong babae.  Ang pagsapit ng mga Kastila at Katolisismo ang siya ring nagtakda ng tungkulin ng mga katutubong kababaihang Pilipino sa simbahan, sa kumbento, at sa tahanan.

## Pangkasalukuyang mga gampanin
May gampanin sa pagpapasiyang pangmag-anak ang mga pangmakabagong-panahong mga kababaihan Pilipino.  Sila ang nangangasiwa ng pananalapi, gumaganap bilang mga tagapangaral na pampananampalataya, at maaari ring maghanda at makipagkasundo hinggil sa mga pagpapakasal ng mga anak na lalaki at babae, na may pagpupunyagi upang mapainam ang mga ugnayang dinastiko ng mag-anak.  Ipinapakita ng pag-angat nina Corazon Aquino, Imelda Marcos at Gloria Macapagal-Arroyo bilang mga mamamayan ng politika na may paggalang sa mga kababaihan ang lipunang Pilipino, sa kabila ng pangingibabaw ng mga kalalakihan, at bagaman kalimitang nilalarawan ang mga babae bilang mga tagapag-alaga ng kanilang mga asawang lalaki.

Subalit, taliwas sa mga nabanggit sa itaas, nilarawan ni Juan Flavier - isang manggamot, isang awtoridad sa kaunlarang pampamayan, at dating senador ng Pilipinas - sa kaniyang aklat na *Doctor to the Barrios* (Manggagamot sa mga Baryo) na "aminin man ng ilang mga (Pilipinong) kalalakihan"... "may angking malaking kapangyarihan ang mga kababaihan ng mga  kanayunan sa Pilipinas," partikular na ang babaeng may-bahay.  Natatangi na nga kung ang babaeng may-bahay, na kalimitang tinataguriang *Reyna ng Tahanan*, ay naniniwala sa mga biyayang matatanggap mula sa isang partikular na gawain katulad ng diwa ng pagpaplano ng pamilya sa mga baryo.  Binanggit din ni Flavier na "Sa baryong Pilipino, ang taong may responsibilidad sa tahanan" at sa pamamahala nito "ay ang babaeng asawa... siya ang may tangan ng susi... sa kaunlaran... ng tahanan."

### Kasal at pakikipagkasintahan
Sa mga pook na rural, bihira para sa isang babaeng Pilipino ang manatiling wala pang asawa.  Hindi palagiang posible ang permanente o mahabang panahon ng katayuang pagkadalaga.  Sa pamayanang etniko, kamakailan lamang naganap ang paghahanda ng sariling mga kasal ng mga mismong kalalakihan at kababaihan.  Sa kinaugalian, ang konsehong pangtribo na binubuo ng mga katandaan at ng mag-anak ng batang lalaki ang nagaayos ng pagtatambal.  Kakaunti ang masasabi ng mag-anak ng babae, at hindi talaga maaaring magsalita ang mismong babae.  Halimbawa, batay sa tradisyong pangtribo ng mga Subanen, maaaring mag-asawa ng higit sa isang babae ang lalaki, at itinuturing na mga pag-aari ng lalaki ang mga babae.  Subalit napapasailalim na ngayon ang ganitong uri ng prosesong interpersonal.

## Tingnan din
*Mga manunulat na kababaihang Pilipino

*Mamamayang Pilipino
*Kalinangan sa Pilipinas
*Kasaysayan ng Pilipinas
*Ninotchka Rosca
*Angela Manalang-Gloria
*Lualhati Bautista

## Mga sanggunian
### Talababa
### Lahatan
**"A Celebration of Herstory: Filipino Women in Legislation and Politics, Perspective, About Culture and Arts"* , NCCA.gov.ph, 27 Oktubre 2003 (Mula sa *Historical Framework for the Centennial Celebration of Women in Politics and Legislation*, pinasinayaan ng Ugnayan ng Kababaihan sa Politika, *National Centennial Commission - Women Sector and Committee on Women, House of Representatives*, BayView Hotel, Maynila, 25 Hunyo 1998), nakuha noong: 16 Hulyo 2007
*Conlu, Prudencia V., *"Role of Filipino women in fisheries community"*, *Development of Fisheries in the Region: The Role of Filipino Women in Fishing Communities* (itinanghal ni Professor Prudencia V. Conlu, Dean, Kolehiyo ng Pangisdaan (*College of Fisheries*), Unibersidad ng Pilipinas sa Kabisayaan, Miag-as, Iloilo. Pilipinas), *FAO Corporate Document Repository*, FAO.org, 1994, nakuha noong: 16 Hulyo 2007
**Creating a National Commission on the Role of Filipino Women*, *Presidential Decree No. 633*, Palasyo ng Malakanyang, Maynila, LawPhil.net, 7 Enero 1975, nakuha noong: 16 Hulyo 2007
**"Women 2000: Gender Equality, Development and Peace for the Twenty-first Century"*, Pananalita ni Dr. Amelou Benitez Reyes, Tagapangasiwa, *National Commission on the Role of Filipino Women*, Puno ng Delegasyon, Ikadalawampu't-tatlong Sesyon ng Kapulungang Panlahat (Asamblea Heneral),  Bagong York, UN.org, Hunyo 5 hanggang 9, 2000, nakuha noong: 16 Hulyo 2007
*Rivera, P.C., *"Women in Development: The Road Toward Liberation"*, NCBI.NLM.NIH.gov at PubMed.gov, 1979, nakuha noong: 16 Hulyo 2007
*''Philippine Legislators' Committee on Population and Development Foundation*, *"Philippine Laws and Policies on the Status of Women"*, NCBI.NLM.NIH.gov at PubMed.gov, 1992, nakuha noong: 16 Hulyo 2007
**Executive Order No. 348 of 17 Pebrero 1989*, *"Approving and Adopting the Philippine Development Plan for Women for 1989 to 1992"*, Pilipinas, NCBI.NLM.NIH.gov at PubMed.gov, 17 Pebrero 1989, nakuha noong: 16 Hulyo 2007
*Blake, Matthew. *"The Role and Status of the Filipina, A Country Study: Philippines"* , Ang Aklatan ng Kongreso, Bansa.org, 30 Marso 2006, nakuha noong: 16 Hulyo 2007
**Philippines: Specific Commitments Made at Beijing, Beyond Beijing: Taking Root and Gaining Ground Asia Pacific Development Centre - Gender and Development Programme (GAD-APDC)*, * (This report is based on the proceedings of the Legislative Symposium on the government's implementation of the Beijing Platform for Action held on 29 Setyembre 1997, Philippines. The Committee on Women, House of Representatives and the Philippine NGO Beijing Score Board co-organized the symposium. The Committee on Women has the mandate to conduct congressional oversight on the implementation of laws and international instruments affecting the conditions of the Filipino women. The Philippine NGO Beijing Score Board is the main NGO network working with the government to monitor the implementation of the Platform for Action. During the Legislative Symposium, the report of the government was presented by Aurora Javate de Dios of the National Commission on the Role of Filipino Women who is also the Philippine representative to CEDAW)*, 1998, 260 pp., AWORC.org, nakuha noong: 16 Hulyo 2007
*Caoile, Gloria T., *"In Celebration of Filipino Women"* , *Tambuli Magazine*, IMDiversity.com, nakuha noong: 16 Hulyo 2007
**Former President Fidel V. Ramos (FVR), Cites Role of Women in Nation's History and Development*,*The Manila Bulletin Online*, MB.com, 2001, nakuha noong: 16 Hulyo 2007
**The History of Filipino Women's Writings, an article from Firefly - Filipino Short Stories (Tulikärpänen - filippiiniläisiä novelleja)*, 2001 / 2007 , nakuha noong: 12 Abril 2008

## Mga kaugnay na kawing panlabas
*Pambansang Komisyon sa Gampanin ng mga Kababaihang Pilipino , nakuha noong: 9 Abril 2008
*Pambansang Komisyon sa Gampanin ng Kababaihan, LawPhil.net, nakuha noong: 16 Hulyo 2007
**Name of Organization: National Commission on the Role of Filipino Women, United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific*, UNESCAP.org , nakuha noong: 16 Hulyo 2007
*Pilipinas, Mga Pag-aaral sa Kababaihan, Bibliograpiya, LIB.Berkeley.edu , nakuha noong: 16 Hulyo 2007
**National Commission on the Role of Filipino Women* (NCRFW), *International Labour Organization'', ILO.org, 6 Pebrero 2004, nakuha noong: 16 Hulyo 2007

Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas
Kategorya:Mga Pilipino
Kategorya:Kababaihan sa Pilipinas
Kategorya:Kultura ng Pilipinas