Anghelika (yerba)

Ang **yerbang anghelika**, **yerba anghelika**, o **anghelika** lamang (Ingles: *Angelica*), ay mga halamang-gamot o yerba na itinuturing na isang saring may 60 mga uri ng matataas halamang perenyal, na nasa pamilyang Apiaceae, likas sa mga rehiyong may katamtamang klima at sub-artiko ng Hilagang Hemispero.  Umaabot silang hanggang sa malayong Hilaga sa Aisland at Lapland.  Lumalaki sila hanggang mga 1 hanggang 3 ang taas, na may malalaking mga dahon at mga malalaking umbel ng mga puti o luntiang-puting mga bulaklak.

## Pagtatanim at gamit
May ilang mga uring pinalalaki para magsilbing mga pampalasa o para sa kanilang mga katangiang nakakagamot.  Pinakanatatangi rito ang Pangharding anghelika (*Garden Angelica*, *A. archangelica*), na mas karaniwang tinatawag na *angelica* o **anghelika** lamang.  Ginagamit ng mga katutubo sa Lapland ang malamang mga ugat bilang pagkain at ang mga sanga at tangkay bilang gamot.  Kulay luntian ang mga kristalisadong mga punit o pingas ng mga batang tangkay o sanga ng anghelika, maging ang mga panggitnang "tadyang" o hibla, na ipinagbibili bilang pandekorasyon at malasang mga palamuting materyal sa mga mamon o keyk, bagaman maaari ring kainin ng gayon.  Minsang ginagamit na pampalasa sa mga *gin* ang mga ugat at buto ng halaman, katulad ng Chartreuse at Benedictine.

Kinakain ang Anghelikang tabing-dagat (*Seacoast Angelica*, *A. lucida*) na katulad ng ginagawa sa ligaw o ilang na bersiyon ng apyo.  Kinakain ng ilang mga ulyabid (mga *Lepidoptera*) ang *A. sylvestris* at ilan pang ibang uri, kabilang ang *Eupithecia succenturiata*, *Eupithecia subfuscata*, *Lime-speck Pug* at ang *Chloroclystis v-ata*.  May ilang mga pangunahing bansa sa Hilagang Amerika ang gumagamit ng *A. dawsonii* bilang mga kasangkapang pangritwal.  Matatagpuan ang *A. atropurpurea* sa Hilagang Amerika mula Newfoundland sa hilaga patungong Wisconsin at patimog sa Maryland, at bilang pampausok ng mga tribo sa Missouri na panggamot sa mga sipon at ibang mga karamdamang pangdaanan ng hininga.  Kahawig ng uring *A. atropurpurea* ang isang nakalalasong *Cicuta virosa* (isang uri ng hemlak o *Cicuta*).
right|thumb|220px|Anghelikang ilang (*Angelica sylvestris*, *Wild Angelica*)  mula sa Thomé, *Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz*, 1885.

## Bilang halamang-gamot
Ginagamit bilang toniko o masustansiyang pampasiglang pagkain ang mga kinending mga tangkay at ugat ng anghelika na panlaban sa mga impeksiyon.  Nagsisilbing toniko rin ang *A. sinensis* (*dang gui* sa wikang Intsik) sa mga panggagamot sa Silangan, katulad ng para sa ikot ng pagreregla at pandugo.  Marami ring mga nakahanda at nabibili na sa botikang mga gamot na may *dang gui* sa Kanluran.  Mahalaga ang mga ugat ng *dang gui* sa mga sakit na anemia,pananakit kung may regla, at nagagamit bilang toniko o pampasiglang inumin pagkatapos manganak.  Nililinis at pinapasigla ng *dang gui* ang atay (inaalis ang mga dumi o toksin).  Nakatatanggal rin ito ng empatso o konstipasyon, partikular na sa mga matatanda.
**Angelica grayi* - Anghelika ni Gray
**Angelica hendersonii* - Anghelika ni Henderson
**Angelica keiskei* -- *Ashitaba*
**Angelica kingii* - Anghelia ni King
**Angelica lineariloba* - Anghelikang lason
**Angelica lucida* - Angelicang pambaybaying-dagat
**Angelica pachyacarpa*
**Angelica palustris*
**Angelica pinnata* -	Angelikang may maliit na dahon
**Angelica pubescens*
**Angelica roseana* -	Rosang anghelika
**Angelica sinensis* -  *Dong quai* sa wikang Intsik 
**Angelica scabrida* - Anghelika ng Bundok Charleston
**Angelica sylvestris* - Anghelikang ilang
**Angelica tomentosa* - Mabalahibong anghelika
**Angelica triquinata* - Mabilig na anghelika
**Angelica venenosa* - Mabuhok na anghelika
**Angelica wheeleri* - Anghelika ng Utah

## Sanggunian
## Mga kawing panlabas
*Herbaryum ng UVSC - Angelica 
*Paano magpatubo ng anghelika 
*Kasaysayan ng Anghelika
*Database ng mga halaman ng USDA 

Kategorya:Apiaceae
Kategorya:Yerba