Irena Sendler

Si **Irena Stanisława Sendler** (*Krzyżanowska*), na tinatawag ding *Irena Sendlerowa* sa Polonya, *nom de guerre* "Jolanta" (15 Pebrero 1910&nbsp;–&nbsp;12 Mayo 2008), ay isang Polakang empermera (nars) at *social worker* na naglingkod sa *Polish Underground* sa Barsobya sa ilalim ng mga Aleman noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at naging pinuno ng seksyong pang-kabataan ng Żegota, ang Konsehong Polako sa Pag-alalay ng mga Hudyo (Polako: *Rada Pomocy Żydom*), na naging aktibo mula 1942 hanggang 1945.

Sa tulong ng higit pang dalawang dosenang mga kasapi ng Żegota, naitakas pa ni Sendler ang higit-kumulang na mga kabataang Hudyo palabas mula sa Geto ng Barsobya at binigyan sila ng mgapalsipikadong dokumento ng pagkakakilanlan at binigyan ng mga tahanan sa labas ng mga geto, na nagligtas sa mga kabataang iyon mula sa pagkapughaw (*holocaust*). Kabilang ang eksepsyon ng mga diplomatikong nagbigay ng mga *visa* upang makalaya ang Hudyo mula sa Europa na sakop ng mga Nazi, nagligtas si Sendler ng mga Hudyo nang higit pa sa ibang indibidwal noong Pagkapuhaw.

Natuklasan din ng mga mananakop na Aleman ang kanyang mga gawa at siya ay pinadakip ng Gestapo, pinahirapan nang labis, at binigyang parusa ng kamatayan, ngunit nagawa niyang tumakas mula sa naturang parusa at nabuhay noong panahon ng digmaan. Noong 1965, kinilala si Sendler ng Estado ng Israel bilang Matuwid sa mga Bansa (*Righteous among the Nations*). Pagkatapos ay ginawaran siya ng *Order of the White Eagle*, ang pinakamataas na pagbibigay-dangal sa Polonya, para sa kanyang mga kawanggawa pantao noong panahon ng digmaan.

## Talambuhay
Ipinanganak si Irena Sendler bilang Irena Krzyżanowska noong ika-15&nbsp;ng Pebrero 1910 sa Otwock, malapit sa Barsobya, kay Dr. Stanisław Krzyżanowski, isang manggagamot at sa asawa nitong si Janina. Namatay ang kanyang ama sa sakit na tipus noong Pebrero 1917 dahil sa pagkahawa nito sa mga pasyenteng ginagamot. Pagkatapos ng kamatayan, nagbigay-alok ang komunidad ng mga Hudyo sa kanyang ina na bayaran ang edukasyon ni Sendler, baga ma't tinanggihan ng kanyang ina ang tulong. Pinakasalan naman niya si Stefan Zgrzembski, isang kaibigang Hudyo noon pa sa pamantasan nila, at nagkaroon sila ng mga anak; si Janina, Andrzej (na namatay noong kapanganakan), at si Adam (na namatay sa sakit sa puso noong 1999). Noong 1959 ay diniborsyo niya si Zgrzembski at pinakasalang muli ang kanyang unang asawang si Mieczysław Sendler; ngunit sila ay nag-diborsyo muli.

## Ikalawang Digmaang Pandaigdig
thumb|left|Karatula ng Nazi sa Aleman at Polako (Barsobya, 1942) na nagbabanta ng kamatayan sa sino mang Polakong tumulong sa mga Hudyo
Nagtungo si Sendler sa Barsobya bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at nag-trabaho para sa gawaing pangkawanggawang pang-munisipal.

]]
Noong Agosto 1943, si Sendler, na kinilala na noon sa kanyang *nom de guerre* na "Jolanta" ay hinirang ng Żegota, isang organisasyon sa ilalim ng kalupaan na kilala rin bilang Konseho sa Pag-alalay ng mga Hudyo (*Council to Aid Jews*), upang pamunuan ang seksyong pang-kabataan ng mga Hudyo Halos 400 sa mga kabataan ang mga naitakas mismo ni Sendler. At dahil doon, naging maaga ang pagluwal niya sa kanyang anak na si Andrzej, na hindi nabuhay. ang kanyang ugnayan sa (AK) ay nangahulugang hindi siya gagawing isang bayani.

Matapos, siya ay naging tagapagturo at pangalawang direktor sa iba't ibang paaralang pang-medisina sa Barsobya, at nagtrabaho para sa Ministeryo ng Edukasyon at Kalusugan. Naging aktibo rin siya sa mga programang pangkawanggawa . Tumulong siya sa pagsasa-ayos ng ilang mga bahay-ampunan at mga sentrong pangkalinga para sa mga kabataan, mga mag-anak at matatanda, pati na rin sa isang sentro para sa mga taong bayarán sa Henryków.

## Pagkilala at Pagbigay-alaala
Noong 1965, kinilala si Sendler ni Yad Vashem bilang isa sa mga Polakong Makatuwiran sa mga Nasyon, Nakatanggap pa siya ng higit na mataas na anyo ng gantimpalang iyon, ang ''Commander's Cross* na mayroon Bituin noong ika-7&nbsp;ng Nobyembre 2001.

Ganoon pa man, nanatiling di-kilala sa mundo ang mga natamo ni Sendlern hanggang noong 1999, nang ang mga mag-aaral sa isang mataas na paaralan sa Uniontown, Kansas, kasama ang kanilang tagapagturong si Norman Conrad, ay nagsagawa ng isang dula batay sa kanilang pagsasaliksik ng buhay ni Sendler, na pinamagatan nilang *Life in a Jar* (Buhay sa isang Banga). Nagtamo ito ng pambihirang tagumpay, na itinanghal nang halos 200 ulit sa Estados Unidos at sa ibang bansa, at malinaw na lalong nagbigay-kilanlan sa pagsasa-publiko ng kasaysayan ni Sendler sa maraming panig ng daigdig. Noong Marso 2002, inihirap ng Templo ng B’nai Jehudah ng Lungsod ng Kansas kay Sendler, kayla Conrad at mga estudyante nagsagawa ng dula ang taunang paggawad ng gantimpalang “para sa mga ambag na nagawa para sa pagligtas ng daigdig” (Gantimpalang Tikkun Olam). Hinango ang dula para sa palabas pantelebisyon na *The Courageous Heart of Irena Sendler* (2009), sa ilalim ng direksyon ni John Kent Harrison, kung saan ginampanan ni Anna Paquin ang papel ni Sendler.

## Sanggunian
## Kawing Panlabas
* *Irena Sendler:  In the Name of Their Mothers''  (PBS documentary, first aired May 2011)
* Irena Sendler  – Righteous Among the Nations – Yad Vashem
* Irena Sendlerowa on History's Heroes  – Illustrated story and timeline.
* Life in a Jar: The Irena Sendler Project
* 
* Snopes discussion of an email regarding the Nobel Prize

Kategorya:Mga Polako
Kategorya:Kasaysayan ng Polonya
Kategorya:Ikalawang Digmaang Pandaigdig