open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jane Austen

Si **Jane Austen** (16 Disyembre 1775 - 18 Hulyo 1817) ay isang may-akdang Inglesa. Nagsimula siyang magsulat noong 14 na taong gulang pa lamang. Mga magulang niya sina Reberendo George Austen at Cassandra Austen.

## Talambuhay 
Ipinanganak si Austen sa Steventon ng Hilagang Hampshire, Inglatera.  Tumanggap siya ng edukasyon mula sa kanyang ama, na isang rektor sa Steventon at dating kasaping-kapatid ng Dalubhasaan ng San Juan, Oxford.  Nilisan niya ang Steventon noong 1801.   Pagkaraan, pangunahing namuhay siya sa kabayanan at kanayunan, partikular na sa nayon ng Chawton, malapit sa Winchester, Inglatera.  Namatay siyang walang asawa habang nasa Winchester, sa edad na 41. Nagkaroon siya ng limang mga kapatid na lalaki at isang mas nakatatandang kapatid na babae.

## Bilang manunulat 
Nasulat ang kanyang mga nobelang *Sense and Sensibility* (dating kilala sa ilalim ng pamagat na *Elinor and Marianne*), *Pride and Prejudice*, at *Northanger Abbey* bilang mga balangkas muna sa pagitan ng 1792 at ng 1798, habang nakatira siya sa Steventon.

### Mga aklat 
Nagsulat si Austen ng anim na buong mga aklat o mga nobela:
* *Sense and Sensibility* (unang balangkas isinulat niya noong sirka 1792 o 1795, nalathala noong 1811)
* *Pride and Prejudice* (unang balangkas isinulat niya mula 1795 hanggang 1797, nalathala noong 1813)
* *Mansfield Park* (isinulat mula 1812 hanggang 1814, nalathala noong 1814)
* *Emma* (nalathala niya noong 1815)
* *Northanger Abbey* (isinulat mula 1798 hanggang 1799, binago noong 1803, nalathala noong 1817 pagkaraan ng kanyang kamatayan)
* *Persuasion* (isinulat niya noong 1816, nalathala noong 1817 pagkaraan ng kanyang kamatayan)

Lima sa mga ito ang itinuturing na pinakamahahalagang mga nobela sa wikang Ingles: ang *Sense and Sensibility*, *Pride and Prejudice*, *Mansfield Park *, *Persuasion* at *Emma*.

Bukod sa mga nobelang nabanggit, nagsulat rin si Austen ng ilang bilang ng mga maiiksing kuwento noong kanyang kabataan, na tinipon sa *Juvenilia*.  Nagsulat din siya ng mga liham, ang "*Letters*. Sinulat niya ang nobeletang *Lady Susan* at sinimulan din niya ang *Sanditon* at *The Watsons* ngunit namatay bago matapos ang mga ito.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga nobelista
Kategorya:Mga manunulat mula sa Inglatera
Walt Whitman

Si **Walter Whitman** (31 Mayo 1819 – 26 Marso 1892) ay isang Amerikanong manunulat ng sanaysay, mamamahayag, at humanista. Bahagi siya ng panahon ng pagpapalit o transisyon sa pagitan ng transendentalismo at realismo, na nagsasama ng kanyang mga pananaw sa kanyang mga gawa. Isa si Whitman sa pinakamaiimpluhong mga makata sa patakarang Amerikano, na kalimitang tinatawag na ama ng malayang taludturan o malayang berso. Napakakontrobersiyal ng kanyang mga gawa noong kanyang kapanahunan, partikular ang kanyang kalipunan ng mga tulang *Leaves of Grass* (o "Mga Dahon ng Damo"), na nilarawan bilang bastos dahil sa bulgar na seksuwalidad nito.

Ipinanganak sa Long Island, naghanapbuhay si Whitman bilang isang tagapamahayag, isang guro, isang kleriko ng pamahalaan, at isang nagkusang-loob na nars noong panahon ng Amerikanong Digmaang Sibil, bilang karagdagan sa paglalathala ng kanyang panulaan. Sa kaagahan ng kanyang larangan, isinulat din niya ang nobelang *Franklin Evans* noong 1842. Unang nalathala ang pangunahing gawa ni Whitman na *Leaves of Grass* noong 1855 sa pamamagitan ng sarili niyang salapi. Ipinagpatuloy niyang palawakin at baguhin ito hanggang sa kanyang kamatayan noong 1892. Pagkaraan ng isang istrok patungo sa pagtatapos ng kanyang buhay, lumipat siya sa Camden, Bagong Jersey, kung saan lalong lumala ang hindi pagbuti ng kanyang kalusugan. Namatay siya sa edad na 72, at tinanaw ng madla ang kanyang libing.

Karaniwang tinatalakay ang seksuwalidad ni Whitman na kasama ng kanyang panulaan. Bagaman patuloy na nagtatalu-talo ang mga manunulat ng talambuhay hinggil sa kanyang seksuwalidad, karaniwan siyang itinuturing bilang homoseksuwal o biseksuwal. Hindi malinaw kung nagkaroon ng mga ugnayang seksuwal si Whitman sa mga kalalakihan. Nagbigay pansin si Whitman sa politika habang nabubuhay. Sinuportahan niya ang *Wilmot Proviso* at kinalaban ang malawakang pagdurugtong sa panahon ng pang-aalipin. Nagpakita ang kanyang mga tula ng isang egalitaryong pananaw ng mga lahi o lipi, at sa isang pagkakataon o punto tumawag siya ng pagtatanggal o abolisyon ng pagkakaroon ng mga alipin, ngunit pagdaka ay nakita niyang isang panganib para sa demokrasya ang kilusang abolisyonista.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga manunulat mula sa Estados Unidos
Kategorya:Mga makata
Kategorya:Mga tagapagsanaysay
John Milton

Si **John Milton** (9 Disyembre 1608&nbsp;– 8 Nobyembre 1674) ay isang Ingles na makata, may-akda, polemisista, at tagapaglingkod-sibil para sa Komonwelt ng Inglatera. Higit na kilala siya dahil sa kanyang tulang epikong *Paradise Lost* (o "Nawalang Paraiso") at dahil sa kanyang tratadosong *Areopagitica* na tumutuligsa sa pagbabantay-kasanlingan o *censorship* sa Ingles.

Kategorya:Mga makata
Kategorya:Mga manunulat mula sa Inglatera
Dnipro

thumb|Panoramang urbano ng Dnipro
Ang **Dnipro** (), na kilala rin bilang '''Dnipropetrovs'k** (Дніпропетро́вськ, ) at **Dnepropetrovsk''' (Днепропетро́вск, ) sa wikang Ruso, ay isang lungsod sa Ukraine. Ito ay pumapangatlo sa populasyon.

Kategorya:Mga lungsod sa Ukraine
Satelayt

[thumbnail|[ESTCube-1]]
Ang **satelayt** (mula sa Ingles: *satellite*) ay isang aparatong umiinog sa kalawakan o umiikot sa paligid ng daigdig.  Tinatawag din itong "**buwan**" o "**buntala**".

Ang satelayt ay may dalawang uri: ang natural na satelayt (tulad ng buwan) at ang artipisyal na satelayt.

Ang kaunaunahang artipisyal na satelayt na lumakbay sa kalawakan ay ang Sputnik 1, na inilunsad noong Oktubre 4, 1957. Sa kasalukuyan, mahigit 2,500 mga satelayt ang umiikot sa Daigdig. 

## Mga sanggunian 
Kategorya:Astronomiya
Kategorya:Meteorolohiya
Kategorya:Sasakyang pangkalawakan
Eindhoven

Ang **Eindhoven** ay isang bayan at lungsod na matatagpuan sa lalawigan ng Hilagang Brabante sa timog Olanda, na dating nasa tagpuan ng mga ilog ng Dommel at Gender. Hinarangan ang Gender malapit sa gitna ng lungsod noong dekada 1950, ngunit ang Dommel ay patuloy na dumadaloy sa loob ng lungsod. Ang lungsod ay bumibilang ng 213,809 na mamamayan (base sa Enero 2010), at sa gayon ito ang ika-5 pinakamalaking lungsod sa Olanda at pinakamalaki sa Hilagang Brabante.

Kasama sa mga karatig-bayan nito ang Son en Breugel, Neunen, Geldrop-Mierlo, Heeze-Leende, Waalre, Veldhoven, Eersel, Oirschot at Best. Ang pagkakasama ng mga ito ay may bandang 440,000 mamamayan. Ang kalakhan (na kasama ang Helmond) ay nagtataglay ng halos 750,000 mamamayan. Isa pa, and Eindhoven ay bahagi ng *Brabant Stad*, isang pinagsamang kalakhan na may higit sa 2 milyong naninirahan.

## Mga Kawing Panlabas
*Ang Opisyal na Website Pandaigdig ng Lungsod ng Eindhoven 

Kategorya:Mga lungsod ng Netherlands
Nellie Tayloe Ross

Si **Nellie Tayloe Ross** (29 Nobyembre 1876&nbsp;– 19 Disyembre 1977) ay isang Amerikanang politiko na naging gobernador ng Wyoming mula 1925 hanggang 1927, at gumanap na direktor ng Pambansang Gawaan ng Salapi ng Estados Unidos mula 1933 hanggang 1953. Siya ang unang babaeng naglingkod bilang gobernador para sa isang estado ng Estados Unidos.  Sa kasalukuyan, siya pa rin ang nag-iisa at natatanging babaeng umupo sa katungkulan bilang gobernadora ng Wyoming.  Isa si

yang masugid na tagapagtangkilik ng probinsiyon noong dekada ng 1920.

Kategorya:Mga politiko ng Estados Unidos
Kategorya:Mga gobernador
Kategorya:Kasaysayan ng Estados Unidos
Louis Daguerre

Si **Louis-Jacques-Mandé Daguerre** (18 Nobyembre 1787&nbsp;– 10 Hulyo 1851) ay isang Pranses na artista ng sining at kimikong kinilala dahil sa kanyang pagkakaimbento ng prosesong dagereotipo (o *daguerreotype* sa Ingles) sa larangan ng potograpiya.

Kategorya:Mga kimiko
Kategorya:Potograpiya
Kategorya:Mga Pranses
Brandeburgo

Ang **Brandeburgo** (; ; ) ay isang estado sa hilagang-silangan ng Alemanya na nasa hangganan ng mga estado ng Mecklemburgo-Kanlurang Pomerania, Mababang Sahonya, Sahonya-Anhalt, at Sahonya, gayundin ang bansang Polonya. May lawak na  at populasyon na 2.5 milyong residente, ito ang ikalimang pinakamalaking estado ng Germany ayon sa lugar at ang ikasampu sa pinakamataong populasyon. Ang Potsdam ay ang kabesera ng estado at pinakamalaking lungsod, habang ang iba pang mga pangunahing bayan ay kinabibilangan ng Cottbus, Brandenburg an der Havel, at Frankfurt (Oder).

Napapaligiran ng Brandenburg ang pambansang kabesera at lungsod-estado ng Berlin, at sama-samang nabuo ang Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo, ang pangatlo sa pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya na may kabuuang populasyon na humigit-kumulang 6.2 milyon. Nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang parehong estado noong 1996 at ang mga estado ay nagtutulungan sa maraming bagay hanggang ngayon.

Nagmula ang Brandeburgo sa Hilagang Marca noong bandang 900 AD, mula sa mga lugar na nasakop mula sa mga Wendo. Nang maglaon, ito ay naging Margrabyato ng Brandeburgo, isang pangunahing pamunuan ng Banal na Imperyong Romano. Noong ika-15 siglo, napasailalim ito sa pamumuno ng Pamilya Hohenzollern, na kalaunan ay naging naghaharing dinastiya din ng Dukado ng Prusya at itinatag ang Brandeburgo-Prusya, ang kaibuturan ng kalaunang Kaharian ng Prusya. Mula 1815 hanggang 1947, ang Brandeburgo ay isang lalawigan ng Prusya.

Kasunod ng pagbuwag sa Prusya pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang Brandeburgo ay itinatag bilang isang estado ng Sobyetikong Militar na Pangangasiwa sa Alemanya, at naging estado ng Demokratikong Republika ng Alemanya noong 1949. Noong 1952, ang estado ay ibinuwag at nahati sa maraming rehiyonal na distrito. Kasunod ng muling pag-iiisang Aleman, muling itinatag ang Brandeburgo noong 1990 at naging isa sa limang bagong estado ng Republikang Federal ng Alemanya.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga estado ng Alemanya
Etnosentrismo

Ang **etnosentrismo** ay ang pagkakaroon ng paniniwalang pinakamahalaga at higit na nakatataas o nakaaangat ang isang lipi o lahi kaysa iba pa.  Sa ganitong paniniwala, nangingibabaw at namamalagi ang damdamin ng pagpapahalaga sa sariling lahi, maaaring sa ilan o sa lahat ng aspeto ng nasabing lipi.  Sa loob ng ideolohiyang ito, maaaring husgahan ng mga indibidwal ang ibang mga pangkat kaugnay ng kanilang sariling grupong etniko o kalinangan, partikular na ang sa wika, ugali, gawi, at relihiyon.  Nagsisilbing panglarawan o pambigay kahulugan ang ganitong kaibahang etniko at mga kabahaging kahatian sa namumukod-tanging pagkakakilanlan ng kalinangan ng bawat etnisidad.

## Mga sanggunian
Kaurian:Kultura
Kaurian:Diskriminasyon
Kaurian:Heograpiya
Kaurian:Sosyolohiya
Kaurian:Etnosentrismo
Kaurian:Etnisidad
Patente

Ang **patente** (Ingles: *patent*) ay isang uri ng ari-ariang intelektuwal na nagbibigay sa may-ari nito ng legal na karapatang ibukod ang iba sa paggawa, paggamit, o pagbebenta ng isang imbensyon sa loob ng limitadong panahon kapalit ng paglalathala ng isang nagbibigay-daang  pagbubunyag ng imbensyon. Sa karamihan ng mga bansa, nasa ilalim ang mga karapatan sa patente ng pribadong batas at dapat idemanda ng may-ari ng patente ang isang taong lumalabag sa patente upang maipatupad ang kanilang mga karapatan.

Ang pamamaraan para sa pagbibigay ng mga patente, mga kinakailangan na inilagay sa patente, at ang lawak ng mga eksklusibong karapatan ay malawak na nag-iiba sa pagitan ng mga bansa ayon sa mga pambansang batas at internasyonal na kasunduan. Gayunpaman, karaniwan dapat magsama ang isang aplikasyon ng patente ng isa o higit pang mga paghahabol na tumutukoy sa saklaw ng proteksyon na hinahanap. Maaaring magsama ang isang patente ng maraming paghahabol, na tumutukoy ang bawat isa sa isang partikular na karapatan sa ari-arian.

Sa ilalim ng Kasunduang TRIPS ng Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalaka (*World Trade Organization* o WTO), dapat na makukuha sa mga estadong miyembro ng WTO ang patente para sa anumang imbensyon, sa lahat ng larangan ng teknolohiya, basta't bago ang mga ito, may kasamang hakbang sa pag-imbento, at may kakayahang magamit sa industriya. Gayunpaman, may mga pagkakaiba-iba sa kung ano ang maaaring patentadong paksa mula sa bansa patungo sa bansa, gayundin sa mga estadong miyembro ng WTO. Ibinibigay din ng TRIPS na ang termino ng proteksyon na magagamit ay dapat na hindi bababa sa dalawampung taon. Ang ilang mga bansa ay may iba pang mga anyo ng ari-ariang intelektuwal na tulad ng patente, gaya ng mga modelo ng utilidad, na may mas maikling panahon ng monopolyo.

## Batas ng patente sa Pilipinas 
Sinasaklaw ang mga patente ng Pilipinas ng Kodigo ng Ari-ariang Intelektuwal ng Pilipinas (*Intellectual Property Code of the Philippines*) o Batas Republika Blg. 8293 na ginagawaran ang mga imbentor ng karapatang eksklusibo sa kanilang imbensyon sa loob 20 taon mula sa araw ng paghahain ng aplikasyon kapalit ng pagbubunyag ng imbensyon sa publiko.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Monopolyo
Kategorya:Batas
Kategorya:Karapatan
Pambansang Libingan ng Arlington

thumb|300px|Pambansang Libingan ng Arlington
thumb|200px
Ang **Pambansang Libingan ng Arlington** (Ingles: ***Arlington National Cemetery***), sa Arlington, Virginia ay isang sementeryong pangmilitar sa Estados Unidos, na itinatag noong panahon ng Digmaang Sibil sa Amerika sa lote ng Bahay Arlington, dating pag-aaring lupain ng asawa ni Robert E. Lee na si Mary Anna Custis Lee, isang kaapu-apuhan ni Martha Washington.  Tuwirang nakalagak ang libingan ng mga patay na ito sa may kahabaan ng Ilog ng Potomac mula sa Washington, D.C. at malapit sa Pentagon.  Pinaglilingkuran ito ng estasyon ng tren sa **Sementeryo ng Arlington** na nasa Bughaw na Linya ng sistema ng Washington Metro. 

Mahigit sa 300,000 mga katao ang nakalibing sa pook na sumasakop sa 624 na mga hektarya (2.53 km2).  Nakahimlay sa sementeryong ito ang lahat ng nasawing mga beterano at militar mula sa bawat isang mga digmaan ng bansa, mula sa Amerikanong Digmaang Sibil magpahanggang sa mga gawaing militar sa Apganistan at sa Irak.  Pagkaraan ng 1900, pinaglipatan at pinaglibingan na rin ito ng mga patay mula sa mga digmaang naganap bago mangyari ang digmaang sibil sa Amerika.

Kapwa pinangangasiwaan ng Kagawaran ng Hukbong Katihan ng Estados Unidos ang Pambansang Libingan ng Arlington at ang Tahanang Pambansang Libingan ng mga Kawal at Piloto ng Estados Unidos.  Samantala, pinangangasiwaan naman ng Kagawaran ng mga Ugnayang Pangbeterano ng Estados Unidos o kaya ng Palingkuran ng Pambansang Liwasan ang iba pang mga pambansang mga sementeryo.  Bilang parangal para kay Robert E. Lee, pinangangasiwaan ng Palingkuran ng Pambansang Liwasan ang Bahay Arlington (Mansyong Custis-Lee). 

Kaurian:Mga libingan sa Estados Unidos
Franz Kafka

Si **Franz Kafka** (3 Hulyo 1883&nbsp;– 3 Hunyo 1924) ay isa sa pangunahing manunulat ng akdang kathang-isip noong ika-20 daang taon. Ipinanganak siya sa isang mag-anak na nasa panggitnang antas ng lipunan. Nagsasalita ang kanyang pamilyang Hudyo ng wikang Aleman sa Praga, Bohemia (kasalukuyang Republikang Tseko), Austria–Unggarya. Itinuturing ang kanyang natatanging katawan ng mga sulatin bilang isa sa pinakamaimpluwensiya sa Kanluraning panitikan, bagaman karamihan sa mga ito ay hindi natapos ang pagkakagawa.

Kabilang sa kanyang mga kuwento ang *The Metamorphosis* (1912) at ang *In the Penal Colony* (1914), habang kasama naman sa kanyang mga naisulat na nobela ang *The Trial* (1925), *The Castle* (1926) at ang *Amerika* (1927).

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga Tseko
Kategorya:Mga manunulat
Kategorya:Mga nobelista
Panglagalag ng Misyong Panggagalugad sa Marte

right|thumbnail|250px|Isang konsepto ng mangguguhit na nagpapakita ng Panglagag sa planetang Marte, na nagmula sa *Maas Digital LLC*.

Ang **Pangpanggagalugad na Panglagalag sa Marte** (Ingles: ***Mars Exploration Rover***, **MER**) ay isang robot na bahagi ng kasalukuyang isinasagawang robotikong misyong pangkalawakan ng NASA sa planetang Marte, na nagsimula noong 2003 sa pamamagitan ng pagpapadala ng dalawang mga panglagalag o *rover*: ang MER-A na *Spirit* ("Espiritu") at ang  MER-B *Opportunity* ("Pagkakataon"), upang magsagawa ng eksplorasyon sa kapatagan at heolohiya ng Marte.

Isa sa pangunahing mga layuning pang-agham ng misyon ang maghanap, ilarawan, at suriin ang malawak na sakop ng uri ng mga bato at lupang naghahawak ng mga kasagutan sa dating galaw ng tuwig sa ibabaw ng Marte.  Bahagi ang misyon ng Programang Pangpanggagalugad sa Marte ng NASA, na kinabibilangan ng tatlong nakalipas na matatagumpay na mga panlapag o mga *lander*: ang dalawang mga panlapag Viking noong 1976 at ang Pathfinder (literal na "Tagahanap ng Daan") noong 1997.

Umaabot sa $820 mga milyon ang kabuuang halaga ng gastusin sa pagbubuo, pagpapadala, pagpapalapag, at pagpapaandar ng mga panglagalag sa ibabaw ng kalatagan ng Marte para sa unang 90 araw ng paunang misyon.  Dahil nagpatuloy ang paggalaw ng mga panglagalag sa loob ng limang mga taon, pagkaraan ng kanilang paglapag sa Marte, tumanggap sila ng limang pagdurugtong sa misyon.  Itinalaga ang ang ikalimang dugtong na panahon para sa misyon noong Oktubre 2007, na magwawakas sa 2009. Ang kabuuang gugulin para sa unang apat na dugtong sa misyon ay $104 mga milyon at tinatayang aabot sa $20 mga milyon ang ikalimang pagdurugtong ng panahong pangmisyon.

Sa pagkilala sa malaking bilang ng pang-agham na kabatiran mula sa misyong ito, na dahil sa mga nagawa ng mga panglagalag, dalawang mga asteroyd ang pinangalanan para sa kanila bilang pagbibigay ng parangal sa kanila: ang *37452 Spirit* at ang *39382 Opportunity*.

Pinamamahalaan ng Jet Propulsion Laboratory ang misyong ito para sa NASA.  Ang Jet Propulsion Laboratory ang nagdisenyo, bumuo, at ang nagpapaandar sa mga panglagalag.

## Tingnan din
*Panglagalag sa buwan

## Mga sanggunian
Kaurian:NASA
Kategorya:Sasakyang pangkalawakan
Martin Luther King

Ang **Martin Luther King** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

Kina:
*Martin Luther King, Jr., pinuno ng kilusang pang-karapatang sibil sa Estados Unidos.
*Martin Luther King, Sr., ama ni Martin Luther King, Jr.

## Tingnan din
**Martin Luther (paglilinaw)*
Dinastiyang Shang

Ang **Dinastiyang Shang** (Tsino: 商朝; pinyin: Shāng cháo) o **Dinastiyang Yin** (Tsino: 殷代; pinyin: Yīn dài), ayon sa tradisyonal na historyograpiya, ay namahala sa lambak ng Ilog Dilaw sa ikalawang milenyo BK, sumunod sa Dinastiyang Xia at sinundan ng Dinastiyang Zhou. Ang klasikong pahayag tungkol sa mga Shang ay nanggagaling sa mga teksto tulad ng *Aklat ng mga Dokumento*, *Mga Salaysay sa Kawayan* at *Mga Talaan ng Dakilang Historyador*. Ayon sa tradisyonal na kronolohiya na batay sa mga kalkulasyon na ginawa noong humigit-kumulang 3
,000 taon na ang nakakaraan ni Liu Xin, ang Shang ay namahala mula 1766 hanggang 1122 BK, ngunit ayon sa mga kronolohiya batay sa mga "kasalukuyang teksto" ng *Mga Salaysay sa Kawayan*, sila ay namahala mula 1556 hanggang 1046 BK. Pinetsahan sila ng Kronolohiyang Proyektong Xia–Shang–Zhou mula sa c. 1600 hanggang 1046 BK.

Ang Dinastiyang Shang ay ang pinakamaagang dinastiya ng tradisyonal na Tsinong kasaysayan na suportado ng arkeolohikal na katibayan. Ang mga paghuhukay sa Mga Guho ng Yin (malapit sa kasalukuyang araw na Anyang), na kung alin ay natukoy bilang ang huling Shang na kabisera, ay nakatuklas ng labing-isang mga mahahalagang maharlikang puntod at ang mga pundasyon ng mga palasyo at mga lugar ng pagsusulinaw, na naglalaman ng mga sandatang pandigma at mga labi mula sa parehong mga hayop at taong sakripisyo. Libu-libong mga tansong pula, hade, bato, buto, at mga seramikang artipakto ang natagpuan.

Ang lugar sa Anyang ay nagbunga ng pinakamaagang alam na katawan ng Tsinong pagsusulat, karamihan ay mga panghuhula na nakaukit sa butong orakulo - mga talukob ng pagong, mga paypay ng baka, o iba pang mga buto. Higit sa 20,000 ang natuklasan sa unang pang-agham na mga paghuhukay sa panahon ng mga 1920 at 1930, at mahigit apat na beses karami ang natagpuan mula noon. Ang mga paguukit ay nagkakaloob ng mahahalagang pananaw sa maraming mga paksa mula sa pulitika, ekonomiya, at relihiyosong gawain pati na rin sa sining at panggagamot sa maagang yugto ng kabihasnang Tsino.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga dinastiya sa kasaysayan ng Tsina
Blog

Ang **blog** ay iba pang katawagan o pinaiksing salita para sa **weblog** (literal na "talaan sa web"). Isa itong websayt o sityo sa web na parang isang elektronikong talaarawan o diyornal. Karamihan sa mga tao ang makagagawa ng isang blog at, pagkatapos nito, sumulat kasunod ng blog na iyon. Tinatawag na mga **blogger** ang mga taong sumusulat sa mga blog. Kalimitang isinusulat ng mga blogero sa mga blog ang kanilang mga opinyon, saloobin, mungkahi, adbokasiya, alaala, kaisipan at iba pa.

Karamihan sa mga blog ay naglalaman ng mga komentaryo o balita ukol sa ilang mga paksa; ang ilan naman ay ginagamit ito para gawing *online diary* (talaarawang nasa internet). Isang mahalagang bahagi ng mga blog ay ang pagiging interaktibo, iyon ay ang kakayahang mag-iwan ng mga komentaryo mula sa mga taong nagbasa ng isang partikular na blog.Karamihan sa mga blog ay binubuo lamang ng purong salita (o *textual*), pero mayroon ding nakapunto ang nilalaman sa mga obra (*art blog*), larawan (*photoblog*), mga bidyo (*video blogging*, vlogging), musika (*MP3 blogging*), at mga tunog (*podcasting*). *Microblogging* naman ang tawag sa blog na sobrang ikli.

Ang salitang *weblog*, web log o web-log ay unang narinig mula kay Jorn Barger noong 17 Disyembre 1997. Habang ang pinaikling anyo nito - *blog* ay mula sa isang biro ni Peter Merholz noong Mayo 1999. Magmula noon, nagsilbing isa sa mga pinakaimportanteng bahagi ng journalism ang *blogging*. Sa Pilipinas noong Disyembre 2009, isang *photoblog* ang nagsilbing pinanggalingan ng halos lahat ng mga pangkat pambalita para ibalita ang isang sunog noong buwang iyon. Pero, nagmula rin sa blog ang karamihan sa mga kontrobersiyang kadalasan ay nagpapatama sa mga mahahalagang personalidad.

Kategorya:Mga blog
Pelé

Si **Edison Arantes do Nascimento** o **Pelé** (Oktubre 23, 1940 - Disyembre 29, 2022) ay isang putbolistang mula sa Brasil.  Ipinanganak siya sa Três Corações.

## Talambuhay 
Binigyan siya ng pamagat na "Putbolistang Manlalaro ng Daang Taon", kasama si Diego Maradona ng FIFA.  Napili si Maradona sa pamamagitan ng pagboto sa internet subalit naniwala ang FIFA na may suliranin dito at nagpasyang piliin ang dalawang mga manlalaro para sa titulo.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Ipinanganak noong 1940
Kategorya:Namatay noong 2022
Kategorya:Mga Brasileño
Leo Tolstoy

Si **Leo Tolstoy** o Konde **Lev Nikolayevich Tolstoy** (1828–1910) ay isang Rusong nobelista at anarkistang bantog dahil sa pagsusulat niya ng mga aklat na *War and Peace* at *Anna Karenina*.

Ipinanganak si Tolstoy sa Yasnaya Polyana, ang pag-aaring lupain ng mag-anak niya sa rehiyon ng Tula, Rusya. Pinakasalan niya si Sofia Andreevna Bers. Isa siyang Kristiyanong may paniniwala sa pagkakaroon ng katayuan o prinsipyo ng walang-kapangahasan. Nakapagdulot ang kanyang gawang *The Kingdom of God is Within You* ng impluwensiya sa mga taong katulad nina Mahatma Gandhi at Martin Luther King, Jr. Namatay siya dahil sa sakit na pulmonya sa estasyong Astapovo noong 1910 sa edad na 82.

Kategorya:Mga manunulat mula sa Russia
Kategorya:Mga nobelista
Kategorya:Mga anarkista ng Russia
Voltaire

Si **François-Marie Arouet** (21 Nobyembre 1694  30 Mayo 1778), na mas kilala sa kanyang pangalang pampanitikan na **Voltaire**, ay isang manunulat, tagapagsanaysay, at pilosopong namuhay noong Panahon ng Pagkamulat sa Pransiya. Kilala siya sa kanyang katalinuhang may bahid ng pagpapatawa at sa kanyang pagtatanggol ng mga kalayaang sibil, na kapwa kinabibilangan ng kalayaan sa pananampalataya at malayang kalakalan.

Isang mabungang manunulat si Voltaire na nakagawa ng mga gawa sa halos lahat ng mga anyong pampanitikan, kabilang na ang mga dula, mga tula, mga nobela, mga sanaysay, mga akdang pangkasaysayan, mga gawang pang-agham, mahigit sa 20,000 mga liham, at mahigit sa 2,000 mga aklat at mga pampleto.

Isa siyang lantad na tagapagsalita ng kanyang pagtangkilik sa repormang panglipunan, sa kabila ng mahigpit na mga batas ukol sa mga pagbabawal at marahas na mga multang ipinapataw sa mga sumusuway. Bilang isang polemisistang satiriko, malimit niyang gamitin ang kanyang mga gawa upang tuyain ang dogma ng Simbahang Katoliko at ang mga institusyong Pranses noong kanyang kapanahunan.

Isa si Voltaire sa ilang mga tao ng Panahon ng Pagkamulat (kasama nina Montesquieu, John Locke, Thomas Hobbes, at Jean-Jacques Rousseau) na nakaimpluwensiya ang mga gawa at mga ideya sa mahahalagang mga tagapag-isip ng Himagsikang Amerikano at ng Himagsikang Pranses.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga manunulat mula sa Pransiya
Kategorya:Mga nobelista mula sa Pransiya
Kategorya:Mga makata mula sa Pransiya
Kategorya:Mga tagapagsanaysay mula sa Pransiya
Kategorya:Mga mandudula mula sa Pransiya
Kategorya:Mga pilosopo mula sa Pransiya
Giotto di Bondone

thumb|right|Isang rebulto ni Giotto.

Si **Giotto di Bondone** (sirka 1267 – Enero 8, 1337), karaniwang kilala bilang **Giotto**, ay isang Italyanong pintor at arkitektong mula sa Plorensiya. Pangkalahatan siyang iniisip bilang pinakauna sa hanay ng dakilang mga artista ng sining sa Italyanong Muling Pagsilang.

Isinulat ni Giovanni Villani, na namuhay din sa kapanahunan ni Giotto, na si Giotto ang hari ng mga pintor, na gumuhit sa lahat ng kanyang mga larawan ng nilalang bilang tila may buhay. Sinabi ni Villani na, dahil napakarunong ni Giotto, sinuwelduhan si Giotto ng lungsod ng Plorensiya.

Noong ika-16 daang taon, sinabi ng manunulat ng talambuhay na si Giorgio Vasari na binago ni Giotto ang larangan ng pagpipinta magmula sa estilong Bisantino ng iba pang mga artista ng sining na kanyang panahon, at nagbigay ng buhay sa dakilang sining ng pagpipinta, katulad ng naisagawa ng mga sumunod na mga tagapagpinta ng Renasimyentong kinabibilangan ni Leonardo da Vinci. Dahil ito sa pagguhit ni Giotto ng mga wangis ng tao at iba pang mga nilalang mula sa tunay na mga halimbawang may buhay, sa halip na gayahin ang estilo mula sa lumang kilalang mga larawan, na siyang paraan ng mga artista ng sining na Bisantino na katulad ng mga ginagawa nina Cimabue at Duccio.

Pinakadakila sa mga gawa ni Giotto ang palamuti ng *Kapilyang Scrovegni* sa Padua, na natapos noong bandang 1305. Paminsan-minsang tinatawag ang gusali bilang ang "Kapilyang Arena" dahil nasa ibabaw ito ng pook ng Sinaunang Romanong arena. Nagpapakita ang sunud-sunod na mga preskong ito ng buhay ng Mahal na Birheng Maria at ng buhay ni Hesukristo. Itinuturing ito bilang isa sa pinakadakilang mga obra maestra ng Maagang Renasimiyento.

Bagaman nagsulat si Vasari ng tungkol sa buhay ni Giotto, hindi nalalaman kung ilang mga kuwento ang tumpak, dahil nagsulat si Vasari noong mahigit sa 200 taon na ang nakalilipas pagkaraan ng kamatayan ni Giotto.  Dalawang bagay lamang ang nalalamang may katiyakan.  Nalalamang napili si Giotto ng konseho ng bayan ng Plorensiya noong 1334 upang magdisenyo ng tore ng kampanang katabi ng Katedral ng Plorensiyang itinatayo noong kapanahunan iyon.  Nalalaman din ng may katiyakan na si Giotto ang nagpinta ng "Kapilyang Arena".  Ngunit walang nakatitiyak kung saan siya ipinanganak, kung sino ang kanyang naging guro, kung ano ang kanyang wangis, kung siya talaga ang nagpinta ng bantog na mga presko sa Assisi, o kung saan siya inilibing nang mamatay.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga pintor
Kategorya:Mga Italyano
Magkapatid na Grimm

:*Tungkol ito sa mga nobelista, para sa mga tauhan sa komiks hanapin ang Brothers Grimm (komiks).*

Ang **Magkapatid na Grim** (Ingles: *Brothers Grimm*; Aleman: *Die Brüder Grimm* o '**), sina **Jacob** o binabaybay ding **Jakob** (4 Enero 1785 - 20 Setyembre 1863) at **Wilhelm Grimm'* (24 Pebrero 1786 - 16 Disyembre 1859), ay magkapatid na lalaking mga Alemang akademikong higit na kilala sa kanilang paglalathala ng mga kalipunan ng mga kuwentong-bayan at mga kuwentong bibit at para sa kanilang mga nagawa sa lingguwistika, kaugnay ng kung paano nagbabago ang mga tunog ng mga salita sa paglipas ng panahon, na kilala bilang batas nina Grimm.

Kabilang sila sa pinaka kilalang mga mananalaysay ng mga maiigsing mga nobela o *novella* (mas mahaba kaysa nobelita at mas maiksi kaysa nobela) mula sa Europa, na nagpahintulot sa malawakang paglaganap ng kaalaman ukol sa salaysaying tulad ng *Rumpelstiltskin*, *Snow White*, *Natutulog na Kagandahan*, *Rapunzel*, *Cinderella*, *Hansel at Gretel*, at *Ang Palakang Prinsipe''.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga manunulat mula sa Alemanya
Kategorya:Mga nobelista mula sa Alemanya
Kategorya:Kuwentong bibit
James Joyce

Si **James Augustine Aloysius Joyce** (2 Pebrero 1882 – 13 Enero 1941) ay isang manunulat na irlandes na nakilala sa kaniyang estilong avant gard na pagsusulat. Ilan sa kaniyang mga akda ang nobelang *Ulysses* (1922) at ang kasunod nitong *Finnegans Wake* (1939), maging ang katipunan ng maiikling mga kuwentong *Dubliners* ("Mga Dublinero" o "Mga Taga-Dublin", 1914) at ang may pagka-autobiyograpikal na nobelang *A Portrait of the Artist as a Young Man* ("*Isang Larawan ng Manunulat sa Kanyang Kabataan*", 1916).

Bagaman namuhay siya bilang isang taong nasa hustong gulang na sa labas ng Irland, matatag na nakaugat ang unibersong sikolohikal at pangkathang-isip sa kanyang katutubong Dublin, ang lungsod na naglunsad ng mga tagpuan at karamihan sa mga paksa ng kanyang mga kathang-isip na sulatin. Partikular na rito ang kanyang ugnayan sa Irlandes na Simbahang Romano Katoliko na nagpapakita ng katulad na pangloob ng pakikipagtunggali sa kanyang Stephen Dedalus. Bilang kinalabasan ng kanyang maliit na pagtuon sa isang personal na pook at sa kanyang paglisan na siya rin ang gumawa at ng impluwensiya niya sa Europa, natatangi na sa Paris, naging isa si Joyce sa pinaka kosmopolitano ngunit pinaka nakatuon sa isang rehiyon kung ihahambing sa lahat ng iba pang mga manunulat sa wikang Ingles noong kanyang kapanahunan.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga manunulat mula sa Irlanda
Kategorya:Mga nobelista
Tore ng Juche

Ang **Tore ng Juche** (opisyal **Tore ng Ideyang Juche**) ay isang gusali sa Pyongyang, Hilagang Korea. Ipinangalan ang tore mula sa panuntunan ng Juche, na nilikha ni Kim Il Sung bilang pagsasama-sama ng awtarkiya, tiwala sa sariling kakayahan, sariling-pagbubukod, tradisyunalismong Koreano, at Marxismo–Leninismo.

Ito ay nasa silangang dako ng Ilog Taedong, direktang salungat sa Kim Il Sung Square na nasa kabilang dako ng ilog, na natapos noong 1982. Itinayo ang naturang gusali upang guniain ang ika-70 kaarawan ni Kim Il Sung. Tinagurian si Kim Jong Il bilang taga disenyo ng tore, ngunit sinasalungat ang asersyon ng mga tagapanayam ang mga dating opisyal na Hilagang Koreano.

## Mga larawan 

Image:Pyongyang JucheTower.jpg
Image:Pyongyang Juche tower.JPG
Image:Pyongyang-May-2005.JPG|Tanaw mula sa tore.

## Kawing Panlabas 
* Asian Historical Architecture: Juche Tower
* Google Maps satellite photo

Kategorya:Pyongyang
Ezra Pound

Si **Ezra Weston Loomis Pound** (30 Oktubre 1885 – 1 Nobyembre 1972) ay isang Amerikanong nangibang-bayang makata, manunuri, at intelektuwal, na naging isang pangunahing tao sa kilusang Modernista noong unang hati ng ika-20 daang taon. Malawakang itinuturing siya bilang ang makatang may kagagawan ng pagbibigay kahulugan at pagtataguyod sa isang makabagong estetiko sa panulaan. Sinabi ng manunuring si Hugh Kenner ukol kay Pound nang magtagpo sila na: "Agad kong napag-alamang nasa paligid ako ng gitna ng modernismo.

Sa kaagahan ng "kabataan" ng ika-20 daang taon, nagbukas siya ng pagpapalitan ng mga gawa at mga ideya sa pagitan ng mga manunulat na mga Britaniko at mga Amerikano, at naging bantog sa pagiging mapagbigay na ginamit niya sa pagsulong ng mga gawa ng kanyang mga kasabayang sina Robert Frost, William Carlos Williams, Marianne Moore, H. D. (o Hilda Doolittle), Ernest Hemingway, at natatangi na si T. S. Eliot. Nagkaroon din siya ng mabigat na impluho sa mga Irlandes na manunulat na sina W. B. Yeats at James Joyce.

Nagsimula ang kanyang malaking ambag sa panulaan sa pamamagitan ng kanyang pagtataguyod ng Imahismo, isang kilusan sa panulaang humango ng teknika mula sa klasikong panulaang Intsik at Hapones, na nagbibigay ng diin sa kalinawan, katumpakan, at ekonomiya o pagkamatipid sa wika, at pagtatanggal ng nakaugaliang rima o tugmaan at metro, upang  ayon sa mismong mga pananalita ni Pound  "makalikha sa loob ng pagkakasunud-sunod ng pariralang matugtugin, hindi na sa pagkakasunud-sunod ng metronoma."  Tumuon ang kanyang sumunod na panghuling mga gawa, sa loob ng limampung mga taon, sa kanyang *The Cantos*, isang ensiklopedikong epikong tula.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga makata
Kategorya:Mga kompositor mula sa Estados Unidos
Kategorya:Mga manunulat mula sa Estados Unidos
T. S. Eliot

Si **Thomas Stearns Eliot**, OM (26 Setyembre 1888 – 4 Enero 1965), ay isang makata, manunulat ng dula, at manunuri ng panitikan. Nakatanggap siya ng Gantimpalang Nobel para sa Panitikan noong 1948. Kabilang sa kanyang pinakabantog na mga tula ang *The Love Song of J. Alfred Prufrock*, *The Waste Land*, *The Hollow Men*, *Ash Wednesday*, at *Four Quartets*; ang mga dulang *Murder in the Cathedral* at *The Cocktail Party*; at ang sanaysay na "*Tradition and the Individual Talent*".

Ipinanganak si Eliot sa Estados Unidos, lumipat sa Nagkakaisang Kaharian noong 1914 (sa gulang na 25), at naging isang mamamayang Britaniko noong 1927 sa edad na 39. Hinggil sa kanyang kabansaan at sa gampanin nito sa kanyang gawain, binanggit ni Eliot na: " ay hindi magiging kung ano ito kung ipinanganak ako sa Inglatera, at hindi ito magiging ganito kung nanatili ako sa Amerika. Isa itong pagsasama-sama ng mga bagay. Ngunit sa mga pinagmulan nito, sa mga pangdadamdaming bukal nito, nagbuhat ito sa Amerika."

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga makata
Kategorya:Mga mandudula
Kategorya:Mga laureado ng Gantimpalang Nobel
Kategorya:Mga manunulat mula sa Estados Unidos
Kategorya:Mga manunulat mula sa United Kingdom
Sebastian Cabot (eksplorador)

thumb|Si Sebastian Cabot.

Si **Sebastian Cabot**, **Sebastian Caboto**, o **Sebastiano Caboto** (Italyano: *Sebastiano Caboto*, Kastila: *Sebastian Caboto*, Ingles: *Sebastian Cabot*; sirka 1484 - sirka 1557) ay isang Italyanong eksplorador, na maaaring ipinanganak sa Venice.

Kategorya:Mga eksplorador
Kaurian:Mga Italyano
John Calvin

Si **Jean Cauvin** o **Jean Calvin** (sa anyong Pranses), **Juan Calvino** (batay sa Kastila), o **John Calvin** (sa anyong Ingles) (10 Hulyo 1509&nbsp;– 27 Mayo 1564) ay isang Pranses na Protestanteng teologong namuhay sa panahon ng Repormang Protestante, at naging nasa gitna ng pagpapaunlad ng sistema ng Kristiyanong teolohiyang tinatawag na Kalbinismo o repormadong teolohiya. Sa lungsod ng Hinebra, tinanggihan niya ang awtoridad ng Papa, naglunsad ng bagong plano ng sibiko at eklesyastikal na pamamahala. Naging bantog siya dahil sa kanyang mga pagtuturo at mga sulatin, at nagkaroon ng masamang reputasyon dahil sa pagbibigay ng parusang kamatayan kay Michael Servetus.

Ipinanganak si Calvin na may pangalang **Jean Chauvin** o Jean Cauvin (**Ioannes Calvinus** sa anyong Latin) sa Noyon, Picardie, Pransiya, sa mga magulang na sina Gérard Cauvin at Jeanne Lefranc. Noong 1523, ipinadala siya ng kanyang amang manananggol sa Pamantasan ng Paris, noong labing-apat na taong gulang pa lamang si Calvin, upang mag-aral ng humanidades o araling pantao at batas. Pagdating ng 1532, nagkamit na siya ng degri sa pagka-Duktor sa Batas sa Orléans. Noong 1536, nanatili siya sa Hinebra, Suwisa. Pagkaraan mapaalis mula sa lungsod na ito, naglingkod siya bilang pastor sa Istrasburgo mula 1538 hanggang 1541, bago muling magbalik sa Hinebra, kung saan namuhay siya hanggang sa kanyang kamatayan noong 1564.

Kategorya:Mga Pranses
Kategorya:Mga Protestante
Kategorya:Mga Kristiyano
Columba

Si **San Columba**, **Columba**, o **Colomba** (7 Disyembre 521 – 9 Hunyo 597 AD), kilala rin bilang **Columba ng Iona**, ***Colum Cille***, ***Colm Cille***, ***Columbkill*** o ***Columcille*** (lahat may ibig sabihing "Kalapati ng simbahan") ay isang namumukod tanging tao mula sa mga misyonerong mongheng Gaelikong Irlandes, na  ayon sa mga tagapagtangkilik niya  siyang nagpakilala ng Kristiyanismo sa mga Pikto noong Kaagahan ng Kapanahunang Midyibal. Isa siya sa tinatawag na Labindalawang mga Alagad ng Irlanda.

Si Columba ay tinuruan ng ilan sa mga nangungunang eklesiastiko ng Ireland at kalaunan ay nagtatag ng ilang monasteryo sa buong isla. Sa paligid ng 563 AD, siya at ang labindalawang kasama ay naglakbay patungo sa Dunaverty malapit sa Southend sa Kintyre bago nanirahan sa Iona, sa ngayon ay Scotland, noon ay bahagi ng kaharian ng Ulster ng Dál Riata. Doon, itinatag nila ang isang abbey na naging sentro para sa misyon ng Kristiyano sa paganong mga kaharian ng Pictish sa hilaga.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Ipinanganak noong 521
Kategorya:Namatay noong 597
Kategorya:Mga santo
Kategorya:Mga Irlandes
Stephen Hawking

Si **Stephen William Hawking, CH CBE FRS** (8 Enero 1942–14 Marso 2018) ay isang Ingles na pisikong teoretikal at matematiko. Isa siya nangungunang pisisistang pangteoriya sa mundo. Ang pisiko o pisistang teoretikal ay isang taong gumagamit ng kabatiran o impormasyong nagmula sa mga eksperimento upang makagawa ng mga hula o mga prediksiyon hinggil sa kosmolohiya. Nagsusulat si Hawking ng maraming mga aklat pang-agham para sa madla, o mga taong hindi mga siyentipiko.

Si Hawking ang propesor na Lucasian ng matematika sa Unibersidad ng Cambridge sa loob ng 30 taon mula 1979 hanggang sa kanyang pagreretiro noong 2009. Ang posisyong ito ang dating hinawakan ni Isaac Newton. Siya ay kasalukuyang Direktor ng Pananaliksik sa Centre for Theoretical Cosmology sa departamento ng Nilalapat na Matematika sa Unibersidad ng Cambridge. Siya ay isa ring kapanalig(fellow) ng mga kolehiyong Gonville at Caius sa Cambridge at Natatanging Puno ng Pananaliksik sa Perimeter Institute for Theoretical Physics sa Waterloo, Ontario, Canada. Siya ay kilala sa kanyang mga kontribusyon sa kosmolohiya at kwantum na grabidad lalo na sa konteksto ng mga itim na butas. Siya ay nagkamit rin ng tagumpay sa mga akda ng kilalang agham (*popular science*) kung saan kanyang tinalakay ang kanyang sariling mga teoriya at ang kosmolohiya sa pangkalahatan. Eto ay kinabibilangan ng pinakamahusay na nabebentang(bestseller) aklat na *A Brief History of Time* (Ang Maikling Kasaysayan ng Panahon) na nanatili sa listahan ng mga mga mahusay na nabebenta ng Britanikong *Sunday Times* sa makabasag na rekord na 237 linggo.

Ang mga mahahalagang akdang siyentipiko ni Hawking sa kasalukuyan ay kinabibilangan kasama ni Roger Penrose ng pagbibigay ng mga teorema ukol sa grabitasyonal na singularidad sa balangkas ng pangkalahatang relatibidad at ang teoretikal na prediksiyon na ang mga itim na butas ay naglalabas ng radiasyon na kilala ngayon bilang radiasyon ni Hawking(o minsan ay radiasyong Bekenstein-Hawking).

Si Hawking ay dumadanas ng sakit na amyotrophic lateral sclerosis (ALS) at dahil dito siya ay hindi makagalaw o makapagsalita ng mabuti.  Naging malala ang sakit sa paglipas ng mga taon at halos paralisado na siya ngayon.  Gumagamit siya ng silyang may gulong upang makakilos, at ng isang kompyuter na may Intel na nagsasalita para sa kanya.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga siyentipikong Ingles
Kategorya:Mga pisiko mula sa Inglatera
Kategorya:Mga matematikong Ingles
Kategorya:Mga ateista
Kategory:Mga pisikong teoretjkal
Lungaw

[thumb|right|250px|Lungaw ng [Basilika ni San Pedro sa Roma.  Mayroon itong koronang tinatawag na kupola o **domo**

Isa itong katangiang-kasangkapan na nagpapahintulot sa maraming mga pampananampalataya at mga pampamahalaang mga gusali upang mamukod-tangi, sapagkat madaling makita at makilala ang isang mahalagang gusali, katulad ng isang palasyo, simbahan, o kaya isang templo.  Gayundin, kapag nagsasalita ang isang tao habang nakikipag-usap sa iba pang mga tao habang nasa loob o nasa ilalim ng isang simboryo, nagiging mas malakas ang tunog ng tinig.

## Mga sanggunian
Kategorya:Arkitektura
Animismo

thumb|right|270px|Isang simbolo ng Animismo ito.

Ang **animismo** (mula sa Lating *anima* o "kaluluwa", "buhay") ay isang paniniwala na nagsasabing mayroong puwersang hindi materyal na nagpapakilos sa kapaligiran. Sinasabi rin dito na may kani-kaniaya o angking kaluluwa ang mga bagay-bagay. Bukod dito, isa itong paniniwala sa kapangyarihan at lakas ng kaluluwa.  Isa itong ideyang pilosopikal, relihiyoso, o espiritwal na umiiral ang mga kaluluwa o mga espiritu hindi lamang sa mga tao at mga hayop, ngunit maging sa mga halaman, mga bato, mga likas na kaganapang katulad ng kulog, sa mga heograpikong katangiang katulad ng mga bundok o mga ilog, o iba pang mga entidad ng kapaligirang likas, na isang proposisyong kilala rin bilang hilosoismo sa pilosopiya.  Sa animismo, maaaring paniwalaan ding may mga kaluluwa ang mga konseptong walang tiyak na anyo o abstrakto, katulad ng mga salita, mga tunay na pangalan, o mga metapor sa mitolohiya.  Karamihan sa mga pananampalatayang nagbibigay-diin sa animismo ay mga relihiyong-bayan, katulad ng sari-saring mga anyo ng Shamanismo, Shinto, Taoismo, Wicca, Budu, o ilang daloy ng Hinduismo.

Sa kahabaan ng kasaysayan ng Europa, nagmuni-muni ang mga pilosopong katulad nina Plato, Aristotle, Thomas Aquinas, kasama ng iba pa, na umiiral ang kaluluwa o espiritu sa mga hayop, mga halaman, at mga tao.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Pilosopiya
Kaurian:Antropolohiya ng relihiyon
Kategorya:Politeismo
Kategorya:Espirituwalismo
Ingay

Ang **ingay**, sa katotohanan, ay ibang katawagan para sa tunog. Subalit tunog na hindi kailangan o ayaw marinig ang ingay. Kaugnayan ng impormasyon, maaari ring tawaging "ingay" ang mga dato o kabatirang walang kahulugan o walang ibig sabihin, katulad ng tinatawag na "puting ingay". Naririnig o nadarama ng mga tainga ang matunog na ingay. Makakapinsala sa mga tainga ang maiingay at malalakas na tunog.

Kaurian:Tunog
Akira Kurosawa

Si  ay isang Hapones na direktor, prodyuser, manunulat, at patnugot ng pelikula.  Sa kanyang karerang sumasaklaw sa 50 mga taon, nagdirihe si Kurosawa ng 30 mga pelikula.  Malawakang itinuturing siya bilang isa sa pinakamahahalaga at pinakamaimpluhong tagagawa ng pelikula ng kanyang salinlahi.  Noong 1989, nagawaran siya ng Karangalang Akademya para sa mga nagawa sa buo niyang buhay.

## Pilmograpiya 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sanggunian 
## Mga kawing panlabas 
*
*

Kategorya:Mga Hapones
Kategorya:Mga direktor mula sa Hapon
Phörpa

Ang ***Phörpa*** (pamagat sa ) ay isang pelikulang komedya noong 1999 na dinrehe ni Khyentse Norbu. Ito ay ang unang pelikula na may buong haba na gawa sa India. Ang balangkas ay tungkol sa dalawa.

## Pagpapalabas
Ang *Phörpa* ay ipinalabas sa DVD na pinamagatang *The Cup* noong 13 Nobyembre 2007 sa Hilagang Amerika sa pamamagitan ng Festival Media (IBFF). Ang DVD ay *mastered* mula sa isang bagong *direct-to-digital* na paglipat mula sa orihinal na pelikula, at kabilang ang isang bonus na dokumentaryo na pinamagatang *Inside Ang Cup*, tampok ang direktor na tinatalakay ang pelikula, sine sa pangkalahatan at pilosopiyang Buddhist, kasama ang mga *outtake* sa pelikula. Mayroon ding *audio track* na naglalaman ng komentaryo ng direktor.

## Mga sanggunian
## Kawing panlabas
* 

Kategorya:Mga pelikula ng 1999
Kategorya:Football (soccer) films
Kategorya:Isports comedy films
Kategorya:Films tungkol sa Tibet
Kategorya:Tibetan Buddhist sining at kultura
Kategorya:Mga pelikula mula sa Bhutan
Mikhail Baryshnikov

Si **Mikhail Nikolaevitch Baryshnikov** (Ruso: Михаил Николаевич Барышников) (ipinanganak noong 27 Enero 1948) ay isang Rusong mananayaw, koreograpo, at aktor. Malimit siyang tinatawag na pinakadakilang nabubuhay na lalaking mananayaw ng ballet. Ayon sa manunuring si Clive Barnes, si Baryshnikov ang pinakaperpektong mananayaw na nakita niya.. Habang naglalakbay sa Canada, kaugnay ng pagtatanghal sa piling *Kirov Ballet*, noong 1974, humingi ng asilong pampolitika si Baryshnikov sa Toronto. Naging mamamayang Amerikano siya noong 1986. Naging isa rin siya sa pinakamatatagumpay na mga mananayaw ng baley sa lahat ng kapanahunan. Nagwagi siya ng tatlong mga Parangal na Emmy.

## Mga sanggunian 
Baryshnikov, Mikhail
Baryshnikov, Mikhail
Baryshnikov, Mikhail
Walter Scott

Si Gat o Sir **Walter Scott, Unang Baronete**, (15 Agosto 1771 – 21 Setyembre 1832) ay isang prolipikong Eskoses na nobelistang pangkasaysayan at makatang bantog sa buong Europa noong kanyang kapanahunan. Nagsulat siya ng maraming mga pangkasaysayang nobela. Binabasa pa rin sa ngayon ang kanyang mga nobela at panulaan, at karamihan sa kanyang mga nagawa ang itinuturing na mga klasiko sa panitikang Ingles at Eskoses. Ilang sa kanyang bantog na mga akda ang mga sumusunod: ang tulang *The Lady of the Lake* at ang mga nobelang *Ivanhoe*, *Rob Roy*, *Waverley*, *The Heart of Midlothian* at ang *The Bride of Lammermoor*.

Sa ilang mga paraan, si Scott ang unang may-akda sa wikang Ingles na nagkaroon ng tunay na pandaigdigang larangan o karera sa kanyang buhay, na may maraming kontemporaryong mga mambabasa sa buong Europa, Australya, at Hilagang Amerika.

Kategorya:Mga Eskoses
Kategorya:Mga nobelista
Kategorya:Mga manunulat mula sa United Kingdom
Kategorya:Mga makata
Cai Lun

Si **Cai Lun** () (sirka 50 AD – 121), pangalang may paggalang: **Jingzhong** (敬仲), ay isang kinapong Intsik na itinuturing bilang ang imbentor ng papel at ng proseso sa paggawa ng papel, na nasa anyong makikilala sa makabagong mga kapanahunan bilang papel (bilang kaiba sa Ehipsiyong papiro).  Bagaman umiiral na ang papel sa Tsina bago ang panahon ni Cai Lun (mula pa noong ika-2 daang taon BK), siya ang nagsanhi ng unang mahalagang pag-inam at pagkakaroon ng pamantayan sa paggawa ng papel sa pamamagitan ng pagdaragdag ng importanteng bagong mga materyal sa kayarian nito.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga Tsino
Kategorya:Mga imbentor
Paliparang Pandaigdig ng Kalibo

Ang **Paliparang Pandaigdig ng Kalibo**  ay isang paliparan sa Kalibo, ang kabisera sa lalawigan ng Aklan sa Pilipinas. Itinuturing itong isang paliparang pandaigdig ng Pangasiwaan ng Abyasyon Sibil ng Pilipinas, isang pangasiwaan ng Kagawaran ng Transportasyon at Komunikasyon na namamahala sa lahat ng paliparan sa Pilipinas maliban sa mga malalaking paliparang pandaigdig.  Ito lamang ang katang-tanging paliparang domestiko na tumatanggap ng mga paglalakbay mula sa ibang bansa noong panahon ng pamamahala ng Tanggapan ng Transportasyong Himpapawid (ATO), bago pinalitan ng CAAP, ang sumunod na ahensiya sa ATO, ang klasipikasyon nito noong 2008.

Sampung minuto lamang ang layo nito mula sa plasa ng Kalibo at ito ay isa sa dalawang paliparang ginagamit patungo ng Boracay. Ang Paliparang Godofredo P. Ramos sa bayan ng Malay, ang ikalawa.

## Pagpapalaki 
Noong 31 Marso 2008, sinimulan na ang pagpapagawa sa pangalawang terminal ng paliparan. Bahagi ito sa 130-milyong piso halaga ng pagpapalawak na inanunsyo ng Pangulong Gloria Macapagal-Arroyo noong 2007 para maging isa itong istrakturang turismong pandaigdigan. Sa nasabing halaga, 80 milyong piso ang para sa bagong terminal habang 50 milyon ay mula sa Department of Budget and Management para sa pagpapagawa ng isang Instrument Landing System (ILS).

## Mga eroplano at pinupuntahan 
### Domestiko 
* Cebu Pacific - Cebu, Maynila
* PAL Express - Cebu
*  - Maynila
* Zest Airways - Cebu, Clark, Maynila

### Pandaigdigan 
* Mandarin Airlines - Taipei-Taoyuan [charter]
* - Hangzhou [charter]
* Shanghai Airlines - Shanghai [charter]

## Mga sanggunian 
## Mga pantungong panlabas 
* Larawan mula sa satelayt, na galing sa maps.google.com

Kaurian:Mga paliparan sa Pilipinas
Kategorya:Aklan
Robert Pattinson

Si **Robert Pattinson** (ipinanganak noong Mayo 13, 1986) ay artista, musikero at modelong Ingles.  Siya ay nakilala bilang *Edward Cullen* sa pelikulang *Twilight* na hango mula sa nobela ni Stephenie Meyer at bilang *Cedric Diggory* sa *Harry Potter* *and the Goblet of Fire*.

thumb|right|Si Robert Pattinson.

Si Pattinson ay isinilang sa Londres, Inglatera. Ang kanyang inang si Clare ay nagtatrabaho sa isang ahensiyang ng pagmomodelo. Ang kanyang amang si Richard ay nag-aangkat ng mga makalumang kotse mula sa Estados Unidos.  Pumasok siya sa *Tower House School* at *Harrodian School*. Naging aktibo siya sa teatro dahil sa *Barnes Theatre Company*. Matapos ang karanasan niya ay tumanggap siya ng papel sa pag-arte.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga artista mula sa Inglatera