open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Valamugil

Ang ***Valamugil*** ay isa sa labing-pitong sari ng pamilyang Mugilidae na mas kilala bilang **banak**. Ang saring *Moolgarda* ay naglalaman ng siyam na uri ng isda.

## Mga Uri
**Valamugil seheli*
**Valamugil buchanani*
**Valamugil engeli*
**Valamugil cunnesius*
**Valamugil robustus*
**Valamugil georgii*
**Valamugil speigleri*
**Valamugil formosae*
**Valamugil perusii*

Kaurian:Mugiliformes
Kaurian:Pagkain
Kaurian:Banak
OneRepublic

Ang **OneRepublic** ay isang Amerikanong banda na nabuo sa Colorado.
Pagkatapos ng ilang taong dahang dahang tagumpay, sila ay napansin sa paglabas ng kanilang *single* na "Apologize," na nakabenta ng mahigit sa 7 milyong kopya sa buong daigdig. Ang awit, ayon sa SoundScan Data, ay isa sa dalawang awit na umabot sa 3 milyong legal na *download* sa kasaysayan. Isang *remix* ng "Apologize" ang nafeatured sa album ni Timbaland na * Shock Value* at sa unang album ng banda  na *|Dreaming Out Loud*, na prinodus ni Greg Wells. Ang kanilang unang album ay inilabas sa Estados Unidos noong Nombyembre 20, 2007, na inilabas naman sa ibang bansa noong unang bahagi ng 2008. Hanggang noong 14 Hunyo 2008, ang *Dreaming Out Loud* ay nakabenta na ng 761,298 kopya sa Estados Unidos at ang banda ay may kabuuang benta na mahigit sa 1.5 milyon sa buong mundo. Ang ikalawang *single*. ang "Stop and Stare," ay nalampasan din ang markang 2 milyon ayon sa daming nabentang *single* sa buond mundo. Ang kanilang ikatlong *single*, "Say (All I Need)", ay nailabas na sa Gran Britanya at Estados Unidos.

## Mga Kasapi ng Banda 
### Mga kasalukuyang Kasapi 
* Ryan Tedder –  lead vocals, Gitara, Bass Guitar, Piyano, Glockenspiel, tambol (2002 hanggang kasalukuyan)
* Zach Filkins – Gitara, vocals (2002 hanggang kasalukuyan)
* Drew Brown – Gitara, Bass Guitar, Glockenspiel (2002 hanggang kasalukuyan)
* Eddie Fisher – tambol, perkusyon (2005 hanggang kasalukuyan)
* Brent Kutzle – Bass guitar, keyboards, cello, backing vocals (2007 hanggang kasalukuyan)

### Dating kasapi 
* Jerrod Bettis - Drums

## Discograpiya 
### Studio album 
* 2007 - Dreaming Out Loud
* 2009 - Waking Up
* 2013 - Native
* 2016 - Oh My My
### Mga Single 
* 2007 - "Apologize (Remix)"
* 2008 - "Stop and Stare"
* 2008 - "Say (All I Need)"  
* 2008 - "Mercy"
* 2010 - "Secrets"
* 2013 - "Counting Stars
* 2014 - "Love Runs Out"
* 2014 - "I Lived"
* 2016 - "Wherever I Go"
* 2016 - "Kids"
* 2017 - "Let's Hurt Tonight"
* 2017 - "No Vacancy"

## Sanggunian 
## Mga kawing panlabas 
* Official Website 
* 
* OneRepublic Online 
* OneRepublic Sessions at AOL Music 

Kategorya:Mga banda mula sa Estados Unidos
Medalyang Pierre de Coubertin

right|200px
Ang **medalyang  Pierre de Coubertin**, na kinikilala ring bilang **medalyang De Coubertin** o **medalyang Tunay na Diwa ng Mabuting Pakikipaglaro**, ay isang tanging medalya na ibinibigay ng Pandaigdigang Lupong Olimpiko sa mga manlalaro na nagpapamalas ng diwa ng mabuting pakikipaglaro sa mga kaganapang Olimpiko.

Ang medalya ay ipinasinaya noong 1964 at ipinangalan bilang parangal kay Pierre de Coubertin, ang nagtatag ng Pandaigdigang Lupong Olimpiko. Ayon sa Museong Olimpiko, "ito ay isa sa mga pinakamarangal na sanghaya na maihahandog sa Olimpikong manlalaro."

## Mga tumanggap

## Mga kasabihan
: *"Hindi nanalo si Nash nang dahil ibinigay ko ang bara. Nanalo siya dahil siya ay may pinamabilis na takbo."*
:: &mdash;Si Eugenio Monti nang ipinanayam pagkatapos ibinigay ang bara mula sa kanyang karetang pangyelo sa kanyang mga mananaligsa, ang kuponang Britaniko ng karetang pangyelo, sa Palarong Olimpiko sa Taglamig 1964. Iginawad si Monti ang medalya ni Pierre de Coubertin para sa kanyang mabuting pakikipaglaro.
: ''"Maaari ninyong itunaw ang lahat ng mga medalya at kopa na mayroon ako at hindi nila mababalutian ng dalawampu't-apat na kilates na pagkakaibigan na nararamdaman ko kay Lutz Long sa sandaling iyon."*
:: &mdash;Si Jesse Owens pagkatapos payuhan ng kanyang mananaligsa, Lutz Long, sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 1936. Si Long ay iginawad ng medalya ni Pierre de Coubertin pagkatapos ng kanyang kamatayan para sa kanyang mabuting pakikipaglaro.
: *"Hindi ko matanggap ang medalya ni Emmanuel. Masaya na ako kung anong mayroon sa akin, ito'y tanso subali't ibig sabihin ay ginto"''
:: &mdash;1 Hulyo 2005, Brasilyanong manlalaro sa pambaybaying balibol na si Emanuel Rego, na nanalo ng gintong medalya sa Palarong Olimpiko ng Tag-init 2004, ay ibinigay ng kanyang gintong medalya kay Vanderlei de Lima sa telebisyon. Dahil sa mataimtim na bagabag na damdamin, isinauli ito ni Vanderlei.

## Tingnan din
* Kopang Olimpiko
* Ordeng Olimpiko

## Sanggunian
Kategorya:Mga Olimpikong medalya
Kategorya:Mga tumanggap ng medalya ni Pierre de Coubertin
Kategorya:Mga gawad na itinatag noong 1964
Lalawigan ng Uthai Thani

Ang **Lalawigan ng Uthai Thani** (อุทัยธานี) ay isang lalawigan (*changwat*) sa  pinakahilagang bahagi ng Thailand.

## Pagkakahating Pampolitika 
right|200px|Mapa ng Amphoe
Ang lalawigan ay nahahati sa 8 distrito (*Amphoe*). Ang mga ito ay nahahati pa sa 70 communes (*tambon*) at 589 mga barangay (*muban*).

## Mga Kawing panlabas 
* Province page from the Tourist Authority of Thailand

* Website of the province  (Thai only)
* Uthai Thani provincial map, coat of arms and postal stamp

Kategorya:Thailand
Aserbayan (paglilinaw)

Maaaring tumukoy ang **Aserbayan**:
* sa Aserbayan, isang bansa sa Europa;
* sa Kanlurang Aserbayan, isang lalawigan ng Iran; o,
* sa Silangang Aserbayan, isang lalawigan ng Iran.
Lalawigan ng Tak

Ang **Lalawigan ng Tak** (ตาก) ay isang lalawigan (*changwat*) sa  hilagang bahagi ng Thailand.

## Pagkakahating Administratibo 
right|150px|Map of Amphoe
Ang lalawigan ay nahahati sa 8 distrito (*Amphoe*)  at isang mas maliit na distrito (*King Amphoe*). Ang mga ito ay hinati pa sa 63 communes  (*tambon*)at 493 na barangay (*mubaan*). 

## Mga Kawing panlabas 
* Province page from the Tourist Authority of Thailand

* Website of province  (Thai)
* Tak provincial map, coat of arms and postal stamp

Kategorya:Thailand
Pinoy Dream Academy

Ang ***Pinoy Dream Academy*** ay isang bersyon ng *Star Academy* ng Endemol sa Pilipinas. Ang format nito ay kahalintulad ng Big Brother, kung saan isang pangkat ng mga finalist (tinatawag na "scholars" sa kabuuan ng serye) ay titira sa Academy sa loob ng apat na buwan kung saan sila ay sasanayin ng panauhing guro upang maging multimedia performers. Ang mga kaganapan sa loob ng Academy ay minomonitor ng headmaster. Ginagamit ng programa ang tagline na *Ang drama sa likod ng pangarap*. Ito ay isinasahimpapawid ng ABS-CBN.

Kategorya:Mga seryeng pantelebisyon mula sa Pilipinas
Kaalaman

Ang **kaalaman** ay ang pagkilala, kamalayan, at pag-unawa sa isang bagay, tulad ng katotohanan (kaalamang paglalarawan), kasanayan (kaalamang prosidyural), o bagay (kaalamang pagkilala). Madalas, nakukuha ang kaalaman sa iba't ibang paraan at pinanggalingan. Kabilang sa mga ito ang persepsyon, dahilan, alaala, testimonya, maagham na pag-aaral, edukasyon, at pagsasanay. Epistemolohiya naman ang tawag sa pilosopikal na pag-aaral sa kaalaman.

Maaaring tinutukoy ng kaalaman ang teoretikal o praktikal na pagkaunawa sa isang bagay. Maaari itong panloob (tulad ng praktikal na kasanayan) o panlabas (tulad ng teoretikal na pagkaunawa); pormal o hindi; sistematiko o partikular. Katwiran ng pilosopong si Plato sa *Theaetetus*, may pagkakaiba ang kaalaman at tunay na paniniwala, na nagbigay-daan upang bigyan-kahulugan ang kaalaman bilang isang "makatuwirang tunay na paniniwala." Ang problema ni Gettier, unang lumabas noong 1963, ang nagpalabas sa mga problema sa kahulugan na ito, at patuloy na itong pinagtatalunan sa larangan ng epistemolohiya simula noon.

## Sanggunian
Kategorya:Kaalaman
Kategorya:Edukasyon
Kategorya:Mga pangunahing paksa
Kabansaan

Ang **nasyonalidad** o **kabansaan**

## Tingnan din
*Talaan ng mga kabansaan
*Talaan ng mga bansa
*Tala ng mga bansa ayon sa populasyon 
*Talaan ng mga bansa ayon sa kapal ng populasyon
*Tala ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita 
*Pagkamakabansa
*Pagkamakabayan
*Taong walang bansa

## Mga sanggunian
Kaurian:Kabansaan
Pamamaraan

Ang **pamamaraan** o **metodolohiya** ay tumutukoy sa metodo, iskema, o plano para makamit ang isang bagay o para matapos ang isang gawain.  Partikular na tumuturing ang salitang **sistema** sa pagsasama-sama at pagkakaayos ng mga bagay, tahas man o basal, na bumubuo ng isang kalahatan.  Hinango ang salitang *sistema* mula sa Lating *systēma*, at sa Griyegong *σύστημα* (*systēma*).

## Mga sanggunian 
*
Lifehouse

Ang **Lifehouse** ay isang Amerikanong bandang rock. Sila ay sumikat noong 2001 sa single na "Hanging by a Moment" mula sa kanilang unang major label album, ang *No Name Face*. Nanalo ang single ng 
Billboard Music Award para sa Hot 100 Single ng Taon, at natalo nito si Janet Jackson at Alicia Keys para sa #1 Single noong 2001. Noong 2002, naglabas sila ng pangsunod na album, ang *Stanley Climbfall*. Ang ikatlong album ng banda, ang ''Lifehouse', ay inilabas noong 2005. Ang kanilang ika-apat na studio album, ang *Who We Are*, ay inilabas ng banda noong 19 Hunyo 2007. Ang banda ay binubuo nina Jason Wade, Rick Woolstenhulme Jr. at Bryce Soderberg, at isang karagdagang gitarista (sa ngayon ay si Ben Carey) habang sila ay nasa *tour*.

## Kasaysayan 
Ang grupo ay unang nagsama sama bilang isang bandang pang Kristiyano at tinawag silang Bylss, at nagrekord at naglabas ng kanilang album noong 1999 na ''Diff's Lucky Day*.

## Discography 
*2000 - *No Name Face*
*2002 - *Stanley Climbfall*
*2005 - *Lifehouse
*2007 - *Who We Are*

## Sanggunian 
## Mga kawing panlabas 
### Opisyal na Websayt 
* Geffen Records 
* Lifehouse Home Page
* Lifehouse on MySpace
* Lifehouse RSS Feed 
* Lifehouse on MTV.com 

**Lifehouse on 14pxIMDb:**
* 14px
* 14px
* 14px

Kategorya:Mga Amerikano
Heograpiyang pantao

Ang **heograpiyang pantao** (Ingles: *human geography*), kilala ring **antropoheograpiya** (Ingles: *anthropogeography*), ay isang sangay ng heograpiya na pinag-aaralan ang malawak na mga ugnayan sa pagitan ng pantaong pamayanan, kalinangan, mga ekonomiya, at ang kanilang interaksyon sa kapaligiran. Ang halmibawa sa pinag-aaralan sa paaralan ay ang urbanong pagkalat at muling pagsulong urbano. Sinusuri nito ang mga interdependesiya sa pagitan ng mga interaksyong panlipunan at ng kapaligiran, sa pamamatigan ng mga kaparaanang kalidad at kantidad
## Kasaysayan
Hindi kinikilala ang heograpiya bilang isang pormal na disiplinang akademiko hanggang noong ika-18 dantaon, bagaman maraming iskolar ang nagsagawa ng iskolarsip pangheograpiya sa katagalan, partikular sa pamamagitan ng kartograpiya.

Itinataga ang *Royal Geographical Society* sa Inglatera noong 1830. Hinirang ang unang propesor ng heograpiya sa Reyno Unido noong 1883, at ang unang pangunahing pangunahing intelektuwal na pangheograpiya na umusbong sa Reino Unido ay si Halford John Mackinder, na hinirang na propesor ng heograpiya sa *London School of Economics* noong 1922.

Itinatag ang *National Geographic Society* sa Estados Unidos at nagsimulang ilathala ang magasin na *National Geographic*, na naging, at patuloy na naging, isang malaking tapagpalaganap ng impormasyong heograpiko. 

## Mga sanggunian
Kategorya:Heograpiyang pantao
Kategorya:Antropolohiya
Lalawigan ng Uttaradit

Ang **Uttaradit** (อุตรดิตถ์) ay isang lalawigan (*changwat*) sa pinakahilagang bahagi ng Thailand. 

left|200px|thumb|Phraya Phichai Dap Hak Monument, in front of Uttaradit City Hall

## Pagkakahating Administratibo 
right|180px|Mapa ng Amphoe 67 communes (*tambon*) at 562 mga barangay (*muban*). 

## Mga kawing panlabas 
* Province page from the Tourist Authority of Thailand

* Website of the province  (Thai only)
* Uttaradit provincial map, coat of arms and postal stamp

Kaurian:Thailand
Kasalukuyan

Ang **kasalukuyan** ay ang oras na direktang nangyayari ngayon, hindi bilang ala-ala o paghihinala. Ito ay kadalasan ding tinatawag na "ngayon".  Pinaniniwalaang nagmula ito sa salitang **salukoy**.

## Sanggunian
Kaurian:Panahon
Dimensiyon

Sa pisika at matematika, ang **dimensiyon** o **sukat** ng isang isang espasyong (o bagay na) pang-matematika ay impormal na binibigay kahulugan bilang ang pinakamababang bilang ng mga kinakailangang koordinado upang tukuyin ang kahit anumang punto sa loob nito. Kaya, may isang dimensiyon (1D) ang isang linya dahil isang koordinado lamang ang kailangan upang tukuyin ang isang punto nitohalimbwa, ang puntong 5 sa isang linyang bilang. Mayroon isang dimensiyon ang isang ibabaw, tulad ng hangganan ng isang silindro o espera, na may dimensiyong dalawa (2D) dahil kailangan ang dalawang koordinado upang matukoy ang punto nitohalibawa, kinakailangan ang parehong latitud at longhitud upang mahanap ang isang punto sa ibabaw ng espera. Isang dalawang-dimensiyonal na espasyo ang isang dalawang-dimensiyonal na espasyong Euclidiyano sa plano. Tatlong-dimensiyonal (3D) ang loob ng isang kubiko, silindro o espera dahil kailangan ang tatlong koordinado upang mahanap ang isang punto sa loob ng mga espasyo.

Sa mekanikang klasika, ang espasyo at oras ay magkahiwalay na mga kategorya at tumutukoy sa ganap na espasyo at oras. Ang palagay ng mundo na iyon ay isang espasyong apat-na-dimensiyon subalit hindi ang isa na nahanap na kailangan upang isalarawan ang elektromagnetismo. Binubuo ang apat na dimensiyon (4D) ng espasyo-oras ng mga pangyayari na hindi ganap na nabibigyan kahulugan ng espasyo at oras subalit sa halip, kilala ito relatibo sa mosyon ng nagmamasid. Unang tinataya ng espasyong Minkowski ang uniberso na walang grabedad; sinsalarawan ng baryedad na sudo-Riemanniyana ng pangkalahatang relatibidad ang espasyo-oras na may materya at grabedad. Ginagamit ang 10 dimensiyon upang isalarawan ang teoryang superkuwerdas (6D hiperespasyo + 4D), maaring isalarawan ng 11 dimensiyon ang supergrabedad at teoriyang-M (7D hiperespasyo + 4D), at ang estadong-espasyo ng mekanikang kuwantika ay walang-hanggang-dimensiyonal na espasyong punsyon.

Hindi nalilimitahan ang konsepto ng dimensiyon sa mga bagay pisikal. Madalas lumalabas sa matematika at mga agham ang ''''''. Maari silang mga espasyong Euclidiyano o mas pangkalahatang mga espasyong parametro o mga espasyong kumpigurasyon tulad ng sa mekanikang Lagrangiyana o Hamiltoniyana; ito ang mga espasyong basal, malaya sa espasyong pisikal.

## Mga sanggunian

Kategorya:Abstraktong alhebra
Kategorya:Heometriya
Kategorya:Mga daming pisikal
Kalagayan

Ang **kalagayan** o **katayuan** ay ang kasalukuyang estado, kondisyon, o sitwasyon ng isang bagay.

## Tingnan din
*Pansamantalang kalagayan ng materya

## Mga sanggunian
Nilalang

Ang **nilalang** (Ingles: *being*, *creature*) ay ang nabubuhay na organismo. 

* Ang salitang *nilalang* ay maaaring tumukoy sa mga hayop (at kung minsan, maging sa mga tao), sa mga halaman (puno, tanim, atbp.) at maging sa mga halimaw.  
* Sa relihiyon, lalo na sa Kristyanismo, ang nilalang ay tumutukoy sa mga nilikha ng Diyos upang mabuhay sa daigdig.  
* Sa Bibliya, sa Diyos lang ginagamit sa wikang Hebreo ang salitang ito, na nangangahulugang "gumawa buhat sa wala".  

Ang *nilalang* ay katumbas din ng mga salitang **lalang**, **linalang** (pangnagdaan ng salitang *lalang*), **nilikha**, **kinapal**, at  **ginawa**.

## Tingnan din
*Pagiging
*Alamat ng paglalang

## Mga sanggunian
Akustika

Ang **akustika** o **tunugan**

Ang salitang "akustika" ay nagmula sa salitang Griyegong *ακουστός* (kakayahang makarinig). Ang singkahulugan nito sa Latin ay *sonic*.

## Mga sanggunian 
*
Kaurian:Musika
Nakaraan

Ang **nakaraan** ay lahat ng kaganapan na nangyari bago ang isang binigay na punto ng oras. Ipinagkakaiba ang nakaraan sa at nabibigyan kahulugan ng kasalukuyan at hinaharap. Hinango ang konsepto ng nakaraan mula sa pamamaraang tulad ng tuwid na linya na kung saan nararanasan ng nagmamasid na tao ang oras, at nakukuha ito sa pamamagitan ng memorya o paggunita. Karagdagan pa nito, tinala ang nakaraan ng mga tao simula ng pagdating ng sinulat na wika. Tinatawag ang nakaraan sa Ingles bilang *past* at unang kilalang paggamit ng salitang "*past*" ay noong ika-14 na dantaon; nabuo ito bilang nakalipas na pandiwari ng gitnang Ingles na pandiwang *passen* na nangangahulugang "*to pass*" o "dumaan."

## Balarila
Sa balarila, inuuri ang mga aksyon ayon sa isa sa mga sumusunod na panahunan ng pandiwa: nakaraan (nakaraan, patuloy na nakaraan, perpektong nakaraan, o perpektong patuloy na nakaraan), kasalukuyan (kasalukuyan, patuloy na kasalukuyan, perpektong kasalukuyan, o perpektong patuloy na kasalukuyan), o hinaharap (hinaharap, patuloy na hinaharap, perpektong hinaharap, o perpektong patuloy na hinaharap). Tumutukoy ang nakaraan sa mga aksyon na nangyari na. Halimbawa, "naglalakad siya" ay tumutukoy sa tao na kasalukuyang naglalakad (panahunang kasalukuyan), habang tumutukoy ang "naglakad siya"T sa isang taong naglakad bago ngayon (panahunang nakaraan).

## Mga sanggunian

Kaurian:Panahon
Kinabukasan

Ang **kinabukasan** o ang **hinaharap** ay, sa madaling sabi, ang mga pangyayaring magaganap pa lamang o hindi pa nangyayari. Ito ay sumasalungat sa nakaraan, at ito ay ang oras pagkatapos ng kasalukuyan. Noon pa lamang ay sinusubukan nang hulaan o tukuyin ang mga mangyayari sa hinaharap sa pamamagitan ng pag-obserba sa mga bagay na matatagpuan sa langit. Sa Pisika, ito ay kinokonsidera bilang ang pang-apat na dimensiyon.

## Mga sanggunian
Kaurian:Panahon
Baybay

Maaring tumukoy ang baybay sa:

* Pagbaybay, ang pagsusulat ng salita o mga salita sa pamamagitan ng lahat ng kinakailangan na letra sa tama nitong pagkakasunod-sunod
* Baybayin, sinaunang sulat mula sa Pilipinas
* Baybay-dagat, isang anyong tubig
* Baybay, Leyte, isang bayan sa Silangang Kabisayaan sa Pilipinas.
Museo ng Louvre

Ang **Museo ng Louvre** (Pranses: *Musée du Louvre*) sa Paris, Pransiya ay isa sa mga mahahalagang mga museo sa mundo. Itinatag ito noong 1793, may sukat na 60,000 m² at binisita ng may 8,300,000 katao noong 2007. Matatagpuan ito sa palasyo ng Louvre. Makikita rito ang mga dibuhong *Mona Lisa*, *Ang Birhen at Bata kasama si Santa Ana*, *Benus ng Milo*, *Kodigo ni Hammurabi*, at *Napapakpakang Tagumpay ng Samothrace*.

## Mga sanggunian
Kategorya:Paris
Kategorya:Mga museo
Kategorya:Pransiya
Kategorya:Sining
Turkesa (paglilinaw)

Ang **turkesa** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Turkesa, isang babaeng Turko o babaeng mamamayan ng Turkiya.
*turkesa, isang uri ng batong hiyas.
Saitis barbipes

Ang ***Saitis barbipes*** ay isang pangkaraniwang tumatalon na gagamba na mula sa rehiyon ng Mediteranyo. Makikita ito sa mga bato at mga bahay. Nagmula ang pangalan ng uri sa Latin na *barbipes* na ibig sabihin ay may "balbas na paa".

## Pagkakalarawan
thumb|left|250px|Isang babae
Ang mga babae ng uri ay umaabot sa 5 hanggang 6&nbsp;mm sa haba ng katawan. Ang mga babae ay may malamlam na kayumangging kulay. Ang lalaki ay mas maliit at mas matingkad ang mga kulay kapag tinignan sa harapan. Meron silang luntiang mga mata, itim na mga marka sa apat na paang nasa harapan at pulang kulay sa taas ng mga mata. Maari itong isa sa mga pinakamakulay na uri ng tumatalon ng gagamba sa Europa. Ang pinakakilalang bahagi nito ay ang malalaking pangatlong paa. Ang mga paang ito ay pula pagmalapit sa katawan at nagiging itim pag lumalayo at puti sa dulo. Ginagamit ang mga ito sa panliligaw at pinangkakaway ng lalaki pag nakakakita ng babae. Pinapatunog nito ang mga paa na ito habang lumalapit sa babae. Kung gusto siya ng babae ay uupo ito at itataas ang tiyan.

## Sanggunian
* Sayaw ng panliligaw ng *Saitis barbipes*  (may larawan)
*  (2008): The world spider catalog, version 8.5. *American Museum of Natural History*.

Kaurian:Gagamba
Kategorya:Arachnida
Momiya

Ang **momíya** (mula sa ; sa lumang ortograpiya: **momya**; ) ay isang bangkay na ang balat at laman ay tininggal - dumaan sa proseso ng preserbasyon - sa pamamagitan ng sinadya o hindi sinasadyang pagkakadarang sa mga kimikal, labis na lamig, lubhang kababaan ng umido, o kawalan ng hangin kapag nababad sa mga latian.  Natagpuan ang mga momya ng mga tao at ibang hayop sa buong mundo, na kapwa mga resuta ng likas na pagtitinggal sa pamamagitan ng mga pambihirang mga kalagayan, at bilang mga kagamitang pangkalinangan para mapanatiling buo ang mga patay.

## Etimolohiya 
Nagmula ang salitang *momya* sa Kastilang *momia* na hinango naman, katulad ng *mummy* sa wikang Ingles, mula sa *mumia* ng Latin.  Nagbuhat naman ang salitang Lating ito sa hiniram na salitang Persa o Arabeng *mūmiyyah* (مومية), na nangangahulugang *bitumen*.  Dahil sa umitim na balat, dating pinaniniwalaang palasak o malawakang ginagamit ang *bitumen* sa gawaing pag-eembalsamo sa sinaunang Ehipto.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga kaugalian sa patay
Kategorya:Mga bangkay (pang-arkeolohiya)
Kategorya:Mga momiya
Martin Weinek

Si **Martin Weinek**  (isinilang  sa Leoben sa Steiermark noong 1964) ay isang artistang Austriyano.  Isa rin siyang artistang madalas gumaganap sa iisang partikular na katangian ng tauhan, tagagawa ng alak sa Austria, negosyante, at tagapagpasaya ng madla o mga manonood.  Higit na kilala siya sa pagganap bilang *Inspector Fritz Kunz* sa seryeng pantelebisyong *Inspector Rex*.

## Talambuhay 
Nag-aral ng drama si Weinek mula 1963 hanggang 1986 sa ilalim ng propesor na si Professor Peter P. Jost.  Mula 1986, naging bahagi siya ng *Group 80* (Pangkat 80) sa mga tanghalan ng Vienna at nagkaroon ng maliit na papel sa pelikulang *Nachsaison* (*Pagkaraan ng Panahon*), kung saan gumanap siya bilang isang tagapagpaandar ng elebeytor.    
    
Noong 1987, gumanap siya sa pestibal ng Recklinghausen sa ilalim ng direksiyon ni Georg Mittendrein para sa pelikulang *The Lechner Edi looks into Paradise* (Tumingin si Lechner Edi sa Paraiso) at bilang isang tagapagwalis sa pelikulang *Müllomania* sa ilalim ng direksiyon ni Dieter Berner.  Nagkaroon siya ng pagganap sa tanghalang Jura Soyfer sa Vienna mula 1988-1989, at maging sa iba pang entablado.  Naging direktor din siya ng drama at produksiyon na nasundan ng pamamahalaang pangsining sa tanghalan ng Lungsod ng Hernalser mula 1990 hanggang  1991.    
    
Sa pagitan ng mga ito, naging aktibo rin si Weinek sa pelikula at telbisyon, katulad ng animang seryeng *Calafati Joe* noong 1989.

Bukod sa pagiging aktor, gumagawa rin siya ng alak sa Vienna, katulong ang asawang si Eva.  Naghanapbuhay bilang isang dramatista ang asawa niyang si Eva makaraang mag-aral ng drama.  Nagsimula sila sa paglikha ng alak bilang libangan lamang noong 1993, na may tanimang ubasan na sumusukat sa tatlong hektarya malapit sa Heiligenbrunn.

## Talapelikulahan (pilmograpiya) 
* 1989: *Calafati Joe* (seryeng pantelebisyon)
* 1999-2004: *Inspector Rex* (seryeng pantelebisyon)
* 2004: *Silentium*
* 2005: *Grenzverkehr*
* 2006: *Unter weißen Segeln* (Kabanatang o episodyong *Träume am Horizont*)
* 2007: *Die Rosenheim-Cops* (Kabanatang *Liebe bis zum Ende*)
* 2008: *Rex* (Kabanatang ''L'Incontro'')

## Mga panlabas na kawing 
*  Link sa Austria 
*  Weinek para taniman ng ubas 
*  Burgenland Genuss Gala 2008 
*  Nielsen Agentur, Weinek's manager 

Kategorya:Mga artista mula sa Austria
Itim na moras

Ang **itim na moras**, **itim na amoras** o ***Morus nigra*** (Ingles: *black mulberry*) ay isang uri ng moras.  Likas at katutubo ito sa timog-kanlurang Asya, kung saan matagal na itong inaalagaan ang mga ito.  Hindi natitiyak ang likas na sakop nito.  Isa itong maliit na punong tumataas ng 10 hanggang 13 metro.  May habang 10 hanggang 20 sentimetro at lapad na 6 hanggang 10 sentimetro (umaabot hanggang 23 sentimetro kung may masisigasig na mga usbong) ang mga dahon nito, na pababa ang tubo sa bandang ilalim, at may mga maiikli ngunit matitigas na buhok sa magaspang na ibabaw.  Nakakain ang madilim na purpurang mga bunga, halos itim kung hinog, may 2 hanggang 3 sentimetrong haba, at isang masalimuot na kumpol ng ilang maliliit na ratiles o seresa; mayaman ang lasa ng bunga, katulad ng sa pulang moras (*Morus rubra*) subalit hindi katulad ng walang lasa o matabang na puting moras (*Morus alba*).  Tinatawag din itong **Persang moras**.

## Pagtatanim at mga gamit
Matagal nang inaani at inaalagaan ang itim na moras para sa nakakain nitong bunga, at itinatanim na kadalasang dumaraan sa paglilikas o naturalisasyon sa kanlurang Europa, kabilang ang Ukraine, at sa silangan patungong Tsina.  Nagiging purpurang itim kapag nahinog ang Persang moras.  Laganap naman ang mga itim, pula, at puting moras sa Hilagang Indiya, Pakistan, Iran at Apganistan, kung saan kilala sa katawagang *toot* (moras) o *shahtoot* (شاه توت) (moras ng hari o *superyor*) ang puno at bunga.  Hango ang mga katawagang ito sa wikang Persa.  Sa rehiyong ito, karaniwang ginagawa ang mga jam at sherbet mula sa bunga ng itim na moras.  Dinala ang itim na moras sa Britanya noong ika-17 daantaon dahil sa paniniwalang makatutulong ito sa pag-aalaga at pagpaparami ng mga uod na pinagkukunan ng seda (Ingles: *silkworm*). 
 
## Sanggunian
Mulberry, Black
Kategorya:Fruits of Iran
LED

thumb|right|250px|Bughaw, lunti, at pulang mga LED; maaari itong paghaluin upang makalikha ng pinaka-mas-matatanaw na mga kulay, kabilang ang puti. Mayroon ding mga duhandas na may kulay na inprapula at ultralila (ultrabiyoleta o *UVA*).
thumb|right|Halimbawang laki at sukat ng mga LED.
right|thumb|250px|Planong sagisag para sa LED.
thumb|right|250px|Mga panel ng LED na nagagamit para sa mas maliit na set ng mga napagpapalitang mga duhandas upang maging isang malaking palamuti o tanawin.
thumb|right|400px|Iba't ibang uri ng mga LED.

Sa larangan ng elektronika, ang **LED** o ***light-emitting diode***  (salitang Ingles, maaring tawagin sa wikang Tagalog bilang  **duhandas na nagsasaboy ng liwanag** o **diyodong nagsasaboy ng liwanag**) ay isang uri ilaw at duhandas na semikonduktor o malasaluyang
.  Umaayon ang kulay ng sinasaboy na liwanag sa kayarian at kalagayan ng ginamit na malasaluyang materyal, at maaaring inprared (inprapula), nakikitang ispektro, o ultabiyoleta (ultralila).  Bukod sa pagbibigay ng liwanag, kabilang sa mga interesanteng gamit sa mga duhandas na ito ang mga ultralilang LED para sa isterilisasyon (paglilinis) at disimpeksiyon (pagtatanggal ng mikrobyo)  ng tubig at mga kasangkapan, at bilang mga pampagpapalaking liwanag upang mapainam ang potosintesis sa mga halaman.

## Sanggunian 
Kategorya:Elektronika
Yukulele

thumb|right. Ang yukulele.
Ang **yukulele** o **ukulele** ay isang uri ng maliit na gitarang Hawayano na may apat na bagting.  Nagmula ang pangalan nito sa wikang Hawayong *ukulele*.  Sa Nagkakaisang Kaharian, binaybay din itong ***ukelele***.

## Sanggunian 
Kaurian:Gitara
Bandurya

thumb|right|Isang bandurya.

Ang **bandurya** ay isang uri ng maliit na gitara.  Tinatawag na **bandurista** ang tumutugtog na bandurya o ng anumang maliit na gitara.

## Sanggunian
Kaurian:Instrumentong pangtugtugin
Kaurian:Gitara
Kategorya:Musika ng Pilipinas
Moras

Ang **moras** (Ingles: *mulberry*) ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod na mga uri ng halaman:

* moras, ang punong moras o amoras (*Morus*), at ang bunga ng punong ito.
* puting moras (Ingles: *white mulberry*), ang *Morus alba* na maikli ang buhay, madaling lumaking maliit hanggang hindi kalakihang punong katutubo sa silangang Asya.
* papel moras (Ingles: *paper mulberry*), ang *Broussonetia papyrifera* na malapit na kamag-anak ng mga moras na *Morus*.
* pulang moras (Ingles: *red mulberry*) o *Morus rubra* 
* itim na moras (Ingles: *morus nigra*)
Papel moras

Ang **papel moras** (*Broussonetia papyrifera* o *Morus papyrifera* L.) ay isang punong nasa pamilyang Moraceae, katutubo silangang Asya.  Kabilang sa mga dayuhang pangalan nito ang *halibun*, *kalivon*, *kozo* at ang Ingles na *tapacloth tree* o "puno ng telang tapa".

Murier.jpg
Broussonetia papyrifera - Botanischer Garten Freiburg - DSC06385.jpg
Broussonetia papyrifera - fleurs mâles.jpg
Broussonetia papyrifera MHNT Texture of the trunk.jpg

## Sanggunian
Kaurian:Moras
Kaurian:Moraceae
Moras (halaman)

thumb|right|Mga hinog na bunga ng punong moras.
[thumb|right|Mga nakahaing bunga ng [itim na moras.]]
Ang ***Morus***, **moras**, o **amoras** (Ingles: *mulberry*, *mulberry tree*) ay isang saring may 10 hanggang 16 na mga uri ng mga punong katutubo sa mga maiinit, tropikal, at subtropikal na mga rehiyon ng Asya, Aprika, at sa mga Amerika, na ang karamihan sa mga uri ay katutubo at likas sa Asya.  Pangkaraniwang tinatawag ding *moras* o *amoras* ang higit na kalapit na kamag-anak na saring *Broussonetia*, partikular na ang papel amoras o *Broussonetia papyrifera*.  Napagkukunan ang ugat ng mga oras ng mga langis; at ginagamit din sa paggawa ng mababangong mga pamaypay, banig, at sa pagpapahalimuyak ng mga damit. 

## Mga sanggunian 
Kategorya:Moraceae
Kategorya:Moras
Puting moras

Ang **puting moras** o **puting amoras** (Ingles: *white mulberry*; sa agham: *morus alba*) ay isang punong may maikling buhay, mabilis lumaki, may maliit hanggang hindi kalakihang sukat na tumataas hanggang 10 hanggang 20 metro.  Katutubo ito sa kanlurang Tsina, at malawakan ding inaalagaan sa ibang pook.  Kilala din ito bilang *tuta* sa Sanskrit at *tuti* sa Marathi.

## Sanggunian 
Kategorya:Moras
Kategorya:Moraceae
Pulang moras

Ang **pulang moras**, **pulang amoras**, o *Morus rubra* (Ingles: *red mulberry*) ay isang uri ng moras na katutubo sa Hilagang Amerika, partikular na sa hilagang Estados Unidos at Canada.  Sa Estados Unidos, makikita ito sa katimugang Florida hanggang hilaga patimog-silangan ng Timog Dakota at gitnang Texas.  Sa Canada, matatagpuan ito mula sa pinakatimog ng Ontario at timog ng Vermont.  Bagaman pangkaraniwan ang pulang moras sa Estados Unidos, nakatala ito bilang nanganganib na uri sa Canada.

## Sanggunian
Kategorya:Moras
Kategorya:Moraceae
Bandolin

thumb|Isang bandolin.
Ang **bandolin**, **mandolin**, o **mandolina** ay isang instrumentong pangtugtugin na may literal na kahulugang "isang maliit na kasaping soprano sa mag-anak ng mga gitara".  Tinutugtog itong tinatamaan ng kamay ang mga bagting.  Katulad ng biyolin ang tunog nito o ng isang pinapalong dulsimer.  Dinisenyo sa Napoli ang pangkaraniwang uri ng bandolin, na may walong kuwerdas, may katawang yari sa kahoy at ang tablang pangdaliring may mga gutay (Ingles: *fret*) o guhit na metal.

## Mga sanggunian 
Kaurian:Gitara
Katotohanan

[right|thumbnail|*Sinasagip ni Panahon si Katotohanan mula kina Kasinungalingan (Kamalian) at Inggit*, ginuhit ni François Lemoyne, [1737.]]
[thumbnail|Si Katotohanan na may hawak na salaminan at ahas (1896). Gawa ni Olin Levi Warner, Aklatan ng Kongreso, Gusaling Thomas Jefferson, sa [Washington, D.C..]]

Ang kahulugan ng **katotohanan** ay kaugnay ng prinsipyo ng **katumpakan**, **katunayan**, **katiyakan**, **katapatan**, **kataimtiman**, at **mabuting paniniwala**.  Katumbas din ng salitang **totoo** ang terminong **matimyas**. Ito ang kabaligtaran ng katagang kasinungalingan.

Kadalasan din ginagamit ang **katotohanan** upang ikahulugan ang isang pagpapalagay na kaisa ng katunayan o realidad, o katumpakan sa isang orihinal o pamantayan. Minsan din na binibigyan kahulugan ang katotohanan sa makabagong konteksto bilang isang ideya ng "totoo sa sarili", o autentisidad.

## Tingnan din 
* Katuturan
* Esensiya
* Katarungan

## Mga sanggunian 
*
Mandolina (paglilinaw)

Ang **mandolin** o **mandolina** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*bandolin, isang kasangkapang pangmusika.
*mandolina (Ingles: *mandoline*), isang uri ng panghiwa o panggadgad ng mga gulay tulad ng karot.
Bandyo

thumb|right|Isang bandyo na may apat na bagting.
Ang **bandyo** ay isang uri ng instrumentong pangtugtugin na may kwerdas o bagting.  Unang tinugtog ang bandyo ng mga aliping Aprikano sa Estados Unidos noong ilang mga daang taon na ang nakalilipas.  Nagmula ang ideya ng paglikha sa bandyo mula sa iba pang mga instrumentong pangmusikang Aprikano.  Pinaniniwalaang nagmula ang *bandyo* (Ingles: *banjo*) sa *mbanza*, isang salitang Kimbundu ngunit maaaring ring hango sa Senegambiyanong salita para sa kawayang patpat para sa leeg ng bandyo.

## Sanggunian
Kaurian:Gitara
Esperma

Ang **esperma** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*semilya
*spermatozoa
*esperma, tawag sa puting kandila (basahin din ang artikulong kakawate).
Dagat Sulu

[250px|thumb|right|Isang larawan ng [NASA na nagpapakita ng mga loobang alon na nabubuo sa Dagat Sulu]]

Ang **Dagat Sulu** ay isang malaking dagat sa timog-kanlurang bahagi ng Pilipinas. Ang pulo ng Palawan na nasa hilagang-kanluran ay ipinaghihiwalay ang Dagat Timog Tsina at ang Dagat Sulu. Ang Kapuluan ng Sulu sa timog-silangan ang naghihiwalay dito sa Dagat Celebes. Matatagpuan ang Borneo sa timog-kanluran at Visayas sa hilagang-silangan.

Maraming pulo ang matatagpuan sa Dagat Sulu. Ang Pulo ng Cuyo at Cagayan Sulu ay mga bahagi ng lalawigan ng Palawan. Ang Cagayan de Tawi-Tawi at ang Turtle Islands ay bahagi ng lalawigan ng Tawi-Tawi. Nasa Dagat Sulu din ang Tubbataha Reef National Marine Park na isa sa mga World Heritage Sites.

Ang pangalan ng karakter ng *Star Trek* na si Hikaru Sulu ay galing sa dagat na ito.

## Mga sanggunian 
Sulu
Culicoidea

Ang **Culicoidea** ay isang superpamilya sa orden Diptera.  Ang mga pamilyang ito ay napapaloob sa Culicoidea:

*Dixidae 
*Corethrellidae
*Chaoboridae
*Culicidae

## Sanggunian 
*McAlpine, J.F., B.V. Peterson, G.E. Shewell, H.J. Teskey, J.R. Vockeroth, and D.M. Wood. Manual of Nearctic Diptera, Volume 1. Agriculture Canada Monograph 27.

Kategorya:Diptera
Espongha

Ang **espongha** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

* espongha, mga hayop na kabilang sa laping *Porifera*.
* Espongha (kasangkapan), isang kasangkapang yari sa sumisipsip at butas-butas na materyal na gamit sa paglilinis ng mga kalatagan ng bagay; nagagamit ding pangkalat ng pulbos.
* kontraseptibong espongha, pangharang at pamatay ng esperma para mapigilan ang pagbubuntis.
* mamong espongha, isang mamon o keyk na yari sa harinang trigo, asukal, pulbos na paggawa ng bibingka o tinapay (Ingles: *baking powder*) at mga itlog.
Makabosog

Ang **makabosog** ay isang uri ng diyosa o diwatang pinaniwalaan sa mga Kabisayaan na nagtutulak sa isang tao para maging matakaw.

## Sanggunian
Kategorya:Mga diyos
Kategorya:Diwata
Kategorya:Pilipinas
Kategorya:Mitolohiya
Kamera

thumb|right|Isang lumang uri ng kamera mula sa kompanyang *Agfa*.
thumb|right|Isang kamerang dihital na gawa ng kompanyang *Fujifilm*.
Ang **kamera** o **kamara** ay isang kasangkapan o aparatong nakakakuha ng mga larawan (litrato o piktyur). Sa Pilipinas, tinatawag din itong **kodak** bagaman isang pangalan ng kompanya at tatak ng kamera ang *Kodak*. Kaya mayroong salitang *magkodakan* na nangangahulugang "magkuhanan ng litrato (sa pamamagitan ng kamera)."

Ginagamitan ng potograpikong pilm (pilm na panlitrato) o elektroniks ang kamera para makalikha ng larawan ng isang bagay. Nililikha ng lenteng pangkamera ang imahen na nakikita ng pelikula o elektroniks. Sa Ingles, tinatawag na *still camera* o "hindi gumagalaw na kamera" ang kamerang kumukuha ng isang larawan bawat isang ulit. Tinatawag namang *movie camera* o *kamerang pampelikula* ang kamerang kumukuha ng maraming mga larawan sa isang hanay. Tinagurian namang *video kamera* (bideyo kamera, kamerang pangbidyo) o kamkorder (mula sa *camcorder*) ang kamerang kumukuha ng bideyo (*video*).

Sa kapayakan, isang kahon ang lahat ng kamera na hindi napapasok ng liwanag hanggang sa makuha ang isang larawan. Mayroon butas sa isang gilid ng kamera kung saan makakapasok ang liwanag, at tinatawag itong apertura (*aperture*). Sa kabilang gilid, naroon ang pilm sa isang pilm kamera o elektronikong sensor (elektronikong pandama) sa isang dihital na kamera (tambilangang kamera). Bilang huli, mayroon ding isang *shutter* o pansara, na nagpapatigil sa pagpasok ng liwanag hanggang sa makuha ang isang litrato.

Kapag nakuha na ang isang larawan o litrato, umaalis ang pansara. Sa pagtanggal na ito, pinapahintulutang makapasok ang liwanag sa apertura at magagawa ang isang larawan sa pilm o pandamang eletroniko. Sa maraming mga kamera, maaaring palitan ang sukat ng apertura para payagang pumasok ang mas marami o mas kaunting liwanag. Maaari ring baguhin ang bilang o tagal ng panahong pumapayag ang pansara para dumaan ang liwanag. Sa pinakakadalasan, kinokontrol ito ng elektroniks sa loob ng kamera, ngunit ang taong kumukuha ng litrato ang nakapagbabago rin nito.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Potograpiya
Australopithecus

Ang henus na ***Australopithecus*** (Latin *australis* "ng timog", Griyego πίθηκος *pithekos* "bakulaw") ay isang grupo ng hindi na umiiral na mga hominid, mga *gracile australopithecines*, na ninuno ng henus na Homo. Ayon sa Proyektong Henoma ng Tsimpansi, ang tao (*Ardipithecus*, *Australopithecus*, at *Homo*) at ang tsimpansi(*Pan troglodytes* at *Pan paniscus*) ay may parehas na angkang naghiwalay mula sa isang parehas na ninuno noong 5-6 milyong taon na ang nakalipas.

Batay sa ebidensiyang natipon ng mga paleontologo at mga arkeologo, ang henus na Australopithecus ay nag-ebolb sa silanganing Aprika noong mga 4 milyong taong nakakalipas bago ang pagkalat nito sa buong kontinente at kalaunang naging ekstinto noong 2 milyong taong nakakalipas. Sa panahong ito, ang ilang mga species ng australopithecus ay lumitaw kabilang ang Australopithecus afarensis, Australopithecus africanus, Australopithecus anamensis, Australopithecus bahrelghazali, Australopithecus garhi at Australopithecus sediba.

## Papel sa ebolusyon ng tao
Malawakang pinaniniwalaan ng mga arkeologo at paleontologo na ang mga ito ay gumampan ng mahalagang papel sa ebolusyon ng tao. Ito ang unang hominin na nagpakita ng presensiya ng isang gene na dinuplikang SRGAP2 na nagsanhi ng pagtaas ng haba at kakayahan ng mga neuron ng utak. Ito ay kalaunang nag-ebolb sa henus na *Homo* sa Aprika noong mga 2 milyong taong nakakalipas na nagpalitaw sa mga homo sapiens(modernong tao).

## Morpolohiya 
Ang utak nila ay 35% ng utak ng modernong tao; ang kanilang taas ay 1.2 hanggang 1.4 m (4 hanggang 4.5 feet) at ang ibang mga uri nito ay may dimorpismong seksuwal kung saan mas malaki ang lalaki kaysa sa babae.
## Mga sanggunian
Kategorya:Ebolusyon ng tao
Kategorya:Hominini
Kategorya:Mga fossil na transisyonal
Claude Dablon

Si **Claude Dablon** (ipinanganak noong Pebrero 1618 o 1619 ("katatluhang marilag" o "ang tatlong magigiting").  Si Dablon ang unang naglahad sa mundo hinggil sa mayamang minahan ng mga kupre sa rehiyong iyon, na naging mahalaga sa pangkabuhayan ng Kanada sa paglaon.  Si Dablon ang nagtalaga kay Marquette para isagawa ang isang ekspedisyon na nagresulta sa pagkakatuklas ng Nakatataas na Ilog Mississippi; si Dablon rin ang nagbigay kay Marquette ng mga liham at mga karta (mga mapa) sa mundo.  Kaugnay ng pagkakatuklas na ito, tinawag niya ang pansin ng pagiging posible ng pagdaan mula Lawang Erie patungong Florida "sa paggawa ng kanal sa pamamagitan lamang ng kalahating liga (sukat) ng parang na daraan mula sa huli ng Lawa ng Illinois (Lawang Michigan) magpahanggang sa Ilog ng San Luis (Ilog ng *St. Louis* o Ilog Illinois)".  Ginawa ang lawang ito, na tinantiya ni Dablon, noong mga 1840 bilang Kanal ng Illinois at Michigan.

Pagkatapos na itatag ang Sault Ste. Marie, naging Superyor Heneral si Dablon ng lahat ng mga misyon sa Kanada noong 1670.  Naglingkod siya sa tungkulin at tanggapang ito hanggang 1680.  Muli siyang itinalaga sa tungkuling ito noong 1686 at nanatiling Superyor hanggang 1693.  Mahalaga ang kaniyang mga ambag sa "Mga Relasyon" o "Mga Pakikipag-ugnayan" sa kasaysayan dahil sa kaniyang mga paglalarawan ng mga pook at mga mamamayan, maging ang kaniyang mga paglalahad ng mga pangyayari.

## Mga sanggunian
### Talababa
### Bibliyograpiya
* Talambuhay sa *Dictionary of Canadian Biography Online*, Biographi.ca
* *Catholic Encyclopedia*, NewAdvent.org

Kategorya:Mga Pranses
Kategorya:Kasaysayan ng Canada
Santan (paglilinaw)

Ang **santan** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*santan, halaman at bulaklak sa Asya.
*santan, pagkain; ibang tawag sa kalamay-hati.
Kusilba (paglilinaw)

Ang **kusilba** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*kusilba, mga nagbatong labi o buto ng mga hayop, halaman, at ibang organimo.
*kusilba, mga pagkaing tininggal o preserbado.
Kodak (paglilinaw)

Ang **kodak** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*kamera, aparatong pangkuha ng larawan o pelikula.
*Kodak, kompanyang gumagawa ng mga kamera at kagamitang pangkamera.
Posil

right|thumb|200px|Kusilba ng dinosawrong *Tarbosaurus*.
Ang mga **posil** (Ingles: ***fossil***), **labing-bakas,**  **labimbakas** **o kusilba** ay ang mga nananatili o natinggal na mga labi o bakas ng mga hayop, halaman, at ibang mga organismo mula sa malayong nakaraan.  Tinatawag din itong mga **nagbatong buto**.   Nagmula ang katawagang *fossil* sa Ingles mula sa *fossus* ng Latin na nangangahulugang "nahukay."  "Tala ng mga kusilba" o "rekord ng mga nagbatong buto (posil)" ang taguri sa kabuoan ng mga kusilba, kapwa mga natuklasan at hindi pa natutuklasan, at ang kanilang pagkakalagak sa mga pormasyon ng mga batuhang posilipero o naglalaman ng mga kusilba, at gayon din sa mga patong ng mga batong sedimentaryo.  Ilan sa mga pinakamahahalagang mga katungkulan ng agham ng paleyontolohiya ang pag-aaral ng mga kusilba ayon sa mga panapanahon, kung paano sila nabuo, at ang mga kaugnayang pang-ebolusyonaryo sa pagitan ng pilohenetika o piloheniya ng mga takson o taksa (*taxon*; *taxa*).

Sa karaniwan, sa pagkamatay ng tao, mga hayop, at mga halaman, nagaganap ang pagkaagnas at paggiging lupa nilang muli.  Subalit mayroon mga natatanging kalagayan, na "*kapag natabunan ng tamang uri ng basang lupa, at hindi nagambala sa loob ng daan-daang taon - ang mga nalulusaw na buto ay napapalitan ng pinong putik na nag-aanyong tulad ng butong pinalitan. Kapag natuyo ang lupa pagkapalit ng putik sa buto, maaaring tumagal ang mga butong naging bato nang milyun-milyong taon*."  Mula sa hugis at laki ng nakusilbang mga labi o buto, "*natatanto ng mga nakatuklas na dalubhasa kung anong hayop, o tao, ang namatay at, higit na mahalaga, nahuhulaan kung kailan nabuhay o namatay*" ang mga ito.

## Mga sanggunian
Kategorya:Paleontolohiya
Kategorya:Heolohiya
Kategorya:Biyolohiyang ebolutiba
Kategorya:Soolohiya
Kategorya:Phylogenetics
*
Liham

thumb|*News from My Lad* ni James Campbell, 1858–1859 (*Walker Art Gallery* o Tanghalang Sining ni Walker)
Ang **liham** ay isang nakasulat na mensahe na ipinarating ng isang indibiduwal (o pangkat ng mga tao) sa isa pa sa pamamagitan ng isang midyum. Nangangahulugan ang isang bagay na epistola na isang anyo ng pagsulat ng liham. Karaniwang hindi kasama sa katawagan ang nakasulat na materyal na nilalayon na basahin sa orihinal nitong anyo ng malaking bilang ng mga tao, tulad ng mga pahayagan at mga plakard, kahit na maaaring itong magsama ng materyal sa anyong "bukas na liham". Sa paglipas ng dantaon, karaniwang nasa anyong dahon (o ilang dahon) ng papel ang arketipong konsepto ng liham kahit ngayon, na ipinapadala sa isang tapagpapadala sa pamamagitan ng isang sistemang pangkoreo. Maaaring maging pormal o impormal ang liham, depende sa tatanggap at layunin nito. Bukod sa pagiging isang paraan ng komunikasyon at isang imbakan ng impormasyon, may ginampanan ang pagsulat ng liham sa reproduksyon ng kasulatan bilang isang sining sa buong kasaysayan. Ipinadala ang mga liham mula pa noong unang panahon at binanggit sa *Iliada*. Binanggit at ginamit ng mga mananalaysay na sina Herodoto at Tusidides ang mga liham sa kanilang mga naisulat.

Ang pangunahing layunin ng mga liham ay magpadala ng impormasyon, balita at pagbati. Para sa ilan, isang paraan ang mga liham upang magsanay ng kritikal na pagbabasa, pagpapahayag ng sarili na pagsulat, polemikong pagsulat at pakikipagpalitan din ng mga ideya sa iba na may katulad na pag-iisip. Bumubuo ng ilan sa mga aklat ng Bibliya ng mga sulat. Nagsisilbi pangunahing mapagkukunan para sa mga historyador  ang mga sinupan ng sulat para sa personal, diplomatiko, o negosyong mga kadahilanan. Sa ilang mga oras, ang pagsulat ng mga liham ay naisip na isang anyo ng sining at isang uri ng panitikan, halimbawa sa epistolograpiyang Bisantino.

 kay Gadatas, circa 500 BC.]]
Sa sinaunang daigdig, ang mga liham ay maaaring nakasulat sa iba't ibang materyales, kabilang ang metal, tingga, mga tapyas na kahoy na pinahiran ng pagkit, mga piraso ng palayok, balat ng hayop, at papiro. Mula kay Ovidio, nalaman natin na gumamit si Aconcio ng mansanas para sa kanyang liham kay Cidepe. Kamakailan lamang, pangunahing naisulat ang mga liham sa papel: sulat-kamay at mas kamakailang nai-*type* o nai-tipa (sa makanilya o kompyuter).

Maraming liham at materyales sa pagtuturo (halimbawa, mga manwal, tulad ng sa medyebal na *ars dictaminis*) sa pagsulat ng liham sa buong kasaysayan. Ang pag-aaral ng pagsulat ng liham ay kadalasang kinabibilangan ng parehong pag-aaral ng retorika at balarila.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sistemang postal
Kategorya:Produktong papel
Kategorya:Liham
Salaysay

:*Huwag itong ikalito sa salaysalay, mananalaysay, salay, at sanaysay.*

Ang **salaysay**, **kuwento**, o **istorya** ay anumang paglalahad ng isang serye ng magkakaugnay na mga pangyayari o mga karanasan, kahit na ito pa ay hindi kathang-isip (talaarawan, talambuhay, ulat ng balita, dokumentaryo, panitikan sa paglalakbay, atbp.) o kathang-isip (kuwentong bibit, pabula, alamat, katatakutan, nobela, atbp.). Maaring ipahayag ang kuwento sa pamamagitan ng isang magkakasunod na mga salitang sinulat o sinabi, mga larawan o gumagalaw na larawan (bidyo), o anumang kumbinasyon ng mga ito. Tinatawag din ito na **naratibo** na hango sa pandiwang Latin na *narrare* (magsabi), na hango mula sa pang-uri na *gnarus* (marunong o sanay). Kasama ng pangangatuwiran, paglalarawan, at paglalahad, ang pagsasalaysay (ang proseso ng pagpapahayag ng isang salaysay), sa malawak na kahulugan, ay isa sa apat na paraang retorika ng diskurso. Sa mas makitid na kahulugan, ito ang paraan ng pagsusulat ng piksyon na kung saan direktang nakikipagtalastasan ang tagapagsalaysay sa tagapakinig.

Ang pasalitang pagkukuwento ay ang pinakamaagang pamamaraan ng pagbahagi ng mga naratibo. Sa panahon ng halos lahat ng pagkabata ng isang tao, ginagabayan sila ng mga salaysay sa tamang ugali, kasaysayang pangkalinangan, pagbuo ng isang pagkakakilanlang pampamayanan, at prinsipyo, na pinag-aralan lalo na ng antropolohiya sa mga tradisyunal na mga katutubo.

Matatagpuan ang salaysay sa lahat ng anyo ng pagkamalikhain ng tao, sining, at libangan, kabilang ang talumpati, panitikan, teatro, musika at awit, komiks, pamamahayag, pelikula, telebisyon at bidyo, mga larong bidyo, radyo, paglalaro ng laro, hindi nakaayos na libangan, at pagtatanghal sa pangkalahatan, gayon din ang ilang pagpipinta, eskultura, pagguhit, potograpiya, at ilang sining biswal, hangga't pinapakita ang magkakasunod na kaganapan. May ilang mga kilusang sining, tulad ng makabagong sining, na tinatanggihan ang naratibo kapalit ng abstrakto at konseptuwal.

## Mga sanggunian
Kategorya:Salaysay
Bayang sinilangan

Ang **bayang sinilangan** (bayang kinalakihan, bayang pinanggalingan) ay konseptong isang teritoryo na nagtataglay ng kultura at kasaysayan — ang ugat ng isang tao. Sa madaling salita, ito ay ang bansang pinanggalingan ng isang tao. Ito ay nagpapakita ng nasyonalismo.  Tinatawag din itong **inang bayan** o **amang bansa** at mga katulad pa.

Kategorya:Mga bansa
Kategorya:Etnolohiya