Himagsikang Cubano

Ang **Himagsikang Cubano** () ay isang militar at pampulitikang pagsisikap na ibagsak ang pamahalaan ng Cuba sa pagitan ng 1953 at 1959. Nagsimula ito pagkatapos ng 1952 Cuban coup d'état na naglagay kay Fulgencio Batista bilang pinuno ng estado. Matapos mabigong labanan si Batista sa korte, nag-organisa si Fidel Castro ng isang armadong atake sa Moncada Barracks ng Cuban military noong Hulyo 26, 1953. Inaresto ang mga rebelde at habang nasa bilangguan ay binuo ang 26th of July Movement. Pagkatapos makamit ang amnestiya ang mga rebeldeng M-26-7 ay nag-organisa ng isang ekspedisyon mula sa Mexico sa *Granma* yate upang lusubin ang Cuba. Sa mga sumunod na taon, dahan-dahang matatalo ng hukbong rebelde ng M-26-7 ang hukbong Cuban sa kanayunan, habang ang pakpak nito sa lunsod ay makikibahagi sa sabotahe at pangangalap ng hukbong rebelde. Sa paglipas ng panahon ang orihinal na kritikal at ambivalent Popular Socialist Party ay darating upang suportahan ang 26th of July Movement noong huling bahagi ng 1958. Sa oras na patalsikin ng mga rebelde si Batista ang rebolusyon ay na hinihimok ng Popular Socialist Party, 26th of July Movement, at ng Revolutionary Directorate of March 13.

Sa wakas ay pinatalsik ng mga rebelde si Batista noong 1 Enero 1959, na pinalitan ang kanyang pamahalaan. Ang 26 Hulyo 1953 ay ipinagdiriwang sa Cuba bilang  (mula sa Kastila: "Araw ng Rebolusyon"). Ang 26th of July Movement ay nagbago nang maglaon ayon sa Marxist–Leninist lines, naging Communist Party of Cuba noong Oktubre 1965.

Ang Rebolusyong Cuban ay nagkaroon ng malakas na epekto sa loob at internasyonal. Sa partikular, binago nito ang ugnayan ng Cuba–Estados Unidos, bagama't ang mga pagsisikap na pahusayin ang mga relasyong diplomatiko, gaya ng Cuban thaw, ay nakakuha ng momentum noong 2010s.

## Background
### Korupsyon sa Cuba
 noong 1899]]

Ang Republika ng Cuba sa pagpasok ng ika-20 siglo ay higit na nailalarawan sa pamamagitan ng isang malalim na nakatanim na tradisyon ng katiwalian kung saan ang pakikilahok sa pulitika ay nagresulta sa mga pagkakataon para sa mga elite na makisali sa akumulasyon ng yaman. Ang unang panahon ng pagkapangulo ng Cuba sa ilalim ng Don Tomás Estrada Palma mula 1902 hanggang 1906 ay itinuturing na itinataguyod ang pinakamahusay na mga pamantayan ng integridad ng administratibo sa kasaysayan ng Republika ng Cuba. Gayunpaman, isang interbensyon ng Estados Unidos noong 1906 ang nagresulta sa Charles Edward Magoon , isang Amerikanong diplomat, na pumalit sa gobyerno hanggang 1909. Bagama't hindi kinukunsinti ng gobyerno ni Magoon ang mga katiwalian, may debate kung gaano kalaki ang ginawa upang pigilan ang laganap lalo na sa pagdagsa ng pera ng Amerika na pumapasok sa maliit na bansa. Iminumungkahi ni Hugh Thomas na habang hindi sinang-ayunan ni Magoon ang mga katiwalian, nananatili pa rin ang katiwalian sa ilalim ng kanyang administrasyon at pinahina niya ang awtonomiya ng hudikatura at ang kanilang mga desisyon sa korte. Noong Enero 29, 1909, ang soberanong pamahalaan ng Cuba ay naibalik, at José Miguel Gómez ay naging pangulo.

Walang malinaw na ebidensiya ng katiwalian ni Magoon na lumabas, ngunit ang kanyang paghihiwalay na galaw ng pagbibigay ng mga kumikitang kontrata sa Cuban sa mga kumpanya ng U.S. ay isang patuloy na punto ng pagtatalo. Ang sumunod na pangulo ng Cuba, José Miguel Gómez, ang unang nasangkot sa malaganap na katiwalian at katiwalian sa gobyerno iskandalo. Ang mga iskandalo na ito ay nagsasangkot ng suhol na sinasabing ibinayad sa mga opisyal at mambabatas ng Cuban sa ilalim ng isang kontrata para maghanap sa daungan ng Havana, gayundin ang pagbabayad ng mga bayarin sa mga kasama ng gobyerno at mataas na antas na opisyal. Higit pa rito, ang pagdating ng World War One ay nagbigay-daan sa pamahalaan ng Cuban na manipulahin ang mga presyo ng asukal, ang pagbebenta ng mga export at import permit. Sa ilalim ng kanyang pamahalaan, ang mga pagkakataon para sa katiwalian ay naging mas kaunting mga kamay na may "sentralisadong pamamaraan sa pagbili ng pamahalaan" at ang pangongolekta ng mga suhol sa mas maliit na bilang ng burukrat at mga administrador. Sa pamamagitan ng pag-unlad ng mga imprastraktura ng real estate at paglago ng industriya ng turismo ng Cuba, nagamit ng administrasyong Machado ang impormasyon ng tagaloob upang kumita mula sa mga deal sa negosyo ng pribadong sektor. Maraming tao ang tumutol sa kanyang muling pagtakbo para sa [[1928] Cuban presidential election|muling halalan noong 1928]], dahil ang kanyang tagumpay ay lumabag sa kanyang pangako na maglingkod sa loob lamang ng isang termino. Habang nagiging mas mahigpit ang mga protesta at rebelyon, pinigilan ng kanyang administrasyon ang malayang pananalita at gumamit ng mapanupil na taktika ng pulisya laban sa mga kalaban. Si Machado ay nagpakawala ng isang alon ng karahasan laban sa kanyang mga kritiko, at mayroong maraming mga pagpatay at pagpaslang na ginawa ng pulisya at hukbo sa ilalim ng administrasyon ni Machado. Ang lawak ng kanyang pagkakasangkot sa mga ito ay pinagtatalunan, ngunit sa huli, si Machado ay inilarawan bilang isang diktador. Noong Mayo 1933, pinaalis si Machada nang dumating sa Cuba ang bagong hinirang na embahador ng US na si Sumner Welles at sinimulan ang negosasyon sa mga grupo ng oposisyon para sa isang pamahalaan na hahalili kay Machado. Ang isang pansamantalang pamahalaan na pinamumunuan ni Carlos Manuel de Céspedes y Quesada (anak ng bayani ng kalayaan ng Cuban Carlos Manuel de Céspedes) at kasama ang mga miyembro ng ABC ay na-broker; kinuha nito ang kapangyarihan noong Agosto 1933 sa gitna ng isang pangkalahatang welga sa Havana.

Carlos Manuel de Céspedes y Quesada pagkatapos ay inalok ang posisyon ng Pangulo ng ambassador Sumner Welles. Siya ay nanunungkulan noong Agosto 13, 1933, at iminungkahi ni Welles na "ang pangkalahatang halalan ay maaaring isagawa nang humigit-kumulang 3 buwan mula ngayon upang ang Cuba ay muling magkaroon ng isang pamahalaang konstitusyonal sa tunay na kahulugan ng salita." Sumang-ayon si Céspedes, at idineklara na ang isang pangkalahatang halalan ay gaganapin sa Pebrero 24, 1934, para sa isang bagong termino ng pagkapangulo na magsisimula sa Mayo 20, 1934. Gayunpaman, noong Setyembre 4–5, 1933, ang Pag-aalsa ng mga Sarhento ay kinuha lugar habang si Céspedes ay nasa Matanzas at Santa Clara matapos ang isang bagyo ay nanalanta sa mga rehiyong iyon. Ang hunta ng mga opisyal na pinamumunuan ni Sarhento Fulgencio Batista at mga estudyante ay nagpahayag na kinuha nito ang kapangyarihan upang matupad ang mga layunin ng rebolusyon; maikli nitong inilarawan ang isang programa na kinabibilangan ng pagbabagong pang-ekonomiya, pagpaparusa sa mga nagkasala, pagkilala sa mga pampublikong utang, paglikha ng mga korte, muling pagsasaayos sa pulitika, at anumang iba pang aksyon na kinakailangan upang bumuo ng isang bagong Cuba batay sa katarungan at demokrasya.

## Mga sanggunian
Kategorya:Kasaysayan ng Cuba