Sila María Calderón

Kaurian:Mga politiko ng Puerto Rico
Si **Sila María Calderón Serra** (ipinanganak noong Setyembre 23, 1942) ay isang na politiko, negosyante, at pilantropo mula sa Puerto Rico na nagsilbi bilang ikawalong demokratikong inihalal na gobernador ng Puerto Rico mula 2001 hanggang 2005. Naging siya ang kauna-unahang babae na nahalal o nagsilbi bilang gobernador mula nang maitatag ang katungkulan noong 1508. Nauna siyang nagsilbi bilang alkalde ng San Juan, ang kabiserang munisipalidad ng Puerto Rico, mula 1997 hanggang 2001. Humawak din siya ng iba't ibang posisyon sa pamahalaan ng Puerto Rico, kabilang ang pagiging Kalihim ng Estado mula 1988 hanggang 1989.

## Maagang yugto ng buhay 
Ipinanganak si Sila Calderón Serra sa San Juan, Puerto Rico noong Setyembre 23, 1942 kina César Augusto Calderón (isang negosyante) at Sila Serra Jesús. Ang kanyang lolo sa ina na si Miguel Serra Joy ay lumipat mula sa Mallorca sa Kapuluang Baleares patungong Puerto Rico noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon, na naging dahilan upang mabigyan si Calderón ng pagkamamamayang Espanyol noong 2012.

Nag-aral siya ng sekundarya sa Colegio Sagrado Corazón de Las Madres sa Santurce, Puerto Rico. Noong 1964 nagtapos siya nang may karangalan sa Kolehiyong Manhattanville sa Purchase, New York, na may antas na Batsilyer ng Sining sa Pamahalaan. Kalaunan ay nag-aral din siya sa Graduwado sa Paaaralan ng Pamamahalang Pampubliko ng Unibersidad ng Puerto Rico.

## Karerang propesyonal 
### Mga unang taon ng karera: 1973–1985 
Nagsimula ang kanyang karera noong 1973 nang italaga siya bilang Ehekutibong Katuwang ng Kalihim ng Paggawa na si Luis Silva Recio. Makalipas ang dalawang taon, itinalaga siya bilang Natatanging Katuwang para sa Papapaunlad ng Ekonomiya ng noo'y gobernador na si Rafael Hernández Colón. Sa panahong iyon, ang tanggapan ng Citibank sa San Juan ay isa sa mga eksperimental na sentrong pang-marketing ni John Reed. Noong 1978, naging pangulo siya ng Commonwealth Investment Company, isang kumpanyang pampamilya sa larangan ng *real estate* o ari-ariang di-natitinag na nagmamay-ari at namamahala ng mga gusaling pang-industriya.

Sa panahong ito, naging kasapi rin si Calderón ng Konseho ng mga Tagapayo sa Ekonomiya ng Gobernador at ng lupon ng mga direktor ng Bangko sa Pagpapaunlad ng Pamahalaan ng Puerto Rico at ng Sentro para sa Dalubhasang Pag-aaral sa Pamamahalang Pampamahalaan. Pinamunuan din niya ang Komite ng Pamumuhunan ng Industrial Development Company. Nagsilbi rin siyang Pangkalahatang Kalihim ng komisyong nag-organisa ng mga gawain para sa paggunita ng Ikalimang Sentenaryo ng Pagkatuklas ng mga Amerika. Bilang alkalde, pinangasiwaan niya ang isa sa pinakamalalaking programang pampublikong imprastruktura sa lungsod, kabilang ang mga proyektong muling pagpapaunlad ng mga lugar tulad ng Lumang San Juan, Condado, Río Piedras, at Santurce. Inilunsad din niya ang Programa sa mga Natatanging Pamayanan upang tulungan ang pagpapalakas at pagpapaunlad ng ekonomiya ng mahihirap na komunidad.

### Gobernador: 2001–2004 
Noong Abril 21, 1999, inihayag ni Calderón ang kanyang kandidatura bilang gobernador ng Puerto Rico. Noong Mayo 31, nanalo siya sa primarya at naging pangulo ng partido, habang si Aníbal Acevedo Vilá ay naging pangalawang pangulo. Kalaunan ay naging katuwang niya si Acevedo Vilá bilang kandidato para sa Komisyoner na Residente ng Puerto Rico. Matapos siyang manumpa sa tungkulin, itinalaga niya ang kanyang dalawang anak na babae na sina Sila Mari at María Elena bilang mga Unang Ginang ng Puerto Rico.

Bilang gobernador, nagpatupad si Calderón ng mga hakbang upang matulungan ang mga komunidad na higit na nangangailangan. Sa pagpasa ng Batas Blg. 1 ng 2001, namuhunan ang pamahalaan ng $1 bilyon upang lumikha ng Tanggapan para sa Pagpapaunlad ng Sosyoekonomiko at Pamayanan, na naglalayong paunlarin ang mga marhinalisadong komunidad ng pulo. Layunin ng programa na makapagtatag ng 14,500 proyektong pangkaunlaran sa 686 na komunidad. Gayunman, may mga kritisismong ibinato rito dahil sa hindi natapos na mga proyekto at umano'y paglihis ng pondo.

Noong 2003, inihayag ni Calderón na tutuparin niya ang mga pangako ng kanyang plataporma at nagpasyang hindi na tumakbo muli sa halalan noong 2004.

## Kasalukuyan 
Si Calderón ay katuwang sa Inter-American Global Links, Inc. (IGlobaL), isang kompanyang nagbibigay ng konsultasyon sa negosyo at kalakalan na may ugnayan sa Gitnang Amerika, Karibe, at Estados Unidos. Pinamumunuan din niya ang isang pundasyong pilantropiko na nagtatag ng isang organisasyong hindi pangkalakalan at hindi partidista—Ang Sentro para sa Puerto Rico: Pundasyong Sila M. Calderón—na nakatuon sa mga usapin ng kahirapan, kababaihan, muling pagpapaunlad ng lungsod, mga pagpapahalagang etikal, at panlipunang pananagutan.

## Mga parangal at gantimpala 
Sa kabuuan ng kanyang karera, tumanggap si Calderón ng maraming parangal at pagkilala:
* Noong 2004, tumanggap siya ng Gintong Plato Gantimpala mula sa Akademya ng Tagumpay sa Washington, DC.

Tumanggap din siya ng ilang karangalan na digri:

* 1989 – Kolehiyong Manhattanville – Doktor sa Sining at Humanidades
* Mayo 1997 – Kolehiyong Manhattanville – Doktor ng Humanitaryong Liham
* Mayo 2001 – Unibersidad ng Boston – Doktor ng Batas
* Mayo 2001 – Unibersidad ng Bagong Paaaralan (*New School University*) – Doktor ng Batas

Sa panahon ng kanyang panunungkulan, binigyan ni Calderón ng pansin ang pagpapalakas ng ugnayang pang-ekonomiya, pangkalakalan, at pangkultura sa pagitan ng Puerto Rico at ng mga bansa sa Latinong Amerika. Bilang bahagi nito, nagsagawa siya ng mga opisyal na pagbisita sa Republikang Dominikano, Panama, at Costa Rica noong 2001, 2002, at 2004. 

## Personal na buhay 
Ikinasal si Calderón sa inhinyerong si Francisco Xavier González Goenaga noong 1964 at naghiwalay sila noong 1975.

Muli siyang nagpakasal habang siya ay gobernador, kay Ramón Cantero Frau, ang dating Kalihim ng Kagawaran ng Pagpapaunlad ng Ekonomiya. Idinaos ang kanilang kasal noong Setyembre 10, 2003. Naghiwalay sila makalipas ang dalawang taon.

## Mga sanggunian