Pandiwa

Ang **pandiwa** o **badyâ** ay isang salita (bahagi ng pananalita) na nagsasaad ng kilos o galaw (lakad, takbo, dala), isang pangyayari (naging, nangyari), o isang katayuan (tindig, upo, umiral). Tinatawag ito na *verb* sa wikang Ingles.

Mga halimbawa (naka-italiko):
* *Pumunta* ako sa tindahan.
* *Binili* ko ang tinapay.
* *Kumain* ako ng tinapay kaninang umaga.
**Sumakay* ako sa jeep papunta sa paaralan.
**Ginagawa* ko palagi ang aking mga takdang-aralin.

## Aspekto ng Pandiwa 
Ipinapakita ng aspekto ng pandiwa kung kailan nangyari, nangyayari, mangyayari o kung ipagpapatuloy pa ang nagaganap na kilos.

### Pawatas 
Ito ang tawag sa kombinasyon ng salitang-ugat at ng panlaping makadiwa. Sa pawatas nabubuo ang mga pandiwa.

### Aspektong Naganap o Perpektibo o Pangnagdaan 
Nagsasaad ito na tapos nang gawin ang kilos.

Ang pawatas na may panlaping *um* at ang aspektong naganap ay iisa o pareho.

Ang panlaping *ma, mag* at *mang* sa isang pawatas ay nagiging *na, nag* at *nang* sa aspektong naganap.

Ang panlaping *in* sa isang pawatas ay nagiging unlapi kung ang salitang-ugat ay nagsisimula sa patinig at nagiging gitlapi kung ang salitang-ugat ay nagsisimula sa katinig. Kapag *hin* ang panlapi, ang *hin* ay nagiging *in* kapag binanghay.

### Aspektong Nagaganap o Imperpektibo o Pangkasalukuyan 
Nagsasaad ito na ang sinimulang kilos ay patuloy pa ring ginagawa at hindi pa tapos.

Kung ang pawatas ay may panlaping *um*, uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Kapag ang panlapi ng pawatas ay *ma*, *mag* at *mang*, gawing *na*, *nag* at *nang* at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Kung ang pawatas ay may panlaping *in* o *hin* at ang salitang ugat ay nagsisimula sa patinig, ilagay ang panlaping *in* sa unahan at ulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Kung ang pawatas ay may panlaping *in* o *hin* at ang salitang-ugat ay nagsisimulla sa katinig, gawing gitlapi ang *in* at ulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat

### Aspektong Magaganap o Kontemplatibo o Panghinaharap 
Nagsasaad ito ng kilos na hindi pa nasisimulan at gagawin pa lamang.

Kapag ang pawatas ay may panlaping *um*, alisin ang *um* at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Kapag ang pawatas ay may panlaping *ma*, *mag* o *mang*, mananatili ang *ma*, *mag* o *mang* at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Kapag ang pawatas ay may panlaping *in* o *hin*, mananatili ang panlaping *in* o *hin* at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

### Aspektong Katatapos 
Nagsasaad ito na katatapos pa lamang ang kilos bago nagsimula ang salita. Nasa ilalim ito ng aspektong perpektibo.

Kadalasan ay nilalagyan ang panlaping *ka* at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

## Tuon/Pokus ng Pandiwa 
Ito ang tawag sa relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. Naipapakita ito sa pamamagitan ng taglay na panlapi ng pandiwa.

### Tagaganap/Aksyon/Aktor 
Ang paksa ang tagaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "*sino*?". Ginagamit ang mga panlaping *mag*-, *um*-, *mang*-, *ma*-, *maka*-, *makapag*-, *maki*- at *magpa*-.

Halimbawa:*Nag*lunsad ng proyekto ang mga kabataan.

D*um*alaw kami sa mga batang may sakit.

### Karanasan/Layon/Gowl 
Ang paksa ang layon ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "*ano?*". Tinatawag ito *direct object* sa wikang Ingles. Ginagamit ang mga panlaping -*in*-, -*i*-, -*ipa*-, *ma*- at -*an*.

Halimbawa:B*in*ili ni Jomelia ang bulaklak.

K*in*uha ko sa silid ang mga bolang gagamitin sa paglalaro.

### Ganapan/Lokatibo/Lokatib 
Ang paksa ang lugar na ginaganapan ng pandiwa sa pangungusap.Ito ay sumasagot sa tanong na "*saan*?". Ginagamit ang mga panlaping *pag-/-an*, -*an/-han*, *ma-/-an,* *pang-/-an*, at *mapag-/-an*.

Halimbawa:*Dina*raan ng tao ang kalsada.

Ang tindahan ang *pinag*bilhan ni Jomelia ng bulaklak.

### Tagatanggap/Benepaktor/Benepektib 
Ang paksa ang tumatanggap sa kilos ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "*para kanino*?". Ginagamit ang mga panlaping *i*-, -*in*, *ipang*-, at *ipag*-.

Halimbawa:Kami ay *ipinag*luto ni nanay ng masarap na ulam.

*Pina*kilala sa madla ang kampeon.

### Kagamitan/Gamit/Instrumental 
Ang paksa ang bagay na ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "*sa pamamagitan ng ano*?". Ginagamit ang mga panlaping *ipang*-, *maipang*-, at *ipinang*-.*Ipinang*sulat niya ang pentel pen para mabasa nila ang nakasulat.

Si Luciano Pavarotti ay *pinag*kalooban ng talino sa pag-awit.

### Pangyayari/Sanhi/Kosatibo/Kawsatib 
Ang paksa ang nagpapahayag ng sanhi ng kilos ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "*bakit*?". Ginagamit ang mga panlaping *i*-, *ika*- at *ikina*-.*Ikina*lungkot ng mga bata ang hindi nila pagkikitang mag-anak.

Ang pagkain ng mayaman sa kolesterol ang *ipinagka*sakit sa puso ni Tong.

### Direksiyon 
Ang paksa ang nagsasaad ng direksiyon ng kilos ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "*tungo saan/kanino*?". Ginagamit ang mga panlaping -*an*, -*han*, -*in* at -*hin*)S*in*ulat*an* niya ang kanyang mga magulang.

P*in*unta*han* ni Maryse ang tindahan para mamili ng kagamitan.

## Mga Sanggunian 
### Mga Pinagkukunan 
* *Baybayin: Paglalayag sa Wika at Panitikan 8* by Remedios Infantado ISBN 978-971-23-7030-4 pp. 133-134

* *Bagong Likha: Wika at Pagbasa 4*, by Ester V. Raflores ISBN 978-971-655-331-4, pp. 239, 252-253, 267-268, 283

Kategorya:Balarila
Kategorya:Mga bahagi ng pananalita
Kategorya:Wika
__INDEX__