open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Max Warren

Si **Max Warren** (ipinanganak noong 1904) ay isang Ingles na Angglikanong pari, misyonero, bikaryo, at may-akda.  Isa siyang kanon (paring sekular) ng Monasteryo ng Westminster sa Inglatera.

## Talambuhay
Isinilang siya sa Dublin, Irlanda.  Nag-aral siya sa Pamantasan ng Cambridge.  Noong 1927, naglakbay siya bilang isang misyonero para sa Samahang Misyonero ng Simbahan (*Church Missionary Society*) ng Simbahang Angglikano.  Naging bikaryo siya ng Simbahan ng Banal na Santatlo (*Holy Trinity Church*) ng Cambridge.  Sa paglaon, naging Panlahat na Kalihim siya ng Samahang Misyonero ng Simbahan magpahanggang 1963.  Maraming ulit siyang naglakbay sa Estados Unidos.

Bilang isang awtor, inakdaan niya ang mga aklat na *The Christian Imperative* (Ang Pananagutang Kristiyano) at *Challenge and Response* (Hamon at Tugon).

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga pari
Kategorya:Mga Irlandes
Kategorya:Mga Ingles
Kategorya:Mga manunulat mula sa United Kingdom
Peter von Zahn

Si **Peter von Zahn** (29 Enero 1913 – 26 Hulyo 2001) ay isang Alemang manunulat, may-akda, tagagawa ng pelikula, prodyuser na pantelebisyon at tagapamahayag.

## Talambuhay
Ipinanganak si von Zahn sa Chemnitz, Alemanya.  Noong 1939, tinanggap niya ang kanyang pagkaduktorado mula sa Freiburg.  Noong panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, gumanap siya bilang isang korespondiyente ng balita sa hukbong katihan ng Alemanya.  Pagkaraan, naging isa siyang brodkaster sa radyo.  Noong 1951, nagpunta siya sa Estados Unidos upang maglunsad ng serye ng mga programang ukol sa buhay at pulitka sa Estados Unidos.  Bilang isang prodyuser ng mga palabas sa telebisyon, pangunahing nakabase siya sa Alemanya.  Bilang may-akda, sumulat siya ng apat na aklat hinggil sa Estados Unidos.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon
Kategorya:Pelikula
Kategorya:Mga manunulat mula sa Alemanya
Herbert von Borch

Si **Herbert von Borch** (ipinanganak noong 1909) ay isang Alemang manunulat, may-akda, tagapamahayag, korespondiyente, at peryodista.

## Talambuhay
Ipinanganak si von Borch sa Shantou, Tsina.  Anak na lalaki siya ng isang Ministro ng Alemanya para sa Tsina.  Nag-aral siya sa mga Pamantasan ng Berlin at ng Frankfurt.  Noong 1933, tinanggap niya ang kanyang duktorado mula sa Heidelberg.  Noong 1950, itinatag niya ang buwanang *Aussenpolitik*.  Mula 1966, gumanap siya bilang korespondiyenteng pang-Estados Unidos ng pahayagang *Süddeutsche Zeitung*.  Maraming ulit siyang naglakbay sa Estados Unidos.  Siya ang may-akda ng *The Unfinished Society* (Ang Hindi Pa Buong Lipunan), isang aklat hinggil sa Estados Unidos.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga manunulat mula sa Alemanya
Raymond Aron

Si **Raymond-Claude-Ferdinand Aron** (14 Marso 1905&nbsp;– 17 Oktubre 1983) ay isang kilalang Pranses na pilosopo, sosyolohista, siyentipikong pampolitika, analistang pampolitika, propesor, at punong kolumnista ng pahayagan.

## Talambuhay
Ipinanganak si Aron sa Paris, Pransiya.  Nag-aral siya sa Pamantasan ng Paris at sa École Normale Supérieure.  Naging isa siyang propesor ng sosyolohiya sa Sorbonne.  Naging punong kolumnista siya para sa *Le Figaro*, isang pangunahing pahayagan sa Paris.  May-akda siya ng mga aklat na *The Century of Total War* (Ang Daang Taon ng Ganap na Digmaan), *The Opium of the Intellectuals* (Ang Opyo ng mga Intelektuwal), at *The Great Debate* (Ang Dakilang Debate). isa sya sa binigyan ng award

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga pilosopo mula sa Pransiya
Kategorya:Mga sosyologo
Kategorya:Mga propesor
Kategorya:Mga manunulat mula sa Pransiya
Giuseppe Flajani

Si **Giuseppe Flajani** (1741-Agosto 1, 1808) ay isang Italyanong siruhano, optalmologo, litotomista at anatomista.  Kaugnay siya ng tinatawag na Karamdamang Flajani, na kilala sa kasalukuyan bilang eksoptalmikong buklaw.

## Talambuhay
Ipinanganak si Flajani malapit Ascoli ng Italya.  Nag-aral siya sa Ascoli at sa Roma.  Sa Roma niya natanggap ang kanyang degri sa panggagamot at pilosopiya.  Nagsimula siyang maghanapbuhay bilang duktor ng medisina sa Ospital ng San Spirito sa Roma.  Siya ang tagapagtatag at director ng isang gabineteng pang-anatomiya sa Sassia, malapit sa Roma.  Noong 1772, naging punong maninistis siya ng Ospital ng San Spirito.  Noong 1775, naging pansariling manggagamot siya ni Papa Pio VI.  Noong 1802, inilathala niya ang isang paglalarawang kaugnay ng isang karamdaman kilala ngayon bilang eksoptalmong buklaw.  Bilang siruhanong optalmologo, nagsagawa siya ng mga operasyon sa pupilahe at supot ng luha (sakong lakrimal) ng mata.

Nagkaroon siya ng dalawang mga anak na lalaking naging mga manggagamot din.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga siruhano
Kategorya:Mga manggagamot
Kategorya:Mga optalmologo
Kategorya:Mga anatomista
Kategorya:Mga Italyano
Tibi

Ang **tibi** (Ingles: *constipation*, *costiveness*, o *irregularity*), ay isang kalagayan sa sistemang panunaw na kung saan nakakaranas na matigas na dumi ang isang tao o hayop na mahirap ilabas.  Kadalasang nangyayari ito dahil sinisipsip ng kolon ang labis na tubig mula sa pagkain.  Kung gumagalaw ng masyadong mabagal ang pagkain sa trakto ng gastro-intestinales, maaaring sumimsip ang kolon ng masyadong maraming tubig, na nagreresulta ng matigas at tuyong dumi.

Kategorya:Nakakahawang sakit
Optimismo

Sa pangkalahatan, ang **optimismo** ay ang pagkakaroon ng **magandang pananaw sa buhay**.  Tinatawag na **optimista** o **optimist** ang isang taong may ganitong paniniwala, sapagkat inaasam niya ang magagandang bagay na mangyayari sana.  Palagian niyang inaasahan at hinahakang maganda ang kahihinatnan ng kanyang mga hininihintay o mga ginagawa, at magiging mabuti rin ang lahat ng anumang magaganap.  Para sa kanya, lalabas na mainam ang lahat ng bagay sa buhay.  Maaari ring maging isang doktrina, patakaran, o panuntunan ang ganitong pagtanaw sa buhay, sapagkat may mga taong naniniwala na ang daigdig ng tao "ang pinakamainam sa lahat ng daigdig".  Para sa mga **optimistiko**, palaging gumaganda ang sansinukob at magtatagumpay, sa paglaon, ang kabutihan laban sa lahat ng mga anyo ng kasamaan.  Kabaligtaran ito ng pesimismo.

Ayon kay Martin Seligman, isang manggagamot sa Pamantasan ng Pensilbanya sa Estados Unidos, mas malaki ang pagkakataong magtagumpay at magtiyaga ang mga optimista kaysa mga pesimista.  Dahil ito sa mga pananaw ng mga optimista na sanhi ng panlabas na mga bagay ang pagkabigo.  Para sa kanila, panandalian lamang at hindi magtatagal ang kabiguan.  Natagpuan pa rin ni Seligman, na nakapagtitipon ng mga boto ang optimismo, katulad ng mga positibong nilalaman ng mga talumpati ng mga kumakandidato.  Batay kay Seligman, nakapagpapanalo ng mga laro ang optimismo, sapagkat nakapaglalaro ng mahusay ang mga optimistang may magandang pananaw kapag kinakapanayam ng midya.  Idinagdag pa ni Seligman na mas malusog ang mga optimista, dahil sa isang pag-aaral at pagsusuring nagsasabing mas nakaliligtas at gumagaling kaagad ang mga lalaking nagkaroon ng unang atake sa puso kapag mayroon silang optimismo.

## Mga sanggunian
Kaurian:Pilosopiya
Macario Sakay

Si **Macario Sakay y de León** (1870 – 13 Setyembre 1907) ay isang Pilipinong heneral na nakibahagi sa  Himagsikang Pilipino noong 1896 laban sa Espanya at sa Digmaang Pilipino-Amerikano. Pagkatapos ihayag ang digmaan laban sa Estados Unidos noong 1902, ipinagpatuloy ni Sakay ang paglaban at ang sumunod na taon ay naging Pangulo ng Republikang Tagalog.

## Pagkabata at Katipunan
Tinatayang ipinanganak si Sakay sa pagitan ng 1870 at 1878 sa Daang Tabora, Tondo. Unang nagtrabaho si Sakay bilang baguhagsikang Pilipino.

## Pagkatapos ng digmaan
Isa si Sakay sa mga nagtatag ng *Partido Nacionalista* (walang kaugnayan sa kasalukuyang Nacionalista Party na naitatag noong 1907), na naglalayong makamtan ang kalayaan ng Pilipinas sa pamamagitan ng legal na pamamaraan. Umapela ang partido sa Philippine Commission, subalit ipinasa ng komisyon ang SedtionLaw, na nagbabawal sa lahat ng uri ng propaganda na nagtataguyod ng kalayaan. Dahil dito, muling lumaban si Sakay.

## Sanggunian 
Kategorya:Namatay noong 1907
Tibi (paglilinaw)

Maaaring tumukoy ang **tibi** sa:

* Tibi, isang sakit sa sistemang panunaw;
* Telebisyon, isang sistemang telekomunikasyon;
* Tuberculosis, isang sakit sa baga.
Marangal na Bahay-Opera ng Maynila

Ang ***Marangal na Otel-Opera ng Maynila***(opisyal: *Manila Grand Opera House*) at tinaguriang "*A theater with a history*" ay dating teatro na ginawa nang otel. Ang gusali ay matatagpuan sa Abenidang Rizal at sa kalyeng Doroteo Jose sa distrito ng Santa Cruz sa Maynila .

## Sipian
Kaurian:Maynila
Kaurian:Pilipinas
Malaking bituka

:*Para sa tauhan sa Bibliya, tingnan ang  Esau.*

Ang **malaking bituka** o **isaw** o **sawa** ay ang huling bahagi ng sistemang panunaw-ang huling bahagi ng agusang pampagkain (*alimentary canal*)—sa mga hayop na may gulugod (*vertebrate*).  Ang pangunahing gawain nito ay sumipsip ng tubig mula sa mga natitirang mga hindi matunaw na mga materya ng pagkain, at pagkatapos, ilabas ang walang pakinabang na duming ito mula sa katawan.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Sistemang panunaw
Kategorya:Organo
Panitikan sa Pilipinas

[thumb|right|Malawakang bahagi ng buhay pampanitikan ng mga Pilipino ang nobelang *[Noli me Tangere* (c. 1887) ng kanilang pambansang bayaning si Dr. José Rizal.]]
Ang **Panitikan ng Pilipinas** ay pangunahing tumutukoy sa umiiral, umuunlad, at namamayaning uri at anyo ng katutubòng panitikan. Subalit nakakasáma rin dito ang mga panitikang nilikha at ginawa ng mga Pilipinong nása labas ng sariling bansa, sapagkat inakdaan ang mga ito ng mga Pilipino, o ng may-lahing Pilipino sa malawak na nasasakupan ng paksa. Dahil dito, tinatawag ding **Panitikang Pilipino** Sa kasalukuyan, tinatawag din itong **Panitikang Filipino**

Noong 1983, para kay Arrogante, isang talaan ng buhay ang panitikan kung saan nagsisiwalat ang isang tao ng mga bagay na kaugnay ng napupuna niyang kulay ng buhay at buhay sa kanyang daigdig na kinabibilangan.  Ginagawa ito ng isang tao sa pamamagitan ng malikhain pamamaraan.

Sa kasalukuyan, madali at magaang ang pamamaraan ng pagkalat at pagpapamudmod ng panitikan sa Pilipinas.  Dahil ito sa makabagong mga kaunlaran sa larangan ng teknolohiya.  Bukod sa mga nasusulat na salita sa mga aklat, radyo, at telebisyon, kumakalat din ang panitikan sa pamamagitan ng mga kagamitang elektronika, katulad ng grabador ng tinig at tunog (*tape recorder*), diskong kompakto (*compact disk*), plaka, mga *tape* ng VHS, at mga kompyuter.

## Pag-uuring pampanitikan 
### Mga paraan ng pag-uuri 
May dalawang paraan ng pag-uuri ng panitikan: ang ayon sa **paghahalin** at ang ayon sa **kaanyuan** o **anyo**.

## Paraan ng pagbasa at pagpapaliwanag 
Mayroong dalawang pamamaraan ng pagbasa at papaliwanang ng mga tekstong pampanitikan: ang **makasaysayan** o **historikal na paraan** at ang **pormalistikong kaparaanan**.

### Paraang historikal 
Isang tradisyonal o nakaugaliang paraan sa pagbása at pagpapaliwanag ng mga tekstong pampanitikan.  Isa itong metodong nagpapakita ng mga bagay, karanasan, at puwersang pangkasaysayan na nagbigay ng impluwensiya tungo sa paggawa, pagsulat, paghubog, at pag-unlad ng panitikan sa Pilipinas.) ang pamamaraan ng pagbasa ng pampanitikang teksto na may layuning tuklasin ang kung ano talaga ang makapampanitikan o literaryo sa teksto.  Nag-iiba-iba ang mga kaparaanan mula sa diin at patutunguhan o direksiyon ng mga gumagamit nito.  Kabilang sa pinagtutuonan ng pansin dito ang pagkakaroon ng pagkakaisa o unidad ng katawan ng teksto, o sa madalaing sabi: nakatuon mismo sa pinakateksto.

## Mga sanggunian 
### Partikular 
### Malawakan 
* Sauco, Consolacion P. *Panitikan ng Pilipinas*, Panrehiyon (PDF), Goodwill Trading Co., Inc., ISBN 971-574-081-2, ISBN 978-971-574-081-4

Kategorya:Panitikan ng Pilipinas
Maria Faustina Kowalska

Si **Maria Faustina Kowalska**, mas kilalal bilang **Santa Faustina**, ipinanganak bilang 
**Helena Kowalska** (Agosto 25, 1905, Głogowiec, Polonya na dating nasa ilalim ng Imperyo ng Rusya &ndash; mamatay noong Oktubre 5, 1938, Kraków, Polonya, Polonya dahil sa sakit na tubercolosis) ay isang Polakang madre, bisyonarya, at mistika, na pangkasalukuyang pinagpipitagan ng Simbahang Romano Katoliko bilang isang santa.  Tinatagurian siya bilang "kalihim at apostol ng Banal na Awa" ni Hesus.  Siya ang sumulat ng *Talaarawan ni Santa Maria Faustina Kowalska*. Sa edad na 20, pumasok siya sa isang kumbento sa Warsaw at nang maglaon ay muling itinalaga sa Płock at pagkatapos ay sa Vilnius. Doon ay nakilala niya si Padre Michał Sopoćko, na naging kanyang confessor at spiritual director at aktibong sumuporta sa kanyang debosyon sa Divine Mercy. Sa kanyang tulong, inayos ni Kowalska ang isang pintor na lumikha ng unang imahe ng Divine Mercy, batay sa kanyang pangitain kay Hesus. Kalaunan ay nagdiwang si Padre Sopoćko ng Misa bago ang imaheng ito noong Low Sunday, na kilala rin bilang Ikalawang Linggo ng Pasko ng Pagkabuhay at kalaunan ay itinalaga ni Pope John Paul II bilang Divine Mercy Sunday.

## Mga sanggunian
Kaurian:Mga Polako
Kaurian:Mga santo
Faustina

Ang **Faustina** ay maaaring tumukoy sa:

*Santa Maria Faustina Kowalska, isang santo ng Romano Katolikong Simbahan. 
*Santa Faustina ng Como o *Santa Faustina de Como*, isang santo ng Romano Katolikong Simbahan.
Re

Ang **Re** ay maaaring tumukoy sa:

*Amun-Re, isang sinaunang diyos ng Ehipto.
*Re, isang pangalan ng notang pangmusika.
Mitolohiyang Ehipsiyo

thumb|right|150px|Si Amen o Amun-Re, ang diyos ng paglikha ng Sinaunang Ehipto.
Kabilang ang **mitolohiyang Ehipsiyo** sa **pananampalataya ng Sinaunang Ehipto**. Maraming naging mga tagasunod ang lumang mga diyos at diyosa ng Sinaunang Ehipto sa loob ng 3,000 mga tao, hanggang sa bumaling ang mga mamamayang Ehipsiyo sa Simbahang Ortodoksiyang Koptiko ng Alejandria at Islam.

Kaiba ang mga pananaw sa daigdig ng Sinaunang mga Ehipsiyo kung ihahambing mula sa kanilang mga kanugnog bayan sa sinaunang Mediteraneo at Malalapit sa Silangang bahagi ng mundo. Naniniwala ang mga Ehipsiyo at mga Ehipsiya na, bago magsimula ang panahon, nag-iisang umiiral ang Nun, ang pinakaunang katawan ng mga katubigan. Sa mismong oras ng paglikha, lumitaw mula sa Nun ang isang bunton ng lupa o putik, ang *ben-ben*. Sa ibabaw ng bunton, lumitaw naman si Amen, ang diyos na manlilikha at supremo o pangunahing diyos, upang magdala ng liwanag sa daigdig, at para likhain din ang iba pang mga diyos at diyosa ng Sinaunang Ehipsiyo. Si Amen din ang diyos ng araw o *Re*.

## Paglikha 
Batay sa isang bersyon ng pagsasalaysay ng mito ng paglikha, nagpalabas ng semilya si Amen sa pamamagitan ng masturbasyon upang likhain sina Tubushki at Tefnut, ang pangunahing mga puwersang lalaki at babae ng sanlibutan.  Sa pagtatalik ng dalawang nilalang na mga ito, naipanganak sina Geb (o "Lupa") at Nut ("Langit").  Isinilang naman mula kina Geb at Nut sina Osiris, Seth, Isis, at Nephthys.

Kabilang sa iba pang mga diyos ng Sinaunang Ehipto sina Horus, Mut, Khonsu, Thoth, at Hathor.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Relihiyon ng Sinaunang Ehipto
Kategorya:Mitolohiyang Ehipsiyo
Kategorya:Sinaunang Ehipto
Kategorya:Relihiyon
Quasar

, isang napakalayong quasar na pinalakas ng isang black hole na may masa na mas hihigit ng dalawang bilyong beses kaysa sa Araw. Pinagmulan: ESO/M. Kornmesser]]

Ang mga **Quasar** () na pinaikli sa katawagang Ingles na **quasi-stellar radio sources** ay ang may pinakamalakas na enerhiya at malayong kasapi ng isang uri ng mga bagay na tinatawag na active galactic nuclei (AGN). Ang mga Quasar ay napakaliwanag at unang nakilala bilang pinagmulan na redshift ng malalakas na electromagnetic energy, kasama na dito ang mga radio wave at nakikitang ilaw, na nagdulot dito na maging katulad ng mga bituin kaysa sa mga mas pinalawig na mga pinagmulan katulad ng mga galaksiya. Ang kanilang mga spectrum ay may mga emission line, hindi magkatulad sa kahit anong mga nakilalang bituin, bagkus ang katawagang "quasi-stellar." Ang kanilang kaliwanagan ay mas malakas ng isangdaang beses kaysa sa Milky Way. Karamihan sa mga quasar ay nabuo noong mga 12 bilyong taon sa nakaraan dulot ng pagbungo ng mga galaksiya at ang kanilang mga gitnang black hole upang magbuo ng napalaking black hole pagdating sa masa.

Ngunit ang tunay na pinagmulan ng mga bagay na ito ay pinagtatalunan hanggang noong unang bahagi ng dekada 1980, nagkaroon ng scientific consensus o napagkasunduan na ang quasar ay isang pinagsiksik na rehiyon sa gitna ng malaking galaksiya pagdating sa masa na pinapalibutan ang isang supermassive na black hole. Ang laki nito ay hihigit ng 10–10,000 beses kaysa sa Schwarzschild radius ng black hole. Ang enerhiya na binubuga ng quasar ay galing sa nahuhulog na masa sa accretion disc na nakapalibot sa black hole.

## Mga sanggunian
Kategorya:Radyoastronomiya
Hain

Ang **Hain** ay maaaring tumukoy sa:

*paghahain ng pagkain.
*mga taong Hainista, mga naniniwala sa Hainismo.
Reporma

Maaaring tumukoy ang **Repormasyon** o **Reporma** (Ingles: *Reformation*) sa:

pagmamahal sa bayan
* Kontra-Reporma, ang tugon ng Simbahang Katoliko sa mga Protestante
* Repormang Ingles, mga serye ng mga kaganapan noong ika-16 na siglong Inglatera na kung saan tumiwalag ang simbahan sa Inglatera mula sa kapangyarihan ng Papa at sa Simbahang Romano Katoliko
* Repormang Radikal, isang kilusang Anabaptista na kasabay ng Repormasyong Protestante
* Reporma (Indonesia), ang (kasalukuyang) panahon sa Indonesia pagkatapos ng krisis pananalapi sa Asya ng 1997 at ang pagbagsak ni Suharto, binibigyan ng katangian sa pamamagitan ng kalayaan at paglalahok pampolitika
* Repormang Eskoses, 1560

**Ibang gamit**:
*Partido ng Demokratikong Reporma-Lapiang Manggagawa, isang partido pampolitika sa Pilipinas
*Reforma (batas), isang katawagang ginagamit ng Estados Unidos para sa pagwawasto sa isang nakasulat na kontrata o legal na instrumento
**Reformation* (album), album na istudiyo ni Kiuas noong 2006
**Reformation* (album ng Spandau Ballet), isang album na pagtitipon noong 2002&nbsp;ng Spandau Ballet
*The Reformation (Story of Civilization),  ang ika-4 na malaking bolyum ng kasaysayan ni Will Durant, ang *The Story of Civilization*

## Tingnan din
*Pagbabago (paglilinaw)
Kabihasnang Etrusko

[thumb|right|220px|Mga istatuwa ng magkatabing babae at lalaking Etrusko. Isa itong [sarkopago.]]

Ang mga **Etrusko** (Ingles: *Etruscans*) ay ang pinakamahalagang mga tao sa sinaunang Italya noong bago dumating ang sinaunang mga Romano. Namuhay sila sa Etruria, na kilala sa kasalukuyan bilang Tuskanya. Nagtatag sila ng isang makapangyarihang imperyo sa hilagang-kanluran ng Italya. Sila ang unang mga naghari sa Roma. Nasa kaganapan ang kanilang imperyo noong mga 500 BK. Pagsapit ng mga 300 BK, nasanib ang **Imperyong Etrusko** sa kabihasnan ng sinaunang Roma.

## Mga pangalan 
Tinawag ng sinaunang mga Romano ang mga Etrusko bilang mga taong *Tusci*, ang pinag-ugatan ng pangalan para sa pangkasalukuyang Tuskanya.  Tinawag naman sila ng sinaunang mga Griyego bilang mga Tireneano o mga *Tyrrenian*, ang pinagmulan ng pangalan ng isang dagat na nasa may Tuskanya.

## Pinagmulan 
Walang sinuman ang nakatitiyak sa pinagmulan ng mga Etrusko, subalit nakapag-iwan sila ng maraming bilang ng mga panitik o inskipsiyong hindi pa ganap na nauunawaan ng mga dalubhasa.

Ayon sa sinaunang mga may-akda, nagmula ang mga Etrusko sa silangan.  Batay sa Griyegong  manunulat ng kasaysayang si Herodotus, nagmula ang mga ito sa Lydia ng Asya Menor.  Idinagdag pa ni Herodotus na pinamunuan ni Haring Tyrsenos ang mga Etrusko sa kanilang paglalakbay na ito.  Isinulat naman ni Dionysius ng Halicarnassus na katutubong mga Italyano ang mga ito.  May mga makabagong mananaliksik na nagpapanukalang nagmula sila sa hilagang papuntang Italya.

Dahil sa mga nabanggit sa itaas, mas malamang na kinalabasan o resulta ng pinagsama-samang mga katutubo at mga imigranteng populasyon ang mga Etrusko, isang pagsasanib at paghahaluhalong na naganap noong panahong Villanovano.

Sa kalaunan, lumitaw ang mga Etrusko bilang mga taong may kalinangang may kaugnayan ngunit may kaibang katangian din mula sa iba pang mga Italiko o Italyanong mga tao.  Nagkaroon din sila ng kaugnayan at pagkakaiba mula sa mga kabihasnan ng Silangan at ng mga Sinaunang Griyego.

Nagbuhat ang karamihan sa mga nalalaman ng mga pangkasalukuyang dalubhasa ukol sa mga ito mula sa naiwang mga gawang-sining ng mga Etrusko.  Lumilok silang gumagamit ng mga terakota, tansong-pula, bakal.  Nakapag-iwan din sila ng mga alahas.  Pinalamutian nila ng mga dibuho ang kanilang mga libingan para sa mga yumao.

## Lupaing sakop 
Naging pinapuso o lundayan ng mga Etrusko ang teritoryong nasa pagitan ng mga Ilog ng Arno at ng Tiber, nasa gitnang Italya.  Nakipagkalakalan sila sa iba't ibang mga lugar na nakapaligid sa Mediteraneo sa pamamagitan ng paglalayag sa karagatan.

## Wika 
thumb|right|300px|Ang panitik ng wikang Etrusko.Hinango sa anyo ng panitik na Griyego ang nasusulat na wika ng mga Etrusko.  Subalit hindi ito kamag-anakan ng pamilya ng mga wikang Indo-Europeo.

## Tingnan din 
* Mitolohiyang Etrusko

## Mga sanggunian 
* Philipp Ammon: *Ruma Rasna – Die etruskischen Wurzeln Roms*. http://www.academia.edu/28000848/Ruma_Rasna_Die_etruskischen_Wurzeln_Roms

Kategorya:Sinaunang kasaysayan
Kategorya:Italya
Repormang Protestante

Ang **Repormang Protestante** ay isang repormang kilusang Kristiyano sa Europa. Iniisip ito na nagsimula sa ''Siyamnapu't-Limang Sanaysay'' ni Martin Luther at maaaring maituturing na kasamang natapos ng Kapayapaan sa Westphalia noong 1648. Nagsimula ang kilusan bilang isang pagsubok na baguhin ang Simbahang Katoliko.  Maraming mga kanluraning mga Katoliko ang nabahala sa mga nakita nilang mga bulaang mga katuruan at maling mga kasanayan sa loob ng Simbahan, partikular ang pagtuturo at pagbebenta ng mga indulhensiya. Ang isa pang pangunahing pagtatalo ang kasanayan ng pagbili at pagbenta ng mga puwesto sa simbahan (simonya) at kung ano ang nakikita noong mga panahon na iyon bilang isang maituturing na korupsiyon sa loob ng pamunuan ng Simbahan.  Nakikita ito ng marami noong mga panahon na iyon bilang sistematiko, na umaabot hanggang sa puwesto ng Papa.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Kristiyanismo
Kategorya:Anti-Katolisismo
Kabihasnang Minoan

thumb|right|Isang maliit na istatuwang nagpapakita ng kasuotan ng mga Minoana o babaeng Minoe (mga 1400 BK).

Ang **kabihasnang Minoan** o **sibilisasyong Minoano** ay isang dating kabihasnan sa pulo ng Creta na nagsimula noong Panahon ng Tansong-Pula. Umiiral ito mula noong mga 2700 BCE. Tumagal ito magpahanggang mga 1450 BCE, bago napalitan ng kalinangang Miseneo. Hindi naman talaga nalalaman ng mga dalubhasa kung ano ang tawag ng mga **Minoe** o **Minoano** para sa kanilang mga sarili, sapagkat nagmula lamang kay Sir Arthur Evans ang kapangalanang *Minoan*, na ibinatay mula sa maalamat o mitikong nilalang na si Haring Minos. 

Muling natuklasan ang kalinangang Minoe sa pagsisimula ng ika-20 daangtaon sa pamamagitan ng pangunguna ni Evans, isang Britanikong arkeologo. Noong 1939, inilarawan ito ni Will Durant bilang "ang unang ugnay sa loob ng tanikalang Europeo".

## Mga sanggunian 
Kaurian:Mga sinaunang Griyego
Kaurian:Kasaysayan ng Gresya
Calculus

Ang **calculus** (Latin, ''*, may literal na kahulugang "isang maliit na bato na ginagamit sa pagbilang") ay isang sangay ng matematika na pag-aaral ng mga hangganan (*limits*), deribatibo (*derivatives*), integral (*integrals*) at seryeng walang hangganan (*infinite series''). Ito ay bumubuo ng isang pangunahing bahagi ng makabagong edukasyong pampamantasan. Ang dalawang pangunahing sangay nito ang Diperensiyal na calculus at Integral na calculus, na may kaugnayan sa pundamental na teorama ng calculus. Ang calculus ay pag-aaral ng pagbabago, kung paanong ang heometriya ay pag-aaral ng mga hugis at ang alhebra ay pag-aaral ng ekwasyon. Ang calculus ay isang daan sa iba pang mas mataas na kurso sa matematika na nakatuon sa pag-aaral ng mga punsiyon at hangganan na tinatawag na matematikal na analisis. Malawak na nailalapat ang calculus sa agham, ekonomika at inhinyeriya at maaaring lumutas ng mga suliranin na hindi nakasasapat ang alhebra lamang. Ang calculus sa kasaysayan ay tinatawag na "ang calculus ng mga inpinitesimal" o "inpinitesiamal na calculus". Sa lalong pangkalahatan, ito ay tumutukoy sa ano mang paraan o sistema na ginagabayan ng simbolikong manipulasyon ng mga ekspresyon. Ang ilang mga halimbawa ng mga ibang mahusay na kilalang calculus ang calculus proposisyonal, calculus bariasyonal, calculus lambda, calculus pi at calculus join.

Kategorya:Calculus
Mitolohiyang Etrusko

Ang **mitolohiyang Etrusko** ay tumutukoy sa mitolohiya ng mga diyos at diyosa ng kabihasnang Etrusko, mga taong hindi nalalaman ang pinagmulan at namuhay sa Hilagang Italya.  Mayroong sariling pananampalataya ang mga taong ito.  Sa pagiging kasanib ng mga Etrusko sa ilalim ng Imperyo ng Roma, karamihan sa mga paniniwala, kaugalian, at mga sinasambang diyus-diyosan ng mga taong ito ang naging bahagi ng kulturang Romano at napabilang sa Romanong panteon.  Naniniwala ang mga Etruskong ipinahayag sa kanila ang kanilang relihiyon sa pamamagitan ng mga sinaunang sir (binabaybay na *seer* sa Ingles), o mga taong klerboyante o may kakayahang maglakbay-diwa.

Kabilang sa mga diyos at bayani ng mga Etrusko sina Tinia, Uni, Menrva, Apulu, Artumes, at Hercle.  Naririto ang katumbas ng mga ito sa Griyego at Romano:

## Mga sanggunian
Kaurian:Mitolohiyang Etrusko
Tina (paglilinaw)

Ang **Tina** ay maaaring tumukoy sa:

*Tina, isang pangkulay.
*Tina, pangalan ni Zeus sa mitolohiyang Etruskano.
Hupiter (mitolohiya)

, scepter, eagle, and Victory)]]

Sa relihiyon ng Sinaunang Roma at mitolohiyang Romano, si **Hupiter** o **Jupiter** () o **Jove** ang hari ng mga diyos at diyos ng kalangitan at diyos ng kulog. Si Hupiter ang pangunahing Diyos ng relihiyong pang-estado ng Roma sa buong Republikang ROmano at mga panahong Imperyong ROmano hanggang sa pamumunong Kristiyano ni Dakilang Constantino. Sa Mitolohiyang Romano, siya ay nakipagayos sa ikalawang hari ng Roma na si Numa Pompilius upang itatag ang mga prinsipyo ng relihiyong Romano bilang handog.  

Itinuturing ng mga Romano si Hupiter na katumbas ng punong Diyos sa Mitolohiyang Griyego na si Zeus. Sa naimpluwensiyahan ng Griyegong tradisyon, si Hupiter ang kapatid ni Neptun at Pluto. Ang bawat is ay nangasiwa sa isa sa mga tatlong sakop ng uniberso:kalangitan, mga katubigan at mundong ilalim. Ang Italikong **Diespiter** ay isa ring diyos na kalangaitan na nagpapamalas ng kanyang sarili sa liwanag ng araw ngunit hindi karaniwang kinikilala kay Hupiter.  Ang kontraparteng Etruskano ni Hupiter ay si Tinia at sa mitolohiyang Hindu ay si Indra. 
## Tingnan din
*Labindalawang Olimpiyano
*Mitolohiyang Griyego
## Mga sanggunian
Kategorya:Mga Romanong diyos
Tin

Ang **Tin** ay maaaring tumukoy sa:

*Tin, pangalan ng diyos na si Zeus sa mitolohiyang Etruskano.
*Tin Arnaldo, isang artistang Pilipino.
*Tin, isang elemento.
Frida Kahlo

thumb|Si Kahlo noong 1932
Si **Frida Kahlo** (6 Hulyo 1907&nbsp;– 13 Hulyo 1954), ipinanganak bilang **Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón** , ay isang bantog sa daigdig na Mehikanang pintor.  Nagpinta siyang gumagamit ng masisiglang mga kulay na nasa estilong naimpluwensiyahan ng mga katutubong kultura ng Mehiko at ng realismo, simbolismo, at surealismo ng Europa.  Karamihan sa kanyang mga gawa ang paglalarawan ng wangis ng sarili, na masagisag na nagpapadama ng kanyang pasakit at seksuwalidad.  Napangasawa ni Kahlo ang Mehikanong muralistang si Diego Rivera.

## Katangian ng mga dibuho 
Para sa kanyang pagpipinta, ginamit ni Kahlo ang kanyang mga karanasan sa buhay bilang mga makapangyarihang sangkap ng pagpapakita ng hapding sikolohikal na nagbuhat sa pag-iral bilang isang tao sa mundo.  May katangiang autobiyograpiko ang kanyang mga inakdaang dibuho, na kinasasangkutan din ng mga paksa ukol sa magulong buhay kaugnay ng pag-ibig.  Bagaman ikinakabit sa kanyang pangalan at mga gawa ang pagiging isang surealista, sinasadya niyang lumayo sa ganitong kabansagan at tatak.thumb|right|Si Frida Kahlo at si Diego Rivera (1932).

Bukod sa pagiging autobiyograpiko ng mga ipininta ni Kahlo, mayroon din itong diwang pampolitika at pagkamakabayan.

### Ang Dalawang mga Frida 
Kabilang sa kanyang mga akdang ipininta ang *Ang Dalawang mga Frida*, na kilala sa Ingles bilang *The Two Fridas*, langis sa ibabaw ng kanbas na may sukat na 5'7" x 5'7", at ipininta noong 1939.  Isa ito sa iilang mga larawang may malaking sukat na kanyang ipininta.  Nagpapakita ito ng dalawang mukha ng kanyang personalidad at pagkatao, habang nasa likuran ng "dalawang Frida" ang isang kalangitang may unos o bagyo.  Magkahawak ang kamay ng dalawang Frida at may magkarugtong na mahabang arteryo sa kanilang pagitan, kapantay ng leeg sa ibabaw ng kanilang mga puso.  Sa isang dulo, nagtatapos ang arteryo sa isang porsep, habang nagwawakas naman ang isa sa maliit na larawan ng kanyang asawang si Diego Rivera.  Magkaiba ang kasuotan ng dalawang Frida: isang dinamitan ng damit na Europeana, at ang isang nakadamit ng katutubong kasuotang Tehuana, ang nakaugaliang damit ng isang babaeng Zapotec na nagmula sa Isthmus ng Tehuanatepec.  Sinasagisag ng Europeong damit (nasa kaliwa ng tumatanaw sa larawan) ang imperialismo, habang nilalarawan naman ng katutubong damit na Mehikano (nasa kanan ng tumitingin sa dibuho) ang indihenang kultura.  Mayroon ding tig-isang puso ang dalawang Frida, na sumisimbulo sa mga Aztec, ang huling nagsasariling mga tao katutubo sa kasaysayan ng Mehiko.  Dahil sa mga katangian ng *Ang Dalawang Frida*, isa itong pagpapakita ng mga pinagdaanang buhay at kasaysayan ng bansang Mehiko, bukod sa pagiging kinatawan ng mga karanasan ni Kahlo.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga pintor
Kategorya:Mga Mehikano
Reinabelle Reyes

Si **Reinabelle "Reina" Reyes** (ipinanganak 1984 isang mahalagang pagkakadiskubre na makapagpapabago sa nilalaman ng mga aklat na pang-agham.

## Talambuhay
Anak na babae si Reyes ng mga magulang na San Juaneño taunang pagpupulong ng *American Astronomical Society* (isang samahan ng mga dalubhasang astronomo sa Hilagang Amerika na itinatag noong 1899
**Space Density of Optically-Selected Type 2 Quasars* (2008) (kasama sina Nadia L. Zakamska, Michael A. Strauss, Joshua Green, Jualian H. Krolik, Yue Shen, Gordon Richards, Scott Anderson, at Donald Schneider.

## Mga sanggunian
## Mga panlabas na kawing
*Reinabelle Reyes  (opisyal na websayt), Astro.Princeton.edu
*Larawan ni Reinabelle Reyes, mula sa Kickapps.com

Kaurian:Mga siyentipiko
Kaurian:Mga Pilipino
Kaurian:Mga astronomo
Kaurian:Mga astropisiko
Jane Goodall

Si Dama **Jane Goodall**, DBE (ipinanganak bilang **Valerie Jane Morris Goodall** noong 3 Abril 1934 - 1 Oktubre 2025) ay isang Inglesang Mensahera ng Kapayapaan ng Nagkakaisang mga Bansa, primatolohista, etolohista, at antropolohista.  Kilala siya dahil sa kanyang 45 mga taong pag-aaral ng mga pakikipag-ugnayang panlipunan at pangmag-anak ng mga tsimpansi sa Pambansang Liwasan ng Batis ng Gombe sa Tansania, at sa pagtatatag niya ng Instituto ni Jane Goodall.

Kategorya:Mga primatologo
Kategorya:Mga etologo
Kategorya:Mga antropologo
Kategorya:Mga siyentipiko mula sa Inglatera
Evonne Goolagong

Si **Evonne Fay Goolagong Cawley**, AO, MBE (ipinanganak noong Hulyo 31, 1951 sa Barellan

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga Australyano
Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Australia
Googol

Ang **googol** (bigkas: /gu-gol/) ay ang pangalan para sa isang bilang 10^{100}\, o 10^{10^{2}}\,. Kumbaga, 1 na sinundan ng 100 mga sero o 10 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000. Ipinakilala ang katawagang ito ni Edward Kasner (1878–1955), isang Amerikanong matematiko.

## Etimolohiya 
Nilalang ang termino noong 1920 ng isang 9 na taong gulang na batang lalaki, ni Milton Sirotta (1911–1981), pamangkin ni Edward Kasner. Ayon sa Ralph Keyes, puwedeng inspirado siya ni Barney Google. Nagpapopular si Kasner ng salita sa kaniyang aklat *Mathematics and the Imagination* () noong 1940.

## Laki 
Walang natatanging katuturan sa matematika. Gayunman, kapaki-pakinabang para ikumpara ang malalaking dami, halimbawa dami ng mga subatomikong partikula sa naaaninaw na uniberso o dami ng mga hipotekikong posibilidad sa isang laro ng ahedres. Ginamit ni Kasner para ilarawan ang kaibahan sa pagitan ng dambuhalang bilang at kawalang hangganan, at ganitong minsan na ginagamit sa pagtuturo ng matematika. Para ilarawan ang laki ng isang googol, ang masa ng elektron, medyo menos kaysa , puwedeng ikumpara sa masa ng naaaninaw na uniberso, sa pagitan ng  at . Ang itong rasyo ay 1080–1090 beses mas maliit, o 10-10 ng isang googol.

## Mga propyedad 
Ang isang googol ay malapit sa 70! (paktoryal ng 70).

## Kultural na katuturan 
Madalas na nangyayari ang pagbigkas ng itong termino sa pamamagitan ng pangalan ng kompanyang Google. Ang pangalan ng "Google" ay aksidental na maling baybay ng mga tagapagtatag ng kompanya, at pinili para mangahulugan na idinudulot ng search engine ang malalaking dami ng impormasyon. 

## Mga sanggunian 
## Tingnan din 
* Googolplex

Kategorya:Malalaking buumbilang
Christopher

Ang **Christopher** (minsan ding **Kristopher**) ay isang bersyong Ingles ng pangalang panlalaki na pangunahing malawakang ginagamit sa Europa, at nagmula sa sinaunang Griyegong Χριστόφορος o *Khristóphoros*.  Nangangahulugan ang pangalan ng "tagapagdala ni Kristo" o "tapagdala ng Kristo", subalit may mas literal na ibig sabihing "tagapagdala ng isang napili".  Kabilang sa mga bahagi ng pangalan ang χριστός (*khristós*) o "isang napili" at φέρειν (*phérein*) o "buhatin".  Nagmula ang pangalang ito sa Kristiyanong alamat ni San Cristobal, na kilala sa Ingles bilang *St. Christopher*.

Bilang isang ibinigay o unang pangalan, ginagamit na pangalan mula pa noong ika-15 mga daang taon.  Sa Dinamarka ipinangalan ito sa tatlong mga hari, na karaniwang binabaybay bilang **Christoffer**).  Kabilang sa mga taong may ganitong pangalan si Christopher ng Bavaria, isang lalaking namuno sa Noruwega at Suwesya (Sweden) noong ika-15 mga daangtaon.  Sa Estados Unidos, matatagpuan ang pook na nagngangalang *Christopher, Illinois*.
 
Sa Ingles, dinadaglat ang Christopher bilang Chris, Kit, Chip, Topher, Toph, Cris, Kris, at Christo. Sa mga bahagi ng Irlanda, ginagamit din ang daglat na Cricky o Crick.  Sa Pilipinas, may kadaglatan itong Chris, Cris, Tope, Topey, at Toper.

Sa Kastila, katumbas ito ng **Cristóbal**, katulad ng kay Cristobal Colon o *Christopher Columbus* sa Ingles.  Binabaybay ito sa Tagalog bilang **Cristobal**, na walang bantas ang maliit na titik "O".

Pinili ni Reberendo James Keller, M.M. ang pangalang *The Christophers* ("Ang mga Cristobal") para sa kanyang samahang itinatag noong 1945, dahil sa kanyang paniniwalang bawat isa taong ay maaaring maging isang misyonero, at upang ilarawan ang isang taong makapagdadala ng mga prinsipyo ng Mabuting Balita sa "pamilihan" ng pang-araw-araw na buhay.

## Mga anyo sa ibang wika
Narito ang mga anyo nito sa piling ibang wika:

*Aleman : Christoph
*Breton : Kristof
*Korsikano : Cristofanu
*Danes : Christoffer
*Kastila : Cristóbal
*Katalan : Cristòfor 
*Esperanto : Kristoforo
*Hunggaryo : Kristóf
*Italyano : Cristoforo
*Olandes : Christophe
*Noruwego : Christopher
*Polako : Krzysztof
*Portuges : Cristóvão
*Islobako : Krištof
*Suweko : Kristofer
*Tseko: Kryštof
*Intsik: 基斯杜化
*Hapones : クリストフ (Kurisutofu)

## Mga sanggunian
Kaurian:Pangalan
Kristopher

Ang **Kristopher** ay isang ibang pagbabaybay para sa pangalan Christopher.  Maaari itong tumukoy sa:

*Kristopher Peralta, isang artista sa Pilipinas. 
*Ian Kristopher de Leon, isang artista sa Pilipinas. 
*Kristopher Carter, isang kompositor ng musika sa Estados Unidos.
Sayaw na pambulwagan

Tumutukoy ang **sayaw na pambulwagan** o **sayawing panlipunan** (kilala sa Ingles bilang *ballroom dancing* at *social dancing*) sa isang uri ng pagsasayaw sa loob ng isang bulwagan na may katambal, karaniwang lalaki at babae, na kinawiwilihan ng lipunan at pampaligsahan ng mga dalubhasang mga mananayaw.  Ikinasisiya rin ang pagsasagawa at pagpapalabas nito sa mga tanghalan, pelikula, at telebisyon.  Bagaman, ayon sa kasaysayan ng sayawang ito, maaaring tumuring ito sa kahit na anong anyo ng pormal na pagsasayaw na panglipunan bilang isang libangan, naging mas makipot ang sakop nito dahil sa paglitaw ng mga paligsahang pangsayawan sa makabagong panahon.  Sa pangdalubhasa, tiyakang umutukoy ito sa mga estilo ng sayaw na ayon sa Pamantayang Pandaigdigan at batay sa Pandaigdigang Latino.

## Mga sanggunian
Kaurian:Sayaw na pambulwagan
Bayrus trangkaso A subtipo H1N1

Ang **H1N1 influenza A**  ay tumutukoy sa trangkaso na dinulot ng kahit anumang bayrus sa pamilyang Orthomyxoviridae na endemiko o likas sa mga baboy. Nauri ang mga kilalang mga pangkat ng mga organismo ng **bayrus ng trangkaso ng baboy** (**swine influenza virus** o **SIV**) bilang Influenzavirus C o isa sa mga sub-tipo ng Influenzavirus A.
## Sa Pilipinas 
## Mga sanggunian 
Kategorya:Influenza A virus
Piglet

Maaaring tumukoy ang **Piglet** sa:

*Ingles para sa "biik," o batang baboy
*Piglet (Winnie the Pooh), isang kathang-isip na tauhan mula sa mga aklat ng Winnie the Pooh ni A. A. Milne at ang mga hinango ng Disney
*"Piglet", isang awitin ng Eskoses na pangkat na Arab Strap sa kanilang album na, *Philophobia*
Sus scrofa

Ang **baboy-ramo** o ***Sus scrofa*** (Ingles: *wild boar*, *boar*, *wild pig*) ay isang uri ng baboy na kabilang sa biyolohikal na pamilyang Suidae at ilang, ligaw, o mailap na ninuno ng domestikadong baboy. Tinatawag din silang **baboy-damo** o **pail**. Katutubo ito sa karamihan mga pook ng Gitnang Europa, Rehiyong Mediteraneo (kabilang ang Bulubunduking Atlas ng Hilagang Aprika), at Asya (magpahanggang sa Indonesya). Nadala na rin ito at naipakilala sa iba pang mga lugar. Mayroong mga pangil ang mga nasa gulang nang mga lalaking baboy-ramo.

## Silipin din 
* Mga uri ng baboy na tinatawag ding Baboy-ramo

## Mga sanggunian 
Kategorya:Baboy
Kategorya:Suidae
Baboy-ramo

Ang **Baboy-ramo** ay maaring tumukoy sa iba't ibang mababangis na uri ng baboy:
* *Sus scrofa*
* *Sus philippensis*
* *Sus cebifrons*
* *Sus oliveri*
* *Sus ahoenobarbus*
## Silipin din
* Mga mababangis na baboy ng Pilipinas
Mga Malalaking Lawa

thumb|350px|right|Isang larawang satelayt ng Mga Malalaking Lawa ng Timog Amerika.

Ang **Mga Malalaking Lawa** o **Laurentianong mga Malalaking Lawa** (Ingles: *Great Lakes*, literal na "mga dakilang lawa", o *Laurentian Great Lakes*; Kastila: *Grandes Lagos*) ay mga kadena ng mga lawang tubig-tabang na matatagpuan sa silangang Timog Amerika, sa hangganan ng Canada at Estados Unidos. Binubuo ito ng mga Lawang Superior, Michigan, Huron, Erie, at Ontario, ito ang pinakamalaking pangkat ng mga tubig-tabang na lawa sa Daigdig. Madalas silang tinutukoy bilang panloob na mga dagat, Ikatlong Baybayin ng Canada at Estados Unidos, o ang Gitnang-Lupain na Industriyal (*Industrial Heartland*).

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga anyong tubig
Kategorya:Mga lawa sa Timog Amerika
Pail

Ang **Pail** ay maaaring tumukoy sa:

*Pail, binibigkas na /pa-il/, isang katawagan sa wikang Tagalog para sa baboy-ramo.
*Pail, binibigkas na /peyl/, isang katawagan sa wikang Ingles para sa timba.
Piglet (Winnie-the-Pooh)

:*Tungkol ang artikulong ito sa tauhan sa Winnie-the-Pooh. Para sa totoong hayop, tingnan Baboy.*

Si **Piglet** ay isang kathang-isip na tauhan mula sa mga aklat na *Winnie-the-Pooh* ni A. A. Milne. Isang sanggol na baboy si Piglet na matalik na kaibigan ni Winnie-the-Pooh. Sa kabila ng pagiging "Napakaliit na Hayop" na may pangkalahatang mahiyaing kaugalian, kadalasan niyang natatalo ang kanyang mga takot at til na nais maging matapang.

Kaurian:Mga tauhan sa Winnie-the-Pooh
Protista

Ang **protista** (Ingles: *protist* ), ay pangkat ng magkakaibang mga eukaryotikong mikroorganismo.  Sa kasaysayan, tinuturing ang mga protista bilang kasapi ng kahariang **Protista** subalit hindi na ito kinikilala sa makabagong taksonomiya. Walang masyadong pagkakatulad ang mga protista maliban sa isang medyo payak na organisasyon - na maaaring sanselula sila o multiselula sila na walang natatanging mga tisyu.  Naiiba ang payak na pagkakaayos ng selular sa ibang eukaryote, katulad ng mga halamang singaw, hayop at halaman.

Unang ginamit ang katawagang *protista* ni Ernst Haeckel noong 1866. Tradisyunal na nahahati ang mga protista sa ilang mga pangkat na nakabatay sa pagkakatulad ng "mas mataas" na mga kaharian: ang isahang-sihay na mala-hayop na protosowa, ang mala-halaman na protopayta (karamihang isahang-sihay na lumot), at mala-halamang-singaw na mga myxomycota.  Dahil kadalasang nagsasanib ang mga pangkat nito, pinalitan sila ng pilohenetikang batayan sa pag-uuri.  Bagaman, magagamit din sila sa hindi pormal na mga pangalan para sa paglalarawan ng morpolohiya at ekolohiya ng mga protista.

Nabubuhay ang mga protista sa kahit anumang kapaligiran na may likidong tubig.  Maraming mga protista, katulad ng lumot, ay potositetiko at mahalagang pangunahing mangagagawa sa ekosistema, partikular sa karagatan bilang bahagi ng plankton. May ibang mga protista, katulad ng nga Kinetoplastid at Apicomplexa ang responsable sa ilang mga seryosong sakit sa tao, katulad ng malaria at sakit sa pagtulog.

## Talababa
## Mga sanggunian
Kategorya:Buhay
Pio Valenzuela

Si **Pío Valenzuela** (11 Hulyo 1869–6 Abril 1956) ay isang doktor, at bayaning Pilipino na isa sa mga pinuno ng Katipunan na lumaban sa mga Kastila noong Panahon ng Himagsikan.  Ipinangalan sa kanya ang Lungsod ng Valenzuela na matatagpuan sa hilagang Kalakhang Maynila.

Sinulat niya ang kanyang mga alaala ng Himagsikan noong dekada 1920, ngunit may mga dalubhasa sa kasaysayan ang naging maingat sa kanyang awtobiyograpiya dahil may ilang mga hindi tugma sa kanyang bersiyon ng mga pangyayari, partikular sa pagpulong niya kay José Rizal sa Dapitan noong 1896.

Si Valenzuela ang unang alkalde (rehimeng Amerikano) ng munisipalidad ng Polo (Lungsod ng Valenzuela ngayon) mula 1899 hanggang 1900 bago naging gobernador ng lalawigan ng Bulacan mula 1921 hanggang 1925.

thumb|left|Bahay ni Pio Valenzuela

Kategorya:Mga Pilipino
Kategorya:Ipinanganak noong 1869
Kategorya:Namatay noong 1956
Basa

Ang **basa** ay maaaring tumukoy sa:

*Salitang-ugat ng basahin, gawain ng tao na ukol sa pag-unawa ng nakasulat na mga titik at mga salita.
*Kalagayan ng pagiging **nabasa** dahil nalapatan ng likido.
*Apelyido ng tao:
**Victor Basa, isang artista sa Pilipinas.

## Tingnan din
**Pagbabasa (paglilinaw)*
Pariralang pampagkain

Ang mga ***pariralang pampagkain*** ay tumutukoy sa mga pariralang may kaugnayan sa mga pagkain.  Mayroon itong orihen o pinagmulang mga sirkumstansiya o eksena sa buhay ng tao mula noong unang panahon at kasaysayan.

## Sa wikang Ingles
Sa wikang Ingles, mayroong mga pambihirang mga pariralang nagmula sa mga literal o totoong mga pangyayari sa buhay ng mga tao.  Ilan sa mga halimbawa nito ang may kaugnayan sa mga salitang balikat, hamon, tosino, nilaga, at katas, na ginamit sa mga pariralang Ingles na *give a cold shoulder*, *ham*, *bring home the bacon*, at ''stewing one's own juices*.

Nagmula ang *give a cold shoulder* o "magbigay ng isang malamig na balikat" mula sa kaugalian noong mga Gitnang Panahon sa Kanlurang bahagi ng mundo kapag lumalabis na sa oras ang pananatili ng isang panauhin sa loob ng tahanan ng nagpasinaya o nag-imbita.  Literal o tunay na binibigyan ang ganitong mga panauhin ng isang malamig na balikat ng karne ng baka.

Kaugnay ng hamon, naging katumbas ang *ham* ng pagiging "labis na pag-arte" sapagkat dating gumagamit ang mga nagtatanghal na may mabababang antas o uri sa lipunang mga minstrel ng mga taba o mantika ng hamon upang tanggalin ang kanilang mga *make-up* o ipinapahid na palamuti sa mukha pagkatapos ng isang pagtatanghal.  Dahil hindi nila kayang bumili ng mamahaling mga malalamig na mga kremang pang-alis ng maskarang ipinahid sa mukha.

Hinggil sa *bring home the bacon* o "iuwi [mo] sa [iyong] tahanan ang tosino", nagmula ito sa Britanya.  Dating nakapag-uuwi talaga ng tosino ang mga mag-asawang nanalo sa patimpalak na isinagawa sa loob ng isang simbahan.

Nagbuhat naman ang *stewing in one's own juices'' o "nilalaga ang sariling mga katas" mula sa pagpapahiwatig o eupemismo sa isang parusang ginagawa noong ika-13 daang taon: ang pagsunog ng buhay sa isang nagkasalang tao habang nakagapos sa itinulos na haligi.

## Mga sanggunian
Kategorya:Mga parirala
Kategorya:Wikang Ingles
Nakaupong Toro

thumb|Si Sitting Bull noong 1885.

Si **Tatanka Iyotake**, kilala rin bilang **Nakaupong Toro** o ***Sitting Bull*** sa Ingles (literal na "nakaupong bulugang baka o toro"; Lakota: *Tȟatȟaŋka Iyotȟaŋka* o *Ta-Tanka I-Yotank*, at may palayaw ding *Slon-he* o "Mabagal"; ipinanganak noong humigit-kumulang sa 1831 – namatay noong Disyembre 15, 1890), ay isang Hunkpapa Lakota Sioux na banal na tao, na ipinanganak na malapit sa Grand River sa South Dakota at napatay sa pamamagitan ng mga pagpapareserbang mga pulis sa *Standing Rock Indian Reservation* (Pagpapareserbang Tumatayong Bato ng mga Indiyano) upang arestuhin siya at maiwasan niyang suportahin ang kilusang *Ghost Dance* (Sayaw ng Multo).

Tanyag siya sa kasaysayan ng mga Amerikano at ng mga Katutubong Amerikano dahil sa kanyang ginampanan sa pangunahing tagumpay sa Labanan sa Little Bighorn laban sa Tinyente Heneral George Armstrong Custer at ang Ika-7 Kabalyerya Rehimiyento ng Estados Unidos noong Hunyo 25, 1876, kung saan naging makakatotohanan ang salagimsim ni Sitting Bull na matalo ang kabalyerya.

Siya ang pinunong Indiyang Amerikano na naging punong hepe ng buong nasyon ng mga Sioux. Hinikayat niya ang iba pang mga pinuno ng mga Sioux na tanggihan ang mga kahilingan ng pamahalaan ng Estados Unidos na bilhin ang mga lupain na nasa mga reserbasyon ng Black Hills.

## Mga sanggunian
Kategorya:Katutubong Amerikano
Blush

Ang ***blush*** o ***blushing*** ay isang salitang Ingles na maaaring tumukoy sa:

*Pamumula ng mukha na dulot ng damdamin ng tao.
**Blush (album)*, isang album ng tugtugin.
Drugista

:*Huwag itong ikalito sa gawain ng pagdurog sa isang bagay.*

Ang **drugista** o **drogista** ay maaaring tumukoy sa:

*isang botikaryo o parmasyotika, dalubhasang tagapaghanda at maninimpla ng gamot o kimikal.
*isang taong nalulong sa bawal na gamot o "durugista" ("nagdudurug") sa katawagang kolokyal.

## Tingnan din
*Pagdudurog