Elizabeth Freeman

Si **Elizabeth Freeman** (c. 1744 – Disyembre 28, 1829), na mas kilala sa kanyang pangalan noong alipin na **Mum ** **Bett**, **Mumbet** o simpleng **Bet**, ay isang babaeng Aprikano-Amerikano na ang makasaysayang kaso para sa kanyang kalayaan ay nakatulong sa pagtapos ng pagka-alipin sa Massachusetts. Ang matagumpay niyang legal na hamon noong 1781, sa kasong *Brom and Bett v. Ashley* (Brom at Bett laban kay Ashley), ay isa sa mga unang pagkakataon na isang alipin sa Estados Unidos ang nanalo ng kalayaan sa pamamagitan ng korte. Sa pagpapasya pabor sa kanya, natuklasan ng Kataas-taasang Hukuman sa Hudikatura ng Massachusetts na ang pagka-alipin ay hindi naaayon sa Konstitusyon ng Massachusetts ng 1780, na nagsasaad na ang lahat ng tao ay ipinanganak na malaya at pantay-pantay.

Ang kanyang kaso ay kalaunang binanggit sa pagsusuring apela ng kas*o* ni Quock Walker, kung saan pinagtibay ng hukuman ang kalayaan ni Walker batay sa parehong konstitusyon. Ang naturang pasya ay malawakang itinuring na nagwakas, sa paraang di-tahasang ipinahayag, sa pagka-alipin sa Massachusetts, kaya't naging mahalagang bahagi ang ambag ni Freeman sa maagang kasaysayan ng karapatang sibil sa Estados Unidos.

Bilang pagpapahayag ng kanyang pagnanais sa kalayaan, sinabi ni Freeman:

## Maagang yugto ng buhay at pagka-alipin 
Ipinanganak si Freeman sa pagka-alipin noong unang bahagi ng dekada 1740 (tinatayang 1744) sa Claverack, New York. Sa murang edad, siya at marahil ang kanyang kapatid ay dinala sa tahanan ni Koronel John Ashley ng Sheffield, Massachusetts, bilang bahagi ng regalo sa kasal nang magpakasal si Ashley sa anak na babae ng kanyang dating may-ari. Dito, siya ay napasailalim sa isang prominenteng pamilya kung saan bahagi ng araw-araw na buhay ang mga diskusyon tungkol sa kalayaan at karapatan sa panahon bago at habang umiiral ang Rebolusyong Amerikano.

## Kaso para sa kalayaan 
Noong 1780, ipinasa ng Massachusetts ang bagong konstitusyon na nagsasabing "ang lahat ng tao ay ipinanganak na malaya at pantay-pantay." Dahil dito, humingi si Freeman ng tulong sa isang abogado na si Theodore Sedgwick upang hamunin ang kanyang pagka-alipin. Kasama rin sa kaso si Brom, isa pang alipin.

Noong Agosto  21, 1781, sa kasong *Brom & Bett vs. John Ashley* sa Hukuman ng Karaniwang mga Kaso ng Kondado ng Berkshire sa Great Barrington, napagpasyahan ng hurado na si Freeman at Brom ay hindi legal na alipin sa ilalim ng bagong konstitusyon at ipinagkaloob ang kanilang kalayaan pati na rin 30 shilling na danyos. Ang orihinal na rekord ng korte ay nagpapakita ng desisyon na binasura ang pag-aangkin ni Ashley sa panghabambuhay na serbisyo.

Matapos magsampa ng apela si Ashley, ibinaba niya ito, kaya nanatili ang desisyon. Ang tagumpay ni Freeman ay nagbigay ng legal na presedensiya na nakatulong sa mga kasunod na kaso tulad ni Quock Walker, na nagpatigil sa pagka-alipin sa Massachusetts sa kalagitnaan ng dekada 1780.

## Buhay pagkatapos ng kalayaan 
Pagkatapos makamit ang kanyang kalayaan, pinili ni Bet ang pangalang Elizabeth Freeman. Bagama't inalok siyang muling maglingkod kay Ashley bilang bayad na alipin, pinili niyang magtrabaho sa pamilya Sedgwick bilang bayad na kasambahay, tagapangalaga, manggagamot, at komadrona. Sa katunayan, ang pangalang “Mumbet” na karaniwang tinatawag kay Freeman ay nilikha mismo ng mga anak ng pamilya Sedgwick.

## Kamatayan 
Namatay si Elizabeth Freeman noong Disyembre  28, 1829, sa edad na humigit-kumulang 85. Siya ay inilibing sa lote ng pamilyang Sedgwick sa Sementeryo ng Stockbridge—isang bihirang karangalan para sa isang hindi miyembro ng pamilya, na sumasalamin sa mataas na respeto sa kanya. Ang kanyang lapida ay nagbibigay pugay sa kanyang karakter at tiyaga sa kabila ng kakulangan sa edukasyon. Ito ang nakasulat sa kanyang lapida:

## Pamana 
Ang desisyon sa kasong Elizabeth Freeman noong 1781 ay ginamit bilang presedensiya nang marinig ng Kataas-taasang Hukuman ng Massachusetts ang apela sa kasong *Quock Walker v. Jennison* sa parehong taon, at pinagtibay ang kalayaan ni Walker. Ang mga kasong ito ang naglatag ng mga legal na batayan na nagtapos sa pagka-alipin sa Massachusetts. Ang Vermont ay nauna nang malinaw na nag-alis ng pagka-alipin sa kanilang konstitusyon. Ang pulseras ay muling ginawa ni Catharine Sedgwick nang makuha niya ang orihinal na kuwintas matapos pumanaw si Freeman.

Si Freeman ay pinangalanan sa Sentrong Elizabeth Freeman, isang organisasyon sa Kondado ng Berkshire  na nakatuon sa paglaban sa karahasan sa tahanan at sekswal na karahasan.

Bilang pagdiriwang sa papel ni Elizabeth Freeman sa kanyang *walk to freedom* o lakad sa kalayaan, inilunsad ang isang bantayog bilang parangal sa kanya ng Sheffield Historical Society (Lipunang Pangkasaysayan ng Sheffield) noong Agosto 2022.

Si Freeman ay tinaguriang "Rosa Parks ng kanyang panahon." Ang mga ginawa ni Freeman ay nakatulong upang maging inspirasyon ang kilusang laban sa pagka-alipin.

### Kaugnayan kay W. E. B. Du Bois 
Inaangkin ng lider sa karapatang sibil at historyador na si W. E. B. Du Bois si Freeman bilang kanyang kamag-anak at isinulat niya na nagpakasal si Freeman sa kanyang lolo sa ina sa ikatlong henerasyon na si "Jack" Burghardt. Gayunpaman, 20 taon na mas matanda si Freeman kaysa kay Burghardt, at walang tala ng ganitong kasal na natagpuan.

Maaaring si Betsy Humphrey, anak na babae ni Freeman, ang nagpakasal kay Burghardt matapos umalis sa lugar ang kanyang unang asawa na si Jonah Humphrey "mga 1811" pagkatapos mamatay ang unang asawa ni Burghardt (mga 1810). Kung ganoon, si Freeman ay magiging madrastang lola sa ikalawang antas ni Du Bois. May ilang anekdotang ebidensya na sumusuporta sa pag-aasawa ni Humphrey kay Burghardt, kaya't malamang ay nagkaroon ng malapit na ugnayan sa pagitan ng pamilya ni Freeman at ni Burghardt sa isang paraan.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga Aprikanong Amerikano
Kategorya:Mga aliping Amerikano