open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manuskrito

ni Thucydides.]]
Ang **manuskrito** ay isang isinulat na impormasyon na manuwal na nilikha ng isa o maraming mga tao gaya ng isang sulat na isinulat ng kamay na salungat sa pagiging inilimbag (printed) o nilikha sa ibang paraan. Ang terminong ito ay maaari ring gamitin para sa impormasyon na itinala ng kamay sa ibang mga paraan kesa sa pagsusulat halimbawa sa mga inkripsiyon na inukit sa isang matigas na materyal gaya ng kahoy.  

Sa mga kontekstong paglilimbag at akademiko, ang isang manuskrito ay isang tekstong isinumite sa tagalimbag bilang paghahanda sa publikasyon na karaniwan bilang isang typescript na inihanda sa isang makinilya o sa kasalukuyan ay isang printout mula sa isang printer ng kompyuter na inihanda sa isang pormat na manuskrito. Ang mga manuskrito ay maaaring nasa anyong aklat, mga skrolyo o sa pormat na codex. 
## Etimolohiya 
Nagmula ang salitang *manuskrito* sa *manuscript* (Ingles) at *manuscrito* (Kastila), na kapwa nanggaling naman sa *manu scriptus* ng Latin na may literal na kahulugang "kamay [*manus*] ang sumulat [*scriptus*]" o "isinulat ng kamay".

## Sanggunian 
Kaurian:Panitikan
Mga Amang Tagapagtatag ng Estados Unidos

[300px|thumb|right|Ang *[Scene at the Signing of the Constitution of the United States|Tagpo sa Paglagda ng Konstitusyon ng Estatos Unidos*, ipininta ni Howard Chandler Christy.]]

Ang **Mga Amang-Tagapagtatag ng Estados Unidos** ay ang mga "ama ng bansang Nagkakaisang mga Estado ng Amerika". Sa pangkalahatan, sila ang mga politiko na naging aktibo sa pagkakamit ng kalayaan mula sa Dakilang Britanya, mga nagsagawa ng balangkas ng demokratikong pamahalaan: ang Konstitusyon ng Estados Unidos.  Kilala rin sila ng mga mamamayan ng Estados Unidos bilang "mga ama ng" kanilang "bansa" o ang mga "tagapagtatag".  Nakiisa sila sa Rebolusyong Amerikano sa pamamagitan ng pagiging pinuno ng mga makabayan at sumuporta sa kanilang bagong-tatag na pamahalaan.

## Mga piling pangalan 
Ilan sa mga mas kilalang mga amang-tagapagtatag ng Estados Unidos sina: George Washington, Alexander Hamilton, Thomas Jefferson, Benjamin Franklin, James Madison at iba pa.  Labing-siyam sa mga ito ang lumagda sa Konsitusyon ng Estados Unidos noong 1787.  Kasama sa mga hindi pumirma sina Jefferson at John Adams.

## Mga mahalagang dokumento 
Isinulat ng mga ito ang dalawang mga dokumentong nabasa ng mga mamamayan sa buong mundo: ang Deklarasyon ng Kalayaan at ang Panukalang Batas ng mga Karapatan.  Sa ngayon, ang mga ito pa rin ang pinakasinisipi, tinatalakay, at tinutularang mga dokumento sa larangan ng kasaysayan ng mundo.

## Mga sanggunian 
Amang-Tagapagtatag ng Estados Unidos, Mga
Sulat-kamay

, na nakasulat-kamay.]]

Ang **sulat-kamay** o **porma ng sulat** ay isang sining ng pagsulat sa pamamagitan ng kamay - sa halip na gumamit ng mga aparato o makinarya.  Itinuturing ito na isa sa mga mahahalagang kasangkapan sa pakikipag-ugnayan at sa pakikipagtalastasan o komunikasyon.

## Mga lagda
Isa sa mga pinakamahalagang mga natututunan ng tao sa pagsusulat sa pamamagitan ng kamay ang pagsulat ng kaniyang sariling pangalan, na tinatawag na lagda o pirma.

## Mga katangian
Magkakaiba ang bawat sulat-kamay ng iba't ibang tao bagaman karaniwang silang gumagamit ng iisa o magkakatulad na mga alpabeto.  Iba-iba ang itsura at paraan nila ng pagsulat ng mga titik.  Hindi madaling gayahin ang sulat-kamay ng ibang tao.  Pinagbabawal ng batas ang mapanlinlang na paggaya o pagkopya sa pirma o gawi sa pagsulat ng ibang tao.

## Mga uri ng sulat-kamay
### Pagsulat ng manuskrito
Ang **pagsusulat ng manuskrito** ang unang napag-aaralan at pinagsasanayan ng mga bata sa paaralan.  Isa itong metodo ng pagsulat na madaling gawin sapagkat binubuo lamang ng mga tuwid ng guhit at mga bahagi ng mga bilog.  Gumagamit rin ng ganitong uri ng pagsulat ang mga nasa-edad nang tao, katulad ng mga sa mga pagkukumpleto ng mga dokumento, kung saan dapat hindi dikit-dikit ang iyong mga titik na isinusulat.  Katulad din ito ng mga ginagamit sa mga karatula sa mga daanan ng sasakyan at mga tindahan.
  
#### Mga gawi sa pagsulat ng manuskrito
##### Pagsulat na nakahilig
Matapos makasanayan ng mga bata ang pagsusulat ng tuwid o pamanuskritong normal, nakakagamayan din nila ang pagsulat ng pa-italiko o nakahalig ang mga letra (*slanted manuscript*), nakatutulong sa pagpapabilis ng pagsulat.
##### Pagsulat na magkakadikit
Sa patuloy na pagsasanay, natututo rin ang mga bata na pagdikit-dikitin ang mga titik (*joined manuscript*).
##### Kursibong pagsulat
 na nasusulat sa kursibong gawi ng pagsulat.]]
Isa pang klase ng pagsulat na magkakadikit ang kursibong pagsulat (*cursive writing*), kung saan hindi inaangat ang dulo ng panulat tulad ng lapis, pluma, o bolpen hanggang sa katapusan o pagtatapos ng bawat salita.

## Sanggunian
Kategorya:Panitikan
Kategorya:Wika
Ligaw

Ang **ligaw** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*ligaw, isang taong mangingibig, manunuyo, manliligaw, tagahanga, o kasintahan
*ligaw, gawain ng pangingibig ng isang taong nanliligaw
*ligaw o maligaw, ang mawala sa tumpak na daan o pook; tinatawag ding malisya; ang mawala sa tamang landas ng buhay katulad ng pagkakaroon ng kasalanan
*ligaw, ang madaya o malinlang
*ligaw, mga bagay na dumaplis, katulad ng bala
*ligaw, mga hayop na lumihis sa gawain o nakawala sa kulungan
*ligaw, mailap na hayop o malayang halaman ng kalikasan
Panliligaw

thumb|right|Dalawang mangingibig na nagliligawan.
[thumb|right|Dalawang [paru-parong nagliligawan.]]

Ang **ligaw**, **panliligaw** o **pagligaw**o **paniningalang pugad ** ay isang gawain ng taong nanunuyo sa kanyang taong napupusuan.  Tinatawag din itong **pangingibig**.

## Tingnan din
*Irog
*Lambingan

## Mga sanggunian
Kaurian:Pag-ibig
Kaurian:Pansariling buhay
Ungulata

Ang mga **ungguladong mamalya** ay mga hayop na kabilang sa mga mamalya na nababalutan ang mga daliri sa paa sa halip na may mga ordinaryong kuko lamang.  **Unggulado** ang tawag sa mga ito.  Kabilang sa mga ito ang mga kabayo at mga baka. 

## Paglalarawan 
### Mga katangian 
Bilang isang grupo, karaniwang mga malalaking hayop ang mga ito.  Tinatayang umaabot sa mga sanlibo ang bilang ng kanilang mga uri sa mundo.  Kumakain ng mga halaman at mga bahagi ng halaman ang lahat ng mga ito.  Karamihan sa kanila ang may mga sungay na tumutubo sa ulo.  Sila lamang ang mga mamalyang tinutubuan ng mga sungay.

## Klasipikasyon 
Dalawa ang pangunahing uri ng mga ungguladong mamalya: ang mga **may pantay na bilang ng mga daliri** at ang mga may **di-pantay na bilang ng mga daliri**.  May pantay na bilang ng mga daliri sa lahat ng kanilang mga paa ang mga *may pantay na bilang*, samantalang may hindi-pantay na bilang ng mga daliri ang mga *di-pantay ang bilang ng mga daliri* sa kanilang mga panlikurang mga paa.

### May pantay na bilang ng mga kuko 
May mga isandaan ang bilang ng iba't iba uri ng mga ungguladong may pantay na bilang ng mga kuko.  Tinatawag silang mga *Artiodactyla* na kinatitipunan ng mga *Suiformes* (mga wangis-baboy), *Tylopoda* (mga kamelyo), at *Ruminantia* (kumakain ng mga *ruminante*).

#### Suiformes 
*May tatlong pamilya: baboy, pekaryo, hippopotamus
#### Tylopoda 
*May isang pamilya: kamelyo, lyama, alpaka, gwanako, at bikunya
#### Ruminantia 
*May limang pamilya: *pilandok*, usa, giraffe, *pronghorn*, at mga wangis-baka (ang mga kapong baka, buffalo, bison, antelope ng Matandang Mundo, tupa, at kambing)

### May di-pantay na bilang ng mga kuko 
Kasama sa mga ito ang kabayo, tapir, at rinosero, na bumubuo sa mga orden ng *Perissodactyla*, ang "pamilya ng mga kabayo".

## Kahalagahang pantao 
Karamihan sa mga unggulado ang naging mga alagain o domestikado, katulad ng mga kabayo, baka, asno, baboy, tupa, kambing, kamelyo, at lyama na ginagamit ng mga tao bilang pagkain, sa transportasyon, at pag-aararo ng taniman.

## Sanggunian 
Kategorya:Mamalya
Tore ng Kalayaan (Miami)

Ang **Freedom Tower** o **Tore ng Kalayaan** ay isang gusali sa Miami, Florida, na nagsisilbing isang paalala sa imigrasyon ng mga Cubano sa Estados Unidos.  Matatagpuan ito sa Biscayne Boulevard.  Noong Setyembre 10, 1979, idinagdag ito sa National Register of Historic Places ng Estados Unidos.  Hindi dapat ikalito ang toreng ito sa Tore ng Kalayaan (*Freedom Tower*) sa New York na inaasahang makukumpleto sa pagsapit ng 2010 at magbubukas sa 2011.

## Sanggunian 
## Mga panlabas na kawing 
* Flheritage.com
** Talaan ng Dade County 
** Magigiting na mga Floridian ng Miami 
* Cuban American National Foundation

Kategorya:Mga gusali at estruktura
Kategorya:Arkitektura
Kategorya:Estados Unidos
Kategorya:Miami, Florida
Tore ng Kalayaan (paglilinaw)

Ang **Bantayog ng Kalayaan** o mga **Monumento ng Kalayaan** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Mga ***Freedom Tower*** [Ingles] o mga **Tore ng Kalayaan**
**Tore ng Kalayaan, gusali sa Miami, Florida, Estados Unidos
**Tore ng Kalayaan, gusali sa New York, Estados Unidos

## Tingnan din
Iba pang mga gusaling sagisag ng kalayaan:
*Estatwa ng Kalayaan, sa New York, Estados Unidos
Og Mandino

Si **Augustine "Og" Mandino** (isinilang noong 12 Disyembre 1923 - kamatayan 3 Setyembre 1996) ay isang "guru" ng pagbebenta at may-akda ng sikat at mabentang aklat na *The Greatest Salesman in the World* (literal na salin: Ang Dakilang Tagapagbili sa Mundo).  Nananatili siyang isa sa mga pinakahinahangaan at may-pinakamabiling aklat sa ngayon.  Nabili ang mahigit sa 50 milyong kopya ang kaniyang aklat at naisalin sa mahigit sa dalawampu't limang iba't ibang mga wika.  Naging pangulo siya ng *Success Unlimited* (o "walang-hangganang tagumpay"), isang magasin, hanggang 1976.  Napabilang siya sa *Hall of Fame* ng *National Speakers Association* sa Estados Unidos.

## Mga aklat na sinulat ni Mandino
Nasa wikang Ingles ang mga pamagat:
**U.S.A. in a Nutshell*
**Cycles*
**The Greatest Salesman In The World*
**The Greatest Secret In The World*
**The Greatest Miracle In The World*
**The Gift Of Acabar (with Buddy Kaye)*
**The Choice*
**The Christ Commission*
**Mission:  Success!*
**The God Memorandum*
**The Greatest Salesman In The World Part II:  The End Of The Story*
**The Ten Ancient Scrolls For Success:  From The Greatest Salesman In The World*
**He Is Tough*
**University of Success* (kompilasyon mula sa ibang mga gawa)
**A Better Way To Live*
**The Return Of The Ragpicker*
**The Twelfth Angel*
*''Spellbinder's Gift*
**The Greatest Mystery In The World*
**Secrets For Success And Happiness*
**The Greatest Success In The World''

## Sanggunian
## Kawing panlabas
*Og Mandino's Official Website, Ogmandino.com

Kategorya:Mga manunulat mula sa Estados Unidos
Sesame (paglilinaw)

Ang **sesame** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*sesame, isang binhi, butil o buto na nakakain.
**Sesame!*, dating pangalan ng *Batibot*, palabas na pambata sa Pilipinas.
**Sesame Street*, isang palabas na pambata sa Estados Unidos.
**Sesame Street*, ang kathang-isip na tagpuan ng palabas na *Sesame Street*.
Batibot (paglilinaw)

Ang **batibot** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

**Batibot*, pambatang palabas sa telebisyon sa Pilipinas.
*batibot, katangian ng isang bata (maliit ngunit masigla at malusog na bata).
*batibot, isang tukso taong mahilig sa masturbasyon.
Bahay-itlog

thumb|right|Obaryo ng isang babaeng tao.
[thumb|right|Obaryo ng isang halaman. Mula ito sa isang babaeng [kalabasa.]]

Ang **obaryo** o **bahay-itlog** ay isa sa mga organong pangreproduksiyon ng organismong babae.  Sa tao at iba pang mga vertebrata, matatagpuan ito sa mag-kabilang dulo ng mga tubong fallopian.  Sa kanila nagmumula ang itlog o ovum.  Karaniwan ito makikitang magkaparis sa mga sistemang reproduktibo ng mga kababaihang vertebrata.  Ito ang katumbas ng mga testes ng mga lalaki.  Kapwa tinatawag na mga gonad ang obaryo ng mga babae at ang mga testes ng mga lalaki.

May tinatawag din na mga obaryo sa mga halaman.

## Sanggunian 
Kategorya:Anatomiya ng tao
Kategorya:Anatomiya ng hayop
Kategorya:Anatomiya ng halaman
Kategorya:Organo
Ligaw-biro

right|thumb|*"Magagalit ka ba kung magkaroon ako ng lakas ng loob na idampi ang aking mga labi sa magandang balikat na ito?"*''"Agad mong malalaman matapos mong gawin 'yan."''

Ang **ligaw-biro** ay isang uri ng pakikipag-ugnayang pantao o panliligaw sa pagitan ng dalawang tao, na nagpapadama ng pagkakagustong sekswal o romantiko.  Maaari itong ginagawa sa pakikipag-usap, galaw ng katawan o mga bahagi ng katawan, at maikling damping pisikal.  Maaari rin itong nagmumula lamang sa isang tao o binibigyang-tugon o pinansin ng kapiling na tao.

Katumbas din ang ligaw-biro ng mga salitang **landi**, **malandi**, **talipandas**, **kiri**, **kumiri**, **karengkeng**, **hitad**, **pandot**, **balitanda**, **talandi**, **alembong**, **garutay**, **harot**, **maharot**, **magatod**, **malantod**, **haliparot**, **handak**, **limbang** (kapag lalaki), **parak**, **malimbay**, **palikero** (kung lalaki), **kirimpot**, **kikay**, **gantay**, "**malikot**", at "**arte**" (pagiging maarte).
Mga tanyag at kilala: Joey Marquez, Vic Sotto, Ramon Revilla Sr, John Estrada, Gerald Anderson, Gilbert Alpez. 
Mailalarawan din ito bilang pagsalimbay, pagbibiro, paggawa o kumilos ng pabigla-bigla, paglalaro, o pakikipaglaro sa pag-ibig, at pag-antig sa hangaring sekswal na walang seryosong pakay.

## Tingnan din 
* Seduksyon
* Panahon ng pag-iinit

## Mga sanggunian 
Kategorya:Pag-ibig
Kategorya:Pansariling buhay
Kategorya:Kabighaniang seksuwal
Igorot (paglilinaw)

Ang **Igorot** [pangkalahatang tawag] o **Igorota** (babaeng Igorot) ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

**Igorota*, isang pelikula sa Pilipinas
*Mga Igorot, isang pangkat etniko sa Pilipinas
Araw ng Republika

thumb|200px|Watawat ng Pilipinasthumb|200px|Watawat ng Estados Unidos

Ang **Araw ng Republika**

Isang teritoryong sakop ng Estados Unidos ang Pilipinas mula 1898 hanggang 1942, kung kailan inokupa ito ng puwersang Hapon, at muling naging angkin ng Amerika sa maikling panahon matapos ang digmaan. Natanggap ng bansa ang lubos na paglaya noong 4 Hulyo 1946.

Sa una, ang kapistahan opisyal ng Araw ng Kalayaan ng nasyon ay isinasagawa tuwing Hulyo 4. Inilipat ito ni Pangulong Diosdado Macapagal sa Hulyo 12, ang petsa kung kailan idineklara ng Pilipinas ang kaniyang kalayaan mula sa Espanya noong 1898. Bilang kapalit nito upang kilalanin at alalahanin pa rin ang pagkakaibigan ng mga Pilipino at mga Amerikano, nilikha ang *Philippine Republic Day*, na kasabayan ng Hulyo 4, ang Araw ng Kalayaan ng Estados Unidos.

## Silipin din 
* Araw ng Kalayaan (Pilipinas)
* Mga Kapistahang Publiko sa Pilipinas

## Mga sanggunian 
## Mga panlabas na kawing 
*Official Gazette: Philippine Republic Day 
**Official Gazette: Philippine Republic Day (lumang bersiyon) 
* The Independence Day That Wasn't 

Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas
Kategorya:Kasaysayan ng Estados Unidos
Batibot

Ang ***Batibot*** ay isang palabas na pambata sa telebisyon mula sa Pilipinas, na batay sa *Sesame Street*.  Nagsimula noong 14 Mayo 1984, na may pangalang ***Sesame!***, na sa kalaunan naging ***Batibot*** makaraan ang ilang mga taon.  Sa wikang Filipino, nangangahulugan ang *Batibot* na "*maliit, subalit malakas at masigla*".  Bilang *Sesame!*, kapwa ginamit ng programa ang mga wikang Ingles at Filipino bilang midya ng komunikasyon, subalit makalipas maging *Batibot*, naging palabas na pang-eduksayong pambata na nasa wikang Filipino lamang ang palabas.

Inilunsad ito ng *Sesame Workshop* (''Children's Television Workshop*) at *Philippine Children's Television Foundation, Inc.'' (PCTVF).  Pinutol ng CTW ang relasyon nito sa PCTVF noong 1989.

## Sanggunian
Kategorya:Mga seryeng pantelebisyon mula sa Pilipinas
Kategorya:Palatuntunan ng GMA Network
Paltik (paglilinaw)

Ang **paltik** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*paltik, isang laruan o sandata.
*paltik, isang uri ng baril (gawang-bahay lamang).
*paltik, ang ang pagtama ng at pilantik mula sa isang panghagupit.
Alkimista

Ang **alkimista** o **alkemista** (mula sa Ingles na *alchemist*) ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*Alkimista, alkimiko (lalaki), o alkimika (babae), isang dalubhasa o nag-aaral ng tungkol sa larangan ng alkimiya o alkemiya.
**Ngunit maaari ring tumukoy ang alkimiko o alkemiko at alkimika o alkemika sa mismong proseso o gawain sa larangan ng alkimiya.
**The Alchemist* *(Ang Alkemista)*, isang nobela ng Brasilenyong manunulat na si Paulo Coelho.
**Fullmetal Alchemist*, ay isang serye ng *manga* ni Hiromu Arakawa.
Ang Alkemista

Ang ***Ang Alkemista*** ()  ay isang mabiling aklat na unang nalathala sa Brasil noong 1988 at siyang pinakakilalang akda ng manunulat na si Paulo Coelho.  Isa itong masagisag na salaysayin na humihikayat sa mambabasa na sundin ang kanilang mga pangarap sa buhay.

Orihinal na nalimbag noong 1988, naisalin ang *Ang Alkemista* sa 56 na mga wika, at naipagbili sa mahigit sa 65 milyong mga kopya sa higit sa 150 mga bansa, at isa sa mga pinakamabiling aklat sa kasaysayan.

## Mga sanggunian 
Kategorya:Brazil
Kategorya:Mga nobela
Gusaling Chrysler

Ang **Gusaling Chrysler** o ***Chrysler Building*** ay isang Art Deco na gusaling tukudlangit sa Lungsod ng New York, na matatagpuan sa gawing silangan ng Manhattan sa interseksiyon ng Kalye Ika-42 at Abenida Lexington.  Tumatayo sa , naging pinakamataas na gusali sa buong mundo ito sa loob ng maikling panahon bago ito malagpasan ng Gusaling Empire State noong 1931.  Subalit, nananatili ang Gusaling Chrysler bilang pinakamataas na gusaling yari sa ladrilyo. Makaraan ang pagbagsak ng World Trade Center, muli itong naging pangalawang pinakamataas na gusali sa Lungsod ng New York City hanggang Disyembre 2007, kung kailan itinaas ang  na espiro ng gusali ng Bank of America, kung kaya't naitulak ang Gusaling Chrysler sa ikatlong puwesto.  Bilag karagdagan, ang Gusali ng New York Times, na nagbukas noong 2007, ay tuwirang katapat ng Gusaling Chrysler sa sukat ng kataasan.

Isang klasikong halimbawa ang Gusaling Chrysler ng arkitekurang Art Deco at ibinibilang ng mga pangkasalakuyang mga arkitekto na isa sa mga pinakamahusay ang pagkakagawang gusali sa Lungsod ng New York (*tingnan sa ibaba*).  Noong 2007, inihanay itong ika-siyam sa *Talaan ng mga Paboritong Arkitektura ng Amerika* ng Surian ng mga Arkitektong Amerikano.

## Sanggunian
Chrysler
Basilisa

Ang **Bayan ng Basilisa** (Dating pangalan: Rizal) ay isang ika-5 klaseng  bayan sa lalawigan ng Kapuluang Dinagat (Dinagat Islands), Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay 
Ang bayan ng Basilisa ay nahahati sa 27 mga barangay.

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas 
* Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Gusaling tukudlangit

thumb|Empire State Building sa Lungsod ng New York, Estados Unidos
Ang **gusaling tukudlangit** o **pangkaskaslangit** (Ingles: *skyscraper*) ay isang patuluyang matitirahang napakataas na gusali o napakatayog na gusali. Ito ay may higit sa 40 palapag Ayon sa kasaysayan, unang tumukoy ang salita sa mga gusaling may 10 hanggang 20 palapag noong dekada 1880. Bumago ang kahulugan nito noong sumulong ang teknolohiya sa konstruksyon noong ika-20 siglo. Ang mga ganitong gusali ay maaaring maglaman ng mga opisina, otel, tirahan at tingian.

Ang isang karaniwang katangian ng mga gusaling tukudlangit ang pagkakaroon ng balangkas-bakal na nakasusuporta sa mga dingding-kurtina. Nauugnay ang mga ito sa balangkas sa ilalim o nakasuspinde mula sa balangkas sa itaas, sa halip na nakasandal sa mga dingding de-karga ng pangkaraniwang konstruksyon. Ang ilan sa mga unang gusaling tukudlangit ay may balangkas-bakal na nagpapahintulot ng konstruksyon ng mga mas mataas na dingding de-karga kaysa sa mga gawa sa pinatibay na kongkreto.

Hindi de-karga ang mga dingding ng mga makabagong gusaling tukudlangit, at karamihan sa mga ito ay kakitaan ng mga malalaking dawak-ibabaw ng mga bintana na posible dahil sa mga balangkas-bakal at dingding-kurtina. Gayunpaman, ang mga gusaling tukudlangit ay maaaring magkaroon ng mga dingding-kurtina na gumagaya sa mga pangkaraniwang dingding na may maliit na dawak-ibabaw ng mga bintana. Karaniwang may istrukturang malatubo ang mga makabagong pangkaskaslangit, at idinisenyo upang makakilos bilang hungkag na bumbong upang malabanan ang hangin, lindol, at iba pang patagilid na pasan. Upang magmukhang mas balingkinitan, iwasan ang pagkalantad sa hangin at mas maarawan ang ibaba, maraming gusaling tukudlangit ang may disenyo na may sagabal, na sa mga ilang kaso ay kinakailangan ng istruktura.

, siyam na lungsod lang ang may higit sa 100 gusaling tukudlangit na may taas ng  o mas mataas pa: Hong Kong (355), Lungsod ng New York (284), Shenzhen (235), Dubai (199), Shanghai (163), Tokyo (155), Chongqing (127), Chicago (126), at Guangzhou (115).

## Mga piling halimbawa 
* Toreng Petronas (Kuala Lumpur, Malaysia)
* Gusaling Chrysler (Lungsod ng New York, Estados Unidos)

## Mga sanggunian 
Kategorya:Mga gusali at estruktura
Kategorya:Arkitektura
Kategorya:Mga gusaling tukudlangit
Latak

Ang **latak** Ingles: *residue*, *dreg*, *lee*, *deposit*, *sediment*, *solid bit*) ay mga namumuong **tining ** o solidong sedimento sa may ilalim ng likido.

## Tingnan din
*Matining

## Mga sanggunian


Kategorya:Pagluluto
Linab

Ang **linab** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*linab, isa uri ng lumulutang na dumi.
*Linab, isang barangay sa Ilo-ilo, Pilipinas.
*pampaalsa o lebadura
Linab (iskoma)

Ang **lanib** o **iskoma** (Ingles: *scum*, *impurity*) ay mga maninipis na patong ng mga dumi na lumulutang sa ibabaw ng isang likido.  Sinasagap ito upang hindi maging bahagi ng niluluto o inihahandang uri ng inumin, pagkain, o anumang uri ng preparasyon.

## Sanggunian
Kaurian:Mga dumi
Kaurian:Pagluluto
Sesame Street

:*Tungkol sa isang palabas sa telebisyon ang artikulong ito. Para sa kathang-isip na tagpuan ng palabas na ito, tingnan ang Sesame Street, New York, New York.*

Ang ***Sesame Street*** (**Kalye Sesame** sa pagsasalin) ay isang serye ng mga edukasyonal na telebisyong pambata para sa mga batang hindi pa nag-aaral at malapit nang mag-aral sa eskwela, na nagsasanib ng temang pang-edukasyon, libangan, at rekreasyon.  Nanguna ito sa mga pamantayang pang-edukasyon na pantelebisyon.  Kilala ang *Sesame Street* sa pagkakaroon ng mga tauhang Muppet na nilikha ni Jim Henson.  Noong 2007, nagawa ang 4,160 episodyo ng palabas sa loob ng 38 na mga panahon (*season*).  Isa ang *Sesame Street* sa pinakamatagal na tumatakbong palabas pantelebisyon sa kasaysayan ng telebisyon sa Estados Unidos.

## Mga sanggunian
## Panlabas na kawing
* 
* 
## Gallery

Talaksan:Sesame Street sign.svg
Talaksan:Sesame Street Margaret Hamilton Oscar The Grouch 1976.jpg
Talaksan:BlogHer 08 - Sesame Street Suite (2682321763).jpg
Talaksan:2012 White House Easter Egg Roll- Sesame Street Characters Perform.webm

Kategorya:Mga Amerikanong serye sa telebisyon
Saltik

thumb|right|Isang payak na tirador.
thumb|right|Paggamit ng isang saltik na yari sa sanga ng puno at mga goma.

Ang **saltik** o **tirador** ay isang laruan o sandata na karaniwang kahugis ng titik "Y".  Mayroon din dalawang piraso ng mahabang goma na nakakabit sa dalawang sungay nito, na humahantong sa isang lalagyan ng bala.  Hinihila ng isang kamay ang mga goma habang nakawak sa sisidlan-ng-balang may bala kapag ginagamit itong pampuntirya.  Sa Batangas, Pilipinas, kilala rin ito sa tawag na **paltik** o **pamaltik**.

## Sanggunian
Kaurian:Sandata
Kaurian:Laruan
Largabista

thumb|right|Pagpapakita kung paano nakakatanaw sa pamamagitan ng largabista.
thumb|right|Isang largabista.
thumb|right|Largabistang may uring Galileano.

Ang **largabista** (Kastila: *binoculares*, Ingles: *binoculars*, *field glasses*) ay isang uri ng espesyal na aparatong may magkaparis na mga lenteng pangteleskopyo na ginagamit sa pagtanaw ng malalayong tanawin sa isang pook.

## Etimolohiya 
Nagmula ang largabista sa mga pinagsamang mga salitang Kastilang *larga* (malayo) at *vista* (tanawin).

## Mga sanggunian 
Kategorya:Teleskopyo
Ikmo

Ang **ikmo** o **buyo** (Ingles: *betel*, *betel pepper*, *piper betle*, *piper betel*) ay isang panimplang halaman na nagagamit ang mga dahon para sa mga pabibigay-lunas na pang-medisina.

## Sanggunian 
Kaurian:Mga halamang-gamot
Kategorya:Piperaceae
Sapa-Sapa

Ang **Bayan ng Sapa-Sapa** ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Tawi-Tawi, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Sapa-Sapa ay nahahati sa 23 na mga barangay.

* Malanta Datu Saltan
* Lookan Banaran
* Tonggusong Banaran
* Butun
* Dalo-dalo
* Palate Gadjaminah
* Kohec
* Latuan (Sunsang)
* Lakit-lakit
* Tangngah (Laum Sikubong)
* Tambunan Likud Sikubong
* Baldatal islam

* Mantabuan Tambunan
* Sapa-sapa (Pob.)
* Tapian Bohe North
* Look Natuh
* Lookan Latuan
* Nunuk Likud Sikubong
* Pamasan
* Sapaat
* Sukah-sukah
* Tapian Bohe South
* Tup-tup Banaran

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Sibutu

Ang **Bayan ng Sibutu** ay isang bayan sa lalawigan ng Tawi-Tawi, Pilipinas. Ito ay isang bagong bayan na dating bahagi ng Sitangkai, Tawi-Tawi ayon sa Muslim Mindanao Autonomy Act No. 197, na kung saan niratipika ito sa isang plebesito noong Oktubre 21, 2006. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

Ito rin ay ang pinadulong Timog bahagi ng Pilipinas na kung saan 14 kilometro lamang ito sa Sabah, Malaysia.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Sibutu ay nahahati sa 35 na mga barangay.

*Ambutong Sapal
*Datu Amilhamja Jaafar
*Hadji Imam Bidin
*Hadji Mohtar Sulayman
*Hadji Taha
*Imam Hadji Mohammad
*Ligayen
*Nunukan
*Sheik Makdum
*Sibutu Proper (Pob.)
*Talisay
*Tandu Banak
*Taungoh
*Tongehat
*Tongsibalo
*Ungus-Ungus

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Saling-pusa

Ang **salimpusa**, **saling-pusa**, **salingkit** o '*salingket*’ o ‘’’saling ket ket’’’ ay isang katawagan sa isang "bisitang" manlalaro sa anumang uri ng laro.  Isa itong manlalarong bata na hindi pa totoong kasali sa laro sapagkat, dahil sa kaniyang murang pag-iisip at pisikal na gulang, hindi pa makasusunod sa mga patakaran at batas ng laro.  Kunyari lamang na totoong kasali o tunay na manlalaro ang panauhing bata.

## Etimolohiya
Nagmula ang *salingkit* sa pinaghalong salitang *sali* ng Tagalog at pinaikling *kitten* ng Ingles (kuting, o maliit pang anak ng pusa).  Nanggaling naman ang baryasyon *salingket* mula sa pinaghalong *sali* [Tagalog] at *cat* (nangangahulugang "pusa" na naging *ket* ang baybay) ng Ingles. 

## Sanggunian
Kaurian:Wikang Tagalog
Kaurian:Laro
Kaurian:Tao
Sitangkai

Ang **Bayan ng Sitangkai** ay isang ikalawang klaseng bayan sa lalawigan ng Tawi-Tawi, Pilipinas. Noong Oktubre 2006, humiwalay ang 16 na barangay at bumuo ng bagong bayan ng Sibutu, Tawi-Tawi. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Sitangkai ay nahahati sa 9 na mga barangay.

*Datu Baguinda Putih
*Imam Sapie
*North Larap
*Panglima Alari
*Sipangkot
*Sitangkai Proper (Poblacion)
*South Larap (Larap)
*Tongmageng
*Tongusong

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Tandubas

Ang **Bayan ng Tandubas** ay isang ika-3 na klaseng bayan sa lalawigan ng Tawi-Tawi, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Tandubas ay nahahati sa 20 na mga barangay.

* Baliungan
* Kakoong
* Kepeng
* Lahay-lahay
* Naungan
* Sallangan
* Sapa
* Silantup
* Tapian
* Tongbangkaw

* Tangngah (Tangngah Ungus Mata)
* Ballak
* Butun
* Himbah
* Kalang-kalang
* Salamat
* Sibakloon
* Tandubato
* Tapian Sukah
* Taruk

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Timog Ubian

Ang **Bayan ng South Ubian** ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Tawi-Tawi, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay 
Ang bayan ng South Ubian ay nahahati sa 31 na mga barangay.

* Babagan
* Bengkol
* Bintawlan
* Bohe
* Bubuan
* Bunay Bunay Tong
* Bunay Bunay Lookan
* Bunay Bunay Center
* Lahad Dampong
* East Talisay
* Nunuk

* Laitan
* Lambi-lambian
* Laud
* Likud Tabawan
* Nusa-nusa
* Nusa
* Pampang
* Putat
* Sollogan
* Talisay

* Tampakan Dampong
* Tinda-tindahan
* Tong Tampakan
* Tubig Dayang Center
* Tubig Dayang Riverside
* Tubig Dayang
* Tukkai
* Unas-unas
* Likud Dampong
* Tangngah

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas 
* Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Binga

[thumb|right|225px|Ang makintab na binga mula sa loob ng kabibe ng isang hayop-dagat na *[Nautilus*.]]

Ang **binga** o **nakar** (Ingles: *nacre*, *mother-of-pearl*) ay ang kabibe, partikular na ang panloob, makintab at makislap na bahagi nito, na pinagmumulan ng perlas.  Yari sa mga binga ang mga kabibe ng mga kuhol, talaba, tahong at iba pang moluska.  Dahil sa nanggagaling ang perlas sa bahaging ito ng kabibe, ang taklob o taklobo, ng mga talaba at suso, tinatawag din na **madreperla**

## Mga sanggunian 
Kaurian:Perlas
Kaurian:Anatomiya ng hayop
Binga (paglilinaw)

Ang **binga** ay tumutukoy sa mga sumusunod:

*binga, bahagi ng kabibe na pinagmumulan ng perlas.
*binga, uri ng kuhol na nakalilikha ng madreperla.
Turtle Islands, Tawi-Tawi

Ang **Bayan ng Turtle Islands** ay isang ika-5 klaseng bayan sa lalawigan ng Tawi-Tawi, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan. Ito ay dating pinamamahalaan ng Britanya bilang bahagi ng British North Borneo na ngayo'y tinatawag na Sabah sa bahagi ng Pilipinas. Binigay ito bilang bahagi ng Treaty ng Estados Unidos at Gran Britanya noong 1948. Ang ibang isla ng Turtle Islands ay bahagi na ng Malaysia.

Pormal na isinailalim sa Pilipinas ang Turtle Islands noong Oktubre 13, 1947. Kasunod nito, inorganisa ito bilang isang distrito munisipal ng lalawigan ng Sulu. 

Ang Turtle Islands ay isang protektadong lugar sa Pilipinas dahil sa dami ng pawikan. Ang kapuluang ito ay nagsisilbing paitlugan ng mga pawikan.

## Mga Barangay 
Ang bayan ng Turtle Islands ay nahahati sa dalawang barangay.

*Taganak Poblacion
*Likud Bakkao

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas 
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Larba

[thumb|Ang [higad ng *Proserpinus proserpina*, isang larba ng kulisap.]]

Ang **larba** (Ingles: *larva*, *larvae*) ang pangkalahatang katawagan sa anak ng anumang kulisap. Isa rin ito sa mga estado sa prosesong banyuhay (metamorphosis) lalong-lalo na sa mga insekto at mga ampibyo. Isang halimbawa nito ay ang mga kiti-kiti, ang larba ng mga lamok, at ang mga higad ng mga paru-paro.

Maliban sa pagbabagong-anyo katulad ng mga paru-paro, nagbabago rin ang paraan ng kanilang mga pamumuhay kung sakali ang isang larba ay lumaki bilang isang adulto. Halimbawa nito ay ang mga butete na nakatira pa sa mga anyong tubig hangga't nagbagong-anyo sila bilang mga palaka na may kakayahan ng tumira sa lupa. 

## Tingnan din
* Uod

## Mga sanggunian 
Kategorya:Larba
Kategorya:Kulisap
Laringhitis

Ang **laringhitis** ay ang pamamaga ng larynx na nasa loob ng lalamunan.  Nagiging sanhi ang implamasyong ito ng pamamalat ng tinig o lubos na pagkawal ng boses dahil sa iritasyon ng mga kwerdas pangtinig (mga tiklop pangboses).  May pamamaga na tumatagal lamang ng iilang araw (akyut), subalit mayroon namang humihigit sa tatlong linggo (kroniko).  

## Mga sanhi
Kabilang sa mga dahilan ng pagkakaroon ng laringhitis ang paglusob ng mga birus, bakterya, at fungus; mga pamamaga dahil sa sobrang paggamit ng mga kwerdas pantinig katulad ng sa pag-awit o dahil sa pagiging guro na palagiang nagsasalita; iba pang sanhi ang sobrang pag-ubo, sobrang pag-inom ng alak, at sobrang paninigarilyo. 

## Mga sanggunian
Kaurian:Pamamaga
Datu Anggal Midtimbang

Ang **Bayan ng Datu Anggal Midtimbang** ay isang bayan sa lalawigan ng [[]], Pilipinas. Ang bayang ito ay mula sa tatlong barangay ng Talayan at apat mula sa Talitay ayon sa  Muslim Mindanao Autonomy Act No. 206, na naratipika sa isang plebesito noong Disyembre 30, 2006. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Datu Anggal Midtimbang ay nahahati sa 7 mga barangay.

*Adaon
*Brar
*Mapayag
*Midtimbang Proper (Poblacion)
*Nunangan (Nunangen)
*Tugal
*Tulunan

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 
*
Mangudadatu

Ang '***, opisyal na **Bayan ng *' ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng , . Ayon sa , mayroon itong populasyon na  katao sa  na kabahayan.

## Kasaysayan
Itinatag ito mula sa 8 mga barangay ng Buluan, sa pamamagitan ng *Batas Awtonomiya ng Muslim Mindanao Blg. 204*, na ipinagtibay sa isang plebisitong ginanap noong Disyembre 30, 2006.

## Mga barangay
Ang bayan ng Mangudadatu ay nahahati sa 8 mga barangay.

*Daladagan
*Kalian
*Luayan 
*Paitan
*Panapan
*Tenok
*Tinambulan
*Tumbao

## Demograpiko
## Klima
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 
*
Timog Upi

Ang **Bayan ng Timog Upi** (South Upi) ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng [[]], Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay 
Ang bayan ng South Upi ay nahahati sa 11 mga barangay.

* Kuya
* Biarong
* Bongo
* Itaw
* Kigan
* Lamud
* Looy
* Pandan
* Pilar
* Romangaob (Pob.)
* San Jose

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas 
* Philippine Standard Geographic Code 
*
Sultan sa Barongis

Ang **Bayan ng Sultan sa Barongis** ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng [[]], Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Sultan sa Barongis ay nahahati sa 12 mga barangay.

* Angkayamat
* Barurao
* Bulod
* Darampua
* Gadungan
* Kulambog
* Langgapanan
* Masulot
* Papakan
* Tugal
* Tukanakuden
* Paldong

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 
*
Saltik (paglilinaw)

Ang **saltik** ay maaaring tumukoy sa mga sumusunod:

*saltik, isang laruan o sandata
**saltık*, isang salita sa Turkey na ang ibig sabihin ay "absolute" (wikang Turko)
*Mga tao:
**Hasan Saltık, Turkong rekord prodyuser (musika), may-ari ng *Kalan Müzik*
**Ismail Saltik, pinunong tagapagsanay ng lupon pang-soccer ng *Zanzibar* sa 2006 ELF Cup Squads
**Sari Saltik (Sarı Saltuk), santong Muslim Bektashi na kaugnay sa bansang Bulgaria hanggang sa Kaliakra

*Mga pook:
* Saltık, sa Lalawigan ng Tokat, isang bayan sa Turkey
* Saltık, sa distrito ng Sandıklı, Afyonkarahisar Province, isang bayan sa Turkey
Talayan

Ang '***, opisyal na **Bayan ng *', ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng , . Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Kasaysayan
Itinatag ang Talayan buhat sa 28 barangay ng Datu Piang at 11 barangay ng Dinaig sa pamamagitan ng Kautusang Pampanguluhan Blg. 1009, na nilagdaan ni dating Pangulong Ferdinand Marcos noong Setyembre 22, 1976.

Dating nakapaloob sa Talayan ang kasalukuyang mga bayan ng Datu Anggal Midtimbang, Guindulungan, at Sultan Sumagka (dating Talitay).

## Mga barangay
Ang bayan ng Talayan ay nahahati sa 15 mga barangay.
* Boboguiron
* Damablac
* Fugotan
* Fukol
* Katibpuan
* Kedati
* Lanting
* Linamunan
* Marader
* Binangga North
* Binangga South
* Talayan
* Tamar
* Tambunan I
* Timbaluan

## Demograpiko
## Klima
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 
*
Tubajon

Ang **Bayan ng Tubajon** ay isang ika-5 klaseng  bayan sa lalawigan ng Kapuluang Dinagat (Dinagat Islands), Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay 
Ang bayan ng Tubajon ay nahahati sa 9 mga barangay.

* Diaz (Romualdez)
* Imelda
* Mabini
* Malinao
* Navarro
* Roxas
* San Roque (Pob.)
* San Vicente
* Santa Cruz (Pob.)

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas 
* Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Maitum

Ang **Bayan ng Maitum** ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Sarangani, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Maitum ay nahahati sa 16 na mga barangay.

* Bati-an
* Kalaneg
* Kalaong (Perret)
* Kiambing (Linao)
* Kiayap
* Mabay (Cawa, Rudes)
* Maguling (Luan)
* Malalag (Pob. Maitum)
* Mindupok
* New La Union

* Old Poblacion
* Pangi
* Pinol
* Sison (Edenton, Maligaya)
* Ticulab
* Tuanadatu
* Upo
* Wali (Green Field)
* Zion

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Malapatan

Ang **Bayan ng Malapatan** ay isang ikatlong klaseng bayan sa lalawigan ng Sarangani, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Malapatan ay nahahati sa 12 na mga barangay.

* Daan Suyan
* Kihan
* Kinam
* Libi
* Lun Masla
* Lun Padidu
* Patag
* Poblacion (Malapatan)
* Sapu Masla
* Sapu Padidu
* Tuyan
* Upper Suyan

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Malungon

Ang **Bayan ng Malungon** ay isang unang klaseng bayan sa lalawigan ng Sarangani, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Malungon ay nahahati sa 31 na mga barangay.

* Alkikan
* Ampon
* Atlae
* Banahaw
* Banate
* B'Laan
* Datal Batong
* Datal Bila
* Datal Tampal
* J.P. Laurel
* Kawayan

* Kibala
* Kiblat
* Kinabalan1
* Lower Mainit
* Lutay
* Malabod
* Malalag Cogon
* Malandag
* Malungon Gamay
* Nagpan

* Panamin
* Poblacion
* San Juan
* San Miguel
* San Roque
* Talus
* Tamban
* Upper Biangan
* Upper Lumabat
* Upper Mainit

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Alabel

Ang **Bayan ng Alabel** ay isang ikalawang na klaseng bayan sa lalawigan ng Sarangani, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay 
Ang bayan ng Alabel ay nahahati sa 16 na mga barangay.

* Alegria
* Bagacay
* Baluntay
* Datal Anggas
* Domolok
* Kawas
* Maribulan
* Pag-Asa
* Paraiso
* Poblacion (Alabel)
* Spring
* Tokawal

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas 
* Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Glan

Ang **Bayan ng Glan** ay isang unang klaseng bayan sa lalawigan ng Sarangani, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Glan ay nahahati sa 16 na mga barangay.

* Baliton
* Batotuling
* Batulaki
* Big Margus
* Burias
* Cablalan
* Calabanit
* Calpidong
* Congan
* Cross
* Datalbukay

* E. Alegado
* Glan Padidu
* Gumasa
* Ilaya
* Kaltuad
* Kapatan
* Lago
* Laguimit
* Mudan
* New Aklan

* Pangyan
* Poblacion
* Rio Del Pilar
* San Jose
* San Vicente
* Small Margus
* Sufatubo
* Taluya
* Tango
* Tapon

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Magpet

Ang **Bayan ng Magpet** ay isang ika-3 klaseng bayan sa lalawigan ng Cotabato, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Magpet ay nahahati sa 32 na mga barangay.

* Alibayon
* Bagumbayan
* Bangkal
* Bantac
* Basak
* Binay
* Bongolanon
* Datu Celo
* Del Pilar
* Doles
* Gubatan

* Ilian
* Inac
* Kamada
* Kauswagan
* Kisandal
* Magcaalam
* Mahongcog
* Manobo
* Noa
* Owas
* Pangao-an

* Poblacion
* Sallab
* Tagbac
* Temporan
* Amabel
* Balete
* Don Panaca
* Imamaling
* Kinarum
* Manobisa

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Makilala

Ang **Bayan ng Makilala** ay isang ikalawang klaseng bayan sa lalawigan ng Cotabato, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Makilala ay nahahati sa 38 na mga barangay.

* Batasan
* Bato
* Biangan
* Buena Vida
* Buhay
* Bulakanon
* Cabilao
* Concepcion
* Dagupan
* Garsika
* Guangan
* Indangan
* Jose Rizal

* Katipunan II
* Kawayanon
* Kisante
* Leboce
* Libertad
* Luayon
* Luna Norte
* Luna Sur
* Malabuan
* Malasila
* Malungon
* New Baguio
* New Bulatukan

* New Cebu
* Old Bulatukan
* Poblacion
* Rodero
* Saguing
* San Vicente
* Santa Felomina
* Santo Niño
* Sinkatulan
* Taluntalunan
* Villaflores
* New Israel

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Midsayap

Ang **Bayan ng Midsayap** ay isang unang klaseng bayan sa lalawigan ng Cotabato, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Midsayap ay nahahati sa 57 na mga barangay. Mayroong 13 barangay ang nasa ilalim ng rehiyong Bangsamoro.

* Agriculture
* Anonang
* Arizona
* Bagumba
* Baliki
* Bitoka
* Bual Norte
* Bual Sur
* Central Bulanan
* Central Glad
* Ilbocean
* Central Katingawan
* Kimagango
* Kiwanan
* Lagumbingan
* Lomopog
* Lower Glad
* Lower Katingawan
* Macasendeg
* Malamote
* Milaya
* Nalin
* Nes
* Patindeguen
* Palongoguen
* Barangay Poblacion 1
* Barangay Poblacion 2
* Barangay Poblacion 3
* Barangay Poblacion 4
* Barangay Poblacion 5
* Barangay Poblacion 6
* Barangay Poblacion 7
* Barangay Poblacion 8
* Rangeban
* Sadaan
* Salunayan
* San Isidro
* San Pedro
* Santa Cruz
* Upper Bulanan
* Upper Glad I
* Upper Glad II
* Upper Labas
* Villarica

Nasa pamamahala ng Bangsamoro:

* Damatulan
* Kadigasan
* Kadingilan
* Kapinpilan
* Kudarangan
* Central Labas
* Malingao
* Mudseng
* Nabalawag
* Olandang
* Sambulawan
* Tugal
* Tumbras

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Pigcawayan

Ang **Pigcawayan** (minsang binabaybay bilang **Pigkawayan**) ay isang ika-3 klaseng bayan sa lalawigan ng Cotabato, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Pigcawayan ay nahahati sa 40 na mga barangay.
*Ang mga barangay na may watawat ng Bangsamoro ay nakapaloob sa rehiyong BARMM*.

* Anick (Upper Balogo)
* Upper Baguer (Baguer)
* Balacayon 
* Balogo
* Banucagon
* Bulucaon
* Buluan
* Buricain 
* Capayuran
* Central Panatan
* Datu Binasing 
* Datu Mantil 
* Kadingilan 
* Kimarayang

* Libungan Torreta 
* Lower Baguer 
* Lower Pangangkalan 
* Malagakit
* Maluao
* North Manuangan
* Matilac 
* Midpapan I
* Mulok
* New Culasi
* New Igbaras
* New Panay
* Upper Pangangkalan

* Patot 
* Payong-payong
* Poblacion I
* Poblacion II
* Poblacion III
* Presbitero
* Renibon
* Simsiman 
* South Manuangan
* Tigbawan
* Tubon
* Upper Pangankalan 
* Midpapan II
* Cabpangi

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Matalam

Ang **Bayan ng Matalam** ay isang ikalawang klaseng bayan sa lalawigan ng Cotabato, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Matalam ay nahahati sa 34 na mga barangay.

* New Alimodian
* Arakan
* Bangbang
* Bato
* Central Malamote
* Dalapitan
* Estado
* Ilian
* Kabulacan
* Kibia
* Kibudoc
* Kidama

* Kilada
* Lampayan
* Latagan
* Linao
* Lower Malamote
* Manubuan
* Manupal
* Marbel
* Minamaing
* Natutungan
* New Bugasong

* New Pandan
* Patadon West
* Poblacion
* Salvacion
* Santa Maria
* Sarayan
* Taculen
* Taguranao
* Tamped (Tampad)
* New Abra
* Pinamaton

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
President Roxas, Cotabato

Ang **Bayan ng President Roxas** ay isang ika-3 klaseng bayan sa lalawigan ng Cotabato, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng President Roxas ay nahahati sa 25 na mga barangay.

* Alegria
* Bato-bato
* Del Carmen
* F. Cajelo (New Maasin)
* Idaoman
* Ilustre
* Kamarahan
* Camasi
* Kisupaan
* La Esperanza
* Labu-o
* Lamalama
* Lomonay

* New Cebu
* Poblacion
* Sagcungan
* Salat
* Sarayan
* Tuael
* Greenhill
* Cabangbangan
* Datu Indang
* Datu Sandongan
* Kimaruhing
* Mabuhay

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Tulunan

Ang **Bayan ng Tulunan** ay isang ika-3 klaseng bayan sa lalawigan ng Cotabato, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Tulunan ay nahahati sa 29 na mga barangay.

* Bagumbayan
* Banayal
* Batang
* Bituan
* Bual
* Daig
* Damawato
* Dungos
* Kanibong
* La Esperanza
* Lampagang
* Bunawan
* Magbok
* Maybula
* Minapan

* New Caridad
* New Culasi
* New Panay
* Paraiso
* Poblacion
* Popoyon
* Sibsib
* Tambac
* Tuburan
* F. Cajelo
* Bacong
* Galidan
* Genoveva Baynosa
* Nabundasan

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga Kawing Panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Anahawan

Ang **Bayan ng Anahawan** ay isang ika-5 klaseng bayan sa lalawigan ng Southern Leyte, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Anahawan ay nahahati sa 14 na mga barangay.

* Amagusan
* Calintaan
* Canlabian
* Capacuhan
* Kagingkingan
* Lewing
* Lo-ok
* Mahalo
* Mainit
* Manigawong
* Poblacion
* San Vicente
* Tagup-on
* Cogon

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga kawing panlabas
*Official Website of Anahawan 
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Hinunangan

Ang **Bayan ng Hinunangan** ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Katimugang Leyte, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Hinunangan ay nahahati sa 40 mga barangay.

* Ambacon
* Badiangon
* Bangcas A
* Bangcas B
* Biasong
* Bugho
* Calag-itan
* Calayugan
* Calinao
* Canipaan
* Catublian
* Ilaya
* Ingan
* Labrador

* Lumbog
* Manalog
* Manlico
* Matin-ao
* Nava
* Nueva Esperanza
* Otama
* Palongpong
* Panalaron
* Patong
* Poblacion
* Pondol
* Salog

* Salvacion
* San Pablo Island
* San Pedro Island
* Santo Niño I
* Santo Niño II
* Tahusan
* Talisay
* Tawog
* Toptop
* Tuburan
* Union
* Upper Bantawon
* Libas

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga kawing panlabas
*Official Website of Hinunangan 
*Hinunangan 'The Fearless eCommunity-eStambayan'
*Philippine Standard Geographic Code 
*Holy Rosary Academy Batch 2003
*http://www.hra74.com 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Liloan, Katimugang Leyte

Ang **Bayan ng Liloan** ay isang ika-4 na klaseng bayan sa lalawigan ng Katimugang Leyte, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Liloan ay nahahati sa 24 na mga barangay.

* Amaga
* Anilao
* Bahay
* Cagbungalon
* Cali-an
* Caligangan
* Candayuman
* Estela
* Gud-an
* Guintoylan
* Himayangan
* Ilag

* Magaupas
* Malangsa
* Pres. Quezon (Maugoc)
* Molopolo
* Pandan
* Poblacion
* President Roxas
* San Isidro
* San Roque
* Tabugon
* Catig
* Fatima

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga kawing panlabas
*Official Website of Liloan 
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas
Macrohon

Ang **Bayan ng Macrohon** ay isang ika-5 klaseng bayan sa lalawigan ng Southern Leyte, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan.

## Mga Barangay
Ang bayan ng Macrohon ay nahahati sa 30 mga barangay.

* Aguinaldo
* Amparo
* Buscayan
* Cambaro
* Canlusay
* Flordeliz
* Ichon
* Ilihan
* Laray
* Lower Villa Jacinta
* Mabini
* Mohon
* Molopolo
* Rizal
* Salvador (Mangyang)

* San Isidro
* San Joaquin
* San Roque
* Sindangan
* Upper Villa Jacinta
* Asuncion
* Bagong Silang
* Danao
* Guadalupe
* San Vicente Poblacion
* Santo Niño
* San Vicente (Upper San Roque)
* Santa Cruz (Pob.)
* Santo Rosario (Pob.)
* Upper Ichon

## Demograpiko
## Mga sanggunian 
## Mga kawing panlabas
*Philippine Standard Geographic Code 

Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas