Altapresyon

Ang **sukduldiin** o **altapresyon** (Ingles: ***Hypertension***, dinadaglat na **HTN**) o **mataas na presyon ng dugo**, kung minsan ay **arteryal na altapresyon**, ay isang hindi gumagaling na medikal na kondisyon kung saan ang presyon ng dugo sa mga malaking ugat ay mataas. Ang pagtaas na ito ay kinakailangan ang puso na mas magtrabaho mabuti kaysa sa normal upang ikalat ang dugo sa pamamagitan ng daluyan ng dugo. Ang presyon ng dugo ay binubuo ng dalawang, systolic at diastolic na mga sukat, na depende kung ang kalamnan ng puso ay umiikli at humihigpit (systole) o mahinahon sa pagitan ng mga pagtibok (diastole). Ang normal na presyon ng dugo kapag nagpapahinga ay nasa loob ng pagitan ng 100–140&nbsp;mmHg systolic (mataas na pagbasa) at 60–90&nbsp;mmHg diastolic (nasa ibabang pagbasa). Magkakaroon ng mataas na presyon ng dugo kung ito ay patuloy na nasa o mataas sa 140/90&nbsp;mmHg.

Ang altapresyon ay nauuri bilang primary (patuloy at hindi malaman ang sanhi) na altapresyon o secondary o altapresyon na pumapangalawa sa isang sakit. Humigit-kumulang na 90–95% ng mga kaso ay kinakategorya bilang "primary na altapresyon", na nangangahulugang mataas na presyon ng dugo na walang nakikitang nasa ilalim na medikal na sanhi. Ang ibang mga kondisyon na nakakaapekto sa mga bato, mga malaking ugat, puso, o sistema ng endocrine ang sanhi ng 5–10% ng mga kaso (secondary o altapresyon na pumapangalawa sa isang sakit).

Ang altapresyon ay isang malaking salik ng panganib para sa stroke, myocardial infarction o pagkasira ng tisiyu ng puso dahil sa pagharang ng suplay ng dugo sa puso (mga atake sa puso), hindi paggana ng puso, mga aneurysm sa mga malaking ugat (hal., aneurysm o pamamaga sa aorta), pamumuo ng plaque sa malaking ugat, at sanhi ng hindi gumagaling na sakit sa bato. Kahit ang katamtamang pagtaas ng presyon ng dugo sa malaking ugat ay iniuugnay sa isang pinaikling pagtagal ng buhay. Maaaring mapabuti ng mga pagbabago sa pagkain at pamumuhay ang pagkontrol sa presyon ng dugo at mababawasan ang panganib ng kaugnay na mga komplikasyon sa kalusugan. Gayunpaman, madalas kinakailangan ang gamot sa mga tao na hindi mabisa o hindi sapat ang mga pagbabago sa pamumuhay.

## Pag-uuri 
### Mga Nasa Sapat na Gulang 
Sa mga taong nasa edad na 18 taong gulang o mas matanda pa, ang altapresyon ay tinutukoy bilang isang systolic at/o isang diastolic na sukat ng presyon ng dugo na patuloy na mas mataas kaysa sa isang tinatanggap na normal na bilang (sa kasalukuyan ay 139&nbsp;mmHg systolic, 89&nbsp;mmHg diastolic: tingnan ang talahanayan — Pag-uuri (JNC7)). Kung ang mga sukat ay kinuha mula sa 24-oras na pagsubaybay sa nakakalakad o nasa tahanan, ginagamit ang mas mababang hangganan (135&nbsp;mmHg systolic o 85&nbsp;mmHg diastolic). at BHS IV (2004) ay gumagamit ng pinakamainam, normal, at mataas na normal na mga kategorya upang hatiin ang mga presyon na mababa sa 140&nbsp;mmHg systolic at 90&nbsp;mmHg diastolic. Inuuri (subclassify) din ang altapresyon bilang mga sumusunod: Tinutukoy ng JNC7 ang yugto I at yugto II ng altapresyon, at isolated systolic na altapresyon. Ang isolated systolic na altapresyon ay tumutukoy sa mataas na presyon ng systolic na may normal na presyon ng diastolic at karaniwan sa mga matanda. Mas karaniwan ang altapresyon sa mga bagong panganak na mataas ang panganib. Iba’t-ibang mga salik ang dapat isaalang-alang, tulad ng panahon ng sanggol o fetus o gestational stage, panahon pagkatapos magbuntis, at timbang sa pagkapanganak kapag nagpapasiya kung ang isang presyon ng dugo ay normal sa isang bagong panganak. at iniuugnay sa pangmatagalang mga panganib ng masamang kalusugan.
Inirerekomenda na ngayon na suriin ang presyon ng dugo ng mga bata na mahigit sa edad na tatlo kailanman sila ay mayroong karaniwang pangangalagang medikal o mga pagpapatingin. Kinukumpirma ang mataas na presyon ng dugo sa pauli-ulit na pagbisita bago kilalaning mayroong altapresyon ang isang bata.

Sa pisikal na pagsusuri, ang altapresyon ay maaaring mapaghinalaan kapag matutuklasan ang hypertensive retinopathy o pagkasira ng retina ng mata dahil sa mataas na presyon ng dugo sa pagsusuri sa fundus ng mata sa likuran ng mata gamit ang ophthalmoscopy. Sa lumang paraan, ang kalubhaan ng pagbabago sa hypertensive retinopathy o pagkasira ng retina ng mata dahil sa mataas na presyon ng dugo ay minamarkahan mula sa I–IV, bagaman ang mas banayad na mga uri ay maaaring maging mahirap makilala mula sa isa’t-isa. Ang Sakit sa thyroid at acromegaly ay maaari ring magdulot ng altapresyon at magkaroon ng mga katangian ng mga sintomas at palatandaan. at mga pagkahilo kaysa sa pangkalahatang populasyon.

Ang isang "hypertensive na emerhensiya", dating tinatawag na "nakakamatay na altapresyon", ay nangyayari kapag mayroong ebidensiya ng direktang pinsala sa isa o mahigit pang mga bahagi ng katawan bilang resulta ng malubhang pagtaas ng presyon ng dugo. Ang pinsalang ito ay maaaring kabilangan ng hypertensive encephalopathy, sanhi ng pamamaga at abnormal na paggana ng utak, at nakikilala sa pamamagitan ng mga sakit ng ulo at isang nag-ibang antas ng kamalayan (pagkalito o pag-aantok). Ang papilloedema o pamamaga ng disc sa retina at mga pagdurugo sa fundus ng mata at mga paglabas likido mula sa daluyan ng dugo ay isa pang palatandaan ng pinupuntiryang pinsala sa bahagi ng katawan. Maaaring ipahiwatig ng pananakit ng dibdib ang pinsala sa kalamnan ng puso (na maaaring tumuloy sa myocardial infarction o pagkasira ng tisiyu ng puso dahil sa pagharang ng suplay ng dugo sa puso) o kung minsan ay aortic dissection, ang pagkapunit ng panloob na paligid ng aorta. Ang kakapusan sa paghinga, pag-ubo, at pagdura ng dugo ay mga katangian ng mga palantandaan ng pulmonary edema. Ang kondisyon na ito ay isang pamamaga ng tisiyu ng baga dahil sa hindi paggana ng kaliwang ventricle, isang kawalan ng kakayahan ng kaliwang ventricle ng puso na magbomba ng sapat na dugo mula sa baga papunta sa sistema ng malaking ugat.

### Mga Sanggol at Mga Bata 
Ang kabiguang lumaki nang normal, mga pagsumpong, iritabilidad, kawalan ng enerhiya, at  kahirapan sa paghinga ay maaaring iugnay sa altapresyon sa mga bagong panganak at mga batang sanggol. Sa mga mas matandang sanggol at bata, ang altapresyon ay maaaring magdulot ng sakit ng ulo, hindi maipaliwanag na iritabilidad, pagkapagod, kabiguang lumaki nang normal, malabong paningin, pagdurugo ng ilong, at pagkaparalisa ng mukha. Pinatataas nito ang panganib ng sakit sa puso sanhi ng mababang suplay ng dugo sa kalamnan ng puso mga stroke, at ibang mga sakit ukol sa puso, kabilang ang hindi paggana ng puso, mga pagbara o pamamaga sa daluyan ng dugo, laganap na atherosclerosis o pagkapal ng arterya dahil sa cholesterol, and pagbara sa baga.

## Sanhi 
### Primary na altapresyon 
Ang primary (patuloy at hindi malaman ang sanhi) na altapresyon ay ang pinaka-karaniwang anyo ng altapresyon, na responsable para sa 90–95% ng lahat ng mga kaso ng altapresyon. Ang altapresyon ay nagreresulta mula sa isang masalimuot na aksiyon ng mga genes sa isa’t-isa at mga salik ukol sa paligid. Ang maraming mga karaniwang genes na mayroong maliit na epekto sa presyon ng dugo ay nakilala gayundin ang ilang mga bihirang genes na mayroong malaking epekto sa presyon ng dugo ngunit ang henetikong batayan ng altapresyon ay hindi pa rin nauunawaan. Ang iba’t-ibang mga salik ukol sa kapaligiran ay nakakaimpluwensiya sa presyon ng dugo. Ang mga salik sa pamumuhay na nagpapababa ng presyon ng dugo ay kinabibilangan ng pagbabawas ng asin sa pagkain, mataas na pagkain ng mga prutas at mga produktong mayroong kaunting mantika (Dietary Approaches to Stop Hypertension o Mga (DASH na diyeta)). Ang Ehersisyo, pagbaba ng timbang at ang binawasang pag-inom ng alak ay nakakatulong din sa pagpapababa ng presyon ng dugo. Ang posibleng papel ng ibang mga salik tulad ng stress, at kakulangan sa bitamina D ay hindi masyadong malinaw. Ang mababang pagtugon sa insulin, na karaniwan sa labis na katabaan at isang bahagi ng syndrome X (o ang metabolic syndrome), ay sinasabi ring nagdudulot ng altapresyon. Isinangkot din ng mga kamakailang pag-aaral ang mga pangyayari sa mas maagang yugto ng buhay (halimbawa, mababang timbang ng ipinanganak na sanggol, paninigarilyo habang nagbubuntis, at kakulangan ng pagpapasuso) bilang mga salik ng panganib para sa patuloy at hindi malaman ang sanhi na altapresyon ng nasa sapat na gulang. Gayunman,  ang mga mekanismo na nag-uugnay sa mga pagkakalantad na ito sa altapresyon ng nasa tamang gulang ay nananatiling malabo. Ang ibang mga sanhi ng secondary o altapresyon na pumapangalawa sa sakit ay kinabibilangan ng labis na katabaan, pagtigil ng paghinga sa loob ng sampung segundo habang natutulog, pagbubuntis, pagsisikip ng aorta, labis na pagkonsumo ng matatamis na kendi at ilang mga iniresetang gamot, mga halamang-gamot, at mga ilegal na gamot.

## Pag-aaral ng byolohikong pagbabago sanhi ng sakit 
[thumb|right|350px|A diagram explaining factors affecting [arterial pressure]]
Sa karamihan ng mga tao na mayroong napatunayang patuloy at hindi malaman ang sanhi (primary) na altapresyon, ang tumaas na pagpigil sa pagdaloy ng dugo (kabuuang pagpigil ng pagdaloy ng dugo) ay responsable para sa mataas na presyon habang ang kabuuang dami ng dugo na binobomba ng puso ay nananatiling normal. Mayroong ebidensiya na ang ilang mga mas batang tao na mayroong paunang altapresyon o “borderline na altapresyon” ay mayroong mataas na dami ng dugo na binobomba ng puso, isang mataas na pagtibok ng puso, at normal na pagpigil sa pagdaloy ng dugo. Ang kondisyon na ito ay tinatawag na hyperkinetic borderline na altapresyon. Ang mga indibiduwal na ito ay nagkakaroon ng mga tipikal na tampok ng napatunayang patuloy at hindi malaman ang sanhi na altapresyon sa kalaunan sa buhay dahil ang dami ng kanilang dugo na binobomba ng puso ay bumababa at ang pagpigil sa pagdaloy ng dugo ay tumataas habang sila ay tumatanda. Ang tumaas na pagpigil sa pagdaloy ng dugo sa napatunayang altapresyon ay pangunahing maiuugnay sa pagkipot ng istraktura ng maliliit na mga arterya at mga arteriole. Ang pagkabawas ng bilang o densidad ng mga capilliary ay maaari ring mag-ambag sa pagpigil sa pagdaloy ng dugo. Ang altapresyon ay maiuugnay din sa pagbaba ng kakayahang bumaluktot ng mga dinadaluyang ugat, na maaaring magpataas sa pagbalik ng dugo sa puso, mataas na paunang pagkarga, at tunay na magdudulot ng diastolic dysfunction o kabiguang paggana ng mga ventricle sa puso. Kahit ang tumaas na aktibong pagsisikip ng mga daluyan ng dugo ay gumaganap sa napatunayang altapresyon ay hindi malinaw.

Ang pulse pressure (diperensya sa pagitan ng systolic at diastolic na presyon ng dugo) ay malimit na tumataas sa mga mas matatandang tao na mayroong altapresyon. Ang sitwasyon na ito ay kinasasangkutan ng presyon ng systolic na abnormal na mataas, ngunit ang presyon ng diastolic ay maaaring normal o mababa. Ang kondisyon na ito ay tinatawag na isolated systolic na altapresyon. Ang mataas na pulse pressure sa mga matatandang tao na mayroong altapresyon o isolated systolic na altapresyon ay ipinapaliwanag sa pamamagitan ng tumaas na paninigas ng mga aterya, na karaniwang sinasamahan ng pagtanda at maaaring palalain ng mataas na presyon ng dugo.

Maraming mga mekanismo ang iminungkahi upang managot para sa pagtaas ng pagpigil na makikita sa sistema ng arterya sa altapresyon. Ipinapahiwatig ng karamihan sa mga ebidensya ang isa o parehong mga sanhi na ito: 
* Mga karamdaman sa pangangasiwa ng asin at tubig sa bato, partikular ang mga abnormalidad ng loob ng bato renin-angiotensin system
* Mga abnormalidad ng  sympathetic nervous system
Ang mga mekanismong ito ay hindi nagkakasalungatan at pareho itong malamang na nag-aambag sa ilang mga saklaw sa karamihan ng mga kaso ng patuloy at hindi malaman ang sanhi na altapresyon. Iminungkahi rin na ang endothelial dysfunction (kabiguan sa paggana ng mga lining ng daluyan ng dugo) at ang pamamaga sa may puso ay maaari ring mag-ambag sa tumaas na pagpigil ng pagdaloy ng dugo at pinsala sa puso sa altapresyon.

## Diyagnosis 
Ang altapresyon ay nakikilala kapag ang pasyente ay mayroong patuloy na mataas na presyon ng dugo. Ayon sa kaugalian, Ang inisyal na pagtatasa sa mga pasyenteng may mataas na presyon ng dugo ay kinabibilangan ng isang kumpletong kasaysayan at pisikal na pagsusuri. Ng mayroong 24-oras na mga monitor para sa pagkuha ng presyon ng dugo para sa mga nakakalakad na pasyente at mga makinang pantahanan para sa pagkuha ng presyon ng dugo, ang kahalagahan ng pag-iwas sa maling diyagnosis sa mga pasyente na may pansamantalang pagtaas ng presyon ng dugo sa klinika ang naging daan tungo sa isang pagbabago sa mga protokol. Sa United Kingdom, ang kasalukuyang pagsasanay ay sundan (follow-up) ang isang mataas na pagbasa sa klinika ng mayroong nagbabagong pagsukat (ambulatory measurement). Ang gagawing kasunod (follow-up) ay maaari ring gawin, ngunit hindi mas mainam, na mayroong pagsubaybay sa presyon ng dugo sa tahanan sa mahigit na pitong araw.

Kapag nakapagtatag na ng diyagnosis ng altapresyon, sinusubukang kilalanin ng mga doktor ang nasa ilalim na sanhi batay sa mga salik ng panganib at ibang mga sintomas, kung mayroon. Ang secondary o altapresyon na pumapangalawa sa sakit ay mas karaniwan sa mga batang malapit na magdalaga at magbinata at karamihan ng mga kaso ay sanhi ng sakit sa bato. Ang primary o ang patuloy at hindi malaman ang sanhi na altapresyon ay mas karaniwan sa mga nagdadalaga at nagbibinata at mayroong maraming salik ng panganib, kabilang ang labis na katabaan at isang kasaysayan ng pamilya sa altapresyon. Ang mga pagsusuri sa laboratoryo ay maaari ring isagawa upang makilala ang mga posibleng sanhi ng secondary o altapresyon na pumapangalawa sa sakit, at upang malaman kung ang altapresyon ay nagdulot ng pinsala sa puso, mga mata, at mga bato. Ang mga karagdagang pagsusuri para sa dyabetes at lebel ng mataas na kolesterol ay isinasagawa dahil ang mga kondisyon na ito ay mga salik ng panganib para sa pagkakakaroon ng sakit sa puso at maaaring mangailangan ng paggamot. Ang mga hakbang para sa buong populasyon ay kinakailangan upang mabawasan ang mga kahihinatnan ng mataas na presyon ng dugo at mabawasan ang pangangailangan para sa paggagamot gamit ang kontra sa altapresyon na gamot. Ang mga pagbabago sa pamumuhay ay inirerekomenda upang pababain ang presyon ng dugo, bago simulan ang paggagamot. Ang mga alituntunin ng 2004 British Hypertension Society para sa pangunahing pag-iwas sa altapresyon tulad ng mga sumusunod:
* Panatilihin ang normal na timbang ng katawan (hal., body mass index 20–25&nbsp;kg/m2).
* Bawasan ang pagkain na mayroong sodium (asin) sa mababa sa 100&nbsp;mmol kada araw (mababa sa 6g ng asin o  mababa sa 2.4g ng asin kada araw).
* Maging sangkot sa regular na pisikal na pag-eehersisiyong aktibidad tulad ng mabilis na paglakad (katumbas ng o mahigit sa 30 minuto kada araw, karamihan ng mga araw sa linggo).
* Limitahan ang pag-inom ng alak sa hindi hihigit sa 3 yunit kada araw sa mga kalalakihan at hindi hihigit sa 2 yunit kada araw sa mga kababaihan.
* Kumain ng mga pagkain na mayaman sa mga prutas at gulay (hal., hindi bababa sa limang piraso kada araw).
Ang epektibong pagbabago sa pamumuhay ay maaaring mapababa ang presyon ng dugo katumbas ng gamot ng tao na kontra sa mataas na presyon ng dugo. Ang kombinasyon ng dalawa o mahigit pang mga pagbabago sa pamumuhay ay maaaring magtamo ng mas magandang mga resulta. at kinabibilangan ng mga pagbabago sa pagkain pisikal na pag-eehersisiyo, at pagbabawas ng timbang. Ang lahat ng mga pagbabagong ito ay nagpakita ng tunay na pagbaba ng presyon ng dugo sa mga tao na mayroong altapresyon. Kung ang altapresyon ay sapat na mataas upang pangatwiranan ang agarang paggamit ng mga gamot, inirerekomenda pa rin ang mga pagbabago sa pamumuhay. 
Ang iba’t-ibang mga programa ay idinisenyo upang mabawasan ang stress sa isipan tulad ng biofeedback, pagre-relax, o pagninilay-nilay ay ipinapayo upang pababain ang altapresyon. Gayunpaman, hindi sinusuportahan ng mga siyentipokong pag-aaral, sa pangkalahatan, ang bisa nito dahil karaniwan ang mga pag-aaral ay mababa ang kalidad.
Ang pagbabago sa pagkain tulad ng isang pagkain na mababa ang sodium (asin) ay kapaki-pakinabang. Ang isang pangmatagalang pagkain na mayroong kaunting sodium o asin (mahigit sa 4 na linggo) sa Mga Amerikano ay mabisa sa pagpapababa ng presyon ng dugo, pareho sa mga taong may altapresyon at sa mga taong mayroong normal na presyon ng dugo. At saka, ang DASH na pagkain, isang pagkain na mayaman sa mga mani, mga whole grain, isda, manok, mga prutas, at mga gulay, na isinusulong ng Pambansang Samahan sa Puso, Baga, at Dugo, ay nakakapagpababa ng presyon ng dugo. Ang malaking tampok ng plano ay ang paglimita sa pagkonsumo ng sodium (asin), kahit na ang pagkain ay mayaman din sa potasiyo, magnesiyo, kalsyum, at protina.

### Mga Gamot 
Ang ilang mga klase ng gamot na magkakasamang itinuturing bilang mga gamot laban sa altapresyon ay kasalukuyang magagamit para sa paggamot ng altapresyon. Isinasaalang-alang ang panganib ukol sa puso ng isang tao (kabilang ang panganib ng myocardial infarction o pagkasira ng tisiyu ng puso at stroke) at ang pagbabasa ng presyon ng dugo sa pagrereseta ng mga gamot. Kung sinimulan ang paggamot, inirerekomenda ng Ika-pitong Pinagsamang Komite sa Mataas na Presyon ng Dugo ng Pambansang Institute sa Puso, Baga, at Dugo (National Heart, Lung, and Blood Institute's Seventh Joint National Committee on High Blood Pressure)  (JNC-7) Ang layunin ng paggamot ay upang mabawasan ang presyon ng dugo sa mas mababa kaysa sa 140/90&nbsp;mmHg para sa karamihan ng mga indibiduwal, at mas mababa pa para sa mga may dyabetes o sakit sa bato. Inirerekomenda ng ilang mga medikal na propesyonal na panatilihin ang mga lebel na mababa sa 120/80&nbsp;mmHg. Kung ang layunin na presyon ng dugo ay hindi matutugunan, kailangan ng  karagdagang paggamot.
Ang mga alituntunin sa pagpili ng gamot at kung paano matukoy ang pinakamahusay na paggamot para sa iba't-ibang mga pangkat ng tao ay nagbago sa paglipas ng panahon at magkaiba sa iba't-ibang mga bansa. Hindi nagkakasundo ang mga eksperto sa kung alin ang pinakamahusay na gamot. Ang mga alituntunin ng Cochrane collaboration, World Health Organization at ng Estados Unidos ay sumusuporta sa mababang dosis ng diyuretikong batay sa thiazide bilang ang mas gugustuhing unang paggamot. Binibigyang-diin ng mga alituntunin ng UK ang mga calcium channel blocker (CCB)s para sa mga taong mas matanda sa 55 taon o kung Aprikano o Karibenyo ang pinagmulan ng pamilya. Inirerekomenda ng mga alitutuning ito ang mga angiotensin-converting enzyme inhibitor (ACEI)s bilang mas gugustuhing unang paggamot para sa mga mas bata. Ang mga katanggap-tanggap na mga kombinasyon ay kinabibilangan ng mga sumusunod:
* Calcium channel blockers at mga diyuretiko 
* Beta blockers at mga diyuretiko
* Dihydropyridine calcium channel blockers at beta blockers 
* Dihydropyridine calcium channel blockers at verapamil o diltiazem 
Ang mga sumusunod ay mga kombinasyong hindi katanggap-tanggap:
* Non-dihydropyridine calcium blockers (tulad ng verapamil o diltiazem) at beta blockers 
* Dual renin–angiotensin system blockade (halimbawa, angiotensin converting enzyme inhibitor + angiotensin receptor blocker) 
* Renin–angiotensin system blockers at beta blockers 
* Beta blockers at mga gamot anti-adrenergic

### Mga Matatanda 
Ang paggamot sa katamtaman hanggang sa malubhang altapresyon ay pinapababa ang bilang ng namamatay at ang mga epekto nito sa puso sa mga taong may edad na 60 at mas matanda. Ang inirerekomendang nilalayon na presyon ng dugo ay mas mababa sa 140/90&nbsp;mmHg  ng may diuretikong thiazide bilang mas gugustuhing gamot sa Amerika. Sa mga binagong alituntunin sa UK, ang mga calcium-channel blocker ang mas gugustuhing paraan ng paggamot ng may nilalayong klinikal na basa ng presyon ng dugo na mas mababa kaysa sa 150/90&nbsp;mmHg, o mas mababa kaysa sa 145/85&nbsp;mmHg gamit ang para sa nakakalakad o mga pambahay na pagsubaybay ng presyon ng dugo.

### Altapresyon na hindi tumutugon sa paggamot 
Ang altapresyon na hindi tumutugon sa paggamot ay altapresyon na nananatiling mas mataas sa nilalayong presyon ng dugo sa kabila ng sabay-sabay na paggamit ng tatlong agent laban sa altapresyon na kabilang sa iba't-ibang klaseng laban sa altapresyon na gamot. May mga alituntunin ukol sa paggamot ng altapresyon na hindi tumutugon sa paggamot ang inilathala sa UK at sa Estados Unidos.

## Probabilidad 
Sa taong 2000, halos isang bilyong katao o humigit-kumulang na 26% ng populasyon ng nasa sapat na gulang sa mundo ay nagkaroon ng altapresyon. Ito ay naging karaniwan sa parehong bansang maunlad (333 milyon) at hindi maunlad (639 milyon).

Noong 1995, tinatayang 43 milyong tao sa Estados Unidos ang nagkaroon ng altapresyon o umiinom ng gamot laban sa altapresyon. Kinakatawan ng bilang ang halos 24% ng populasyon ng nasa sapat na gulang sa Estados Unidos. Tumataas ang bilang ng altapresyon sa Estados Unidos at umabot sa 29% noong 2004. Mula noong 2006, naapektuhan ng altapresyon ang 76&nbsp; na milyong nasa sapat na gulang sa Estados Unidos (34% ng populasyon) at ang mga Aprikanong Amerikano ang may mga pinakamataas na bilang ng altapresyon sa mundo sa 44%. Karamihan sa altapresyon sa kabataan, lalo na sa mga bago magbinata at magdalaga, ay pangalawa  sa isang nasa ilalim na sakit. Bukod sa labis na katabaan, ang sakit sa bato ang pinaka-karaniwang (60-70%) sanhi ng altapresyon sa mga bata. Ang mga nagbibinata at nagdadalaga ay karaniwang mayroong pangunahin o patuloy at hindi malaman ang sanhi na altapresyon, na dahilan ng 89-95% ng mga kaso.

## Kasaysayan 
Image of veins from Harvey's *Exercitatio anatomica de motu cordis et sanguinis in animalibus* (“An Anatomical Exercise on the Motion of the Heart and Blood in Living Beings”)|right|thumb
Ang modernong pag-unawa sa sistema ng puso ay nagsimula sa ginawa ng doktor na si William Harvey (1578–1657). Inilarawan ni Harvey ang sirkulasyon ng dugo sa kaniyang libro na *De otu ordis*  ("Sa Paggalaw ng Puso at Dugo"). Ang Ingles na pari na si Stephen Hales ay ang naglathala ng unang pagsukat ng presyon ng dugo noong 1733. Ang mga paglalarawan ng altapresyon bilang isang sakit ay nagmula kay, Thomas Young noong 1808, bukod sa iba pa at Richard Bright noong 1836.  Gayunpaman, ang altapresyon bilang isang klinikal na bagayay natuklasan noong 1896 sa pagkaka-imbento ng inilalagay sa pulso na sphygmomanometer ni Scipione Riva-Rocci noong 1896. Ang imbensyon na ito ay nagpapahintulot sa presyon na dugo na masukat sa klinika. Noong 1905, napahusay ni Nikolai Korotkoff ang pamamaraan sa pamamagitan ng paglalarawan sa mga tunog ng Korotkoff sounds na naririnig kapag ang arterya ay pinakikinggan gamit ang isang stethoscope habang tinatanggalan ng hangin ang sphygmomanometer cuff. Ang Yellow Emperor ng China, si Cornelius Celsus, Galen, at Hippocrates ang nagtaguyod ng blood letting o pagkuha ng dugo sa ugat. Ang unang kemikal para sa altapresyon, ang sodium thiocyanate,, ay ginamit noong 1900 ngunit marami itong nadulot na epekto at hindi naging popular. Pinataas nito ang paglabas ng asin habang iniiwasan ang pag-iipon ng likido. Ang isang randomized na pinamamahalaang pagsubok   na nagtaguyod ng Administrasyon ng mga Beterano ang naghambing sa hydrochlorothiazide at reserpine at saka hydralazine laban sa placebo. Nahinto nang maaga ang pag-aaral dahil ang mga nasa grupo na may mataas na presyon ng dugo na hindi nagagamot ay nagkaroon ng mas maraming mga komplikasyon kaysa sa mga ginagamot na pasyente at tila hindi etikal na pagkaitan sila ng paggagamot. Nagpatuloy ang pag-aaral sa mga taong may mababang presyon ng dugo at ipinakita na ang paggagamot, kahit na sa mga taong may banayad na altapresyon, ay nababawasan ang panganib ng pagkamatay sanhi ng puso ng higit sa kalahati. Noong 1975, ang Espesyal na Parangal ng para sa Kalusugan ng Publiko ay ibinigay sa koponan na bumuo ng chlorothiazide.]]
Kinilala ng The World Health Organization ang altapresyon, o ang mataas na presyon ng dugo, bilang ang nangungunang sanhi ng ukol sa puso na pagkamatay. Ang World Hypertension League (WHL), sangay na samahan ng 85 pambansang samahan at kapisanan ukol sa altapresyon, ay kinilala na higit sa 50% ng mga taong may altapresyon sa buong mundo ay walang kamalayan sa kanilang kondisyon . Para matugunan ang problemang ito, pinamunuan ng WHL ang isang pandaigdigang kamalayan na kampanya sa altapresyon noong 2005 at itinalaga ang Mayo 17&nbsp;ng bawat taon bilang World Hypertension Day o Pandaigdigang Araw ng Altapresyon (WHD). Sa loob ng nakaraang tatlong taon, mas maraming mga pambansang samahan ang sumali sa WHD at naging mas inobatibo sa kanilang mga aktibidad para mapaabot ang mensahe sa publiko. Noong 2007, may natalang paglahok mula sa 47 miyembrong mg bansa ng WHL. Sa panahon ng linggo ng WHD, ang lahat ng mga bansang ito ay nakipagtulungan sa mga lokal na pamahalaan, propesyonal na samahan, mga hindi pampamahalaang organisasyon, at mga pribadong industriya upang itaguyod ang kamalayan sa altapresyon sa pamamagitan ng iba't-ibang mga media at pampublikong rally. Sa paggamit ng media para sa malawak na bilang ng tao  tulad ng Internet at telebisyon, ang mensahe ay naabot ang mahigit sa 250 milyong katao. Habang dumadami ito taon-taon, matatag ang loob ng WHL na halos lahat ng tinatayang 1.5 bilyong mga tao na apektado ng mataas na presyon ng dugo ay maaaring maabot.

### Ekonomika 
Ang altapresyon ang pinaka-karaniwang hindi gumagaling na problemang medikal na nagu-udyok ng maraming pagpapatingin sa pangunahing tagabigay-serbisyo ng pangangalagang pangkalusugan sa Estados Unidos. Tinantiya ng American Heart Association ang direkta at di-direktang mga gastusin ng altapresyon sa $76.6 na bilyon sa 2010. Sa Estados Unidos, ang 80% ng mga taong may altapresyon ay may kamalayan sa kanilang kondisyon at ang 71% ay umiinom ng kontra sa altapresyon na gamot. Gayunpaman, 48% lamang ng mga tao na may kamalayan sa kanilang altapresyon ang may sapat na pamamahala sa kanilang kondisyon.  Ang mga Tagabigay-serbisyo ng pangangalagang pangkalusugan ay nahaharap sa maraming mga balakid sapagtamo ng pagkontrol sa altapresyon, kasama na ang pagpigil sa pagkuha ng maraming uri ng gamot para lamang maabot ang mga layunin sa presyon ng dugo. Ang mga tao ay nahaharap din sa mga hamon sa pagsunod sa mga schedule sa gamot at pagsasagawa ng mga pagbabago sa pamumuhay. Gayunman, posibleng matamo ang mga layunin sa presyon ng dugo. Ang  pagpapababa ng presyon ng dugo ay mababawasan nang malaki ang mga gastusin na may kaugnayan sa pasulong na pangangalagang medikal.

## Mga sanggunian 
## Kawing panlabas 
* Philippine Society of Hypertension 

Kategorya:Dugo
Kategorya:Panggagamot
Kategorya:Sakit